ZAŁĄCZNIK

1. WPROWADZENIE

Niniejsze zalecenie wyraża jedynie stanowisko Komisji; nie zmienia ono skutków prawnych dyrektyw i rozporządzeń oraz pozostaje bez uszczerbku dla dokonanej przez Trybunał Sprawiedliwości wiążącej interpretacji art. 7, 7a i 7b zmienionej dyrektywy 2012/27/UE w sprawie efektywności energetycznej oraz załącznika V do tej dyrektywy. Podstawę niniejszego zalecenia stanowią informacje zwrotne, które Komisja otrzymała od państw członkowskich od momentu transpozycji dyrektywy 2012/27/UE w sprawie efektywności energetycznej oraz informacje uzyskane przez Komisję z powiadomień państw członkowskich oraz z oceny krajowych planów działania na rzecz racjonalizacji zużycia energii oraz sprawozdań rocznych (1).

Streszczenie: Istotne zmiany dyrektywy 2012/27/UE

1. Struktura obowiązku oszczędności energii i powiązane przepisy — art. 7 (uwagi ogólne dotyczące wymogu w zakresie oszczędności), 7a (przepisy dotyczące systemu zobowiązującego do efektywności energetycznej) oraz 7b (przepisy w odniesieniu do alternatywnych środków z dziedziny polityki), — załącznik V (wspólne metody i zasady obliczania), oraz — obowiązki dotyczące planowania i sprawozdawczości zgodnie z rozporządzeniem w sprawie zarządzania unią energetyczną.

2. Zakres obowiązku oszczędności energii (lata 2021–2030) — nowy okres obowiązywania obowiązku oszczędności energii 2021–2030 oraz przedłużenie obowiązku na okres po 2030 r. bez daty końcowej, ale z zastrzeżeniem przeglądu do 2027 r. i od tego momentu co 10 lat, — obowiązek osiągnięcia łącznych oszczędności końcowego zużycia energii w latach 2021–2030 równoważnych nowym rocznym oszczędnościom wynoszącym co najmniej 0,8 % zużycia energii końcowej (oprócz Cypru i Malty, które muszą osiągnąć nowe oszczędności wynoszące 0,24 % zużycia energii końcowej), tj. wyższego poziomu, niż w obecnym okresie, — opcje dla państw członkowskich w zakresie obliczania oszczędności w inny sposób, o ile osiągają one wymagane łączne oszczędności końcowego zużycia energii, oraz — wymóg w odniesieniu do państw członkowskich dotyczący uwzględnienia potrzeby łagodzenia ubóstwa energetycznego podczas opracowywania środków z dziedziny polityki, zgodnie z kryteriami, które mają one ustanowić.

3. Obliczanie wpływu środków z dziedziny polityki — państwa członkowskie nie mogą zgłaszać oszczędności energii wynikających z wdrożenia prawa Unii, oprócz przypadków ich powiązania z renowacją budynków. W drodze odstępstwa oraz z zastrzeżeniem pewnych warunków mogą one zaliczać oszczędności w ramach krajowych wymogów minimalnych dotyczących nowych budynków tylko na poczet oszczędności wymaganych w pierwszym okresie objętym obowiązkiem (lata 2014–2020).

4. Wyjaśnienia — systemy zobowiązujące do efektywności energetycznej i alternatywne środki z dziedziny polityki są jednakowo ważnymi środkami transpozycji dyrektywy w sprawie efektywności energetycznej, — oszczędność energii wynikające z każdego rodzaju środków z dziedziny polityki mają być obliczane zgodnie ze wspólnymi zasadami i metodami zawartymi w załączniku V do dyrektywy w sprawie efektywności energetycznej, — wyjaśnienie środka i weryfikacja wymogu oraz znaczenie pobrania reprezentatywnej próby środków poprawy efektywności energetycznej, — państwa członkowskie mogą utworzyć krajowy fundusz efektywności energetycznej zgodnie z art. 20 ust. 6 dyrektywy w sprawie efektywności energetycznej jako alternatywny środek z dziedziny polityki albo jako część systemu zobowiązującego do efektywności energetycznej zawierającego wymóg, aby strony zobowiązane wniosły wszystkie swoje oszczędności lub ich część jako wkład do funduszu, — wyjaśnienie wymogu dodatkowości (oszczędności energii powinny być dodatkowe w stosunku do oszczędności, które zostałyby zagwarantowane w każdym przypadku bez działalności strony zobowiązanej lub uczestniczącej), w tym pewnych czynników – „gapowiczów”, efektów rynkowych i wpływu istniejącej polityki, — przy obliczaniu oszczędności energii bierze się pod uwagę cały czas obowiązywania środków oraz tempo, a jakim oszczędności maleją wraz z upływem czasu, oraz — oszczędności energii wynikające z małoskalowych technologii energii odnawialnej zainstalowanych na budynkach lub w budynkach mogą kwalifikować się z zastrzeżeniem zgodności z załącznikiem V.

2. OBLICZANIE OSZCZĘDNOŚCI ENERGII WYMAGANYCH W OKRESIE OBJĘTYM OBOWIĄZKIEM 2021–2030

„Art. 7 Obowiązek oszczędności energii 1. Państwa członkowskie muszą osiągnąć łączne oszczędności końcowego zużycia energii równoważne co najmniej: a) […] b) nowym oszczędnościom w każdym roku od dnia 1 stycznia 2021 r. do dnia 31 grudnia 2030 r. w wysokości 0,8 % rocznego zużycia energii końcowej, uśrednionego dla ostatnich trzech lat przed dniem 1 stycznia 2019 r. W drodze odstępstwa od tego wymogu Cypr i Malta muszą osiągnąć nowe oszczędności w każdym roku od dnia 1 stycznia 2021 r. do dnia 31 grudnia 2030 r. równoważne 0,24 % rocznego zużycia energii końcowej, uśrednionego dla ostatnich trzech lat przed dniem 1 stycznia 2019 r.”

W lit. b) powyżej zobowiązano państwa członkowskie do osiągnięcia:

— łącznych oszczędności końcowego zużycia energii (tj. łącznej wielkości oszczędności energii) w latach 2021–2030, oraz

— nowych oszczędności w każdym roku w tym okresie (których wielkości nie określono).

Chociaż wskaźnik nowych rocznych oszczędności energii w pierwszym okresie objętym obowiązkiem (lata 2014–2020) jest taki sam dla wszystkich państw członkowskich (tj. 1,5 %), to w drugim okresie (lata 2021–2030) jest inaczej, ponieważ Cypr i Malta muszą osiągnąć łączne oszczędności końcowego zużycia równoważne nowym oszczędnościom wynoszącym 0,24 % zużycia energii końcowej (1).

Każde państwo członkowskie musi osiągnąć obliczoną wielkość łącznych oszczędności końcowego zużycia energii (tj. łączne oszczędności energii na lata 2021–2030) do dnia 31 grudnia 2030 r. W przeciwieństwie do pierwszego okresu objętego obowiązkiem, kwoty tej nie można obniżyć w wyniku jakiejkolwiek elastyczności wykorzystanej przez państwo członkowskie (2).

Państwa członkowskie nie muszą osiągać nowych oszczędności równoważnych 0,8 % (0,24 % w odniesieniu do Malty i Cypru) rocznego zużycia energii końcowej (3) w każdym roku drugiego okresu objętego obowiązkiem. Obecna elastyczność, dzięki której mogą one rozłożyć wielkość nowych oszczędności na cały okres, nadal ma zastosowanie w odniesieniu do drugiego okresu i kolejnych okresów (4).

2.1. Obliczanie łącznych oszczędności końcowego zużycia energii wymaganych w drugim okresie objętym obowiązkiem

Aby obliczyć wielkość łącznych oszczędności końcowego zużycia energii wymaganych w drugim okresie objętym obowiązkiem, każde państwo członkowskie musi najpierw obliczyć średnie zużycie energii końcowej w trzech latach poprzedzających 2019 r. (tj. w latach 2016–2018) (5).

Następny krok polega na pomnożeniu tej średniej przez wartość 0,8 % (0,24 % w przypadku Cypru i Malty) w celu ustalenia równoważnej wielkości „nowych” rocznych oszczędności.

Przykład:

Zużycie energetyczne danego państwa członkowskiego kształtuje się na poziomie 102 milionów ton oleju ekwiwalentnego (Mtoe) w 2016 r., 98 Mtoe w 2017 r. i 100 Mtoe w 2018 r. – oznacza to, że średnie zużycie energetyczne w okresie trzech lat wynosiło 100 Mtoe.

Do celu obliczania łącznej wielkości oszczędności końcowego zużycia energii (lata 2021–2030) minimalna wielkość nowych oszczędności w każdym roku wynosi zatem 0,8 Mtoe (100 Mtoe × 0,8 %).

Państwa członkowskie mogą następnie obliczyć łączną wielkość oszczędności końcowego zużycia wymaganych w odniesieniu do całego okresu objętego obowiązkiem.

Przykład

Państwo członkowskie oblicza swoje średnie zużycie energii końcowej w latach 2016–2018 jako 100 Mtoe. Łączne oszczędności końcowego zużycia w odniesieniu do roku 2021 wynosiłyby zatem (100 × 0,8 % × 1) = 0,8 Mtoe.

Ponieważ wymagane jest osiągnięcie łącznych oszczędności końcowego zużycia energii co najmniej równoważnych nowym oszczędnościom w każdym roku od 2021 do 2030 r., dane państwo członkowskie musi obliczyć nowe oszczędności w odniesieniu do każdego następnego roku do 2030 r.

Łączna wielkość obliczona w odniesieniu do 2022 r. wynosiłaby (100 × 0,8 % × 2) = łączne oszczędności końcowego zużycia energii wynoszące 1,6 Mtoe (w tym 0,8 Mtoe nowych oszczędności w 2022 r. (zaznaczonych poniżej na szaro)).

Kwoty w odniesieniu do każdego kolejnego roku do 2030 r. można obliczać w ten sam sposób. Całkowita wielkość łącznych oszczędności końcowego zużycia energii wymaganych w okresie 10-letnim wynosi 44,0 Mtoe (100 × 0,8 % × 55).

Rok 2021 2022 2023 2024 2025 2026 2027 2028 2029 2030 Oszczędności końcowego zużycia energii (Mtoe) 0,8 Łączne oszczędności końcowego zużycia energii ogółem (do 2030 r.) 0,8 0,8 0,8 0,8 0,8 0,8 0,8 0,8 0,8 0,8 0,8 0,8 0,8 0,8 0,8 0,8 0,8 0,8 0,8 0,8 0,8 0,8 0,8 0,8 0,8 0,8 0,8 0,8 0,8 0,8 0,8 0,8 0,8 0,8 0,8 0,8 0,8 0,8 0,8 0,8 0,8 0,8 0,8 0,8 0,8 0,8 0,8 0,8 0,8 0,8 0,8 0,8 0,8 0,8 Łącznie (Mtoe) 0,8 1,6 2,4 3,2 4,0 4,8 5,6 6,4 7,2 8,0 44,0 (6)

2.2. Zbiór danych statystycznych

2.2.1. Wykorzystanie zbioru danych Eurostatu

W celu utworzenia zbiorów danych statystycznych do celów ich stosowania w odniesieniu do okresu objętego obowiązkiem 2021–2030 państwa członkowskie powinny skorzystać ze zbioru danych Eurostatu, który uznaje się za domyślne źródło w odniesieniu do obliczania wymaganych wielkości oszczędności (zob. pkt 1 lit. c) załącznika III do rozporządzenia w sprawie zarządzania unią energetyczną).

W 2019 r. Eurostat dokonał zmiany bilansu energetycznego na podstawie międzynarodowych zaleceń dotyczących statystyki energii opublikowanych przez Komisję Statystyczną (7). W odniesieniu do wkładu państw członkowskich w efektywność energetyczną oraz obowiązku oszczędności energii ustanowił szczególną kategorię „zużycie energii końcowej (Europa w latach 2020–2030)” (8) (kod FEC2020-2030). Obejmuje ona elementy wymagane zgodnie z art. 7 ust. 1 akapit pierwszy lit. b) dyrektywy w sprawie efektywności energetycznej i państwa członkowskie powinny ją wykorzystywać do celów realizacji obowiązku oszczędności energii (9).

Nowa kategoria zawiera następujące definicje arytmetyczne, których podstawą są najnowsze zmiany rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 1099/2008 w sprawie statystyki energii (10):

zużycie energii końcowej (Europa w latach 2020–2030) [wszystkie produkty ogółem] =

zużycie energii końcowej [wszystkie produkty ogółem]

– zużycie energii końcowej [ciepło otoczenia (pompy ciepła)]

+ lotnictwo międzynarodowe [wszystkie produkty ogółem]

+ wkład w przemianę, wielkie piece [Wszystkie produkty ogółem]

– wynik przemiany, wielkie piece [Wszystkie produkty ogółem]

+ sektor energetyczny, wielkie piece [stałe paliwa kopalne]

+ sektor energetyczny, wielkie piece [gazy przemysłowe]

+ sektor energetyczny, wielkie piece [torf i wyroby z torfu]

+ sektor energetyczny, wielkie piece [łupek bitumiczny i piaski bitumiczne]

+ sektor energetyczny, wielkie piece [ropa naftowa i produkty naftowe]

+ sektor energetyczny, wielkie piece [gaz ziemny]

2.2.2. Wykorzystanie alternatywnych źródeł danych statystycznych i szacunków ekspertów

Państwa członkowskie mogą korzystać z alternatywnych źródeł danych statystycznych, ale muszą wyjaśnić i uzasadnić ich wykorzystanie oraz każdą różnicę w wynikających ilościach w swoim powiadomieniu dla Komisji (zob. pkt 1 lit. c) załącznika III do rozporządzenia w sprawie zarządzania unią energetyczną).

W przypadku gdy dane w odniesieniu do konkretnych lat nie są dostępne w momencie, gdy państwa członkowskie muszą przedstawić sprawozdania, mogą one korzystać z szacunków ekspertów (ponownie uzasadniając je w powiadomieniu). Jeżeli po opublikowaniu oficjalnych danych okaże się, że rozbieżności między szacunkowymi a rzeczywistymi wartościami są znaczne, wielkość wymaganych oszczędności musi zostać dostosowana do rzeczywistych wartości.

Zaleca się, aby państwa członkowskie dostosowywały szacunki do oficjalnych danych jak najwcześniej w ramach mechanizmu zarządzania, przedkładając kolejne dane lub w ramach obowiązkowej sprawozdawczości na podstawie rozporządzenia w sprawie zarządzania unią energetyczną (np. w zaktualizowanym krajowym planie w dziedzinie energii i klimatu do dnia 30 czerwca 2023 r. zgodnie z art. 14 ust. 1 rozporządzenia).

2.2.3. Energia zużywana w transporcie

Nie naruszając przepisów art. 7 ust. 2 lit. b) dyrektywy w sprawie efektywności energetycznej (11), państwa członkowskie nie mogą już wyłączać zużycia energii końcowej w transporcie z podstawowych obliczeń w odniesieniu do drugiego okresu objętego obowiązkiem i kolejnych takich okresów.

2.2.4. Energia wytwarzana dla własnego użytku końcowego

Chociaż łączne oszczędności końcowego zużycia energii w pierwszym okresie objętym obowiązkiem opierają się na „sprzedaży energii odbiorcom końcowym”, w dyrektywie w sprawie efektywności energetycznej celowo zmieniono podstawę dla drugiego i kolejnych okresów na „zużycie energii końcowej”.

W rezultacie państwa członkowskie muszą uwzględniać w podstawowych obliczeniach energię wytwarzaną do własnego użytku (np. energię elektryczną wytwarzaną przez systemy fotowoltaiczne, ciepło wytwarzane przez kolektory słoneczne lub w wyniku współspalania odpadów w przemyśle) w odniesieniu do tych okresów.

Kategoria Eurostatu „zużycie energii końcowej” (kod B 101700 (12)), mająca zastosowanie w trakcie negocjacji i przyjmowania dyrektywy w sprawie efektywności energetycznej, obejmowała niektóre odnawialne źródła energii istotne z punktu widzenia stosowania na małą skalę na budynkach lub w budynkach (energia słoneczna, w tym energia fotowoltaiczna i energia słoneczna termiczna, energia wiatrowa, stała biomasa, biogaz i płynne biopaliwa (13)). Ciepło otoczenia, np. wykorzystywane w pompach ciepła, nie zostało uwzględnione w kategorii „zużycie energii końcowej”. W celu zapewnienia, aby obowiązek oszczędności energii zgodny z art. 7 ust. 1 dyrektywy w sprawie efektywności energetycznej uzgodniony przez współprawodawców nie ulegał zmianie w wyniku rewizji bilansów energetycznych, do celów efektywności energetycznej Eurostat ustanowił i publikuje szczególną kategorię „zużycie energii końcowej (Europa w latach 2020–2030)” (kod FEC2020-2030), z której w dalszym ciągu wyłącza się ciepło otoczenia do 2030 r. (14).

Chociaż pkt 1 lit. c) załącznika III do rozporządzenia w sprawie zarządzania unią energetyczną zawiera wymóg, aby zbiór danych Eurostatu wykorzystywano jako domyślne źródło, państwa członkowskie muszą jednak uwzględnić wszystkie dane dostępne na szczeblu krajowym. W przypadku gdy różnią się one od danych Eurostatu państwa członkowskie muszą podawać źródła krajowe, jeśli są one bardziej dokładne. Muszą one uwzględnić te źródła w obliczeniu podstawy oraz powiadomić i wytłumaczyć w swoich krajowych planach w dziedzinie energii i klimatu, jakie źródła danych wykorzystano, w tym wszelkie dodatkowe oficjalne lub szacunkowe wolumeny zużycia energii końcowej, które nie są objęte zbiorem danych Eurostatu.

2.3. Rozłożenie oszczędności energii na okres 2021–2030

Art. 7 ust. 1 akapit ostatni dyrektywy w sprawie efektywności energetycznej zawiera wymóg, zgodnie z którym państwa członkowskie decydują, w jaki sposób rozłożyć obliczoną wielkość nowych oszczędności w każdym okresie [objętym obowiązkiem], pod warunkiem że na koniec każdego okresu objętego obowiązkiem osiągnięte zostają wymagane łączne oszczędności końcowego zużycia energii ogółem.

Przykłady

Jedno państwo członkowskie może wybrać metodę liniowego naliczania wzrostu oszczędności w czasie; inne może podjąć odpowiednią decyzję później, zobowiązując się jednak do osiągnięcia wyższego poziomu oszczędności w połowie/pod koniec drugiego okresu objętego obowiązkiem.

Inne państwo członkowskie może zdecydować o rozłożeniu wymaganej wielkości łącznych oszczędności końcowego zużycia energii (np. 44,0 Mtoe) w sposób przedstawiony poniżej, o ile łączna wielkość wymaganych oszczędności zostanie osiągnięta między 2021 r. a 2030 r. (zakładając, że wszystkie środki mają trwałe skutki, które przynoszą oszczędności każdego roku co najmniej do 2030 r.):

Rok 2021 2022 2023 2024 2025 2026 2027 2028 2029 2030 Oszczędności końcowego zużycia energii (Mtoe) 0,8 Łączne oszczędności końcowego zużycia energii ogółem (do 2030 r.) 1,1 1,1 0,5 0,6 0,6 0,7 0,7 0,7 0,7 0,6 0,6 0,6 0,6 0,6 0,8 0,8 0,8 0,8 0,8 0,8 1,0 1,0 1,0 1,0 1,0 1,0 1,0 1,2 1,2 1,2 1,2 1,2 1,2 1,2 1,2 0,9 0,9 0,9 0,9 0,9 0,9 0,9 0,9 0,9 0,4 0,4 0,4 0,4 0,4 0,4 0,4 0,4 0,4 0,4 Łącznie (Mtoe) 0,4 1,3 2,5 3,5 4,3 4,9 5,6 6,1 7,3 8,1 44

Jeśli państwo członkowskie ustanawia lub utrzymuje system zobowiązujący do efektywności energetycznej, nie wymaga się od niego sprawozdawczości na temat sposobu rozłożenia wysiłków w okresie objętym obowiązkiem. Zaleca się jednak, aby państwa członkowskie ustalały i zgłaszały, jak będą to robić. Zgodnie z częścią 3.1 lit. b) załącznika III do rozporządzenia w sprawie zarządzania unią energetyczną państwa członkowskie muszą powiadomić o spodziewanej łącznej i rocznej wartości oszczędności oraz o czasie funkcjonowania swoich systemów.

Państwa członkowskie, które ustanawiają lub utrzymują alternatywne środki z dziedziny polityki zgodnie z art. 7b dyrektywy w sprawie efektywności energetycznej lub krajowy fundusz efektywności energetycznej zgodnie z art. 20 ust. 6 dyrektywy w sprawie efektywności energetycznej mają pełną swobodę w zakresie rozłożenia wymaganych łącznych oszczędności końcowego zużycia energii w drugim okresie objętym obowiązkiem. Mogą, ale nie muszą wprowadzać okresów pośrednich, które nie muszą mieć takiego samego czasu trwania. Część 3.2 lit. c) załącznika III do rozporządzenia w sprawie zarządzania unią energetyczną zawiera jednak wymóg, aby powiadamiały one o przewidywan[ej] łączn[ej] i roczn[ej] wartoś[ci] oszczędności ogółem dla każdego środka lub wielkoś[ci] oszczędności energii w odniesieniu do okresów pośrednich.

3. INNE SPOSOBY OBLICZANIA WYMOGÓW W ZAKRESIE OSZCZĘDNOŚCI

3.1. Wskaźnik i zakres

Opcje, o których mowa w art. 7 ust. 2 dyrektywy w sprawie efektywności energetycznej, nie mają wpływu na obowiązek oszczędności energii, o którym mowa w art. 7 ust. 1 akapit pierwszy lit. b) dyrektywy w sprawie efektywności energetycznej. Zgodnie z art. 7 ust. 2 i 4 dyrektywy w sprawie efektywności energetycznej państwa członkowskie mogą stosować różne metody obliczeniowe (np. w celu uwzględnienia pewnych uwarunkowań krajowych), ale nie może to prowadzić do obniżenia wielkości wymaganych oszczędności energii, tj. państwa członkowskie muszą zapewnić, aby obliczenia z wykorzystaniem jednej z metod opisanych w art. 7 ust. 2 dyrektywy w sprawie efektywności energetycznej, lub kilku tych metod, skutkowały takimi samymi łącznymi minimalnymi oszczędnościami energii, jakie są wymagane zgodnie z art. 7 ust. 1 akapit pierwszy lit. b) dyrektywy w sprawie efektywności energetycznej.

Zatem w odniesieniu do okresu objętego obowiązkiem od 2021 do 2030 r., niezależnie od tego, czy państwa członkowskie wykorzystują opcje zawarte w art. 7 ust. 2 i 4 dyrektywy w sprawie efektywności energetycznej, muszą one zapewnić, aby wymagana wielkość łącznych oszczędności końcowego zużycia energii równoważna nowym oszczędnościom rocznym wynoszącym co najmniej 0,8 % (15) została osiągnięta do dnia 31 grudnia 2030 r. W celu zapewnienia, aby elastyczności stosowane zgodnie z art. 7 ust. 2 i 4 dyrektywy w sprawie efektywności energetycznej nie powodowały obniżenia obliczonej minimalnej wielkości netto oszczędności energii, która ma zostać osiągnięta w zużyciu energii końcowej w okresie objętym obowiązkiem, własne roczne wskaźniki oszczędności państw członkowskich muszą być więc wyższe niż wymagane do osiągnięcia łącznych oszczędności energii przewidzianych w art. 7 ust. 1 akapit pierwszy lit. b) dyrektywy w sprawie efektywności energetycznej (16). Państwa członkowskie nie są zobowiązane do korzystania z opcji przewidzianych w art. 7 ust. 2 dyrektywy w sprawie efektywności energetycznej.

3.2. Opcje przewidziane w art. 7 ust. 2 dyrektywy w sprawie efektywności energetycznej

Na podstawie art. 7 ust. 2 dyrektywy w sprawie efektywności energetycznej państwa członkowskie mogą obliczać wymaganą wielkość oszczędności energii:

— stosując roczny wskaźnik oszczędności w odniesieniu do sprzedaży energii odbiorcom końcowym lub w odniesieniu do zużycia energii końcowej, uśredniony dla lat 2016–2018, lub

— wyłączając z podstawy obliczeń, częściowo lub w całości, energię zużytą w transporcie, lub

— wykorzystując którąkolwiek z opcji określonych w art. 7 ust. 4 dyrektywy w sprawie efektywności energetycznej.

3.3. Własny roczny wskaźnik oszczędności i podstawa obliczeń

W przypadku gdy państwa członkowskie korzystają z jednej lub z większej liczby opcji, art. 7 ust. 3 dyrektywy w sprawie efektywności energetycznej zobowiązuje je do ustalenia:

— własnego rocznego wskaźnika oszczędności – jest on stosowany do obliczania ich łącznych oszczędności końcowego zużycia energii w celu zapewnienia, aby wymagane oszczędności nie były niższe niż oszczędności wymagane na podstawie art. 7 ust. 1 akapit pierwszy lit. b) dyrektywy w sprawie efektywności energetycznej, oraz

— własnej podstawy obliczeń, z której można wyłączyć, częściowo lub w całości, energię zużytą w transporcie (17).

Elementy te stanowią uzupełnienie (18) obliczeń rocznego nowego wskaźnika oszczędności i łącznych oszczędności końcowego zużycia zgodnie z art. 7 ust. 1 akapit pierwszy lit. b) dyrektywy w sprawie efektywności energetycznej.

Art. 7 ust. 5 akapit drugi dyrektywy w sprawie efektywności energetycznej stanowi, że niezależnie od tego, czy państwa członkowskie częściowo lub w całości wyłączą z ich podstawy obliczeń energię zużytą w transporcie lub skorzystają z którejkolwiek z opcji wymienionych w art. 7 ust. 4 dyrektywy w sprawie efektywności energetycznej, muszą one zapewnić, aby obliczona wielkość netto nowych oszczędności, którą należy osiągnąć w zużyciu energii końcowej w okresie objętym obowiązkiem 2021–2030, nie była niższa niż wielkość wynikająca z zastosowania rocznego wskaźnika oszczędności, o których mowa w art. 7 ust. 1 akapit pierwszy lit. b), tj. 0,8 % (0,24 % w odniesieniu do Cypru i Malty).

3.4. Opcje przewidziane w art. 7 ust. 4 dyrektywy w sprawie efektywności energetycznej

W odniesieniu do okresu objętego obowiązkiem 2021–2030 państwa członkowskie mogą korzystać z jednej lub z większej liczby następujących opcji (art. 7 ust. 4 dyrektywy w sprawie efektywności energetycznej):

b) pełnego lub częściowego wyłączenia gałęzi przemysłu objętych unijnym systemem handlu uprawnieniami do emisji (ETS);

c) uwzględnienia części oszczędności energii uzyskiwanych w sektorach przetwarzania i rozdziału energii;

d) podjęcia wczesnych działań po 2008 r., które będą nadal pozwalały osiągnąć oszczędności po 2020 r.;

e) podjęcia indywidualnych działań od początku 2018 r. do końca 2020 r., które będą nadal przynosić oszczędności po 2020 r.;

f) wyłączenia 30 % energii wytwarzanej na własne potrzeby na budynkach lub w budynkach w następstwie środków z dziedziny polityki promujących montowanie nowych instalacji technologii energii odnawialnej; oraz

g) zaliczenia pewnych oszczędności energii, które przekraczają oszczędności energii wymagane w okresie objętym obowiązkiem od 2014 do 2020 r.

Zgodnie z art. 7 ust. 5 lit. b) dyrektywy w sprawie efektywności energetycznej opcje te można zastosować tylko na poczet wielkości oszczędności energii obliczonej zgodnie z [art. 7] ust. 2 i 3 oraz nie mogą one razem prowadzić do zmniejszenia o więcej niż 35 %” tej wielkości.

Zasadniczo opcje nie mogą być stosowane do obniżenia łącznych oszczędności końcowego zużycia energii wymaganych na podstawie art. 7 ust. 1 akapit pierwszy lit. b) dyrektywy w sprawie efektywności energetycznej. Innymi słowy, niezależnie od tego, czy państwa członkowskie częściowo lub w całości wyłączą z ich podstawy obliczeń energię zużytą w transporcie lub skorzystają z którejkolwiek z tych opcji, muszą one zapewnić, aby obliczona wielkość netto nowych oszczędności, którą należy osiągnąć w zużyciu energii końcowej w okresie objętym obowiązkiem 2021–2030, nie była niższa niż wielkość wynikająca z zastosowania rocznego wskaźnika oszczędności, o którym mowa w art. 7 ust. 1 akapit pierwszy lit. b) dyrektywy w sprawie efektywności energetycznej (19). Aby to zapewnić, art. 7 ust. 5 dyrektywy w sprawie efektywności energetycznej zawiera wymóg, aby w okresie objętym obowiązkiem państwa członkowskie obliczały wpływ decyzji o wykorzystaniu jednej opcji lub większej ich liczby (20).

Opcje przewidziane w art. 7 ust. 4 lit. b) i f) dyrektywy w sprawie efektywności energetycznej mogą zostać wykorzystane jedynie do celów obliczeń własnej podstawy zgodnie z art. 7 ust. 2 i 3 dyrektywy w sprawie efektywności energetycznej. Wielkości te można odjąć od wyniku tych obliczeń (z zastrzeżeniem przewidzianych ograniczeń).

Opcje przewidziane w lit. c), d), e) i g) odnoszą się do oszczędności energii i mogą być zaliczane tylko na poczet obliczanej wielkości oszczędności wymaganej zgodnie z art. 7 ust. 2 i 3 dyrektywy w sprawie efektywności energetycznej. Zatem nie mogą one być wykorzystywane do obniżenia poziomu obowiązku oszczędności energii zgodnie z art. 7 ust. 1 akapit pierwszy lit. b) dyrektywy w sprawie efektywności energetycznej, ale mogą być wykorzystane do pomocy w wypełnieniu tego obowiązku.

3.4.1. Szczegółowe informacje dotyczące opcji

3.4.1.1. Zastosowanie pełnego lub częściowego wyłączenia gałęzi przemysłu objętych systemem ETS (art. 7 ust. 4 lit. b))

Jeżeli państwo członkowskie korzysta wyłącznie z opcji całkowitego lub częściowego wyłączenia sprzedaży energii wykorzystywanej w gałęziach przemysłu objętych systemem ETS (art. 7 ust. 4 lit. b) dyrektywy w sprawie efektywności energetycznej), musi ustalić wolumeny dostarczanej lub sprzedawanej w ramach sprzedaży detalicznej energii, która jest wykorzystywana na potrzeby tych rodzajów działalności przemysłowej. Obliczenia dokonuje się na podstawie energii wykorzystanej na potrzeby rodzajów działalności wymienionych w załączniku I do dyrektywy w sprawie ETS (21).

Od tej ilości odejmuje się następnie energię zużywaną na potrzeby „działań energetycznych” wymienionych w tym załączniku (spalania w instalacjach o nominalnej mocy cieplnej przekraczającej 20 MW (z wyjątkiem instalacji spalania odpadów niebezpiecznych lub komunalnych), rafinowania olejów mineralnych oraz produkcji koksu) i energię wykorzystywaną w lotnictwie (22).

3.4.1.2. Oszczędności energii uzyskiwane w sektorach przetwarzania i rozdziału energii (art. 7 ust. 4 lit. c))

Na podstawie art. 7 ust. 4 lit. c) dyrektywy w sprawie efektywności energetycznej państwa członkowskie mogą zaliczać oszczędności energii w sektorach przetwarzania, przesyłu i dystrybucji energii, w tym w efektywnej infrastrukturze ciepłowniczej i chłodniczej, uzyskane w wyniku wdrażania wymogów określonych w art. 14 ust. 4 i ust. 5 lit. b) oraz art. 15 ust. 1–6 i 9 dyrektywy w sprawie efektywności energetycznej na poczet wielkości oszczędności energii obliczonej zgodnie z art. 7 ust. 2 i 3 dyrektywy w sprawie efektywności energetycznej (23).

3.4.1.3. Oszczędności energii wynikające z indywidualnych działań nowo wdrożonych od dnia 31 grudnia 2008 r. (art. 7 ust. 4 lit. d))

Jeżeli państwo członkowskie zalicza oszczędności energii wynikające z indywidualnych działań nowo wdrożonych od dnia 31 grudnia 2008 r. na poczet wielkości wymaganych oszczędności energii obliczanej zgodnie z art. 7 ust. 2 i 3 dyrektywy w sprawie efektywności energetycznej, działania te muszą być kontynuowane, aby miały wpływ po 2020 r. w odniesieniu do okresu objętego obowiązkiem 2021–2030, tj. aby przyniosły nowe oszczędności energii po dniu 31 grudnia 2020 r. W art. 2 pkt 19 dyrektywy w sprawie efektywności energetycznej zdefiniowano „działanie indywidualne” jako działanie, które prowadzi do sprawdzalnej i wymiernej lub dającej się oszacować poprawy efektywności energetycznej i które jest podejmowane w wyniku środka z dziedziny polityki. Ponadto oszczędność energii musi być mierzona i weryfikowana.

3.4.1.4. Indywidualne działania podejmowane od początku 2018 r. do końca 2020 r. (art. 7 ust. 4 lit. e))

Zgodnie z art. 7 ust. 4 lit. e) dyrektywy w sprawie efektywności energetycznej państwo członkowskie może zaliczyć oszczędności energii, które wynikają ze środków z dziedziny polityki, do wielkości oszczędności obliczonej zgodnie z art. 7 ust. 2 i 3 dyrektywy w sprawie efektywności energetycznej, pod warunkiem że wykaże, iż środki te skutkują działaniami indywidualnymi prowadzonymi od dnia 1 stycznia 2018 r. do dnia 31 grudnia 2020 r., a po tym okresie nadal przynoszą oszczędności energii.

Zważywszy, że art. 7 ust. 4 lit. d) dyrektywy w sprawie efektywności energetycznej odnosi się do wdrażania działań indywidualnych od dnia 31 grudnia 2008 r. do dnia 31 grudnia 2013 r., art. 7 ust. 4 lit. e) dyrektywy w sprawie efektywności energetycznej ma zastosowanie jedynie w odniesieniu do indywidualnych działań wdrażanych od dnia 1 stycznia 2018 r. do dnia 31 grudnia 2020 r. Różnica ta jest istotna, jeżeli państwa członkowskie przewidują, że czas trwania działania wdrożonego w 2008 r. wynosić będzie do 21 lat i, odpowiednio, czas trwania działania wdrożonego w 2018 r. wynosić będzie do 12 lat. W praktyce oznacza to, że pierwszy przypadek jest właściwy np. w odniesieniu do działań o długim czasie trwania, takich jak izolacja przegród zewnętrznych.

3.4.1.5. Energia wytwarzana na własne potrzeby przez nowe instalacje technologii energii odnawialnej montowane na budynkach lub w budynkach (art. 7 ust. 4 lit. f))

Opcja ta umożliwia państwom członkowskim wyłączenie weryfikowalnej ilości energii wytworzonej na własne potrzeby przez nowe instalacje technologii energii odnawialnej na budynkach lub w budynkach z obliczeń oszczędności energii wymaganych zgodnie z art. 7 ust. 2 i 3 dyrektywy w sprawie efektywności energetycznej.

Jej wykorzystanie jest ograniczone pod trzema względami:

— z podstawowych obliczeń można wyłączyć nie więcej niż 30 % energii wytworzonej na własne potrzeby przez nowe instalacje technologii energii odnawialnej montowane na budynkach lub w budynkach,

— nie może to prowadzić do zmniejszenia wielkości obliczonej zgodnie z art. 7 ust. 2 i 3 dyrektywy w sprawie efektywności energetycznej o więcej niż 35 %, oraz

— wielkości takiej energii nie można wyłączyć z obliczeń wykonywanych w ramach obowiązku oszczędności na podstawie art. 7 ust. 1 akapit pierwszy lit. b) dyrektywy w sprawie efektywności energetycznej.

W pkt 2 lit. e) załącznika V do dyrektywy w sprawie efektywności energetycznej określono, w jaki sposób oszczędności energii wynikające ze środków promujących instalację małoskalowych technologii energii odnawialnej na budynkach lub w budynkach można zaliczać na poczet oszczędności wymaganych zgodnie z art. 7 ust. 1 dyrektywy w sprawie efektywności energetycznej (24). Nie podlega to ograniczeniom pod względem wolumenu.

Ponieważ w art. 7 ust. 4 lit. f) dyrektywy w sprawie efektywności energetycznej odniesiono się do weryfikowalnej ilości energii wytworzonej na własne potrzeby na budynkach lub w budynkach (25) (a nie do rzeczywiście wykorzystanej ilości), państwa członkowskie muszą określić i zweryfikować wolumeny energii pochodzącej ze źródeł odnawialnych (wyrażone w ktoe, MW lub równoważnej jednostce), które zostaną wytworzone na własne potrzeby na budynkach w wyniku polityki promującej montowanie nowych instalacji w okresie objętym obowiązkiem 2021–2030. Ponieważ przepis ten odnosi się do „weryfikowalnej ilości”, w obliczeniach tych można uwzględnić szacowany średni wolumen energii ze źródeł odnawialnych, która ma zostać wytworzona na własne potrzeby w latach 2021–2030 z samych tylko jednostek zainstalowanych na budynkach lub w budynkach po dniu 31 grudnia 2020 r.

W art. 21 lit. b) ppkt 3 rozporządzenia w sprawie zarządzania unią energetyczną zobowiązano państwa członkowskie do zawarcia informacji na temat krajowego systemu zobowiązującego do efektywności energetycznej i alternatywnych środków z dziedziny polityki w zintegrowanych krajowych sprawozdaniach z postępów w dziedzinie energii i klimatu. W związku z tym od dnia 15 marca 2021 r. (i od tego momentu co dwa lata) powinny one podawać informacje na temat rzeczywistej wielkości energii wytworzonej na własne potrzeby na budynkach lub w budynkach przez nowo instalowane technologie energii odnawialnej.

Orientacyjny i niewyczerpujący przykład

W poniższej tabeli przedstawiono w ramach niewyczerpującego wykazu technologii, ile energii można wyłączyć z obliczeń wymogu oszczędności energii. Na przykład instalacja pakietu składającego się z kolektora słonecznego/kotła gazowego mogłaby prowadzić do wytworzenia 1 000 kWh energii ze źródeł odnawialnych, z czego 30 % (300 kWh) mogłoby zostać wyłączone z obliczeń (pod warunkiem że nie przekracza to 35 % wymaganych oszczędności):

Rodzaj technologii Końcowe zapotrzebowanie na energię (kWh) Udział energii ze źródeł odnawialnych wytworzonej na budynkach (%) Wytwarzanie odpowiadające za ograniczenie docelowej oszczędności (kWh) 30 %, które można wyłączyć z wymogu oszczędności (kWh) 1) kocioł kondensacyjny opalany gazem 10 526 0 0 2) kocioł kondensacyjny opalany drewnem 10 870 100 10 870 3 261 3) pompa ciepła (zasilana energią elektryczną z sieci) 2 857 0 0 4) pakiet kolektora słonecznego z kotłem gazowym 10 474 ~10 1 000 300 instalacja słoneczno-termiczna 1 000 100 1 000 300 kocioł kondensacyjny opalany gazem 9 474 0 0 5) instalacja fotowoltaiczna 3 500 100 3 500 1 050

3.4.1.6. Oszczędności energii przekraczające oszczędności energii wymagane w pierwszym okresie objętym obowiązkiem (art. 7 ust. 4 lit. g))

Państwa członkowskie mogą zaliczać oszczędności energii, które przekraczają oszczędności wymagane w odniesieniu do pierwszego okresu objętego obowiązkiem (lata 2014–2020), na poczet obliczeń zgodnych z art. 7 ust. 2 i 3 dyrektywy w sprawie efektywności energetycznej, pod warunkiem że:

— wynikały one z działań indywidualnych w ramach systemu zobowiązującego do efektywności energetycznej lub alternatywnych środków z dziedziny polityki, oraz

— państwo członkowskie poinformowało o właściwych środkach z dziedziny polityki w swoim krajowym planie działania na rzecz racjonalizacji zużycia energii oraz zgłosiło je w swoim sprawozdaniu z postępów zgodnym z art. 24 ust. 2 (26).

4. WYBÓR ŚRODKÓW Z DZIEDZINY POLITYKI W CELU OSIĄGNIĘCIA WYMAGANEJ WIEKOŚCI ŁĄCZNYCH OSZCZĘDNOŚCI KOŃCOWEGO ZUŻYCIA ENERGII

Zgodnie z art. 7 ust. 10 dyrektywy w sprawie efektywności energetycznej państwa członkowskie muszą osiągnąć wymagane łączne oszczędności końcowego zużycia energii w drodze:

— ustanowienia systemu zobowiązującego do efektywności energetycznej,

— przyjęcia alternatywnych środków z dziedziny polityki, lub

— połączenia wymienionych powyżej metod.

W art. 7 dyrektywy w sprawie efektywności energetycznej wyjaśniono, że systemy zobowiązujące do efektywności energetycznej oraz alternatywne środki z dziedziny polityki są w tym zakresie jednakowo ważne. Państwa członkowskie mają dużą elastyczność i szeroką swobodę w wyborze spośród różnych rodzajów systemów systemu najlepiej dopasowanego do ich szczególnej sytuacji i okoliczności (27).

Art. 7a ust. 1 i art. 7b ust. 1 dyrektywy w sprawie efektywności energetycznej zawierają wymóg, aby wszystkie środki z dziedziny polityki były opracowywane pod kątem wypełnienia obowiązku oszczędności energii zgodnego z art. 7 ust. 1 dyrektywy w sprawie efektywności energetycznej oraz aby kwalifikowały się do wkładu w „oszczędności końcowego zużycia energii”„u odbiorców końcowych”. Nie zaszkodzi jednak, jeżeli środek z dziedziny polityki dotyczyć będzie również innych celów i zadań (np. w ramach polityki w zakresie energii uwzględnienie potrzeby zachowania, ochrony i poprawy jakości środowiska oraz potrzeby wspierania rozważnego i racjonalnego wykorzystywania zasobów naturalnych).

W art. 2 pkt 18 dyrektywy w sprawie efektywności energetycznej zdefiniowano „środek z dziedziny polityki” jako instrument o charakterze regulacyjnym, finansowym, fiskalnym, dobrowolnym lub informacyjnym, który został formalnie ustanowiony i wdrożony w państwie członkowskim, aby stworzyć ramy wsparcia, wymóg lub zachętę dla uczestników rynku do oferowania i nabywania usług energetycznych i do podejmowania innych środków poprawy efektywności energetycznej. Środki z dziedziny polityki służące wspieraniu realizacji tylko celów polityki innych niż cele w zakresie efektywności energetycznej, mające na celu jedynie świadczenie lub zakup usług energetycznych lub przyczyniające się do osiągnięcia oszczędności w obszarze końcowego zużycia energii wśród podmiotów innych niż odbiorcy końcowi, nie mogą być uznawane za kwalifikowalne zgodnie z art. 7 dyrektywy w sprawie efektywności energetycznej. W każdym przypadku państwo członkowskie będzie musiało starannie ocenić środki i wykazać, że można do nich bezpośrednio przypisać oszczędności energii.

Bez względu na to, czy państwo członkowskie zdecyduje się korzystać z systemu zobowiązującego do efektywności energetycznej, czy przyjąć alternatywne środki z dziedziny polityki, musi zapewnić, aby środki z dziedziny polityki kwalifikowały się do osiągnięcia wymaganych łącznych oszczędności końcowego zużycia energii do dnia 31 grudnia 2030 r. (lub w kolejnym okresie oszczędności, w zależności od tego, kiedy środki są formułowane).

Przy ustanawianiu środków z dziedziny polityki właściwy jest następujący niewyczerpujący wykaz definicji (pozostają one bez zmian w zmienionej dyrektywie w sprawie efektywności energetycznej):

Art. 2 dyrektywy w sprawie efektywności energetycznej:

„4) »efektywność energetyczna« oznacza stosunek uzyskanych wyników, usług, towarów lub energii do wkładu energii;

5) »oszczędność energii« oznacza ilość zaoszczędzonej energii ustaloną w drodze pomiaru lub oszacowania zużycia przed wdrożeniem środka mającego na celu poprawę efektywności energetycznej i po jego wdrożeniu, z jednoczesnym zapewnieniem normalizacji warunków zewnętrznych wpływających na zużycie energii;

6) »poprawa efektywności energetycznej« oznacza zwiększenie efektywności energetycznej w wyniku zmian technologicznych, zachowań lub ekonomicznych;”

„14) »strona zobowiązana« oznacza dystrybutora energii lub przedsiębiorstwo prowadzące detaliczną sprzedaż energii, objęte krajowymi systemami zobowiązującymi do efektywności energetycznej, o których mowa w art. 7;

15) »strona uprawniona« oznacza podmiot prawny, któremu rząd lub inna instytucja publiczna przekazały uprawnienia do opracowywania, prowadzenia lub realizowania planu finansowego w imieniu tego rządu lub tej instytucji publicznej;

16) »strona uczestnicząca« oznacza przedsiębiorstwo lub instytucję publiczną, które zobowiązało się lub która zobowiązała się do osiągnięcia pewnych celów w ramach dobrowolnej umowy lub jest objęte(-a) krajowym instrumentem polityki regulacyjnej;

17) »wykonujący organ publiczny« oznacza podmiot prawa publicznego odpowiedzialny za realizację lub nadzorowanie opodatkowania, planów i instrumentów finansowych, zachęt podatkowych, standardów i norm, systemów znakowania energetycznego, szkoleń lub kształcenia w dziedzinie energii lub emisji dwutlenku węgla;

18) »środek z dziedziny polityki« oznacza instrument o charakterze regulacyjnym, finansowym, fiskalnym, dobrowolnym lub informacyjnym, który został formalnie ustanowiony i wdrożony w państwie członkowskim, w celu stworzenia ram wsparcia, wymogu lub zachęty dla uczestników rynku do oferowania i nabywania usług energetycznych i do podejmowania innych środków poprawy efektywności energetycznej;

19) »działanie indywidualne« oznacza działanie, które prowadzi do sprawdzalnej i wymiernej lub dającej się oszacować poprawy efektywności energetycznej i które jest podejmowane w wyniku środka z dziedziny polityki;

20) »dystrybutor energii« oznacza osobę fizyczną lub prawną, w tym operatora systemu dystrybucyjnego, odpowiedzialną za przesył energii w celu jej dostarczenia do odbiorców końcowych lub do elementów systemów dystrybucyjnych, które sprzedają energię odbiorcom końcowym;

21) »operator systemu dystrybucyjnego« oznacza »operatora systemu dystrybucyjnego« określonego, odpowiednio, w dyrektywie 2009/72/WE i dyrektywie 2009/73/WE;

22) »przedsiębiorstwo prowadzące detaliczną sprzedaż energii« oznacza osobę fizyczną lub prawną sprzedającą energię odbiorcom końcowym;

23) »odbiorca końcowy« oznacza osobę fizyczną lub prawną, która dokonuje zakupu energii do własnego użytku;

24) »dostawca usług energetycznych« oznacza osobę fizyczną lub prawną, która świadczy usługi energetyczne lub realizuje inne środki mające na celu poprawę efektywności energetycznej w obiekcie lub w lokalach odbiorcy końcowego”.

Do celu art. 7 ust. 10 dyrektywy w sprawie efektywności energetycznej państwa członkowskie mogą uwzględniać w obliczeniach oszczędności energii wynikające ze środków z dziedziny polityki nowo przyjętych w okresie objętym obowiązkiem od 2021 do 2030 r. Mogą również uwzględniać w obliczeniach oszczędności energii wynikające ze środków z dziedziny polityki przyjętych w okresie objętym obowiązkiem od 2014 do 2020 r. (lub przed tym okresem), pod warunkiem że są one zgodne z wymogami zawartymi w art. 7, 7a lub 7b dyrektywy w sprawie efektywności energetycznej.

Państwa członkowskie mogą uwzględniać w obliczeniach oszczędności będące wynikiem środków z dziedziny polityki przyjętych do dnia 31 grudnia 2020 r. lub później tylko wówczas, gdy środki te skutkują nowymi działaniami indywidualnymi podjętymi po dniu 31 grudnia 2020 r. i przed dniem 31 grudnia 2030 r.

Przykłady środków, działań i oszczędności:

W 2010 r. wdrożony został program wsparcia finansowego na renowację energetyczną budynków. Dopóki program funkcjonuje i zapewnia realizację kolejnych renowacji w odnośnym okresie, oszczędności energii wynikające z tych nowych renowacji można zaliczać na poczet oszczędności wymaganych w drugim okresie objętym obowiązkiem.

Przed 2021 r. ustanowiony został podatek od paliw w celu uzyskania oszczędności wynikających z zachowań i poprawy efektywności transportu. Dopóki podatek funkcjonuje i jego wpływ na zachowania jest wymierny i możliwy do zweryfikowania przy uwzględnieniu najnowszych elastyczności cenowych, oszczędności energii wynikające z tego środka można zaliczyć na poczet oszczędności wymaganych w drugim okresie objętym obowiązkiem.

4.1. Systemy zobowiązujące do efektywności energetycznej

Kluczowym uzasadnieniem decyzji o wdrożeniu systemu zobowiązującego do efektywności energetycznej w celu osiągnięcia łącznych oszczędności końcowego zużycia energii wymaganych zgodnie z art. 7 ust. 1 akapit pierwszy lit. b) dyrektywy w sprawie efektywności energetycznej może być fakt, że dostawcy energii, sprzedawcy detaliczni i dystrybutorzy są najlepiej przygotowani do identyfikowania oszczędności energii ze swoimi odbiorcami i będą w stanie osiągnąć oszczędności energii w modelach biznesowych usług energetycznych. W takim przypadku państwa członkowskie muszą wyznaczyć jedną stronę zobowiązaną lub większą ich liczbę na szczeblu krajowym (28), od których wymaga się osiągnięcia oszczędności energii wśród odbiorców końcowych (29). Wyznaczenia strony zobowiązanej należy dokonać na podstawie obiektywnych i niedyskryminacyjnych kryteriów przewidzianych w art. 7a ust. 2 dyrektywy w sprawie efektywności energetycznej.

Wyznaczając strony zobowiązane na podstawie systemu zobowiązującego do efektywności energetycznej państwa członkowskie powinny uwzględnić wyrok Trybunału Sprawiedliwości, wydany w sprawie C-561/16. Trybunał orzekł, że państwa członkowskie mogą nakładać zobowiązania w zakresie efektywności energetycznej wyłącznie na niektóre, konkretne przedsiębiorstwa prowadzące działalność w sektorze energetycznym pod warunkiem że firmy te zostały wyznaczone jako strony zobowiązane w oparciu o wyraźnie określone, obiektywne i niedyskryminacyjne kryteria, o czym decyduje sąd odsyłający (30).

Ponadto państwa członkowskie muszą określić wielkość oszczędności energii, jaką musi osiągnąć każda (podkategoria) stron zobowiązanych. Te wielkości muszą następnie zostać przydzielone każdej stronie zobowiązanej w celu kontroli wywiązywania się przez nie ze swoich obowiązków.

Zgodnie z art. 7a ust. 4 państwa członkowskie mają możliwość wyrażania wielkości oszczędności energii wymaganej od każdej strony zobowiązanej w kategoriach zużycia energii końcowej albo pierwotnej (31), z zastosowaniem współczynników konwersji określonych w załączniku IV.

Państwa członkowskie mogą również podjąć decyzję, aby wymagać od stron zobowiązanych lub zezwolić im na spełnienie wszystkich albo części zobowiązań w ramach prawa krajowego, jako wkładu do krajowego funduszu efektywności energetycznej (32). Mogą one umożliwić stronom zobowiązanym zaliczenie oszczędności poczynionych przez dostawców usług energetycznych (33) lub inne osoby trzecie na poczet ich zobowiązań. Art. 7a ust. 6 lit. a) dyrektywy w sprawie efektywności energetycznej zobowiązuje je do zapewnienia, aby certyfikacja oszczędności energii odbywała się w ramach procesu zatwierdzania, który będzie jasny, przejrzysty i otwarty dla wszystkich uczestników rynku, a także będzie miał na celu zminimalizowanie kosztów certyfikacji (34).

W art. 7a ust. 3 dyrektywy w sprawie efektywności energetycznej wyjaśniono, że państwa członkowskie mają zapewnić, by przedsiębiorstwa prowadzące sprzedaż energii nie tworzyły żadnych barier zniechęcających konsumentów do zmiany dostawcy.

Art. 7a ust. 5 dyrektywy w sprawie efektywności energetycznej zobowiązuje państwa członkowskie do ustanowienia systemów pomiaru, kontroli i weryfikacji, w ramach których udokumentowanej weryfikacji poddaje się przynajmniej statystycznie istotną i reprezentatywną próbę środków poprawy efektywności energetycznej wdrożonych przez strony zobowiązane (35).

Na podstawie art. 7a ust. 6 lit. b) dyrektywy w sprawie efektywności energetycznej państwa członkowskie mogą przewidzieć możliwość „zachowywania i pożyczania”, tj. umożliwić stronom zobowiązanym uwzględnienie w obliczeniach oszczędności osiągniętych w danym roku, tak jakby zostały one osiągnięte w dowolnym roku z czterech poprzednich lub trzech następnych lat. Należy zauważyć, że ta elastyczność:

— ma zastosowanie wyłącznie do oszczędności energii wynikającej z systemów zobowiązujących do efektywności energetycznej wdrożonych od 1 stycznia 2014 r., a nie do alternatywnych środków z dziedziny polityki; oraz

— jest ograniczona w czasie – państwa członkowskie mogą zezwolić stronom zobowiązanym na „zachowywanie i pożyczanie” wyłącznie w okresie objętym obowiązkiem.

Innymi słowy, oszczędności uzyskane między 2014 r. i 2020 r. nie mogą być „zachowywane ani pożyczane” po 31 grudnia 2020 r. Oszczędności uzyskane między 2021 r. i 2030 r. nie mogą być „zachowywane ani pożyczane” przed 31 grudnia 2020 r. ani po 31 grudnia 2030 r. Oszczędności uzyskane po 2010 r., a przed 1 stycznia 2014 r. nie mogą być „zachowywane ani pożyczane” do celów art. 7 ust. 1 akapit pierwszy lit. b) dyrektywy w sprawie efektywności energetycznej.

Ze względu na to, że w art. 7 ust. 8 dyrektywy w sprawie efektywności energetycznej wyraźnie przewiduje się odstępstwo, jego stosowanie jest obwarowane rygorystycznymi warunkami i ograniczone do celów art. 7 ust. 1 akapit pierwszy lit. a) dyrektywy sprawie efektywności energetycznej.

Przykłady

Oszczędności energii uzyskane w 2014 r. (w wyniku systemu zobowiązującego do efektywności energetycznej) można uwzględnić w obliczeniach, tak jakby zostały osiągnięte w 2017 r.

Oszczędności energii uzyskanych w 2014 r. (w wyniku systemu zobowiązującego do efektywności energetycznej) nie można zaliczyć na poczet 2021 r.

Oszczędności energii uzyskane w 2018 r. (w wyniku systemu zobowiązującego do efektywności energetycznej) można zaliczyć na poczet 2014 r.

W art. 7a ust. 6 akapit drugi dyrektywy w sprawie efektywności energetycznej przewiduje się, że państwa członkowskie „dokonują oceny i, w stosownych przypadkach, przyjmują środki na rzecz ograniczenia wpływu kosztów bezpośrednich i pośrednich związanych z systemami zobowiązującymi do efektywności energetycznej na konkurencyjność energochłonnych sektorów przemysłu podlegających konkurencji międzynarodowej”.

Ogólnie rzecz biorąc, związane z tym są dwa rodzaje kosztów:

— koszty inwestycyjne, oraz

— koszty administracyjne (w tym monitorowanie i sprawozdawczość).

W swojej ocenie skutków (36) Komisja wykazała w oparciu o dostępne dowody, że systemy zobowiązujące do efektywności energetycznej są bardzo opłacalne. Podczas wdrażania takich systemów strony zobowiązane mają obowiązek zapewnić, by oszczędności były uzyskiwane po najniższych kosztach (inwestycyjnych i administracyjnych), w szczególności jeżeli koszty przenoszone są na użytkowników końcowych. Wymóg ten obowiązuje również, jeżeli strony zobowiązane zdecydują się uwzględniać w obliczeniach certyfikowane oszczędności energii uzyskane przez dostawców usług energetycznych i inne osoby trzecie.

Art. 7a ust. 7 dyrektywy w sprawie efektywności energetycznej zobowiązuje państwa członkowskie, aby raz do roku upubliczniały informacje na temat oszczędności energii osiągniętych przez każdą stronę zobowiązaną lub każdą podkategorię stron zobowiązanych, a także na temat łącznej wielkości osiągniętej w ramach tego systemu. Mogą one publikować te informacje wraz z innymi danymi, które mają obowiązek publicznie udostępniać. Publikacja tych danych przez inne strony, np. przez Komisję, nie zwalnia ich z tego obowiązku.

4.2. Alternatywne środki z dziedziny polityki

Dyrektywa w sprawie efektywności energetycznej wyjaśnia, że państwa członkowskie powinny wykazywać się wysokim stopniem elastyczności podczas opracowywania i wdrażania alternatywnych środków z dziedziny polityki. Chociaż w dyrektywie w sprawie efektywności energetycznej rodzaje środków nie są już wymienione, w art. 2 pkt 18 dyrektywy w sprawie efektywności energetycznej podano w definicji środka z dziedziny polityki niewyczerpującą listę możliwych rodzajów środków, tj. instrumentów o charakterze regulacyjnym, finansowym, fiskalnym, dobrowolnym lub informacyjnym, które muszą zostać formalnie ustanowione i wdrożone w państwie członkowskim, aby stworzyć ramy wsparcia, wymóg lub zachętę dla uczestników rynku do oferowania i nabywania usług energetycznych i do podejmowania innych środków poprawy efektywności energetycznej.

Państwa członkowskie mogą rozważyć promowanie roli lokalnych społeczności energetycznych przyczyniających się do wdrażania alternatywnych środków z dziedziny polityki (37).

Ust. 3 załącznika V do dyrektywy w sprawie efektywności energetycznej określa wymogi w zakresie opracowywania i zarządzania alternatywnymi środkami z dziedziny polityki:

„a) środki z dziedziny polityki i działania indywidualne przynoszą weryfikowalne oszczędności pod względem końcowego zużycia energii;

b) odpowiedzialność, odpowiednio, każdej strony uczestniczącej, strony uprawnionej lub wykonującego organu publicznego jest jasno określona;

c) oszczędności energii, które zostały lub mają zostać osiągnięte, są określone w sposób przejrzysty;

d) wielkość oszczędności energii, które są wymagane lub które mają zostać osiągnięte za pomocą danego środka z dziedziny polityki, wyraża się w postaci zużycia energii pierwotnej lub końcowej z zastosowaniem współczynników przeliczeniowych ustalonych w załączniku IV;

e) roczne sprawozdanie dotyczące oszczędności energii osiągniętych przez strony uprawnione, strony uczestniczące i wykonujące organy publiczne jest przedstawiane i udostępniane publicznie wraz z danymi dotyczącymi tendencji w zakresie oszczędności energii w ujęciu rocznym;

f) monitorowanie wyników i przyjmowanie odpowiednich środków w przypadku niezadowalających postępów;

g) oszczędności energii wynikające z działania indywidualnego nie mogą być zgłaszane przez więcej stron niż jedną;

h) wykazuje się, że działania strony uczestniczącej, strony uprawnionej lub wykonującego organu publicznego są istotne dla osiągnięcia zgłoszonych oszczędności energii”.

Art. 7b ust. 2 dyrektywy w sprawie efektywności energetycznej zobowiązuje państwa członkowskie do ustanowienia systemów pomiaru, kontroli i weryfikacji, w ramach których poddaje się udokumentowanej weryfikacji co najmniej statystycznie istotny udział i reprezentatywną próbę środków poprawy efektywności energetycznej (z wyjątkiem opodatkowania) wdrożonych przez strony uczestniczące lub uprawnione.

Należy zauważyć, że:

— pomiary, kontrole i weryfikacje mają być przeprowadzane niezależnie od wspomnianych stron (38), oraz

— przez statystycznie istotną i reprezentatywną próbę należy rozumieć podzbiór, który precyzyjnie odzwierciedla statystyczną populację środków w zakresie oszczędności energii, a zatem pozwala na wyciągnięcie wiarygodnych wniosków dotyczących pewności w odniesieniu do wszystkich środków.

4.2.1. Plany i instrumenty finansowe oraz zachęty podatkowe

Są to środki z dziedziny polityki ustanowione przez państwo członkowskie, które poprzez stosowanie zachęt finansowych i podatkowych prowadzą do stosowania energooszczędnych technologii lub technik i skutkują zmniejszeniem końcowego zużycia energii (39).

Należy zauważyć, że:

— wyniki mają być mierzone, kontrolowane i weryfikowane w sposób niezależny od stron uczestniczących i uprawnionych (40), oraz

— w przypadku planów i instrumentów finansowych finansowanie powinno pochodzić z: — publicznych (europejskich lub krajowych) źródeł, lub — z połączenia źródeł publicznych (europejskich lub krajowych) i prywatnych (np. banków, funduszy inwestycyjnych, funduszy emerytalnych), ukierunkowanych wyraźnie na realizację działań indywidualnych prowadzących do osiągnięcia oszczędności końcowego zużycia energii.

4.2.2. Krajowy fundusz efektywności energetycznej

Państwa członkowskie mogą utworzyć krajowy fundusz efektywności energetycznej zgodnie z art. 20 ust. 6 dyrektywy w sprawie efektywności energetycznej jako alternatywny środek z dziedziny polityki albo jako część systemu zobowiązującego do efektywności energetycznej, aby strony zobowiązane wniosły wszystkie swoje oszczędności lub ich część jako wkład do funduszu.

Jeżeli państwo członkowskie ustanowi mechanizm przekazywania rocznych składek na rzecz krajowego funduszu efektywności energetycznej jako podstawowy sposób wywiązywania się ze zobowiązań w zakresie efektywności energetycznej, jego przepisy krajowe muszą zapewniać, aby:

— uzyskane oszczędności energii były równoważne oszczędnościom uzyskanym w ramach systemów zobowiązujących do efektywności energetycznej, oraz

— finansowane środki spełniały wymogi art. 7b i art. 20 ust. 6 dyrektywy w sprawie efektywności energetycznej oraz ust. 3 załącznika V do tej dyrektywy (41).

Krajowym funduszem efektywności energetycznej może być dowolny fundusz ustanowiony przez państwo członkowskie w celu wspierania krajowych inicjatyw w zakresie efektywności energetycznej. Może on być stworzony z myślą o finansowaniu gospodarczych i finansowych systemów wsparcia, pomocy technicznej, szkoleń i szerzenia informacji lub innych środków mających na celu zwiększenie efektywności energetycznej i przyczyniających się do osiągnięcia celów określonych w prawie Unii (42). Ogólnie rzecz biorąc, można też ustanowić połączenie funduszy publicznych (np. do celów wyeliminowania niedoskonałości rynku – kategorii kosztów lub środków, które nie są uwzględniane w mechanizmach rynkowych) oraz prywatnego kapitału w celu zapewnienia skuteczniejszych rozwiązań.

By mogło zostać uwzględnione dla celów art. 7 dyrektywy w sprawie efektywności energetycznej, finansowanie musi pochodzić z:

— publicznych (europejskich lub krajowych) źródeł, lub

— połączenia źródeł publicznych (europejskich lub krajowych) oraz prywatnych (np. banków, funduszy inwestycyjnych, funduszy emerytalnych, stron zobowiązanych), ukierunkowanych wyraźnie na realizację działań indywidualnych prowadzących do osiągnięcia oszczędności końcowego zużycia energii.

4.2.3. Przepisy i dobrowolne umowy

Są to środki z dziedziny polityki ustanowione przez państwo członkowskie, prowadzące do stosowania efektywnych energetycznie technologii lub technik i skutkujące zmniejszeniem końcowego zużycia energii. Należą do nich:

— prawnie wiążące środki, które nakładają obowiązek stosowania konkretnych technologii lub technik, lub

— dobrowolne umowy, w ramach których firmy lub władze lokalne zobowiązują się do pewnych działań (43).

Podmioty biorące udział we wdrażaniu tych instrumentów polityki określa się mianem stron uczestniczących – kategoria ta obejmuje przedsiębiorstwa lub instytucje publiczne, które zobowiązały się do osiągnięcia pewnych celów w ramach dobrowolnej umowy lub które są objęte krajowym instrumentem polityki regulacyjnej.

4.2.4. Standardy i normy

Są to środki z dziedziny polityki ustanowione przez państwo członkowskie w celu zwiększenia efektywności energetycznej np. produktów, usług, budynków i pojazdów (44). Strony w ramach tych systemów są wykonującymi organami publicznymi.

4.2.5. Systemy etykietowania energetycznego

Są to systemy etykietowania wprowadzone przez państwo członkowskie, z wyjątkiem systemów, które obowiązują w państwach członkowskich na podstawie prawa Unii (np. oszczędności uzyskane wyłącznie dzięki zastosowaniu przepisów dotyczących etykietowania energetycznego lub rozporządzenia w sprawie etykietowania energetycznego (45) nie mogą być uwzględniane) (46).

Inne, wdrażane jednocześnie, środki z dziedziny polityki również mogą mieć wpływ na oszczędność energii, a zatem nie wszystkie zmiany, które zaszły od chwili wprowadzenia środka poddanego ocenie, można przypisać wyłącznie temu środkowi. Konieczna jest dokładna analiza wpływu systemu etykietowania, by stwierdzić związek z działaniem indywidualnym, prowadzącym do uzyskania oszczędności, które można będzie mu przypisać.

4.2.6. Szkolenie i kształcenie, w tym programy doradztwa energetycznego

Są to środki z dziedziny polityki ustanowione przez państwo członkowskie, które prowadzą do stosowania efektywnych energetycznie technologii lub technik i skutkują zmniejszeniem końcowego zużycia energii dzięki (na przykład) programom szkoleniowym przeznaczonym dla audytorów energetycznych, programom edukacyjnym przeznaczonym dla zarządców energii lub programom doradztwa energetycznego przeznaczonym dla gospodarstw domowych.

Należy zauważyć, że:

— takie środki muszą być monitorowane przez wykonujący organ publiczny, oraz

— konieczna jest dokładna analiza ich wpływu, by ustalić: — związek istniejący między działaniami w zakresie szkoleń i kształcenia z działaniem indywidualnym, które można im przypisać, oraz — okres czasu, w którym programy mogą wywierać dalsze skutki (47).

4.2.7. Inne alternatywne środki

Lista alternatywnych środków z dziedziny polityki nie jest wyczerpująca – mogą być stosowane inne środki z dziedziny polityki. Państwa członkowskie są jednak zobowiązane do wyjaśnienia w przekazywanym Komisji zawiadomieniu, w jaki sposób zamierzają zapewnić osiągnięcie równoważnego poziomu oszczędności, monitorowania i weryfikacji (48).

Zmniejszenie zużycia energii oraz wykorzystanie energii ze źródeł odnawialnych w budynkach to istotne działania zmierzające do ograniczenia zależności energetycznej i emisji gazów cieplarnianych, zwłaszcza w kontekście ambitnych celów UE w zakresie klimatu i energii wyznaczonych na 2030 r., jak również w kontekście globalnego zobowiązania podjętego w ramach Porozumienia paryskiego. Z tego względu środki z dziedziny polityki propagujące instalację małoskalowych technologii energii odnawialnej na budynkach lub w budynkach można również uznać za realizację obowiązku oszczędności energii (49).

Środki muszą być opracowywane w taki sposób, by generowały oszczędności końcowego zużycia energii związane z technologią, jaką zastępują. Na przykład takie oszczędności mogą zostać zgłoszone w odniesieniu do zmiany systemu ogrzewania lub chłodzenia albo technologii ogrzewania wody w budynkach na bardziej efektywne, niezależnie od tego, czy wiąże się to z korzystaniem z energii ze źródeł odnawialnych. Te oszczędności mogą być kwalifikowalne, nawet jeśli alternatywne środki z dziedziny polityki nie były głównie opracowane z myślą o poprawie efektywności energetycznej, pod warunkiem że państwo członkowskie udowodni, że są one dodatkowe, wymierne i weryfikowalne zgodnie z metodami i zasadami opisanymi w załączniku V do dyrektywy w sprawie efektywności energetycznej.

4.2.8. Opodatkowanie energii lub CO2

Kwalifikować się mogą środki podatkowe państw członkowskich mające na celu ograniczenie końcowego zużycia energii. Państwa członkowskie mogą również łączyć środki podatkowe z innymi środkami, takimi jak dotacje (50).

Opodatkowanie na cele efektywności energetycznej ma na celu głównie wyeliminowanie niedoskonałości rynku powodowanych zużyciem energii poprzez pobieranie podatku lub opłat od niektórych rodzajów źródeł energii lub użytkowania energii. Podatki od CO2, czyli podatki od emisji dwutlenku węgla, mogą również stanowić motywację do podejmowania działań indywidualnych zmierzających do przestawienia się na źródła energii o niższej emisji CO2. Należy jednak zauważyć, że taka kontrola źródeł niekoniecznie prowadzi do poprawy efektywności energetycznej.

Środki podatkowe mają na celu zobowiązać konsumentów i producentów do ponoszenia kosztu społecznego dóbr (w tym w postaci emisji dwutlenku węgla i efektu cieplarnianego).

W praktyce środki (51) obejmują zazwyczaj:

— środki bezpośrednie – obejmują one opłaty związane bezpośrednio z „efektem zewnętrznym”, tj. działania mające wpływ na niepowiązaną osobę trzecią. Środki tego rodzaju opierają się na dorozumianym założeniu, że niedoskonałość rynku można obserwować i określić ilościowo. Przykładem są podatki od emisji dwutlenku węgla, oraz

— środki pośrednie – obejmujące podatki związane z materiałami zużywalnymi generującymi efekt zewnętrzny (np. paliwa powodujące emisje dwutlenku węgla) lub związane z nimi materiały zużywalne (np. samochody na takie paliwa).

Państwa członkowskie mogą ustanowić nowe środki podatkowe w celu realizacji obowiązku oszczędności energii na nowy okres (2021–2030) lub dalej stosować istniejące środki z pierwszego okresu (2014–2020).

W celu określenia oszczędności energii, które można zgłosić jako dodatkowe (52), ust. 2 lit. a) załącznika V stanowi, że „państwa członkowskie uwzględniają, jak zmieniałoby się zużycie energii i zapotrzebowanie na energię w przypadku braku danego środka z dziedziny polityki, biorąc pod uwagę co najmniej następujące czynniki: tendencje dotyczące zużycia energii, zmiany zachowań odbiorców, postęp techniczny i zmiany spowodowane innymi środkami wdrażanymi na poziomie unijnym i krajowym”.

Ponadto państwa członkowskie, obliczając efekty środków podatkowych, powinny uwzględnić wymogi zawarte w załączniku V ust. 4:

„a) zaliczenie następuje jedynie w przypadku oszczędności energii wynikających ze środków podatkowych powyżej minimalnych poziomów opodatkowania mających zastosowanie do paliw zgodnie z wymogami dyrektyw Rady 2003/96/WE lub 2006/112/WE;

b) elastyczność cen na potrzeby obliczania skutków środków podatkowych (w zakresie energii) musi odzwierciedlać reakcje popytu na energię na zmiany cen oraz musi być oszacowana w oparciu o aktualne i reprezentatywne oficjalne źródła danych;

c) oszczędność energii wynikającą z towarzyszących instrumentów polityki podatkowej, w tym zachęt podatkowych lub wpłat do funduszy, rozlicza się oddzielnie”.

Państwa członkowskie powinny wdrażać środki mające na celu przekroczenie minimalnych poziomów określonych przez prawo Unii, w tym:

— minimalnego poziomu opodatkowania produktów energetycznych i energii elektrycznej (53), oraz

— przepisy o wspólnym systemie podatku od wartości dodanej (54) w odniesieniu do produktów i dóbr wykorzystujących energię.

Obliczając skutki środków podatkowych (opodatkowanie energii), państwa członkowskie muszą uwzględnić elastyczność cen (która odzwierciedla reakcje popytu na energię na zmiany cen), którą muszą oszacować w oparciu o aktualne i reprezentatywne oficjalne źródła danych (55). Zgodnie z częścią 3.3 lit. f) załącznika III do rozporządzenia w sprawie zarządzania unią energetyczną państwa członkowskie muszą podać informacje na temat stosowanej metody obliczeniowej, określając zastosowaną elastyczność cenową i sposób jej ustalenia zgodnie z ust. 4 załącznika V do dyrektywy w sprawie efektywności energetycznej.

Do celów ust. 4 lit. c) załącznika V do dyrektywy w sprawie efektywności energetycznej ważne jest dokonanie oceny wzajemnych relacji między środkami podatkowymi i innymi środkami z dziedziny polityki. Zaleca się, aby podczas obliczania skutków środków podatkowych stosowanych w połączeniu z innymi środkami państwa członkowskie:

— stosowały wyłącznie krótkoterminowe elastyczności, lub

— stosowały krótko- i długoterminowe środki elastyczności, ale nie zgłaszały oszczędności energii uzyskanych dzięki innym środkom (tj. traktowały środek podatkowy jako główny środek z dziedziny polityki w pakiecie).

W przypadku środków podatkowych wdrożonych przed okresem objętym obowiązkiem obejmującym lata 2021–2030 państwa członkowskie powinny zwrócić szczególną uwagę na art. 7 ust. 1 akapit drugi dyrektywy w sprawie efektywności energetycznej: państwa członkowskie mogą w obliczeniach uwzględnić oszczędności energii, które wynikają ze środków z dziedziny polityki, niezależnie od tego, czy zostały wprowadzone do dnia 31 grudnia 2020 r., czy po tej dacie, pod warunkiem że środki te skutkują nowymi działaniami indywidualnymi podjętymi po dniu 31 grudnia 2020 r.

Jeżeli państwo członkowskie ustanowi połączenie środków podatkowych i dotacji, będzie musiało prowadzić odrębne rachunki oszczędności energii wynikających ze środków podatkowych i z towarzyszących środków z dziedziny polityki (w tym zachęt podatkowych).

Stosowanie krótkoterminowych szacunków elastyczności przez cały okres docelowy zmniejszy prawdopodobieństwo podwójnego zaliczenia oszczędności.

4.3. Środki z dziedziny polityki mające na celu łagodzenie ubóstwa energetycznego

Zgodnie z art. 7 ust. 11 dyrektywy w sprawie efektywności energetycznej, opracowując środki z dziedziny polityki służące wypełnieniu obowiązków oszczędności energii, państwa członkowskie mają uwzględnić potrzebę złagodzenia ubóstwa energetycznego poprzez wymaganie, w stosownym zakresie, pewnego udziału środków w zakresie efektywności energetycznej, w ramach ich krajowych systemów zobowiązujących do efektywności energetycznej, w ramach alternatywnych środków z dziedziny polityki lub programów lub środków finansowanych z krajowego funduszu efektywności energetycznej, który to udział ma być realizowany na zasadzie priorytetu wśród gospodarstw domowych w trudnej sytuacji, w tym gospodarstw domowych dotkniętych ubóstwem energetycznym i, w stosownych przypadkach, mieszkań socjalnych (56).

Do celów krajowych planów w dziedzinie energii i klimatu państwa członkowskie muszą ocenić liczbę gospodarstw domowych dotkniętych ubóstwem energetycznym, zgodnie z art. 3 ust. 3 lit. d) rozporządzenia w sprawie zarządzania unią energetyczną (57).

Biorąc pod uwagę swoje istniejące praktyki, państwa członkowskie powinny ustalić kryteria określające sposób, w jaki uwzględnią one ubóstwo energetyczne we wprowadzanych przez siebie środkach z dziedziny polityki. Długoterminowe środki służące renowacji i poprawie charakterystyki energetycznej zasobów budowlanych, wymagane na mocy dyrektywy w sprawie charakterystyki energetycznej budynków (58), przyczynią się również do poprawy warunków osób dotkniętych ubóstwem energetycznym. Zgodnie z art. 2a dyrektywy w sprawie charakterystyki energetycznej budynków państwa członkowskie ustanawiają długoterminowe strategie renowacji służące wspieraniu renowacji krajowych zasobów budynków mieszkalnych i niemieszkalnych, zarówno publicznych, jak i prywatnych, aby do 2050 r. zapewnić wysoką efektywność energetyczną i dekarbonizację zasobów budowlanych.

Mają one na celu:

— ułatwienie racjonalnego pod względem kosztów przekształcenia istniejących budynków w budynki o niemal zerowym zużyciu energii, oraz

— objęcie odpowiedniego działania na szczeblu krajowym mającego przyczynić się do łagodzenia ubóstwa energetycznego (59).

Z dniem wejścia w życie i transpozycji/wdrożenia do prawa krajowego ten wymóg uwzględnienia konieczności łagodzenia ubóstwa energetycznego ma zastosowanie do środków wprowadzonych w ramach systemów zobowiązujących do efektywności energetycznej oraz alternatywnych środków z dziedziny polityki. Państwa członkowskie mogą swobodnie decydować, jakie wprowadzą środki z dziedziny polityki, ponieważ jedne i drugie są traktowane na równych zasadach. Wybrane środki muszą jednak zmierzać do łagodzenia ubóstwa energetycznego.

Europejskie Obserwatorium Ubóstwa Energetycznego to inicjatywa Komisji mająca na celu pomoc państwom członkowskim w poprawie pomiaru, monitorowania i w dzieleniu się wiedzą oraz najlepszymi praktykami w zakresie ubóstwa energetycznego. Służy ona pomocy państwom członkowskim w opracowywaniu środków z dziedziny polityki. Sekcja „Polityka i środki” strony internetowej Obserwatorium (60) zawiera przykłady konkretnych rodzajów polityki i środków.

4.4. Wybór sektorów

Państwa członkowskie mogą swobodnie wybrać jeden lub większą liczbę konkretnych sektorów w celu realizacji swojego obowiązku oszczędności energii, wprowadzając środki z dziedziny polityki zgodnie z art. 7a lub 7b dyrektywy w sprawie efektywności energetycznej (61). Zgodnie z sekcjami 3.1, 3.2 i 3.3 załącznika III do rozporządzenia w sprawie zarządzania unią energetyczną muszą podawać informacje na temat sektora lub sektorów (oraz, w przypadku opodatkowania – segmentu podatników), których dotyczy każdy ze środków. Pkt 2 lit. d) załącznika V do dyrektywy w sprawie efektywności energetycznej dopuszcza możliwość wprowadzenia środków mających na celu poprawę efektywności energetycznej produktów, sprzętu, systemów transportu, pojazdów i paliw, budynków i elementów budynków (62), procesów lub rynków.

W stosownych przypadkach środki takie powinny być zgodne z krajowymi ramami polityki, ustanowionymi zgodnie z dyrektywą Parlamentu Europejskiego i Rady 2014/94/UE (63). Państwa członkowskie mogą skoncentrować się na przykład na sektorze budowlanym lub przemysłowym.

Zgodnie z oceną uzyskanych i spodziewanych oszczędności energii zgłoszonych przez państwa członkowskie w swoich sprawozdaniach rocznych oraz krajowych planach efektywności energetycznej i planach działania (krajowe plany działania na rzecz racjonalizacji zużycia energii) na podstawie art. 24 dyrektywy w sprawie efektywności energetycznej oczekuje się, że:

— największa część oszczędności będzie zazwyczaj generowana przez środki dotyczące budynków (wspierane, na przykład, przez plany finansowe renowacji),

— druga i trzecia pod względem wielkości część będzie pochodziła z przemysłu i transportu, oraz

— system zobowiązujący do efektywności energetycznej (polityka międzysektorowa) będzie generować największy udział oszczędności przypadający na środek z dziedziny polityki; dotyczy on również budynków dzięki środkom propagującym zastępowanie systemów ciepłowniczych itp. (64). Inne sektory, w których istnieje niewykorzystany potencjał oszczędności energii (na przykład sektor transportu i sektor wodny), mogłyby przyczynić się do realizacji obowiązku oszczędności energii w okresie 2021–2030.

4.4.1. Sektor transportu

Na podstawie sprawozdań państw członkowskich w swojej ocenie skutków z 2016 r. Komisja stwierdziła, że 6 % oszczędności energii uzyskanych zgodnie z art. 7 może być związana ze środkami dotyczącymi sektora transportu (65).

Od czasu opracowania pierwszych krajowych planów działania na rzecz racjonalizacji zużycia energii w 2014 r., a ostatnio w swoich krajowych planach działania na rzecz racjonalizacji zużycia energii na 2017 r., państwa członkowskie zaktualizowały wykazy systemów zobowiązujących do efektywności energetycznej oraz alternatywnych środków z dziedziny polityki, a także zgłosiły więcej środków w dziedzinie transportu. Ten postęp wskazuje, że (potencjalny) udział oszczędności energii uzyskanych w sektorze transportu w okresie 2014–2020 może być nawet wyższy, niż to określono w ocenie skutków.

Biorąc pod uwagę, że zużycie energii końcowej w sektorze transportu jest włączone w podstawę obliczeń, wydaje się oczywiste, że na tym sektorze należałoby się skupić w celu realizacji zobowiązań w zakresie oszczędności na lata 2021–2030.

Przykłady

Środki z dziedziny polityki mogą promować bardziej energooszczędne pojazdy (przekraczające minimalne poziomy określone w rozporządzeniach (WE) nr 443/2009 (66), (UE) nr 510/2011 (67) lub rozporządzeniu Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2019/631 (68) lub w zmienionej dyrektywie w sprawie ekologicznie czystych pojazdów (69)), zmianę środków transportu na rzecz jazdy na rowerze, chodzenia pieszo i korzystania z transportu zbiorowego i na transport zbiorowy, lub mobilność i miejskie zagospodarowanie przestrzenne zmniejszające popyt na transport.

Z zastrzeżeniem istotności i dodatkowości mogą również kwalifikować się środki, które przyspieszają upowszechnianie się nowych, bardziej energooszczędnych pojazdów, lub polityka wspierająca zmianę w kierunku zapewniających lepsze wyniki paliw, które zmniejszają zużycie energii w przeliczeniu na kilometr (zob. załącznik V ust. 2).

4.4.2. Sektor gospodarki wodnej

W życiu gospodarczym, energia i woda są ze sobą ściśle skorelowane na wielu poziomach („związek między wodą a energią”). Woda jest potrzebna do celów związanych z energią, na przykład do chłodzenia, przechowywania, produkcji biopaliw lub energii wodnej. Energia jest potrzebna do celów związanych z wodą, np. do pompowania, uzdatniania i odsalania (70).

Sektor produkcji energii jest największym konsumentem wody, odpowiadając za 44 % jej zużycia (71). Sektor wodno-ściekowy odpowiada za 3,5 % zużycia energii elektrycznej w UE i oczekuje się, że udział ten wzrośnie (72). Jednocześnie nieszczelności odpowiadają za 24 % łącznego zużycia wody w UE, powodując znaczne marnotrawstwo i straty zarówno pod względem marnowanych zasobów wody, jak i energii potrzebnej do uzdatniania tych zasobów.

Wraz z wejściem w życie rozporządzenia w sprawie zarządzania unią energetyczną oraz zmienionej dyrektywy w sprawie efektywności energetycznej zastosowanie ma zasada efektywność energetyczna przede wszystkim. Sektor gospodarki wodnej może stać się jednym z beneficjentów tej zasady.

Skuteczne i energooszczędne zarządzanie wodą może przyczynić się do uzyskania znacznych oszczędności energii. Według Międzynarodowej Agencji Energetycznej (IEA) 10 % poborów wody związane jest z produkcją energii i oczekuje się, że ta wartość liczbowa znacznie wzrośnie w wyniku promowania szeregu procesów niskoemisyjnych, lecz wymagających intensywnego korzystania z wody, w tym związanych z wytwarzaniem energii elektrycznej, produkcją biopaliw oraz wychwytywaniem i składowaniem dwutlenku węgla (73). Państwa członkowskie mogą w związku z tym zbadać potencjał oszczędności energii, jakie można uzyskać dzięki zastosowaniu inteligentnych technologii i procesów.

Badając szczegółowo potencjał oszczędność energii, jaką można uzyskać dzięki zastosowaniu inteligentnych technologii i procesów – do czego zachęca dyrektywa w sprawie efektywności energetycznej (74) – państwa członkowskie mogą znaleźć rozwiązania pozwalające oddzielić zużycia energii od zużycia wody.

Państwa członkowskie mogą na przykład poddać ocenie potencjał budowy systemu dualistycznego niezbędnego do oddzielnego uzdatniania wód opadowych i ścieków kanalizacyjnych. Dzięki temu można byłoby uniknąć konieczności zapewniania dodatkowych zdolności uzdatniania wody, co mogłoby prowadzić do większego zużycia energii.

Państwa członkowskie zgłosiły ograniczoną liczbę środków związanych z wodą do celów wywiązania się z obowiązku oszczędności energii określonego w art. 7. Najczęściej spotykanym środkiem jest wytwarzanie ciepłej wody przez kolektory słoneczne (zastępujące wytwarzanie ciepłej wody z zastosowaniem energii nieodnawialnej) lub bardziej energooszczędne gazowe grzejniki wodne, lecz takie środki dotyczą raczej wytwarzania ciepła, a nie produkcji wody.

Stosowanie środków z dziedziny polityki związane z energooszczędną produkcją wody pitnej można rozważyć na całej długości łańcucha dostaw (dystrybucja, wykorzystywanie i uzdatnianie ścieków). Dotychczas główne krajowe cele obejmowały łagodzenie niedoboru wody i poprawę jakości wody. Z wyjątkiem instalacji bardziej energooszczędnych pomp zgłoszone działania pośrednio prowadzą do oszczędności energii dzięki ograniczaniu popytu na wodę lub ponownemu wykorzystywaniu wody.

Potencjał w zakresie oszczędności energii w sektorze gospodarki wodnej tkwi w:

— ograniczaniu ilości energii wykorzystywanej do produkcji i uzdatniania różnych rodzajów wody, oraz

— ograniczaniu popytu na wodę i strat sieciowych, co przekłada się na niższe zapotrzebowanie na energię potrzebną do pompowania i uzdatniania.

Oszczędność energii w sektorze gospodarki wodnej może odciążyć budżety gmin. W szczególności gdy gminy są właścicielami urządzeń wodociągowych zużycie energii elektrycznej w oczyszczalniach ścieków/stacjach uzdatniania wody może mieć znaczny udział w rachunku za energię elektryczną. Ze względu na to, że na przykład świadomość, doświadczenie i zdolności mogą różnić się znacznie w zależności od gminy, regionalne i krajowe programy mogą ułatwić wymianę doświadczeń, wsparcie techniczne i pomoc finansową, zwiększając w ten sposób potencjał oszczędności energii.

Orientacyjna i niewyczerpująca lista środków

Państwa członkowskie mogą wprowadzić środki mające na celu oszczędzanie energii w procesach produkcji, użytkowania oraz utylizacji wody w każdej jej postaci na każdym etapie łańcucha zaopatrzenia:

— produkcja wody pitnej (pompowanie, oczyszczanie wód gruntowych lub powierzchniowych, odsalanie wody morskiej),

— ograniczenie strat wody w sieci wodociągowej,

— zmniejszanie zużycia wody przez użytkowników końcowych (w tym w procesach przemysłowych, nawadnianiu, gospodarstwach domowych),

— ograniczenie zużycia wody dzięki recyrkulacji wody dla gospodarstw domowych,

— oczyszczanie ścieków do celów ponownego ich wykorzystania lub zrzutu (pompowanie, procesy uzdatniania ścieków, odzysk ciepła), oraz

— ograniczenie zużycia energii wykorzystywanej do uzdatniania wód opadowych (dzięki ograniczeniu obciążenia związanego z oczyszczaniem w systemach wód opadowych).

5. WPŁYW PRZEGLĄDU PIERWSZEGO OKRESU OBJĘTEGO OBOWIĄZKIEM

Państwa członkowskie wprowadzają w życie najpóźniej w ciągu 18 miesięcy od dnia wejścia w życie dyrektywy w sprawie efektywności energetycznej, tj. do 25 czerwca 2020 r., przepisy ustawowe, wykonawcze i administracyjne niezbędne do wywiązywania się ze zmienionego obowiązku oszczędności energii.

Państwa członkowskie muszą przestrzegać:

— stosowania wspólnych metod i zasad obliczania wpływu systemów zobowiązujących do efektywności energetycznej lub innych środków z dziedziny polityki (załącznik V do dyrektywy w sprawie efektywności energetycznej),

— wymogu uwzględnienia konieczności łagodzenia ubóstwa energetycznego podczas opracowywania środków z dziedziny polityki (systemów zobowiązujących do efektywności energetycznej oraz alternatywnych środków z dziedziny polityki), chociaż mogą wprowadzić różne środki ukierunkowane na gospodarstwa domowe dotknięte ubóstwem energetycznym (art. 7 ust. 11 dyrektywy w sprawie efektywności energetycznej),

— przepisu, zgodnie z którym nie można zgłaszać oszczędności uzyskanych w wyniku wdrożenia prawa Unii, z wyjątkiem działań renowacyjnych i wczesnej wymiany urządzeń i pojazdów na bardziej energooszczędne (pkt 2 lit. b) załącznika V do dyrektywy w sprawie efektywności energetycznej),

— wymogu uwzględniania przy obliczaniu oszczędności energii całego czasu obowiązywania środków oraz tempa zmniejszania się oszczędności z upływem czasu (pkt 2 lit. g) załącznika V do dyrektywy w sprawie efektywności energetycznej – od daty wejścia w życie), oraz

— wymogu, by przedsiębiorstwa prowadzące detaliczną sprzedaż energii (zgodnie z systemami zobowiązującymi do efektywności energetycznej), wypełniając swoje obowiązki w zakresie oszczędności energii nie tworzyły żadnych barier zniechęcających konsumentów do zmiany dostawcy (art. 7a ust. 3 dyrektywy w sprawie efektywności energetycznej).

Państwa członkowskie mogą przetransponować i wdrożyć zmienioną dyrektywę w sprawie efektywności energetycznej przed upływem terminu. W takim przypadku mogą przez pozostały czas przed końcem pierwszego okresu objętego obowiązkiem:

— korzystać z odstępstwa na podstawie art. 7 ust. 8 dyrektywy w sprawie efektywności energetycznej,

— korzystać z odstępstwa na podstawie pkt 2 lit. b) załącznika V do dyrektywy w sprawie efektywności energetycznej, oraz

— podjąć decyzję, by strony zobowiązane wypełniały zobowiązania w zakresie oszczędności, w całości lub w części, jako wkład do krajowego funduszu efektywności energetycznej (art. 20 ust. 6 dyrektywy w sprawie efektywności energetycznej).

Państwa członkowskie, które korzystają z art. 7 ust. 4 lit. a)–d) dyrektywy w sprawie efektywności energetycznej w celu obliczenia ilości oszczędność energii wymaganej w pierwszym okresie objętym obowiązkiem, muszą stosować opcje wybrane na pierwszy okres i obliczyć skutek każdej z nich odrębnie zgodnie z art. 7 ust. 5 lit. a) dyrektywy w sprawie efektywności energetycznej.

6. ZALICZANIE OSZCZĘDNOŚCI NA POCZET OBOWIĄZKU OSZCZĘDNOŚCI ENERGII

Art. 7 ust. 1 dyrektywy w sprawie efektywności energetycznej stanowi, że okresy objęte obowiązkiem (2014–2020, jak określono w art. 7 ust. 1 akapit pierwszy lit. a) dyrektywy w sprawie efektywności energetycznej, oraz 2021–2030, jak określono w lit. b)), są dwoma odrębnymi okresami.

Jak już przewidziano w przypadku pierwszego okresu, w zasadzie tylko oszczędności energii uzyskane w danym okresie zalicza się na poczet obowiązku oszczędności w tym okresie, o ile dyrektywa w sprawie efektywności energetycznej nie stanowi inaczej.

Państwa członkowskie nie mogą zaliczać oszczędności energii retrospektywnie, tj. na podstawie art. 7 ust. 7 dyrektywy w sprawie efektywności energetycznej; oszczędności uzyskanych po dniu 31 grudnia 2020 r. nie można zaliczać na poczet wielkości oszczędności wymaganych dla okresu 2014–2020.

Zgodnie z art. 7 ust. 1 akapit drugi dyrektywy w sprawie efektywności energetycznej państwa członkowskie mogą zaliczać oszczędności energii, które są efektem stosowania środków z dziedziny polityki przed dniem lub po dniu 31 grudnia 2020 r., na poczet wielkości oszczędności wymaganych w okresie 2021–2030, pod warunkiem że środki te skutkują podjęciem nowych działań indywidualnych po dniu 31 grudnia 2020 r. (75).

Państwa członkowskie mogą zasadniczo zaliczać oszczędności energii uzyskane w danym roku tylko na poczet tego roku. Jednak art. 7a ust. 6 lit. b) dyrektywy w sprawie efektywności energetycznej dopuszcza, by państwa członkowskie, w których istnieją systemy zobowiązujące do efektywności energetycznej, umożliwiały stronom zobowiązanym zaliczanie oszczędności osiągniętych w danym roku na poczet dowolnego roku z czterech poprzednich lub trzech następnych lat, o ile mieści się to w odpowiednim okresie objętym obowiązkiem, jak określono w art. 7 ust. 1 dyrektywy w sprawie efektywności energetycznej.

Orientacyjny przykład

Oszczędności osiągnięte w 2014 r. można zaliczyć na poczet 2017 r. (trzy lata później), lecz oszczędności uzyskane w 2024 r. nie mogą zostać zaliczone na poczet 2020 r., choć rok ten jest jednym z czterech poprzedzających lat, ponieważ należy do odrębnego okresu objętego obowiązkiem.

Art. 7 ust. 8 dyrektywy w sprawie efektywności energetycznej stanowi szczególne odstępstwo od tej zasady. Jeżeli system zobowiązujący do efektywności energetycznej obowiązujący w dowolnym momencie między dniem 31 grudnia 2009 r. a dniem 31 grudnia 2014 r. umożliwiał stronie zobowiązanej skorzystanie z „zachowywania i pożyczania” (art. 7a ust. 6 lit. b) dyrektywy w sprawie efektywności energetycznej) dane państwo członkowskie może uwzględnić w obliczeniach oszczędności energii uzyskane w dowolnym roku po 2010 r. i przed dniem 1 stycznia 2014 r., tak jakby zostały one osiągnięte po dniu 31 grudnia 2013 r. i przed dniem 1 stycznia 2021 r., pod warunkiem spełnienia wszystkich wymogów art. 7 ust. 8 dyrektywy w sprawie efektywności energetycznej:

„a) system zobowiązujący do efektywności energetycznej obowiązywał w którymkolwiek momencie między dniem 31 grudnia 2009 r. a dniem 31 grudnia 2014 r. i został włączony do pierwszego krajowego planu działania państwa członkowskiego na rzecz racjonalizacji zużycia energii przekazanego na mocy art. 24 ust. 2;

b) oszczędności powstały w ramach systemu zobowiązującego do efektywności energetycznej;

c) oszczędności są obliczane zgodnie z załącznikiem V; oraz

d) lata, na poczet których zaliczono oszczędności jako uzyskane, zostały zgłoszone w krajowych planach działania na rzecz racjonalizacji zużycia energii”.

7. WSPÓLNE METODY I ZASADY OBLICZANIA ODDZIAŁYWANIA SYSTEMÓW ZOBOWIĄZUJĄCYCH DO EFEKTYWNOŚCI ENERGETYCZNEJ LUB INNYCH ŚRODKÓW Z DZIEDZINY POLITYKI NA PODSTAWIE ART. 7, 7A, 7B ORAZ ART. 20 UST. 6

Art. 7 ust. 9 dyrektywy w sprawie efektywności energetycznej zobowiązuje państwa członkowskie do zapewnienia, aby oszczędności wynikające ze środków z dziedziny polityki, o których mowa w art. 7a i 7b oraz w art. 20 ust. 6 dyrektywy w sprawie efektywności energetycznej, obliczane były zgodnie z załącznikiem V do dyrektywy w sprawie efektywności energetycznej.

7.1. Metody pomiarów

7.1.1. Metody pomiarów dotyczące środków z dziedziny polityki innych niż środki podatkowe

W części 1 załącznika V do dyrektywy w sprawie efektywności energetycznej określono metody obliczania oszczędności energii innych niż te wynikające ze środków podatkowych na potrzeby art. 7, 7a i 7b oraz art. 20 ust. 6 dyrektywy w sprawie efektywności energetycznej.

Strony zobowiązane, uczestniczące lub uprawnione lub wykonujące organy publiczne mogą korzystać z następujących metod obliczania oszczędności energii:

„a) szacowana oszczędność odnosząca się do wyników wcześniejszych usprawnień dotyczących energii, monitorowanych w sposób niezależny, w podobnych instalacjach. Takie ogólne podejście jest nazywane podejściem »ex ante«;

b) zmierzone oszczędności, wskutek czego oszczędności wynikające z zastosowania środka lub pakietu środków określa się rejestrując faktyczne ograniczenie zużycia energii przy odpowiednim uwzględnieniu takich czynników jak dodatkowość, zajmowanie lokalu, poziomy produkcji i pogoda, które to czynniki mogą wywierać wpływ na zużycie. Takie ogólne podejście jest nazywane podejściem »ex post«;

c) oszczędności skalowane, w przypadku których stosuje się techniczne szacunki oszczędności. Podejście to może być stosowane wyłącznie w przypadku, gdy określenie solidnych danych pomiarowych dla konkretnej instalacji jest trudne lub nieproporcjonalnie kosztowne, np. zastąpienie sprężarki lub silnika elektrycznego o innej mocy znamionowej niż moc, na podstawie której dokonany został pomiar niezależnych danych o oszczędnościach, lub w przypadku, gdy te szacunki są dokonywane na podstawie metod i poziomów referencyjnych ustalonych na poziomie krajowym przez wykwalifikowanych lub akredytowanych ekspertów, których działania są niezależne od stron zobowiązanych, uczestniczących lub uprawnionych;

d) badana oszczędność, w przypadku której określa się reakcję odbiorców energii na porady, kampanie informacyjne, systemy etykietowania lub certyfikacji, lub inteligentne pomiary zużycia. Takie podejście może być stosowane wyłącznie w odniesieniu do oszczędności wynikającej ze zmian zachowania odbiorców energii. Nie można go stosować do oszczędności wynikającej z zastosowania środków fizycznych”.

7.1.2. Metody pomiarów dotyczące środków podatkowych

W celu określenia oszczędności energii wynikającej ze środków z dziedziny polityki związanych z podatkami, wprowadzonych na podstawie art. 7b dyrektywy w sprawie efektywności energetycznej (76), zastosowanie mają zasady określone w pkt 4 załącznika V do dyrektywy w sprawie efektywności energetycznej:

„a) zaliczenie następuje jedynie w przypadku oszczędności energii wynikających ze środków podatkowych powyżej minimalnych poziomów opodatkowania mających zastosowanie do paliw zgodnie z wymogami dyrektyw Rady 2003/96/WE lub 2006/112/WE;

b) elastyczność cen na potrzeby obliczania skutków środków podatkowych (w zakresie energii) musi odzwierciedlać reakcje popytu na energię na zmiany cen oraz musi być oszacowana w oparciu o aktualne i reprezentatywne oficjalne źródła danych;

c) oszczędność energii wynikającą z towarzyszących instrumentów polityki podatkowej, w tym zachęt podatkowych lub wpłat do funduszy, rozlicza się oddzielnie”.

7.2. Okres obowiązywania środków i tempo zmniejszania się oszczędności w tym okresie

Pkt 2 lit. i) załącznika V do dyrektywy w sprawie efektywności energetycznej stanowi, że przy obliczaniu oszczędności energii bierze się pod uwagę cały czas obowiązywania środków oraz tempo zmniejszania się oszczędności z upływem czasu. Obliczenie to obejmuje oszczędności, jakie zostaną osiągnięte w związku z każdym indywidualnym działaniem w okresie od daty jego wdrożenia do dnia 31 grudnia 2020 r. lub dnia 31 grudnia 2030 r., w stosownych przypadkach. Państwa członkowskie mogą także przyjąć inną metodę, która – według szacunków – pozwoli na osiągnięcie co najmniej takiej samej wielkości oszczędności ogółem. W przypadku gdy państwa członkowskie stosują taką metodę, zapewniają, aby wielkość oszczędności energii ogółem obliczona za pomocą tych innych metod nie przekraczała wielkości oszczędności energii, która byłaby wynikiem obliczeń przy zaliczaniu oszczędności, jakie zostaną osiągnięte w związku z każdym działaniem indywidualnym w okresie od daty jego wdrożenia do dnia 31 grudnia 2020 r. lub dnia 31 grudnia 2030 r., stosownie do przypadku.

Pojęcie „czasu trwania” poszczególnych działań mających na celu oszczędność energii odnosi się do faktu, że oszczędności można uzyskać nie tylko w roku wdrożenia, ale również w kolejnych latach. „Czas trwania” to w związku z tym okres, w którym działanie w dalszym ciągu będzie przynosiło wymierne oszczędności.

Przy obliczaniu oszczędności energii przez cały czas trwania działania państwa członkowskie mogą:

— przypisywać do każdego działania „rzeczywiste” oszczędności, jakie działanie to pozwoli osiągnąć w okresie pomiędzy rokiem jego wdrożenia a końcem drugiego okresu objętego obowiązkiem (tj. 31 grudnia 2030 r.) – metodę tę nazywa się metodą „bezpośrednią” (77). Nie zezwala się na przypisanie oszczędności poza 2030 r. Państwa członkowskie mogą zaliczać oszczędności pochodzące ze środków z dziedziny polityki wprowadzonych przed 2030 r. na poczet obowiązku oszczędności energii po 2030 r., tylko wówczas, jeżeli w wyniku wprowadzenia tych środków powstanie nowe działanie indywidualne w kolejnym okresie objętym obowiązkiem;

— stosować „wartość wskaźnikową”, która odzwierciedla oczekiwany okres obowiązywania (78),

— ustanowić „pułap” dla okresów obowiązywania działań indywidualnych (79): na przykład państwo członkowskie może ustanowić „pułap” dla okresu obowiązywania na poziomie 5 lat. Państwa członkowskie stosujące tę metodę muszą zapewnić, by uzyskana wielkość oszczędności nie była wyższa niż wielkość oszczędności, jaką uzyskano by w przypadku zastosowania podejścia „bezpośredniego”, lub

— wykorzystać pełen czas trwania, ale „zdyskontować” oszczędności na przyszły rok (80) – w ramach tej metody państwo członkowskie może zdyskontować oszczędności w kolejnych latach w wysokości 10 % rocznie w uzasadnionych okolicznościach. Również w tym przypadku państwo musi zapewnić, by uzyskana wielkość oszczędności nie była wyższa niż wielkość oszczędności, jaką uzyskano by w przypadku zastosowania podejścia „bezpośredniego”.

Przy zaliczaniu oszczędności na poczet wymaganej ilości łącznych oszczędności końcowego zużycia energii ze środka z dziedziny polityki państwa członkowskie muszą brać pod uwagę:

(i) kiedy środek jest wdrażany;

(ii) kwotę rocznych oszczędności energii; oraz

(iii) czy w 2030 r. środek w dalszym ciągu będzie przynosił oszczędność energii (81).

Jeżeli chodzi o środki z dziedziny polityki dotyczące budynków, w unijnej normie EN 15459-1:2017 (82) udostępniono już wytyczne w sprawie oceny okresów ich obowiązywania.

Szczególną uwagę należy poświęcić przy zgłaszaniu okresów obowiązywania środków dotyczących zachowania, które nie są związane z instalowaniem środków fizycznych (83). Środki dotyczące zachowania są wysoce odwracalne, ponieważ okres, w którym dane zachowanie sprzyjające efektywności energetycznej zostanie utrzymane, może zależeć od różnych czynników. Jeżeli na przykład promowanym zachowaniem sprzyjającym efektywności energetycznej jest ekologiczny styl jazdy, w zależności od kierowców oraz rodzaju szkolenia z ekologicznego stylu jazdy efekty takiego szkolenia mogą utrzymać się tylko przez kilka dni, ale mogą też utrzymać się nawet kilka lat.

Przykłady sposobów rozliczania okresów obowiązywania środków

1. Metoda „bezpośrednia”

Działanie indywidualne (np. wymiana okien) pozwala ograniczyć roczne zużycie energii o 1 toe i uzyskiwać oszczędności w tej samej wysokości przez wiele lat. Jeżeli działanie zostanie przeprowadzone w 2021 r., umożliwi uzyskanie oszczędności w wysokości 1 toe w 2021 r. oraz 1 toe w każdym kolejnym roku aż do 2030 r., tj. łącznie 10 toe do 2030 r. Jeżeli działanie zostanie przeprowadzone w 2022 r., umożliwi uzyskanie oszczędności w wysokości 1 toe rocznie w latach 2022–2030, tj. łącznie 9 toe. Jeżeli działanie zostanie przeprowadzone w 2030 r., uzyskane dzięki niemu oszczędności będą zaliczane na poczet realizacji odpowiedniego wymogu wyłącznie w tym roku, tj. łączne oszczędności wyniosą 1 toe.

Państwo członkowskie musi w okresie obowiązywania zobowiązania zaoszczędzić 65 Mtoe, przeprowadzając jedną kampanię informacyjną rocznie, w ramach której podejmuje na przykład milion działań (jak wykazano po podstawie wyników badania, efektywność każdego działania wynosi 1 toe), oraz wymienia milion okien rocznie (szacunkowa wartość oszczędności uzyskiwanych dzięki wymianie każdego okna wynosi 1 toe). Każda kampania informacyjna pozwoliłaby uzyskać oszczędności w wysokości 1 Mtoe w roku jej przeprowadzenia, a dziesięć kampanii – łącznie 10 Mtoe na przestrzeni 10 lat do 31 grudnia 2030 r. Uzyskane oszczędności wyniosą 10 Mtoe w przypadku miliona okien wymienionych w pierwszym roku, 9 Mtoe w przypadku miliona okien wymienionych w drugim roku, 8 Mtoe w trzecim roku, 7 Mtoe w czwartym roku, 6 Mtoe w piątym roku, 5 Mtoe w szóstym roku, 4 Mtoe w siódmym roku, 3 Mtoe w ósmym roku, 2 Mtoe w dziewiątym roku i 1 Mtoe w dziesiątym roku, tj. łącznie 55 Mtoe do 31 grudnia 2030 r. Oszczędności uzyskane w wyniku kampanii informacyjnych i wymiany okien wynoszą zatem 10 Mtoe + 55 Mtoe, czyli łącznie 65 Mtoe.

Działanie o bardziej krótkotrwałym charakterze (np. kampania informacyjna) może natomiast przyczynić się do uzyskania oszczędności w wysokości 1 toe w roku jego wdrożenia, nie przynosząc żadnych oszczędności w kolejnych latach. Działanie to pozwoli uzyskać oszczędności w wysokości 1 toe niezależnie od tego, w którym roku w okresie od 2021 do 2030 r. zostanie ono wdrożone.

Jeżeli na początku dziesięcioletniego okresu objętego obowiązkiem państwo członkowskie wdraża głównie działania indywidualne o krótkim czasie trwania, aby osiągnąć poziom oszczędności wymagany na podstawie art. 7 ust. 1 lit. b) akapit pierwszy, będzie musiało wdrożyć dodatkowe środki.

Metoda „bezpośrednia” wyraźnie spełnia warunek, zgodnie z którym stosowana metoda obliczeniowa musi doprowadzić do faktycznego osiągnięcia wymaganej ilości oszczędności. Państwa członkowskie mogą jednak uznać inne metody za bardziej stosowne.

2. Metoda „wartości wskaźnikowej”

Jednym z alternatywnych rozwiązań jest przypisywanie każdemu działaniu „wartości wskaźnikowej” odzwierciedlającej jego oczekiwany czas trwania. Kampanii informacyjnej można byłoby przypisać „wartość wskaźnikowej” równą 0,25, natomiast wymiana okien uzyskałaby „wartość wskaźnikowej” wynoszącą 6. Jeżeli każde z tych działań pozwoli na oszczędność wynoszącą 1 toe rocznie, wysokość oszczędności uzyskanych dzięki przeprowadzeniu kampanii informacyjnej wynosiłaby (1 × 0,25 toe) = 0,25 toe. Wielkość oszczędności uzyskiwanych dzięki wymianie okien wynosiłaby natomiast (1 × 6 toe) = 6 toe, niezależnie od roku wdrożenia przedmiotowego środka.

Kampanie informacyjne liczone byłyby wówczas jak oszczędności wynoszące 0,25 Mtoe uzyskiwane w roku ich przeprowadzenia lub 2,5 Mtoe ogółem w przypadku dziesięciu kampanii zrealizowanych na przestrzeni 10 lat do końca 2030 r. Jeżeli w danym okresie zostanie przeprowadzona wymiana siedmiu milionów okien, pozwoli to uzyskać oszczędności w wysokości 7 Mtoe, które należałoby następnie pomnożyć przez 6, co dałoby łączną wartość oszczędności w wysokości 42 Mtoe. Wysokość oszczędności uzyskanych dzięki przeprowadzeniu kampanii informacyjnych i wymianie okien wyniosłaby zatem 2,5 Mtoe + 42 Mtoe, czyli łącznie 44,5 Mtoe.

Państwo członkowskie stosujące tę metodę musi zapewnić, by uzyskana wielkość oszczędności nie była wyższa niż wielkość oszczędności uzyskana w przypadku zastosowania podejścia „bezpośredniego”.

3. Metoda „pułapu”

Innym rozwiązaniem jest określenie „pułapu” dla okresów trwania działań indywidualnych. Na przykład można wybrać „pułap” wynoszący 5 lat. Oszczędności, których uzyskanie przypisywano by kampanii informacyjnej, wynosiłyby 1,25 Mtoe, np. 0,25 Mtoe w 2022 r., 0,25 Mtoe w 2023 r., 0,25 Mtoe w 2024 r., 0,25 Mtoe w 2025 r. i 0,25 Mtoe w 2026 r. Niezależnie od roku wdrożenia wielkość oszczędności uzyskiwanych dzięki wymianie okien wynosiłaby natomiast (1 × 5) = 5 toe, np. 1 Mtoe w 2022 r., 1 Mtoe w 2023 r., 1 Mtoe w 2024 r., 1 Mtoe w 2025 r. i 1 Mtoe w 2026 r.

Również w tym przypadku państwo członkowskie stosujące tę metodę musi zapewnić, by uzyskana wielkość oszczędności nie była wyższa niż wielkość oszczędności uzyskana w przypadku zastosowania podejścia „bezpośredniego”.

Aby odzwierciedlić pełną wartość środka z dziedziny polityki dla efektywności energetycznej, w pkt 2 lit. i) załącznika V do dyrektywy w sprawie efektywności energetycznej wymaga się, by państwa członkowskie uwzględniały spadek oszczędności energii wraz z upływem okresu obowiązywania każdego ze środków (84). Celem jest zapewnienie, by oszczędności były obliczane w realistyczny sposób z uwzględnieniem na przykład faktu, że nowy energooszczędny produkt może nie generować takich samych oszczędności energii po kilku latach korzystania z niego (85). Państwo członkowskie musi zatem wziąć to pod uwagę w swojej metodzie. Wskaźnik spadku oszczędności może być różny w zależności od rodzaju środka z dziedziny polityki, a każde państwo członkowskie musi go zgłaszać i wyjaśniać zgodnie z pkt 2 lit. i) załącznika V do dyrektywy w sprawie efektywności energetycznej (86).

7.3. Zasada dodatkowości

Przy określaniu oszczędności energii w przypadku wszystkich rodzajów środków z dziedziny polityki należy uwzględniać wymóg dodatkowości. Podstawowe zasady określono w pkt 2. lit. a) i b) załącznika V do dyrektywy w sprawie efektywności energetycznej:

„a) należy wykazać, że oszczędności są dodatkowe w stosunku do tych, które uzyskano by tak czy inaczej bez działania stron zobowiązanych, uczestniczących lub uprawnionych lub wykonujących organów publicznych. W celu określenia oszczędności, które można zgłosić jako dodatkowe, państwa członkowskie uwzględniają, jak zmieniałoby się zużycie energii i zapotrzebowanie na energię w przypadku braku danego środka z dziedziny polityki, przez wzięcie pod uwagę co najmniej następujących czynników: tendencje dotyczą