ZALECENIE RADY

z dnia 28 listopada 2022 r.

w sprawie dróg do sukcesu szkolnego, zastępujące zalecenie Rady z dnia 28 czerwca 2011 r. w sprawie polityk na rzecz ograniczania zjawiska przedwczesnego kończenia nauki

(Tekst mający znaczenie dla EOG)

(2022/C 469/01)

RADA UNII EUROPEJSKIEJ,

uwzględniając Traktat o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, w szczególności jego art. 165 i 166,

uwzględniając wniosek Komisji Europejskiej,

a także mając na uwadze, co następuje:

1. Pierwsza i jedenasta zasada europejskiego filaru praw socjalnych (1) uwypuklają znaczenie zagwarantowania wszystkim, od najmłodszych lat, edukacji włączającej charakteryzującej się dobrą jakością. Skuteczne wdrożenie tych zasad zależy od determinacji i działań państw członkowskich. Działania na poziomie UE mogą stanowić uzupełnienie działań krajowych, dlatego też Komisja przedstawiła swój wkład w planie działania na rzecz Europejskiego filaru praw socjalnych (2).

2. W dniu 30 września 2020 r. Komisja Europejska opublikowała komunikat w sprawie utworzenia europejskiego obszaru edukacji do 2025 r., przy czym uznała włączenie za jeden z sześciu wymiarów tego obszaru (3). W dniu 18 lutego 2021 r. Rada zatwierdziła rezolucję Rady w sprawie strategicznych ram europejskiej współpracy w dziedzinie kształcenia i szkolenia na rzecz europejskiego obszaru edukacji i w szerszej perspektywie (2021–2030) (4), w której to rezolucji jako pierwszy priorytet strategiczny ustanowiono zwiększanie jakości, sprawiedliwości, włączenia i sukcesu dla wszystkich w kształceniu i szkoleniu.

3. Europejski Rok Młodzieży (2022) (5) ma służyć angażowaniu osób młodych i wzmacnianiu ich pozycji, tak by mogły kształtować swoją przyszłość i przyszłość Europy, poprzez zaoferowanie im szerszych możliwości udziału w podejmowaniu decyzji, które mają wpływ na ich życie.

4. W sprawozdaniu z wyników Konferencji w sprawie przyszłości Europy obywatele wezwali Unię Europejską i jej państwa członkowskie do utworzenia do 2025 r. włączającego europejskiego obszaru edukacji, w ramach którego wszyscy obywatele – w tym mieszkańcy obszarów wiejskich i oddalonych – będą mieli równy dostęp do dobrej jakości edukacji i możliwości uczenia się przez całe życie (6). W komunikacie Komisji z 2020 r. wskazuje się włączenie społeczne i równość płci jako jeden z kluczowych aspektów europejskiego obszaru edukacji, który ma powstać do 2025 r., i apeluje się o zadbanie o to, by status społeczno-ekonomiczny nie wpływał na efekty edukacji. Rada uzgodniła, że do 2030 r. odsetek 15-latków ze słabymi wynikami w rozumieniu i tworzeniu informacji, matematyce i naukach przyrodniczych powinien wynosić mniej niż 15 %, i zobowiązała się do zmniejszenia odsetka osób wcześnie kończących naukę do poziomu poniżej 9 %.

5. Choć odsetek osób wcześnie kończących naukę znacznie się poprawił na szczeblu UE, malejąc o 3,9 punktów procentowych w latach 2010–2021, wielu uczniów nadal kończy naukę zbyt wcześnie. W 2021 r. odsetek osób wcześnie kończących naukę wynosił w UE średnio 9,7 % – czyli był nieco niższy od wyznaczonego na poziomie UE celu ET 2020 wynoszącego 10 %. Nadal ponad 3,2 mln osób młodych w UE (w wieku 18–24 lat) to osoby, które wcześnie zakończyły naukę. Wciąż występują znaczne różnice między państwami i wewnątrz nich oraz utrzymują się nierówności między konkretnymi grupami społecznymi (gorsze wyniki w tym zakresie odnotowuje się np. wśród migrantów, młodych mężczyzn, mniejszości etnicznych, takich jak Romowie, a także osób młodych na obszarach wiejskich i oddalonych).

6. Wyniki badań w ramach Programu międzynarodowej oceny umiejętności uczniów (PISA) 2018 pokazują pogarszającą się w wielu krajach tendencję w latach 2009–2018, jeśli chodzi o liczbę osób osiągających słabe wyniki w zakresie umiejętności podstawowych. Obecnie co piąty europejski 15-latek nie ma odpowiednich kompetencji w rozumieniu i tworzeniu informacji, matematyce lub naukach przyrodniczych. Ponadto wyniki Międzynarodowego Badania Kompetencji Komputerowych i Informacyjnych (ICILS) 2018 pokazują, że co piąta młoda osoba w UE nie nabyła podstawowych umiejętności cyfrowych i że istnieją ogromne różnice w osiąganych wynikach w zależności od statusu społeczno-ekonomicznego, co wskazuje na ryzyko, że przepaść cyfrowa może się pogłębiać (7).

7. Dostępne dane potwierdzają, że status społeczno-ekonomiczny jest najważniejszym czynnikiem wpływającym na efekty edukacji. W większości państw UE osoby uczące się ze środowisk defaworyzowanych stanowią nieproporcjonalnie dużą część osób kończących naukę bez uzyskania kwalifikacji na poziomie średnim II stopnia. Badanie PISA 2018 pokazało, że w większości państw UE odsetek osób osiągających słabe wyniki w rozumieniu i tworzeniu informacji jest znacznie wyższy w dolnym kwartylu wskaźnika statusu ekonomicznego, społecznego i kulturowego niż w kwartylu górnym; w niektórych państwach UE różnica wynosi nawet 40 punktów procentowych. Literatura przedmiotu potwierdza, że uczniowie ze środowisk defaworyzowanych pod względem społeczno-ekonomicznym mają zazwyczaj więcej trudności w rozwijaniu umiejętności akademickich i językowych. Częściej wykazują problemy behawioralne związane z uczeniem się, mają mniejszą motywację do nauki i wcześnie ją kończą, uzyskawszy niższe kwalifikacje i kompetencje niewystarczające do pełnego uczestnictwa w życiu społecznym.

8. W ostatnich latach państwa członkowskie włączyły do swoich systemów kształcenia i szkolenia dużą liczbę migrantów z państw trzecich (w tym uchodźców (8)) w wieku szkolnym, wśród których są też osoby z bardzo niskim poziomem umiejętności podstawowych. Pojawiają się nowe wyzwania dotyczące osób uciekających przed wojną w Ukrainie, których znaczną część stanowią dzieci w wieku szkolnym potrzebujące ukierunkowanego wsparcia w uczeniu się (w tym w nauce języka nauczania) oraz pomocy psychospołecznej.

9. Badania PISA 2015 i 2018 zwróciły również uwagę na problem malejącego u uczniów poczucia przynależności do szkoły oraz powszechnego i nasilającego się zjawiska nękania/cyberprzemocy. Badania naukowe zwracają uwagę na znaczenie dobrostanu emocjonalnego, społecznego i fizycznego w szkole, który umożliwia dzieciom i osobom młodym osiągnięcie sukcesu w edukacji i w życiu. Badania te potwierdzają, że problemy ze zdrowiem psychicznym, a także przemoc i nękanie, rasizm, ksenofobia i inne formy nietolerancji i dyskryminacji mają katastrofalne skutki dla efektów edukacji i dla dobrostanu emocjonalnego dzieci i osób młodych. Pokazują również, że grupy defaworyzowane są w większym stopniu zagrożone nękaniem, a uczniowie ze szkół umiejscowionych w defaworyzowanym społeczno-ekonomicznie środowisku mają słabsze poczucie przynależności do szkoły niż ich zamożniejsi rówieśnicy.

10. Pandemia COVID-19 sprawiła, że podjęcie wspomnianych wyzwań stało się jeszcze bardziej istotne. Jak wynika z wielu badań, kryzys mógł zwiększyć ryzyko, że osoby zagrożone oderwaniem się od struktur szkolnych faktycznie wcześnie zakończą naukę, oraz wpłynął negatywnie na zdrowie psychiczne uczniów i ich ogólny dobrostan (9).

11. W 2011 r. Rada przyjęła zalecenie w sprawie polityk na rzecz ograniczania zjawiska przedwczesnego kończenia nauki (10). Na szczeblu europejskim i krajowym prowadzono szeroko zakrojone działania w celu wdrożenia tego zalecenia, zwłaszcza poprzez partnerskie uczenie się i wymianę dobrych praktyk między państwami członkowskimi zgodnie z ramami europejskiej współpracy politycznej ET 2020. W internecie dostępne są różnorodne zasoby, przykłady skutecznych środków i materiały w ramach Europejskiego Zestawu Szkolnego i opracowanego przez Cedefop zestawu narzędzi do przeciwdziałania wczesnemu kończeniu kształcenia i szkolenia zawodowego. Opublikowana w 2019 r. niezależna ocena (11) wdrożenia zalecenia wyraźnie wskazuje na to, że zalecenie to i towarzyszący mu zestaw unijnych narzędzi polityki przyczyniły się do transformacji w instytucjach edukacyjnych i do zmian polityki, a także pomogły ograniczyć zjawisko wczesnego kończenia nauki. W wyniku tej oceny określono również obszary wymagające dalszych działań.

12. Ze środków programu Erasmus+ wsparto liczne projekty międzynarodowe w dziedzinie włączenia w różnych sektorach edukacji, skupiające się na kwestii słabych wyników i wczesnego kończenia nauki. Włączenie to jeden z nadrzędnych priorytetów programu Erasmus+ na lata 2021–2027. W programie tym przewidziano również szczegółowy priorytet polityczny dotyczący przeciwdziałania nierównym szansom edukacyjnym, wczesnemu kończeniu nauki i niskiemu poziomowi umiejętności podstawowych, dzięki czemu interesariusze mogą wykorzystywać finansowanie z programu Erasmus+ w celu wdrażania zaleceń politycznych.

13. Ze środków europejskich funduszy strukturalnych i inwestycyjnych (ESIF) na lata 2014–2020 uruchomiono znaczące inwestycje, aby przeciwdziałać wczesnemu kończeniu nauki, i wsparto realizację wielu dużych projektów zgodnie z zaleceniem Rady z 2011 r. Europejski Fundusz Społeczny Plus wspiera osoby fizyczne, regiony i państwa członkowskie stojące przed różnymi wyzwaniami, od wychodzenia z pandemii COVID-19 po realizację celów UE w zakresie klimatu, zatrudnienia, włączenia społecznego i edukacji. Wykorzystanie środków ESIF i funduszy polityki spójności na lata 2021–2027 odbywa się m.in. na podstawie zaleceń dla poszczególnych krajów wydanych w ramach europejskiego semestru.

14. Instrument Wsparcia Technicznego daje państwom członkowskim możliwość otrzymania, na ich wniosek, wsparcia na dostosowane do potrzeb reformy w wielu obszarach, np. w zakresie poprawy efektów edukacji wśród dzieci, doskonalenia wczesnej edukacji i opieki nad dzieckiem, opracowywania krajowych strategii i planów działania dotyczących zapobiegania wczesnemu kończeniu nauki i reagowania na to zjawisko, rozwijania narzędzi pomagających w rekrutacji nauczycieli i w ich doskonaleniu zawodowym czy też w zakresie przygotowywania i realizacji reform programów nauczania. Instrument Wsparcia Technicznego i będący jego poprzednikiem program wspierania reform strukturalnych posłużyły wielu państwom członkowskim do wsparcia reform na rzecz zapobiegania wczesnemu kończeniu nauki, zwłaszcza przez dzieci z grup szczególnie wrażliwych.

15. Do korzystnego rozwoju w szkole i poza nią dzieci i nastolatki potrzebują zrównoważonego zestawu kompetencji poznawczych i społeczno-emocjonalnych. W zaleceniu Rady z dnia 22 maja 2018 r. w sprawie kompetencji kluczowych w procesie uczenia się przez całe życie (12) zdefiniowano kompetencje osobiste, społeczne i w zakresie umiejętności uczenia się. Obejmują one zdolność radzenia sobie z niepewnością i złożonością, wspierania swojego dobrostanu fizycznego i emocjonalnego, utrzymania zdrowia fizycznego i psychicznego, rozwijania pozytywnych relacji opartych na współpracy, prowadzenia prozdrowotnego i zorientowanego na przyszłość trybu życia oraz zarządzania konfliktami we włączającym i wspierającym kontekście.

16. W konkluzjach Rady pt. „Sprawiedliwość i włączenie w kształceniu i szkoleniu jako czynniki sprzyjające osiąganiu sukcesu edukacyjnego przez wszystkich” (13) zachęca się państwa członkowskie, by wdrożyły środki w zakresie polityki edukacyjnej oraz, w stosownych przypadkach, przeprowadziły reformy systemów kształcenia i szkolenia, mając na względzie całe spektrum kształcenia i szkolenia i stosując podejście obejmujące całą instytucję, aby zwiększyć równość szans i włączenie oraz sprzyjać sukcesowi edukacyjnemu na wszystkich poziomach i we wszystkich rodzajach kształcenia i szkolenia.

17. W konkluzjach Rady w sprawie europejskich nauczycieli i trenerów przyszłości (14) stwierdzono, że nauczyciele, trenerzy i kadra kierownicza szkół są niezbędną siłą napędową kształcenia i szkolenia, oraz podkreślono potrzebę dalszego rozwijania i aktualizowania ich kompetencji. Kluczową rolę nauczycieli i trenerów dostrzeżono w komunikacie w sprawie europejskiego obszaru edukacji i w odnośnym zaleceniu Rady.

18. W zaleceniu Rady z dnia 22 maja 2019 r. w sprawie wysokiej jakości systemów wczesnej edukacji i opieki nad dzieckiem (15) podkreślono, że dostęp do dobrych jakościowo usług wczesnej edukacji i opieki dla wszystkich dzieci sprzyja ich zdrowemu rozwojowi i sukcesowi edukacyjnemu, pomaga ograniczyć nierówności społeczne oraz zmniejsza różnice w kompetencjach między dziećmi o odmiennym statusie społeczno-ekonomicznym.

19. W zaleceniu Rady z dnia 29 listopada 2021 r. w sprawie podejść uwzględniających kształcenie mieszane na rzecz wysokiej jakości i włączającego szkolnictwa podstawowego i średniego (16) zachęca się do stosowania podejść uwzględniających kształcenie mieszane, łączących środowisko szkolne i środowisko uczenia się na odległość, a także cyfrowe i niecyfrowe narzędzia uczenia się, w celu stworzenia bardziej odpornych i włączających systemów kształcenia i szkolenia. Takie praktyki pozwalają na wprowadzanie różnorodnych i zróżnicowanych podejść i narzędzi, aby lepiej wspierać wszystkich uczniów – w szczególności uczniów o specjalnych potrzebach lub pochodzących z grup defaworyzowanych – i zwiększać ich motywację do uczenia się.

20. W europejskim programie na rzecz umiejętności (17) określono, w oparciu o wnioski wyciągnięte z pandemii COVID-19, działania mające zwiększyć zrównoważoną konkurencyjność, budować odporność pozwalającą reagować na kryzysy oraz pomagać osobom i firmom w rozwijaniu odpowiedniego zestawu umiejętności. W zaleceniu Rady z dnia 24 listopada 2020 r. w sprawie kształcenia i szkolenia zawodowego na rzecz zrównoważonej konkurencyjności, sprawiedliwości społecznej i odporności (18) proponuje się unowocześnioną wizję polityki UE w zakresie kształcenia i szkolenia zawodowego, które odgrywa kluczową rolę w zapobieganiu i przeciwdziałaniu zjawisku wczesnego kończenia nauki i w propagowaniu równych szans.

21. W Planie działania w dziedzinie edukacji cyfrowej (19) przedstawiono działania mające zwiększyć poziom umiejętności i kompetencji cyfrowych niezbędnych do transformacji cyfrowej z myślą o zapewnieniu, by żadna osoba ucząca się nie pozostawała w tyle i by absolwenci dysponowali kompetencjami niezbędnymi na rynku pracy. Przewidziano w nim opracowanie wspólnych wytycznych dla nauczycieli i kadry edukacyjnej w celu promowania umiejętności cyfrowych i zwalczania dezinformacji, aktualizację europejskich ram kompetencji cyfrowych oraz zaproponowanie zalecenia Rady w sprawie lepszej oferty umiejętności cyfrowych w kształceniu i szkoleniu. W planie zachęca się również do zniwelowania różnic między kobietami a mężczyznami w dziedzinach STEM (nauki przyrodnicze, technologia, inżynieria i matematyka).

22. Zalecenie Rady (UE) 2021/1004 z dnia 14 czerwca 2021 r. w sprawie ustanowienia europejskiej gwarancji dla dzieci (20) zachęca państwa członkowskie do zagwarantowania dzieciom w potrzebie (np. dzieciom zagrożonym ubóstwem lub wykluczeniem społecznym, w szczególności Romom) skutecznego i bezpłatnego dostępu do edukacji i do zajęć w szkole. W strategii UE na rzecz praw dziecka (21) wzywa się do tworzenia dobrej jakości włączającej edukacji. W nowej europejskiej strategii na rzecz lepszego internetu dla dzieci (BIK+) (22) apeluje się o stworzenie środowiska cyfrowego, w którym dzieci są chronione, upodmiotowione i szanowane; podkreślono w niej też, że dzieci znajdujące się w trudnej sytuacji powinny mieć równe szanse na korzystanie z możliwości, które oferuje cyfrowa dekada.

23. Nowa generacja unijnych strategii na rzecz równości i ram polityki włączenia, które przyjęto w latach 2020–2021 (23), kładzie silny nacisk na propagowanie równości i włączenia oraz zwalczanie dyskryminacji w edukacji przez zapewnienie ukierunkowanego wsparcia dla osób najbardziej defaworyzowanych i najbardziej zagrożonych dyskryminacją.

24. W zaleceniu Rady z dnia 30 października 2020 r. w sprawie pomostu do zatrudnienia – wzmocnienia gwarancji dla młodzieży oraz zastępującym zalecenie Rady z dnia 22 kwietnia 2013 r. w sprawie ustanowienia gwarancji dla młodzieży (24) proponuje się ułatwianie młodym ludziom powrotu do kształcenia i szkolenia poprzez zróżnicowanie oferty dalszego kształcenia i zapewnienie, w stosownych przypadkach, walidacji uczenia się pozaformalnego i nieformalnego. Ponadto w ramach inicjatywy ALMA (z ang. Aim, Learn, Master, Achieve – mierz wysoko, ucz się, osiągaj biegłość, realizuj cele) pomaga się defaworyzowanym młodym osobom w wieku 18–30 lat, niekształcącym się, niepracującym ani nieszkolącym się (młodzież NEET), w wejściu na rynek pracy w ich kraju pochodzenia przez łączenie wsparcia na rzecz kształcenia, szkolenia zawodowego lub zatrudnienia ze stażem w innym państwie członkowskim UE, tak by mogły doskonalić umiejętności, pogłębić wiedzę i zdobyć doświadczenie.

25. Doświadczenia zdobyte przy wdrażaniu zalecenia Rady z 2011 r., nowe dane pochodzące z badań naukowych i wyniki konsultacji z interesariuszami wskazują na potrzebę przyjęcia szerzej zakrojonego, bardziej włączającego i systemowego podejścia do osiągania sukcesu szkolnego, które to podejście powinno mieć na względzie unijny cel dotyczący umiejętności podstawowych i wczesnego kończenia nauki, a jednocześnie w pełni brać pod uwagę kwestię dobrostanu. Takie podejście powinno zapewniać rozwój kompetencji niezbędnych do osiągania sukcesów w edukacji i w życiu oraz owocować wartościowymi możliwościami w zakresie uczenia się, zaangażowania, szerszego uczestnictwa w życiu społeczności i przejścia do stabilnej dorosłości i aktywnego obywatelstwa.

26. Państwa członkowskie w całej UE muszą systematycznie działać na rzecz realizacji celu, jakim jest zmniejszenie odsetka osób osiągających słabe wyniki i wcześnie kończących naukę oraz promowanie sukcesu szkolnego. W celu skoordynowanego zapewniania wsparcia dzieciom, osobom młodym i ich rodzinom, niezbędne są na poziomie systemowym: spójność środków z zakresu polityki, koordynacja z innymi powiązanymi obszarami polityki (takimi jak młodzież, zdrowie, kultura, usługi społeczne, zatrudnienie, mieszkalnictwo, wymiar sprawiedliwości, migracja i integracja) oraz skuteczna współpraca między różnymi podmiotami na wszystkich szczeblach (krajowym, regionalnym, lokalnym i szkolnym). Jednocześnie, na szczeblu szkoły należy promować całościowe podejścia ogólnoszkolne, stosownie do sytuacji krajowej, obejmujące wszystkie obszary działania (nauczanie i uczenie się, planowanie i zarządzanie itd.) i angażujące wszystkie kluczowe podmioty (osoby uczące się, kadrę kierowniczą szkoły, nauczycieli i pracowników niebędących nauczycielami, rodziców i innych członków rodzin oraz lokalną i szerzej pojętą społeczność) (25).

27. Niniejsze zalecenie Rady jest w pełni zgodne z zasadami pomocniczości i proporcjonalności,

NINIEJSZYM ZALECA PAŃSTWOM CZŁONKOWSKIM, BY:

1. Do 2025 r. , na odpowiednim szczeblu, opracowały lub, w stosownych przypadkach, wzmocniły zintegrowaną i całościową strategię (26) na rzecz sukcesu szkolnego, zgodnie ze strukturą swoich systemów kształcenia i szkolenia, z myślą o zminimalizowaniu wpływu statusu społeczno-ekonomicznego na efekty kształcenia i szkolenia, propagowaniu włączenia w kształceniu i szkoleniu oraz dalszym ograniczaniu zjawiska wczesnego kończenia nauki i osiągania słabych wyników w zakresie umiejętności podstawowych, mając na względzie różnorodne środki zawarte w przedstawionych w załączniku ramach polityki. Szczególną uwagę należy zwrócić na dobrostan w szkole jako jeden z głównych czynników sukcesu szkolnego. Strategia powinna obejmować środki zapobiegawcze, interwencyjne i kompensacyjne (w tym środki oferowane w ramach wzmocnionej gwarancji dla młodzieży (27)), być oparta na dowodach i powinna łączyć środki uniwersalne z rozwiązaniami ukierunkowanymi lub zindywidualizowanymi przeznaczonymi dla osób uczących się, które wymagają dodatkowej uwagi i dodatkowego wsparcia – w ramach włączającego środowiska – (takich jak osoby ze środowisk defaworyzowanych pod względem społeczno-ekonomicznym, osoby ze środowisk migracyjnych i uchodźczych lub osoby pochodzenia romskiego, osoby z widocznymi lub niewidocznymi niepełnosprawnościami, osoby o specjalnych potrzebach edukacyjnych lub mające problemy ze zdrowiem psychicznym oraz osoby z obszarów odizolowanych, wyspiarskich lub oddalonych, takich jak regiony najbardziej oddalone UE, stosownie do sytuacji krajowej). Taka strategia powinna również opierać się na ustrukturyzowanej współpracy między podmiotami reprezentującymi różne obszary polityki, szczeble zarządzania i poziomy kształcenia i szkolenia, dysponować odpowiednim finansowaniem i być powiązana z jasnym planem wdrażania i oceny.

2. Opracowały lub, w stosownych przypadkach, usprawniły systemy gromadzenia i monitorowania danych na szczeblu krajowym, regionalnym i lokalnym, pozwalające na systematyczne gromadzenie ilościowych i jakościowych informacji o osobach uczących się, a także o czynnikach, które wpływają na efekty uczenia się, zwłaszcza o statusie społeczno-ekonomicznym. Systemy te muszą być zgodne z przepisami o ochronie danych osobowych i przepisami krajowymi. Powinny one w miarę możliwości zapewniać, by zdezagregowane dane i informacje dotyczące szerokiego zakresu aspektów (w tym opinii samych osób uczących się) były dostępne na różnych szczeblach polityki i by były wykorzystywane (w razie potrzeby w formie zanonimizowanej) do analizy, zapobiegania i wczesnej interwencji, opracowania polityki oraz do ukierunkowania, monitorowania i oceny powyższych strategii.

3. W kontekście zintegrowanej i całościowej strategii i stosownie do sytuacji krajowej – łączyły środki zapobiegawcze, interwencyjne i kompensacyjne, takie jak te, które zaproponowano w przedstawionych w załączniku ramach polityki, po to by wspierać: 3.1 osoby uczące się – poprzez systemowe łączenie różnorodnych środków skoncentrowanych na zainteresowaniach i potrzebach osób uczących się i uwzględniających opinie tych osób; 3.2 kadrę kierowniczą szkół, nauczycieli, trenerów i innych pracowników, także w ramach wczesnej edukacji i opieki nad dzieckiem – poprzez pomaganie im w zdobywaniu wiedzy, umiejętności i kompetencji i zapewnianie wsparcia w stałym doskonaleniu zawodowym, a także dbanie o to, by dysponowali odpowiednimi czasem, przestrzenią i wsparciem, które umożliwiają wykonywanie skutecznej pracy z wszystkimi osobami uczącymi się, w tym osobami zagrożonymi wykluczeniem społecznym, słabymi wynikami i wczesnym kończeniem nauki; kwestią, którą należy wziąć pod uwagę, jest uznanie i docenienie pracy kadry (także w wymiarze finansowym); 3.3 szkoły – w rozwijaniu całościowego podejścia ogólnoszkolnego do osiągania sukcesu szkolnego, w którym to podejściu wszyscy członkowie społeczności szkolnej (kadra kierownicza szkoły, nauczyciele, trenerzy i inni członkowie kadry edukacyjnej, osoby uczące się, rodzice i inni członkowie rodzin oraz społeczność lokalna), a także szerokie grono interesariuszy aktywnie i na zasadzie współpracy angażują się we wspieranie sukcesu edukacyjnego wszystkich osób uczących się; 3.4 środki systemowe i podejście międzysektorowe służące zwiększeniu sprawiedliwości i włączenia w kształceniu i szkoleniu i sprzyjaniu sukcesowi edukacyjnemu wszystkich osób uczących się, m.in. poprzez zajęcie się strukturami i mechanizmami, które mają szczególnie negatywny wpływ na osoby uczące się z grup bardziej defaworyzowanych.

4. Optymalizowały, stosownie do potrzeb krajowych, regionalnych i lokalnych, wykorzystywanie krajowych i unijnych zasobów na potrzeby inwestycji w infrastrukturę, szkolenia, narzędzia i zasoby służące zwiększeniu włączenia, równości i dobrostanu w edukacji, w tym unijnych środków finansowych i wiedzy eksperckiej na potrzeby reform i inwestycji w infrastrukturę, narzędzia i materiały dydaktyczne oraz tworzenie zdrowych warunków nauki (w szczególności programu Erasmus+, Instrumentu na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności, Europejskiego Funduszu Społecznego Plus, Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego (EFRR), programu „Cyfrowa Europa”, programu „Horyzont Europa”, Instrumentu Wsparcia Technicznego, Funduszu Azylu, Migracji i Integracji itp.), a także aby zapewniały zgodność wykorzystania tych środków z ogólną strategią.

5. Składały sprawozdania na temat swojej strategii, podjętych środków, odpowiednich ustaleń w zakresie monitorowania i oceny oraz przydzielonego budżetu – w ramach istniejących ustaleń dotyczących sprawozdawczości w kontekście europejskiego obszaru edukacji (w tym w kontekście strategicznych ram europejskiej współpracy w dziedzinie kształcenia i szkolenia (2021–2030)) oraz europejskiego semestru.

6. Aktywnie angażowały młodych ludzi we wdrażanie niniejszego zalecenia Rady, m.in. poprzez unijny dialog młodzieżowy, z myślą o zapewnieniu wysłuchania osób młodych, w tym tych ze środowisk defaworyzowanych, i wzięcia pod uwagę ich opinii, poglądów i potrzeb.

NINIEJSZYM ZWRACA SIĘ DO KOMISJI O:

1. Wspieranie wdrażania zalecenia Rady oraz powiązanych inicjatyw, takich jak europejska gwarancja dla dzieci i wzmocniona gwarancja dla młodzieży, przez ułatwianie wzajemnego uczenia się i wymian między państwami członkowskimi i ogółem interesariuszy w kwestii osiągania sukcesu edukacyjnego przez wszystkich. Powinno się to odbywać poprzez: 1.1 wdrażanie strategicznych ram europejskiej współpracy w dziedzinie kształcenia i szkolenia na rzecz stworzenia europejskiego obszaru edukacji oraz w dalszej perspektywie (2021–2030), w których to ramach ograniczenie zjawiska wczesnego kończenia nauki, podniesienie poziomu umiejętności podstawowych i dążenie do dobrostanu osób uczących się, nauczycieli i trenerów to główne obszary priorytetowe; 1.2 utworzenie i wspieranie działań grupy ekspertów ds. strategii na rzecz tworzenia wspierających środowisk edukacyjnych dla grup, w których istnieje ryzyko słabych wyników, i strategii na rzecz sprzyjania dobrostanowi w szkole, która to grupa będzie prowadzić prace nad identyfikowaniem dobrych praktyk w zakresie rozwijania sprzyjających i zdrowych środowisk edukacyjnych, wspierania zdrowia psychicznego, zdrowego stylu życia oraz dobrostanu fizycznego i emocjonalnego (w tym przez zajęcie się problemem stresu pourazowego) oraz w zakresie zapobiegania nękaniu i przemocy w szkole, a także prace nad propozycjami w sprawie faktycznego wykorzystywania skutecznych praktyk w szkołach i nad zaleceniami dotyczącymi działań upowszechniających wiedzę na szczeblu unijnym i krajowym; 1.3 identyfikowanie i wymianę skutecznych praktyk (w tym partnerskiego uczenia się i mentoringu), wytycznych i praktycznych narzędzi wspierających opracowywanie, wdrażanie i ocenę krajowych, regionalnych i lokalnych polityk i praktyk, ukierunkowanych m.in. na osoby uczące się ze środowisk defaworyzowanych, przy wykorzystaniu unijnych narzędzi współpracy, platform i społeczności internetowych w dziedzinie kształcenia i szkolenia, takich jak eTwinning, nowa europejska platforma edukacji szkolnej, sieci byłych uczestników programu Erasmus+ (Erasmus+ Alumni), ambasadorzy Cedefopu ds. przeciwdziałania wczesnemu kończeniu nauki, „kącik edukacyjny” (Learning Corner) z wielojęzycznymi materiałami dydaktycznymi o UE; 1.4 informowanie o możliwościach i zachęcanie do wykorzystywania możliwości propagowania, wspierania i ułatwiania włączenia, sprawiedliwości i dobrostanu w kształceniu i szkoleniu, które to możliwości przewidziano w ramach funduszy unijnych, takich jak Erasmus+, Instrument na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności, Europejski Fundusz Społeczny Plus, Europejski Fundusz Rozwoju Regionalnego, program „Cyfrowa Europa”, program „Horyzont Europa”, Instrument Wsparcia Technicznego, Fundusz Azylu, Migracji i Integracji itp.; 1.5 wspieranie ogólnounijnych badań naukowych i ankiet; zachęcanie do tworzenia sieci badawczych i wspieranie dialogu między badaniami naukowymi a polityką oraz między naukowcami a praktykami; 1.6 uwzględnianie wyników zorganizowanego dialogu na temat edukacji cyfrowej i umiejętności cyfrowych.

2. Wspieranie opracowywania i upowszechniania, we współpracy z państwami członkowskimi, materiałów zawierających wskazówki oraz zasobów w dziedzinie osiągania sukcesu edukacyjnego przez wszystkie osoby uczące się (w tym w dziedzinie integracji migrantów i nauki języków), do stosowania na zasadzie dobrowolności, polegające m.in. na dalszym rozwijaniu i upowszechnianiu Europejskiego Zestawu Szkolnego „Promowanie edukacji włączającej oraz przeciwdziałanie wczesnemu kończeniu nauki”, Kompendium inspirujących praktyk w dziedzinie edukacji włączającej i edukacji obywatelskiej oraz opracowanego przez Cedefop zestawu narzędzi do przeciwdziałania wczesnemu kończeniu kształcenia i szkolenia zawodowego.

3. Wspieranie możliwości doskonalenia zawodowego kadry edukacyjnej i innych interesariuszy poprzez: 3.1 dzielenie się dobrymi praktykami wypracowanymi w kontekście wymian, projektów i sieci przeznaczonych dla kadry w ramach programu Erasmus+, w tym poprzez internetową społeczność eTwinning, akademie nauczycielskie Erasmus+ oraz centra doskonałości zawodowej; 3.2 udostępnianie masowych, otwartych kursów internetowych (MOOC) i edukacyjnych możliwości (w tym mikropoświadczeń) stałego doskonalenia zawodowego dla nauczycieli, trenerów, kadry kierowniczej szkół i edukatorów nauczycieli, za pośrednictwem nowej europejskiej platformy edukacji szkolnej oraz propagowanie powszechnego wykorzystywania tych kursów.

4. Monitorowanie i sprawozdawczość na temat wdrażania zalecenia Rady w ramach istniejących ustaleń dotyczących sprawozdawczości w kontekście europejskiego obszaru edukacji (w tym w kontekście strategicznych ram europejskiej współpracy w dziedzinie kształcenia i szkolenia) oraz europejskiego semestru (w tym zmienionej tablicy wskaźników społecznych).

5. Monitorowanie i okresową sprawozdawczość dotyczącą postępów w dążeniu do unijnych celów w ramach sprawozdań w kontekście europejskiego obszaru edukacji; rozważenie – w ścisłej współpracy ze stałą grupą ds. wskaźników i benchmarków – w jaki sposób można usprawnić monitorowanie na szczeblu UE, w szczególności poprzez ocenę istniejących na szczeblu UE wskaźników oraz, w stosownych przypadkach i odpowiednio do potrzeb, zaproponowanie nowych wskaźników i benchmarków, w szczególności dotyczących włączenia i sprawiedliwości.

Niniejsze zalecenie zastępuje zalecenie Rady z dnia 28 czerwca 2011 r. w sprawie polityk na rzecz ograniczania zjawiska przedwczesnego kończenia nauki.

Sporządzono w Brukseli dnia 28 listopada 2022 r. W imieniu Rady Przewodniczący V. BALAŠ

(1) Dz.U. C 428 z 13.12.2017, s. 10.

(2) COM(2021) 102 final.

(3) COM(2020) 625 final.

(4) Dz.U. C 66 z 26.2.2021, s. 1.

(5) Decyzja Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2021/2316 z dnia 22 grudnia 2021 r. w sprawie Europejskiego Roku Młodzieży (2022) (Dz.U. L 462 z 28.12.2021, s. 1).

(6) Sprawozdanie z wyników Konferencji w sprawie przyszłości Europy, maj 2022, propozycja nr 46 (s. 88).

(7) Choć umiejętności cyfrowe należy uznać za należące do umiejętności podstawowych, nie są one uwzględnione odrębnie w niniejszym zaleceniu, ponieważ są one już głównym przedmiotem innych inicjatyw, takich jak Plan działania w dziedzinie edukacji cyfrowej.

(8) Termin „uchodźca” jest używany w niniejszym dokumencie w szerokim znaczeniu politycznym, a nie w znaczeniu zdefiniowanym w konwencji genewskiej i unijnym dorobku prawnym w dziedzinie azylu.

(9) Zob. np.: Koehler, C., Psacharopoulos, G., i Van der Graaf, L., The impact of COVID-19 on the education of disadvantaged children and the socio-economic consequences thereof [Wpływ COVID-19 na edukację dzieci ze środowisk defaworyzowanych i jego społeczno-ekonomiczne konsekwencje], sprawozdanie sieci NESET-EENEE, Urząd Publikacji Unii Europejskiej, Luksemburg, 2022; Komisja Europejska, Dyrekcja Generalna ds. Edukacji, Młodzieży, Sportu i Kultury, Impacts of COVID-19 on school education [Wpływ COVID-19 na edukację szkolną], Urząd Publikacji Unii Europejskiej, Luksemburg, 2022; Blaskó, Z., da Costa, P., i Schnepf, S. V., Learning Loss and Educational Inequalities in Europe: Mapping the Potential Consequences of the COVID-19 Crisis [Straty edukacyjne i nierówności edukacyjne w Europie: mapowanie potencjalnych konsekwencji kryzysu COVID-19], dokument do dyskusji sporządzony przez IZA Institute of Labor Economics 14298, Bonn, 2021.

(10) Dz.U. C 191 z 1.7.2011, s. 1.

(11) Komisja Europejska, Dyrekcja Generalna ds. Edukacji, Młodzieży, Sportu i Kultury, Donlevy, V., Day, L., Andriescu, M., Downes, P., Assessment of the implementation of the 2011 Council recommendation on policies to reduce early school leaving: final report [Ocena wdrażania zalecenia Rady z 2011 r. w sprawie polityk na rzecz ograniczania zjawiska przedwczesnego kończenia nauki: sprawozdanie końcowe], Urząd Publikacji Unii Europejskiej, Luksemburg, 2019.

(12) Dz.U. C 189 z 4.6.2018, s. 1.

(13) Dz.U. C 221 z 10.6.2021, s. 3.

(14) Dz.U. C 193 z 9.6.2020, s. 11.

(15) Dz.U. C 189 z 5.6.2019, s. 4.

(16) Dz.U. C 504 z 14.12.2021, s. 21.

(17) COM(2020) 274 final.

(18) Dz.U. C 417 z 2.12.2020, s. 1.

(19) COM(2020) 624 final.

(20) Dz.U. L 223 z 22.6.2021, s. 14.

(21) COM(2021) 142 final.

(22) COM(2022) 212 final.

(23) Strategia na rzecz równouprawnienia płci na lata 2020–2025 (z 2020 r.), unijny plan działania przeciwko rasizmowi na lata 2020–2050 (z 2020 r.), unijne ramy strategiczne na rzecz równouprawnienia, włączenia społecznego i udziału Romów (z 2020 r.) i powiązane zalecenie Rady (z 2021 r.), strategia na rzecz równości osób LGBTIQ na lata 2020–2025 (z 2020 r.), plan działania na rzecz integracji i włączenia społecznego na lata 2021–2027 (z 2020 r.), strategia na rzecz praw osób z niepełnosprawnościami na lata 2021–2030 (z 2021 r.) oraz strategia UE w sprawie zwalczania antysemityzmu i wspierania życia żydowskiego na lata 2021–2030 (z 2021 r.).

(24) Dz.U. C 372 z 4.11.2020, s. 1.

(25) Zob. definicja w dokumencie roboczym służb Komisji SWD(2022) 176 final.

(26) Taką strategię można włączyć do odpowiednich krajowych dokumentów strategicznych.

(27) Zalecenie Rady z dnia 30 października 2020 r. w sprawie pomostu do zatrudnienia – wzmocnienia gwarancji dla młodzieży oraz zastępujące zalecenie Rady z dnia 22 kwietnia 2013 r. w sprawie ustanowienia gwarancji dla młodzieży (Dz.U. C 372 z 4.11.2020, s. 1).