Rozporządzenie (WE) nr 138/2004 Parlamentu Europejskiego i Rady

z dnia 5 grudnia 2003 r.

dotyczące rachunków gospodarczych dla rolnictwa we Wspólnocie

(Tekst mający znaczenie dla EOG)

PARLAMENT EUROPEJSKI I RADA UNII EUROPEJSKIEJ,

uwzględniając Traktat ustanawiający Wspólnotę Europejską, w szczególności jego art. 285 ust. 1,

uwzględniając wniosek Komisji,

stanowiąc zgodnie z procedurą określoną w art. 251 Traktatu [1],

a także mając na uwadze, co następuje:

(1) Monitorowanie i ocena wspólnej polityki rolnej wymaga porównywalnych, uaktualnionych i wiarygodnych informacji na temat gospodarczej sytuacji w rolnictwie, a ściślej na temat zmian w dochodach rolniczych.

(2) Rolnicze sprawozdania finansowe są podstawowym narzędziem dla analizy sytuacji gospodarczej w rolnictwie danego kraju, pod warunkiem że sporządzone są w oparciu o jeden zestaw zasad. Rolnicze sprawozdania finansowe przyczyniają się również w znaczącym stopniu do obliczania rachunków narodowych.

(3) Rachunki gospodarcze dla rolnictwa są opracowywane zgodnie z podstawowymi pojęciami i zasadami rozporządzenia Rady (WE) nr 2223/96 z dnia 25 czerwca 1996 r. w sprawie europejskiego systemu rachunków narodowych i regionalnych we Wspólnocie [2].

(4) Rozporządzenie Komisji (WE) nr 322/97 z dnia 17 lutego 1997 r. w sprawie statystyk Wspólnoty [3] określa ramy odniesienia dla niniejszego rozporządzenia.

(5) Jako że cel proponowanych działań, a mianowicie stworzenie wspólnych norm statystycznych, które pozwolą na tworzenie zharmonizowanych danych, nie może być osiągnięty w sposób wystarczający przez Państwa Członkowskie, natomiast z uwagi na rozmiary proponowanych działań możliwe jest lepsze jego osiągnięcie na poziomie Wspólnoty, Wspólnota może podjąć kroki, zgodnie z zasadą pomocniczości określoną w art. 5 Traktatu. Zgodnie z zasadą proporcjonalności określoną w tym artykule, niniejsze rozporządzenie nie wykracza poza to, co jest konieczne do osiągnięcia tego celu.

(6) Środki konieczne do wdrożenia niniejszego rozporządzenia powinny zostać przyjęte zgodnie z decyzją Rady 1999/486/WE z dnia 28 czerwca 1999 r., ustanawiającą warunki wykonywania uprawnień wykonawczych przyznanych Komisji [4].

(7) Stały Komitet ds. Statystyk Rolniczych i Komitet ds. Programu Statystycznego zostały poinformowane,

PRZYJMUJĄ NINIEJSZE ROZPORZĄDZENIE:

Artykuł 1

Przedmiot

1. Niniejsze rozporządzenie ustanawia rachunki gospodarcze dla rolnictwa we Wspólnocie (zwane poniżej "EAA") w drodze ustanowienia:

a) metodologii EAA (wspólne normy definicje, klasyfikacje i zasady rachunkowe), przeznaczonej do wykorzystania w obliczaniu rachunków na porównywalnych podstawach dla celów Wspólnoty oraz przekazywania danych zgodnie z art. 3;

b) terminów przekazywania danych dotyczących rolniczych sprawozdań finansowych, opracowanych zgodnie z metodologią EAA.

2. Niniejsze rozporządzenie nie zobowiązuje żadnego z Państw Członkowskich do stosowania metodologii EAA w opracowywaniu rolniczych sprawozdań finansowych do swoich własnych celów.

Artykuł 2

Metodologia

1. Metodologia EAA, o której mowa w art. 1 ust. 1 lit. a), została określona w załączniku I.

2. Metodologia EAA jest uaktualniana zgodnie z procedurą określoną w art. 4 ust. 2.

Artykuł 3

Przekazywanie danych do Komisji

1. Państwa Członkowskie przekazują Komisji (Eurostatowi) dane określone w załączniku II w terminach określonych dla każdej tabeli.

2. Pierwsze przekazanie danych następuje w listopadzie 2003 r.

3. Lista zmiennych oraz terminy przekazywania danych określonych w załączniku II są uaktualniane, zgodnie z procedurą określoną w art. 4 ust. 2.

Artykuł 4

Procedura Komitetu

1. Komisja wspierana jest przez Stały Komitet ds. Statystyk Rolniczych.

2. W przypadku odniesień do niniejszego ustępu, stosuje się art. 4 i 7 decyzji 1999/486/WE, z uwzględnieniem przepisów art. 8 wymienionej decyzji.

Okres przewidziany w art. 4 ust. 3 decyzji 1999/486/WE wyznacza się na trzy miesiące.

3. Komitet przyjmuje swój regulamin wewnętrzny.

Artykuł 5

Przepisy końcowe

Niniejsze rozporządzenie wchodzi w życie dwudziestego dnia po jego opublikowaniu w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej.

Niniejsze rozporządzenie wiąże w całości i jest bezpośrednio stosowane we wszystkich Państwach Członkowskich

Sporządzono w Brukseli, dnia 5 grudnia 2003 r.

W imieniu Parlamentu Europejskiego

P. Cox

Przewodniczący

W imieniu Rady

P. Lunardi

Przewodniczący

[1] Opinia Parlamentu Europejskiego z dnia 3 września 2003 r. (dotychczas nieopublikowana w Dzienniku Urzędowym) oraz decyzja Rady z dnia 17 listopada 2003 r.

[2] Dz.U. L 310 z 30.11.1996, str. 1. Rozporządzenie ostatnio zmienione rozporządzeniem (WE) nr 1267/2003 Parlamentu Europejskiego i Rady (Dz.U. L 180 z 18.7.2003, str. 1).

[3] Dz.U. L 52 z 22.2.1997, str. 1.

[4] Dz.U. L 184 z 17.7.1999, str. 23.

--------------------------------------------------

ZAŁĄCZNIK I

RACHUNKI EKONOMICZNE DLA ROLNICTWA

(EAA)

SPIS TREŚCI

Strona

Słowo wstępne

I. Ogólne właściwości rachunków

A Wprowadzenie

B. Jednostka podstawowa i działalność rolnicza

1. Jednostka podstawowa

2. Działalność rolnicza

3. Nierozdzielne drugorzędne działalności nierolnicze

C. Pomiar produkcji globalnej

D. Sekwencja rachunków

1. Sekwencja rachunków zastosowana w ESA 95

2. Sekwencja rachunków w EAA

E. Źródła danych oraz metody obliczeń dla opracowania rachunków gospodarczych dla rolnictwa

F. Klasyfikacja

1. Informacje ogólne

2. Definicja charakterystycznych działalności rolnictwa

3. Definicja charakterystycznych jednostek rolnictwa

4. Uwagi dotyczące różnych pozycji

5. Różnice pomiędzy rodzajem działalności w EAA a gałęzią rolnictwa w

II. Transakcje dotyczące produktów

A. Zasady ogólne

1. Okres odniesienia

2. Dane występujące w EAA

3. Czas rejestracji

B. Produkcja globalna

1. Uwagi ogólne dotyczące pojęcia produkcji globalnej w ESA 95 i EAA

2. Produkcja globalna działalności rolniczej. Różne ilości

3. Produkcja globalna nierozdzielnych działalności nierolniczych drugorzędnych

4. Ogólna produkcja globalna działalności rolniczej

5. Wycena produkcji globalnej

C. Zużycie pośrednie

1. Definicja

2. Składniki zużycia pośredniego

3. Wycena zużycia pośredniego

D. Akumulacja brutto

1. Środki trwałe brutto

2. Zmiany zasobów

3. Rejestracja inwentarza żywego jako "nakładów brutto na środki trwałe" lub zmiany zasobów

III. Transakcje podziału i inne przepływy

A. Definicja

B. Zasady ogólne

1. Okres odniesienia

2. Jednostki.

3. Czas rejestrowania transakcji podziału

4. Ogólne uwagi dotyczące wartości dodanej

C. Koszty wynagrodzenia pracowników

D. Podatki z tytułu produkcji i przywozu

1. Podatki nakładane na produkty

2. Sposób traktowania podatku VAT

3. Inne podatki z tytułu produkcji

E. Dotacje

1. Dotacje do produktów

2. Inne dotacje do produkcji

F. Dochód z tytułu własności

1. Definicja

2. Odsetki

3. Dzierżawy (gruntów i złóż podziemnych)

4. Dochód z tytułu własności przypisywany posiadaczom polis ubezpieczeniowych (nie objęty przez EAA)

G. Transfery kapitałowe

1. Dotacje do inwestycji

2. Inne transfery kapitałowe

H. Zużycie środków trwałych

IV. Nakłady pracy rolniczej

V. Wskaźniki dochodów rolnictwa

A. Definicja dochodu i pozycji bilansujących

B. Traktowanie dochodu jednostek działających na zasadach korporacji

C. Definicja wskaźników dochodów rolnictwa

D. Agregacja wskaźników dochodu dla Unii Europejskiej

E. Deflacja wskaźników dochodu

VI. Wycena EAA w cenach stałych

A. Miary cen i wolumenu

B. Zasady i metoda obliczania EAA w cenach stałych.

1. Wybór wzoru indeksu

2. Rok bazowy

3. Przedstawianie szeregów w powiązaniu z rokiem badanym

4. Obliczanie wartości dodanej w cenach stałych

5. Podział podatków i dotacji do produktów na składniki wolumenu i cen

SŁOWO WSTĘPNE

Rewizja Europejskiego Systemu Rachunków Narodowych (ESA 1995) w 1995 r. [1] oraz potrzeba dostosowania do rozwoju gospodarczego i strukturalnego w rolnictwie doprowadziły do powstania nowej podstawowej metodologii stosowanej w EAA. Poprawki wprowadzone do podstawowej metodologii EAA musiały zadowolić dwie, często sprzeczne, potrzeby: z jednej strony potrzebna była spójność metodologiczna z ESA, tak aby umożliwić zharmonizowanie EAA zarówno pomiędzy Krajami Członkowskimi, jak i w ramach narodowych rachunków narodowych; a także z drugiej strony, ustawodawca musiał zapewnić, by zmiany, które miały być wprowadzone, były jednocześnie wykonalne. Niniejszy podręcznik został sprządzony, uwzględniając te kwestie, jako że, w dodatku do pojęć, zasad i podstawowych reguł dla opracowywania EAA, odnosi się on również do wszelkich zmian dostosowawczych uwzględniających określone cechy w dziedzinie rolnictwa.

I. OGÓLNE WŁAŚCIWOŚCI RACHUNKÓW

A. WPROWADZENIE

1.01. System zintegrowanych rachunków gospodarczych powinien umożliwić systematyczny, porównywalny oraz, o ile to możliwe, kompletny przegląd działalności gospodarczej tak, by służył jako baza do analiz, prognoz i decyzji politycznych. Dlatego też ogromna liczba i różnorodność zarówno transakcji gospodarczych, jak i jednostek objętych systemem, muszą być klasyfikowane według ogólnych zasad oraz muszą być określone jasno i prosto w spójnym systemie rachunków i tablic.

1.02. Europejski System Zintegrowanych Rachunków Narodowych, wywodzący się ze poprawionych rachunków narodowych Narodów Zjednoczonych (SNA 93) [2], utworzony został w odpowiedzi na specyficzne potrzeby Unii Europejskiej. System ten ustala pojęcia, definicje, zasady rachunków oraz jednolite klasyfikacje, które mają być stosowane przez kraje członkowskie Unii Europejskiej.

1.03. Gospodarka kraju jest sumą działalności bardzo dużej liczby jednostek, zaangażowanych w wi ele różnych typów transakcji w celu produkowania, finansowania, ubezpieczenia, dzielenia i spożywania. Jednostki i grupy jednostek, rozpatrywane w kontekście systemu rachunków narodowych, muszą być definiowane w kategoriach modeli ekonomicznych. ESA 95 charakteryzuje się użyciem trzech typów jednostek i dwóch sposobów wyraźnego podziału gospodarki krajowej.

1.04. W celu analizy przepływów obejmujących dochód, kapitał, transakcje finansowe i aktywa, istotne jest wydzielenie jednostek, które przedstawiają wzajemne oddziaływanie pomiędzy podmiotami gospodarczymi (jednostkami instytucjonalnymi). W celu analizy procesu produkcji decydującym jest wydzielenie jednostek, które przedstawiają stosunki techniczno-gospodarcze (tj. jednostki działalności gospodarczej na poziomie lokalnym i jednostki jednorodnej produkcji).

1.05. Gospodarka może być podzielona na dwa różne sposoby:

i) na instytucjonalne sektory lub podsektory, które reprezentują grupy jednostek instytucjonalnych;

ii) na rodzaje działalności, które obejmują grupy jednostek działalności gospodarczej na poziomie lokalnym (rodzaj działalności) lub jednostki jednorodnej produkcji (jednorodne gałęzie).

1.06. Głównym celem rachunków gospodarczych dla rolnictwa jest analiza procesu produkcji oraz tworzonego przez ten proces dochodu pierwotnego. Dlatego też rachunki oparte są na koncepcji "rodzaju działalności".

1.07. Rachunki gospodarczych dla rolnictwa są rachunkiem satelitarnym, dostarczającym dodatkowych informacji i koncepcji adoptowanych do specyficznego charakteru działalności rolniczej. Chociaż ich struktura bardzo ściśle dopasowana jest do rachunków narodowych, ich opracowanie wymaga sformułowania odpowiednich zasad i metod.

1.08. Należy poczynić rozróżnienie pomiędzy dochodami tworzonymi w wyniku produkcji rolni czej a dochodami rolniczych gospodarstw domowych, gdyż te ostatnie poza dochodem z działalności rolniczej mogą mieć inne źródła dochodu (z tytułu własności, transferów socjalnych itp.). Te dwa typy dochodów (dochody tworzone w wyniku produkcji rolniczej i dochody rolniczych gospodarstw domowych) są mierzone dla dwu oddzielnych celów, które wymagają dwu odrębnych metod podziału gospodarki: pierwsza, dla EAA, oparta jest na jednostkach produkcji, które definiowane są w związku z gałęzią działalności, druga oparta jest na gospodarstwach domowych (tj. jednostkach instytucjonalnych), których głównym źródłem dochodu jest niezależna działalność rolnicza [3].

B. JEDNOSTKA PODSTAWOWA I DZIAŁALNOŚĆ ROLNICZA

1. Jednostka podstawowa

1.09. W celu analizy przepływów tworzonych w wyniku procesu produkcji oraz wykorzystania wyrobów i usług, konieczne jest wybranie jednostek, które wykazują powiązania typu techniczno-gospodarczego. Wymóg ten oznacza, że z zasady jednostki instytucjonalne muszą być podzielone na mniejsze i bardziej jednorodne jednostki pod względem rodzaju produkcji. Lokalne jednostki działalności gospodarczej (JDG) mają odpowiadać temu wymogowi w ramach podstawowego, ale zarazem praktycznie ukierunkowanego podejścia (ESA 95, 2.105) [4].

1.10. Lokalna JDG definiowana jest jako część jednostki działalności gospodarczej, która odpowiada jednostce lokalnej. JDG grupuje wszystkie części jednostki instytucjonalnej, o charakterze producenta przyczyniającego się do wykonania działalności na poziomie klasy (4-cyfrowej) według NACE Rev. 1 (zalecana klasyfikacja rodzajów działalności gospodarczych, porównaj 1.55) i odpowiada jednemu lub więcej wydziałowi produkcyjnemu jednostki instytucjonalnej. System informacyjny jednostki instytucjonalnej musi być w stanie wykazać lub obliczyć, dla każdej lokalnej JDG, co najmniej wartość produkcji globalnej, zużycia pośredniego, kosztów związanych z zatrudnieniem, nadwyżki operacyjnej oraz zatrudnienia i środków trwałych brutto (ESA 95, 2.106).

1.11. Chociaż lokalna JDG może odpowiadać całej jednostce instytucjonalnej lub części jednostki instytucjonalnej w charakterze producenta, to nigdy nie może należeć do dwóch różnych jednostek instytucjonalnych. Ponieważ w praktyce większość jednostek instytucjonalnych, produkujących wyroby i usługi, zaangażowana jest jednocześnie w różne działalności (działalność podstawowa i jedna lub więcej działalności drugorzędnych), to mogą być one podzielone na taką samą liczbę jednostek lokalnych rodzaju działalności. Działalność pomocnicza (zaopatrzenie, sprzedaż, badania rynku, rachunkowość, transport, magazynowanie, wyżywienie itp.; porównaj 1.27), nie może jednak prowadzić do stworzenia lokalnej JDG.

1.12. Zasadniczo, wiele lokalnych jednostek działalności gospodarczej powinno być rejestrowanych jako działalności drugorzędne, ale może się zdarzyć, że statystyczne (wywodzące się z rachunkowości) informacje nie dają możliwości wydzielenia drugorzędnych działalności lub części tych działalności od działalności podstawowych. A zatem taka lokalna JDG może prowadzić jedną lub więcej działalności drugorzędnych równolegle do działalności podstawowej (ESA 95 2.107).

1.13. Uważa się, że działalność ma miejsce, gdy zasoby takie jak: wyposażenie, siła robocza, technologia produkcji, sieci informacyjne lub produkty są powiązane ze sobą, prowadząc do wytworzenia określonych wyrobów lub usług. Działalność charakteryzowana jest przez nakład produktów (wyroby i usługi), proces produkcji i produkty wyjściowe jako wynik (ESA 95, 2.103). Działalnością podstawową lokalnej JDG jest ta działalność, której wartość dodana jest większa niż innych rodzajów działalności, prowadzonych w obrębie jednostki. Klasyfikacja działalności podstawowej jest określana w powiązaniu z NACE Rev. 1, najpierw na najwyższym poziomie klasyfikacji, następnie na bardziej szczegółowych poziomach (ESA 95, 3.10).

2. Działalność rolnicza

1.14. Poprzez grupowanie wszystkich lokalnych JDG, zaangażowanych w taki sam typ działalności, możliwe jest wyodrębnienie rodzaju działalności. Stwarza to możliwość podziału gospodarki na rodzaje działalności. Klasyfikowanie tych rodzajów działalności zależy od działalności podstawowej jednostek zgrupowanych razem w ten sposób. Na najniższym poziomie klasyfikacji rodzaj działalności obejmuje wszystkie lokalne JDG tej samej klasy (4-cyfrowy poziom) NACE Rev. 1, i z tego względu zaangażowane w taką samą działalność, jak ta zdefiniowana w NACE Rev. 1.

1.15. Chociaż działalność rolnicza była poprzednio zdefiniowana jako grupowanie jednostek jednorodnej rolniczej produkcji, to lokalna JDG została wybrana jako jednostka bazowa w opisie dla EAA po to, aby i) podejść do EAA z punktu widzenia sytuacji gospodarczej rolnictwa, tj. uwzględnić istnienie pewnych nierozdzielnych działalności nierolniczych drugorzędnych w pełnym rachunku przy badaniu całkowitej działalności produkcyjnej jednostek rolniczych; oraz ii) zapewnić spójność z resztą rachunków narodowych. Oznacza to zmianę z analitycznego podejścia opartego na koncepcji jednostki jednorodnej produkcji i jednorodnej gałęzi do statystycznego podejścia opartego na koncepcji JDG na poziomie lokalnym i koncepcji rodzaju działalności.

1.16. Nierozdzielne drugorzędne działalności nierolnicze są takimi działalnościami, których koszty nie mogą być obserwowane w oddzieleniu od działalności rolniczej. Przykładami są przetwórstwo produktów rolnych w gospodarstwie rolnym, leśnictwo, pozyskanie drewna, turystyka. A zatem produkcja globalna działalności rolniczej jest rezultatem dwu rodzajów działalności:

i) działalności rolniczych (głównej lub drugorzędnych) wykonywanych przez jednostki rolnicze;

ii) drugorzędnych działalności nierolniczych w jednostkach rolniczych.

1.17. Gospodarstwo rolne, które jest jednostką aktualnie używaną do badań statystycznych rolnictwa (spisy, ankiety strukturalne gospodarstw rolnych), jest lokalną JDG najbardziej odpowiadającą działalności rolniczej (chociaż muszą być do niej zaliczone pewne inne jednostki, jak spółdzielnie wytwarzające wino lub oliwę z oliwek lub jednostki wykonujące pracę na umowę zlecenia itp.). Niemniej jednak należy podkreślić, że różnorodność działalności rolniczych, które mogą być wykonywane w gospodarstwach rolnych, czyni je specjalnym typem lokalnej JDG. Ścisłe zastosowanie zasady ESA do jednostek i ich grupy powinno faktycznie doprowadzić do podziału gospodarstwa rolnego na kilka oddzielnych JDG, w przypadkach gdy kilka działalności na poziomie 4-cyfrowej klasy wg NACE Rev.1 jest wykonywanych w tym samym gospodarstwie. Zastosowanie gospodarstwa rolnego jako lokalnej JDG dla działalności rolniczej w rachunkach narodowych i EAA oparte jest na podejściu statystycznym.

1.18. Tak więc rachunki dla działalności rolniczej są zasadniczo podobne do rachunków gospodarstw rolnych (rachunek produkcji i rachunek tworzenia dochodów). Jednakże w celu uniknięcia niejasności należy wskazać, że rachunki rolnictwa nie są rachunkami przedsiębiorstw, których podstawową działalnością jest rolnictwo: po pierwsze, nie obejmują one wszystkich działalności pozarolniczych gospodarstw (te, które mogą być oddzielone od działalności rolniczych są wyłączone). Ponadto obejmują one działalności rolnicze przedsiębiorstw, których podstawową działalnością nie jest rolnictwo. Konsekwentnie przyjęcie gospodarstwa rolnego jako jednostki podstawowej dla EAA nie zmienia faktu, że rolnicze sprawozdania finansowe są rachunkami działalności rolniczej.

1.19. Ponieważ "rodzaj działalności" obejmuje grupę jednostek prowadzących taki sam lub podobny typ działalności, definicja działalności rolniczej w EAA zależy od definicji charakterystycznych działalności i jednostek w tym rodzaju działalności. Wynikłe grupowanie charakterystycznych działalności rolniczych i jednostek może doprowadzić do pewnych różnic pomiędzy rachunkami działalności rolniczej w EAA i rachunkami narodowymi (porównaj 1.93).

1.20. Działalność rolnicza traktowana jest jako grupowanie wszystkich jednostek rodzaju działalności na poziomie lokalnym, które wykonują następujące działalności gospodarcze (porównaj sekcje od 1.60 do 1.66 w celu precyzyjnej definicji "działalności rolniczej"):

- uprawa roślin, ogrodnictwo rynkowe (włączając produkcję wina i oliwy z pestek winogron oraz oliwek, uprawianych przez tę samą jednostkę),

- hodowla zwierząt,

- produkcja roślinna powiązana z hodowlą zwierząt,

- praca rolna wykonana na umowę zlecenia,

- łowiectwo, myślistwo, rozmnażanie zwierzyny łownej, włączając powiązane działalności usługowe.

1.21. Działalność rolnicza obejmuje ponadto, co nie występuje w gospodarstwie rolnym, jednostki utworzone przez grupy producentów (np. spółdzielnie), które produkują wino i oliwę z oliwek oraz wyspecjalizowane jednostki, które dostarczają maszyny, materiały oraz personel dla wykonania prac na umowę zlecenia.

1.22. Wyspecjalizowane jednostki, które dostarczają maszyny, wyposażenie oraz pracowników w celu wykonania prac rolnych na umowę zlecenia w fazie produkcji rolniczej (przedsiębiorstwa rynkowe, zaangażowane w wykonanie prac na umowę zlecenia lub właściciele gospodarstw rolnych, świadczący usługi jako dostawcy) traktowani są jako części działalności rolniczej. W ramach dokładniejszej interpretacji jednostki te, które muszą być zaliczane do działalności rolniczej, muszą wykonywać pracę, która a) jest częścią rolniczego procesu produkcji; b) jest związana z produkcją produktów rolnych; c) zwykle wykonywana jest przez zatrudnionych w gospodarstwach rolnych; oraz d) faktycznie prowadzona jest w całości przez wyspecjalizowane jednostki, dostarczające maszyny, wyposażenie i siłę roboczą.

1.23. Jeżeli praca zdefiniowana powyżej nie jest wykonywana całkowicie przez wyspecjalizowane jednostki (np. jeżeli właściciel gospodarstwa rolnego bierze w najem maszyny, a zatrudnia własnych pracowników), działalność ta musi być rejestrowana w Dziale 71 NACE Rev.1 (wynajem maszyn i urządzeń bez operatora); w tym przypadku kwota, płacona przez właścicieli gospodarstw rolnych przedsiębiorstwom pracującym na zasadzie wykonywania prac na umowę zlecenia, musi być rejestrowana jako "pozostałe towary i usługi" w "zużycia pośredniego" (porównaj 2.108).

1.24. Ponieważ celem EAA jest pomiar, opis i analiza tworzenia dochodu z działalności rolniczej (która w krajach członkowskich Unii Europejskiej jest prawie wyłącznie działalnością rynkową), zdecydowano się wyłączyć jednostki, dla których działalność rolnicza oznacza wyłączenie działalność hobbistyczną. Dla odmiany, jednostki zaangażowane w rolnictwo na własne potrzeby są włączone do EAA. Należy podkreślić, że produkcja rolna na cele własnego spożycia ostatecznego przez gospodarstwa rolne musi być rejestrowana w EAA.

3. Nierozdzielne drugorzędne działalności nierolnicze

1.25. Użycie lokalnej JDG jako jednostki podstawowej dla działalności rolniczej wymaga rejestrowania działalności nierolniczych drugorzędnych, gdy nie mogą one być odróżnione od głównej działalności rolniczej.

1.26. Nierozdzielne drugorzędne działalności nierolnicze w rolniczych lokalnych JDG definiowane są jako działalności ściśle powiązane z produkcją rolniczą, dla których informacje, dotyczące produkcji globalnej, zużycia pośredniego, kosztów wynagrodzeń, nakładów pracy oraz środków trwałych brutto nie mogą być oddzielone od informacji dotyczących głównej, rolniczej działalności, w czasie okresu statystycznej obserwacji.

1.27. Główne cechy charakterystyczne tych nierozdzielnych działalności nierolniczych drugorzędnych są następujące:

- muszą być przeznaczone na sprzedaż lub wymianę (podczas okresu obrachunkowego lub później po magazynowaniu), na spożycie indywidualne producenta lub jako płatności w naturze (włączając wynagrodzenia w naturze płacone zatrudnionym),

- nie mogą być działalnościami pomocniczymi. Te ostatnie są dodatkowymi działalnościami (np. sprzedaż, badania rynku, magazynowanie, transport na własny rachunek, patrz ESA 95, sekcje 3.12 i 3.13 oraz SNA 93, sekcje od 5.9 do 5.16), prowadzonymi przez przedsiębiorstwo w celu stworzenia warunków do prowadzenia głównej i drugorzędnych działalności. Zazwyczaj produkty działalności pomocniczych pojawiają się jako nakłady w prawie każdym typie działalności produkcyjnej,

- zwyczajowo mogą nie obejmować działalności związanych z środkami trwałymi brutto produktów nierolniczych (takimi jak budynki i maszyny), wykonywanych na potrzeby własne. Przypuszcza się, że ta produkcja dla celów indywidualnego spożycia ostatecznego jest działalnością wyodrębnioną i rejestrowana jest jako produkcja identyfikowalnej lokalnej JDG. Usługi zakwaterowania świadczone pracownikom jako wynagrodzenie w naturze, muszą być traktowane w podobny sposób (rejestrowane są jako wynagrodzenie w naturze w rachunku tworzenia dochodów),

- muszą być charakterystyczne dla gospodarstw rolnych, tj. muszą być znaczące gospodarczo dla znacznej liczby gospodarstw rolnych;

- praca rolna wykonywana na umowę zlecenia nie jest działalnością nierolniczą, jako że jest charakterystyczną działalnością (rolnicze działalności usługowe) w ramach działalności rolniczej.

1.28. Tylko część specyficznej drugorzędnej działalności nierolniczej, która jest nierozdzielna, musi być włączona. W konsekwencji dana działalność nierolnicza będzie włączona do działalności rolniczej, jeżeli niemożliwe jest jej wydzielenie z głównej działalności rolniczej lokalnej jednostki działalności gospodarczej, ale będzie wyłączona, jeżeli może być wyodrębniona od głównej działalności rolniczej, w którym to przypadku działalność drugorzędna powoduje powstanie nierolniczej lokalnej JDG. Kryterium selekcji dla nierozdzielnych drugorzędnych działalności nierolniczych nie jest charakter produktu, ale typ działalności [5]. Na przykład usługi agroturystyczne, świadczone przez gospodarstwa rolne, muszą być włączone tylko wtedy, gdy nie mogą być wyodrębnione od działalności rolniczej. Nie dotyczyłoby to prawdopodobnie przypadku gdy te działalności stałyby się znaczące. Tak więc produkty nierolnicze, ujmowane w produkcji działalności rolniczej mogą różnić się geograficznie oraz w czasie.

1.29. Można wyróżnić dwa główne typy drugorzędnej działalności nierolniczej:

- Działalności, które są kontynuacją działalności rolniczej i które używają produktów rolnych. Ten typ działalności jest powszechny w całej Unii Europejskiej. Przetwórstwo produktów rolnych jest charakterystyczną działalnością tej grupy:

Przetwórstwo produktów rolnych:

- mleka w masło, śmietanę, sery, jogurty oraz w inne produkty mleczne,

- owoców i warzyw w soki owocowe, puszkowaną żywność, napoje alkoholowe oraz w inne produkty,

- winogron, moszczu oraz wina w produkty alkoholowe (np. wino musujące, takie jak szampan, oraz spirytusowe, takie jak koniak),

- wyplatanie z surowców roślinnych, tekstyliów, z wełny,

- produkcja pasztetów, gęsich wątrób oraz innych przetworzonych produktów mięsnych,

- przetwórstwo innych produktów rolnych,

Sortowanie i paczkowanie produktów rolnych, np. jaja i ziemniaki.

- Działalności angażujące gospodarstwo rolne i jego środki produkcji rolniczej (sprzęt, urządzenia techniczne, budynki, siłę roboczą). Działalności te zasadniczo są następujące:

- agroturystyka — campingi, wyżywienie, hotele, różne rodzaje zakwaterowania itp.,

- sklepy w gospodarstwie — działalności handlu detalicznego dotyczące produktów innych niż tych pochodzących z gospodarstwa rolnego. Sprzedaż bezpośrednia produktów rolnych, surowych lub przetworzonych, jest rejestrowana w produkcji globalnej danych produktów,

- sporty oraz wiejska rekreacja — wykorzystanie ziemi do prowadzenia takich działalności, jak golf, jeździectwo, myślistwo, rybołówstwo itp.,

- usługi rolnicze dla osób trzecich — np. wynajem i naprawa maszyn rolniczych, projekty systemów nawadniających, doradztwo rolne, magazynowanie produktów rolnych, naprawa budynków rolnych, usługi rynkowe związane z produktami rolnymi, transport produktów rolnych itp. Działalności te są rejestrowane jako drugorzędne tylko wtedy, gdy są wykonywane dla osób trzecich. Jeżeli odnoszą się do własnej produkcji rolnika, traktowane są jako działalności pomocnicze, które nie są rejestrowane w rachunkach (porównaj 1.27),

- usługi krajobrazowe — koszenie trawy, strzyżenie żywopłotu, uprzątanie śniegu, projektowanie, urządzanie i utrzymywanie terenów zielonych i tym podobne,

- hodowla ryb,

- pozostałe działalności, wykorzystujące ziemię i angażujące środki produkcji rolnej.

1.30. Lista drugorzędnych działalności nierolniczych (porównaj 1.29) podana jest w celu ilustracji i nie jest stosowana w każdym kraju. Przeciwnie, każdy kraj musi opracować swoją własną listę nierozdzielnych drugorzędnych działalności nierolniczych, zależną od cech charykterystycznych własnego rolnictwa. Lista ta musi być wypracowana we współpracy z departamentami rachunków narodowych, po to, by zapewnić, że EAA są spójne z rachunkami dla gałęzi rolnictwa oraz z rachunkami tych drugorzędnych działalności nierolniczych opracowanych dla celów rachunków narodowych (tj. aby zapewnić, że żadna działalność nie jest pominięta lub ujęta podwójnie).

1.31. Drugorzędne działalności rolnicze jednostek nierolniczych są mało znaczące i rejestrowane są umownie jako zero. Produkcja rolna, prowadzona przez jednostkę nierolniczą, jest w rzeczywistości rozpatrywana jako zawsze wyodrębniona w znaczeniu danych rachunkowych z powodu specyficznych cech produktów i środków produkcji rolnej, jak również źródeł danych i metod użytych do uzyskania wyników EAA (porównaj sekcja E rozdział I oraz sekcje B i C rozdział II). W celu oparcia EAA na koncepcji "rodzaju działalności", musi być mierzona produkcja globalna wszystkich produktów rolnych, wyłączając te produkty, które pochodzą z działalności drugorzędnych nierolniczych w jednostkach lokalnych rodzaju działalności. Jako że umownie działalności te uznawane są jako zero, cała produkcja rolna jest rejestrowana (z wyjątkiem produkcji jednostek, dla których działalność rolnicza reprezentuje wyłącznie działalność hobbistyczną; porównaj 1.24).

1.32. Nierolnicze wyroby i usługi produkowane przez gospodarstwa rolne nie są włączone do rachunków ekonomicznych rolnictwa, jeżeli nie są rezultatem nierozdzielnych drugorzędnych działalności. Na przykład, jeżeli jednostka obejmuje kilka pionowo zintegrowanych procesów produkcji (np. przedsiębiorstwa zaangażowane w ubój, paczkowanie, pakowanie próżniowe drobiu, sortowanie, mycie i paczkowanie ziemniaków lub innych warzyw, sortowanie, przygotowanie i sprzedawanie nasion; spółdzielnie dostarczające powierzchnię magazynową i sprzedające produkty itp.), działalność rolnicza obejmuje tylko te części działalności, które są związane z produkcją rolną, jak zdefiniowano w sekcjach 1.62 i 1.63 oraz z nierozdzielnymi działalnościami nierolniczymi drugorzędnymi.

C. MIERZENIE PRODUKCJI GLOBALNEJ

1.33. Według ESA 95, produkcja globalna określonego rodzaju działalności reprezentuje wszystkie produkty wyprodukowane w trakcie danego okresu obrachunkowego przez wszystkie jednostki zaliczone do danego rodzaju działalności, z wyjątkiem wyrobów i usług wyprodukowanych i zużytych w tym samym okresie obrachunkowym, przez tę samą jednostkę. Mierzenie produkcji rolnej oparte jest [6] na zastosowaniu tej zasady ESA, z włączeniem rolnej produkcji globalnej, części produkcji spożytej w ramach tych samych jednostek rolniczych (porównaj 2.032 do 2.036). Tak więc w EAA rolna produkcja globalna reprezentuje sumę produkcji wszystkich jednostek w tym rodzaju działalności (wyłączając produkcję na cele zużycia pośredniego w ramach tej samej jednostki) plus produkcję wykorzystaną jako zużycie pośrednie w ramach tej samej jednostki, pod warunkiem że ta produkcja globalna dotyczy dwu różnych działalności podstawowych (jak produkty roślinne przeznaczone na pasze dla zwierząt) i spełnia pewne kryteria (opisane w 2.055).

1.34. Zasada ESA została przyjęta z powodu specjalnego charakteru działalności rolniczej:

- ilość produkcji rolnej wykorzystanej w tej samej jednostce jako zużycie pośrednie jest większa w rolnictwie niż w innych sektorach gospodarczych,

- gospodarstwo rolne obejmuje szeroki zakres działalności rolniczych, które są ze sobą ściśle powiązane (jedna działalność jest podstawą lub kontynuacją innej działalności, jak produkcja zbóż i roślin pastewnych na pasze dla zwierząt; ścisłe związki w wykorzystaniu czynników produkcji, jak wyposażenie i maszyny). Zróżnicowany zakres funkcjonowania gospodarstwa rolnego, bez wchodzenia w dyskusję na temat jego charakterystyki jako lokalnej JDG, czyni z niego bardzo specyficzny przypadek w porównaniu z lokalnymi JDG w innych częściach gospodarki (porównaj 1.17). Celem rachunków w podziale gospodarki na rodzaje działalności jest częściowe odzwierciedlenie przepływów w ramach procesu produkcji: tworzenie, przekształcanie, wymiana, transfer wartości ekonomicznej. Różne działalności prowadzone przez gospodarstwo rolne nie byłyby w pełni uwzględnione w rachunku, poprzez wyłączne mierzenie produkcji globalnej "opuszczającej" gospodarstwo.

1.35. Przyjęcie zasady ESA domaga się specjalnego traktowania pewnych produktów, takich jak produkty rolne przeznaczone do wykorzystania jako pasza w gospodarstwie, winogrona używane do produkcji wina oraz oliwki używane do produkcji oliwy oraz produktów rolnych przeznaczonych do wykorzystania jako zużycie pośrednie w ramach drugorzędnych działalności nierolniczych.

1.36. Obrót żywymi zwierzętami pomiędzy gospodarstwami rolnymi oraz przywóz żywych zwierząt są przedmiotem specjalnego traktowania, jako że są one uważane za produkcję niezakończoną (porównaj rozdział II).

D. SEKWENCJA RACHUNKÓW

1. Sekwencja rachunków przewidziana w ESA 95

1.37. EAA oparte są na sekwencji wzajemnie powiązanych rachunków. Pełna sekwencja rachunków w ESA 95 obejmuje rachunki transakcji bieżących, rachunki akumulacji oraz bilanse. Te różne rachunki stwarzają możliwość rejestrowania, w uporządkowanym układzie, transakcji i innych przepływów związanych ze specyficznymi aspektami cyklu gospodarczego (na przykład procesu produkcji). Transakcje te rozciągają się od tworzenia dochodów, poprzez akumulację dochodów w postaci aktywów do ich podziału pierwotnego oraz podziału wtórnego. Pozycje bilansujące, które od nich się wywodzą, wykorzystywane są jako agregaty do pomiaru sytuacji gospodarczej.

1.38. Rachunki transakcji bieżących dotyczą procesu produkcji, podziału pierwotnego i podziału wtórnego dochodów oraz ich wykorzystania w postaci spożycia ostatecznego; stwarzają możliwość obliczenia "oszczędności", które są podstawowym składnikiem akumulacji. Rachunki akumulacji analizują różne składniki zmian w aktywach i pasywach jednostek i stwarzają możliwość rejestrowania zmian wartości netto (różnica pomiędzy aktywami i pasywami). Bilanse pokazują ogółem aktywa i pasywa różnych jednostek na początek i na koniec okresu obrachunkowego wraz z ich zmianą wartości netto. Przepływy dla każdej pozycji aktywów i pasywów rejestrowane w rachunkach akumulacji, obserwowane są ponownie w bilansach (ESA 95, 8.04).

1.39. Pełna sekwencja rachunków, wymieniona powyżej, stosowana jest tylko dla instytucjonalnych jednostek, sektorów i podsektorów. ESA 95 zakłada, że nie ma sensu opracowywanie pełnej sekwencji rachunków dla lokalnej JDG oraz rodzaju działalności, ponieważ jednostki takie rzadko mają zdolność zatrzymania wyrobów lub aktywów pod własnym szyldem oraz otrzymywać i dzielić dochody.

2. Sekwencja rachunków w EAA

1.40. Ponieważ rachunki gospodarcze dla rolnictwa oparte są na koncepcji "rodzaju działalności", sekwencja rachunków, zgodnie z ESA 95, musi być ograniczona do pierwszych rachunków transakcji bieżących:

- rachunku produkcji,

- rachunku tworzenia dochodów,

dla których pozycjami bilansującymi są odpowiednio: wartość dodana i nadwyżka operacyjna (porównaj tablice 1 i 2 poniżej).

1.41. Niemniej jednak sądzi się, że biorąc pod uwagę specyficzne cechy rolnictwa i leśnictwa, powinny być możliwe opracowanie innych rachunków, przynajmniej w części, dzięki czemu odpowiednie przepływy mogą być do nich jasno przypisane. Rachunki te (porównaj tablice 3 i 4 poniżej) są następujące:

- rachunek dochodu przedsiębiorcy (jeden z rachunków transakcji bieżących),

- rachunek kapitałowy (jeden z rachunków akumulacji).

1.42. Rozważa się rozszerzenie tej sekwencji rachunków w celu włączenia pewnych pozycji (przepływy) do rachunku "Inne zmiany w aktywach" w rachunkach akumulacji (tj. pewne pozycje zawarte w innych zmianach w wartości aktywów oraz rachunku przeszacowań) oraz w bilansie.

1.43. Na bazie tablic i struktury rachunków w ESA 95, sekwencja rachunków w Rachunkach Ekonomicznych dla Rolnictwa może być przedstawiona jak pokazano w tablicach 1–4.

A. Rachunki transakcji bieżących

Tablica 1: Rachunek produkcji

Rozchody | Przychody |

P.2 | Zużycie pośrednie | 50 | P.1 | Produkcja globalna | 100 |

B.1b | Wartość dodana brutto | 50 | | | |

K.1 | Amortyzacja środków trwałych | 10 | | | |

B.1n | Wartość dodana netto | 40 | | | |

Tablica 2: Rachunek tworzenia dochodów

Rozchody | Przychody |

D.1 | Koszty związane z zatrudnieniem | 10 | B.1n | Wartość dodana netto | 40 |

D.29 | Podatki od producentów | 5 | | | |

D.39 | Dotacje dla producentów | –10 | | | |

B.2n/B.3n | Nadwyżka operacyjna netto/dochód mieszany netto | 35 | | | |

Tablica 3: Rachunek dochodu przedsiębiorcy

Rozchody | Przychody |

D4 | Dochody z tytułu własności | 10 | B.2n/B.3n | Nadwyżka operacyjna netto/dochód mieszany netto | 35 |

D.41 | Odsetki | 5 | | | |

D.45 | Renta gruntowa/czynsz | 5 | D.4 | Dochody z tytułu własności | 1 |

| | | D.41 | Odsetki | 1 |

| | | D.42 | Dochód podzielony przedsiębiorstw | |

| | | D.43 | Reinwestowane dochody z bezpo-średnich inwestycji zagranicznych | |

| | | D.44 | Dochody z tytułu własności posia-daczy polis ubezpieczeniowych | |

| | | D.45 | Renta gruntowa/czynsz | |

B.4n | Dochody netto przedsiębiorcy | 26 | | | |

B. Rachunki akumulacji

Tablica 4: Rachunek kapitałowy

Zmiany w aktywach | Zmiany w pasywach i wartość netto |

B.10.1 | Zmiany wartości netto wynikające z oszczędności i transferów kapitałowych | | B.8n | Oszczędności netto | |

| | | D.9 | Transfery kapitałowe otrzymane | 10 |

| | | D.92 | Dotacje na inwestycje | 5 |

| | | D.99 | Inne transfery kapitałowe | 5 |

| | | D.9 | Transfery kapitałowe przekazane | |

| | | D.91 | Podatki od kapitału | |

| | | D.99 | Inne transfery kapitałowe | |

P.51 | Środki trwałe brutto | 100 | B.10.1 | Zmiany wartości netto wynikające z oszczędności i transferów kapitałowych | |

P.511 | Nabycie minus rozdysponowanie rzeczowych środków trwałych | 85 | | | |

P.511a | Środki trwałe brutto w zakresie zasadzeń wieloletnich | 10 | | | |

P.511b | Środki trwałe brutto trwałe w zakresie inwentarza żywego | 15 | | | |

P.511c | Środki trwałe brutto w zakresie maszyn i urządzeń | 20 | | | |

P.511d | Środki trwałe brutto w zakresie środków transportu | 20 | | | |

P.511e | Środki trwałe brutto w zakresie budynków rolniczych | 20 | | | |

P.511f | Środki trwałe brutto w zakresie innych prac z wyjątkiem ulepszania gruntów (innych budynków, budowli itp.) | | | | |

P.512 | Nabycie minus rozdysponowanie wartości niematerialnych i prawnych (oprogramowanie komputerowe itp.) | 10 | | | |

P.513 | Podnoszenie walorów wartości nieprodukowanych aktywów finansowych | 5 | | | |

P.513a | Podstawowe udoskonalenia gruntów | 4 | | | |

P.513b | Koszty związane z przekazaniem praw własności gruntów i praw do patentów | 1 | | | |

K.1 | Amortyzacja środków trwałych | 10 | | | |

P.52 | Przyrost rzeczowych środków obrotowych | 5 | | | |

P.53 | Nabycie minus rozdysponowanie aktywów o wyjątkowej wartości | | | | |

K.2 | Nabycie minus rozdysponowanie nieprodukowanych aktywów niefinansowych | | | | |

K.21 | Nabycie minus rozdysponowanie gruntów i innych rzeczowych aktywów nie produkowanych | | | | |

K.22 | Nabycie minus rozdysponowanie wartości niematerialnych i prawnych nieprodukowanych (patenty itp.) | | | | |

B.9 | Wierzytelności netto (+)/Zadłużenia netto (-) | | | | |

1.44. Należy pamiętać, że transakcje i zasoby wyróżnione pismem pochyłym w tablicach 3 i 4 są pozycjami, które:

- nie są stosowane w rachunkach gospodarczych dla rolnictwa, ponieważ użyta jest koncepcja "rodzaju działalności" i sekwencja rachunków jest niekompletna. Dotyczy to pozycji D.42 "Dochód podzielony przedsiębiorcy", D.43 "Reinwestowane dochody z bezpośrednich inwestycji zagranicznych", D.44 "Dochody z tytułu własności posiadaczy polis ubezpieczeniowych" oraz D.45 "Renta gruntowa/Czynsz" po stronie "Przychody" w tablicy 3 oraz pozycje B.8n "Oszczędności netto", B.10.1 "Zmiany wartości netto wynikające z oszczędności i transferów kapitałowych" oraz B.9 "Wierzytelności netto (+)/Zobowiązania netto (-)" w tablicy 4, lub

- nie są rejestrowane z powodu braku rzetelnych informacji lub z powodu ograniczonych obecnie korzyści dla celów EAA. Pozycjami, o których mowa, są D.9 "Transfery kapitałowe przekazane", D.91 "Podatki od kapitału" i D.99 "Inne transfery kapitałowe" oraz pozycje P.53 "Nabycie minus rozdysponowanie aktywów o wyjątkowej wartości", K.2 "Nabycie minus rozdysponowanie nie produkowanych aktywów niefinansowych", K.21 "Nabycie minus rozdysponowanie gruntów i innych rzeczowych aktywów nieprodukowanych", K.22 "Nabycie minus rozdysponowanie wartości niematerialnych i prawnych nieprodukowanych (patenty itp.)" w tablicy 4. Niektóre z nich (np. D.91, K.2, K.21 oraz K.22) mogą być rejestrowane w EAA w niektórych późniejszych danych.

1.45. Rachunek produkcji rejestruje transakcje związane z procesem produkcji. Obejmuje produkcję globalną po stronie Przychodów i zużycie pośrednie po stronie Rozchodów. Wartość dodana, tj. pozycja bilansująca, może być obliczana przed lub po odjęciu amortyzacji środków trwałych (wartość dodana brutto lub netto). Ponieważ produkcja globalna wyceniana jest w cenie podstawowej, a zużycie pośrednie w cenie nabycia, wartość dodana nie obejmuje podatków od produktów ale obejmuje dotacje do produktów.

1.46. Rachunek tworzenia dochodów dotyczy tworzenia dochodów będących rezultatem procesu produkcji oraz ich przypisania czynnikowi produkcji jakim jest "praca" oraz sektorowi instytucji rządowych i samorządowych (w postaci podatków i dotacji). Nadwyżka operacyjna, tj. pozycja bilansująca, odpowiada dochodom, które jednostki wytwarzają przy wykorzystaniu własnych aktywów produkcyjnych. W przypadku przedsiębiorstw niezarejestrowanych w sektorze gospodarstw domowych, pozycja bilansująca tego rachunku niezaprzeczalnie obejmuje element odpowiadający wycenie pracy wykonanej przez właściciela lub członków jego rodziny, która nie mogą być wydzielona z jego zysków jako dochód przedsiębiorcy. Dotyczy to "dochodu mieszanego" (ESA 95, 8.19).

1.47. Rachunek dochodu przedsiębiorcy stwarza możliwość mierzenia dochodu, który jest podobny do pojęcia zysku bieżącego przed podziałem i do podatków od dochodu, jako zwyczajowo występujących w rachunkowości jednostek gospodarczych.

1.48. Rachunek kapitałowy stwarza możliwość określenia rozmiaru, do którego, nabycie minus rozdysponowanie aktywów niefinansowych, zostały sfinansowane z oszczędności lub transferów kapitałowych. Pokazuje on wierzytelności lub zadłużenie. Nie jest możliwe opracowanie kompletnego rachunku kapitałowego dla rolnictwa, ponieważ chociaż pewne przepływy mogą być jasno odniesione do tych "rodzajów działalności", to jednak inne pozycje (np. oszczędności netto, bilans sekwencji rachunków transakcji bieżących) nie mogą być obliczone na bazie "rodzaju działalności". Niemniej jednak poprzez rejestrowanie, na ile jest to możliwe, zmian wartości aktywów niefinansowych w "rodzaju działalności" (wynikające z nabycia, rozdysponowania lub amortyzacji środków trwałych) oraz transferów kapitałowych, otrzymanych przez "rodzaj działalności", uzyskiwane są cenne informacje na temat sytuacji ekonomicznej i sytuacji bilansowej (plus informacje na temat dochodów tworzonych w procesie produkcji).

E. ŹRÓDŁA DANYCH ORAZ METODY OBLICZEŃ DLA OPRACOWANIA RACHUNKÓW GOSPODARCZYCH DLA ROLNICTWA

1.49. Jedną z głównych właściwości EAA jest przyjęcie formuły "ilość x cena" do pomiaru produkcji globalnej znacznej większości produktów. Podejście to zostało podyktowane głównie trudnością opracowania rachunków rolniczych, bazujących na badaniach reprezentacyjnych, opartych na rachunkowości jednostek.

1.50. Szacowanie produkcji roślinnej może być zasadniczo oparte na zasobach, tj. szacunku wyprodukowanych (zebranych) ilości, które z kolei oparte jest na szacunkach powierzchni upraw roślinnych i plonów lub wykorzystaniu, tj. na szacunkach zakupów przez gałęzie używające produkty rolne, wywozu pomniejszonego o przywóz, do których powinny być dodane pewne ilości wykorzystywane jako zużycie pośrednie przez rolnictwo, zmian w stanie rzeczowych środków obrotowych w fazie produkcji oraz spożycia na własne cele (gdzie przeważająca jest spożycie ostateczne). To drugie podejście może okazać się wysoce odpowiednie w przypadkach, gdy nabywcy tych produktów rolnych są łatwo rozpoznawalni oraz ograniczone są cztery pozostałe elementy wykorzystania (na przykład produkty wymagające wstępnego przetworzenia, przed użyciem, tak, jak burak cukrowy, tytoń itp.). Niemniej jednak bilans ilościowy jest potrzebny w celu zweryfikowania spójności i rzetelności danych.

1.51. Statystyki dotyczące uboju, wywozu/przywozu żywych zwierząt oraz rozmiarów stada są głównymi źródłami danych do obliczenia produkcji zwierzęcej. Produkcja globalna produktów zwierzęcych (głównie mleka) jest szacowana głównie przy wykorzystaniu danych o sprzedaży do gałęzi zużywających (mleczarnie, pakowalnie), ze względu na specyficzne wykorzystanie, do którego są one skierowane.

1.52. Bardziej szczegółowy opis metod kalkulacji przedstawiony jest w rozdziale II.

1.53. Większość towarów pośrednich może być używanych zasadniczo tylko w rolnictwie (nasiona, sadzonki, nawozy sztuczne, środki ochrony roślin itp.). W tym przypadku dane o zakupach przez rolnictwo oparte są na danych dotyczących sprzedaży gałęzi, które dostarczają te towary pośrednie (po włączeniu handlu zagranicznego).

1.54. Jednakże tej stosowanie zasady nie jest wolne od pewnego ryzyka. Faktycznie sprzedaż przez producentów wyrobów przeznaczonych na zużycie pośrednie, które zużywane są głównie w rolnictwie, niekoniecznie koresponduje z zakupami tych wyrobów przez sektor rolniczy, ponieważ nawozy sztuczne, środki ochrony roślin itp. mogą być zakupione także dla innych celów (zasoby w jednostkach handlowych, zużycie przez inne jednostki, jak parki publiczne lub gospodarstwa domowe itp.).

F. KLASYFIKACJA

1. Informacje ogólne

1.55. Rachunki gospodarcze dla rolnictwa są integralną częścią Europejskiego Systemu Rachunków i dla celów ich obliczania wykorzystuje się ogólną klasyfikację działalności gospodarczych Eurostat, NACE Rev.1. NACE Rev.1 jest jest czterostopniową nomenklaturą sporządzoną w 1990 r. Jest ona faktycznie rewizją ogólnej przemysłowej klasyfikacji działalności gospodarczych Wspólnot Europejskich, lub NACE, która została opublikowana po raz pierwszy przez Eurostat w 1970 r.

1.56. NACE Rev. 1 jest bardziej szczegółową wersją ISIC Rev. 3 [7], dostosowaną do specyficznych europejskich uwarunkowań. NACE Rev.1 powiązana jest bezpośrednio z CPA — Statistical Classification of Products by Activity Klasyfikacja Produktów wg Działalności w Europejskiej Wspólnocie Gospodarczej, która z kolei oparta jest na CPC — Central Product Classification Narodów Zjednoczonych (Centralna Klasyfikacja Produktów).

1.57. NACE Rev.1 jest klasyfikacją działalności, która jest wykorzystana do określania "rodzajów działalności" w rachunkach narodowych. Oparta jest na czteropoziomowym systemie kodowania, opisanym poniżej:

- poziom podstawowy, obejmujący pozycje, określone przez kod alfabetyczny, oznaczający "sekcje",

- poziom pośredni, obejmujący pozycje, określone przez dwuliterowy kod alfabetyczny, oznaczający "podsekcje",

- poziom drugi, obejmujący pozycje, określone przez dwucyfrowy kod numeryczny, oznaczający "działy",

- poziom trzeci, obejmujący pozycje, określone przez trzycyfrowy kod numeryczny, oznaczający "grupy",

- poziom czwarty, obejmujący pozycje, określone przez czterocyfrowy kod numeryczny, oznaczający "klasy".

1.58. Każdy poziom w danej klasyfikacji działalności gospodarczych może być zwykle definiowany przez jego charakterystyczne wyroby lub usługi. Tak więc CPA wykorzystana jest do dokładnego opisu różnych działalności gospodarczych w działalności rolniczej z dodatkowym dwucyfrowym zróżnicowaniem dostarczającym bardziej szczegółowej definicji pozycji.

1.59. Rodzaj działalności odpowiada grupie lokalnych JDG zaangażowanych w taką samą lub podobną działalność gospodarczą. Najbardziej szczegółowy poziom klasyfikacji, "rodzaj działalności", obejmuje wszystkie lokalne JDG w tej samej klasie (4 cyfry) NACE Rev.1 oraz które poza tym są zaangażowane w taką samą działalność, jak określono w nomenklaturze (ESA 95, 2.108). Definicja zakresu działalności rolniczej wymaga precyzyjnego określenia:

- jej charakterystycznych działalności,

- charakterystycznych jednostek EAA.

2. Definicja charakterystycznych działalności rolnictwa

1.60. Jak opisano w EAA, rolnictwo odpowiada działowi 01 NACE Rev.1.

1.61. Rachunki gospodarcze dla rolnictwa są rachunkiem satelitarnym w systemie rachunków narodowych, którego pojęcia, reguły i zasady oparte są na ESA 95. Jednakże ESA 95 dostarcza jedynie zarys ogólny dla gospodarki jako całości, dlatego też rachunek ten musi być dostosowany do specyficznych wymogów rolnictwa. Te szczególne wymogi wywodzą się głównie ze specyficznych celów EAA, dostępności źródeł danych i specjalnego charakteru jednostek rolniczych i ich działalności gospodarczych. Specyficzny charakter rachunków satelitarnych wymaga zdefiniowania listy charakterystycznych działalności rolniczych, która oczywiście musi być oparta na NACE Rev.1.

1.62. Dla celów rachunków narodowych działalność rolnicza definiowana jest jako wszystkie jednostki wykonujące, wyłącznie lub łącznie z drugorzędnymi działalnościami gospodarczymi, działalności które zaliczone są do Działu 01 NACE Rev.1 "Rolnictwo, łowiectwo i pokrewne działalności usługowe". Dział 01 obejmuje [8]:

- Grupę 01.1: Uprawa roślin; warzywnictwo, ogrodnictwo,

- Grupę 01.2: Hodowla zwierząt,

- Grupę 01.3: Uprawa roślin połączona z hodowlą zwierząt (działalność mieszana),

- Grupę 01.4: Działalności usługowe związane z uprawami rolnymi oraz hodowlą zwierząt, z wyjątkiem usług weterynaryjnych,

- Grupę 01.5: Łowiectwo, myślistwo i rozmnażanie zwierzyny łownej, powiązane działalności usługowe.

1.63. Lista charakterystycznych działalności rolniczych EAA odpowiada tym pięciu grupom działalności (od 01.1 do 01.5), ale z następującymi różnicami:

- włączeniem produkcji wina i oliwy z oliwek (zużywającej wyłącznie winogrona i oliwki uprawiane w tym samym gospodarstwie), uprawy sadzonek roślin warzywnych, wykorzystywanych do sadzenia, drzewek na Boże Narodzenie, drzew owocowych, winorośli, szkółkarstwa drzew ozdobnych (które zaliczane są do Działu 02 "Leśnictwo"),

- wyłączeniem działalności związanych z produkcją nasion na wcześniejszym i na późniejszym etapie rozmnażania oraz pewnych towarzyszących działalności, które w NACE Rev.1 uważane są za usługi rolnicze (tj. obsługa systemów nawadniających, projektowanie, zakładanie i pielęgnacja ogrodów, parków, terenów zielonych w obiektach sportowych i temu podobne, przycinanie drzew, strzyżenie żywopłotów; tylko prace rolne wykonane na umowę zlecenia są ujęte w tym miejscu w rachunku).

3. Definicja charakterystycznych jednostek rolnictwa

1.64. Wszystkie jednostki, które wykonują działalności charakterystyczne dla rolnictwa, muszą być włączone do EAA. Jednostki, o których mowa, wykonują działalności zaliczone do następujących grup NACE Rev.1:

- Grupa 01.1: Uprawa roślin; ogrodnictwo, ogrodnictwo towarowe:

- produkcja nasion: tylko jednostki zaangażowane w rozmnażanie nasion,

- produkcja wina (oliwy z oliwek): tylko jednostki, zaangażowane w produkcję z winogron (z oliwek) uprawianych przez tę samą jednostkę i grupy producentów (np. spółdzielnie) [9],

- Grupa 01.2: Hodowla zwierząt,

- Grupa 01.3: Uprawa roślin połączona z hodowlą zwierząt (działalność mieszana),

- Grupa 01.4: Działalności usługowe związane z uprawami rolnymi i hodowlą zwierząt, z wyjątkiem usług weterynaryjnych,

- wyłączając jednostki, które prowadzą rolnicze działalności usługowe, inne niż praca na umowę zlecenia (tj. jednostki obsługujące systemy nawadniające oraz wykonujące usługi związane z projektowaniem, sadzeniem i pielęgnacją ogrodów, parków oraz terenów zielonych w obiektach sportowych i temu podobne oraz przycinanie drzew i strzyżenie żywopłotów),

- Grupa 01.5: Łowiectwo, myślistwo i rozmnażanie zwierzyny łownej, powiązane działalności usługowe.

1.65. Powyższa lista powinna być rozszerzona, aby włączyć jednostki produkujące drzewka na Boże Narodzenie, drzewa owocowe, winorośl oraz szkółkarstwo roślin ozdobnych oraz jednostki produkujące sadzonki roślin warzywnych wykorzystywane do sadzenia.

1.66. Na podstawie listy można zauważyć, że oprócz gospodarstw rolnych, innymi charakterystycznymi jednostkami rolnictwa są: grupy producentów, produkujących wino i oliwę z oliwek oraz specjalistyczne jednostki, wykonujące prace rolną na umowę zlecenia (porównaj 1.20 i 1.21). Należy pamiętać, że jednostki, które wykonują wyłacznie działalność wypoczynkową nie są zaliczane do jednostek charakterystycznych rolnictwa (porównaj 1.24).

4. Uwagi dotyczące różnych pozycji

a) Grupa 01.1 "Uprawa roślin; ogrodnictwo; ogrodnictwo towarowe"

1.67. Grupa 01.1 "Uprawa roślin; ogrodnictwo; ogrodnictwo towarowe" jest systematycznym podziałem dającym możliwość sklasyfikowania całej działalności związanej z produkcją roślinną w krajach członkowskich Unii Europejskiej oraz działalności zbierania (roślin lub dzikich owoców).

1.68. Produkcja roślin pastewnych, aby była rejestrowana, musi stanowić część działalności gospodarczej.

1.69. Inaczej niż NACE Rev.1, która zalicza produkcję szkółek drzewnych do leśnictwa, działalność ta traktowana jest jako działalność rolnicza, jako że odnosi się ona do produkcji młodych drzew oraz krzewów owocowych, winorośli oraz krzewów ozdobnych, jednakże produkcja roślin leśnych traktowana jest jako działalność leśna, jeżeli rośliny przeznaczone są do produkcji drzew leśnych [10]. Produkcja drzewek na Boże Narodzenie także traktowana jest jako produkcja rolnicza, jeżeli drzewa uprawiane są w szkółkach z założenia dla specjalnych celów ozdobnych, ale gdy, na przykład drzewka na Boże Narodzenie są rezultatem obcinania lub przerzedzania drzew w lesie, wtedy produkcja taka uważana jest za leśną.

1.70. W nomenklaturze EAA, produkcja nasion produktów rolnych zgrupowana jest w pozycji "Nasiona" a wyjątkami są nasiona zbóż (łącznie z ryżem), nasiona oleiste, rośliny białkowe i ziemniaki, które figurują odpowiednio w pozycjach poszczególnych odmian zbóż i nasion oleistych, nasion białkowych i ziemniaków [11]. Faktycznie produkcja nasion obejmuje kilka typów działalności produkcyjnej: prace badawcze (tj. produkcja prototypów nasion pierwszego pokolenia), rozmnażanie (prowadzone przez gospodarstwa rolne na zlecenie) oraz kwalifikowanie (tj. sortowanie i pakowanie przez specjalistyczne jednostki produkcyjne). Tylko rozmnażanie nasion jest charakterystyczną działalnością rolną, ponieważ prace badawcze i działalności kwalifikacyjne prowadzone są przez instytuty naukowe i produkcyjne i nie są częścią tradycyjnej działalności rolnej (tj. wykorzystaniem naturalnych zasobów w celu produkowania roślin i zwierząt). W rezultacie, produkcja nasion w EAA dotyczy tylko produkcji rozmnażania nasion. Zużycie pośrednie nasion obejmuje i) nasiona pierwszego pokolenia zakupione w celu rozmnażania oraz ii) kwalifikowane nasiona zakupione przez producentów rolnych w celu produkowania roślin.

1.71. Produkcja moszczu winnego, wina i oliwy z oliwek: CPA traktuje wino i oliwę z oliwek jako produkty żywnościowe. NACE Rev. 1 klasyfikuje produkcję wina i oliwy z oliwek do podsekcji DA "Przemysł rolno-spożywczy" (Klasy 15.93 "Produkcja win" oraz 15.41 "Produkcja nieoczyszczonych olejów i tłuszczów"). Tylko wytwarzanie wina gronowego i oliwy z oliwek zaliczane jest do rolnictwa (Klasa 01.13. "Uprawa roślin"). Jednakże zwyczajowo w NACE Rev. 1, gdy wino (oliwa z oliwek) produkowane jest z winogron (oliwek), wyprodukowanych przez tę samą jednostkę produkcyjną, klasyfikowane jest ono do rolnictwa (Klasa 01.13). Zwyczaj ten czyni zbędnym odróżnienie pomiędzy jednostką, która uprawia winogrona i jednostką, która produkuje wino. W rezultacie cała produkcja wina z winogron (oliwy z oliwek), wyprodukowanych przez tę samą jednostkę, tj. gospodarstwo rolne, tworzy część charakterystycznych działalności rolnych.

1.72. Produkcja wina przez jednostki ściśle związane z gospodarstwem rolnym, także traktowana jest jako charakterystyczna działalność rolnicza w EAA. Jednostki o silnym powiązaniu z gospodarstwami rolnymi, obejmują grupy producentów (np. spółdzielnie rolnicze). Włączenie ich do działalności rolniczej podyktowane jest przez rodzaj tych organizacji, które historycznie reprezentują przedłużenie działalności gospodarstw rolnych (wzajemne podstawy, odnoszące się do produkcji i badania rynku), i które są zazwyczaj ich własnością. Dla odróżnienia, produkcja wina (oliwy z oliwek) przez firmy rolno-spożywcze, wyłączona jest z EAA (ponieważ jest to z natury wyraźnie działalność przemysłowa).

1.73. Produkcję moszczu winnego wykazuje się razem z produkcją wina w liście charakterystycznych działalności, ponieważ moszcz winny może być sprzedany lub wywywózowany w fazie surowca, przekazany do zasobów przed sprzedaniem lub wywywózowaniem, przeznaczonym do spożycia lub przetworzonym w wino podczas analizowanego okresu.

1.74. Ponieważ wino, oliwa z oliwek i moszcz winny (lecz tylko ten, który w okresie badanym nie jest dojrzały), są wynikiem produkcji rolniczej w postaci przetwórstwa winogron i oliwek uprawianych w tej samej jednostce, ani winogrona przeznaczone do produkcji moszczu winnego i wina, ani oliwki przeznaczone do produkcji oliwy (tj. podstawowe produkty) nie powinny być włączone do produkcji. Traktowane są jako spożycie wewnętrzne, które nie jest mierzona jako produkcja "rodzaju działalności" (porównaj 2.052). Moszcz winny, który nie dojrzewa podczas okresu badanego, powinien być włączony do produkcji okresu badanego. Podczas okresu dojrzewania powinno być rejestrowane jako zużycie pośrednie (spożycie wewnętrzne), bilansujące odpowiedni ubytek zasobu. Wino będące rezultatem przetwórstwa moszczu, powinno być rejestrowane jako element składowy produkcji globalnej.

1.75. Zasadzenia wieloletnie (np. winnice i sady) są dobrami kapitału trwałego i ich zakładanie musi być rejestrowane w produkcji globalnej. Dokonywanie zasadzeń wieloletnich na potrzeby własne stanowi "dobra kapitału trwałego wytworzone na potrzeby własne". Kiedy założenie plantacji dokonywane jest przez wyspecjalizowane jednostki na podstawie umowy, odpowiadająca wartość uznawana jest jako "Sprzedaż".

b) Grupa 01.2 "Hodowla zwierząt"

1.76. Tak jak działalności związane z uprawą roślin (porównaj 1.67), grupa ta obejmuje systematyczny podział całego inwentarza żywego i produktów zwierzęcych produkowanych w krajach członkowskich Unii Europejskiej.

1.77. W CPA jaja wylęgowe są klasyfikowane razem z jajami w jednej podkategorii. Niemniej jednak, zwyczajowo, traktowane są one w EAA jako produkcja globalna półproduktów w produkcji drobiu [12].

1.78. Hodowla koni jest charakterystyczną działalnością w działalności rolniczej EAA, jakiekolwiek może być ostateczne przeznaczenie zwierząt (hodowla, produkcja mięsa lub usługi). Należy wskazać jednak, że zarządzanie stajniami koni wyścigowych i szkołami jeździeckimi nie jest charakterystyczną działalnością rolniczą (jest to działalność rekreacyjna, kulturalna i sportowa: Dział 92) (porównaj 2.210). Z tego względu, dochód przypadający rolnikowi z takich działalności musi być wyłączony z EAA. Dodatkowo utrzymanie koni wyścigowych i koni wierzchowych, które nie jest częścią rolniczego procesu produkcji, jest wyłączone z EAA. Podobna zasada zastosowana jest do byków wykorzystywanych w walkach byków.

1.79. W rachunkach gospodarczych, produkty uboczne [13], które powstają automatycznie w produkcji określonych produktów rolnych, nie są rejestrowane w tej samej pozycji jako ten sam produkt. Pojawiają się oddzielnie, na końcu każdej grupy działalności produkcyjnych, podzielone według rodzajów. Na przykład, w uprawie roślin, przykłady obejmują: słomę, liście z buraków i kapusty, strąki grochu i fasoli itp., w produkcji wina: osad winny, w produkcji oliwy z oliwek odpady, takie jak makuchy; oraz w przypadku produkcji zwierzęcej: skóry, włosy, futro zwierzyny łownej oraz wosk i obornik. Mówiąc ogólnie, żaden z tych produktów nie jest głównym celem produkcji, co wyjaśnia dlaczego dane statystyczne dotyczące tych produktów tak rzadko są rzetelne. Produkty te wykorzystywane są w rolnictwie, głównie jako pasza dla zwierząt lub do użyźniania gleby. Jednakże produkty te sprzedawane są sezonowo (okresowo) do sektorów gospodarczych innych niż rolnictwo, w którym to przypadku wartość produkcji powinna być wykazywana w EAA.

c) Grupa 01.4 "Działalności usługowe związane z uprawami rolnymi i hodowlą zwierząt, z wyjątkiem działalności weterynaryjnych"

1.80. Działalności w grupie 01.4 mogą być podzielone na dwie kategorie:

- usługi rolnicze w postaci prac wykonanych na umowę zlecenia, w fazie produkcji (tj. prace rolne wykonane na umowę zlecenia),

- "inne" usługi rolnicze (obsługa systemów nawadniających, projektowanie, sadzenie i pielęgnacja ogrodów, parków, terenów zielonych w obiektach sportowych i temu podobne; przycinanie drzew i strzyżenie żywopłotów itp.).

1.81. Usługowe działalności rolnicze w drugiej grupie nie są traktowane jako działalności charakterystyczne EAA (chociaż są rejestrowane w Rachunkach Narodowych w rachunkach rolnictwa), ponieważ nie są one ani tradycyjnymi, ani typowymi działalnościami rolniczymi. Jednakże mogą one być rejestrowane jako nierozdzielne drugorzędne działalności nierolnicze (w znaczeniu EAA). Tradycyjne podejście, w którym rolnictwo opisane jest jako uprawa gleby, obejmuje, poprzez rozszerzenie, całą pracę skierowaną w celu wykorzystania i eksploatowania zasobów naturalnych do produkcji roślinnej i zwierzęcej dla zysku ludzi. Pomimo wzrostu znaczenia gospodarczego tych usług, uważano, że wzięcie pod uwagę usług związanych z otoczeniem doprowadziłoby do niedopuszczalnego rozszerzenia klasycznego podejścia opisanego powyżej.

Praca rolna wykonywana na umowę zlecenia

1.82. W wyniku procesu specjalizacji gospodarczej, gospodarstwa rolne i gospodarstwa domowe od dawna przestawały wykonywać pewne funkcje, które zostały przejęte przez wzrastającą liczbę wyspecjalizowanych jednostek prowadzących firmy na własną rękę. Podział funkcji dotyczy głównie przetwórstwa produktów rolnych (ubój zwierząt i przetwórstwo mięsa, przemiał zbóż, pieczenie chleba, produkcja masła, serów oraz przygotowanie materiału siewnego przez nowe działy gospodarki krajowej) oraz, w późniejszym okresie, pewnych transakcji rynkowych. Jest to specjalny przypadek w kontekście głównych zmian strukturalnych oddziaływujących na rolnictwo, wzrostu wykorzystania dużych maszyn i działalności rolniczych, które mają bezpośrednio udział w produkcji roślinnej i hodowli zwierząt oraz które, coraz częściej, przypisane są do wyspecjalizowanych jednostek.

1.83. Wśród tych działalności ważne są: nawożenie roślin, oranie, sianie, pielenie, zwalczanie szkodników, ochrona roślin, zbiór siana, młócenie oraz strzyżenie owiec.

1.84. Charakterystyczną cechą tych wszystkich działalności jest to, że są one generalnie niezbędne jako część procesu produkcji produktów rolnych oraz związane są z produkcją tych produktów.

1.85. Działalności, które bezpośrednio nie są związane z produkcją produktów rolnych, tj. które nie mają miejsca w fazie produkcji rolnej (np. transport na rachunek osób trzecich, dostawy mleka do mleczarni są przykładami działalności drugorzędnych, tworzących część odrębnego "rodzaju działalności"), nie powinny być wykazywane w EAA (chyba że są działalnościami nierozdzielnymi w podstawowej działalności rolniczej; porównaj 1.12).

1.86. Należy jednak pamiętać, że ten podział stosuje się tylko do omawianych działalności, jeżeli wykonywane są wyłącznie na rachunek wyspecjalizowanych jednostek. Jeżeli z drugiej strony, rolnik wypożycza maszynę bez operatorów lub z niektórymi operatorami, których wymagają maszyny, w wyniku czego kontynuuje on wykonywanie działalności z pomocą maszyn, działalność tę zalicza się do Działu 71 wg NACE Rev. 1. Sytuacja ta dotyczy głównie prostych maszyn, wymagających relatywnie niewielu napraw, głównie podczas okresu szczytowego, gdy maszyny są w największym wykorzystaniu (porównaj 1.23).

1.87. Praca na umowę zlecenia, wykonywana podczas fazy produkcji rolniczej, pociąga za sobą głównie wykorzystanie drogich maszyn i sprzętu. Praca taka może być wykonywana przez:

a) wyspecjalizowanych wykonawców, dla których jest ona działalnością podstawową (wykonawcy w prawdziwym znaczeniu);

b) gospodarstwa rolne.

W tym przypadku praca wykonywana na umowę zlecenia przyjmuje zwykle następujące formy:

- jeśli chodzi o dodatkowy dochód rolników, najbardziej elastyczną formą jest okazyjna pomoc świadczona sąsiadom. Kategoria ta obejmuje także opłaty za przechowywanie inwentarza żywego oraz trzody chlewnej i drobiu, chów i hodowlę zwierząt na zasadzie odpłatności (szczególnie tuczenie). Przechowywanie może być prowadzone przez rolnika na rachunek innego rolnika lub inwentarz żywy może być własnością przedsiębiorstwa przemysłowego, zwykle dostawcy (np. producenta lub jednostki sprzedającej rośliny pastewne) lub nabywcy (np. rzeźni),

- w formie bardziej lub mniej samodzielnego kółka rolniczego, które reprezentuje systematyczną formę wzajemnej pomocy pomiędzy sąsiadami. Wysoki koszt maszyn i niski stopień ich wykorzystania przez pojedyncze gospodarstwo pozwala gospodarstwom, które posiadają takie maszyny, na utworzenie kółek rolniczych, które uzupełnione o niezbędny personel, postawione są do dyspozycji innych gospodarstw. Rolnicy osiągają, w coraz większym stopniu, swój główny dochód rolniczy z prac wykonywanych na umowę zlecenia na rachunek osób, dla których rolnictwo jest działalnością drugorzędną i którzy w wielu przypadkach są tylko właścicielami gruntów,

- spółdzielnie maszyn rolniczych [14]. Są to duże spółdzielnie zatrudniające pracowników; są one podobne do wyspecjalizowanych wykonawców;

c) przedsiębiorstwa występujące w końcowej fazie produkcji, które zbierają owoce lub warzywa, a potem same przetwarzają je (np. zakłady konserwantów, konserwujące groszek w ramach prac wykonywanych na umowę zlecenia);

d) przedsiębiorstwa występujące w początkowej fazie produkcji. Obejmują one jednostki handlowe sprzedające maszyny rolnicze, które wykonują prace na umowę zlecenia. Chociaż inne przypadki mogą, z punktu widzenia EAA, wydawać się wysoce nieprawdopodobne, teoretycznie możliwe jest dla producenta środków owadobójczych, aby sam wykonywał usługi z zastosowaniem tych środków. Jednakże jeżeli wykonane jest to przy zastosowaniu najnowocześniejszych technik, niekoniecznie jest to praca wykonywana na umowę zlecenia w fazie produkcji rolniczej, a także gdy praca nie jest prowadzona regularnie przez rolnika (np. powietrzne opryski przeciw pasożytom).

1.88. W przypadkach gdy trzeba zdecydować czy określona działalność powinna być traktowana jako praca wykonana na umowę zlecenia (tj. praca, która w kontekście rolniczego procesu produkcji normalnie powinna być wykonana samodzielnie przez gospodarstwo rolne), należałoby uświadomić sobie, że ważny jest nie tylko rodzaj działalności, ale także specyficzny kontekst, w którym jest ona wykonywana, tj. ważny jest "rolniczy proces produkcji".

1.89. Hodowla zwierząt prowadzona w gospodarstwach w zamian za wynagrodzenie (dostarczenie gruntu dla zwierząt) jest odpłatną pracą rolną wykonaną na umowę zlecenia, ponieważ jest ona częścią rolniczego procesu produkcji. Jednakże pozycja ta nie obejmuje prywatnego chowu i dozoru nad końmi wierzchowymi, ponieważ działalności te nie tworzą produkcji wyrobów, ale prawdziwą usługę w znaczeniu ESA 95 (Sekcja O w NACE Rev. 1). Według tej samej zasady, prace związane z tworzeniem i pielęgnacją parków, ogrodów, pól golfowych i nasadzeń wzdłuż dróg nie mogą być traktowane jako rolniczy proces produkcji.

1.90. Forma wynagrodzenia płaconego osobom wykonującym pracę na umowę zlecenia nie jest ważna. W żadnym przypadku wynagrodzenie nie musi być stałe (tj. wynagrodzenie w dosłownym znaczeniu); wynagrodzenie może przyjąć formę udziału w zysku lub formę mieszaną (na przykład: rolnik, który tuczy cielęta, zamiast wynagrodzenia, otrzymuje głównie stałą kwotę za każdą sztukę zwierzęcia plus udział w zysku netto). Wynagrodzenie może przyjąć także formę określonego udziału w produkcji.

1.91. Niemniej jednak, praca musi być zawsze wykonana przez niezależne przedsiębiorstwa: praca wykonana przez opłacanych pracowników zatrudnionych przez gospodarstwo nie jest zaliczana do tej kategorii. Z punktu widzenia gospodarstwa, wynagrodzenie za taką pracę (na przykład pracę wykonaną przez płatnego pasterza owiec) jest kosztem i pojawia się w pozycji "Koszty związane z zatrudnieniem". Dla odróżnienia, praca wykonywana przez przedsiębiorstwo, które prowadzi dojenie na zasadzie umowy zlecenia, rejestrowana jest w EAA dwa razy: jako produkcja globalna (sprzedaż usług), z punktu widzenia dostawcy oraz jako zużycie pośrednie (zakup usług przez gospodarstwo rolne) z punktu widzenia gospodarstwa rolnego.

d) Grupa 01.5 "Łowiectwo, myślistwo i hodowla zwierzyny łownej; łącznie z powiązanymi działalnościami usługowymi"

1.92. Ta grupa działalności obejmuje następujące działalności: i) łowiectwo i myślistwo zwierząt celem pozyskania żywności futer lub skór, dla celów naukowych, do ogrodów zoologicznych oraz do gospodarstw domowych; ii) produkcję skórek futerkowych, skór z gadów i ptaków, pochodzących z działalności łowieckich i myśliwskich; iii) rozprzestrzenianie i rozmnażanie zwierzyny łownej; iv) usługi wspomagające łowiectwo i myślistwo do celów handlowych. Należy podkreślić, że produkcja skór pochodzących z rzeźni i polowania prowadzonego jako działalność sportowa lub rekreacyjna, nie są włączane jako charakterystyczne działalności do działalności rolniczej. Ponadto grupa "łowiectwo" nie obejmuje hodowania zwierzyny łownej w gospodarstwach, które powinno być rejestrowane jako część klasy "Hodowla pozostałych zwierząt".

5. Różnice pomiędzy rodzajem działalności w EAA a gałęzią rolnictwa w centralnym systemie rachunków narodowych

1.93. Działalność rolnicza w EAA, jak zdefiniowano w sekcjach od 1.62 do 1.66, różni się pod wieloma względami, od gałęzi jak zdefiniowano dla celów rachunków narodowych. Różnice odnoszą się do definicji zarówno charakterystycznych działalności, jak i jednostek. Mogą one być streszczone następująco:

Działalność rolnicza w EAA | = Gałąź rolnictwo w rachunkach narodowych |

| +Jednostki produkcji wina i oliwy z oliwek (grupy producentów, spółdzielnie itp.) |

| +Jednostki produkcyjne, produkujące materiał do sadzenia |

| +Jednostki produkcyjne, produkujące w szkółkach drzewka na Boże Narodzenie, drzewa owocowe, winorośl i drzewa ozdobne |

| –Jednostki zaangażowane w produkcję nasienną (dla celów naukowych lub kwalifikacyjnych) |

| –Jednostki produkcyjne dostarczające towarzyszące usługi rolnicze inne niż prace rolne wykonane na umowę zlecenia (tj. obsługujące systemy nawadniające, projektowanie, sadzenie i pielęgnacja ogrodów, parków terenów zielonych w obiektach sportowych i temu podobne; przycinanie drzew i strzyżenie żywopłotów) |

| –Jednostki dla których działalność rolnicza reprezentuje jedynie działalność hobbistyczną. |

II. TRANSAKCJE DOTYCZĄCE PRODUKTÓW

2.001. Transakcje dotyczące produktów ujawniają pochodzenie i wykorzystanie produktów. Za produkty uważane są wyroby i usługi wytwarzane w ramach procesu produkcji. Podstawowymi kategoriami transakcji dotyczących produktów, zdefiniowanymi przez ESA 95 są: produkcja globalna, zużycie pośrednie, wydatki naspożycie ostateczne, spożycie ostateczne skorygowana, inwestycje brutto, wywóz wyrobów i usług oraz przywóz wyrobów i usług.

2.002. Jak wspomniano w sekcjach 1.40 i 1.41, tylko produkcja globalna, zużycie pośrednie i inwestycje brutto są brane pod uwagę w EAA. Produkcja globalna rejestrowana jest jako zasób, a zużycie pośrednie jako wykorzystanie w rachunku produkcji. Inwestycje brutto rejestrowane są jako wykorzystanie (zmiana w aktywach) w rachunku kapitałowym.

A. ZASADY OGÓLNE

1. Okres odniesienia

2.003. W rachunkach gospodarczych dla rolnictwa okresem odniesienia jest rok kalendarzowy.

2. Dane występujące w EAA

a) Ilość

2.004. Zazwyczaj, ilości powinny być wykazywane w 1000 t (w 10000 hl dla moszczu winnego i wina), z dokładnością 1 miejsca po przecinku. Produkcja zwierzęca podawana jest w wadze żywej.

b) Ceny

2.005. W EAA ceny powinny być wykazywane za 1 t (w 10 hl dla wina i moszczu winnego).

2.006. W EAA ceny powinny być rejestrowane w liczbie całkowitej lub zaokrąglane do jednego lub dwóch miejsc po przecinku, w zależności od statystycznej wiarygodności posiadanych danych cenowych.

c) Wartości

2.007. Wartości powinny być wykazywane w milionach w walucie danego kraju.

3. Czas rejestracji

2.008. ESA 95 (1.57) rejestruje przepływy (szczególnie transakcje dotyczące produktów i transakcje podziałowe) na bazie memoriałowej, innymi słowy, w czasie gdy wartość ekonomiczna, kwota należna lub roszczenie jest tworzone, transferowane, anulowane lub przestaje istnieć.

a) Produkcja globalna

2.009. Produkcja globalna powinna być wyceniana i rejestrowana w czasie, w którym jest wytworzona. W związku z tym, rejestrowana jest w momencie, gdy jest wyprodukowana, a nie w momencie gdy jest zapłacona przez nabywcę.

2.010. W ESA 95 proces produkcji traktowany jest jako proces ciągły, podczas którego wyroby i usługi przekształcane są w inne wyroby i usługi, w rozumieniu takim, że proces ten może odbywać się w różnych okresach, w zależności od produktów oraz że okresy te mogą przekraczać okres odniesienia. Tę charakterystykę procesu produkcji połączono z rezultatami zasady memoriałowej w rejestrowaniu produkcji globalnej w formie produkcji niezakończonej. W ten sposób, zgodnie z ESA 95 (sekcja 3.58), produkcja globalna produktów rolnych powinna być rejestrowana, jakby była produkowana nieprzerwanie na przestrzeni rozpatrywanego okresu produkcji (a nie po prostu, gdy plony są zebrane lub zwierzęta przeznaczone do uboju). Wzrastające plony, zasoby ryb lub zwierząt, hodowanych na cele żywnościowe, powinny być traktowane jako zasoby produkcji nie zakończonej, podczas procesu produkcji oraz powinny być przekształcone w zasoby produktów gotowych, gdy proces produkcji zakończy się.

2.011. Rejestrowanie produkcji globalnej jako produkcji niezakończonej jest zarówno pożądane, jak i niezbędne dla analiz ekonomicznych, gdy proces produkcji pojawia się w okresie przekraczającym okres odniesienia. Pozwala to na zgodność utrzymaną pomiędzy rejestrowaniem kosztów i produkcji globalnej, aby uzyskać odpowiednie dane dotyczące wartości dodanej. Ponieważ EAA oparte są na roku kalendarzowym, rejestrowanie produkcji niezakończonej może być przyjęte do zastosowania tylko do produktów, których proces produkcji nie został ukończony na koniec roku kalendarzowego (ale także w przypadkach gdy ogólny poziom ceny podlega bardzo gwałtownym zmianom, podczas okresu badanego) [15].

2.012. Jednakże dla produktów rolnych, których cykl produkcyjny jest krótszy niż okres obrachunkowy, może być zbędnym rejestrowanie produkcji globalnej jako produkcji niezakończonej. Rejestrowanie produkcji globalnej w fazie produktów gotowych tj. zbioru (dla produkcji roślinnej) w rzeczywistości daje odpowiedni stopień zgodności pomiędzy tym etapem i rozpatrywanymi kosztami produkcji. Jest to sytuacja charakterystyczna dla większości rolnej produkcji globalnej, której cykl produkcyjny trwa krócej niż rok. Nie jest więc konieczne rejestrowanie produkcji niezakończonej o krótkim cyklu produkcji roślinnej, których proces produkcji przechodzi do drugiego roku kalendarzowego (porównaj 2.172). W tych przypadkach uprawy roślin nie są rozpatrywane jako zasoby produkcji niezakończonej.

2.013. W praktyce tylko produkty o długim cyklu produkcyjnym rozpatrywane są według metody rejestrowania w postaci produkcji niezakończonej. Takimi produktami są w szczególności inwentarz żywy, produkty roślinne jako wino (którego dojrzewanie jest integralną częścią procesu produkcji) i plantacje. Faktycznie normalny trend w zakresie cen w Unii Europejskiej jest ogólnie niezbyt wyraźny i nie powinno być powodu dla rejestrowania pewnych produktów jako produkcji niezakończonej (chociaż mogłoby zdarzyć się to w wyjątkowych przypadkach, porównaj 2.172).

2.014. Gdy produkty o długim cyklu produkcyjnym, które zostały zarejestrowane jako produkcja niezakończona, są zebrane (produkcja roślinna), przeznaczone na ubój (zwierzęta), proces produkcji jest ukończony i produkcja niezakończona przekształcana jest w zasoby produktów gotowych przygotowanych do sprzedaży lub wykorzystania dla innych celów. W trakcie procesu produkcji wartość, która ma być rejestrowana każdego roku jako produkcja globalna w postaci produkcji niezakończonej, może być otrzymana poprzez podział wartości produktów gotowych w proporcji do kosztów, poniesionych w każdym okresie (SNA 93, 6.96).

2.015. Zwierzęta: Produkcja zwierzęca zwykle wymaga okresu czasu, mogącego rozciągać się przez kilka badanych lat, zanim będzie ukończona. Od czasu narodzin zwierzęcia, możliwe jest, a także stosowne, rejestrowanie jego wejścia do każdej fazy produkcji tj. do każdej grupy wiekowej pojedynczych zwierząt (jednakże część procesu produkcji, poprzedzająca narodziny nie może być rejestrowana, ponieważ nie może być oddzielona od kosztów poniesionych w hodowli zwierząt rodzicielskich).

2.016. Proces produkcji zwierząt pociągowych formalnie jest ukończony w momencie ich narodzin; od tego momentu są one rejestrowane jako środki trwałe. Oczywiście, zwierzęta nie są wtedy gotowe do ich zamierzonego wykorzystania, ale indywidualne odstępstwa są takie, że jakakolwiek selekcja ustalonego wieku dla wszystkich przypadków byłaby wysoce arbitralna. Moment narodzin został wybrany z przyczyn praktycznych, szczególnie z powodu dalszego wykorzystania, do którego będą one przeznaczone, a które na tym etapie jest już określone.

2.017. Nie zawsze jest to przypadek bydła, trzody chlewnej, owiec i pozostałego inwentarza żywego, które mogą być hodowane do celów hodowlanych lub uboju. Gdy możliwe jest wyróżnienie wśród młodych zwierząt w zależności od ich przyszłego wykorzystania, zwierząta mające być wykorzystanych jako czynniki produkcji powinny być rejestrowane od razu od momentu narodzin jako środki trwałe brutto (środki trwałe brutto tworzone na własne potrzeby, tj. rozpatrywane są jako produkcja niezakończona, a ich wzrost rejestrowany jest jako produkcja globalna, porównaj ESA 95, 3.112). W przeciwnym razie, zwierzęta zaliczane są do zasobów produkcji niezakończonej, dopóki formalnie nie dołączą do stada hodowlanego w celu wykorzystania jako czynniki produkcji (np. krowy mleczne lub do hodowli lub do innych celów produkcyjnych, jak produkcja wełny). Wówczas rejestrowane są w ramach kapitału trwałego. Zwierzęta, które zostały usunięte ze stad hodowlanych przed ubojem, powinny być także liczone zasoby, a nie jako środki trwałe.

2.018. Produkcja piskląt jest specjalnie traktowana, jeżeli obejmuje dwa okresy odniesienia. Jaja wylęgowe w wylęgarniach, na koniec okresu uważane są za produkcję globalną piskląt i jest rejestrowana w EAA w produkcji globalnej drobiu (w formie produkcji niezakończonej) (porównaj 2.048).

2.019. Wino: Produkcja powinna być rejestrowana jako produkcja niezakończona, ponieważ dojrzewanie wina tworzy część procesu produkcji i może trwać przez kilka okresów obrachunkowych. Podobnie fermentowanie moszczu winnego, które chociaż nie jest dłużej surowym moszczem, nie jest jeszcze winem, traktowane jest na koniec okresu obrachunkowego w taki sam sposób jak jaja wylęgowe w wylęgarniach i wykazywane jest w EAA jako wino w postaci produkcji niezakończonej.

2.020. Aktywa uprawianena plantacjach: wyroby przeznaczone środki trwałe brutto realizowane dla własnych potrzeb (inne niż stado podstawowe), takie jak plantacje, powinny być rejestrowane jako środki trwałe brutto w momencie wyprodukowania rozpatrywanych środków trwałych.

b) Zużycie pośrednie

2.021. Wyroby i usługi powinny być rejestrowane w momencie ich wejścia do procesu produkcji, tj. w momencie, gdy są one rzeczywiście zużyte, a nie w momencie, gdy są zakupione lub przyjęte do magazynu.

2.022. W praktyce, zużycie wyrobów w danym okresie odniesienia, odpowiada zakupom lub nabyciu wyrobów plus stan materiałów na początek okresu minus stan materiałów na koniec okresu [16].

2.023. Usługi rejestrowane są w momencie nabycia. Ponieważ usługi nie mogą być magazynowane, moment nabycia jest także momentem zużycia.

2.024. Wyjątkami od tej zasady są następujące usługi:

- usługi związane z zakupem wyrobów, takie jak handel i usługi transportowe, rejestrowane są jako zużycie pośrednie w momencie, gdy wyroby, o których mowa, są zużyte (porównaj 2.111),

- usługi uznawane za stałe, takie jak usługi ubezpieczeniowe. Są one rejestrowane na bazie rat, na koniec okresu odniesienia, w proporcji do płatności należnej za rok lub część roku, o którym mowa. Odpowiednio rejestrowana kwota niekoniecznie odpowiada składkom ubezpieczeniowym, płaconym w danym okresie.

c) Środki trwałe brutto

2.025. Środki trwałe brutto rejestrowane są w momencie przekazania własności rozważanych środków trwałych do jednostki mającej zamiar wykorzystać je do celów produkcyjnych. Niemniej jednak są dwa wyjątki od tej zasady. Po pierwsze, środki nabyte poprzez leasing finansowy rejestrowane są jakby użytkownik stał się właścicielem w momencie gdy wyroby są postawione do jego dyspozycji celem wykorzystania (porównaj 2.122). Po drugie, środki trwałe brutto ponoszone na własne potrzeby rejestrowane są w momencie wyprodukowania rozważanych aktywów (z wyjątkiem bydła, trzody chlewnej, owiec i pozostałego inwentarza żywego, których przyszłe wykorzystanie nie może być jasno zdefiniowane, ponieważ zwierzęta te zaliczone są do produkcji niezakończonej, porównaj 2.017).

2.026. Konsekwentnie, w przypadku zakładania sadów i winnic (środki trwałe będące wyrobami wyprodukowanymi na własne potrzeby), jeżeli nie wszystkie niezbędne prace są ukończone z koń Cem okresu obliczonego, wartość zużytych w ciągu roku obrachunkowego materiałów i usług rejestrowana jest środki trwałe brutto na koniec okresu.

2.027. Nabycie i sprzedaż gruntów, jak również towarzyszące koszty, rejestrowane są w momencie przekazania własności. Jednakże należy podkreślić, że nabycie netto gruntów nie jest zaliczane do środków trwałych brutto, ponieważ grunty są aktywami nie produkowanymi. Nabycie netto gruntów (i innych rzeczowych aktywów nie produkowanych) rejestrowane jest w rachunku kapitałowym ("Rachunek nabycia aktywów niefinansowych").

d) Zmiany zasobów

2.028. Zmiany zasobów odpowiadają różnicy pomiędzy wyrobami wchodzącymi a wyrobami wychodzącymi z zasobów w ciągu okresu odniesienia.

2.029. Wyroby wchodzące z zasobów są wyrobami, przeznaczonymi do zużycia w późniejszym procesie produkcji (materiały), w którym to przypadku rejestrowane są w momencie przekazania własności lub są one produktami u producenta przeznaczonymi do późniejszego wykorzystania, np. sprzedaż lub przekazanie do środków trwałych jednostki (wyroby gotowe), w którym to przypadku rejestrowane są w momencie, gdy ukończony jest ich proces produkcji.

2.030. W przypadku produktów w toku pochodzących z branży (tj. rejestrowanych jako produkcja niezakończona), wartość zużytych materiałów i usług w ciągu okresu odniesienia rejestrowana jest także jako zasoby na koniec tego okresu (poza uprawami o krótkim cyklu, porównaj sekcja 2.012; w konsekwencji część zużytych materiałów i usług podczas okresu odniesienia zostanie zużyta bez dodatkowego zwiększenia w wartości zasobów).

2.031. Wyroby wycofane z zasobów są, w przypadku materiałów, wyrobami wchodzącymi do procesu produkcji lub wyrobami opuszczającymi zasoby w celu sprzedaży lub przekazania do innego wykorzystania. W pierwszym przypadku wyroby odejmowane są od zasobów producenta w momencie ich rzeczywistego zużycia pośredniego w procesie produkcji; w drugim przypadku, odejmowane są od zasobów w momencie sprzedaży lub innego wykorzystania.

B. PRODUKCJA GLOBALNA

(porównaj ESA 95, od 3.07 do 3.58)

1. Uwagi ogólne dotyczące pojęcia produkcji globalnej w ESA 95 i EAA

2.032. W ESA 95 określenie "produkcja" ("production") oznacza proces, a "produkcja globalna" ("output") oznacza rezultaty w postaci wyrobów i usług; ważne jest aby zapamiętać tę różnicę. Według ESA 95 (sekcja 3.14), produkcja globalna obejmuje wszystkie produkty wytworzone podczas badanego okresu.

2.033. Według ESA 95, produkcja globalna obejmuje także: i) wyroby i usługi dostarczane przez jedną lokalną JDG do innej, należącej do tej samej jednostki instytucjonalnej; ii) wyroby wyprodukowane przez lokalną JDG, będące ciągle w zasobach na koniec okresu obrachunkowego, w którym zostały wyprodukowane, jakiekolwiek byłoby zamierzone późniejsze wykorzystanie. Jednakże wyroby lub usługi wyprodukowane i zużyte podczas tego samego okresu obrachunkowego, w tej samej lokalnej JDG nie są rejestrowane oddzielnie. Nie są one rejestrowane ani jako produkcja globalna, ani jako zużycie pośrednie jednostki.

2.034. Pojęcie produkcji globalnej użyte w EAA, które powiązane jest z pojęciem "ogólnej produkcji globalnej", oparte jest na dostosowaniu ESA 95, ponieważ niektóre wyroby i usługi rolnicze, wyprodukowane i zużyte podczas tego samego okresu obrachunkowego, w tej samej jednostce rolniczej, rejestrowane są w produkcji globalnej całej działalności rolniczej. Kryteria selekcji tych wyrobów i usług, dla celów zaliczenia do produkcji globalnej rolnictwa, opisane są w sekcji 2.055. Różnica pomiędzy ESA 95 i metodą zastosowaną w EAA reprezentowana jest przez elementy zużycia wewnętrznego, której wartość zaliczana jest zarówno do produkcji globalnej, jak i zużycia pośredniego. Tak więc wartość dodana pozostaje identyczna, bez względu na użytą metodę.

2.035. Jak wspomniano w sekcji 1.34, poprawka zasady ESA, oparta jest na specjalnym char akterze działalności rolniczej i gospodarstwa rolnego (jako lokalnej JDG). Ponadto stwarza ona możliwość:

- poprawienia analiz ekonomicznych rachunków rolniczych, szczególnie definicji współczynników technicznych i stawek wartości dodanej (stosunek pomiędzy produkcją globalną i zużyciem pośrednim),

- poprawienia porównań współczynników technicznych i stawek wartości dodanej pomiędzy podgałęziami działalności gospodarczej i pomiędzy krajami. Faktycznie produkcja globalna, zużyta w jednostce jest ograniczona do kilku określonych produktów (jak zboża, białko, produkty oleiste, rośliny pastewne oraz mleko do karmienia inwentarza żywego) i stawek zużycia pośredniego różnią się znacznie zależnie od gałęzi gospodarczej i kraju,

- większej zgodności pomiędzy rachunkami: tworzenia dochodów i dochodu przedsiębiorcy: konieczna zgodność pomiędzy transakcjami dotyczącymi produktów (produkcja globalna, zużycie pośrednie itd.) z transakcjami podziału (koszty związane z zatrudnieniem, dotacje, podatki, renty gruntowe, odsetki itp.) została wzmocniona od czasu reformy wspólnej polityki rolnej w 1992 roku, w której dotacje (niektóre dotacje dotyczą produktów podlegających zużyciu wewnątrzgałęziowemu) odgrywają obecnie ważną rolę w tworzeniu i przekształcaniu dochodu.

2.036. Chociaż nie jest to proponowane w ESA 95, metoda zastosowana w EAA jest dostarczona przez SNA (porównaj SNA 93, załącznik I.15) oraz przez podręcznik metodologiczny FAO [17] z powodu specjalnego charakteru rolnictwa. W rezultacie dopuszcza znaczne zmniejszenie różnicy między pomiarami produkcji globalnej wynikającej z wyboru jednostki bazowej (lokalnej JDG lub jednostki jednorodnej produkcji).

2. Produkcja globalna działalności rolniczej: różne ilości

2.037. W opracowaniu rachunków gospodarczych dla rolnictwa produkcja globalna jest podzielona progresywnie w wyrażeniu ilościowym.

Schematyczne przedstawienie zasobów i wykorzystania produktów rolnych

+++++ TIFF +++++

2.038. Punktem wyjściowym do tego rozwiniętego obliczenia jest albo:

- produkcja globalna (1q), lub

- produkcja globalna do wykorzystania (3q),

zależnie od tego, czy analizowane dane dotyczące zbiorów obejmują powierzchnię upraw, zbiory i straty gospodarstwa czy nie.

a) Produkcja globalna

Produkcja globalna (1q)

2.039. To jest punkt wyjścia dla krajów, których oficjalne statystyki zbiorów obejmują straty. Zgodnie z koncepcją "rodzaj działalności", wszystkie produkty działalności rolniczych w jednostkach rolniczych tworzących "rodzaj działalności" (jak wspomniano w sekcjach 1.62 i 1.63) muszą być mierzone. Zgodnie z konwencją przyjętą w sekcji 1.31 (produkt działalności drugorzędnej w jednostkach nierolniczych wynosi zero, ponieważ zakłada się, że wszystkie działalności rolnicze są rozdzielne i w związku z tym tworzą działalność główną swojej lokalnej JDG), cała produkcja rolna musi być rejestrowana, z wyjątkiem tej, którą wyprodukowano przez jednostki, dla których działalność rolnicza reprezentuje wyłącznie działalność hobbistyczną (porównaj 1.24).

b) Straty

Straty (2q)

2.040. Pozycja ta odnosi się do okresowych strat dóbr w zasobach (porównaj 2.041). Obejmują one straty na polu, w trakcie zbiorów i inne straty w gospodarstwie (na skutek psucia się produktów, wpływów pogody, takich jak przymrozek, susza itp.). Nie powinny być tutaj włączone straty występujące podczas różnych faz zachodzących na rynku, tj. podczas transportu, magazynowania w firmach handlowych oraz podczas przetwórstwa. Dla odmiany, produkty oferowane do sprzedaży przez producentów, ale niesprzedane i zepsute (szczególnie owoce i warzywa) powinny być ujęte w tym miejscu.

Rodzaje strat

2.041. Zgodnie z ESA 95, występują trzy rodzaje strat, które mogą być poniesione przez producentów: straty okresowe w zasobach (ESA 95, 3.117 i 3.118), nadzwyczajne straty w zasobach (ESA 95, 6.25.e) oraz straty w wyniku katastrof (ESA 95, 6.22 i 6.23.b).

Rejestrowanie trzech rodzajów strat

2.042. W celu rejestrowania strat w zasobach, należy poczynić rozróżnienie pomiędzy stratami okresowymi z jednej strony, a stratami nadzwyczajnymi i z tytułu katastrof z drugiej strony. Poza tym rejestrowanie strat zależy również od metody obliczania produkcji globalnej i rodzaju podstawowego materiału statystycznego każdego z krajów.

2.043. Jeżeli produkcja globalna obliczana jest na podstawie danych dotyczących zasobów początkowych i końcowych, sprzedaży i możliwych innych rozchodów (takich jak dobra kapitału trwałego wyprodukowane na potrzeby własne), to straty okresowe są już odjęte od zmian w zasobach i rejestrowanie ich później w pozycji "straty" doprowadziłoby do podwójnego naliczania. Z drugiej strony, jeśli obliczanie produkcji globalnej nie opiera się na danych dotyczących zasobów, lecz zamiast tego na obliczeniach bazujących na solidnych podstawach, takich jak rzeczywiste liczby urodzeń, straty okresowe w trakcie produkcji w okresie odniesienia, o którym mowa, winny być rejestrowane, jak również straty zwierząt wwożonych w celach hodowlanych lub tuczenia lub urodzonych w trakcie poprzednich okresów.

2.044. Straty nadzwyczajne i w wyniku katastrof wyrobów w zasobach muszą być rejestrowane w rachunkach akumulacji, mianowicie w rachunku "Inne zmiany wolumenu aktywów". W związku z tym produkcja globalna obejmuje pełną wartość tych strat.

2.045. Straty (czy to okresowe, nadzwyczajne czy też w wyniku katastrof) środków trwałych (takich jak krów mlecznych, zwierząt hodowlanych itp.) winny być rejestrowane w rachunku "Inne zmiany wolumenu aktywów". Nie mają one wpływu na wartość produkcji globalnej. Należy podkreślić, że straty dotykające plantacji, które są już w trakcie produkcji, muszą być rejestrowane jako amortyzacja środków trwałych lub wprowadzona w rachunku "Inne zmiany wolumenu aktywów", w zależności od rodzaju strat.

c) Produkcja globalna do wykorzystania

Produkcja globalna do wykorzystania (3q) = (1q) minus (2q) = produkcja globalna minus straty (na etapie producenta)

2.046. Jest to pierwsza pozycja, która ma być wprowadzona przez kraje, których statystyki odniesienia zbiorów nie obejmują strat. Tworzy ona produkcję do dyspozycji okresu odniesienia, która będzie wprowadzona na rynek lub wykorzystana jako środki produkcji, przetwarzana przez samych producentów, spożyta w gospodarstwie domowym rolnika, przeznaczona na zasoby lub wykorzystana jako środki trwałe, wyprodukowane na własne potrzeby.

d) Zasoby początkowe

Zasoby początkowe (4q)

2.047. Tworzą one zasoby własnych produktów i półproduktów występujących w gospodarstwach rolnych (tj. trzymane przez producentów) na początku okresu odniesienia. Zasoby w różnych fazach obrotu na rynku i zasoby interwencyjne nie powinny być wprowadzane (porównaj 2.201 dotyczący traktowania inwentarza żywego).

2.048. Wiersz dotyczący zasobów początkowych "drobiu" powinien obejmować także jaja wylęgowe w wylęgarniach, na początek okresu odniesienia, ponieważ są uważane za półprodukty drobiarskie (porównaj 2.018).

e) Ogółem zasoby do dyspozycji

Ogółem zasoby do dyspozycji (5q) = produkcja globalna do wykorzystania plus zasoby początkowe (3q plus 4q)

f) Spożycie wewnętrzne

Spożycie wewnętrzne: (6q)

2.049. Kolumny te muszą pokazywać produkty rolne, wyprodukowane w jednostce rolniczej (w lokalnej JDG) i wykorzystane przez jednostkę jako środki produkcji w tym samym okresie obrachunkowym.

2.050. Wszystkie produkty rolne (poza inwentarzem żywym, porównaj 2.067 i 2.208) sprzedane przez podmiot rolniczy innym produkującym podmiotom rolniczym muszą być rejestrowane jako sprzedaż, a potem jako zużycie pośrednie. Obejmuje ona wyroby będące przedmiotem przetwórstwa i ich produkty uboczne (np. powrót odtłuszczonego mleka, otrąb, makuch, miazgi buraków cukrowych, naci, jak również powrót nasion po przetworzeniu).

Klasyfikacja spożycia wewnętrznego

2.051. Spożycie wewnętrzne może być podzielona zgodnie z wykorzystaniem przedmiotowych produktów.

2.052. Produkty spożywane w "rodzaju działalności" w tej samej działalności rolniczej, (tj. wg NACE Rev.1 poziom 4-cyfrowy):

- nasiona (zbóż, warzyw, kwiatów): ponownie wykorzystane do produkcji takich samych roślin,

- wino z winogron i moszcz winny: wykorzystane w produkcji wina,

- oliwki: wykorzystane w produkcji oliwy,

- mleko: wykorzystane do karmienia inwentarza żywego.

2.053. Produkty spożywane w "rodzaju działalności" przez inne rodzaje działalności rolniczej (tj. inne klasy działalności wg NACE Rev. 1 poziom 4-cyfrowy)

Są to głównie produkty roślinne wykorzystywane do karmienia zwierząt, ale również zwierzęce półprodukty wykorzystywane w procesie produkcji jakiejś innej działalności (gnojowica i obornik wykorzystywane jako składniki nawożące do produkcji roślinnej). Produkty roślinne wykorzystywane do karmienia zwierząt mogą być sklasyfikowane w zależności od stopnia urynkowienia:

- produkty rynkowe do karmienia zwierząt: zboża (pszenica, żyto, jęczmień, owies, kukurydza, sorgo, ryż oraz ziarna pozostałych zbóż), rośliny białkowe, ziemniaki; nasiona oleiste (nasiona rzepaku, nasiona słonecznika, ziarno soi oraz pozostałe nasiona oleiste),

- produkty nierynkowe do karmienia zwierząt:

- jednoroczne produkty pastewne: rośliny korzeniowe (burak cukrowy, burak pastewny, brukiew, rzepa pastewna, marchew pastewna, kapusta włoska pastewna oraz pozostałe rośliny korzeniowe); kukurydza pastewna oraz pozostałe zielonki pastewne (zielonki, suszonki i kiszonki),

- długotrwałe produkty pastewne: trwałe oraz krótkotrwałe produkty pastewne, pochodzące z działalności gospodarczej (zielonki, suszonki i kiszonki),

- uboczne produkty pastewne (słoma, plewy, liście i odpady roślinne oraz pozostałe produkty uboczne).

Definicja spożycia wewnętrznego w produkcji globalnej "rodzaju działalności"

2.054. Produkty rolne podlegające spożyciu wewnętrznemu nie są włączone do pomiaru produkcji globalnej "rodzaju działalności", jeżeli nie spełniają pewnych kryteriów. Ustanowienie restrykcyjnych kryteriów w rejestrowaniu spożycia wewnętrznego spełnia dwa wymogi: po pierwsze — metodologiczne, z powodu odstępowania od zasad ESA, wystąpiła potrzeba naśladowania jego reguł (poprzez włączenie dwóch oddzielnych działalności); po drugie — praktyczne, ponieważ kryteria, które powinny być rozwinięte, służyły jako precyzyjny i porównywalny system dla definiowania zużycia wewnętrznego, które musiało być rejestrowane, aby tę metodę mierzenia produkcji globalnej uczynić wykonalną.

2.055. Kryteria te są następujące:

1. Dwie wykonywane działalności powinny należeć do różnych cztero cyfrowych poziomów NACE Rev.1 (Dział 01: "Rolnictwo, łowiectwo i pokrewne działalności usługowe"). Zastosowanie tego kryterium wyklucza więc, na przykład, wycenę mleka wykorzystywanego do karmienia inwentarza żywego, nasion wyprodukowanych i zużytych w tym samym gospodarstwie do produkcji roślinnej (podczas tego samego okresu obrachunkowego).

2. Produkt rolniczy powinien mieć znaczącą wartość ekonomiczną dla znacznej ilości rolników.

3. Dane dotyczące cen i ilości muszą być dostępne bez większych trudności. Kryterium to jest trudne do zaspokojenia dla wielu produktów nierynkowych.

2.056. Zgodnie z definicją wyliczonych kryteriów w celu włączenia produktów tworzących spożycie wewnętrzne do pomiaru produkcji globalnej (porównaj 2.055), jedynie produkty roślinne wykorzystywane w karmieniu zwierząt (rynkowe lub nierynkowe) są rejestrowane w produkcji globalnej "rodzaju działalności".

2.057. Kiedy te produkty są rejestrowane jako produkcja globalna rodzaju działalności, muszą być również rejestrowane jako zużycie pośrednie stosując się w ten sposób do zasady, że bierze się pod uwagę ilość całkowitą wyprodukowaną i następnie wykorzystaną w ramach innej działalności produkcyjnej w tym samym roku odniesienia (porównaj 2.055). Kiedy zmiana z produkcji globalnej na zużycie pośrednie zabiera więcej czasu niż rok badany, o którym mowa, wówczas odpowiadające ilości produkcji globalnej winny być rejestrowane jako "zasoby końcowe" danego produktu w trakcie roku badanego.

2.058. Zwierzęce produkty uboczne są wyłączone ze spożycia wewnętrznego ze względu na praktyczne trudności związane z niedostępnością danych dotyczących ilości a szczególnie cen.

g) Przetwórstwo przez producentów

Przetwórstwo przez producentów (7q)

2.059. Dane wchodzące do tej pozycji powinny wykazywać wszystkie ilości wyprodukowane przez producentów rolnych (np. mleko przetworzone w masło lub sery, jabłka przetworzone w moszcz jabłkowy lub jabłecznik), ale tylko te będące rezultatem przetwórstwa, które jest wyodrębniane z głównej działalności rolniczej (na bazie dokumentów księgowych (porównaj 1.26)). Powinny być rejestrowane tylko surowce (np. mleko, jabłka), a nie wytworzone z nich produkty (np. masło, moszcz jabłkowy lub jabłecznik). Innymi słowy, praca włożona w przetwórstwo produktów rolnych nie jest brana pod uwagę w tej pozycji. Produkty będące rezultatem przetwórstwa u producenta, będą naturalnie włączone do produkcji globalnej w podsektorze "Rolnictwo" w rachunkach narodowych (porównaj 1.04 i 1.05).

2.060. Jeżeli działalności przetwórcze są nierozdzielnymi działalnościami drugorzędnymi, produkt tego przetwórstwa rejestrowany jest w wartości produkcji globalnej rolnictwa (porównaj 1.25). Podstawowe produkty rolne, wykorzystane jako zużycie pośrednie w przetwórstwie nie są rejestrowane ani jako produkcja globalna, ani jako zużycie pośrednie. Zasada wynika z faktu, że dwie działalności (produkcja produktów rolnych i przetwórstwo tych produktów) nie mogą być wyodrębnione na podstawie dokumentów księgowych. Zatem koszty tych dwóch typów działalności, wprowadzane są razem i produkcja globalna tych działalności oszacowana jest jako produkcja globalna produktów przetworzonych.

h) Własne spożycie osta