Zgodnie z przepisami art. 30 i 31 rozporządzenia Rady (UE) 2015/1589 z dnia 13 lipca 2015 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania art. 108 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, które dotyczą nieujawniania informacji objętych tajemnicą zawodową, w opublikowanej wersji niniejszej decyzji pominięto niektóre informacje. Pominięte fragmenty oznaczono symbolem: […]. WERSJA OGÓLNODOSTĘPNA Niniejszy dokument został udostępniony wyłącznie w celach informacyjnych.

DECYZJA KOMISJI (UE) 2021/69

z dnia 24 lutego 2020 r.

w sprawie pomocy państwa SA.43549 (2017/C) (ex2017/FC) (ex.2016/NN) (ex.2015/EO) wdrożonej przez Rumunię na rzecz CFR Marfă

(notyfikowana jako dokument nr C(2020) 1115)

(Jedynie tekst w języku rumuńskim jest autentyczny)

(Tekst mający znaczenie dla EOG)

KOMISJA EUROPEJSKA,

uwzględniając Traktat o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, w szczególności jego art. 108 ust. 2 akapit pierwszy,

uwzględniając Porozumienie o Europejskim Obszarze Gospodarczym, w szczególności jego art. 62 ust. 1 lit. a),

po wezwaniu zainteresowanych stron do przedstawienia uwag (1) zgodnie z przywołanymi powyżej artykułami i uwzględniając otrzymane odpowiedzi,

a także mając na uwadze, co następuje:

1. PROCEDURA

(1) Pismem z dnia 24 września 2015 r. Rumunia poinformowała Komisję, że w czerwcu 2013 r. przekształcono w kapitał własny dług publiczny w wysokości 1 669 mln RON (ok. 363 mln EUR (2)) spółki Societatea Națională de Transport Feroviar de Marfa CFR S.A. (zwanej dalej „CFR Marfă”) – będącej należącym do państwa operatorem usług kolejowego transportu towarowego – wobec należącego do państwa zarządcy infrastruktury kolejowej, CFR Infrastructură, różnych organów zabezpieczenia społecznego i podatkowych (3). Na podstawie informacji przekazanych przez Rumunię Komisja zdecydowała się wszcząć z urzędu postępowanie dotyczące środków na rzecz CFR Marfă, które zarejestrowano jako sprawę dotyczącą pomocy państwa nr SA.43549 (2015/CP).

(2) Pismami z dnia 17 listopada 2015 r., z dnia 6 lipca 2016 r. i z dnia 6 kwietnia 2017 r. Komisja zwróciła się o udzielenie dodatkowych informacji na temat środków na rzecz CFR Marfă. Rumunia udzieliła odpowiedzi w pismach z dnia 24 grudnia 2015 r., z dni 10 i 11 sierpnia 2016 r. oraz z dnia 12 maja 2017 r. Rumunia dokonała również wstępnego zgłoszenia zamiany długu na udziały w kapitale własnym w dniu 5 października 2016 r., które to wstępne zgłoszenie zostało dołączone do wspomnianej powyżej wszczętej z urzędu sprawy dotyczącej pomocy państwa.

(3) W dniu 6 marca 2017 r. Komisja otrzymała formalną skargę („skarga”) od Stowarzyszenia Prywatnych Kolejowych Przewoźników Towarowych w Rumunii („skarżący” lub „OPSFPR”, tj. Organizația Patronală a Societăților Feroviare Private din Romania) (4), reprezentującego interesy prywatnych przedsiębiorstw działających w branży kolejowych przewozów towarowych w Rumunii. Skargę tę wraz z wnioskiem o przekazanie dalszych informacji technicznych wysłano do Rumunii w dniu 6 kwietnia 2017 r. Rumunia przekazała swoje uwagi dotyczące skargi w dniu 12 maja 2017 r.

(4) W dniu 19 września skarżący przedłożył Komisji addendum do skargi. Wersję addendum nieopatrzoną klauzulą poufności przekazano Rumunii w celu uzyskania jej uwag. Rumunia udzieliła odpowiedzi w dniu 6 października 2017 r.

(5) Pismem z dnia 18 grudnia 2017 r. Komisja poinformowała Rumunię o podjęciu decyzji w sprawie wszczęcia formalnego postępowania wyjaśniającego dotyczącego pomocy państwa zgodnie z art. 108 ust. 2 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej.

(6) Decyzję Komisji o wszczęciu postępowania (zwaną dalej „decyzją o wszczęciu postępowania”) opublikowano w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej (5). Komisja wezwała zainteresowane strony do przedstawienia swoich uwag dotyczących pomocy/środka.

(7) W dniu 20 lutego 2018 r. Komisja otrzymała wstępne uwagi Rumunii dotyczące decyzji o wszczęciu postępowania.

(8) W dniu 6 lipca 2018 r. Komisja otrzymała także uwagi od zainteresowanych stron. W dniu 16 lipca 2018 r. Komisja przekazała te uwagi Rumunii, zapewniając jej możliwość udzielenia na nie odpowiedzi. Rumunia przedstawiła swoje uwagi dotyczące uwag osób trzecich w piśmie z dnia 14 sierpnia 2018 r.

(9) Komisja przesłała Rumunii kolejne wnioski o udzielenie informacji, w szczególności w dniach 14 listopada 2018 r. i 15 marca 2019 r., na które to wnioski władze rumuńskie odpowiedziały odpowiednio w dniu 19 grudnia 2018 r. i w dniach 27 czerwca, 9 lipca, 13 września i 6 listopada 2019 r.

(10) Komisja odbyła szereg różnych spotkań z władzami rumuńskimi, przy czym ostatnie spotkanie odbyło się w dniu 24 lipca 2019 r., po którym to Rumunia przedstawiła dodatkowe informacje w dniu 13 września 2019 r.

2. SZCZEGÓŁOWY OPIS ŚRODKÓW POMOCY

2.1. Beneficjent

(11) CFR Marfă jest spółką z ograniczoną odpowiedzialnością będącą w całości własnością państwa („przedsiębiorstwo państwowe”), świadczącą usługi kolejowych przewozów towarowych i obsługującą terminale multimodalne. Rumunia, jako jedyny akcjonariusz, obecnie zarządza spółką i nadzoruje ją (np. w odniesieniu do jej rocznego budżetu) za pośrednictwem Ministerstwa Transportu.

(12) CFR Marfă została założona jako spółka akcyjna w dniu 1 października 1998 r. po reorganizacji zasiedziałego operatora rumuńskich linii kolejowych, Societatea Națională Căile Ferate Române („SNCFR”) (6), zintegrowanej pionowo spółki kolejowej, którą następnie podzielono na pięć następujących niezależnych spółek: CFR Infrastructură (lub CFR SA, zarządca infrastruktury będący w całości własnością państwa, zwany dalej „CFR Infrastructură”), CFR Marfă, CFR Călători (kolejowy przewoźnik pasażerski będący w całości własnością państwa), CFR Gevaro (spółka świadcząca usługi związane z wagonami restauracyjnymi i sypialnianymi) oraz Societatea de Administrare Active Feroviare – SAAF (spółka zarządzająca nadwyżką taboru kolejowego przeznaczoną na sprzedaż, wynajem lub złomowanie).

(13) CFR Marfă świadczy usługi kolejowych przewozów towarowych m.in. krajowego węgla, cementu, produktów chemicznych, zbóż oraz ropy naftowej, drewna, soli i metali, obsługuje terminale multimodalne i świadczy usługi dodatkowe, takie jak obsługa lokomotywowni, usługi związane z paliwem i logistyką. Do najważniejszych klientów CFR Marfă należą inne przedsiębiorstwa państwowe, takie jak CE Hunedoara, byli producenci chemikaliów Oltchim, Salrom, a także przedsiębiorstwa zajmujące się systemami ciepłowniczymi.

(14) W 2017 r. kolejowe przewozy towarowe stanowiły 30,2 % rynku transportu towarowego w Rumunii, w porównaniu z 30,7 % w 2013 r. i zaledwie 24,9 % w 2007 r. (7) Udział transportu drogowego był stosunkowo wyższy – wahał się od 53,5 % w 2007 r. do 40,3 % w 2013 r. i 42,4 % w 2017 r., natomiast udział transportu śródlądową drogą wodną wynosił od 25,2 % w 2007 r. do 29 % w 2013 r. i 27,4 % w 2017 r. (8)

(15) W 1998 r. Rumunia przyznała dostęp do swojej sieci kolejowej zagranicznym kolejowym przewoźnikom towarowym (9). Od chwili przystąpienia Rumunii do UE w 2007 r. udział CFR Marfă w rynku w sektorze kolejowych przewozów towarowych mierzony wolumenem (w tysiącach ton przewożonych towarów) stopniowo się zmniejszał z [70–80]% w 2007 r. do [50–60]% w 2014 r. i do [40–50]% w 2018 r. Udział CFR Marfă w rynku mierzony odległością pokonaną w ramach przewozu towarów (tonokilometry) również zmalał z [60–70]% w 2007 r. do [40–50]% w 2014 r. i do [30–40]% w 2018 r. (10) Oznacza to, że udział CFR Marfă w całym rynku przewozów towarowych w Rumunii wynosił [5–10]%, w porównaniu z łącznym udziałem w rynku prywatnych kolejowych przewoźników towarowych wynoszącym [10–20]% (11). Tabela 1 Zmiany udziału w rynku (kolejowych przewozów towarowych) CFR Marfă w latach 2007–2018 Udział w rynku (%) 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018 (*1) według wolumenu przewożonych towarów CFR Marfă [70–80] [60–70] [50–60] [50–60] [60–70] [50–60] [50–60] [50–60] [50–60] [40–50] [40–50] [40–50] Inni kolejowi przewoźnicy towarowi [20–30] [30–40] [40–50] [40–50] [30–40] [40–50] [40–50] [40–50] [50–60] [50–60] [50–60] [50–60] według odległości pokonanej w ramach przewozu towarów (tkm) CFR Marfă [60–70] [50–60] [40–50] [40–50] [40–50] [40–50] [40–50] [40–50] [40–50] [30–40] [30–40] [30–40] Inni kolejowi przewoźnicy towarowi [30–40] [40–50] [50–60] [50–60] [50–60] [50–60] [50–60] [50–60] [60–70] [60–70] [60–70] [60–70] Źródło: Uwagi przekazane przez Rumunię w dniu 24 grudnia 2015 r.; odpowiedź Rumunii z dnia 12 maja 2017 r., załącznik 2; odpowiedź Rumunii z dnia 27 czerwca 2019 r., pkt 29.1.

(16) W chwili podejmowania decyzji o wszczęciu postępowania na rynku rumuńskim funkcjonowało około 20 kolejowych przewoźników towarowych. Wszyscy najwięksi konkurenci CFR Marfă są prywatnymi przewoźnikami, których udział w rynku przedstawia się następująco (pod względem tonokilometrów): SC Group Feroviar Roman SA (12) („GFR”; [20–30]% w 2012 r. i [20–30]% w 2016 r.), SC Unifertrans SA ([5–10]% w 2012 r. i [5–10]% w 2016 r.), SC Cargo Trans Vagon SA ([5–10]% w 2012 r. i [0–5]% w 2016 r.), SC DB Schenker Rail Romania ([5–10]% w 2012 r. i [10–20]% w 2016 r.), SC Transferoviar Grup SA ([0–5]% w 2012 r. i [0–5]% w 2016 r.), i Rail Cargo Carrier Romania ([0–5]% w 2016 r.). (13) W chwili obecnej liczba przewoźników funkcjonujących na rumuńskim rynku kolejowych przewozów towarowych wzrosła do 28 (14).

2.2. Trudności finansowe CFR Marfă przed nieudaną próbą prywatyzacji w 2013 r.

(17) W ciągu ostatnich dziesięciu lat działalność gospodarcza CFR Marfă była stopniowo ograniczana. Wolumen ładunków przewożonych przez CFR Marfă stopniowo się zmniejszał z […] tysięcy ton w 2007 r. do […] tysięcy ton w 2016 r. (zob. tabela 2 poniżej). Tabela 2 Wolumen ładunków przewożonych przez CFR Marfă w tysiącach ton w latach 2007–2017 według kategorii W tys. ton 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013 2014 2015 2016 2017 Wolumen przewożonych ładunków […] […] […] […] […] […] […] […] […] […] […] Źródło: Uwagi przekazane przez Rumunię w dniu 24 grudnia 2015 r.; odpowiedź Rumunii z dnia 12 maja 2017 r., załącznik 1; odpowiedź Rumunii z dnia 19 grudnia 2018 r., podsekcja E, pkt 13.

(18) Ograniczaniu działalności gospodarczej CFR Marfă towarzyszyło także stopniowe zmniejszanie liczby pracowników z 15 992 pracowników zatrudnionych w pełnym wymiarze czasu pracy (ekwiwalent pełnego czasu pracy, „EPC”) w 2009 r. do 6 508 w 2014 r., 6 155 w 2016 r. i 5 717 w 2018 r. (zob. tabela 3 poniżej). Tabela 3 Pracownicy CFR Marfă w EPC w latach 2009–2018 W EPC 1999 2009 2010 2011 2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018 Liczba pracowników 29 289 15 992 10 813 8 257 9 053 8 767 6 508 6 454 6 155 5 995 5 717 Źródło: Uwagi przekazane przez Rumunię w dniu 24 grudnia 2015 r., odpowiedzi Rumunii z dnia 12 maja 2017 r., załącznik 1, roczny bilans spółki (), odpowiedź Rumunii z dnia 27 czerwca 2019 r., pkt 49.

(19) Czynniki opisane w motywach 15 i 16 powyżej wpłynęły negatywnie na sytuację finansową CFR Marfă. Jak przedstawiono w tabeli 4 poniżej, CFR Marfă przez kilka lat zmagała się z trudnościami finansowymi. Tabela 4 Kluczowe wskaźniki finansowe CFR Marfă w latach 2009–2016 W mln RON 2009 2010 2011 2012 2013 2014 2015 2016 Obroty ogółem 1 097,30 1 056,10 1 150,00 1 020,60 961,50 954,90 775,94 673,61 EBITDA – 186,60 –97,10 25,10 –41,50 –89,70 17,70 27,56 –43,69 Koszty odsetkowe 31,40 29,40 27,00 23,10 16,00 12,90 8,98 5,62 Całkowity dług 1 261,60 1 673,40 1 891,20 2 186,60 666,30 720,20 788,25 868,13 Kapitał własny 93,60 – 343,50 – 471,90 – 904,60 566,20 540,50 405,21 302,00 Subskrybowany kapitał podstawowy 247,33 248,15 251,60 263,96 1 987,54 1 988,35 2 012,12 2 012,12 Pozostałe udziały kapitałowe – 153,69 – 591,62 – 723,50 –1 168,58 –1 420,20 –1 447,69 –1 606,91 –1 710,13 — Rezerwy z aktualizacji wyceny 93,91 120,62 107,98 106,46 114,90 101,99 88,08 88,08 — Rezerwy 236,22 253,62 266,15 279,17 293,50 306,36 201,05 201,05 — Skumulowane zyski/straty – 141,84 – 430,59 –1 004,18 –1 149,12 –1 565,68 –1 828,88 –1 736,85 –1 844,48 — Roczne zyski/straty – 341,98 – 535,27 –93,45 – 405,09 – 262,92 –27,16 – 159,19 – 154,78 % utraconego kapitału podstawowego – 62 – 238 – 288 – 443 – 71 – 73 – 20 – 15 Stosunek kapitału obcego do kapitału własnego 13,48 –4,87 –4,01 –2,42 1,18 1,33 1,94 2,87 EBITDA/wskaźnik zdolności spłaty odsetek –5,94 –3,30 0,93 –1,80 –5,61 1,37 3,07 –7,77 Źródło: Uwagi przekazane przez Rumunię w dniu 24 grudnia 2015 r.; odpowiedź Rumunii z dnia 12 maja 2017 r., załącznik 1.

(20) Od 2008 r. CFR Marfă odnotowywała straty (16). Niepodzielone straty roczne w latach obrotowych 2009–2012 wynosiły 1 149,12 mln RON (ok. 250 mln EUR), co było głównym czynnikiem, który spowodował obniżenie kapitału własnego z wartości dodatniej wynoszącej 93,6 mln RON (ok. 20 mln EUR) w 2009 r. do wartości ujemnej wynoszącej 904,60 mln RON (ok. 197 mln EUR) w 2012 r. W 2013 r. kapitał własny osiągnął wartość dodatnią i wynosił 566,20 mln RON (ok. 123 mln EUR), w znacznej mierze dzięki zamianie długu w wysokości 1 669 mln RON (ok. 363 mln EUR) na udziały w kapitale własnym, na którą to zmianę państwo wyraziło zgodę (17). W 2013 r. (natychmiast po zamianie długu na udziały w kapitale własnym w 2013 r.) ponownie nastąpiło stopniowe zmniejszanie się kapitału własnego, które trwało jeszcze w latach 2015 i 2016.

(21) Jak podsumowano w tabeli 5 poniżej, CFR Marfă już w 2010 r. odnotowała znaczny poziom długu, wynoszący 126 % całkowitej wartości aktywów. Wobec pogarszającej się sytuacji finansowej spółki w latach 2010–2012 długi CFR Marfă wzrosły o około 31 %, osiągając wysokość 2 186,56 mln RON (ok. 475 mln EUR), tj. 171 % całkowitej wartości aktywów.

(22) W 2012 r. ówczesne zobowiązania (z terminem płatności wynoszącym mniej niż jeden rok) stanowiły 87 % łącznych zobowiązań CFR Marfă i obejmowały zobowiązania z tytułu dostaw i usług, zobowiązania podatkowe i pozostałe zobowiązania (zob. tabela 5 poniżej). Tabela 5 Przegląd długów CFR Marfă w latach 2010–2016 W mln RON 2010 2011 2012 2013 2014 2015 2016 Rezerwy 215,72 96,92 61,1 31,69 1,97 2,68 1,55 Pożyczki długoterminowe 324,74 272,82 223,77 169,95 113,23 57,15 — Przychody przyszłych okresów 2,24 2,49 2,23 2,49 1,61 1,73 1,4 Zobowiązania długoterminowe 542,7 372,23 287,1 204,13 116,81 61,56 2,95 Zobowiązania z tytułu dostaw i usług* 556,36 709,55 841,85 301,12 448,10 604,60 731,54 Pożyczki krótkoterminowe 97,38 89,06 83,02 67,23 77,55 83,50 81,46 Podatki 310,86 487,48 631,57 52,15 69,00 14,07 30,79 Pozostałe zobowiązania 166,13 232,86 343,02 36,30 8,25 24,52 21,39 Zobowiązania krótkoterminowe 1 130,73 1 518,95 1 899,46 456,80 602,90 726,69 865,18 Całkowite długi 1 673,43 1 891,18 2 186,56 660,93 719,71 788,25 868,13 Całkowita wartość aktywów (= kapitał własny + długi) 1 329,96 1 419,28 1 281,94 1 227,16 1 260,21 1 193,47 1 170,12 Źródło: Uwagi przekazane przez Rumunię w dniu 24 grudnia 2015 r.; wyniki Testu Prywatnego Inwestora (* w odniesieniu do zobowiązań z tytułu dostaw i usług), Deloitte, 29 marca 2013 r.; odpowiedź Rumunii z dnia 12 maja 2017 r., załącznik 1, sprawozdania finansowe opublikowane na stronie internetowej CFR Marfă. http://www.cfrmarfa.cfr.ro/images/stories/financiar/sit%20fin%20extinse/Situatii%20financiare%20extinse%20la%2031.12.2014.pdf

(23) W latach 2010–2012 zobowiązania z tytułu dostaw i usług CFR Marfă wzrosły o 53 %, z 562,61 mln RON (ok. 122 mln EUR) do 862,43 mln RON (ok. 187 mln EUR). Większość pozostających do spłaty zobowiązań z tytułu dostaw i usług ([90–100]% całkowitych zobowiązań z tytułu dostaw i usług w 2012 r.) można przypisać przedsiębiorstwom państwowym, mianowicie CFR Infrastructură, Informatica Feroviară (18), CFR Călatori i innym (zob. tabela 6 poniżej). Tabela 6 Przegląd zobowiązań z tytułu dostaw i usług CFR Marfă w latach 2010–2016 W mln RON 2010 2011 2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018 Całkowite zobowiązania z tytułu dostaw i usług 562,61 726,74 862,43 318,72 465,70 607,68 724,17 934,66 991,88 — w tym wobec przedsiębiorstw państwowych […] […] […] […] […] […] […] […] […] — w tym wobec CFR Infrastructură 412,68 582,77 716,30 213,47 348,65 505,26 623,54 826,09 860,93 Udział procentowy zobowiązań wobec CFR Infrastructură w całkowitych zobowiązaniach z tytułu dostaw i usług 73,35 80,19 83,06 66,98 74,86 83,15 86,10 88,38 86,80 Źródło: Uwagi przekazane przez Rumunię w dniu 27 czerwca 2019 r., pkt 39 oraz obliczenia własne Komisji ().

(24) Jak wynika z informacji przekazanych przez Rumunię, w związku z przeterminowanym długiem wobec CFR Infrastructură spółkę CFR Marfă obciążono odsetkami i nałożono na nią kary (zob. tabela 7 poniżej). Tabela 7 Przegląd przeterminowanych zobowiązań (w tym stóp procentowych i kar) należnych przez CFR Marfă wobec CFR Infrastructură W mln RON 2010 2011 2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018 Kwoty przeterminowane, w tym 347 515,66 663,96 182,6 314,28 460,57 557,57 777,33 950,08 Stopa procentowa i kary (dzienne) za opóźnienia w płatnościach (w %) 0,05 0,05 0,05 0,05 0,06 0,05 0,05 0,03 0,03 Odsetki i kary zafakturowane w ciągu roku […] […] […] […] […] […] […] […] […] Udział procentowy długów wobec CFR Infrastructură w całkowitych długach 30,57 28,08 34,44 34,15 27,65 62,24 61,78 76,57 73,23 Źródło: Odpowiedź Rumunii z dnia 27 czerwca 2019 r., pkt 36 i 39.

(25) Długi CFR Marfă wobec budżetu państwa obejmujące zobowiązania podatkowe i pozostające do spłaty składki na ubezpieczenie społeczne (zabezpieczenie społeczne, składki na ubezpieczenie zdrowotne, składki na fundusz dla bezrobotnych i na fundusz specjalny) wzrosły ponad dwukrotnie, z 376,21 mln RON (ok. 82 mln EUR) w 2010 r. do 838,47 mln RON (ok. 183 mln EUR) w 2012 r. (zob. tabela 8 poniżej).

(26) Jednocześnie zmalała wysokość kredytów CFR Marfă przez prywatne banki, z […] mln RON (ok. […] mln EUR) w 2010 r. do […] mln RON (ok. […] mln EUR) w 2012 r. (zob. również motyw 191 poniżej, w którym wyjaśniono, że CFR Marfă priorytetowo traktowała spłatę pożyczek udzielonych jej przez prywatny bank, wypłat dla pracowników oraz niepublicznych dostawców, przesuwając termin spłaty długów wobec budżetu państwa).

(27) Według władz rumuńskich począwszy od drugiej połowy 2013 r. CFR Marfă nie miała już przeterminowanych długów wobec budżetu państwa (zob. tabela 8 poniżej). Tabela 8 Przegląd przeterminowanych długów CFR Marfă (w tym odsetek i kar) wobec budżetu państwa od 2008 r. (w tym ANAF, CNPP, ANOFM i CNAS – składki na ubezpieczenia społeczne) W mln RON 2008 2009 2010 2011 2012 (*2) czerwiec 2013 (*3) po czerwcu 2013 2014 2015 2016 (*4) 2017 (*5) 2018 Kwota główna […] […] […] […] […] […] […] […] […] […] […] […] Odsetki z tytułu opóźnień w płatnościach […] […] […] […] […] […] […] […] […] […] […] […] Kary z tytułu opóźnień w płatnościach […] […] […] […] […] […] […] […] […] […] […] ŁĄCZNIE przeterminowany dług wobec budżetu państwa 130,2 309,41 376,21 627,4 838,47 1 001,2 0 0 0 0 0 19,9 Źródło: Odpowiedź Rumunii z dnia 27 czerwca 2019 r., pkt 18, 19 i 21; również załącznik 4 do uwag Rumunii dotyczących decyzji o wszczęciu postępowania z dnia 20 lutego 2018 r. („uwagi Rumunii dotyczące decyzji o wszczęciu postępowania”).

2.3. Historia nieudanych prób prywatyzacji CFR Marfă oraz zamiana długu na udziały w kapitale własnym w 2013 r.

(28) CFR Marfă znajduje się w wykazie przedsiębiorstw państwowych monitorowanych przez Międzynarodowy Fundusz Walutowy („MFW”) i Bank Światowy (20), a także została objęta drugim i trzecim unijnym programem pomocy finansowej dla bilansu płatniczego (21). W 2010 r. międzynarodowi wierzyciele zalecili Rumunii prywatyzację jej udziałów większościowych w kilku przedsiębiorstwach państwowych, w tym w CFR Marfă, w celu zmniejszenia kwot pozostających do spłaty płatności i zaległości finansowych mających negatywny wpływ na rumuński budżet państwa.

(29) Jak wynika z publicznie dostępnych informacji, Rumunia nosiła się z zamiarem sprywatyzowania CFR Marfă co najmniej od 2007 r. (22) W liście intencyjnym z dnia 16 czerwca 2010 r. Rumunia oświadczyła, że podtrzymuje swój zamiar sprywatyzowania CFR Marfă w 2011 r. (23)

(30) Ze względu na zobowiązania Rumunii przedstawione w liście intencyjnym i technicznym protokole ustaleń podpisanymi z MFW, a jednocześnie także z UE (24) Rumunia zatwierdziła strategię prywatyzacji udziałów większościowych (51 %) w CFR Marfă w drodze decyzji rządu nr 46 z dnia 13 lutego 2013 r.

(31) Jak wynika z publicznie dostępnych informacji, w dniu 5 kwietnia 2013 r. rumuńskie Ministerstwo Transportu opublikowało ogłoszenie o sprzedaży 51 % udziałów w CFR Marfă za cenę wywoławczą 797 mln RON (ok. 173 mln EUR) (25). Do dnia 8 maja 2013 r. Rumunia otrzymała trzy oferty dotyczące akcji CFR Marfă od spółki OmniTRAX Inc. z siedzibą w Stanach Zjednoczonych, GFR oraz konsorcjum złożonego z Transferoviar Grup i Donau-Finanz (26). W dniu 15 maja 2013 r. Rumunia ogłosiła, że wszystkie trzy wnioski zostały odrzucone oraz że proces prywatyzacji zostanie ponownie uruchomiony (27).

(32) W dniu 17 maja 2013 r. Rumunia opublikowała ogłoszenie o sprzedaży akcji CFR Marfă w mediach międzynarodowych, krajowych i lokalnych, a także na stronach internetowych Ministerstwa Transportu i CFR Marfă. Zgodnie z ogłoszeniem potencjalni inwestorzy mieli wyrazić zainteresowanie nabyciem udziałów większościowych (51 %) w CFR Marfă do dnia 23 maja 2013 r.

(33) W dniu 23 maja 2013 r. oceniono przesłane zgłoszenia, w których oferenci wyrazili zainteresowanie, zawierające dokumenty do celów kwalifikacji wstępnej oraz stworzono krótką listę wstępnie zakwalifikowanych oferentów. Oferenci, którzy znaleźli się na tej liście – konsorcjum Transferoviar Grup i Donau-Finanz, GFR oraz OmniTRAX Inc. – zostali o tym powiadomieni pismem z dnia 23 maja 2013 r.

(34) Między dniem 24 maja 2013 r. a dniem 20 czerwca 2013 r. wstępnie zakwalifikowani oferenci otrzymali dostęp do biura danych, co umożliwiło im przeprowadzenie procedury należytej staranności. Wstępnie zakwalifikowani oferenci zostali też zaproszeni do przedłożenia niewiążących ofert wstępnych do dnia 5 czerwca 2013 r. oraz ofert wiążących do dnia 20 czerwca 2013 r. Jak wynika z publicznie dostępnych informacji, po tym jak wstępnie zakwalifikowani oferenci wycofali się z transakcji, jedynym oferentem do dnia 20 czerwca 2013 r. pozostała GFR, która oferowała ok. 202 mln EUR za 51 % udziałów i obiecywała dalsze inwestycje w wysokości ok. 201,4 mln EUR (28).

(35) W międzyczasie w dniu 12 czerwca 2013 r. Rumunia dokonała zamiany długu CFR Marfă wobec CFR Infrastructură i wobec budżetu państwa (w postaci składek na ubezpieczenia społeczne i zobowiązań podatkowych) w wysokości 1 669 mln RON (ok. 363 mln EUR) na kapitał własny (29).

(36) Rumunia zaplanowała zatwierdzenie głównych warunków umowy kupna-sprzedaży akcji między dniem 25 czerwca 2013 r. a dniem 1 sierpnia 2013 r., dążąc tym samym do zakończenia transakcji w październiku 2013 r. GFR nie zapłaciła jednak ceny nabycia w ustalonym terminie, przez co nie doszło do prywatyzacji.

(37) Dwaj pozostali oferenci – OmniTRAX i konsorcjum złożone z Transferoviar Group i Donau-Finanz – którzy podobnie jak GFR wyrazili zainteresowanie nabyciem CFR Marfă w 2013 r., wycofali się z oferty. W kolejnych okresach pojawiały się inne plany prywatyzacji, co wynika z różnych deklaracji rządu zamieszczanych w prasie, jednak finalnie nie doszło do realizacji żadnego z tych planów (na przykład w 2015 r. ogłoszono prywatyzację za pośrednictwem pierwszej oferty publicznej, ale zrezygnowano z tego projektu) (30).

2.4. Sytuacja finansowa CFR Marfă po nieudanej próbie prywatyzacji

(38) W 2013 r. całkowity dług CFR Marfă znacznie zmalał dzięki zamianie długu na udziały w kapitale własnym, ale następnie natychmiast ponownie wzrósł. Po nieudanej próbie prywatyzacji CFR Marfă całkowity dług w dalszym ciągu stopniowo wzrastał: o 9 % w latach 2014 i 2015, kiedy osiągnął wartość 788,25 mln RON (ok. 171 mln EUR), oraz o 10 % w 2016 r., kiedy osiągnął wartość 868,13 mln RON (ok. 189 mln EUR, zob. tabela 4 powyżej). W kolejnych latach łączny dług w dalszym ciągu stopniowo się powiększał, osiągając wartość 1 214,66 mln RON (ok. 264 mln EUR) w 2018 r., co stanowi wzrost o 20 % w porównaniu z długiem z 2017 r., który wówczas wynosił 1 013,13 mln RON (ok. 220 mln EUR) (31).

(39) Ponadto po nieudanej próbie prywatyzacji bieżące zobowiązania CFR Marfă w dalszym ciągu rosły: o 32 % w 2014 r., o 21 % w 2015 r. i o 19 % w 2016 r., stanowiąc większość długów (92 % w 2015 r. i 99,7 % w 2016 r., zob. tabela 5 powyżej), natomiast zobowiązania z tytułu dostaw i usług CFR Marfă stale rosły z 251,34 mln RON (ok. 55 mln EUR) w 2013 r. do 731,54 mln RON (ok. 159 mln EUR) w 2016 r., przy czym znów większość tych zobowiązań z tytułu dostaw i usług (90 % w 2016 r.) przypisuje się przedsiębiorstwom państwowym. W szczególności zobowiązania z tytułu dostaw i usług CFR Marfă wobec CFR Infrastructură niemal się potroiły – z 213,47 mln RON (ok. 46 mln EUR) w 2013 r. do 623,5 mln RON (ok. 135,5 mln EUR) w 2016 r. (zob. tabele 5 i 6 powyżej).

(40) Po niewielkiej poprawie w 2014 r. (strata z działalności operacyjnej wynosząca 27,16 mln RON (ok. 6 mln EUR w 2014 r.)) w stosunku do straty w kwocie 262,92 mln RON (ok. 57 mln EUR) w 2013 r. sytuacja finansowa CFR Marfă jeszcze bardziej się pogorszyła. Odpowiednio w 2015 r. i 2016 r. zanotowano stratę w wysokości 159,19 mln RON (ok. 35 mln EUR) i 154,78 mln RON (ok. 34 mln EUR). Kapitał własny CFR Marfă znów zmniejszył się o 47 %, tj. z kwoty 566,2 mln RON (ok. 123 mln EUR) w 2013 r. do 302 mln RON (ok. 66 mln EUR) w 2016 r. (zob. tabela 4 powyżej).

(41) Na trudności finansowe CFR Marfă należy spojrzeć w szerszym kontekście wpływających na nie czynników poza zwiększoną konkurencją ze strony (krajowych i zagranicznych) prywatnych kolejowych przewoźników towarowych i innych rodzajów transportu. Zgodnie z dostępnymi publicznie sprawozdaniami te dodatkowe czynniki obejmują w szczególności niewłaściwe zarządzanie, brak przejrzystości i odpowiedzialności, ogromne koszty, znaczące zaległości wynikające z umów zawartych z innymi przedsiębiorstwami państwowymi (z których niektóre same mają trudności), przestarzały tabor, odchodzenie osób zarządzających z przedsiębiorstwa i przechodzenie do bezpośrednich konkurentów, a także korupcja, która rzekomo pozbawiła przedsiębiorstwa znaczącej kwoty zasobów finansowych (milionów euro) lub ważnych umów z klientami, jak doniosła prasa (32) (33) oraz zgodnie z oficjalnymi komunikatami ważnych agencji państwowych (34).

2.5. Zakres formalnego postępowania wyjaśniającego

(42) Dnia 18 grudnia 2018 r. Komisja wszczęła formalne postępowanie w sprawie pięciu środków wsparcia: środek 1 : nieegzekwowanie stale rosnących długów wobec państwa (zaległości w opłacaniu składek na ubezpieczenie społeczne i podatków) co najmniej od 2010 r. do zamiany długu na udziały w kapitale własnym w 2013 r. (środek 3 poniżej), w ramach którego przekształcono cały przeterminowany dług CFR Marfă wobec państwa w kapitał CFR Marfă; środek 2 : nieegzekwowanie stale rosnących długów CFR Marfă wobec CFR Infrastructură co najmniej od 2010 r. do zamiany długu na udziały w kapitale własnym w 2013 r. (środek 3 poniżej), w ramach którego przekształcono 85 % przeterminowanego długu CFR Marfă wobec CFR Infrastructură w kapitał CFR Marfă; środek 3 : zamiana długu w wysokości 1 669 mln RON (ok. 363 mln EUR) na udziały w kapitale własnym w 2013 r.; środek 4 : dalsze nieegzekwowanie długów wobec państwa (zaległości w opłacaniu składek na ubezpieczenie społeczne i podatków) po zamianie długu na udziały w kapitale własnym w 2013 r.; środek 5 : dalsze nieegzekwowanie stale rosnących długów CFR Marfă wobec CFR Infrastructură po zamianie długu na udziały w kapitale własnym w 2013 r.

(43) W decyzji o wszczęciu postępowania zgodnie ze wstępnym wnioskiem Komisji wyżej opisane środki wiązały się z zasobami państwowymi i można było je przypisać państwu. Ponadto, biorąc pod uwagę znikome prawdopodobieństwo, że jakikolwiek racjonalny prywatny podmiot gospodarczy zapewniłby CFR Marfă takie środki, Komisja wstępnie przyjęła, że środki te przyniosły CFR Marfă nienależną korzyść; korzyść ta miałaby charakter selektywny ze względu na fakt, że jej jedynym beneficjentem była spółka CFR Marfă.

(44) Komisja zwróciła także uwagę, że istniało duże prawdopodobieństwo, iż środki wpłyną na wymianę handlową między państwami członkowskimi, gdyż CFR Marfă konkurowała z innymi kolejowymi przewoźnikami towarowymi z innych państw członkowskich. Środki te umożliwiły zatem spółce CFR Marfă kontynuowanie działalności, w związku z czym w przeciwieństwie do swoich konkurentów nie musiała ona zmagać się z konsekwencjami, jakie zwykle wynikałyby ze złych wyników finansowych.

(45) Na podstawie powyższego Komisja wstępnie stwierdziła, że wydaje się, iż przedmiotowe środki stanowią pomoc państwa w rozumieniu art. 107 ust. 1 TFUE.

(46) Komisja wyraziła również wątpliwości co do zgodności środków, w szczególności biorąc pod uwagę fakt, że władze rumuńskie nie przedstawiły żadnych możliwych podstaw do uznania zgodności. Zgodnie ze wstępnym stwierdzeniem Komisji CFR Marfă można było uznać za przedsiębiorstwo znajdujące się w trudnej sytuacji w rozumieniu wytycznych dotyczących pomocy państwa na ratowanie i restrukturyzację przedsiębiorstw niefinansowych znajdujących się w trudnej sytuacji z 2004 r. i 2014 r. („wytyczne dotyczące ratowania i restrukturyzacji”) (35) między innymi z uwagi na fakt, że spółka ta spełniała warunki objęcia postępowaniem upadłościowym co najmniej od 2010 r.

(47) Żaden ze środków nie spełniał jednak kryteriów zgodności pomocy na ratowanie lub restrukturyzację określonych w wytycznych dotyczących ratowania i restrukturyzacji. W szczególności ze względu na brak zgłoszonego planu restrukturyzacji (władze rumuńskie nie twierdziły, że przedmiotowe środki kwalifikowały się jako pomoc na restrukturyzację) Komisja nie mogła ani ocenić niezbędnych elementów restrukturyzacji, w tym środków dotyczących inwestycji i modernizacji, ani tego, czy takie środki mogłyby przyczynić się do przywrócenia długoterminowej rentowności przedsiębiorstwa i czy byłyby ograniczone do minimum, tak aby uniknąć nadmiernych zakłóceń konkurencji. Ponadto władze rumuńskie nie zaproponowały żadnych znaczących środków wyrównawczych.

(48) Ponadto, ponieważ środków udzielono z naruszeniem obowiązku zgłoszenia i klauzul zawieszających określonych w art. 108 ust. 3 TFUE, Komisja zauważyła, że prawdopodobnie stanowią one pomoc państwa niezgodną z prawem. Ze względu na niezgłoszenie planu restrukturyzacji oraz na fakt, że postępowanie wierzycieli publicznych było niezgodne z zasadą podmiotu prywatnego działającego w warunkach gospodarki rynkowej, podczas gdy nie spełniono wymogów mających zastosowanie wytycznych dotyczących ratowania i pomocy na restrukturyzację z 2004 r. i 2014 r., wymienionych pięciu środków nie można uznać za zgodne z rynkiem wewnętrznym.

3. UWAGI DOTYCZĄCE DECYZJI O WSZCZĘCIU POSTĘPOWANIA

3.1. Uwagi zainteresowanych stron

(49) Skarżący przedłożył swoje uwagi dotyczące decyzji o wszczęciu postępowania w przewidzianym prawem terminie i zgodził się z ustaleniami Komisji przedstawionymi w decyzji o wszczęciu postępowania. W szczególności skarżący przedstawił dalsze uwagi na temat dwóch aspektów poruszonych w decyzji o wszczęciu postępowania, mianowicie na temat argumentu Rumunii, że CFR Marfă jest spółką o „strategicznym znaczeniu”, oraz na temat twierdzeń Rumunii, że CFR Infrastructură nie uwolniła CFR Marfă od długu i w latach 2013–2017 podjęła zdecydowane działania w kierunku wyegzekwowania swoich roszczeń od CFR Marfă.

(50) Po pierwsze, skarżący twierdzi, że w przeciwieństwie do zapewnienia Rumunii CFR Marfă nie ma „strategicznego znaczenia” dla sektora kolejowych przewozów towarowych w Rumunii.

(51) Skarżący – przedstawiciel stowarzyszenia kolejowych przewoźników towarowych – uważa za nieprawidłowe stwierdzenie, że CFR Marfă jest jedynym operatorem posiadającym wymagane zasoby i potencjał organizacyjny konieczne do działania w przypadku kryzysu, i podaje przykład co najmniej 10 przewoźników, którzy przewożą szeroką gamę towarów (36) i tym samym pod względem zasobów są porównywalni do CFR Marfă.

(52) Jeżeli chodzi o transport sprzętu wojskowego, skarżący twierdzi, że każdy prywatny operator może wystąpić o wydanie specjalnego upoważnienia takiego jak to, które posiada CFR Marfă. Zdaniem skarżącego brak zainteresowania ubieganiem się o takie pozwolenie wynika z ograniczonego popytu na takie usługi transportowe.

(53) Po drugie, skarżący twierdzi, że żadne z przedstawionych przez Rumunię twierdzeń, zgodnie z którymi państwo wyegzekwowało długi CFR Marfă, nie jest prawdziwe.

(54) Z jednej strony, mimo że skarżący uznaje, iż spółka CFR Infrastructură wszczęła pewne procedury mające na celu odzyskanie części długu CFR Marfă z podatku od wykorzystania infrastruktury, zauważa on także, że wyegzekwowano tylko część łącznej kwoty długu. W szczególności podczas gdy CFR Infrastructură posiadała tytuły wykonawcze (nakazy zajęcia, tj. nakazy wymagające, by osoby trzecie, które mają dług wobec CFR Marfă, przeniosły swoje spłaty zobowiązań na CFR Infrastructură) w kwocie […] RON (ok. […] mln EUR), wyegzekwowano tylko […] RON (ok. […] mln EUR) (37) (z łącznej kwoty przeterminowanego długu wynoszącej co najmniej […] RON (ok. […] mln EUR)).

(55) Skarżący twierdzi ponadto, że od momentu złożenia Komisji skargi przez skarżącego w marcu 2017 r. kwota długu z podatku od wykorzystania infrastruktury należnego CFR Infrastructură od CFR Marfă stale rosła, a jednak CFR Marfă w dalszym ciągu korzystało z sieci kolejowych przewozów towarowych CFR Infrastructură.

(56) Na poparcie swojej opinii skarżący cytuje dwa dokumenty: a) notę Rady Dyrektorów CFR Marfă wydaną dnia 23 marca 2018 r., w której stwierdzono, że dług z podatku od wykorzystania infrastruktury CFR Marfă wobec CFR Infrastructură wynosił […] RON (ok. […] mln EUR) – składał się on z kwoty głównej w wysokości […] RON (ok. […] mln EUR) oraz kar w wysokości […] RON (ok. […] mln EUR) (38); b) pismo działu prawnego CFR Infrastructură skierowane do CFR Marfă z dnia 26 marca 2018 r., w którym spółka CFR Infrastructură oszacowała, że dług CFR Marfă wobec CFR Infrastructură wynosił […] RON (ok. […] mln EUR), z czego kwota […] RON (ok. […] mln EUR) była kwotą długu przeterminowanego (39).

(57) W związku z tym skarżący jest zdania, że pomimo dalszego braku płatności i powiększania się długu z tytułu podatku od wykorzystania infrastruktury CFR Marfă w dalszym ciągu bez przeszkód korzystała z torów infrastruktury do kolejowych przewozów towarowych zarządzanej przez CFR Infrastructură i tym samym korzystała z dalszej pomocy państwa. Ponadto skarżący wyjaśnia, że CFR Infrastructură wyraźnie potwierdziła, że CFR Marfă powinna być w stanie prowadzić swoją działalność handlową i że nie podejmie żadnych środków, które doprowadziłyby do zablokowania działalności CFR Marfă (40). W szczególności w piśmie do CFR Marfă CFR Infrastructură wyjaśnia, że „[w związku z powyższym wykazujemy, że] podczas trwania tych procedur spółka CNCF »CFR« SA uwzględniła sytuację dłużnika i podjęła działania mające na celu odzyskanie długu pozostałego do spłaty w ramach prawnych bez blokowania działalności handlowej SNTFM »CFR Marfă« SA”.

(58) Z drugiej strony, skarżący twierdzi również, że oświadczenie rządu Rumunii zacytowane w decyzji o wszczęciu postępowania, zgodnie z którym – na rok 2017 – CFR Marfă „nie miała już żadnych długów wobec budżetu państwa” jest zarówno mylące, jak i nieprawdziwe. Skarżący zwraca uwagę, że CFR Marfă w dalszym ciągu działa na rynku, w związku z czym ciągle akumuluje dług wobec budżetu państwa.

(59) Skarżący wspomina także o nocie od CFR Marfă, w której spółka uznaje, że „[n]ie jest w stanie spłacić bieżących długów na rzecz pracowników, budżetu państwa i dostawców, a zwłaszcza że w dniu 29 marca 2018 r. nie będzie mogła uczestniczyć w dwóch głównych przetargach transportowych, aby osiągnąć wymagany dla działalności przedsiębiorstwa przychód. Wspomniane dwa przetargi są organizowane przez przedsiębiorstwa [Oltenia Power Complex] oraz [SALROM Salt National Company]” (41).

(60) Ponadto skarżący ponownie podkreśla swój pogląd, przedstawiony już w addendum do skargi z dnia 12 września 2017 r., dotyczący negatywnych skutków pomocy, a mianowicie, że (i) skutkiem pomocy są znaczne zakłócenia konkurencji na zliberalizowanym rumuńskim rynku kolejowych przewozów towarowych wynikające z faworyzowania CFR Marfă względem jej konkurentów; (ii) pomoc doprowadziła do poważnego pogorszenia stanu infrastruktury kolejowej w Rumunii oraz że (iii) takie zakłócenia są potęgowane przez naruszenia popełniane przez Rumunię w zakresie prawa zamówień publicznych w odniesieniu do dyskryminacyjnego udzielania CFR Marfă zamówień w sektorze publicznym kolejowych przewozów towarowych. Jeżeli chodzi o kolejne punkty, skarżący uznaje, że kwestie te nie wchodzą w zakres przeprowadzonej przez Komisję oceny pomocy państwa.

(61) Ponadto w uwagach dotyczących decyzji o wszczęciu postępowania skarżący podkreśla, że czas trwania poszczególnych środków pomocy był dość długi oraz że pomoc wywarła efekt zakłócający na kolejowych przewoźników towarowych w Rumunii. W związku z tym skarżący zwraca się do Komisji o wydanie nakazu zawieszenia, aby zaprzestać przyznawania pomocy państwa na rzecz CFR Marfă w postaci niepłacenia podatku od wykorzystania infrastruktury i skumulowanych długów wobec budżetu państwa (tj. środki 4 i 5).

3.2. Uwagi Rumunii

(62) Zdaniem Rumunii żaden ze środków określonych w decyzji Komisji o wszczęciu formalnego postępowania wyjaśniającego nie stanowi pomocy państwa niezgodnej z rynkiem wewnętrznym, na poparcie swojego stanowiska Rumunia przedstawia szereg argumentów. Po pierwsze, jedna z ogólnych uwag Rumunii obejmuje argumenty, że działania CFR Marfă mają dla państwa strategiczne znaczenie. Po drugie, Rumunia przedstawia uwagi do każdego środka, którego dotyczy decyzja o wszczęciu postępowania, jak podsumowano poniżej w podsekcjach 3.2.3–3.2.5.

3.2.1. Uwagi Rumunii dotyczące strategicznego znaczenia CFR Marfă i możliwości zastosowania art. 107 ust. 1 TFUE

(63) Rumunia twierdzi, że CFR Marfă jest spółką handlową o strategicznym znaczeniu dla państwa, która poza konkurowaniem na rynku kolejowych przewozów towarowych z prywatnymi kolejowymi przewoźnikami towarowymi prowadzi także działalność związaną z potrzebami państwa w zakresie obrony i członkostwem w NATO, a także jest zaangażowana w transport materiałów o strategicznym znaczeniu dla najważniejszych sektorów dla gospodarki państwa, sektora energetycznego i sektorów społecznych.

(64) Rumunia argumentuje, że CFR Marfă ma następujące zobowiązania związane z potrzebami państwa w zakresie obrony (42): (i) uczestnictwo, wraz z innymi odpowiedzialnymi zainteresowanymi stronami, w opracowywaniu i wdrażaniu planu mobilizacji; (ii) zapewnienie niezbędnych rezerw i potencjału (taboru, promów, personelu itd.) niezbędnych do realizacji zadań związanych z mobilizacją. Mimo że rezerwy te mogą zostać wykorzystane na działalność gospodarczą CFR Marfă związaną z kolejowymi przewozami towarowymi, CFR Marfă jest zobowiązana do ustanowienia tych rezerw w różnych punktach krajowej sieci kolejowej, za co władze nie oferują rekompensaty. Ponadto w przypadku, w którym takie rezerwy nie są już niezbędne do celów komercyjnych, ponieważ nie ma już popytu na transport, takich środków nie można zbyć i konieczne jest ich utrzymanie oraz zapewnienie możliwości korzystania z nich na koszt CFR Marfă z uwzględnieniem powiązanych kosztów z przychodów uzyskanych ze świadczenia innych usług. Rumunia przekazała oszacowanie kosztów związanych z ustanowieniem i utrzymaniem możliwości korzystania z tych rezerw dopiero na późnym etapie trwania postępowania (43) ze względu na fakt, że „organy publiczne nie przygotowały żadnych metod obliczeniowych w tym zakresie” oraz że takie informacje zostałyby zaklasyfikowane jako tajemnica państwowa (44). Na podstawie informacji przekazanych przez Rumunię całkowity szacowany koszt wraz z utrzymaniem rezerw do celów obronności wyniósłby […] mln RON (ok. […] mln EUR) za lata 2008–2018 oraz […] mln RON (ok. […] mln EUR) za lata 2010–2018; (iii) opracowanie dokumentów związanych z uzupełnieniem potrzebnej siły roboczej; (iv) zapewnienie ochrony cywilnej jej własnego personelu, pasażerów oraz towarów powierzonych jej na potrzeby transportu w przypadku wystąpienia szczególnych okoliczności, w tym klęsk; (v) przeprowadzanie przewozów wojskowych (zarówno na poziomie NATO, jak i na szczeblu krajowym) w celu zapewnienia ciągłości przewozu oddziałów wojska i towarów wojskowych w czasach pokoju oraz w sytuacjach kryzysu, klęsk i wojny lub w przypadku wystąpienia innych szczególnych okoliczności, a także zapewnianie wagonów, personelu i innych zasobów na żądanie Ministerstwa Obrony Narodowej. CFR Marfă wykonuje te zobowiązania na podstawie postanowień protokołów, wspólnych rozporządzeń i porozumień (45) zawieranych między Ministerstwem Obrony Narodowej a Ministerstwem Transportu, Budowy i Turystyki, a także na podstawie odpowiednich porozumień między Rumunią a NATO. Rumunia oszacowała odsetek przewozów wojskowych na […] % rocznych obrotów CFR Marfă (46), ale nie przekazała szczegółowego, uzasadnionego wyliczenia tej wartości, twierdząc, iż jest to tajemnica państwowa; (vi) utrzymanie i rozwijanie linii promowej, która ma być przedłużeniem korytarza paneuropejskiego IV i stanowić połączenie między Europą i Azją. Rumunia twierdzi, że ze względu na fakt, iż linie promowe, które łączą Europę i Azję za pośrednictwem portu w mieście Konstanca, nie są rentowne i powodują straty (47), promy, których właścicielem jest CFR Marfă, stacjonowały w porcie morskim w Konstancy i w latach 2008–2018 nie prowadzono przy ich pomocy żadnej działalności handlowej. Rumunia wyjaśnia, że koszty utrzymania promów (uwzględnione w kwotach podanych w motywie 64 ppkt (ii) powyżej) wyniosłyby […] mln RON (ok. […] mln EUR) w latach 2008–2018 i […] mln RON (ok. […] mln EUR) w latach 2010–2018 (48).

(65) Ponadto Rumunia twierdzi, że poza potrzebami państwa w zakresie obronności znaczenie CFR Marfă jest strategiczne także ze względu na fakt, że świadczy ona usługi w zakresie transportu węgla i innych strategicznych produktów na rzecz największych klientów przemysłowych (głównie przedsiębiorstw państwowych, jak np.: Complexul Energetic Oltenia, Complexul Energetic Hunedoara, CET Govora i inne elektrownie węglowe), którzy zapewniają podstawowe media takie jak energia elektryczna, energia cieplna i ciepła woda. Zdaniem Rumunii takie przewozy wykonuje się zazwyczaj na podstawie umów zawieranych w następstwie przetargów, w których uczestniczą i konkurują z CFR Marfă inne podmioty prywatne, jednak w sytuacjach kryzysu (np. przy trudnych warunkach pogodowych takich jak opady śniegu, silny wiatr czy susza) organy publiczne mogą wymagać, by takie przesyłki wykonywano także poza istniejącymi umowami. Rumunia twierdzi, że elektrownie wodne i systemy wiatrowe nie posiadają mocy wymaganej do pokrycia deficytu energii elektrycznej spowodowanego zmniejszeniem produkcji elektrowni cieplnych, które są głównymi źródłami energii elektrycznej (sama Complexul Energetic Oltenia odpowiada za 20–30 % produkcji energii elektrycznej w Rumunii). W związku z tym zdaniem Rumunii zapewnienie ciągłości dostaw takich strategicznych materiałów tym klientom przemysłowym jest konieczne do utrzymania poziomu życia ludności i uniknięcia negatywnego wpływu na działania podmiotów gospodarczych, co sprawia, że przewozy takie stają się kwestią bezpieczeństwa narodowego, co potwierdzają ustalenia trybunału konstytucyjnego Rumunii w wyroku nr 91 z dnia 28 lutego 2018 r. (49)

(66) Ponadto Rumunia twierdzi, że nagromadzenie długów za usługi w zakresie przewozów strategicznych świadczonych przez CFR Marfă na rzecz jego klientów przemysłowych (głównie przedsiębiorstw państwowych, motyw 65) było podstawową przyczyną nagromadzenia przeterminowanego długu CFR Marfă wobec ANAF. Rumunia szacuje, że kwoty odpowiadających kar i odsetek wygenerowanych w wyniku niespłacania długu CFR Marfă wobec ANAF odpowiadają kwocie długu nagromadzonego przez te przedsiębiorstwa państwowe za usługi przewozów strategicznych CFR Marfă (50).

(67) Rumunia zauważa również, że CFR Marfă i inne podmioty publiczne mają obowiązek uczestniczyć (bezpłatnie) w różnych ćwiczeniach (np. symulacjach wypadków kolejowych) organizowanych przez organy publiczne (takie jak Główny Inspektorat ds. Sytuacji Wyjątkowych) oraz że CFR Marfă zapewniała zasoby na potrzeby transportu towarowego bez jakiejkolwiek rekompensaty pieniężnej w interesie/na rzecz określonych organów publicznych lub instytucji publicznych (w formie przechowywania i składowania przedmiotów, m.in. na rzecz Krajowej Agencji Rezerw, leasingu specjalnego sprzętu do specjalnych interwencji na rzecz Centralnej Komendy Zimowej) (51). Rumunia nie przedstawiła żadnej kwantyfikacji kosztów poniesionych w związku z powyższymi działaniami.

(68) Rumunia jest zdania, że CFR Marfă jest jedynym podmiotem, który posiada zdolności niezbędne do zapewnienia odpowiedniego i terminowego wykonania wyżej wymienionych obowiązków w dziedzinie obronności i bezpieczeństwa narodowego. W konsekwencji Rumunia twierdzi, że odzyskanie długów CFR Marfă poprzez postępowanie egzekucyjne, niezwłoczną likwidację lub wszczęcie postępowania upadłościowego nie jest akceptowalnym rozwiązaniem, ponieważ mogłoby poskutkować znacznymi okresami, w których zasoby wymagane dla bezpieczeństwa narodowego kraju i obronności nie mogłyby być wykorzystywane (52).

(69) W związku z tym, uwzględniając postanowienia art. 107 ust. 1 TFUE, art. 4 TUE i pkt 17 zawiadomienia Komisji 2016/C 262/01 w sprawie pojęcia pomocy państwa w rozumieniu art. 107 ust. 1 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej („zawiadomienie w sprawie pojęcia pomocy państwa”) (53), Rumunia twierdzi, że: a) wszystkie powyższe okoliczności umożliwiają władzom rumuńskim wdrożenie każdego środka, który ma na celu zapewnienie integralności terytorialnej, utrzymanie porządku publicznego i ochronę bezpieczeństwa narodowego, nawet jeśli środek ten miał wpływ na konkurencję w określonej dziedzinie; b) każdy środek wdrożony w interesie bezpieczeństwa narodowego, integralności terytorialnej i porządku publicznego i mający je zapewniać, niezależnie od tego, czy jest on uznawany za pomoc państwa, jest zgodny z zasadami wspólnotowymi (54).

(70) Innymi słowy, Rumunia uważa, że przyjmując środki 1–3 i 5 w odniesieniu do CFR Marfă w celu zapewnienia ciągłości przewozów wojskowych i przewozów materiałów strategicznych, a także wykonywania innych obowiązków związanych z bezpieczeństwem narodowym i celami w zakresie obronności, Rumunia sprawowała władzę publiczną, dlatego też art. 107 ust. 1 TFUE nie miałby zastosowania na mocy przepisów art. 4 TUE i pkt 17 zawiadomienia w sprawie pojęcia pomocy państwa.

3.2.2. Uwagi Rumunii dotyczące uwag przedstawionych przez skarżącego dotyczących strategicznego znaczenia CFR Marfă

(71) Rumunia twierdzi, że informacje dostarczone przez skarżącego nie dowodzą, że podmioty prywatne mają wystarczające zdolności do zastąpienia CFR Marfă na rynkach przewozów strategicznych i wojskowych z następujących powodów.

(72) Po pierwsze, Rumunia uważa, że fakt, iż podmioty prywatne nie są w stanie zastąpić działalności CFR Marfă jest poparty przez rzeczywistość rynkową. W tym celu Rumunia przedstawia przykład przetargu zorganizowanego w 2014 r. przez Complexul Energetic Oltenia, w którym oferta konsorcjum trzech podmiotów prywatnych (GFR, Unicom Transit i Servtrans Invest) została odrzucona, ponieważ jego członkowie nie mieli zdolności technicznych i operacyjnych wymaganych w specyfikacji procedury przetargowej, mimo że oferta finansowa tego konsorcjum była bardziej korzystna. Sąd krajowy oddalił odwołanie konsorcjum, potwierdzając prawidłowość ustaleń dotyczących braku zdolności technicznych i operacyjnych członków konsorcjum wymaganych w dokumentacji przetargowej.

(73) Rumunia twierdzi ponadto, że brak zainteresowania usługami przewozów wojskowych ze strony podmiotów publicznych jest związany nie tylko z bardzo niskim popytem na tego typu usługi transportowe, ale również z faktem, że przewozy wojskowe i odpowiedni wymóg szybkiego reagowania na zamówienia na takie przewozy (które są traktowane priorytetowo w stosunku do jakichkolwiek przewozów prywatnych) oznaczają dysponowanie rezerwami z różnych zasobów (np. taboru kolejowego, promów itp.) rozproszonych w różnych punktach krajowej sieci kolejowej. Zdaniem Rumunii zmniejsza to wydajność wykorzystania takich zasobów, a to zmniejszenie wydajności nie jest wynagradzane przez władze, co nie jest atrakcyjne dla podmiotów prywatnych. Ponadto Rumunia twierdzi, że CFR Marfă posiada ok. 93 % krajowego taboru wagonów i jest jedynym operatorem, który może wypełnić obowiązek utrzymywania rezerw mobilizacyjnych, podczas gdy podmioty prywatne korzystają głównie z wagonów wynajmowanych od przedsiębiorstw zagranicznych, co nie może stanowić rezerw mobilizacyjnych.

(74) W związku z tym Rumunia uważa, że podmioty prywatne nie mogą zastąpić CFR Marfă na rynku przewozów wojskowych, co dodatkowo potwierdzają postanowienia decyzji Najwyższej Rady Obrony Narodowej z 2013 r., zgodnie z którą wymagane jest umieszczenie w umowie prywatyzacyjnej CFR Marfă klauzul, które będą zobowiązywały nabywcę do zagwarantowania wypełniania wszystkich obowiązków strategicznych nałożonych obecnie na CFR Marfă w dziedzinie bezpieczeństwa narodowego i obronności (55).

(75) Po drugie, Rumunia twierdzi również, że świadczenie usług transportowych w interesie obrony narodowej w wielu przypadkach wiąże się z ujawnianiem informacji poufnych o różnym poziomie poufności, co oznacza, że podmioty prywatne zainteresowane świadczeniem takich usług transportowych muszą posiadać określone świadectwa w zakresie bezpieczeństwa przemysłowego. Prywatni operatorzy kolejowi z największym udziałem w rynku w Rumunii (członkowie OPSFPR) najprawdopodobniej nie otrzymaliby jednak takiego świadectwa w zakresie bezpieczeństwa przemysłowego w odniesieniu do dostaw strategicznych i obronnych, ponieważ nie spełniliby rygorystycznych wymogów dotyczących uzyskania takich świadectw. Rumunia wymienia kilka możliwych podstaw do odmowy wydania świadectw członkom OPSFPR: a) udziałowcy lub inne osoby posiadające uprawnienia do podejmowania decyzji w przedsiębiorstwie: 1) zostali skazani za korupcję w drodze prawomocnego wyroku (56); 2) zostali oskarżeni o korupcję (57); 3) zostali oskarżeni o utworzenie grupy przestępczej, uchylanie się od opodatkowania i pranie pieniędzy (58); 4) są obywatelami lub przedsiębiorstwami zagranicznymi; b) przedmiotowe podmioty mają długi lub odnotowały znaczne straty; c) podmioty te prowadzą działalność gospodarczą z podmiotami w państwach, które w rumuńskich strategiach obronności zatwierdzonych decyzjami rządowymi określa się jako stwarzające zagrożenie dla bezpieczeństwa Rumunii (zwłaszcza w państwach byłego Związku Radzieckiego).

(76) W związku z tym Rumunia twierdzi, że CFR Marfă jest faktycznie jedynym podmiotem na rynku, który posiada zdolności niezbędne do prowadzenia przewozów materiałów strategicznych i wojskowych, a także do wykonywania innych obowiązków związanych z celami bezpieczeństwa narodowego i obronności. W konsekwencji Rumunia jest zdania, że w świetle wyżej wymienionych okoliczności i biorąc pod uwagę realia niedawnego konfliktu blisko rumuńskich granic (w Ukrainie), ze względu na który liczba przewozów wojskowych przeprowadzanych przez CFR Marfă wzrosła ponad pięciokrotnie w porównaniu z 2013 r., Rumunia jest uprawniona do powołania się na postanowienia art. 4 TUE i pkt 17 zawiadomienia w sprawie pojęcia pomocy państwa, aby stwierdzić, że art. 107 ust. 1 TFUE nie ma zastosowania do całej działalności CFR Marfă.

3.2.3. Uwagi Rumunii dotyczące środków 1 i 4

(77) W odniesieniu do środka 1 Rumunia twierdzi, że ANAF wszczęła postępowanie egzekucyjne w celu zagwarantowania spłaty nieuregulowanych zaległości podatkowych. Zgodnie z przepisami obowiązującymi od 2004 r. CNPP (krajowy publiczny zakład emerytalny), ANOFM (krajowa agencja zatrudnienia) i CNAS (krajowy zakład ubezpieczeń zdrowotnych) nie pobierają należnych składek bezpośrednio od rumuńskich podmiotów gospodarczych i innych osób; jedyną agencją odpowiedzialną za to zadanie jest ANAF, która w dalszej kolejności rozdziela pomiędzy poszczególne organy kwoty zgromadzone w ich imieniu (59).

(78) Jeśli chodzi o opisana powyżej zadłużenie CFR Marfă wobec budżetu państwa na podstawie środka 1 (zob. tabela 8), Rumunia twierdzi, że ANAF działała w charakterze prywatnego inwestora, ponieważ obliczała odsetki i kary za przeterminowane długi CFR Marfă wobec budżetu państwa. Rumunia twierdzi w szczególności, że w przypadku przeterminowanego długu CFR Marfă wobec budżetu państwa obliczono następujące stopy procentowe: (i) dzienna stopa procentowa wynosząca 0,1 % w okresie od dnia 1.1.2006 r. do dnia 30.6.2010 r.; (ii) dzienna stopa procentowa wynosząca 0,05 % w okresie od dnia 1.7.2010 r. do dnia 30.9.2010 r.; (iii) dzienna stopa procentowa wynosząca 0,04 % w okresie od dnia 1.10.2010 r. do dnia 28.2.2014 r. (60). Rumunia wyjaśnia również, że opóźnienia w płatnościach należności podatkowych podlegają dodatkowym sankcjom w postaci kary za opóźnienie w płatnościach, jak określono poniżej: (i) jeśli płatności przeterminowanych należności podatkowych dokonano co najmniej 30 dni – lecz nie później niż 90 dni – po upływie terminu płatności, dodaje się karę za opóźnienie w płatnościach wynoszącą 5 % należnej kwoty głównej; (ii) po upływie 90 dni od terminu płatności dodaje się karę za opóźnienie w płatnościach wynoszącą 15 % kwoty głównej. Płatność kary za opóźnienie w płatnościach nie zwalnia z obowiązku zapłaty odsetek (61).

(79) Ponadto Rumunia twierdzi, że ANAF prowadzi aktywną egzekucję zadłużenia CFR Marfă wobec budżetu państwa i wdrożyła szereg środków egzekucyjnych w postaci nakazów i zajęć rachunków bankowych oraz majątku ruchomego i nieruchomego CFR Marfă.

(80) W szczególności Rumunia twierdzi, że w 2009 r. ANAF wydała 12 nakazów, aby wyegzekwować od CFR Marfă długi pozostałe do spłaty opiewające na łączną kwotę […] mln RON (ok. […] mln EUR). Rumunia wyjaśnia, że nakaz jest bezpośrednio egzekwowalnym dokumentem należności podatkowych, co oznacza, że ANAF może kontynuować postępowanie egzekucyjne bez udziału sądów w przypadku, gdy dłużnik nie zapłaci kwot pozostałych do spłaty w terminie określonym w nakazie. W szczególności ANAF może następnie wymusić egzekucję długów pozostałych do spłaty poprzez zajęcie aktywów i majątku dłużnika oraz rozpoczęcie sprzedaży tych aktywów i majątku (62).

(81) W następstwie tych nakazów dokonano jednego zajęcia środków na rachunkach bankowych CFR Marfă w wysokości […] mln RON (ok. […] mln EUR), które zostało wyegzekwowane i przyniosło zwrot […] mln RON (ok. […] mln EUR) (63), oraz 22 zajęć nieruchomości CFR Marfă o łącznej wartości księgowej […] mln RON (ok. […] mln EUR) (64). Rumunia wyjaśnia, że zajęcie ruchomości lub nieruchomości wynika z hipoteki umownej ustanowionej na takim majątku, która zapewnia roszczenie preferencyjne wobec dochodów ze sprzedaży zajętych aktywów obarczone dodatkowymi konsekwencjami, tj. dłużnik nie może sprzedać zajętego majątku i może z niego korzystać jedynie za zgodą właściwego organu (w tym przypadku jest nim ANAF) (65).

(82) Rumunia twierdzi ponadto, że w latach 2010 i 2011 ANAF wydała 24 nakazy dotyczące CFR Marfă, i wyjaśnia, że w latach 2010 i 2011 nie nakazano dokonania zajęć mienia ani zajęć wierzytelności znajdujących się u dłużników CFR Marfă (głównie przedsiębiorstw państwowych), aby nie dopuścić do wywarcia znacznego wpływu społecznego (66). Rumunia twierdzi również, że do czerwca 2013 r. ANAF wydała 200 nakazów zajęcia ruchomości i nieruchomości CFR Marfă o całkowitej wartości księgowej wynoszącej […] RON (ca. […] mln EUR). Ponadto Rumunia informuje, że spośród tych 200 nakazów zajęcia 25 dotyczyło ruchomości i nieruchomości SC de Transport Maritim și de Coastă CFR Ferryboat SA („CFR Ferryboat”) o wartości księgowej wynoszącej […] mln RON (ok. […] mln EUR), natomiast 84 nakazy zajęcia dotyczyły ruchomości i nieruchomości SC Intreținere și Reparații Vagoane SA (zajmującej się naprawą i konserwacją taboru) o wartości księgowej wynoszącej […] mln RON (ok. […] mln EUR) – oba te podmioty były przedsiębiorstwami połączonymi w CFR Marfă w czerwcu 2012 r. (zob. motyw 27) (67).

(83) Spośród pozostałych 91 nakazów zajęcia 10 dotyczyło nieruchomości CFR Infrastructură o wartości księgowej wynoszącej […] mln RON (ok. […] mln EUR), a pozostałe 81 nakazów (nałożonych w listopadzie i grudniu 2012 r.) dotyczyło ruchomości i nieruchomości CFR Marfă o wartości księgowej wynoszącej […] mln RON (ok. […] mln EUR) (68).

(84) Oprócz tego Rumunia twierdzi, że ANAF wydała łącznie 1 440 wezwań do zajęcia wierzytelności w odniesieniu do środków dostępnych na rachunkach CFR Ferryboat SA, SC Intreținere și Reparații Vagoane SA i CFR Infrastructură, a także 612 wezwań do zajęcia wierzytelności znajdujących się na rachunkach bankowych osób trzecich (opiewających na łączną kwotę […] mln RON, ok. […] mln EUR) (69).

(85) Rumunia wyjaśnia również, że nakaz zajęcia ruchomości (głównie wagonów i lokomotyw) CFR Marfă o wartości księgowej wynoszącej […] RON (ok. […] mln EUR, 95 % ogólnej wartości 81 zajęć) wydano dopiero w dniu 28 listopada 2012 r., a nie wcześniej, ponieważ te ruchomości „stanowiły tabor i lokomotywy – majątek ruchomy wykorzystywany do głównej działalności dochodowej CFR Marfă” oraz ponieważ CFR Marfă „prowadzi działalność w krajowym interesie publicznym w celu świadczenia usług w zakresie publicznego transportu kolejowego towarów i usług wymaganych do celów obrony narodowej” (70).

(86) Rumunia twierdzi, że po zajęciu aktywów CFR Marfă ANAF zwróciła się o ich wycenę i rozpoczęcie procedury upłynniania aktywów. Nigdy nie rozpoczęto jednak upłynniania aktywów, ponieważ tytuł egzekucyjny dotyczący długów CFR Marfă rozliczono poprzez zamianę długu na udziały w kapitale własnym w 2013 r. (71) Rumunia wyjaśnia również, że odzyskanie długów CFR Marfă wobec ANAF poprzez postępowanie egzekucyjne, niezwłoczną likwidację lub wszczęcie postępowania upadłościowego nie było akceptowalnym rozwiązaniem, ponieważ wskutek tych działań mogły wystąpić okresy, w których zasoby wymagane dla bezpieczeństwa narodowego kraju i obronności nie mogłyby być wykorzystywane, co w świetle niedawnych konfliktów w regionie mogłoby potencjalnie zagrozić państwu jako takiemu („państwo rumuńskie nie może obejść się bez ważnego instrumentu i zasobów, które było prawnie zobowiązane dostarczyć w celu wypełnienia swojej roli i funkcji, aby zapewnić swoją integralność terytorialną, utrzymać porządek publiczny i bronić bezpieczeństwa narodowego, a których nie można zastąpić w obecnych okolicznościach”) (72).

(87) W odniesieniu do środka 4 Rumunia twierdzi, że CFR Marfă płaciła wszystkie swoje składki na rzecz budżetu państwa w latach 2013–2017 oraz że świadectwa fiskalne wydawane przez ANAF w różnych momentach tego okresu stanowią dowód na to, że CFR Marfă nie nagromadziła w tym okresie żadnego dalszego długu wobec budżetu państwa (73).

(88) W szczególności Rumunia wyjaśnia, że w tabeli 7 w decyzji o wszczęciu postępowania wymieniono zobowiązania podatkowe na lata 2013–2016 narosłe tuż przed zamknięciem roku obrotowego, których termin płatności przypadał w roku następnym. Rumunia twierdzi, że w odniesieniu do wszystkich lat od czerwca 2013 r. właściwe kwoty należne od CFR Marfă były płacone na początku następnego roku, to znaczy przed upływem terminu płatności. Rumunia twierdzi, że właściwe kwoty wymieniono w rocznych bilansach zgodnie z przepisami dotyczącymi ich przygotowania, biorąc pod uwagę datę początkową i datę płatności tych zobowiązań podatkowych. Rumunia jest zdania, że ocena oświadczenia o zapłacie przez CFR Marfă jej zobowiązań podatkowych na podstawie danych bilansowych nie jest dokładna, a dokumentami, które należy uwzględnić, są świadectwa podatkowe wydawane regularnie przez ANAF (74). W związku z tym Rumunia przedstawiła dane odpowiadające zobowiązaniom podatkowym i innym długom wobec budżetu państwa w następujący sposób: Tabela 9 Zobowiązania podatkowe CFR Marfă i inny dług wobec budżetu państwa po zamianie długu na udziały w kapitale własnym w 2013 r. (mln RON) W mln RON 2013 2014 2015 2016 2017 Zobowiązania podatkowe i inny dług wobec budżetu państwa […] […] […] […] […] Kwoty podlegające refundacji/zwrotowi przez ANAF na rzecz CFR Marfă […] […] […] […] […] Nr/data świadectwa podatkowego 1042215/ 18.12.2013 1356231/ 5.12.2014 107680/ 16.12.2015 90817/ 12.1.2016 78183/ 14.12.2017 Źródło: Odpowiedź Rumunii z dnia 19 grudnia 2018 r., sekcja E pkt 21.

(89) Rumunia wyjaśnia, że zobowiązania podatkowe CFR Marfă na lata 2016 i 2017 podlegały działaniom prawnym ze strony CFR Marfă przed sądem apelacyjnym w Bukareszcie. Poprzez te działania CFR Marfă zwróciła się do sądu apelacyjnego o stwierdzenie nieważności decyzji ANAF, na mocy której ANAF odrzuciła wniosek CFR Marfă o potrącenie pozostających do spłaty długów fiskalnych CFR Marfă za lata 2016 i 2017 o kwotę ([…] mln RON, ok. […] mln EUR), którą ANAF została zobowiązana zapłacić CFR Marfă na mocy wyroku cywilnego nr 1011/2015 sądu apelacyjnego, utrzymanego w mocy decyzją nr 998/30.3.2016 wysokiego trybunału kasacyjnego i sprawiedliwości (75).

(90) Na podstawie powyższego Rumunia twierdzi, że w latach 2013–2017 CFR Marfă nie odnotowała żadnego długu wobec budżetu państwa, biorąc pod uwagę fakt, że ANAF musi zrekompensować/zwrócić kwoty […] mln RON i […] mln RON, które byłyby niższe niż odpowiedni dług ANAF wobec CFR Marfă.

(91) Ponadto Rumunia przedstawiła informacje, zgodnie z którymi przeterminowany dług CFR Marfă (wraz z odsetkami i karami) wobec budżetu państwa wyniósł w 2018 r. […] mln RON (ok. […] mln EUR), a w dniu 28 marca 2019 r. wzrósł ponad trzykrotnie do […] mln RON (ok. […] mln EUR) (76). Rumunia podkreśliła, że w odniesieniu do tego długu ANAF nałożyła 16 nakazów zajęcia wolnych od obciążeń ruchomości CFR Marfă o wartości księgowej wynoszącej […] mln RON (ok. […] mln EUR) oraz 66 nakazów zajęcia wolnych od obciążeń nieruchomości CFR Marfă o wartości księgowej wynoszącej […] mln RON (ok. […] mln EUR) (77).

3.2.4. Uwagi Rumunii dotyczące środków 2 i 5

(92) W odniesieniu do środków 2 i 5 Rumunia utrzymuje swój pogląd, zgodnie z którym CFR Infrastructură nie zwolniła CFR Marfă z płatności długów odpowiadających podatkowi od wykorzystania infrastruktury.

(93) Rumunia wyjaśnia, że w rumuńskim prawie nie dopuszcza się możliwości zwolnienia żadnego z operatorów kolejowych z płatności podatku od wykorzystania infrastruktury i że CFR Infrastructură nie robi wyjątku również dla CFR Marfă.

(94) Rumunia wyjaśnia, że przewidziano trzy formy kary za brak płatności podatku od wykorzystania infrastruktury przez przewoźników, które są następujące: 1) w przypadku każdej z usług CFR Infrastructură wystawia comiesięczne faktury, a gdy takie obowiązki finansowe nie są wypełniane zgodnie z warunkami, do których zobowiązano się w umowie o dostępie do infrastruktury kolejowej (która jest zawierana corocznie), oblicza i wystawia faktury w sposób ciągły, za każdy dzień zwłoki, odsetki i kary za brak zapłaty podatku od wykorzystania infrastruktury (pierwsza forma kary za brak płatności podatku od wykorzystania infrastruktury). Stopę procentową i kary określono w tabeli 7 (motyw 24). Ta sama kara ma zastosowanie do wszystkich operatorów kolejowych przewozów towarowych (i pasażerskich), niezależnie od tego, do kogo należą; 2) ponadto ze względu na opóźnienia w płatności podatku od wykorzystania infrastruktury CFR Infrastructură nie przyznaje zniżki w wysokości 33 % podatku od wykorzystania infrastruktury dla pociągów poruszających się w sieci CFR, obsługiwanych przez CFR Marfă, którą przyznaje podmiotom prywatnym (druga forma kary); 3) co więcej, CFR Infrastructură nie akceptuje i nie tworzy dodatkowych tras dla pociągów w interesie CFR Marfă i jej klientów, tak jak to robi w przypadku podmiotów prywatnych (trzecia forma kary).

(95) W tym kontekście Rumunia twierdzi, że CFR Infrastructură złożyła również pozew przeciwko CFR Marfă w celu wyegzekwowania długów CFR Marfă z 2015 r. W szczególności Rumunia twierdzi, że CFR Infrastructură wszczęła postępowanie polubowne i sądowe w sprawie egzekucji długów CFR Marfă w następujący sposób: w 2015 r. – postępowanie polubowne dotyczące kwoty […] mln RON (ok. […] mln EUR); w 2016 r. – postępowanie polubowne i sądowe dotyczące kwoty […] mln RON (ok. […] mln EUR); w 2017 r. – postępowanie polubowne i sądowe dotyczące kwoty […] mln RON (ok. […] mln EUR); w 2018 r. – postępowanie polubowne i sądowe dotyczące kwoty […] mln RON (ok. […] mln EUR) (78). Zdaniem Rumunii 100 % tych kwot zostało zasądzone na rzecz CFR Infrastructură przez odpowiednie i prawomocne orzeczenia sądowe i arbitrażowe (79).

(96) Zdaniem Rumuni po wydaniu tych wyroków na korzyść CFR Infrastructură skorzystała ona z usług komorników sądowych w celu odzyskania zasądzonych długów, w tym poprzez zamrożenie funduszy na rachunkach bankowych i zajęcie wierzytelności znajdujących się u osób trzecich w odniesieniu do kwot należnych CFR Marfă ze strony jej klientów, a także poprzez zajęcie ruchomości i nieruchomości CFR Marfă (80).

(97) Rumunia wyjaśnia również, że w 2016 r. CFR Infrastructură zawarła z CFR Marfă umowę dotyczącą zmiany harmonogramu spłat („umowa dotycząca zmiany harmonogramu spłat z 2016 r.”) dotyczącą zapłaty kwoty […] mln RON (ok. […] mln EUR) stanowiącej kwotę główną i odsetki, które przyznano CFR Infrastructură w postępowaniu polubownym w latach 2015 i 2016. Rumunia wyjaśnia, że kwota […] mln RON została w pełni odzyskana poprzez przymusową egzekucję długu po tym, jak CFR Marfă nie przestrzegała postanowień umowy dotyczącej zmiany harmonogramu spłat z 2016 r. (81).

(98) Zdaniem Rumunii do sierpnia 2018 r. CFR Infrastructură zdołała odzyskać od CFR Marfă – w drodze środków sądowych i pozasądowych – kwotę w wysokości ponad […] mln RON (ok. […] mln EUR), z której […] mln RON (ok. […] mln EUR) odzyskano w okresie od marca do lipca 2018 r. Ponadto w dniu 6 grudnia 2018 r. CFR Infrastructură zawarła umowę dotyczącą zmiany harmonogramu spłat odsetek i kar należnych od CFR Marfă w kwocie […] mln RON (ok. […] mln EUR, „umowa dotycząca zmiany harmonogramu spłat z 2018 r.”). W umowie tej określono między innymi, że w dniu 4 grudnia 2018 r. doszło do przeterminowania długu CFR Marfă wobec CFR Infrastructură opiewającego na łączną kwotę […] mln RON (ok. […] mln EUR), z czego […] mln RON (ok. […] mln EUR) to kwota zasądzona na rzecz CFR Infrastructură siedmioma wyrokami sądów cywilnych w 2017 r., które są w trakcie wykonywania. Z tej kwoty […] mln RON (ok. […] mln EUR), […] mln RON (ok. […] mln EUR) stanowią odsetki i kary. W postanowieniach umowy dotyczącej zmiany harmonogramu spłat z 2018 r. określono również, że należy kontynuować odzyskiwanie kwoty głównej w wysokości […] mln RON (ok. […] mln EUR) poprzez zajmowanie ruchomości i nieruchomości CFR Marfă.

(99) Rumunia wyjaśnia, że egzekucja przez zajęcia aktywów była stosowana tylko dopóty, dopóki CFR Marfă wywiązywała się z zobowiązań podjętych w ramach umów dotyczących zmiany harmonogramu i twierdzi, że CFR Marfă przestrzega umowy dotyczącej zmiany harmonogramu spłat z 2018 r. (82).

(100) Zdaniem Rumunii wszystkie powyższe stwierdzenia potwierdzają fakt, że CFR Infrastructură stosuje środki odzyskiwania długu oraz że CFR Marfă nie została zwolniona z jego spłaty (83).

(101) Rumunia jest zdania, że „CFR Marfă nie otrzymuje preferencyjnego traktowania ze strony CFR Infrastructură oraz nie jest i nie była zwolniona z jakiegokolwiek zobowiązania prawnego” (84). Rumunia twierdzi, że „za brak płatności podatków od wykorzystania infrastruktury przez któregokolwiek z operatorów kolejowych CFR SA [CFR Infrastructură] stosowała i stosuje te same kary finansowe”, oraz przypomina, że „kary finansowe to kary za opóźnienia w płatnościach obliczane i stosowane za brak płatności opłat należnych w terminie płatności zgodnie z tym samym odsetkiem i bez dyskryminacji” (85). Rumunia twierdzi ponadto, że „[CFR Infrastructură] stosuje te same środki sądowe i pozasądowe w celu odzyskania kwot należnych od któregokolwiek z operatorów kolejowych” (86).

(102) Rumunia dodaje również, że niepobranie podatku od wykorzystania infrastruktury przez CFR Infrastructură od CFR Marfă jest obiektywną okolicznością i konsekwencją faktu, że inne przedsiębiorstwa państwowe lub przedsiębiorstwa, w których państwo jest udziałowcem (wiele przedsiębiorstw działających w sektorze energetycznym) nie spłaciły z kolei swoich długów wobec CFR Marfă. Rumunia wyjaśnia, że te długi wobec CFR Marfă należą do tego samego rzędu wielkości co kwoty należne od CFR Marfă wobec CFR Infrastructură, a każde przerwanie świadczenia usług transportowych przez CFR Marfă zakłóciłoby działalność prowadzoną przez te konkretne przedsiębiorstwa, ze szkodą dla poziomu życia ludzi i działalności gospodarczej w różnych dziedzinach. Rumunia twierdzi, że CFR Marfă podjęło działania na rzecz odzyskania takich długów godnie z przepisami prawnymi w tej dziedzinie (87).

(103) Rumunia dodaje ponadto, że niemożliwe jest nałożenie na CFR Marfă mocniejszych środków (takich jak postępowanie upadłościowe), ponieważ CFR Infrastructură i władze rumuńskie muszą brać pod uwagę znaczenie CFR Marfă i jej zasobów dla krajowego systemu obronności, bezpieczeństwa narodowego, bezpieczeństwa i porządku publicznego, transportu materiałów strategicznych, krajowej gospodarki i ludności (88) (zob. również podsekcje 3.2.1 i 3.2.2 powyżej).

(104) W tym celu Rumunia przypomina, że władze rumuńskie i CFR Infrastructură muszą działać zgodnie z ramami prawnymi mającymi zastosowanie do obronności (89) i „wdrażać środki, które nie stanowią ryzyka zbycia niektórych zasobów należących do CFR Marfă (niekorzystny wpływ na zasoby uznawane za »zasoby państwowe«) i nie mają wpływu na przewozy wojskowe i transport materiałów strategicznych przez przedsiębiorstwo strategiczne ani na reakcję CFR Marfă w sytuacjach kryzysowych (takich jak zima 2016/2017)” (90).

(105) W swoich uwagach z dnia 14 sierpnia 2018 r. w odpowiedzi na uwagi osób trzecich Rumunia twierdzi również, że CFR Infrastructură jest zobowiązana do powstrzymania się od wdrażania środków egzekucyjnych, które mogłyby zablokować przewozy wojskowe i zmniejszyć zdolność państwa w zakresie obronności na mocy art. 34 ustawy o obronie narodowej Rumunii (91). Rumunia przytacza słowa swojego Ministra Transportu, który – odnosząc się do powodów, dla których państwo nie powinno egzekwować wszystkich długów należnych od Marfa wobec CFR Infrastructură – stwierdził, że „nie powinniśmy zabijać kury znoszącej złote jaja”.

3.2.5. Uwagi Rumunii dotyczące środka 3

(106) Po pierwsze, Rumunia kwestionuje fakt, że środek 3 pochodzi z zasobów państwowych. Ściślej rzecz biorąc, Rumunia twierdzi, że „trzy łączne warunki [określone w art. 107 ust. 1 TFUE] nie zostały spełnione, tak aby zamiana długu na udziały w kapitale własnym w odniesieniu do CFR Marfă mogła zostać uznana za pomoc państwa, biorąc pod uwagę fakt, że warunek określony w lit. a) nie został spełniony, ponieważ żadne zasoby państwowe nie zostały wydane i nie przeznaczono żadnych zasobów z budżetu państwa (co oznaczałoby, że państwo poniosło bezpośrednie wydatki budżetowe). W praktyce kwoty te nie stanowiły już przychodów do budżetu, co wykracza poza sformułowanie zawarte w treści TFUE”. Rumunia twierdzi, że działała tak, jak działałby zwykły udziałowiec, i dążyła do konsolidacji własnych interesów, a nie do zapewnienia danemu podmiotowi gospodarczemu korzyści gospodarczej (92).

(107) Po drugie, Rumunia twierdzi, że zamiana długu na udziały w kapitale własnym została zatwierdzona przez Radę Unii Europejskiej w jej decyzji Rady z dnia 22 października 2013 r. w sprawie udzielenia Rumunii zapobiegawczo średnioterminowej pomocy finansowej UE (93) („decyzja Rady z dnia 22 października 2013 r.”) potwierdzonej przepisami ostrożnościowej promesy kredytowej między Rumunią a Międzynarodowym Funduszem Walutowym („MFW”) w kwocie 1 751,34 mln SDR, jak uzgodniono poprzez list intencyjny podpisany przez władze rumuńskie w Bukareszcie w dniu 12 września 2013 r., co zostało zatwierdzone decyzją Rady Wykonawczej MFW z dnia 27 września 2013 r. (94) Rumunia przyjmuje to stanowisko na podstawie załącznika I do promesy kredytowej (95), w którym stwierdzono, co następuje: „W zeszłym roku przeprowadziliśmy pewne ważne reformy związane z przedsiębiorstwami państwowymi oraz sektorami energii i transportu. Na przykład […] poprzez dobrowolne postawienie kilku przedsiębiorstw w stan upadłości lub ich likwidację, zamiany długu i środki restrukturyzacyjne”. (wyróżnienie dodane) […] Kluczowe reformy w sektorach energii i transportu obejmują: […] „Sektor transportu: zainicjowaliśmy umowę kupna-sprzedaży dotyczącą sprzedaży 51 % udziałów należącego do państwa operatora usług kolejowego transportu towarowego [CFR Marfă] za 905 mln RON i podjęliśmy decyzję rządową zatwierdzającą tę umowę kupna-sprzedaży. W czerwcu zatwierdziliśmy również program rozliczania zaległości finansowych, w ramach którego zaległości finansowe CFR Marfă zostaną zmniejszone o ponad 90 % po zakończeniu sprzedaży […]” (96). „Planujemy również ułatwienie ulepszonej płatności opłat za dostęp do infrastruktury i energię elektryczną od operatora przewozów pasażerskich będącego własnością państwa i CFR Marfă poprzez reformy tych przedsiębiorstw oraz uregulowanie długów pozostałych do spłaty trzech głównych przedsiębiorstw kolejowych. Środki na rzecz poprawy wyników operacyjnych i finansowych tych przedsiębiorstw mogłyby obejmować: […] – CFR Marfă: Wypełnimy nasze obowiązki wynikające z umowy kupna-sprzedaży w odniesieniu do sprzedaży większościowej CFR Marfă i zamkniemy tę transakcję (wymianę płatności za akcje) do połowy października 2013 r. W tym kontekście od właściwego organu regulacyjnego będzie oczekiwane zatwierdzenie kontroli połączeń. Jeśli w procesie prywatyzacji pojawią się przeszkody nie do pokonania, ponownie otworzymy przetarg na większościową prywatyzację Marfa zgodnie z procesem, który jest zgodny z najlepszymi praktykami międzynarodowymi”.

(108) Rumunia wyjaśnia, że wyżej wymieniona promesa kredytowa zawierająca załącznik przytoczony w motywie 107 powyżej została zatwierdzona przez Radę Unii Europejskiej na mocy art. 1 ust. 1 jej decyzji z dnia 22 października 2013 r., w której między innymi wymieniono szczegółowe warunki dotyczące polityki gospodarczej określone w protokole ustaleń, które obejmują między innymi „restrukturyzację przedsiębiorstw państwowych, w tym sprzedaż udziałów w kapitale tych przedsiębiorstw, oraz wzmocnienie ładu korporacyjnego w tych przedsiębiorstwach”.

(109) Zdaniem Rumunii oprócz tego, że Rada Unii Europejskiej zatwierdziła prywatyzację CFR Marfă i środek polegający na zamianie długu na udziały w kapitale własnym na korzyść tej spółki, Komisja Europejska stale kontrolowała proces prywatyzacji CFR Marfă.

(110) W szczególności w związku z monitorowaniem prowadzonym przez Komisję Rumunia wspomina o sprawozdaniu Komisji pt. „Program bilansu płatniczego. Rumunia, 2013–2015”, w którym między innymi przedstawiono stan procesu prywatyzacji CFR Marfă, w tym również zamianę długu na udziały w kapitale własnym. W szczególności zgodnie z przytoczonym sprawozdaniem „Prywatyzacja złagodziłaby między innymi obawy związane z zamianą długu na udziały w kapitale własnym dokonaną w czerwcu 2013 r. przed nieudaną próbą prywatyzacji z października 2013 r.” (97).

(111) Po trzecie, Rumunia twierdzi, że zamiana długu na udziały w kapitale własnym spełnia wymogi standardowego testu prywatnego inwestora i ponownie podkreśla ustalenia z badania przeprowadzonego przez Deloitte i przekazanego Komisji.

(112) Rumunia ponownie podkreśla, że zleciła przedsiębiorstwu Deloitte świadczącemu usługi audytorskie i doradcze przeprowadzenie badania na potrzeby wykonania testu prywatnego inwestora. Badanie to przeprowadzono poprzez zastosowanie renomowanej metody, a dokładniej obliczenie wartości rynkowej udziału w wysokości 51 % na dzień 31 grudnia 2012 r., stosując metodę zdyskontowanych przepływów pieniężnych („metoda DCF”) oraz oddzielnie obliczenie wartości rynkowej resztkowego udziału w kapitale własnym (49 %) przy założeniu, że taki udział w kapitale własnym zostałby sprzedany w okresie 2015–2018, z zastosowaniem metody wyceny obejmującej mnożniki CBIT i EBITDA.

(113) Rumunia podkreśla ustalenia sprawozdania Deloitte z dnia 29 marca 2019 r., zgodnie z którym zamiana długu na udziały w kapitale własnym, w następstwie której nastąpiła prywatyzacja CFR Marfă, umożliwiłaby państwu jako udziałowcowi i wierzycielowi odzyskanie większej kwoty (średnio 1 079,9 mln RON lub ok. 235 mln EUR) niż niezwłoczna likwidacja przedsiębiorstwa (średnio 916,97 mln RON lub około 199 mln EUR).

(114) Rumunia wskazuje, że zamianę długu na udziały w kapitale własnym osiągnięto dopiero po przyjęciu decyzji zgodnie z zaleceniami z badania Deloitte poprzez wydanie rozporządzenia w trybie pilnym nr 61/2013 z dnia 12 czerwca 2013 r., czyli po przeprowadzeniu testu prywatnego inwestora.

(115) Rumunia podkreśla również, że wyżej wymienione rozporządzenie w trybie pilnym nr 61/2013 wydano „z należytym uwzględnieniem opinii i zaleceń MFW i UE” (zob. również motyw 107 i następne powyżej), ponieważ „we wszystkich protokołach ustaleń zawartych z tymi organizacjami międzynarodowymi po 2011 r. przewidziano reformy strukturalne (w tym prywatyzacje) przeznaczone dla dużej liczby przedsiębiorstw państwowych w różnych branżach”, w tym „transportu (CFR Infrastructură, CFR Marfă, Tarom) (98). W szczególności Rumunia zwraca uwagę na opis jednej z reform zawartych w jednym z takich protokołów zatwierdzonych decyzją Rady, zgodnie z którym Rumunia „w czerwcu zatwierdziła również program rozliczania zaległości finansowych, w ramach którego zaległości finansowe CFR Marfă zostaną zmniejszone o ponad 90 % po zakończeniu sprzedaży […]” (99).

(116) Po czwarte, Rumunia twierdzi, że zamiana długu na udziały w kapitale własnym z 2013 r. na korzyść CFR Marfă jest bardzo podobna do innych środków dotyczących zasiedziałych przewoźników kolejowych przewozów towarowych w innych państwach członkowskich, w których Komisja ustaliła, że nie miała miejsce pomoc państwa, lub w których pomoc uznano za zgodną z rynkiem wewnętrznym. Rumunia podaje przykłady następujących zasadniczych decyzji Komisji: decyzja z dnia 16 czerwca 2017 r. w sprawie pomocy państwa SA.32544 (2011/C) wdrożonej przez Grecję na rzecz greckiego przedsiębiorstwa kolejowego Trainose S.A. (100), decyzja z dnia 20 lipca 2018 r. w sprawie pożyczki ze środków publicznych SA.29198 - (2010/C) (ex 2009/NN) udzielonej przez Słowację spółce Železničná Spoločnosť Cargo Slovakia, a.s. (ZSSK Cargo) (101) oraz decyzja z dnia 19 czerwca 2017 r. w sprawie pomocy państwa SA.39877 (2017/NN) – Chorwacja – Pomoc na rzecz spółki HŽ Cargo d. o. o. – umorzenie długu (102).

(117) Rumunia twierdzi, że „punktem wspólnym jest fakt, że operatorzy kolejowi w tych państwach i CFR Marfă napotkali trudności finansowe i ponieśli znaczne straty, a władze publiczne zdecydowały się na interwencję, biorąc pod uwagę ich znaczenie dla gospodarek krajowych”. W związku z tym jej zdaniem „Rumunia, Chorwacja, Grecja i Słowacja działały w tym samym duchu w odniesieniu do krajowych operatorów kolejowych, z których wszyscy doświadczyli trudności finansowych”. Zdaniem Rumunii wynik oceny tej konkretnej zamiany długu na udziały w kapitale własnym (a także pozostałych środków) nie powinien być inny w przypadku CFR Marfă.

(118) W szczególności Rumunia przypomina decyzję Komisji w sprawie pomocy państwa SA.32544 wdrożonej przez Grecję na rzecz greckiego przedsiębiorstwa kolejowego Trainose S.A., a zwłaszcza podwyższenie kapitału własnego o 60 mln EUR, które przeprowadzono w 2009 r. z wykorzystaniem funduszy z budżetu państwa.

(119) Rumunia zauważa, że chociaż władze greckie uznały, iż odpowiedni środek nie stanowił pomocy państwa, ustalono jednak, że środek ten stanowi pomoc, a Komisja uznała go za zgodny z rynkiem wewnętrznym, ponieważ (103): a) środek ten miał na celu zaradzenie poważnym zaburzeniom w gospodarce Grecji. W tym względzie Rumunia przypomina, że „Komisja zachowała i zaakceptowała argumenty dotyczące sytuacji gospodarczej Grecji (kryzys gospodarczy) oraz fakt, że Trainose odgrywa istotną rolę w gospodarce tego kraju. Jego likwidacja naraziłaby na trudności zarządcę infrastruktury kolejowej, niektóre jego spółki zależne, ważne przedsiębiorstwa w Grecji oraz handel zagraniczny prowadzony przez to państwo. Ponadto przyczyniłaby się ona, bezpośrednio albo pośrednio, do wzrostu bezrobocia w kraju dotkniętym kryzysem”; b) środek był adekwatny/odpowiedni, niezbędny i proporcjonalny. W tym względzie Rumunia przypomina, że „Komisja utrzymała, że poza sytuacją i korzyściami Trainose: środek ten był spójny z celem polegającym na uniknięciu ryzyka dla greckiego systemu kolejowego i zapobieżeniu przerwaniu ciągłości działalności dostawy usług transportu kolejowego na rzecz gospodarki i ludności; […] był ograniczony czasowo; […] był niezbędny do prywatyzacji Trainose, […] zapewniał tymczasowe przetrwanie do czasu rzeczywistej prywatyzacji przedsiębiorstwa; […] nie miał na celu zwiększania zdolności przedsiębiorstwa i z tego powodu nie miał wpływu na konkurencję i wymianę handlową między państwami członkowskimi UE”.

(120) Rumunia twierdzi również, że „anulowanie zamiany długu na udziały w kapitale własnym po nieudanej próbie prywatyzacji z 2013 r. oraz zarządzenie, aby CFR Marfă zwróciła kwotę związaną z tą zamianą, poskutkowałoby znacznymi trudnościami operacyjnymi dla CFR Marfă, które doprowadziłyby do niemożliwego do zaakceptowania ryzyka, że przedsiębiorstwo to nie wypełniłoby swoich obowiązków wynikających z prawa, umów i konwencji w dziedzinie obronności narodowej lub wynikających z członkostwa Rumunii w NATO, biorąc pod uwagę konflikt w Ukrainie, który wybuchł w 2014 r., istotną reakcję na ten kontekst polityczny i wojskowy oraz wzrost zapotrzebowania na przewozy wojskowe o 562,89 %. Wyjątek, o którym mowa w art. 107 ust. 1 TFUE i art. 4 TUE, jest w tym kontekście uzasadniony” (104).

(121) W szczególności Rumunia podkreśla, że „sprzedaż aktywów w ramach potencjalnej likwidacji przedsiębiorstwa zgodnie z obowiązującymi przepisami mogłaby być raczej długotrwała, co mogłoby poskutkować znacznymi okresami, w których zasoby wymagane na potrzeby systemu obronności państwa i przewozy strategiczne nie mogłyby być wykorzystywane i ich stan pogorszyłby się w wyniku garażowania. W okresach, w których CFR Marfă nie mogłaby świadczyć usług transportowych i zasoby te nie stałyby się jeszcze własnością innego operatora kolejowego, czego doświadczono w latach 2008 i 2014, mogą wybuchnąć lub ponownie zaognić się konflikty, jak wskazano w Narodowej Strategii Obronności (105) […]”. W tych okolicznościach Rumunia obawia się, że „nie miałaby już zdolności transportowych i nie mogłaby odpowiednio reagować na możliwe wyzwania, co jest niemożliwe do zaakceptowania”.

4. OCENA POMOCY

(122) Komisja w pierwszej kolejności bada, czy środki 1–5 na rzecz CFR Marfă stanowią pomoc państwa w rozumieniu art. 107 ust. 1 TFUE (zob. podsekcja 4.1 poniżej), czy CFR Marfă była przedsiębiorstwem znajdującym się w trudnej sytuacji (zob. podsekcja 4.2 poniżej) oraz czy pomoc została już wdrożona (zob. podsekcja 4.3 poniżej). Ponadto Komisja ocenia, czy taka pomoc mogła być zgodna z rynkiem wewnętrznym (zob. podsekcja 4.4 poniżej).

4.1. Istnienie pomocy w rozumieniu art. 107 ust. 1 Traktatu

(123) Zgodnie z art. 107 ust. 1 TFUE „wszelka pomoc przyznawana przez państwo członkowskie lub przy użyciu zasobów państwowych w jakiejkolwiek formie, która zakłóca lub grozi zakłóceniem konkurencji poprzez sprzyjanie niektórym przedsiębiorstwom lub produkcji niektórych towarów, jest niezgodna z rynkiem wewnętrznym w zakresie, w jakim wpływa na wymianę handlową między państwami członkowskimi”.

(124) Kryteria, o których mowa w art. 107 ust. 1 TFUE, mają charakter łączny. Aby dany środek uznać za pomoc w rozumieniu powyższego postanowienia, muszą zatem być spełnione łącznie następujące warunki: a) środek można przypisać państwu i musi on być finansowany z zasobów państwowych; b) środek musi przynosić korzyść beneficjentowi środka; c) korzyść ta musi być selektywna; oraz d) środek musi zakłócać konkurencję lub grozić jej zakłóceniem oraz wpływać na wymianę handlową między państwami członkowskimi.

4.1.1. Przedsiębiorstwo

(125) Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Komisja musi najpierw ustalić beneficjenta środków poddanych ocenie. Art. 107 ust. 1 Traktatu odnosi się do pojęcia przedsiębiorstwa przy określaniu beneficjenta pomocy. Sądy UE definiują pojęcie przedsiębiorstwa jako podmioty prowadzące działalność gospodarczą, niezależnie od ich statusu prawnego i sposobu finansowania (106). Jedynym istotnym kryterium jest fakt, czy podmiot ten prowadzi działalność gospodarczą, a zatem czy oferuje towary lub usługi na rynku.

(126) CFR Marfă jest spółką z ograniczoną odpowiedzialnością będącą w całości własnością państwa. Spółka ta została założona jako spółka akcyjna w dniu 1 października 1998 r. po reorganizacji zasiedziałego operatora rumuńskich linii kolejowych i świadczy usługi kolejowych przewozów towarowych i inne powiązane z nimi usługi na rynku.

(127) W związku z tym CFR Marfă stanowi podmiot do celów art. 107 ust. 1 TFUE. W dalszej kolejności Komisja oceni, czy działalność polegająca na świadczeniu kolejowych przewozów towarowych i innych powiązanych usług na rynku przez CFR Marfă stanowi działalność gospodarczą.

4.1.2. Działalność gospodarcza

(128) Na wstępie Komisja oceniła możliwości zastosowania art. 107 ust. 1 TFUE w świetle argumentów Rumunii, zgodnie z którymi CFR Marfă korzysta z uprawnień publicznych.

(129) Rumunia twierdzi (zob. motywy 63–76 powyżej), że art. 107 ust. 1 TFUE nie ma zastosowania do CFR Marfă na mocy przepisów art. 4 ust. 2 TUE (107) i pkt 17 zawiadomienia w sprawie pojęcia pomocy państwa, który stanowi między innymi, że art. 107 ust. 1 TFUE nie ma zastosowania, jeżeli państwo działa, „sprawując władzę publiczną”, lub jeżeli podmioty publiczne działają „w charakterze organów publicznych”. Rumunia twierdzi, że przyjmując środki 1–3 i 5, które miały na celu zapewnienie ciągłości wypełniania obowiązków CFR Marfă w dziedzinach bezpieczeństwa narodowego i obronności, sprawowała władzę publiczną.

(130) Komisja zauważa, że argument ten jest błędny z następujących powodów.

(131) Po pierwsze, argument ten stanowi błędną interpretację sposobu, w jaki przepisy pkt 17 zawiadomienia w sprawie pojęcia pomocy państwa mają funkcjonować. Przepisy te stanowią część sekcji 2 zawiadomienia w sprawie pojęcia pomocy państwa, która zawiera zasady związane z pojęciem przedsiębiorstwa i działalności gospodarczej. Art. 107 ust. 1 TFUE ma zastosowanie do podmiotów, które kwalifikują się jako przedsiębiorstwa prowadzące działalność gospodarczą na zasadach określonych w sekcji 2 zawiadomienia w sprawie pojęcia pomocy państwa. W związku z tym test dotyczący możliwości zastosowania art. 107 ust. 1 TFUE obejmuje ocenę tego, czy CFR Marfă jest przedsiębiorstwem prowadzącym działalność gospodarczą.

(132) Przeciwnie, Rumunia sugeruje, że art. 107 ust. 1 TFUE nie ma zastosowania do CFR Marfă, ponieważ – przyjmując środki 1–3 i 5 na rzecz CFR Marfă w celu zapewnienia ciągłości przewozów materiałów strategicznych i wojskowych, a także wykonywania innych obowiązków związanych z bezpieczeństwem narodowym i celami w zakresie obronności – Rumunia sprawowała władzę publiczną. Innymi słowy, Rumunia sugeruje, że art. 107 ust. 1 TFUE nie ma zastosowania do CFR Marfă jedynie ze względu na charakter, w jakim państwo rumuńskie przyjęło środki 1–3 i 5 na rzecz CFR Marfă.

(133) Komisja zauważa, że argument ten jest związany z kwestią tego, czy test prywatnego inwestora ma zastosowanie do działań Rumunii w zakresie przyjęcia środków 1–5, oraz – w stosownych przypadkach – z zastosowaniem tego testu (pkt 76–77 zawiadomienia w sprawie pojęcia pomocy państwa), do którego odniesiono się w motywach 179–181 poniżej. Możliwość zastosowania i zastosowanie testu prywatnego inwestora w żaden sposób nie obejmuje jednak oceny tego, czy CFR Marfă jest przedsiębiorstwem prowadzącym działalność gospodarczą do celów możliwości zastosowania art. 107 ust. 1 TFUE. W związku z tym argument Rumunii stanowi błędną interpretację celu sekcji 2 zawiadomienia w sprawie pojęcia pomocy państwa.

(134) Po drugie, Rumunia nie przedstawiła żadnych dowodów na to, że działalność CFR Marfă nie jest działalnością gospodarczą. W szczególności Rumunia nie dostarczyła żadnych dowodów na to, że wycofała działalność związaną z przewozami wojskowymi i przewozami produktów strategicznych z domeny gospodarczej do celów sprawowania swojej władzy publicznej, co mogłoby wykazać, że działalność ta rzeczywiście nie ma charakteru gospodarczego (108).

(135) Wręcz przeciwnie – z informacji przekazanych przez Rumunię wyraźnie wynika, że przewozy wojskowe są usługami świadczonymi przez CFR Marfă na podstawie rocznych umów i za wynagrodzeniem (109). Rumunia przyznaje również, że rynki dla przewozów wojskowych i związanej z nimi działalności są otwarte dla wszystkich prywatnych operatorów kolejowych posiadających ważną licencję, chociaż pod warunkiem uzyskania pewnych poświadczeń bezpieczeństwa (zob. motyw 75 powyżej). Potwierdzają to również postanowienia protokołów, wspólnych zamówień i umów (110) zawartych między Ministerstwem Obrony Narodowej a Ministerstwem Transportu, Budownictwa i Turystyki, zgodnie z którymi obowiązki zapewnienia ciągłości przewozów wojskowych w czasach pokoju, wojny, klęsk żywiołowych, sytuacji kryzysowych lub innych nadzwyczajnych okoliczności spoczywają nie tylko na CFR Marfă, lecz także na innych licencjonowanych operatorach transportu kolejowego, którzy mają być wynagradzani na podstawie umów.

(136) Z powyższego wyraźnie wynika, że przedmiotowe usługi przewozów wojskowych nie zostały wycofane przez państwo z domeny gospodarczej i są świadczone przez CFR Marfă na podstawie mechanizmów rynkowych, dlatego też kwalifikują się one jako działalność gospodarcza (111).

(137) Fakt, że prywatni kolejowi przewoźnicy towarowi nie chcą angażować się w przewozy wojskowe – albo z powodu ograniczonego popytu, albo ze względu na brak zdolności – nie ma wpływu na ten wniosek; liczy się sama możliwość konkurowania przez tych przewoźników o te zamówienia z CFR Marfă, która jest również zagwarantowana zgodnie z duchem i brzmieniem dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2009/81/WE (112) transponowanej do prawa rumuńskiego nadzwyczajnym rozporządzeniem rządowym nr 114/2011 z dnia 21 grudnia 2011 r. (113).

(138) Ponadto obowiązek ustanowienia, utrzymania i zachowania rezerw wzdłuż różnych punktów sieci kolejowej jest warunkiem wstępnym dla CFR Marfă, by była ona w stanie realizować przewozy wojskowe za wynagrodzeniem na podstawie umów (114), dlatego też Komisja uważa go za część działalności gospodarczej w zakresie przewozów wojskowych. Dodatkowym potwierdzeniem tego wniosku jest fakt, że CFR Marfă może korzystać z zasobów oznaczonych jako rezerwy mobilizacyjne do celów swojej zwykłej komercyjnej działalności w zakresie kolejowych przewozów towarowych (w tym przewozów wojskowych). Wniosku nie zmienia również to, że CFR Marfă może nie otrzymywać odpowiedniego wynagrodzenia za koszty poniesione poprzez ustanowienie, utrzymanie i zachowanie tych rezerw, ponieważ z utrwalonego orzecznictwa wynika, że każda działalność polegająca na oferowaniu towarów lub świadczeniu usług na danym rynku jest działalnością gospodarczą, niezależnie od tego, czy prowadzi się ją z nastawieniem na zysk, czy też w celu uzyskania należnego wynagrodzenia (115). W związku z tym fakt, że CFR Marfă może nie być należnie wynagradzana za świadczenie konkretnych usług, nie powinien mieć wpływu na kwalifikację usług jako działalności gospodarczej.

(139) Komisja nie przyjmuje argumentu Rumunii, zgodnie z którym wyłącznie CFR Marfă, która posiada ok. 93 % krajowego taboru wagonów, jest faktycznie jedynym podmiotem zdolnym do wypełniania obowiązku utrzymywania rezerw mobilizacyjnych. Nawet jeśli ten argument byłby w stanie zmienić wniosek Komisji zawarty w motywie 136 (quod non, ponieważ co do zasady domena przewozów wojskowych nie została wycofana przez państwo rumuńskie z domeny gospodarczej), Rumunia nie przedstawiła żadnych dowodów na to, dlaczego inne prywatne podmioty nie byłyby w stanie konkurować o przewozy wojskowe ani spełniać wymogów w zakresie mobilizacji z wykorzystaniem pozostałych 7 % wagonów lub wagonów dodatkowo zakupionych w tym celu na rynku (między innymi od CFR Marfă – albo w ramach zwykłej transakcji handlowej, albo podczas likwidacji CFR Marfă). Komisja jest zdania, że mimo iż według Rumunii rezerw uwzględnionych w planach mobilizacji nie można zbyć i konieczne jest zapewnienie możliwości korzystania z nich na koszt CFR Marfă (motyw 64 ppkt (ii)), Rumunia nie była w stanie przedstawić Komisji wyraźnego przepisu prawnego, który by to potwierdzał (116).

(140) Komisja w równym stopniu nie przyjmuje argumentu Rumunii, zgodnie z którym żaden z pozostałych kolejowych przewoźników towarowych w Rumunii nie może kwalifikować się do uzyskania niezbędnych przemysłowych świadectw bezpieczeństwa. Nawet jeśli ten argument byłby w stanie zmienić wniosek Komisji zawarty w motywie 136 (quod non, ponieważ co do zasady domena przewozów wojskowych nie została wycofana przez państwo rumuńskie z domeny gospodarczej), Komisja zauważa, że do odpowiednich prywatnych operatorów kolejowych należy dokonanie niezbędnych zmian w celu uzyskania odpowiednich świadectw. Komisja zauważa również fakt, że nawet były Minister Transportu (117) i były prezes zarządu CFR Marfă zostali skazani przez rumuńskie sądy krajowe za działalność przestępczą, która jest równoznaczna z korupcją (zob. motyw 41 powyżej), co w równym stopniu dyskwalifikowałoby CFR Marfă z bycia dostawcą usług przewozów wojskowych.

(141) W odniesieniu do argumentu Rumunii, zgodnie z którym działalność promowa CFR Marfă nie ma charakteru gospodarczego, Komisja przyjmuje do wiadomości argument Rumunii, że promy te nie były wykorzystywane do celów komercyjnych, ponieważ inne linie promowe zawijające do portu w Konstancy nie były ekonomicznie opłacalne (motyw 64 ppkt (vi)). Komisja uważa to za wyraźną wskazówkę, że działalność promowa CFR Marfă wchodzi w zakres działalności gospodarczej, ponieważ z utrwalonego orzecznictwa wynika, że każda działalność polegająca na oferowaniu towarów lub świadczeniu usług na danym rynku jest działalnością gospodarczą, niezależnie od tego, czy prowadzi się ją z nastawieniem na zysk, czy też w celu uzyskania należnego wynagrodzenia (118).

(142) Jeśli chodzi o przewozy towarów strategicznych, Komisja zauważa, że przewozy te są realizowane przez CFR Marfă na podstawie umów zwykle zawieranych w następstwie przetargów, w których uczestniczą i konkurują z CFR Marfă inne podmioty prywatne (zob. motyw 65 powyżej). Usługi świadczone na podstawie tych umów są wynagradzane na warunkach odpowiedniej umowy (motyw 66). Z związku z tym udzielanie zamówień na przewóz towarów strategicznych oraz świadczenie odpowiednich usług odbywa się wyraźnie na warunkach rynkowych, a zatem mają one charakter gospodarczy.

(143) Chociaż Rumunia twierdzi, że w niektórych warunkach kryzysowych organy publiczne mogą wymagać świadczenia tych usług poza zakresem obowiązujących umów, Rumunia przyznaje, że takie przewozy były wynagradzane po cenach określonych w umowach na zamówienia udzielone w drodze postępowań o udzielenie zamówienia przed wystąpieniem odpowiednich trudnych warunków pogodowych (119).

(144) Jeżeli chodzi o niewynagradzane uczestnictwo CFR Marfă w różnych zadaniach publicznych i zapewnianie zasobów na potrzeby transportu towarowego bez jakiejkolwiek rekompensaty pieniężnej w interesie/na rzecz określonych organów lub instytucji publicznych (jak wspomniano w motywie 67), Komisja nie rozumie, w jaki sposób kwestia ta może mieć wpływ na określenie działalności CFR Marfă w zakresie realizacji przewozów strategicznych na podstawie zamówień udzielanych na warunkach rynkowych jako mającej wyraźny charakter gospodarczy. Ponadto Komisja zauważa, że Rumunia nie przedstawiła żadnych dowodów na to, czy zapewnianie zasobów przez CFR Marfă bez jakiejkolwiek rekompensaty pieniężnej w interesie określonych organów lub instytucji publicznych wynikało z przepisów obowiązującego prawa, a w każdym razie nie przedstawiła żadnej kwantyfikacji kosztów poniesionych z tytułu takiej działalności.

(145) W związku z tym CFR Marfă jest niewątpliwie przedsiębiorstwem prowadzącym działalność gospodarczą w odniesieniu do całej swojej działalności w zakresie przewozów towarowych, do którego ma zastosowanie art. 107 ust. 1 TFUE.

(146) Po trzecie – ponadto – Komisja przypomina, że fakt, iż dany podmiot do celów części swojej działalności wykonuje prerogatywy organu publicznego, sam w sobie nie stanowi przeszkody dla zakwalifikowania go jako przedsiębiorstwa w rozumieniu przepisów art. 107 ust. 1 TFUE dotyczących reguł konkurencji w odniesieniu do pozostałej części działalności gospodarczej tego przedsiębiorstwa (120). Z orzecznictwa wynika, że jeżeli działalność gospodarczą danego podmiotu można oddzielić od wykonywania prerogatyw władzy publicznej, podmiot ten należy uznać za przedsiębiorstwo w odniesieniu do tej części jego działalności (121).

(147) Komisja jest zdania, że nawet jeśli działalność CFR Marfă związana ze świadczeniem usług z zakresu przewozów wojskowych i utrzymania rezerw mobilizacyjnych miałaby być uznawana za działalność o charakterze pozagospodarczym, Rumunia nie przedstawiła żadnych dowodów, aby wykazać, że działalność gospodarcza w zakresie komercyjnych kolejowych przewozów towarowych prowadzona przez CFR Marfă nie mogła być oddzielona od prerogatyw organu publicznego w dziedzinie wojskowej. Sam fakt, że może istnieć związek gospodarczy pomiędzy tymi rodzajami działalności, jako że działalność gospodarcza CFR Marfă umożliwia finansowanie, w całości lub części, działalności CFR Marfă niemającej charakteru gospodarczego, nie wystarczy, by stwierdzić, że oba te rodzaje działalności są ze sobą nierozerwalnie związane w rozumieniu orzecznictwa (122).

(148) Ponadto Komisja uważa, że chociaż art. 346 ust. 2 TFUE, który ma zastosowanie do produkcji broni, amunicji i materiałów wojennych lub handlu nimi, nie ma zastosowania do usług transportowych (i Rumunia nie powołuje się na to), niektóre zasady wywodzące się z orzecznictwa w zakresie stosowania art. 346 ust. 2 TFUE mają zastosowanie przez analogię do kwestii rozdzielności działalności gospodarczej i pozagospodarczej do celów stosowania art. 107 ust. 1 TFUE. W szczególności Komisja uważa, że przedsiębiorstwa, które prowadzą zarówno działalność pozagospodarczą, jak i gospodarczą, nie mogą powoływać się na przepisy pkt 18 zawiadomienia w sprawie pojęcia pomocy państwa, twierdząc, że działalność gospodarcza jest niezbędna do zapewnienia rentowności działalności wojskowej/obronnej w celu stwierdzenia, że są one nierozerwalnie związane (123).

(149) Co więcej, działalność handlowa CFR Marfă w sektorze kolejowych przewozów towarowych jest wyraźnie możliwa do oddzielenia od wykonywania tego rodzaju działalności pozagospodarczej, przede wszystkim ze względu na fakt, że – jak przyznała Rumunia (zob. motyw 64 powyżej) – przewozy wojskowe podlegają odrębnym zasadom i realizowane są na podstawie odrębnych umów zawieranych między innymi pomiędzy Ministerstwem Obrony Narodowej a CFR Marf