ZAŁĄCZNIK

1. Kontekst

Wojna w Jemenie spowodowała najpoważniejszy kryzys humanitarny na świecie. Los ponad 24 mln osób zależy od jakiejś formy pomocy, a liczba Jemeńczyków poważnie zagrożonych brakiem żywności stale rośnie. ONZ karmi obecnie ponad 10 mln osób miesięcznie, co stanowi największą tego typu operację Narodów Zjednoczonych w historii. Społeczność międzynarodowa została poproszona w 2019 r. o pomoc humanitarną w wysokości 4,2 mld USD; w skali światowej jest to największy apel o pomoc.

W tym kontekście nadal ważne jest, aby towary komercyjne wciąż napływały do kraju: ONZ nieustannie wzywało strony konfliktu do zapewnienia niezakłóconego przepływu do Jemenu towarów komercyjnych, w tym paliwa. Uruchomienie oenzetowskiego mechanizmu weryfikacji i inspekcji (UNVIM) w 2016 r. miało ułatwić ten przepływ i ożywić gospodarkę kraju zgodnie z rezolucją RB ONZ nr 2216 (2015).

UNVIM ustanowił swoją główną bazę operacji w Dżibuti z czterema inspektorami, czterema zespołami PWMW – przewodnik wraz z psem służbowym do wyszukiwania materiałów wybuchowych, trzynastoma osobami personelu administracyjnego/technicznego i maksymalnie siedmioma osobami oddelegowanymi ze Zjednoczonego Królestwa, UNVIM), a teraz jest również obecny w Dżuddzie (dwóch obserwatorów), w porcie króla Abdullaha (dwóch obserwatorów jest obecnie rekrutowanych) oraz w Al-Hudajdzie (pięciu obserwatorów, z czego trzech już zostało zatrudnionych). UNVIM jest wykorzystywany do pielęgnowania stosunków między ONZ Biuro Narodów Zjednoczonych ds. Obsługi Projektów (UNOPS) a koalicją pod przywództwem Arabii Saudyjskiej oraz rządem Jemenu. W trakcie realizacji projektu zorganizowano wiele spotkań z przedsiębiorstwami żeglugowymi, by dać eksporterom handlującym z Jemenem możliwość zwiększenia zaufania i przewidywalności.

Unia postanowiła wesprzeć UNVIM, przyjmując 18 września 2018 r. decyzję Rady (WPZiB) 2018/1249. Decyzję przyjęto po licznych apelach, w których Unia podkreślała znaczenie skutecznej i terminowej obsługi żeglugi handlowej. Unijne wsparcie dla UNVIM w ramach działania stabilizacyjnego UE opartego na art. 28 TUE umożliwiło Unii branie udziału w comiesięcznych posiedzeniach Komitetu Sterującego mechanizmu UNVIM – w którym reprezentowane są również rząd Jemenu i koalicja pod przywództwem Arabii Saudyjskiej – nawiązanie stosunków roboczych z koalicją pod przywództwem Arabii Saudyjskiej i z rządem Jemenu, pogłębienie koordynacji z innymi darczyńcami (w szczególności ze Zjednoczonym Królestwem i Stanami Zjednoczonymi) oraz zwiększenie widoczności Unii w odniesieniu do wsparcia udzielanego pod egidą ONZ w Jemenie.

13 grudnia 2018 r. strony konfliktu podpisały pod auspicjami ONZ porozumienie sztokholmskie. Zgodziły się na „wiodącą rolę ONZ we wspieraniu jemeńskiej korporacji portów Morza Czerwonego w zakresie zarządzania i inspekcji w portach Al-Hudajda, As-Salif i Ras al-Isa, by zastosować wzmocniony monitoring UNVIM w portach Al-Hudajda, As-Salif i Ras Issa”. UNVIM pozostaje zatem kluczowym elementem planu specjalnego wysłannika ONZ zakładającego wdrożenie postanowień porozumienia sztokholmskiego.

Postępy w tym zakresie zostały ocenione przez biuro specjalnego wysłannika ONZ jako niezbędne do przeprowadzenia konsultacji politycznych między stronami. UNVIM rozpoczął już rozmieszczanie obserwatorów w porcie Al-Hudajda w dniu 25 lutego 2019 r. oraz rozmowy z zarządem portu dotyczące ustanowienia działań UNVIM. Rozmowy te obejmują misję Organizacji Narodów Zjednoczonych wspierającą porozumienie z Al-Hudajdy (UNMHA). UNVIM potrzebuje obecnie dalszego wsparcia dla swoich działań, a także wsparcia w zakresie rozmieszczenia w portach Morza Czerwonego.

2. UNVIM – procedura inspekcji i weryfikacji

Obowiązujące procedury działania UNVIM mają obecnie zastosowanie do: (i) wszystkich statków o tonażu przekraczającym 100 ton metrycznych, mających zawinąć do jemeńskich portów niebędących pod kontrolą rządu Jemenu oraz do wszystkich statków transportujących towary komercyjne nabyte przez podmioty handlowe lub rządowe z siedzibą w Jemenie i przeznaczone do sprzedaży w Jemenie; ii) pomocy dwustronnej z państw członkowskich ONZ przekazywanej poza kanałem oenzetowskich agencji, funduszy i programów oraz uznawanych międzynarodowych organizacji humanitarnych.

Procedura weryfikacji rozpoczyna się w momencie, gdy przedsiębiorstwo żeglugowe składa za pośrednictwem portalu www.vimye.org wniosek o zezwolenie, załącza niezbędne dokumenty i przedkłada całą niezbędną dokumentację UNVIM. W terminie 48 godzin UNVIM dokonuje przeglądu dokumentacji i wysyła powiadomienie do partnerów zewnętrznych, takich jak Komórka ds. Operacji Ewakuacyjnych i Humanitarnych Sił Koalicji (EHOC). Następnie UNVIM decyduje o tym, czy należy przeprowadzić inspekcję statku czy też nie, biorąc pod uwagę własną procedurę, w tym rozbieżności w otrzymanej dokumentacji, niezgłoszone zawinięcia do portów, podejrzane ruchy statku, przypadki wyłączania systemu automatycznej identyfikacji (AIS) na dłużej niż 4 godziny oraz informacje zwrotne od partnerów zewnętrznych. Inspekcje statków przeprowadzane są albo w porcie na wodach terytorialnych, albo na morzu na wodach międzynarodowych.

Następnie przyznaje się zezwolenie lub odmawia się jego przyznania (tzn. anulowanie, odmowa lub cofnięcie). Przemieszczenia statków, które posiadają zezwolenie, są nadal monitorowane przez UNVIM za pośrednictwem AIS, w tym podczas tranzytu do strefy oczekiwania będącej pod kontrolą koalicji, przemieszczenia ze strefy oczekiwania do obszaru kotwiczenia oraz przemieszczenia z obszaru kotwiczenia do miejsca rozładunku. Śledzenie przez UNVIM kończy się w momencie, gdy statek posiadający zezwolenie opuszcza jemeńskie porty na Morzu Czerwonym po dokonaniu rozładunku i wypłynięciu z portu. W trakcie całej procedury UNVIM pozostaje w ścisłym kontakcie z przedsiębiorstwami żeglugowymi i dowódcą (kapitanem) statku oraz odgrywa kluczową rolę w rozwiązywaniu wszelkich problemów, jakie statek może napotkać na morzu, w tym pośredniczy w kontaktach z EHOC i koalicją. Ułatwianie przez UNVIM całej procedury przyznawania zezwoleń i stała komunikacja z przedsiębiorstwami żeglugowymi ma zasadnicze znaczenie dla utrzymania zaufania międzynarodowych linii żeglugowych, a tym samym dla zapewnienia, by – pomimo trwającego konfliktu – kontynuowany był przywóz towarów komercyjnych przeznaczonych dla znacznej części jemeńskiej ludności.

UNVIM stara się także utrzymać zaufanie międzynarodowej wspólnoty żeglugowej poprzez organizację cokwartalnych spotkań z jej przedstawicielami, służących zapewnieniu, że trudności i wyzwania, z którymi się spotykają, są odpowiednio rozumiane i rozstrzygane.

3. Cele ogólne

Aby UNVIM mógł bez przeszkód wykonywać swój mandat, działanie stabilizacyjne UE ma ogólnie na celu przyczynienie się do ułatwienia niezakłóconego przepływu towarów komercyjnych do Jemenu poprzez zapewnienie przejrzystej i skutecznej procedury wydawania zezwoleń dotyczących ładunków komercyjnych mających trafić do jemeńskich portów niebędących pod kontrolą rządu Jemenu. Obejmuje to obecnie, zgodnie z porozumieniem sztokholmskim, rozmieszczenie UNVIM w portach na Morzu Czerwonym: Al-Hudajda, As-Salif i Ras Issa.

Poszczególne cele działania stabilizacyjne UE to:

— zwiększenie przepływu ładunków komercyjnych do Jemenu poprzez przyspieszenie procedury wydawania zezwoleń dotyczących ładunków komercyjnych i przywrócenie zaufania przedsiębiorstw żeglugowych,

— zwiększenie zdolności UNVIM do rozmieszczenia personelu i zasobów w regionie, w szczególności w Al-Hudajda, As-Salif i Ras Issa, zgodnie z postanowieniami porozumienia sztokholmskiego.

Jeśli mandat lub potrzeby UNVIM zmienią się w sposób podważający adekwatność lub stosowność projektu względem realizacji wymienionych wyżej celów, wkład Unii należy odpowiednio poddać ponownej ocenie.

4. Opis przedsięwzięć

UNOPS będzie odpowiadać za techniczną realizację projektu.

Przedsięwzięcie 1: Zwiększenie liczby personelu UNVIM.

Należy zwiększyć liczbę pracowników operacyjnych w pierwszym etapie do dziewięciu, z możliwością dalszego zwiększenia liczby pracowników operacyjnych na późniejszym etapie.

Dziewięciu pracowników operacyjnych to:

— siedmiu pracowników UNVIM, którzy mają zostać oddelegowani do Al-Hudajda: jeden urzędnik ds. koordynacji, jeden doradca ds. bezpieczeństwa w terenie, jedna osoba zajmująca się monitorowaniem, jeden operator skanera, jeden asystent ds. protokołu i operacji, jeden asystent ds. bezpieczeństwa na miejscu i jeden asystent administracyjny w Al-Hudajda,

— dwie osoby zajmujące się monitorowaniem, z czego jedna ma zostać rozmieszczona w As-Salif, a druga – w Ras Issa. To zwiększenie zdolności umożliwiłoby UNVIM skuteczne rozmieszczenie w portach Morza Czerwonego.

Ponadto finansuje się również personel wsparcia administracyjnego (urzędnika ds. finansów, urzędnika ds. zamówień publicznych itp.) niezbędny do realizacji działania stabilizacyjnego UE.

Planowane przedsięwzięcia:

— UNOPS zatrudni nowe osoby zajmujące się monitorowaniem, nowych inspektorów oraz urzędników zgodnie z zasadami i procedurami zatrudniania obowiązującymi w UNOPS,

— o tworzeniu nowych stanowisk UNOPS będzie z wyprzedzeniem informować ESDZ.

Ramy czasowe: cały czas trwania projektu.

Przedsięwzięcie 2: Wynajem części portu w Dżibuti i wynajęcie biura w Sanie. Unia będzie nadal finansować wynajem obiektów portowych, by zapewnić stałą lokalizację do przeprowadzania inspekcji. Ponadto Unia będzie finansować wynajem biura w Sanie, które posłuży jako czasowa baza dla personelu UNVIM, aby zapewnić łączność z Al-Hudajdą i Dżibuti.

Ramy czasowe: cały czas trwania działań w ramach projektu.

Przedsięwzięcie 3: Zakup dodatkowego sprzętu do przeprowadzania inspekcji: UNVIM będzie kupować dodatkowe wyposażenie kontrolne (takie jak skanery) niezbędne do realizacji działania stabilizacyjnego UE. Ułatwi on terminowe przeprowadzanie inspekcji statków w porcie w Dżibuti i na wodach międzynarodowych.

Planowane przedsięwzięcia:

— opracowanie specyfikacji technicznej (w toku),

— w kwestii procedur udzielania zamówień przez UNOPS – opublikowanie międzynarodowego zaproszenia do składania ofert na dostawę sprzętu oraz udzielenie zamówienia,

— dostarczenie sprzętu i przeszkolenie odnośnego personelu.

Ramy czasowe: pierwsze cztery miesiące projektu. Pod koniec projektu przeprowadzone zostanie zbycie aktywów zgodnie z umową podpisaną z Komisją Europejską.

Przedsięwzięcie 4: Zwiększenie bezpieczeństwa UNVIM: Działanie to będzie dotyczyło zapewnienia, by operacje UNVIM w portach Morza Czerwonego spełniały odpowiednie wymogi w zakresie bezpieczeństwa i umożliwiały prawidłowe przeprowadzanie prac w ramach UNVIM.

Planowane przedsięwzięcia:

— opracowanie specyfikacji technicznej (w toku),

— w kwestii procedur udzielania zamówień przez UNOPS – opublikowanie międzynarodowego zaproszenia do składania ofert na dostawę sprzętu oraz udzielenie zamówienia,

— dostarczenie sprzętu i przeszkolenie odnośnego personelu.

Ramy czasowe: pierwsze cztery miesiące projektu. Pod koniec projektu przeprowadzone zostanie zbycie aktywów zgodnie z umową podpisaną z Komisją Europejską.

Przedsięwzięcie 5: realizacja projektu UNOPS zapewni nadzór nad zarządzaniem programem. Będzie on obejmował opracowywanie celów pośrednich, przeglądy wewnętrzne, nadzór nad umowami i zarządzanie finansowe. Przewidziane przedsięwzięcia obejmują:

— udzielenie zamówienia na usługi zewnętrzne lub zawarcie umowy na usługi specjalne w odniesieniu do pomocy technicznej przy realizacji projektu,

— zarządzanie finansowe i zarządzanie umowami w odniesieniu do usług, które UNOPS zleca stronom trzecim.

Ramy czasowe: cały czas trwania projektu.

5. Oczekiwane wyniki

Oczekuje się, że dzięki zwiększeniu działań operacyjnych UNVIM w ramach projektu osiągnięte zostaną następujące wyniki:

— zapobieżenie napływowi zakazanych towarów do jemeńskich portów na Morzu Czerwonym,

— ułatwienie swobodnego przepływu towarów komercyjnych do jemeńskich portów na Morzu Czerwonym,

— wsparcie dla jemeńskiej korporacji portów Morza Czerwonego w zakresie zarządzania funkcjonowaniem portów w Al-Hudajdzie, As-Salif i Ras Issa, oraz kontroli tego funkcjonowania,

— budowanie zaufania wśród międzynarodowej wspólnoty żeglugowej poprzez opracowanie przejrzystej i sprawnej procedury przywozu towarów komercyjnych do jemeńskim portów na Morzu Czerwonym, pomimo trwającego konfliktu,

— wsparcie rządu Jemenu w zaopatrywaniu ludności w niezbędne artykuły pierwszej potrzeby, co nie jest w pełni możliwe z wykorzystaniem pomocy humanitarnej i lokalnych źródeł.

6. Szacowany czas realizacji

Planuje się, że czas realizacji przedsięwzięcia wyniesie dwanaście miesięcy. Komisja i UNOPS podpiszą stosowną umowę o przyznaniu wkładu.

7. Wyeksponowanie wkładu Unii

UNOPS jako podmiot odpowiedzialny za techniczną realizację projektu będzie dbać o odpowiednie wyeksponowanie wsparcia finansowego zapewnianego przez Unię, np. w sprawozdaniach oraz podczas organizowanych imprez lub spotkań. Flaga UE będzie widoczna na wszystkich dokumentach UNVIM. UNVIM/UNOPS odpowiednio wyeksponują wkład Unii, m.in. poprzez umieszczenie logo UE na wszystkich niezużywalnych urządzeniach zakupionych z wykorzystaniem unijnych środków. W odniesieniu do przypadków, w których umieszczenie takich informacji mogłoby zagrażać przywilejom i immunitetom przysługującym UNOPS lub bezpieczeństwu jego personelu lub beneficjentów końcowych, uzgodnione zostaną stosowne rozwiązania alternatywne.

8. Udział UE w komitecie sterującym UNVIM

W skład komitetu sterującego UNVIM wchodzą: Królestwo Arabii Saudyjskiej (reprezentowane przez EHOC i Ministerstwo Obrony), Zjednoczone Emiraty Arabskie, rząd Jemenu (reprezentowany przez oficera łącznikowego UNVIM z siedzibą w Dżibuti i przedstawiciela Ministerstwa Transportu), UNOPS i Biuro Organizacji Narodów Zjednoczonych ds. Koordynacji Pomocy Humanitarnej. Unia będzie nadal brać udział w comiesięcznych posiedzeniach Komitetu Sterującego UNVIM, podobnie jak Stany Zjednoczone, Niderlandy i Zjednoczone Królestwo, które uczestniczą w tych posiedzeniach w charakterze obserwatorów ze względu na bycie darczyńcami na rzecz UNVIM.

9. Sprawozdawczość

UNVIM/UNOPS będzie przedstawiać ESDZ miesięczne sprawozdanie z postępów w dążeniu do osiągnięcia oczekiwanych wyników projektu. Sprawozdania te będą udostępniane odnośnemu organowi Rady.

ESDZ będzie składać odnośnemu organowi Rady sprawozdanie z comiesięcznych posiedzeń Komitetu Sterującego UNVIM.

Co kwartał w Brukseli UNVIM/UNOPS będą bezpośrednio składać sprawozdanie odnośnemu organowi Rady.

UNVIM/UNOPS przedstawią sprawozdanie końcowe i sprawozdanie finansowe w terminie sześciu miesięcy od zakończenia okresu realizacji projektu.