PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej L 334/1

ROZPORZĄDZENIE KOMISJI (WE) nr 1737/2006

z dnia 7 listopada 2006 r.

ustanawiające szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia (WE) nr 2152/2003 Parlamentu Europejskiego i Rady dotyczącego monitorowania wzajemnego oddziaływania lasów i środowiska naturalnego we Wspólnocie

KOMISJA WSPÓLNOT EUROPEJSKICH,

uwzględniając Traktat ustanawiający Wspólnotę Europejską,

uwzględniając rozporządzenie (WE) nr 2152/2003 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 17 listopada 2003 r. dotyczące monitorowania wzajemnego oddziaływania lasów i środowiska naturalnego we Wspólnocie (1), w szczególności jego art. 4 ust. 2, art. 5 ust. 5, art. 6 ust. 4, art. 7 ust. 3, art. 8 ust. 6, art. 9 ust. 6, art. 10 ust. 2, art. 14 ust. 5 i art. 15 ust. 4,

a także mając na uwadze, co następuje:

(1) Rozporządzenie (WE) nr 2152/2003 stosuje się od dnia 1 stycznia 2003 r. i stanowi ono podstawę umożliwiającą zintegrowane podejście do dalszego stosowania i rozwoju środków uprzednio wykonywanych na mocy rozporządzenia Rady (EWG) nr 3528/86 z dnia 17 listopada 1986 r. w sprawie ochrony lasów Wspólnoty przed zanieczyszczeniem atmosferycznym (2) i rozporządzenia Rady (EWG) nr 2158/92 z dnia 23 lipca 1992 r. w sprawie ochrony lasów wspólnotowych przed pożarami (3). Rozporządzenie (WE) nr 2152/2003 pozwoli również na rozwiązywanie ważnych problemów środowiskowych, z którymi Wspólnota zetknie się w przyszłości.

(2) W chwili obecnej obowiązują następujące rozporządzenia: rozporządzenie Komisji (EWG) nr 1696/87 z dnia 10 czerwca 1987 r. ustanawiające niektóre szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (EWG) nr 3528/86 w sprawie ochrony lasów Wspólnoty przed zanieczyszczeniem atmosferycznym (4), rozporządzenie Komisji (WE) nr 804/94 z dnia 11 kwietnia 1994 r. ustalające niektóre szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (EWG) nr 2158/92 w odniesieniu do systemów informacji o pożarach lasów (5), rozporządzenie Komisji (WE) nr 1091/94 z dnia 29 kwietnia 1994 r. ustanawiające niektóre szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (EWG) nr 3528/86 w sprawie ochrony lasów Wspólnoty przed zanieczyszczeniem atmosferycznym (6), rozporządzenie Komisji (WE) nr 1727/1999 z dnia 28 lipca 1999 r. ustanawiające niektóre szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (EWG) nr 2158/92 w sprawie ochrony lasów wspólnotowych przed pożarami (7), rozporządzenie Komisji (WE) nr 2278/1999 z dnia 21 października 1999 r. ustalające niektóre szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (EWG) nr 3528/86 w sprawie ochrony lasów Wspólnoty przed zanieczyszczeniami atmosferycznymi (8). Dla celów wykonania przepisów rozporządzenia (WE) nr 2152/2003 niektóre z przepisów powyższych rozporządzeń należy zmienić, inne zaś stosować w dalszym ciągu. W celu zapewnienia skuteczności, przejrzystości i racjonalnego porządku rozporządzenia te powinny zostać zastąpione przez jeden dokument, w którym powinny zostać zawarte te przepisy, które nadal zachowują ważność.

(3) Monitorowanie wpływu zanieczyszczenia powietrza na lasy powinno być nadal prowadzone w oparciu o systematyczną sieć punktów obserwacyjnych oraz sieć powierzchni obserwacyjnych przeznaczonych do prowadzenia stałego i intensywnego monitoringu, ustanowione i wdrożone na mocy rozporządzenia (EWG) nr 3528/86 oraz rozporządzeń (EWG) nr 1696/87 i (WE) nr 1091/94.

(4) Opracowywanie nowych działań monitorujących powinno ograniczać się do faz pilotażowych badań, eksperymentów i projektów demonstracyjnych w celu ustalenia możliwych do przyjęcia nowych wariantów działań z zakresu monitorowania.

(5) W odniesieniu do nowych działań monitorujących oraz przedstawiania wyników z tej dziedziny w okresie 2003–2006 nie będą konieczne szczegółowe zasady i wytyczne dotyczące wdrożenia art. 6 ust. 3 i art. 16 ust. 3 rozporządzenia (WE) nr 2152/2003, ponieważ w okresie tym nie zostało przewidziane wdrożenie nowych działań monitorujących.

(6) Podręcznik, o którym mowa w art. 10 rozporządzenia (WE) nr 2152/2003, a w którym zawarto informacje na temat parametrów, metod monitorowania oraz formatów danych, opiera się na przepisach dotyczących monitorowania zawartych w załącznikach do rozporządzeń (EWG) nr 1696/87, (WE) nr 804/94 i (WE) nr 1091/94. W świetle najnowszych postępów technologicznych konieczne jest jednak dokonanie zmian w tych przepisach. Przede wszystkim należy połączyć metody wykorzystywane do badań nad stanem koron drzew w oparciu o systematyczną sieć punktów obserwacyjnych oraz w oparciu o sieć powierzchni obserwacyjnych przeznaczonych do prowadzenia intensywnego monitoringu. Podręcznik powinien również zawierać omówienie metod dla prowadzenia dodatkowych działań monitorujących z zakresu takich dziedzin jak fenologia, jakość otaczającego powietrza, uszkodzenia spowodowane przez ozon oraz opad ściółki leśnej.

(7) Monitorowanie pożarów lasów powinno nadal odbywać się w ramach Europejskiego systemu informacji o pożarach lasów (EFFIS). EFFIS jest rozwinięciem skutecznego systemu wymiany informacji o pożarach lasów na terenie Wspólnoty, utworzonego i wdrożonego na mocy rozporządzenia (EWG) nr 2158/92 oraz rozporządzenia (WE) nr 804/94 i obejmuje dodatkowe informacje gromadzone przez Wspólne Centrum Badawcze w ramach Europejskiego systemu prognozowania zagrożenia pożarowego (EFFRFS) oraz Europejskiego systemu oceny szkód spowodowanych przez pożary lasów (EFFDAS).

(8) Środki zapobiegające pożarom lasów powinny być określane w oparciu o rezultaty, jakie dało zastosowanie rozporządzenia (EWG) nr 2158/92, pod warunkiem że środki te nie są finansowane na mocy rozporządzenia Rady (WE) nr 1257/99 z dnia 17 maja 1999 r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich z Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej (EFOGR), zmieniającego i uchylającego niektóre rozporządzenia (9) i pod warunkiem że nie są one objęte programami rozwoju obszarów wiejskich utworzonymi przez państwa członkowskie. Rozporządzenie to powinno określić podstawowe dane, które państwa członkowskie muszą przekazywać w przypadku wystąpienia na ich terytorium pożaru lasów, a także specyfikacje techniczne dotyczące sposobu przekazywania tych danych.

(9) W celu zapewnienia spójności z innymi działaniami finansowanymi przez Wspólnotę oraz aby uniknąć wypadków powielania i podwójnego finansowania, propozycje badań, eksperymentów i projektów demonstracyjnych przedstawiane przez państwa członkowskie zgodnie z art. 5, 6 i 7 rozporządzenia (WE) nr 2152/2003 powinny być ocenianie przez Komisję według określonych kryteriów.

(10) Aby zagwarantować, że tego rodzaju badania, eksperymenty i projekty demonstracyjne są dostosowane do aktualnych problemów i odpowiadają aktualnym potrzebom z dziedziny monitorowania lasów, konieczne będzie ustalenie listy priorytetów dotyczących przyznawania przez Wspólnotę środków finansowych na takie działania.

(11) Przy przygotowywaniu krajowych programów oraz ich aspektów finansowych należy w szczególności uwzględnić przepisy rozporządzenia Rady (WE, Euratom) nr 1605/2002 z dnia 25 czerwca 2002 r. w sprawie rozporządzenia finansowego mającego zastosowanie do budżetu ogólnego Wspólnot Europejskich (10) oraz rozporządzenia Komisji (WE, Euratom) nr 2342/2002 z dnia 23 grudnia 2002 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE, Euratom) nr 1605/2002 w sprawie rozporządzenia finansowego stosowanego do budżetu ogólnego Wspólnot Europejskich (11).

(12) Należy wprowadzić zasady kwalifikowania, aby określić zakres kosztów uznanych za uprawnione do częściowego finansowania przez Wspólnotę.

(13) Naukowa grupa doradcza, którą należy ustanowić zgodnie z art. 9 ust. 3 rozporządzenia (WE) nr 2152/2003, powinna doradzać Stałemu Komitetowi ds. Leśnictwa w sprawach technicznych dotyczących systemu monitorowania.

(14) Każde państwo członkowskie powinno wyznaczyć właściwy organ zgodnie z kryteriami określonymi w akcie podstawowym na mocy art. 54 ust. 2 lit. c) rozporządzenia (WE, Euratom) nr 1605/2002 w celu zapewnienia zgodności z wymogami należytego zarządzania finansami oraz poszanowania zasad niedyskryminacji i przejrzystości. Państwa członkowskie, które ponoszą prawną i finansową odpowiedzialność za wdrożenie przyjętych krajowych programów powinny ponosić odpowiedzialność za nieprawidłowości, zaniedbania lub nadużycia popełnione przez właściwy organ.

(15) Z uwagi na zdecentralizowane struktury organizacyjne administracji Belgia, Niemcy i Portugalia powinny uzyskać pozwolenie na wyznaczenie większej ilości właściwych organów.

(16) Dane przekazywane przez państwa członkowskie Komisji w ramach rozporządzenia (WE) nr 2152/2003 są uznawane za dokumenty w rozumieniu rozporządzenia (WE) nr 1049/2001 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 30 maja 2001 r. w sprawie publicznego dostępu do dokumentów Parlamentu Europejskiego, Rady i Komisji (12).

(17) Środki przewidziane niniejszym rozporządzeniem są zgodne z opinią Stałego Komitetu ds. Leśnictwa ustanowionego decyzją Rady 89/367/EWG (13),

PRZYJMUJE NINIEJSZE ROZPORZĄDZENIE:

ROZDZIAŁ I

PRZEDMIOT

Artykuł 1

Niniejsze rozporządzenie ustala szczegółowe zasady wykonania art. 4, art. 5 ust. 1 i 2, art. 6 ust. 1 i 2, art. 7 ust. 1 i 2, art. 8, art. 9 ust. 3, art. 10, art. 14 oraz art. 15 ust. 1 rozporządzenia (WE) nr 2152/2003.

ROZDZIAŁ II

MONITOROWANIE SKUTKÓW ZANIECZYSZCZENIA POWIETRZA

SEKCJA 1

SIEĆ PUNKTÓW OBSERWACYJNYCH

(artykuł 4 ust. 1 lit. a) oraz art. 10 ust. 1 rozporządzenia (WE) nr 2152/2003)

Artykuł 2

Systematyczna sieć punktów obserwacyjnych i monitorowanie

1. Systematyczna sieć punktów obserwacyjnych, dalej zwanych „powierzchniami rzędu I”, odpowiadająca siatce składającej się z pól o powierzchni 16 × 16 km, pokrywającej całe terytorium każdego z państw członkowskich, dalej zwanej „siatką”, jest wykorzystywana do przeprowadzania corocznych badań nad stanem koron drzew.

Badania te przeprowadzane są z wykorzystaniem metod określonych w rozdziale 2 załącznika I.

2. Obserwacje prowadzone są w punktach przecięcia znajdujących się na terenach leśnych.

3. Państwa członkowskie mogą posługiwać się siatkami o większej gęstości niż siatka powierzchni I rzędu, jeżeli jest to konieczne do przygotowania corocznych sprawozdań, zgodnie z art. 15 ust. 1 rozporządzenia (WE) nr 2152/2003, oraz w celu uzyskania danych reprezentatywnych na poziomie krajowym lub regionalnym.

Artykuł 3

Wyjątki dotyczące gęstości siatki

1. Do sporządzenia inwentaryzacji obejmującej inne tereny zalesione można zastosować podpróbę wykorzystującą siatkę z polami o powierzchni 32 × 32 km.

2. Podpróba wykorzystująca siatkę z polami o powierzchni 32 × 32 km może znaleźć zastosowanie w przypadku sporządzania inwentaryzacji obejmującej duże jednorodne powierzchnie leśne znajdujące się w Finlandii na północ od 65° 30′ szerokości geograficznej oraz w Szwecji na północ od 59° szerokości geograficznej.

Artykuł 4

Przekazywanie danych

1. Do dnia 15 grudnia każdego roku każde państwo członkowskie przekazuje Komisji dane zebrane podczas poprzedniego roku dla każdego z punktów siatki I rzędu z wykorzystaniem metod i formularzy określonych w rozdziale 14 załącznika I.

Ponadto państwa członkowskie przekazują dane uzupełniające sprawozdanie, zawierające dodatkowe informacje na temat zastosowanych metod monitorowania. Sprawozdanie jest sporządzone zgodnie z zasadami przedstawionymi w rozdziale 13 oraz w punkcie IV.1 rozdziału 14 załącznika I.

Przy przekazywaniu danych zebranych zgodnie z przepisami zawartymi w akapicie pierwszym należy wykorzystywać instrukcje i kody określone w rozdziale 15 załącznika I.

2. Danym odnoszącym się do terenów prywatnych towarzyszą dane georeferencyjne w postaci współrzędnych szerokości i długości geograficznej podane przynajmniej w stopniach i minutach. Wszelkim innym danym towarzyszą dane georeferencyjne w postaci współrzędnych szerokości i długości geograficznej podane w stopniach, minutach i sekundach.

3. Dane uzupełniające sprawozdanie, opisujące metody monitorowania, zachowują ważność do momentu zmiany metod.

SEKCJA 2

SIEĆ POWIERZCHNI OBSERWACYJNYCH

(artykuł 4 ust. 1 lit. b) i art. 10 ust. 1 rozporządzenia (WE) nr 2152/2003)

Artykuł 5

Utworzenie powierzchni obserwacyjnych dla celów intensywnego monitorowania

1. Sieć stałych powierzchni obserwacyjnych utworzona przez państwa członkowskie, zwana dalej „powierzchniami rzędu II”, jest wykorzystywana dla celów intensywnego i ciągłego monitorowania skutków zanieczyszczenia powietrza w ekosystemach leśnych. Maksymalna liczba powierzchni obserwacyjnych II rzędu wybranych na terenie każdego państwa członkowskiego dla potrzeb tej sieci wynosi 15.

Państwa członkowskie mogą jednak wybrać większą liczbę powierzchni II rzędu, pod warunkiem że nie przekracza ona 20 % liczby krajowych powierzchni I rzędu.

2. W momencie utworzenia nowej lub dodatkowej powierzchni II rzędu państwa członkowskie, przekazując Komisji po raz pierwszy dane dotyczące tej powierzchni, podają również w standardowej formie wykaz kryteriów wyboru oraz pełny wykaz wszystkich powierzchni, łącznie z podstawowymi informacjami o każdej z nich, takimi jak usytuowanie, czyli długość i szerokość geograficzna, wysokość, informacje o gatunkach i charakterystyka ogólna.

3. Wybór powierzchni II rzędu przeprowadzany jest z wykorzystaniem metod określonych w rozdziale 1 załącznika I.

Artykuł 6

Monitorowanie

Intensywne i ciągłe monitorowanie ekosystemów leśnych obejmuje:

a) ciągłą inwentaryzację stanu koron drzew, analizę składu chemicznego liści i pomiary zmian przyrostowych na każdej powierzchni obserwacyjnej II rzędu zgodnie z rozdziałami 2, 3 i 4 załącznika I;

b) pomiary osadzania, pomiary meteorologiczne oraz analizę składu chemicznego roztworu glebowego, jak również ocenę runa leśnego prowadzone na przynajmniej 10 % powierzchni obserwacyjnych II rzędu zgodnie z rozdziałami 5–8 załącznika I;

c) tam gdzie to stosowne, także inne działania z zakresu monitorowania, takie jak ocena jakości otaczającego powietrza, obserwacja widocznych uszkodzeń spowodowanych przez ozon, obserwacja opadu ściółki oraz obserwacje fenologiczne zgodnie z rozdziałami 9–12 załącznika I.

Artykuł 7

Przekazywanie danych

1. Do dnia 15 grudnia każdego roku każde państwo członkowskie przekazuje Komisji dane zebrane podczas poprzedniego roku dla każdej z powierzchni II rzędu z wykorzystaniem metod i formatów określonych w rozdziale 14 załącznika I.

Ponadto państwa członkowskie przekazują dane uzupełniające sprawozdanie, zawierające dodatkowe informacje na temat zastosowanych metod monitorowania. Sprawozdanie jest sporządzone zgodnie z zasadami przedstawionymi w rozdziale 13 oraz w punkcie IV.1 rozdziału 14 załącznika I.

Przy przekazywaniu danych zebranych zgodnie z przepisami zawartymi w akapicie pierwszym należy wykorzystywać instrukcje i kody określone w rozdziale 15 załącznika I.

2. Danym odnoszącym się do terenów prywatnych towarzyszą dane georeferencyjne w postaci współrzędnych szerokości i długości geograficznej podane odpowiednio przynajmniej w stopniach i minutach. Wszelkim innym danym towarzyszą dane georeferencyjne w postaci współrzędnych szerokości i długości geograficznej podane odpowiednio w stopniach, minutach i sekundach.

3. Dane uzupełniające sprawozdanie, opisujące metody monitorowania, zachowują ważność do momentu zmiany metod.

ROZDZIAŁ III

EUROPEJSKI SYSTEM INFORMACJI O POŻARACH LASÓW

(artykuł 5 ust. 1 rozporządzenia (WE) nr 2152/2003)

Artykuł 8

Informacje objęte systemem

1. Europejskim systemem informacji o pożarach lasów (EFFIS) zarządza Wspólne Centrum Badawcze Komisji.

2. W EFFIS rejestrowane są następujące dane:

a) wspólne podstawowe dane przekazywane zgodnie z art. 9;

b) dodatkowe dane na temat pożarów lasów na terenach o powierzchni co najmniej 50 hektarów, przekazywane zgodnie z art. 10;

c) informacje na temat prognoz zagrożenia pożarowego dostarczane przez Wspólne Centrum Badawcze w ramach Europejskiego systemu prognozowania zagrożenia pożarowego (EFFRFS) oraz na temat map i oceny szkód wyrządzonych przez pożary na powierzchni obejmującej co najmniej 50 hektarów w ramach Europejskiego systemu oceny szkód spowodowanych przez pożary lasów (EFFDAS).

Artykuł 9

Wspólne podstawowe dane

1. Do dnia 1 lipca każdego roku każde państwo członkowskie przekazuje Komisji wspólne podstawowe dane dotyczące wszystkich pożarów lasów, które miały miejsce na ich terytorium w okresie poprzedniego roku. Wspólne podstawowe dane powinny zawierać co najmniej następujące informacje na temat każdego pożaru lasu, ujęte w sposób pozwalający na przeprowadzenie porównań na poziomie Wspólnoty:

a) datę i miejscową godzinę pierwszego alarmu;

b) datę i miejscową godzinę pierwszej interwencji;

c) datę i miejscową godzinę ugaszenia pożaru;

d) miejsce wybuchu pożaru na poziomie gminy (wspólny dziewięciocyfrowy kod);

e) całkowitą powierzchnię obszaru zniszczonego przez pożar;

f) podział obszaru objętego zniszczeniami na tereny leśne, zalesione i niezalesione;

g) przypuszczalną przyczynę.

2. W celu rejestrowania wspólnych podstawowych danych, o których mowa w ust. 1, należy wykorzystać specyfikacje techniczne określone w załączniku II.

Artykuł 10

Informacje dodatkowe

W przypadku pożarów obejmujących powierzchnię co najmniej 50 hektarów państwa członkowskie mogą przekazywać Komisji co roku dodatkowe informacje, uzupełniające wspólne podstawowe dane, o których mowa w art. 9.

Jeśli zostaną dostarczone, informacje te powinny dotyczyć poziomu wyrządzonych szkód (czy jest on niski, średni czy wysoki) oraz lokalizacji.

ROZDZIAŁ IV

BADANIA, EKSPERYMENTY I PROJEKTY DEMONSTRACYJNE

(artykuł 5 ust. 2, art. 6 ust. 2 oraz art. 7 ust. 2 rozporządzenia (WE) nr 2152/2003)

Artykuł 11

Ocena proponowanych projektów

Propozycje badań, eksperymentów i projektów demonstracyjnych oraz prób na podstawie fazy pilotażowej przedstawione przez państwa członkowskie na mocy art. 5 ust. 2, art. 6 ust. 2 oraz art. 7 ust. 2 rozporządzenia (WE) nr 2152/2003, dalej zwane „proponowanymi projektami”, są oceniane przez Komisję według kryteriów określonych w załączniku III.

Artykuł 12

Decyzja dotycząca ustalania kolejności proponowanych projektów

Komisja ustala kolejność kryteriów, według których Wspólnota będzie udzielać wsparcia finansowego proponowanym projektom.

ROZDZIAŁ V

WŁAŚCIWE ORGANY

(artykuł 14 rozporządzenia (WE) nr 2152/2003)

Artykuł 13

Właściwe organy

1. Właściwy organ, wyznaczony przez każde państwo członkowskie na mocy art. 14 rozporządzenia (WE) nr 2152/2003, dalej zwany „właściwym organem”, jest punktem kontaktowym dla Komisji.

2. Belgia, Niemcy i Portugalia mogą wyznaczyć większą liczbę właściwych organów.

Artykuł 14

Kryteria wyboru

1. Właściwe organy postępują zgodnie z zasadami ustanowionymi w rozporządzeniu (WE, Euratom) nr 1605/2002 i rozporządzeniu (WE, Euratom) nr 2342/2002, jak również z przepisami niniejszego rozporządzenia.

2. Właściwe organy spełniają co najmniej następujące kryteria:

a) są to krajowe organy sektora publicznego lub podmioty podlegające prawu prywatnemu z misją służby publicznej, których działania są regulowane prawem jednego z państw członkowskich;

b) oferują odpowiednie gwarancje finansowe, wydane przez organ władzy publicznej, szczególnie w przypadku pełnego zwrotu kwot należnych Komisji;

c) działają zgodnie z wymogami należytego zarządzania finansami;

d) gwarantują przejrzystość działań prowadzonych zgodnie z art. 56 ust. 1 rozporządzenia (WE, Euratom) nr 1605/2002.

Artykuł 15

Dodatkowe warunki dla podmiotów podlegających prawu prywatnemu

W przypadku wyznaczenia przez państwa członkowskie na mocy art. 14 podmiotów podlegających prawu prywatnemu, decyzja Komisji dotycząca akceptacji tych podmiotów, zależy od dostarczenia przez nie następujących dowodów potwierdzających:

a) ich możliwości techniczne i umiejętności zawodowe, w oparciu o dokumenty potwierdzające wykształcenie i kwalifikacje zawodowe pracowników na stanowiskach kierowniczych;

b) ich możliwości ekonomiczne i finansowe, w oparciu o gwarancje rządowe udzielone zgodnie z art. 14 ust. 3 lit. e) rozporządzenia (WE) nr 2152/2003 oraz odpowiednie wyciągi bankowe lub właściwe ubezpieczenie od ryzyka zawodowego, lub zestawienia bilansowe, lub wyciągi z zestawień bilansowych dotyczące co najmniej dwóch ostatnich lat, za które zamknięto rachunki, jeżeli publikacji zestawienia bilansowego wymaga prawo spółek państwa członkowskiego, w którym znajduje się siedziba podmiotu;

c) ich kompetencje na mocy prawa krajowego do przeprowadzania zadań związanych z wykonaniem budżetu potwierdzone dokumentami poświadczającymi wpisanie do rejestru zawodowego lub handlowego lub potwierdzonym oświadczeniem lub świadectwem, członkostwem specjalnej organizacji, wyraźnym upoważnieniem lub wpisaniem do rejestru VAT;

d) że nie znajdują się one w żadnej z sytuacji, o których mowa w art. 93 i 94 rozporządzenia (WE, Euratom) nr 1605/2002;

e) że zgadzają się one na poddanie się kontroli przez Trybunał Obrachunkowy.

Artykuł 16

Umowa

Komisja zawiera umowę z właściwymi organami zgodnie z art. 56 rozporządzenia (WE, Euratom) nr 1605/2002 oraz art. 35 i 41 rozporządzenia (WE, Euratom) nr 2342/2002.

Artykuł 17

Zadania właściwych organów

Właściwe organy spełniają następujące zadania:

a) przeprowadzają regularne kontrole w celu zapewnienia właściwego wykonania działań, które mają być finansowane zgodnie z rozporządzeniem (WE) nr 2152/2003;

b) podejmują stosowne środki zapobiegające nieprawidłowościom i nadużyciom finansowym oraz, w razie konieczności, wnoszą oskarżenia w celu odzyskania utraconych, niewłaściwie wypłaconych lub nieodpowiednio wykorzystanych środków;

c) udostępniają Komisji wszelkie żądane przez nią informacje;

d) występują w roli pośrednika, któremu wypłacane są środki wspólnotowe;

e) przechowują księgowość oraz wszelkie dokumenty potwierdzające otrzymanie i wypłatę omówionych środków przeznaczonych na realizację programu krajowego, łącznie ze wszystkimi fakturami innymi dokumentami o podobnej mocy dowodowej, służącymi jako potwierdzenie kosztów programu.

Artykuł 18

Kontrole Komisji

Eksperci Komisji mogą przeprowadzać kontrole dokumentów oraz kontrole na miejscu sprawdzające istnienie, użyteczność i poprawne działanie właściwych organów zgodnie z zasadami należytego zarządzania finansami.

ROZDZIAŁ VI

PROGRAMY KRAJOWE I ICH DOSTOSOWANIA

SEKCJA 1

PROGRAMY KRAJOWE

(artykuł 7 ust. 2 oraz art. 8 ust. 1 i 2 rozporządzenia (WE) nr 2152/2003)

Artykuł 19

Zawartość

1. Programy krajowe i ich dostosowania zgodnie z art. 8 rozporządzenia (WE) nr 2152/2003 zawierają informacje oraz potwierdzające dokumenty wymienione w załączniku IV.

Państwa członkowskie przekazują Komisji informacje o krajowych programach i ich dostosowaniach na formularzach przedstawionych w tym załączniku na papierze oraz w formacie cyfrowym.

2. Wszystkie działania, przewidziane w art. 4, art. 5, art. 6 ust. 2 i 3, art. 7 ust. 2 rozporządzenia (WE) nr 2152/2003 i dla których realizacji konieczne jest finansowe wsparcie Wspólnoty, są włączane do programu krajowego w formie indywidualnych wniosków.

Artykuł 20

Programy cząstkowe

Krajowe programy w Belgii, Niemczech i Portugalii mogą składać się z programów cząstkowych przedstawionych przez właściwe organy.

SEKCJA 2

DOSTOSOWANIE

(artykuł 8 ust. 3 rozporządzenia (WE) nr 2152/2003)

Artykuł 21

Dostosowanie

1. Zgodnie z art. 5 ust. 2, art. 6 ust. 2 i art. 7 ust. 2 rozporządzenia (WE) nr 2152/2003 dostosowania programów krajowych dotyczą wyłącznie badań, eksperymentów, projektów demonstracyjnych oraz faz próbnych monitorowania.

2. Wnioski o dostosowanie programu krajowego są przekazywane Komisji na formularzu przedstawionym w załączniku IV.

3. Wnioski o dostosowanie krajowych programów w okresie 2005–2006 powinny zostać przedstawione Komisji najpóźniej do dnia 31 października 2005 r., aby można je było uwzględnić w planach na następny rok.

ROZDZIAŁ VII

ZARZĄDZANIE FINANSAMI I KONTROLA

SEKCJA 1

KOSZTY

Artykuł 22

Definicja kosztów kwalifikowanych

Koszty kwalifikowane są kosztami, które bezpośrednio i w całości są związane z realizacją krajowego programu, zatwierdzonego przez Komisję.

Państwa członkowskie mogą stosować surowsze zasady określania kosztów kwalifikowanych.

Artykuł 23

Zatwierdzanie wydatku

Wydatki poparte są odpowiednimi oryginalnymi dokumentami, takimi jak faktury lub inne dokumenty o podobnej mocy dowodowej.

Nie należy załączać oryginalnych dokumentów do zestawienia wydatków. Beneficjent powinien jednak dostarczyć Komisji, na jej żądanie, wszystkie szczegóły, włącznie z fakturami, których Komisja może potrzebować do oceny wydatków.

Artykuł 24

Koszty uznawane za kwalifikowane

1. Za koszty kwalifikowane uznaje się koszty przewidziane w zatwierdzonym programie krajowym, bezpośrednio związane z jego realizacją i do niej niezbędne.

2. Koszty muszą być uzasadnione i zgodne z zasadami należytego zarządzania finansowego, w szczególności z zasadami stosunku ceny do jakości i opłacalności.

3. Koszty muszą być poniesione w okresie kwalifikowalności, który został określony w decyzji Komisji zatwierdzającej program krajowy. Koszt uznaje się za poniesiony w okresie kwalifikowalności, jeżeli:

a) prawne zobowiązanie do pokrycia kosztów zostało podjęte po rozpoczęciu okresu kwalifikowalności oraz przed jego zakończeniem;

b) działanie, z którym związane są koszty, musi zostać podjęte po rozpoczęciu okresu kwalifikowalności i ukończone przed jego upłynięciem.

4. Koszty muszą być w całości poniesione przed złożeniem ostatecznej dokumentacji razem z końcowym zestawieniem wydatków i dochodów.

Artykuł 25

Koszty personelu

Koszty personelu nalicza się według rzeczywistego czasu poświęconego programowi krajowemu. Oblicza się je na podstawie rzeczywistego wynagrodzenia lub płacy brutto łącznie z obowiązkowymi składkami na ubezpieczenia społeczne, jednak z wyłączeniem jakichkolwiek innych kosztów.

Czas pracy każdego pracownika, włącznie z urzędnikami państwowymi oraz pracownikami agencji rządowych pracującymi przy realizacji krajowego programu, jest rejestrowany przy pomocy list obecności lub sprawozdań z systemu rejestrowania czasu pracy, utworzonego i poświadczonego przez właściwy organ i przez ewentualnych partnerów.

Artykuł 26

Koszty podróży

Koszty podróży uznawane są za kwalifikowane, jeśli są one bezpośrednio i w całości związane z realizacją zatwierdzonego programu krajowego. Koszty podróży oblicza się zgodnie z wewnętrznymi zasadami właściwego organu.

Artykuł 27

Koszty ogólne

1. Koszty ogólne, mające pokryć ogólne pośrednie koszty związane z zatrudnieniem personelu pracującego przy realizacji programu krajowego, zarządzaniem nim, jego zakwaterowaniem oraz bezpośrednim lub pośrednim wspieraniem, lub koszty związane z wykorzystywaniem na miejscu infrastruktury i sprzętu, uznaje się za kwalifikowane, pod warunkiem że są one rzeczywiste, uzasadnione i nie zawierają kosztów przypisanych do innej pozycji budżetu.

2. Koszty ogólne są kwalifikowane maksymalnie do 7 % całkowitej wysokości kwalifikowanych kosztów bezpośrednich.

3. Koszty ogólne obciążają program krajowy zgodnie z zatwierdzoną polityką księgowania kosztów właściwego organu.

Artykuł 28

Koszty kapitałowe

W przypadku gdy koszty obejmują amortyzację zainwestowanego kapitału z okresem trwania dłuższym niż jeden rok i w cenie wyższej niż 500 EUR, koszty amortyzacji są uznawane za kwalifikowane, jeżeli odnoszą się one wyłącznie do programu krajowego i do okresu kwalifikowalności danej fazy tego programu, oraz pod warunkiem że koszty te są amortyzowane metodą liniową: w przypadku inwestycji w zakresie budowy oraz infrastruktury w okresie 10 lat, zaś w przypadku sprzętu, łącznie ze sprzętem komputerowym, w okresie 5 lat.

Artykuł 29

Koszt zakupu używanego sprzętu

Koszty zakupu sprzętu używanego są uznawane za kwalifikowane po spełnieniu następujących trzech warunków:

a) sprzedawca sprzętu przedstawia deklarację określającą pochodzenie sprzętu i potwierdza, że nigdy w ciągu ubiegłych siedmiu lat przy zakupie tego sprzętu nie korzystano z pomocy dotacji krajowych lub wspólnotowych;

b) cena sprzętu nie przekracza jego wartości rynkowej i jest niższa od ceny podobnego nowego sprzętu; oraz

c) sprzęt posiada właściwości techniczne niezbędne dla realizacji działania oraz odpowiada obowiązującym normom.

Artykuł 30

Podwykonawstwo

Wydatki związane z zawieraniem umów o podwykonawstwo z pośrednikami lub konsultantami są obliczane w oparciu o koszty rzeczywiste i udokumentowane przez odpowiednie faktury i inne dokumenty potwierdzające. W wyjątkowych przypadkach, gdy koszty są wyrażone jako procent całkowitych kosztów działań, mogą one zostać uznane za kwalifikowane, jeśli właściwy organ jest w stanie je uzasadnić poprzez odniesienie do rzeczywistej wartości wykonanych prac lub wyświadczonych usług.

Artykuł 31

Podatek od wartości dodanej

Podatek od wartości dodanej (VAT) uznaje się za kwalifikowany, jeżeli właściwy organ nie ma możliwości odzyskania podatku VAT zapłaconego przy realizacji programu krajowego.

Właściwy organ dostarcza oświadczenie wystawione przez odpowiednie władze krajowe potwierdzające, że niemożliwe jest odzyskanie zapłaconego podatku VAT od towarów i usług koniecznych do realizacji programu krajowego.

Artykuł 32

Koszty niekwalifikowane

1. Następujące koszty są uznawane za niekwalifikowane:

a) jakiekolwiek koszty poniesione z tytułu działań objętych innym instrumentem finansowym Wspólnoty;

b) straty wynikające z różnic kursowych;

c) nakłady zbędne lub zmarnowane;

d) koszty dystrybucji oraz koszty związane z marketingiem i reklamą produktów i działań handlowych;

e) jakiekolwiek rezerwy na pokrycie możliwych przyszłych strat lub należności;

f) jakiekolwiek odsetki z tytułu długu lub odsetki od kapitału pożyczonego;

g) nieściągalne należności.

Niektóre z kosztów, o których mowa w lit. d), mogą być uznane za kwalifikowane po ustaleniu z Komisją.

2. Koszty niekwalifikowane, o których mowa w ust. 1, nie są uwzględniane przez Komisję przy kalkulacji kosztów całkowitych programu.

Artykuł 33

Kurs wymiany

1. Przeliczenie pomiędzy euro i krajową walutą jest dokonywane przy wykorzystaniu dziennego kursu wymiany euro opublikowanego w serii C Dziennika Urzędowego Unii Europejskiej.

2. Kurs wykorzystywany do przeliczeń pomiędzy euro i krajowymi walutami jest kursem wymiany opublikowanym ostatniego dnia roboczego w miesiącu poprzedzającym miesiąc, w którym został podpisany i przedłożony Komisji program krajowy, lub, w przypadku płatności, sprawozdanie finansowe i wniosek o dokonanie wypłaty.

SEKCJA 2

PŁATNOŚĆ

(artykuł 8 ust. 5 rozporządzenia (WE) nr 2152/2003)

Artykuł 34

Decyzja w sprawie udziału finansowego

Komisja decyduje o udziale finansowym w kosztach kwalifikowanych programów krajowych w dwóch etapach, podejmując każdego roku trwania programu decyzję, dalej zwaną „decyzją Komisji”. Decyzja Komisji skierowana jest do państwa członkowskiego.

Artykuł 35

Prefinansowanie

Właściwe organy mogą zwrócić się z prośbą o wypłatę płatności zaliczkowej w wysokości 50 % rocznej pomocy Wspólnoty przeznaczonej na realizację programu krajowego zgodnie z ustaleniami programu krajowego dopiero po upływie trzech miesięcy od daty powiadomienia o decyzji Komisji. Prefinansowanie podlega porozumieniu zawartemu na mocy art. 16.

Artykuł 36

Deklaracje

1. Właściwe organy przedkładają Komisji sprawozdania z płatności dokonanych w ramach programu krajowego, wykorzystując wzory zawarte w załączniku V. Sprawozdaniom tym towarzyszy oświadczenie o postępach w działaniach podjętych w ramach programu krajowego. Sprawozdania te są składane najpóźniej w ciągu 15 miesięcy od daty powiadomienia o decyzji Komisji i dotyczą wydatków poniesionych w roku poprzednim.

2. Wydatki kwalifikowane, zgodne z przepisami sekcji 1 niniejszego rozdziału i wymienione w rocznym sprawozdaniu, są potrącane przez Komisję z płatności zaliczkowych, jakie państwa członkowskie otrzymują na realizację programów krajowych.

W przypadku gdy wydatki wymienione w sprawozdaniu przekraczają wysokość płatności zaliczkowej, Komisja dokonuje płatności okresowej.

Płatności okresowe nie mogą w żadnym wypadku przekroczyć 30 % rocznej pomocy Wspólnoty na rzecz programu krajowego.

Artykuł 37

Realizacja techniczna i finansowa

1. Zgodnie z wymogami rozporządzenia (WE) nr 2152/2003 oraz niniejszego rozporządzenia każdy z dwóch etapów, o których mowa w art. 34, musi osiągnąć fazę pełnej technicznej i finansowej realizacji nie później niż w okresie dwóch lat od daty powiadomienia o decyzji Komisji.

Właściwe organy występują z wnioskiem o płatność salda kwalifikowanych wydatków najpóźniej w okresie 27 miesięcy od daty powiadomienia o decyzji Komisji.

2. Saldo za każdy z etapów jest wyrównywane po tym, jak Komisja otrzymała wniosek o dokonanie końcowej płatności za każdy z etapów i sprawdziła towarzyszące mu sprawozdanie finansowe.

Artykuł 38

Koordynacja wniosków o płatność

Zgodnie z przepisami ich prawa krajowego państwa członkowskie gwarantują, że wnioski o płatność sporządzone przez właściwe organy są skoordynowane i zgodne z decyzją Komisji.

Artykuł 39

Wnioski o prefinansowanie i płatności

Właściwe organy składają wnioski do Komisji o dokonanie płatności zaliczkowych i płatności, wykorzystując wzory określone w załącznikach VI, VII i VIII.

SEKCJA 3

NIEPRAWIDŁOWOŚCI

(artykuł 14 ust. 3 rozporządzenia (WE) nr 2152/2003)

Artykuł 40

Nieprawidłowości

1. Wszelkie kwoty utracone na skutek nieprawidłowości lub niedbalstwa są odzyskiwane przez państwo członkowskie i zwracane Wspólnocie.

2. Jeżeli Komisja w ciągu pięciu lat od wypłacenia końcowej płatności za ostatni rok programu krajowego stwierdzi nieprawidłowości w przeprowadzeniu jakiejkolwiek operacji finansowanej przez Wspólnotę oraz że odnośna kwota nie została zwrócona Wspólnocie na mocy ust. 1, wówczas informuje ona państwo członkowskie o zaistniałej sytuacji, dając mu sposobność do złożenia wyjaśnień w tej sprawie.

3. Jeżeli analiza sytuacji oraz wyjaśnienia udzielone przez zainteresowane państwo członkowskie doprowadzą do potwierdzenia przez Komisję faktu zaistnienia nieprawidłowości, państwo członkowskie zwraca odnośną kwotę.

SEKCJA 4

KONTROLE, AUDYTY I INSPEKCJE TECHNICZNE

(artykuł 14 ust. 4 rozporządzenia (WE) nr 2152/2003)

Artykuł 41

Audyt finansowy Komisji

1. Komisja lub jej upoważniony przedstawiciel może przeprowadzić audyt właściwych organów, wykonawców lub podwykonawców odpowiedzialnych za wykonanie działań podjętych w ramach realizacji programu krajowego w dowolnym momencie w czasie trwania umowy oraz w okresie do pięciu lat od chwili wypłacenia ostatniej raty środków Wspólnoty przeznaczonych na realizację tego programu.

2. Komisja lub jej upoważniony przedstawiciel ma dostęp do wszelkiej dokumentacji koniecznej do ustalenia kwalifikowalności kosztów ponoszonych przez strony biorące udział w realizacji programu krajowego, takiej jak faktury i wyciągi z listy płac.

3. Audyt przeprowadzany jest z zachowaniem poufności. Komisja podejmuje odpowiednie kroki w celu zagwarantowania, że upoważnieni przez nią przedstawiciele zachowają poufność danych, do których mają dostęp lub które im dostarczono.

Komisja może skontrolować sposób, w jaki zostały wykorzystane środki finansowe Wspólnoty przez właściwe organy, wykonawców lub podwykonawców odpowiedzialnych za wykonanie działań podjętych w ramach programu krajowego.

4. Sprawozdanie o wynikach audytu, dotyczące właściwych organów i innych stron odpowiedzialnych za wykonanie działań podjętych w ramach programu krajowego, jest wysyłane do tychże organów, wykonawców i podwykonawców. Mogą oni przekazać swoje uwagi do Komisji w ciągu jednego miesiąca od daty otrzymania sprawozdania. Komisja może zadecydować o nieuwzględnianiu uwag przesłanych po tym terminie.

5. Na podstawie wniosków z audytu Komisja podejmuje odpowiednie działania uznane przez nią za niezbędne, łącznie z wydaniem polecenia zwrotu całości lub części płatności przez nią dokonanych.

Artykuł 42

Kontrole i inspekcje techniczne

Właściwe organy umożliwiają personelowi Komisji i osobom upoważnionym przez Komisję odpowiedni dostęp do miejsc lub lokali, na terenie których wykonywane są działania związane z realizacją programu krajowego oraz do wszystkich dokumentów dotyczących merytorycznego i finansowego zarządzania operacją. Dostęp osób upoważnionych przez Komisję może być przedmiotem uzgodnień dotyczących zachowania poufności pomiędzy Komisją a właściwym organem.

Kontrole mogą rozpocząć się w fazie realizacji programu i są przeprowadzane z zachowaniem poufności.

Właściwe organy i strony odpowiedzialne za wykonanie działań związanych z realizacją krajowego programu gwarantują udzielenie Komisji lub osobom przez nią upoważnionym stosownej pomocy.

Artykuł 43

Oceny

(artykuł 8 ust. 4 rozporządzenia (WE) nr 2152/2003)

1. Państwa członkowskie poddają programy krajowe ocenie ex ante, przeglądowi śródokresowemu oraz ocenie ex post zgodnie z załącznikiem IX.

2. Ocena ex ante zawiera szczegółową weryfikację stosowności, wykonalności oraz trwałości działań podjętych w ramach realizacji programu krajowego, jak również analizę spodziewanych wyników. Wnioski z oceny ex ante są przekazywane Komisji łącznie z programami krajowymi.

3. Przegląd śródokresowy i ocena ex post zawierają ocenę stanu wykonania, skuteczność i wydajność działań monitorujących podjętych na mocy rozporządzenia (WE) nr 2152/2003. Wnioski z przeglądu śródokresowego są przekazywane Komisji do dnia 1 lipca 2006 r., a wnioski z oceny ex post są przekazywane Komisji do dnia 1 lipca 2007 r.

ROZDZIAŁ VIII

NAUKOWA GRUPA DORADCZA

(artykuł 9 ust. 3 rozporządzenia (WE) nr 2152/2003)

Artykuł 44

Zadania

1. Naukowa grupa doradcza, którą należy ustanowić zgodnie z art. 9 ust. 3 rozporządzenia (WE) nr 2152/2003, doradza Stałemu Komitetowi ds. Leśnictwa w następujących sprawach:

a) potrzeba przeprowadzenia szczególnych badań lub analiz;

b) potrzeba utworzenia grup roboczych ad hoc zajmujących się konkretnymi kwestiami;

c) usprawnienie organizacji i struktury systemu monitorowania;

d) problemy na styku nauki i polityki.

2. Naukowa grupa doradcza może wyrazić swoją opinię w następujących sprawach:

a) propozycje badań;

b) wyniki badań, takie jak użyteczność i jakość danych, oraz ogólniej sprawozdania przedstawiające wyniki uzyskane przez system monitorowania;

c) projekty podręczników.

3. Mandat naukowej grupy doradczej ogranicza się do czasu realizacji systemu, jak zostało to określone w art. 12 ust. 1 rozporządzenia (WE) nr 2152/2003.

ROZDZIAŁ IX

DOSTĘP DO DANYCH

(artykuł 15 ust. 1 rozporządzenia (WE) nr 2152/2003)

Artykuł 45

Dostęp do danych

W stopniu, w jakim jest to konieczne do realizacji ich działań, dostęp do danych określonych w art. 4 ust. 1 i art. 5 ust. 1 rozporządzenia (WE) nr 2152/2003 jest umożliwiany na mocy art. 9 ust. 5 i art. 11 ust. 2 tego rozporządzenia Europejskiej Agencji Środowiska i Międzynarodowemu programowi współpracy w zakresie oceny i monitorowania wpływu zanieczyszczenia powietrza na lasy, działającemu w ramach Komisji Gospodarczej ds. Europy ONZ (ICP Forests).

ROZDZIAŁ X

PRZEPISY KOŃCOWE

Artykuł 46

Uchylenie

Rozporządzenia (EWG) nr 1696/87, (WE) nr 804/94, (WE) nr 1091/94, (WE) nr 1727/1999 oraz (WE) nr 2278/1999 niniejszym tracą moc.

Artykuł 47

Wejście w życie

Niniejsze rozporządzenie wchodzi w życie trzeciego dnia po jego opublikowaniu w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej.

Niniejsze rozporządzenie wiąże w całości i jest bezpośrednio stosowane we wszystkich państwach członkowskich. Sporządzono w Brukseli, dnia 7 listopada 2006 r. W imieniu Komisji Stavros DIMAS Członek Komisji

(1) Dz.U. L 324 z 11.12.2003, str. 1. Rozporządzenie ostatnio zmienione rozporządzeniem (WE) nr 788/2004 (Dz.U. L 138 z 30.4.2004, str. 17).

(2) Dz.U. L 326 z 21.11.1986, str. 2. Rozporządzenie ostatnio zmienione rozporządzeniem (WE) nr 804/2002 Parlamentu Europejskiego i Rady (Dz.U. L 132 z 17.5.2002, str. 1).

(3) Dz.U. L 217 z 31.7.1992, str. 3. Rozporządzenie ostatnio zmienione rozporządzeniem (WE) nr 805/2002 Parlamentu Europejskiego i Rady (Dz.U. L 132 z 17.5.2002, str. 3).

(4) Dz.U. L 161 z 22.6.1987, str. 1. Rozporządzenie ostatnio zmienione rozporządzeniem (WE) nr 2278/1999 (Dz.U. L 279 z 29.10.1999, str. 3).

(5) Dz.U. L 93 z 12.4.1994, str. 11.

(6) Dz.U. L 125 z 18.5.1994, str. 1. Rozporządzenie ostatnio zmienione rozporządzeniem (WE) nr 2278/1999.

(7) Dz.U. L 203 z 3.8.1999, str. 41. Rozporządzenie zmienione rozporządzeniem (WE) nr 2121/2004 (Dz.U. L 367 z 14.12.2004, str. 17).

(8) Dz.U. L 279 z 29.10.1999, str. 3. Rozporządzenie zmienione rozporządzeniem (WE) nr 2121/2004.

(9) Dz.U. L 160 z 26.6.1999, str. 80. Rozporządzenie ostatnio zmienione rozporządzeniem (WE) nr 1698/2005 (Dz.U. L 277 z 21.10.2005, str. 1).

(10) Dz.U. L 248 z 16.9.2002, str. 1.

(11) Dz.U. L 357 z 31.12.2002, str. 1. Rozporządzenie ostatnio zmienione rozporządzeniem (WE, Euratom) nr 1248/2006 (Dz.U. L 227 z 19.8.2006, str. 3).

(12) Dz.U. L 145 z 31.5.2001, str. 43.

(13) Dz.U. L 165 z 15.6.1989, str. 14.

ZAŁĄCZNIK I

Podręcznik dotyczący parametrów, metod monitorowania oraz formatów danych wykorzystywanych do zharmonizowanego monitorowania wpływu zanieczyszczenia powietrza atmosferycznego na lasy

Struktura podręcznika

Niniejszy podręcznik składa się z następujących 15 rozdziałów:

Rozdział 1 WSPÓLNE METODY WYBORU POWIERZCHNI II RZĘDU Rozdział 2 WSPÓLNE METODY BADANIA STANU KORON DRZEW NA POWIERZCHNIACH I ORAZ II RZĘDU WSPÓLNE METODY POMIARU SKŁADU CHEMICZNEGO LISTOWIA NA POWIERZCHNIACH II RZĘDU Rozdział 4 WSPÓLNE METODY DOKONYWANIA POMIARÓW ZMIAN PRZYROSTOWYCH NA POWIERZCHNIACH II RZĘDU Rozdział 5 WSPÓLNE METODY DOKONYWANIA POMIARÓW OSADZANIA NA POWIERZCHNIACH II RZĘDU Rozdział 6 WSPÓLNE METODY DOKONYWANIA POMIARÓW METEOROLOGICZNYCH NA POWIERZCHNIACH II RZĘDU Rozdział 7 WSPÓLNE METODY MONITOROWANIA ROZTWORU GLEBOWEGO NA POWIERZCHNIACH II RZĘDU Rozdział 8 WSPÓLNE METODY DOKONYWANIA OCENY RUNA LEŚNEGO NA POWIERZCHNIACH II RZĘDU Rozdział 9 WSPÓLNE METODY DOKONYWANIA OCENY OPADU ŚCIÓŁKI NA POWIERZCHNIACH II RZĘDU Rozdział 10 WSPÓLNE METODY OCENY JAKOŚCI OTACZAJĄCEGO POWIETRZA NA POWIERZCHNIACH II RZĘDU Rozdział 11 WSPÓLNE METODY DOKONYWANIA OCENY WIDOCZNYCH USZKODZEŃ SPOWODOWANYCH PRZEZ OZON NA POWIERZCHNIACH II RZĘDU Rozdział 12 WSPÓLNE METODY DOKONYWANIA OBSERWACJI FENOLOGICZNYCH NA POWIERZCHNIACH II RZĘDU Rozdział 13 SZCZEGÓŁY DOTYCZĄCE PRZEDSTAWIANIA INFORMACJI OGÓLNYCH DOTYCZĄCYCH STOSOWANYCH METOD MONITOROWANIA A TAKŻE WYNIKÓW OCENY/INTERPRETACJI UZYSKANYCH NA SZCZEBLU KRAJOWYM Rozdział 14 WSPÓLNE INSTRUKCJE W ZAKRESIE PRZEDSTAWIANIA WYNIKÓW ORAZ FORMATÓW DANYCH Rozdział 15 LISTA KODÓW I OBJAŚNIENIA DLA DANYCH Z BADAŃ DLA POWIERZCHNI I ORAZ II RZĘDU

Przepisy szczegółowe określone w każdym rozdziale oparte są na zaleceniach technicznych zespołów ekspertów Międzynarodowego programu współpracy w zakresie oceny i monitorowania wpływu zanieczyszczenia powietrza na lasy (ICP Forests). W ramach działań monitorujących rozróżnia się obowiązkowe i nieobowiązkowe działania monitorujące (parametry, metody itp.).

Rozdziały 1–8 oraz 14–15 opierają się na opisach technicznych zawartych w załącznikach do rozporządzenia Komisji (WE) nr 1091/94, a dodatkowo na podręcznikach dotyczących opadu ściółki, jakości otaczającego powietrza, oceny widocznych uszkodzeń spowodowanych przez ozon oraz ocen fenologicznych, których nie obejmuje wyżej wspomniane rozporządzenie.

Rozdział 2 zawiera szczegóły techniczne dotyczące monitorowania stanu koron drzew na powierzchniach I rzędu oraz II rzędu, gdyż jest to jedyne badanie, które należy przeprowadzać regularnie w ramach obu sieci. Ponadto, spośród rozdziałów dotyczących przedstawiania danych oraz formatów danych, tylko dwa rozdziały (14 i 15) dotyczą zarówno powierzchni rzędu I, jak i rzędu II.

ROZDZIAŁ 1

WSPÓLNE METODY WYBORU POWIERZCHNI II RZĘDU

I. Wybór powierzchni II rzędu

Za wybór tych powierzchni odpowiedzialne są państwa członkowskie, przy czym stosują one następujące kryteria wyboru:

— minimalna wielkość powierzchni mierzona w płaszczyźnie poziomej wynosi 0,25 ha,

— w celu zminimalizowania wpływu działalności na tereny przyległe, powierzchnia musi być otoczona strefą buforową. Rzeczywista szerokość takiej strefy zależy od typu i wieku lasu. Jeśli obszar powierzchni i jej otoczenie jest jednolite pod względem struktury wysokościowej i wiekowej, szerokość strefy buforowej może być ograniczona do 5 lub 10 m. Jeśli obszar leśny, na którym znajduje się powierzchnia, składa się z drzewostanu mieszanego, różnych gatunków lub różnej struktury wiekowej, obszar strefy buforowej powinien zostać powiększony do pięciokrotności potencjalnej maksymalnej wysokości drzew na powierzchni,

— dostęp do powierzchni musi być łatwy o każdej porze, przy czym nie powinny wystąpić żadne ograniczenia w odniesieniu do dostępu bądź pobierania próbek,

— należy unikać jakichkolwiek różnic w gospodarowaniu powierzchnią, strefą buforową i otaczającym je lasem,

— należy ograniczyć do minimum zakłócenia spowodowane monitorowaniem,

— należy unikać bezpośredniego zanieczyszczenia ze znanych lokalnych źródeł emisji zanieczyszczeń,

— powierzchnie powinny być zlokalizowane wystarczająco daleko od skraju lasu, w odległości dochodzącej do wartości pięciokrotnie przewyższającej potencjalną maksymalną wysokość drzew znajdujących się na powierzchni.

II. Zakładanie i dokumentacja powierzchni

Każda założona powierzchnia musi zostać szczegółowo opisana. Dane ogólne dotyczące nowych lub dodatkowych powierzchni ustala się i zgłasza Komisji w ramach następnego regularnego przekazywania danych. W szczegółowym opisie powierzchni należy: określić dokładne położenie powierzchni (lokalizację środka oraz punktów narożnych powierzchni), zamieścić szkicową mapę przedstawiającą trwałe oznaczenie punktów narożnych i/lub jej granic, liczbę drzew porastających powierzchnię i pozostałe istotne rozpoznawalne trwałe elementy znajdujące się na powierzchni lub w jej pobliżu (np. drogi dojazdowe, rzeki, rowy, duże drzewa). Ponadto na mapie należy wskazać położenie (przy pomocy współrzędnych GPS lub wskazując odległość od środka powierzchni) próbników oraz miejsc pobierania próbek (np. próbników osadzania lub wykopów w glebie).

III. Definicja podpowierzchni

Zasadniczo wszystkie drzewa na całej powierzchni muszą zostać włączone do próby w celu dokonania oceny stanu drzew (np. inwentaryzacja koron, ocena przyrostu). Jeśli na powierzchni znajduje się dużo drzew (tj. gęsty drzewostan), do celów tych badań można wyznaczyć podpowierzchnię. Wielkość podpowierzchni w czasie zakładania powierzchni powinna być wystarczająco duża, aby szacunkowe dane otrzymywane w tych badaniach były wiarygodne przez okres przynajmniej dwudziestu lat, a najlepiej przez cały okres wykorzystywania tego drzewostanu. W tym okresie na podpowierzchni powinno być dostępne przynajmniej 20 drzew.

IV. Ogólne informacje na temat każdej powierzchni

Podczas zakładania powierzchni i przeprowadzania pierwszego badania należy zebrać następujące informacje ogólne na temat każdej stałej powierzchni obserwacyjnej służącej do ciągłego, intensywnego monitorowania:

Założenie Pierwsze badanie — Kod opisowy Kraj Numer powierzchni obserwacyjnej Rzeczywista szerokość i długość geograficzna — Dane powierzchni Wysokość Orientacja Całkowita wielkość powierzchni Liczba drzew porastających powierzchnię Podpowierzchnia (jeżeli taką utworzono) Zaopatrzenie w wodę głównych gatunków Rodzaj próchnicy Jednostka glebowa (szacunkowo) — Dane na temat drzewostanu Średni wiek dominującego piętra Główne gatunki drzew Wydajność (wielkość szacunkowa) — Inne obserwacje Historia powierzchni Inne stacje monitorowania położone w pobliżu

W przypadku założenia nowej powierzchni w ramach realizacji krajowych intensywnych programów monitorowania, państwa członkowskie, korzystając ze zbioru danych i sprawozdań, prześlą Komisji Europejskiej (do końca roku, w którym powierzchnia została założona) informacje dotyczące każdej założonej powierzchni zebrane podczas jej zakładania.

Raz w roku należy przedstawić wszystkie zmiany dokonane w okresie tworzenia systemu monitorowania oraz inne istotne informacje (np. na temat gospodarki leśnej, burz oraz ataków szkodników).

V. Zastąpienie powierzchni zniszczonych oraz powierzchnie dodatkowe

Powierzchnie zniszczone oraz dodatkowe powinny być wybierane spośród istniejących powierzchni II rzędu zgodnie z kryteriami wyboru określonymi w niniejszym rozdziale. Powierzchnie założone na nowo lub powierzchnie dodatkowe otrzymują nowy numer. W ramach następnego regularnego przekazywania danych państwa członkowskie przedstawiają Komisji uzasadnienie zastąpienia danej powierzchni lub powód założenia powierzchni dodatkowej, wyniki ostatnio dokonanych obserwacji/pomiarów oraz kryteria wyboru powierzchni dodatkowych.

VI. Przekazywanie danych

Do przekazywania Komisji danych dla każdej powierzchni państwa członkowskie wykorzystują formularze 1 oraz 2 zawarte w rozdziale 14.

ROZDZIAŁ 2

WSPÓLNE METODY BADANIA STANU KORON DRZEW NA POWIERZCHNIACH I ORAZ II RZĘDU

I. Uwagi ogólne

Badanie stanu koron drzew na podstawie art. 2 oraz art. 6 lit. a) jest obowiązkowe i jest przeprowadzane na wszystkich powierzchniach I oraz II rzędu i jest powtarzane corocznie. Poniższe przepisy są oparte na zaleceniach technicznych zespołu ekspertów EKG ONZ ds. stanu koron drzew Międzynarodowego programu współpracy w zakresie oceny i monitorowania wpływu zanieczyszczenia powietrza na lasy (ICP Forests).

II. Wybór drzew do pobierania próbek

II.1. Wybór drzew do pobierania próbek w punktach I rzędu

W każdym punkcie pobierania próbek należy wybierać drzewa według ściśle określonej, obiektywnej i nieobciążonej błędem procedury statystycznej (np. krzyżowe skupienie zorientowane wzdłuż głównych kierunków geograficznych z narożnymi punktami w odległości 25 m od punktu siatki, z procesem próbkowania obejmującym 6 drzew na każdej podpowierzchni lub z procesem próbkowania drzew po linii spiralnej od punktu centralnego). W przypadku gęstych młodych stanowisk, gdzie nie można wyróżnić pojedynczych koron, wybór drzew powinien następować według określonych kryteriów geometrycznych. Proces ten należy powtarzać do momentu, gdy znaleziona zostanie wystarczająca liczba drzew o koronach, które można oszacować. Należy stosować następujące kryteria wyboru:

— państwa członkowskie mogą podjąć decyzję w sprawie liczby drzew objętych oceną; jednakże w każdym punkcie próba nie może obejmować mniej niż 20 lub więcej niż 30 drzew, przy czym liczba drzew musi pozostać stała,

— ocena obejmuje wszystkie gatunki drzew. Drzewa do pobierania próbek powinny mieć minimalną wysokość 60 cm. Wyłącznie drzewa górujące, panujące oraz współpanujące odpowiadające klasom drzew 1, 2 oraz 3 wg Krafta kwalifikują się jako drzewa do pobierania próbek w celu oceny stanu korony drzew. Drzewa należące to tych klas, których wierzchołki są złamane, nie kwalifikują się jako drzewa do pobierania próbek,

— drzewa usunięte w ramach działań w zakresie gospodarki leśnej, drzewa powalone (np. przewrócone przez wiatr lub złamane), a także drzewa martwe muszą zostać zastąpione nowymi drzewami do pobierania próbek wybranymi według obiektywnej procedury. Drzewo definiuje się jako martwe, jeżeli obumarciu uległa całość tkanki przewodzącej strzały. Drzewo martwe może być zarejestrowane wyłącznie raz. Zrąb zupełny drzewostanu oznacza, że punkt pobierania próbek przestaje istnieć do momentu założenia nowego drzewostanu,

— należy zaznaczyć centralny punkt jednostki pobierania próbek na potrzeby ponownej oceny w ramach kolejnych inwentaryzacji. Należy ponadto zapewnić możliwość identyfikacji drzew do pobierania próbek w ramach oceny dokonywanej w roku następnym, o ile to możliwe, bez trwałego znakowania drzew.

II.2. Wybór drzew do pobierania próbek na powierzchniach II rzędu

Należy monitorować wszystkie drzewa górujące, panujące lub współpanujące, odpowiadające klasom drzew 1, 2 oraz 3 wg Krafta, znajdujące się na obszarze powierzchni. Jeśli na powierzchni znajduje się za dużo drzew (np. gęsty drzewostan), można wyznaczyć podpowierzchnię, ograniczając w ten sposób liczbę drzew poddanych badaniu korony. W przypadku podpowierzchni należy monitorować wszystkie drzewa górujące, panujące i współpanujące, odpowiadające klasom drzew 1,2 oraz 3 wg Krafta, znajdujące się na obszarze podpowierzchni. W niektórych przypadkach można zastosować odmienny, lecz obiektywny i nieobciążony błędem statystycznym sposób wyboru lub ograniczania liczby drzew do pobierania próbek. Każdego roku należy stosować te same metody, przy czym podczas każdego badania należy dokonać oceny przynajmniej dwudziestu drzew.

III. Data dokonania oceny

Inwentaryzację należy przeprowadzać w okresie po ukształtowaniu się nowych igieł i liści, a przed odbarwieniem liści jesienią.

IV. Dodatkowe informacje ogólne

W punktach I rzędu ocenie poddać należy następujące parametry powierzchni i drzew:

— dla każdej powierzchni: — kod opisowy: — państwo, — data obserwacji, — numer punktu obserwacyjnego, — rzeczywiste współrzędne szerokości i długości geograficznej, — zaopatrzenie w wodę głównych gatunków, — rodzaj próchnicy, — wysokość, — orientacja, — dane na temat drzewostanu: — średni wiek dominującego piętra, — dane na temat gleby: — jednostka glebowa, — dodatkowe informacje dotyczące powierzchni specyficzne dla bieżącego roku (działania, zdarzenia),

— dla każdego drzewa znajdującego się na powierzchni: — numer powierzchni, — dane na temat drzewa do pobierania próbek: — numer drzewa, — gatunek drzewa, — defoliacja, — odbarwienie, — uszkodzenia, których przyczyny można łatwo zidentyfikować (owady, grzyby, czynniki abiotyczne…), — identyfikacja rodzaju uszkodzenia, — obserwacje drzewa występującego na powierzchni.

Należy zebrać następujące informacje na temat powierzchni i drzew na powierzchni II rzędu:

— państwo,

— numer powierzchni,

— data dokonania oceny,

— liczba drzew,

— gatunek drzewa,

— orientacja,

— informacje na temat wycinki oraz śmiertelności,

— działanie czynników zewnętrznych,

— klasa drzewostanu,

— zwartość korony

— widoczność.

V. Ocena drzew próbnych

V.1. Wzrokowa ocena defoliacji

Defoliację szacuje się rocznie według skali o pięcioprocentowych odstępach względem drzewa z pełnym ulistnieniem w warunkach lokalnych. Klasyfikację drzew według stopnia defoliacji przeprowadza się podczas obserwacji i rejestruje w pięcioprocentowych odstępach.

Drzewo o defoliacji między 95 % a 100 % klasyfikuje się jako żywe i punktuje notą 99. Nota 100 jest zarezerwowana dla drzew martwych.

Klasa Stopień defoliacji Procent utraty igliwia/liści 0 Brak defoliacji 0–10 1 Nieznaczna defoliacja 11–25 2 Umiarkowana defoliacja 26–60 3 Poważna defoliacja 61–99 4 Drzewo martwe 100

V.2. Wzrokowa ocena odbarwienia

Należy sklasyfikować drzewa według stopnia odbarwienia.

Określa się następujące stopnie odbarwienia:

Klasa Odbarwienie Indykatywny odsetek odbarwionego igliwia/liści 0 Brak lub nieznaczne odbarwienie 0–10 1 Lekkie odbarwienie 11–25 2 Umiarkowane odbarwienie 26–60 3 Poważne odbarwienie > 60

Jeżeli dodatkowo łączy się klasy defoliacji i odbarwienia, należy stosować następujące klasy uszkodzeń łącznych:

Klasa defoliacji Klasa odbarwienia 1 2 3 Wynikowa klasa uszkodzeń I 0 0 I II 1 I II II 2 II III III 3 III III III 4 IV IV IV 0 = brak uszkodzeń, I = nieznaczne uszkodzenia, II = umiarkowane uszkodzenia, III = poważne uszkodzenia, IV = drzewo martwe.

VI. Ocena przyczyn uszkodzeń

VI.1. Wybór drzew do pobierania próbek

Ocena przyczyn uszkodzeń jest nieobowiązkowa i jest dokonywana celem uzupełnienia rocznego badania stanu korony drzewa.

VI.2. Częstotliwość i wybór terminu

Rząd I i rząd II: ocenę przyczyn uszkodzeń przeprowadza się w trakcie normalnie przeprowadzanej oceny stanu korony drzewa w lecie.

Na powierzchniach II rzędu, na których realizuje się kompletny program, czyli na tak zwanych „powierzchniach kluczowych”, przeprowadza się dodatkową ocenę, mającą na celu ocenę uszkodzeń, w przypadku gdy zaobserwowano znaczne uszkodzenia poza okresem oceny stanu korony. Obserwacje dokonywane przez pracowników odpowiedzialnych za pobieranie próbek osadzania lub obserwacje fenologiczne mogą posłużyć jako system wczesnego ostrzegania. Dodatkowa ocena odbywa się w czasie maksymalnego nasilenia głównej przyczyny uszkodzeń (np. wiosną w przypadku owadów żerujących na liściach).

VI.3. Parametry poddawane ocenie

Poniższa tabela zawiera przegląd parametrów poddawanych ocenie na powierzchniach I oraz II rzędu.

Opis objawów Wskazanie części dotkniętej objawami Objaw Wskazanie objawu Położenie w koronie 1.1. Przyczyna 1.2. Zasięg

VII. Przekazywanie danych

Do przekazywania Komisji danych dla każdej powierzchni państwa członkowskie wykorzystują formularze 3–8 zawarte w rozdziale 14.

ROZDZIAŁ 3

WSPÓLNE METODY POMIARU SKŁADU CHEMICZNEGO LISTOWIA NA POWIERZCHNIACH II RZĘDU

I. Uwagi ogólne

Inwentaryzację składu chemicznego listowia zgodnie z art. 6 lit. a) przeprowadza się na wszystkich powierzchniach II rzędu i powtarza na każdej powierzchni co dwa lata. Poniższe przepisy oparte są na zaleceniach technicznych zespołu ekspertów EKG ONZ ds. składu chemicznego listowia Międzynarodowego programu współpracy w zakresie oceny i monitorowania wpływu zanieczyszczania powietrza na lasy (ICP Forests).

II. Metodyka inwentaryzacji

II.1. Data pobierania próbek

Gatunki drzew liściastych oraz modrzew: próbki muszą być pobierane w czasie, kiedy nowe liście są całkowicie rozwinięte oraz zanim rozpoczną się procesy żółknięcia i starzenia się jesienią.

Gatunki zimozielone: próbki muszą być pobierane podczas okresu spoczynku. Od państw członkowskich wymaga się określenia dla każdego regionu, a w każdym regionie dla równin i obszarów górskich, najbardziej dogodnego okresu pobierania próbek i analiz poszczególnych gatunków oraz stosowania się do ustalonego okresu.

Inwentaryzacja ulistnienia gatunków drzew liściastych zostanie przeprowadzona latem 2005 r., natomiast gatunków drzew zimozielonych zimą 2005/2006. Inwentaryzację powtarza się na każdej powierzchni co dwa lata.

II.2. Wybór drzew

Co dwa lata pobierana jest próbka z co najmniej pięciu drzew każdego głównego gatunku rosnącego na powierzchni.

Należy dobierać liczbę drzew do pobrania próbek w taki sposób, aby:

— nie były to te same drzewa, które wykorzystano do oceny koron, w celu uniknięcia utraty listowia spowodowanego kolejnym pobieraniem próbek,

— jeśli ocena żywotności ograniczona jest do drzew znajdujących się na podpowierzchni, drzewa do pobierania próbek listowia zostały wybrane spośród drzew na pozostałej części powierzchni. Jeśli nie korzysta się z podpowierzchni, drzewa do pobierania próbek były wybierane spośród drzew w strefie buforowej. W takim przypadku drzewom wybranym do pobrania próbek w strefie buforowej przydzielone zostają specjalne numery,

— drzewa należały do klas górujących i panujących (lasy z okapem zwartym) lub miały średnią wysokość ±20 % (lasy z okapem przerzedzonym),

— drzewa znajdowały się w pobliżu miejsc, z których próbki gleby zostały pobrane do analizy; jednakże należy zachować ostrożność, aby główne korzenie drzew próbnych nie zostały uszkodzone podczas pobierania próbek gleby,

— drzewa były reprezentatywne dla średniego poziomu defoliacji na powierzchni (±5 % średniej utraty ulistnienia),

— drzewa były reprezentatywne dla statusu sanitarnego powierzchni.

Próbki należy pobierać z tych samych drzew próbnych przez wszystkie lata; drzewa muszą być ponumerowane. O ile wystąpi taka konieczność, aby uniknąć uszkodzeń drzew do pobierania próbek, dopuszczalne jest zamienne pobieranie próbek z dwóch grup pięciu drzew. Każda z tych grup musi odpowiadać wyżej wymienionym warunkom.

Próbki należy pobierać tylko z głównych gatunków drzew (patrz: załącznik I, rozdział 15, pkt 16).

Drzewa, które są wykorzystywane do pobierania próbek listowia, oceniane są pod względem stanu koron przy użyciu dotychczasowych lub specjalnie w tym celu przypisanych numerów.

II.3. Informacje ogólne

Należy zebrać następujące informacje:

— numer powierzchni,

— data pobrania próbki i wykonania analizy,

— gatunek drzewa.

II.4. Wybór i ilość listowia oraz igliwia

Drzewa rosnące na powierzchni nie mogą być wycinane, gdyż mogłoby to mieć wpływ na metodę pobierania próbek liści lub igliwia. Ważne jest, aby liście lub igły, z których pobierane są próbki, rozwijały się w pełnym oświetleniu.

Listowie i igliwie, z których pobierane są próbki, muszą pochodzić z górnej jednej trzeciej warstwy korony drzewa, lecz nie pierwszych okółków drzew iglastych.

Dla gatunków liściastych próbki pobiera się z tegorocznych liści lub igliwia.

Dla gatunków zimozielonych, należy pobierać próbki zarówno z tegorocznych igieł bądź liści oraz igieł i liści drugorocznych (tegoroczny + 1).

W przypadku wszystkich gatunków należy zwrócić uwagę, aby liście lub igliwie, które jest przeznaczone na próbki, było dojrzałe. Dotyczy to przede wszystkim gatunków, które zrzucają liście kilka razy w roku (np. Pinus Halepensis, Pseuotsuga menziesii, Eucalyptus sp. Quercus sp.). W przypadku gatunków Larix sp. I Cedrus sp. próbki pobiera się z krótkich gałązek z roku poprzedniego.

Zasadniczo próbki muszą być pobierane w taki sposób, aby wszystkie orientacje były reprezentowane w grupie drzew próbnych. Jeśli jest to konieczne, zezwala się na pobieranie próbek z różnych orientacji na każdym drzewie z grupy próbnej. W miejscach, gdzie jedna orientacja wywiera wyraźny wpływ (np. strome zbocza lub silny przeważający wiatr), próbki pobiera się tylko z jednej orientacji, przy czym zawsze musi być to ta sama orientacja. W takich przypadkach konieczne jest udokumentowanie orientacji.

W celu wykonania analizy ważniejszych pierwiastków oraz Fe, Mn, Zn, Cu zalecana ilość próbki wynosi 30 g świeżych igieł i liści z każdej klasy wiekowej, z której pobierane są próbki.

Każdy kraj może zdecydować się na pobieranie większej liczby próbek liści, zgodnie z potrzebami własnych metod analizy lub w celu zachowania próbek na przyszłość.

II.5. Metody pobierania próbek

Ponieważ drzewa nie mogą być wycinane, dozwolone są wszelkie dogodne metody pobierania próbek, z uwzględnieniem rodzaju, wielkości drzewostanu itp., o ile nie prowadzą one do zanieczyszczenia próbki, ciężkiego uszkodzenia drzewa ani nie są ryzykowne dla osób pobierających próbki.

II.6. Obróbka wstępna przed przekazaniem próbek do analizy w laboratorium

Próbka jest pobierana z co najmniej pięciu drzew każdego głównego gatunku rosnącego na powierzchni. Każda z pięciu próbek jest przechowywana w oddzielnym woreczku, Do celów analizy tworzy się próbkę złożoną poprzez zmieszanie równych ilości każdej z pięciu próbek (jeśli drzewa analizowane są oddzielnie należy obliczyć średnią wartość dla każdego pierwiastka).

Należy uważnie oznaczyć każdą próbkę (las, numer powierzchni, gatunek, wiek igliwia itp.) przed przekazaniem jej do analizy do laboratorium. Te identyfikatory muszą znajdować się po zewnętrznej stronie woreczka (bezpośrednio na woreczku wypisane nieusuwalnym tuszem lub na etykiecie przymocowanej do woreczka).

II.7. Obróbka przed analizą

Należy ustalić masę 100 liści lub 1 000 igieł, a także masę pędów do celów ciągłego, intensywnego nadzoru na stałych powierzchniach obserwacyjnych oraz dla tegorocznych pędów.

Obcinanie ogonków liści nie jest konieczne, jednak w przypadku liści złożonych stosowne może być oddzielenie małych listków od osi, jeśli nie zrobiono tego w lesie. Aby uniknąć zanieczyszczenia, nie należy używać rękawiczek plastikowych z talkiem.

Nie jest konieczne systematyczne mycie próbek; może ono jednak okazać się stosowne w regionach o dużym poziomie zanieczyszczenia powietrza lub w pobliżu mórz. Próbki przemywa się wodą bez żadnych dodatków.

Liście należy suszyć w suszarce w temperaturze nieprzekraczającej 80 °C przez przynajmniej 24 godziny. Igły usuwa się z gałązek, zachowując takie same środki ostrożności, jak w przypadku odrywania małych listków od osi.

II.8. Analizy chemiczne

Ustala się jedynie całkowite stężenie pierwiastka.

Każdy kraj może stosować swoje własne metody. Jednak konieczne jest dostosowanie krajowych metod obliczania całkowitego stężenia pierwiastków do metod znormalizowanych. W inwentaryzacji stanu listowia rozróżnia się parametry obowiązkowe i nieobowiązkowe (patrz: wykaz poniżej).

Parametry obowiązkowe Parametry nieobowiązkowe Azot (N) Cynk (Zn) Siarka (S) Mangan (Mn) Fosfor (P) Żelazo (Fe) Wapń (Ca) Miedź (Cu) Magnez (Mg) Ołów (Pb) Potas (K) Bor (B)

III. Przekazywanie danych

Do przekazywania Komisji danych dla każdej powierzchni państwa członkowskie wykorzystują formularze 9, 10, 11, zawarte w rozdziale 14.

ROZDZIAŁ 4

WSPÓLNE METODY DOKONYWANIA POMIARÓW ZMIAN PRZYROSTOWYCH NA POWIERZCHNIACH II RZĘDU

I. Uwagi ogólne

Pomiary zmian przyrostowych zgodnie z art. 6 lit. a) przeprowadza się na wszystkich powierzchniach w okresie spoczynku. Odniesieniem dla pierwszej inwentaryzacji realizowanej na podstawie rozporządzenia (WE) nr 2152/2003 jest okres spoczynku zimą 2004/2005 r., a inwentaryzacja jest powtarzana co pięć lat.

Poniższe przepisy oparte są na zaleceniach technicznych zespołu ekspertów EKG ONZ ds. wzrostu lasu Międzynarodowego programu współpracy w zakresie oceny i monitorowania wpływu zanieczyszczania powietrza na lasy (ICP Forests). Pomiar wzrostu dzieli się na dwie części:

— okresowe pomiary parametrów drzew (obowiązkowe co pięć lat),

— analiza słojów rocznych poprzez analizę przyrostu rdzenia i krążków wyciętych ze strzał (nieobowiązkowa).

Opisanej tu metodyki nie należy stosować dla makii i roślinności podobnego typu.

Oprócz okresowych pomiarów parametrów drzew państwa członkowskie mogą prowadzić pomiary stałe i ciągłe przy pomocy opasek do pomiaru zmian średnicy pnia.

II. Metodyka inwentaryzacji

II.1. Data wykonania pomiarów

Pomiary muszą być wykonywane podczas okresu spoczynku.

II.2. Wybór drzew do pobierania próbek

Zasadniczo należy monitorować wszystkie drzewa występujące na powierzchni. Jeśli na powierzchni znajduje się dużo drzew (np. gęsty drzewostan), można wyznaczyć podpowierzchnię do celów oceny drzewa. W tym przypadku należy monitorować wszystkie drzewa występujące na podpowierzchni. Wielkość podpowierzchni w czasie inwentaryzacji powinna być wystarczająco duża, aby szacunkowe dane dotyczące przyrostu drzewostanu były wiarygodne przez cały okres wykonywania pomiarów. Należy ustalić i zamieścić w sprawozdaniu dokładną wielkość podpowierzchni.

Należy zapewnić możliwość identyfikacji poprzez numerację wszystkich drzew o średnicy przynajmniej 5 cm.

II.3. Informacje ogólne

Należy zebrać następujące informacje:

— numer powierzchni,

— datę pobrania próbki i wykonania analizy,

— numer drzewa.

II.4. Mierzone parametry

Parametry obowiązkowe Parametry nieobowiązkowe Pomiary okresowe Gatunek drzewa Kora Pierśnica (DBH) Wysokość drzewa (wszystkie drzewa) Wysokość drzewa Wysokość korony (wszystkie drzewa) Wysokość do podstawy korony na próbie drzew znajdujących na powierzchni Szerokość korony Informacje o działaniach z zakresu gospodarki leśnej Szacunki miąższości Analiza pierścieni przyrostu drzew Szerokość pierścieni przyrostu Dane historyczne na temat średnicy drzewa bez kory co pięć lat Powierzchnia przekroju poprzecznego drzewa i szacunkowa miąższość

III. Przekazywanie danych

Do przekazywania Komisji danych dla każdej powierzchni państwa członkowskie wykorzystują formularze 12–16 zawarte w rozdziale 14.

ROZDZIAŁ 5

WSPÓLNE METODY DOKONYWANIA POMIARÓW OSADZANIA NA POWIERZCHNIACH II RZĘDU

I. Uwagi ogólne

Pomiary osadzania zgodnie z art. 6 lit. b) przeprowadza się na przynajmniej 10 % powierzchni II rzędu.

Poniższe przepisy oparte są na zaleceniach technicznych zespołu ekspertów EKG ONZ ds. osadzania Międzynarodowego programu współpracy w zakresie oceny i monitorowania wpływu zanieczyszczania powietrza na lasy (ICP Forests).

II. Metodyka monitorowania

Każda powierzchnia osadzania musi być szczegółowo opisana. Niektóre informacje są już zawarte w opisach powierzchni monitorowania lasu (długość i szerokość geograficzna, wysokość, działanie czynników zewnętrznych, gatunki drzew itd.). Pozostałe informacje należy udokumentować, ze szczególnym uwzględnieniem sytuacji w zakresie osadzania (oddziaływanie lokalnych źródeł zanieczyszczeń oraz zagospodarowania terenu w skali lokalnej, położenie względem skraju lasu itd.). Na potrzeby interpretacji oraz zrozumienia procesów osadzania przydatne są informacje na temat takich czynników, jak szorstkość okapu, indeks powierzchni liści itp.

II.1. Monitorowanie opadów na powierzchnię gruntu

Monitorowanie osadzania jest przeprowadzane dla konkretnego miejsca. Pomiary należy przeprowadzać w taki sposób, aby były one dobrze rozplanowane przestrzennie w całym kraju, o ile to konieczne na wszystkich powierzchniach II rzędu. Pomiary osadzania opadów na powierzchni gruntu należy przeprowadzać na samej powierzchni. Jeżeli nie jest to możliwe, pomiary należy przeprowadzać w pobliżu powierzchni i w tym samym drzewostanie. Pomiary nie mogą w żaden sposób zakłócać innych pomiarów dotyczących gleby i roślinności. Należy zachować ostrożność, aby nie spowodować żadnych szkód na powierzchni.

II.2. Monitorowanie na otwartych obszarach w obrębie lasu

W miejscu znajdującym się w pobliżu danej powierzchni (w odległości nieprzekraczającej 2 km), należy zainstalować kolektory osadzania tylko na mokro lub osadzania całkowitego. Miejsce to należy wybrać w taki sposób, aby otaczające je obiekty znajdowały się w odległości nie mniejszej niż dwukrotność ich wysokości.

II.3. Monitorowanie zanieczyszczenia powietrza

Pomiary zanieczyszczenia są przeprowadzane dla konkretnego miejsca, lecz mogą, ze względów praktycznych lub z uwagi na koordynację z innymi projektami, być dokonywane z pewnej odległości. Miejsce pomiarów nie może znajdować się w strefie oddziaływania lokalnych źródeł emisji zanieczyszczeń.

II.4. Okres wykonywania pomiarów

Pomiary wykonuje się co 4 tygodnie, co tydzień lub w odstępach czasowych mieszczących się w tym przedziale czasowym, w zależności od warunków pogodowych występujących w obrębie danej powierzchni.

W przypadku konieczności stosowania różnych okresów wykonywania pomiarów w ciągu roku (np. co tydzień w lecie i co miesiąc w zimie) należy określić dwa oddzielne okresy monitorowania i przedstawiać ich wyniki oddzielnie. W ramach jednego okresu monitorowania długość okresu dokonywania pomiarów jest stała. Ten sam okres wykonywania pomiarów stosowany jest do monitorowania zanieczyszczenia powietrza pod okapem drzewostanu oraz na otwartej powierzchni.

II.5. Pobieranie próbek, obróbka próbek

Do pobierania próbek należy wykorzystywać czyste przyrządy do pobierania próbek i pojemniki. Do płukania sprzętu stosuje się wodę dejonizowaną. Ważne jest, aby w trakcie pobierania próbek i ich transportu pojemniki były przechowywane w chłodnym i ciemnym miejscu. W ciepłych i słonecznych warunkach dopuszcza się dodanie środków konserwujących celem zapobieżenia wzrostu alg. W takim przypadku należy wykorzystać środki konserwujące niezakłócające przebiegu analizy żadnego badanego jonu.

II.6. Wstępna obróbka próbek, transport oraz przechowywanie

Należy określić objętość każdej próbki pobranej z każdego kolektora opadów, spływu po pniu lub kolektora znajdującego się na otwartej powierzchni. Próbki mogą być analizowane osobno lub połączone z próbkami pobranymi z tej samej powierzchni w tych samych odstępach czasowych. Próbki opadów na powierzchnię gruntów, spływu po pniu lub próbki pochodzące ze stanowisk zlokalizowanych na otwartej powierzchni analizuje się osobno. Próbki z pomiarów spływu po pniu mogą być łączone w przypadku drzew tego samego gatunku oraz podobnych rozmiarów i panowania.

Próbki pobrane w krótkich okresach mogą być poddane analizie w postaci, w jakiej zostały pobrane, lub mogą zostać zmieszane przed analizą z próbkami miesięcznymi. W przypadku mieszania próbek powinny być one mieszane proporcjonalnie do całkowitej objętości próbki.

Próbki należy przetransportować do laboratorium jak najszybciej (najlepiej w lodówkach) i przechowywać w chłodnym (4 °C) i ciemnym miejscu do czasu analizy.

II.7. Informacje ogólne

Należy zebrać następujące informacje:

— numer powierzchni,

— kod próbnika,

— data wyjściowa okresu monitorowania,

— data końcowa okresu monitorowania,

— liczba (równych) okresów dokonywania pomiarów podczas okresu monitorowania.

Można zebrać dodatkowe informacje nieobowiązkowe, takie jak szorstkość pokrywy korony oraz indeks powierzchni liści itp., jeżeli będą one przydatne w interpretacji wyników.

II.8. Analiza chemiczna

Parametry obowiązkowe i nieobowiązkowe, które należy poddać analizie w przypadku próbek osadzania całkowitego, opadu na powierzchnię gruntu, spływu po pniu oraz mgły, przedstawia poniższa tabela:

Rodzaj próbki Obowiązkowo Nieobowiązkowo Osadzanie całkowite, opad na powierzchnię gruntu, spływ po pniu Ilość opadów atmosferycznych pH oraz przewodność elektryczna przy 25 °C Na, K, Mg, Ca, NH4 Al, Mn, Fe i inne metale ciężkie, np. Cu, Zn, Hg, Pb, Cd, Co, Mo Cl, NO3 SO4 P całkowite, PO4 Zasadowość całkowita Obowiązkowo dla pojedynczych próbek, jeżeli pH > 5 RWO, N całkowite (N całkowite nie jest obowiązkowe w przypadku osadzania całkowitego, lecz jest bardzo zalecane) S całkowite, HCO3 Stężenie HCO3 można otrzymać bądź z obliczeń (z pH, zasadowości całkowitej, temperatury i siły jonowej), bądź z bezpośrednich pomiarów Mgła szron (ime) pH, przewodność elektryczna Na, K, Mg, Ca, NH4 Cl, NO3, SO4, P całkowite Zasadowość Al, Mn, Fe i inne metale ciężkie, np. Cu, Zn, Hg, Pb, Cd, Co, Mo RWO = rozpuszczony węgiel organiczny oraz N całkowite = całkowite stężenie azotu.

III. Przekazywanie danych

Do przekazywania Komisji danych dla każdej powierzchni państwa członkowskie wykorzystują formularze 17–19 zawarte w rozdziale 14.

ROZDZIAŁ 6

WSPÓLNE METODY DOKONYWANIA POMIARÓW METEOROLOGICZNYCH NA POWIERZCHNIACH II RZĘDU

I. Uwagi ogólne

Pomiary parametrów meteorologicznych zgodnie z art. 6 lit. b) przeprowadza się na przynajmniej 10 % powierzchni obserwacyjnych. Poniższe przepisy oparte są na zaleceniach technicznych zespołu ekspertów EKG ONZ ds. meteorologii i fenologii Międzynarodowego programu współpracy w zakresie oceny i monitorowania wpływu zanieczyszczania powietrza na lasy (ICP Forests).

II. Metodyka inwentaryzacji

II.1. Położenie urządzeń do pobierania próbek

W celu uzyskania reprezentatywnych danych o określonych warunkach meteorologicznych pomiary należy przeprowadzić w obrębie danego lasu. Na ogół pomiary (z wyjątkiem temperatury gleby, wilgotności gleby i opadów w drzewostanie) mogą być wykonane albo powyżej okapu drzewostanu na terenie powierzchni obserwacyjnej, albo w punkcie pomiarowym na otwartej przestrzeni w obrębie lasu w pobliżu drzewostanu danej powierzchni obserwacyjnej (na ogół w odległości nie większej niż 2 km). Odległość punktu pomiarowego w stacjach pomiarowych zlokalizowanych na otwartej przestrzeni od otaczających drzewostanów lub innych przeszkód powinna być równa co najmniej dwukrotnej wysokości dorosłych drzew/przeszkody. Temperaturę gleby, wilgotność gleby i opady w drzewostanie należy mierzyć wewnątrz drzewostanu stałej powierzchni obserwacyjnej.

Urządzenia powinny, o ile to możliwe, być połączone z urządzeniami do pomiarów osadzania. W celu uniknięcia zaburzeń układu korzeniowo-glebowego urządzenia należy tak umieścić, by można było mieć do nich dostęp i utrzymywać je bez konieczności wchodzenia na teren powierzchni.

II.2. Metody pomiaru aktualnej sytuacji meteorologicznej na powierzchni lub w jej pobliżu

Należy stale monitorować sytuację meteorologiczną poprzez założenie stacji meteorologicznej na otwartej przestrzeni blisko powierzchni lub na wieży w drzewostanie w pobliżu powierzchni. Wyposażenie techniczne, czujniki i ich położenie muszą być zgodne z międzynarodowymi normami meteorologicznymi. Należy uzyskać dane o następujących zmiennych:

Obowiązkowo Nieobowiązkowo Opady Promieniowanie ultrafioletowe typu B Temperatura powietrza Temperatury gleby Wilgotność powietrza Wilgotność gleby Prędkość wiatru (potencjał kapilarny, zawartość wody) Kierunek wiatru Opady w drzewostanie (ilość opadu na powierzchnię gruntu oraz spływ po pniu) Promieniowanie słoneczne

II.3. Zbieranie, agregowanie, przechowywanie oraz przedstawianie informacji

Dane należy agregować do wartości dziennych (suma lub średnia, odpowiednio wartość minimalna i maksymalna) przed ich przedłożeniem.

Należy zebrać i przedstawić następujące informacje dotyczące powierzchni:

— państwo,

— numer powierzchni,

— szczegółowe dane na temat wykorzystanego sprzętu,

— położenie powierzchni (długość i szerokość geograficzna, wysokość) oraz sprzętu (względem powierzchni),

— data rozpoczęcia oraz zakończenia pomiarów,

— częstotliwość (liczba okresów).

WYKAZ PARAMETRÓW

Parametr Jednostka Średnia Suma Wartość minimalna Wartość maksymalna Uwagi Opady (mm) * Opady całkowite (włączając opady śniegu itd.) Temperatura powietrza (°C) * * * Wilgotność względna (%) Prędkość wiatru (m/s) * * Kierunek wiatru (°) * Dominujący kierunek wiatru Promieniowanie słoneczne (W/m2) * Promieniowanie ultrafioletowe typu B (W/m2) * Temperatura gleby (°C) * * * Wilgotność gleby: Potencjał kapilarny w glebie (hPa) Wilgotność gleby: Zawartość wody w glebie (Obj. %) * * * Opady w drzewostanie (ilość opadu na powierzchnię gruntu oraz spływ po pniu) (mm) * Inne Powinny zostać sprecyzowane w sprawozdaniu towarzyszącym badaniu * = obowiązkowe.

III. Przekazywanie danych

Do przekazywania Komisji danych dla każdej powierzchni państwa członkowskie wykorzystują formularze 20–23 zawarte w rozdziale 14.

ROZDZIAŁ 7

WSPÓLNE METODY MONITOROWANIA ROZTWORU GLEBOWEGO NA POWIERZCHNIACH II RZĘDU

I. Uwagi ogólne

Pomiary roztworu glebowego zgodnie z art. 6 lit. b) przeprowadza się na przynajmniej 10 % powierzchni II rzędu.

Poniższe przepisy oparte są na zaleceniach technicznych zespołu ekspertów EKG ONZ ds. składu chemicznego gleby Międzynarodowego programu współpracy w zakresie oceny i monitorowania wpływu zanieczyszczania powietrza na lasy (ICP Forests).

II. Metodyka inwentaryzacji

II.1. Wybór miejsca pobierania próbek

Próbniki do badania roztworu glebowego należy zainstalować w pobliżu miejsca, gdzie przeprowadza się ocenę stanu korony. Lizymetry mogą być rozmieszczone losowo lub regularnie w obrębie działki, chociaż może to być utrudnione obecnością kamieni lub pni (odległość od drzewa nie jest określona). Aby uniknąć zakłóceń podłoża nie należy instalować lizymetrów przesączania zerowego w centralnej części działki, gdzie dokonuje się monitorowania parametrów drzew. Z przyczyn praktycznych można wykorzystać reprezentatywną podpowierzchnię. Lizymetry już zainstalowane mogą pozostać, ale nowe należy instalować w sposób podany powyżej.

II.2. Głębokość pobierania próbek

Lizymetry należy instalować na ustalonych głębokościach, ale dopuszczalna jest również instalacja w układzie poziomym.

— Kolektory roztworu glebowego

Tam gdzie to stosowne, lizymetry należy umieścić na co najmniej dwóch głębokościach, tj. jeden w obrębie strefy ukorzenienia (sugerowana głębokość 10–20 cm), dla uzyskania wglądu w zawartość składników odżywczych i substancji toksycznych w pobliżu korzeni głównych (cel 1) i kolejny poniżej strefy ukorzenienia (sugerowana głębokość 40–80 cm) w celu oszacowania oddawania pierwiastków (cel 2). Trzeci lizymetr może być umieszczony bezpośrednio poniżej warstwy humusu.

II.3. Częstotliwość pobierania próbek

Na działkach objętych programem intensywnego monitorowania, gdzie dokonuje się np. pomiarów osadzania i pomiarów meteorologicznych, należy pobierać próbki roztworu glebowego w odstępach miesięcznych lub dwutygodniowych. Próbkowania należy dokonywać w tym samym miesiącu roku.

II.4. Transport, przechowywanie i przygotowanie

Próbki należy przewozić i przechowywać w taki sposób, żeby zminimalizować zakres zmian chemicznych.

Przechowywanie próbki roztworu glebowego w chłodnym (4 °C) i zaciemnionym miejscu w ramach systemu stosowania lizymetru zmniejsza aktywność biologiczną. W wielu przypadkach, w szczególności podczas chłodnej pory roku, wystarczy przechowywanie szklanych pojemników z próbkami w ciemności. Dopuszcza się stosowanie organicznych i nieorganicznych środków konserwujących, ale mogą one zakłócić przebieg analizy. W celu zminimalizowania występowania możliwych zmian w próbkach roztwór glebowy należy pobierać jak najszybciej po zastosowaniu urządzenia ssącego.

Należy powiadamiać o stosowanych procedurach transportu i przechowywania (łącznie z okresami oczekiwania). W przypadku pojawienia się problemów i odstępstw od określonych procedur należy je szczegółowo opisać w sprawozdaniu.

Próbki przeznaczone do celów ustalania zawartości śladowych ilości metali należy przewozić do laboratorium w butelkach wymytych kwasem.

Jeżeli pobierane są próbki gleby, należy je przechowywać w workach plastykowych lub polietylenowych w temperaturze 4 °C do chwili ich odwirowania lub przygotowania ekstraktu nasycenia. Odwirowanie lub ekstrakcja powinny mieć miejsce w ciągu jednego dnia (18–30 godzin) od chwili pobrania próbek gleby.

II.5. Ogólne informacje podstawowe

Należy zebrać następujące informacje:

— państwo,

— numer powierzchni,

— informacja w sprawie próbnika (rodzaj, głębokość),

— data wyjściowa okresu monitorowania,

— data końcowa okresu monitorowania,

— liczba (równych) okresów dokonywania pomiarów podczas okresu monitorowania.

II.6. Metody analizy

W inwentaryzacji dotyczącej monitorowania roztworu gleby leśnej rozróżnia się parametry obowiązkowe i nieobowiązkowe (patrz: wykaz poniżej).

WYKAZ PARAMETRÓW

Parametr Jednostka Obowiązkowe/Fakultatywne Przewodność elektryczna μS/cm Nieobowiązkowo pH Obowiązkowo Zasadowość μmolc/l Fakultatywnie (jeśli pH > 5) RWO mg/l Obowiązkowo Sód (Na) mg/l Fakultatywnie (1) Potas (K) mg/l Obowiązkowo Wapń (Ca) mg/l Obowiązkowo Magnez (Mg) mg/l Obowiązkowo Glin (całkowity) mg/l Fakultatywnie (jeśli pH < 5) Glin (nietrwały) mg/l Fakultatywnie Żelazo (Fe) mg/l Fakultatywnie Mangan (Mn) mg/l Fakultatywnie Fosfor całkowity (P) mg/l Fakultatywnie NO3-N mg/l Obowiązkowo SO4-S mg/l Obowiązkowo NH4-N mg/l Fakultatywnie (2) Chlor (Cl) mg/l Fakultatywnie (1) Chrom (Cr) μg/l Fakultatywnie Nikiel (Ni) μg/l Fakultatywnie Cynk (Zn) μg/l Fakultatywnie (3) Miedź (Cu) μg/l Fakultatywnie (3) Ołów (Pb) μg/l Fakultatywnie Kadm (Cd) μg/l Fakultatywnie Krzem (Si) mg/l Fakultatywnie

III. Przekazywanie danych

Do przekazywania Komisji danych dla każdej powierzchni państwa członkowskie wykorzystują formularze 24–26 zawarte w rozdziale 14.

ROZDZIAŁ 8

WSPÓLNE METODY DOKONYWANIA OCENY RUNA LEŚNEGO NA POWIERZCHNIACH II RZĘDU

I. Uwagi ogólne

Inwentaryzację runa leśnego zgodnie z art. 6 lit. b) przeprowadza się na przynajmniej 10 % powierzchni II rzędu.

Poniższe przepisy są oparte na zaleceniach technicznych zespołu ekspertów EKG ONZ ds. runa leśnego Międzynarodowego programu współpracy w zakresie oceny i monitorowania wpływu zanieczyszczenia powietrza na lasy (ICP Forests).

II. Metodyka inwentaryzacji

II.1. Schemat pobierania próbek

Można stosować dwa różne schematy pobierania próbek, które prowadzą do uzyskania bądź charakterystyki jakościowej, bądź ilościowej:

— w pierwszym przypadku dynamikę ocenia się poprzez monitorowanie zmian w składzie gatunkowym na dużej powierzchni, z wykorzystaniem jednostek do pobierania próbek przekraczających 100 m2, przy niskiej lub średniej dokładności szacunków na temat zmian w pokryciu dla każdego z tych gatunków,

— w drugim przypadku badanie skupia się na dynamice populacji (ekspansja lub regresja) na mniejszym obszarze. Do bardziej precyzyjnych szacunków pokrycia gatunków wykorzystuje się małe jednostki do pobierania próbek (na ogół o powierzchni mniejszej niż 10 m2).

Do oceny roślinności należy wybrać obszar reprezentatywny dla powierzchni, dzięki czemu możliwe będzie porównanie z innymi parametrami zarejestrowanymi na tej samej powierzchni. Można zastosować kilka jednostek do pobierania próbek w celu uzyskania powtarzalności statystycznej.

Zgodnie z zasadami fitosocjologii wymogiem minimalnym jest przeprowadzenie inwentaryzacji wszystkich gatunków na poziomie powierzchni. Celem uzyskania porównywalności wyników między krajami obowiązkowy jest wspólny obszar pobierania próbek (CSA) o powierzchni 400 m2, reprezentatywny dla runa leśnego powierzchni II rzędu. Obszar o tej powierzchni można otrzymać, sumując mniejsze podpowierzchnie w obrębie powierzchni II rzędu. Dane należy przedstawiać dla całkowitej powierzchni CSA (dane zagregowane), a nie dla podpowierzchni. Państwa członkowskie przechowują wyniki z poszczególnych podpowierzchni w swoich krajowych bazach danych.

Państwa mogą dowolnie wybierać liczbę i kształt jednostek do pobierania próbek.

Jeżeli jednostki do pobierania próbek nie są przyległe, muszą one być umiejscowione jak najdalej od siebie w obrębie powierzchni II rzędu lub jej strefy buforowej, co pozwoli na zminimalizowanie związków przestrzennych między jednostkami do pobierania próbek w obrębie tej samej powierzchni. Nie powinny one również obejmować głównych cech niejednorodnych przy dowolnej skali pobierania próbek (głazy i urwiska, dróżki i ścieżki, miejsca do rozpalania ogniska, strumienie i stawy, rowy i kanały, torfowiska).

Dla jednostek pobierania próbek należy przyjąć stały system znakowania.

II.2. Informacje ogólne

Należy zebrać następujące informacje:

— państwo,

— numer powierzchni,

— datę pobrania próbki i wykonania analizy,

— ogrodzenie,

— całkowity obszar, na którym pobierane są próbki,

— informacje na temat ogólnej warstwy runa (pokrycie), warstwy krzewów i roślinności zielnej (pokrycie i średnia wysokość) i warstwy mchu (pokrycie).

II.3. Pomiar liczebności gatunków lub pokrycia

Państwa członkowskie mogą stosować podczas dokonywania oceny swój system określania skali, o ile tylko można go bezpośrednio przeliczyć na pokrycie procentowe od 0,01 % (bardzo rzadkie pokrycie) do 100 % (pełne pokrycie).

II.4. Gatunki

Należy uwzględnić wszystkie rośliny nagonasienne, naczyniowe okrytonasienne oraz żyjące na powierzchni gruntu mszaki i porosty. Wykaz gatunków w ramach tych grup musi być kompletny. Dodatkowo można odnotować gatunki należące do nienaziemnych oraz do grzybów, przy czym najlepiej byłoby, gdyby stały się one przedmiotem oddzielnych badań. Niezidentyfikowane gatunki należy odnotować jako takie i o ile nie są to gatunki rzadko występujące w obrębie danej jednostki do pobierania próbek, powinny być one pobierane i przechowywane w zielniku na potrzeby przyszłej identyfikacji.

Gatunki spotykane wyłącznie w miejscach szczególnych (takich jak skały, pniaki, trakty i ścieżki, martwe drzewa itp.) należy odnotowywać oddzielnie.

II.5. Częstotliwość i wybór terminu oceny

Badania roślinności należy wykonywać na przynajmniej 10 % powierzchni co pięć lat. W przypadku roślinności o skomplikowanym składzie w ciągu sezonu pełna ocena pokrywy roślinnej może wymagać drugiej oceny w ciągu roku. Kolejną ocenę runa należy przeprowadzić w przybliżeniu o tej samej porze roku.

II.6. Analiza

Informacje otrzymane z oceny przeprowadzonej na jednostkach do pobierania próbek należy agregować na poziomie powierzchni.

III. Przekazywanie danych

Do przekazywania Komisji danych dla każdej powierzchni państwa członkowskie wykorzystują formularze 27–28 zawarte w rozdziale 14.

ROZDZIAŁ 9

WSPÓLNE METODY DOKONYWANIA OCENY OPADU ŚCIÓŁKI NA POWIERZCHNIACH II RZĘDU

I. Uwagi ogólne

Monitorowanie opadu ściółki zgodnie z art. 6 lit. b) należy prowadzić na przynajmniej 10 % powierzchni II rzędu począwszy od roku 2005. W przypadku monitorowania opadu ściółki stosuje się poniższe przepisy.

Poniższe przepisy są oparte na zaleceniach technicznych grupy roboczej ad hoc EKG ONZ ds. opadu ściółki Międzynarodowego programu współpracy w zakresie oceny i monitorowania wpływu zanieczyszczenia powietrza na lasy (ICP Forests).

II. Metodyka inwentaryzacji

II.1. Pobieranie próbek

Z punktu widzenia wszystkich celów oceny opadu ściółki zaleca się, aby program pobierania próbek obejmował szeroką gamę gleb, uwarunkowań klimatycznych oraz struktury drzewostanu danego gatunku.

Ocenę opadu ściółki przeprowadza się wyłącznie na powierzchniach monitorowania II rzędu, na których prowadzi się intensywne monitorowanie warunków meteorologicznych, osadzania, wód gruntowych oraz fenologii.

II.2. Rozmieszczenie i liczba łapaczy ściółki

Łapacze ściółki należy rozmieścić według schematu umożliwiającego porównanie z wynikami badań osadzania oraz zawartości wody w glebie. Łapacze są zakładane na stałe i mogą być rozmieszczone losowo lub według schematu, np. w regularnych odstępach oraz w liczbie wystarczającej do uzyskania danych reprezentatywnych dla całej powierzchni, a nie wyłącznie dla panujących gatunków drzew.

Łapacze ściółki należy rozmieścić na całym obszarze powierzchni. Próbki ściółki są pobierane z co najmniej 10 kolektorów na każdą powierzchnię, a nawet do 20 kolektorów, w zależności od rozmiaru powierzchni oraz gatunków drzew objętych oceną.

Państwa same wybierają rodzaj łapaczy do monitorowania opadu ściółki.

II.3. Częstotliwość pobierania próbek

Ściółkę pobiera się przynajmniej raz w miesiącu, a nawet co dwa tygodnie w okresach intensywnego opadania ściółki. Zebrane próbki można łączyć w próbki okresowe na potrzeby analiz chemicznych. W regionach, w których w okresie zimowym występuje śnieg i mróz oraz na obszarach odległych, konieczne może być pozostawienie łapaczy w lesie na okres zimowy. W takim przypadku próbki ściółki można pobrać raz przed okresem zimowym, a raz po roztopach, ponieważ mróz ogranicza odpływ wody oraz rozkładanie się ściółki.

II.4. Parametry oraz analiza

W ramach oceny opadu ściółki rozróżnia się parametry obowiązkowe i nieobowiązkowe (patrz: wykaz poniżej).

WYKAZ PARAMETRÓW

Obowiązkowo Nieobowiązkowo Ca, K, Mg, C, N, P, S Na, Zn, Mn, Fe, Cu, Pb, Al, B

Na potrzeby analizy chemicznej próbki ściółki poddaje się suszeniu w piecu w maksymalnej temperaturze 80 °C, najlepiej w temperaturze 65 °C. Po wysuszeniu masę 100 liści lub 1 000 igieł określa się w temperaturze 105 °C. Znając procentową zawartość wilgotności w podpróbkach, cała ilość każdego ułamka może zostać przeliczona na suchą masę w temperaturze 80 °C. Próbki wysuszone w maksymalnej temperaturze 80 °C mieli się na jednorodny proszek. Analizę chemiczną ściółki prowadzi się podobnie jak analizę chemiczną listowia. Wyniki analizy chemicznej opadu ściółki podaje się dla temperatury 80 °C, podobnie jak masę opadu ściółki.

III. Przekazywanie danych

Do przekazywania Komisji danych dla każdej powierzchni państwa członkowskie wykorzystują formularze 29–31 zawarte w rozdziale 14.

ROZDZIAŁ 10

WSPÓLNE METODY OCENY JAKOŚCI OTACZAJĄCEGO POWIETRZA NA POWIERZCHNIACH II RZĘDU

I. Uwagi ogólne

Ocena otaczającego powietrza nie jest obowiązkowa na powierzchniach II rzędu. W przypadku przeprowadzania oceny jakości otaczającego powietrza stosuje się poniższe przepisy.

Poniższe przepisy są oparte na zaleceniach technicznych grupy roboczej ad hoc EKG ONZ ds. jakości otaczającego powietrza Międzynarodowego programu współpracy w zakresie oceny i monitorowania wpływu zanieczyszczenia powietrza na lasy (ICP Forests).

II. Wybór metody i sprzętu

Pobieranie próbek przy pomocy metody pasywnej stosuje się na powierzchniach, na których nie monitoruje się obecnie głównych zanieczyszczeń powietrza z wykorzystaniem próbników służących do pobierania próbek metodą aktywną.

Poszczególne państwa mogą same wybrać rodzaj wykorzystywanego urządzenia do pobierania próbek metodą pasywną. Jednakże należy wykazać, że zarówno wykorzystywane próbniki, jak stosowane procedury spełniają warunki pomiarów dokonywanych przy pomocy metody referencyjnej (próbnik do pobierania próbek metodą aktywną).

III. Okres wykonywania pomiarów

Należy pobierać próbki przynajmniej co dwa tygodnie. W miejscach odległych okres wykonywania pomiarów może zostać przedłużony do czterech tygodni, o ile wystąpi taka konieczność, a na powierzchniach silnie zanieczyszczonych, skrócony do jednego tygodnia. Pomiary ozonu ogranicza się do okresu, w którym drzewa liściaste są pokryte liśćmi, natomiast dla innych zanieczyszczeń pomiary prowadzi się przez cały rok.

IV. Wybór powierzchni i położenia

Monitorowanie jakości otaczającego powietrza przeprowadza się dla konkretnego miejsca na powierzchniach, dla których dostępne są dane meteorologiczne oraz dane na temat osadzania. Należy wybrać miejsca o zróżnicowanym oddziaływaniu czynników zewnętrznych, tj. miejsca, w których oczekuje się silnego działania czynników zewnętrznych, jako dodatkowe do kilku stacji pomiaru tła.

Stężenie zanieczyszczeń powietrza należy mierzyć w pobliżu lasu, lecz poza jego granicami, w miejscu reprezentatywnym dla powierzchni. Monitorowanie może odbywać się na otwartej przestrzeni, najlepiej w miejscu, w którym zainstalowano próbniki do mierzenia osadzania mokrego oraz sprzęt meteorologiczny.

V. Parametry

Następujące parametry wchodzą w zakres nieobowiązkowego monitorowania jakości otaczającego powietrza.

Związki Parametry Uwaga Związki gazowe O3, SO2, NO2, NO, HNO3, HNO2, NH3, VOC Jeżeli chodzi o bezpośrednie oddziaływanie na roślinność, na większości obszarów Europy najbardziej szkodliwą substancją zanieczyszczającą jest ozon. Związki w pyle zawieszonym SO4 2-, NO3-, NH4+, kationy zasadowe W przypadku obliczeń osadzania suchego związków z pyłu zawieszonego, pomiary powinny być wykonywane z uwzględnieniem rozkładu wielkości cząstek.





O3 NH3 NO2 SO2 Stężenie średnie X X X X Stężenie (4) maksymalne X X X X AOT 40 (4) X

VI. Przekazywanie danych

Do przekazywania Komisji danych dla każdej powierzchni państwa członkowskie wykorzystują formularze 32–34 zawarte w rozdziale 14.

ROZDZIAŁ 11

WSPÓLNE METODY DOKONYWANIA OCENY WIDOCZNYCH USZKODZEŃ SPOWODOWANYCH PRZEZ OZON NA POWIERZCHNIACH II RZĘDU

I. Uwagi ogólne

Przeprowadzenie oceny uszkodzeń spowodowanych przez ozon zgodnie z art. 6 lit. c) na powierzchniach II rzędu nie jest obowiązkowe. W przypadku przeprowadzania oceny uszkodzeń spowodowanych przez ozon stosuje się poniższe przepisy.

Poniższe przepisy są oparte na zaleceniach technicznych grupy roboczej ad hoc EKG ONZ ds. jakości otaczającego powietrza Międzynarodowego programu współpracy w zakresie oceny i monitorowania wpływu zanieczyszczenia powietrza na lasy (ICP Forests). [Podaje się odesłania do podręcznika przygotowanego przez wyżej wymienioną grupę roboczą, w którym dostępne są informacje dodatkowe].

II. Zakres zastosowania

Najlepiej, aby ocena objawów widocznych uszkodzeń spowodowanych przez ozon była dokonywana na powierzchniach, na których próbki pobierane są przy pomocy metody pasywnej.

III. Ocena oraz ewaluacja

III.1. Ocena w obrębie powierzchni II rzędu

Ocenę widocznych uszkodzeń spowodowanych przez ozon u głównych gatunków drzew w obrębie tej samej powierzchni intensywnego monitorowania (PIM) należy przeprowadzać przynajmniej na gałęziach pochodzących z tych samych 5 pojedynczych drzew, z których pobiera się próbki listowia do analizy chemicznej.

Próby do badania uszkodzenia listowia powinny być pobierane co dwa lata z górnej wystawionej na promieniowanie słoneczne części korony drzewa.

Preferuje się ocenę coroczną, lecz nie jest ona obowiązkowa.

III.2. Dokonywanie oceny na nasłonecznionych powierzchniach pobierania próbek (LESS)

Nasłonecznioną powierzchnię pobierania próbek (zwaną dalej LESS) zakłada się w pobliżu miejsca, w którym zainstalowany jest próbnik do pobierania próbek metodą pasywną. Celem dokonania oceny w obrębie LESS jest uzyskanie szacunkowych danych na temat uszkodzeń liści spowodowanych przez ozon na nasłonecznionym skraju lasu znajdującym się najbliżej urządzenia do mierzenia ozonu, w maksymalnym promieniu 500 m. Sugerowany program pobierania próbek to system losowego pobierania próbek opisany w dodatku I podręcznika przygotowanego przez wspomnianą wyżej grupę roboczą, gdzie dostępne są informacje dodatkowe.

Ocenę przeprowadza się na drzewach, krzewach, roślinach pnących i roślinach zielnych wieloletnich (ocena roślin zielnych jednorocznych nie jest obowiązkowa).

Z oceny wyłączone są jedynie rośliny jednoliścienne.

III.3. Okres ewaluacji

Identyfikację i kwantyfikację widocznych uszkodzeń spowodowanych przez ozon w obrębie powierzchni II rzędu przeprowadza się: w przypadku drzew iglastych między październikiem i lutym, natomiast w przypadku drzew liściastych między lipcem a początkiem września.

Zasadniczo należy przeprowadzić identyfikację widocznych uszkodzeń drzew, krzewów oraz roślin zielnych spowodowanych przez ozon w obrębie LESS, a roślinności runa leśnego w obrębie PIM (nieobowiązkowo), przynajmniej raz późnym latem (i wczesnym latem, o ile to możliwe), zanim rozpocznie się naturalne odbarwianie liści, a starzenie się liści oraz/lub susza doprowadzi do utraty listowia.

III.4. Ewaluacja dla głównych gatunków drzew liściastych

Dla głównych gatunków drzew, z górnej, wystawionej na działanie promieni słonecznych, trzeciej części korony każdego drzewa odcina się pięć gałęzi (jak najmniejszych, lecz posiadających liście reprezentujące każdy etap rozwoju liścia), w tym samym czasie, w którym dokonuje się co dwa lata pobierania próbek do analizy chemicznej igliwia i listowia, lub, jeśli to możliwe, według lokalnych objawów fenologicznych. Po pobraniu poddaje się badaniu reprezentatywną liczbę liści z każdej gałęzi (tj. około 30 liści w przypadku Fagus selvatica) w najlepszych warunkach oświetleniowych, następnie punktuje się ją pod względem uszkodzeń spowodowanych przez ozon (uszkodzenia/brak uszkodzeń).

Punktacja Odsetek, definicja 0 Brak uszkodzeń, brak uszkodzonych liści. 1 1 % –5 % liści wykazuje objawy uszkodzeń spowodowanych przez ozon 2 6 % –50 % liści wykazuje objawy uszkodzeń spowodowanych przez ozon 3 51 % – 100 % liści wykazuje objawy uszkodzeń spowodowanych przez ozon

III.5. Ewaluacja dla głównych gatunków drzew iglastych

Podobnie jak w przypadku pobierania próbek liści, z każdego drzewa odcina się po kilka gałęzi [5 jak najmniejszych gałęzi, przy czym muszą mieć one igły z bieżącego roku (igły C) oraz igły z roku poprzedniego (igły C+1)] z wystawionej na działanie promieni słonecznych górnej części korony. Jeśli ta część drzewa jest niedostępna, należy wykorzystać część gałęzi pobranych do analizy listowia.

Plamistość spowodowaną chlorozą chlorotyczną punktuje się dla każdej klasy wiekowej igliwia [od roku bieżącego (C) do igieł trzyletnich (C+2)] w ujęciu procentowym w stosunku do całkowitej uszkodzonej powierzchni, poprzez zlokalizowanie wszystkich igieł jednej klasy wiekowej tworzącej tę powierzchnię, następnie przypisuje się temu odsetkowi odpowiadający wynik (klasę) zgodnie z poniższą tabelą.

Punktacja Definicja 0 Brak uszkodzeń. 1 Zmienione jest 1–5 % powierzchni 2 Uszkodzonych jest 6–50 % powierzchni 3 Uszkodzone jest 51–100 % powierzchni

Punktacje obejmują klasę igliwia; w ten sposób dany gatunek będzie miał oddzielną punktację dla każdej z klas wiekowych C, C+1, C+2 itd. Punktacja końcowa dla pojedynczego drzewa będzie punktacją odpowiadającą średniemu odsetkowi uszkodzeń danej klasy wiekowej igliwia tego drzewa (otrzymuje się ją poprzez uśrednienie odsetka uszkodzeń dla wszystkich igieł z okółków danej klasy wiekowej tego drzewa). Na podobnej zasadzie ostatecznym wynikiem dla powierzchni będzie punktacja odpowiadająca średniemu odsetkowi uszkodzeń wszystkich badanych drzew.

III.6. Identyfikacja widocznych uszkodzeń spowodowanych przez ozon na (małych) drzewach, krzewach i gatunkach wieloletnich w obrębie LESS oraz (nieobowiązkowo) runa leśnego w obrębie powierzchni II rzędu

Dla oceny objawów gatunków małych drzew, krzewów oraz roślin zielnych w obrębie LESS oraz runa leśnego (nieobowiązkowo) w obrębie powierzchni II rzędu wymagane są następujące informacje dla każdej losowo wybrane