ZAŁĄCZNIK

1. WPROWADZENIE

Dyrektywa 2010/31/UE („dyrektywa w sprawie charakterystyki energetycznej budynków”) propaguje poprawę charakterystyki energetycznej budynków, w tym systemów technicznych budynku. W szczególności w dyrektywie wyjaśniono, do których systemów należy stosować wymagania, i zawarto przepisy szczegółowe zapewniające, aby projektowanie, wymiarowanie, instalacja i dostosowywanie tych system odbywały się w sposób optymalizujący charakterystykę. W przypadku systemów, które mają szczególnie istotny wpływ na charakterystykę energetyczną budynku, w dyrektywie wymaga się również przeglądów, podczas których regularnie monitoruje się efektywność systemu. Za możliwą alternatywę wobec przeglądów uznaje się elektroniczny monitoring i kontrolę.

Dyrektywa 2012/27/UE („dyrektywa w sprawie efektywności energetycznej”) zawierała przepisy dotyczące renowacji budynków i długoterminowej strategii wspierania inwestycji w renowację krajowych zasobów budowlanych.

Dyrektywę w sprawie charakterystyki energetycznej budynków i dyrektywę w sprawie efektywności energetycznej zmieniono dyrektywą (UE) 2018/844, która weszła w życie z dniem 9 lipca 2018 r., wzmacnia powyższe elementy i rozszerza zakres systemów, których charakterystykę należy zoptymalizować. Wzmacnia ona również rolę elektronicznego monitorowania, automatyki i sterowania oraz obejmuje dodatkowe wymagania, które wspierają rozwój infrastruktury do ładowania pojazdów elektrycznych w procesie budowaniu parkingów.

Rozszerzenie zakresu definicji systemów technicznych budynku o więcej systemów i, ogólniej rzecz biorąc, konieczność odzwierciedlenia ewolucji budynków i systemu energetycznego sprawiły, że konieczne jest przeprowadzenie aktualizacji zawartych w dyrektywie w sprawie charakterystyki energetycznej budynków ram obliczania charakterystyki energetycznej budynków. Przede wszystkim oznacza to zwiększenie przejrzystości obliczania charakterystyki energetycznej budynków i świadectw charakterystyki energetycznej, w szczególności w odniesieniu do obliczania wskaźników energii pierwotnej.

Celem niniejszego zalecenia jest pomoc w zapewnieniu pełnego wdrożenia i egzekwowania unijnych przepisów dotyczących energii. Zawiera ono wytyczne dotyczące tego, w jaki sposób rozumieć i transponować dyrektywę w sprawie charakterystyki energetycznej budynków, w szczególności przepisy dotyczące systemów technicznych budynku i ich przeglądów, w tym: wymagania dotyczące instalacji urządzeń samoregulujących i systemów automatyki i sterowania budynków (art. 8 oraz art. 14 i 15 dyrektywy w sprawie charakterystyki energetycznej budynków), infrastruktury służącej do ładowania w ramach elektromobilności (art. 8 dyrektywy w sprawie charakterystyki energetycznej budynków) oraz obliczania wskaźników energii pierwotnej (załącznik I do dyrektywy w sprawie charakterystyki energetycznej budynków).

Wytyczne przedstawione w niniejszym załączniku odzwierciedlają stanowisko służb Komisji. Nie zmieniają one skutków prawnych dyrektywy i pozostają bez uszczerbku dla wiążącej interpretacji art. 2, 8, 14, 15 i załącznika I do dyrektywy w sprawie charakterystyki energetycznej budynków dokonanej przez Trybunał Sprawiedliwości.

2. SYSTEMY TECHNICZNE BUDYNKU I ICH PRZEGLĄDY, W TYM WYMAGANIA DOTYCZĄCE INSTALACJI URZĄDZEŃ SAMOREGULUJĄCYCH ORAZ SYSTEMÓW AUTOMATYKI I STEROWANIA BUDYNKÓW

2.1. Cel: zapewnienie optymalnej wydajności systemów technicznych budynku oraz wsparcie zarządzania energią i środowiskiem w pomieszczeniach

Dyrektywa w sprawie charakterystyki energetycznej budynków zawiera przepisy w zakresie wymagań dotyczących systemów technicznych budynku oraz oceny i dokumentowania charakterystyki systemu, które mają dwojaki cel. Po pierwsze, celem oceny i dokumentowania charakterystyki systemu jest zapewnienie, aby systemy techniczne budynku zostały odpowiednio zaprojektowane, zainstalowane i uruchomione w celu optymalizacji ich rzeczywistej charakterystyki. Po drugie, mają one na celu zapewnienie, by jakakolwiek interwencja, która może mieć wpływ na charakterystykę systemu technicznego budynku, była śledzona i dokumentowana. Jest to ważne, ponieważ takie informacje są cenne dla właściciela i ułatwiają ocenę charakterystyki budynku jako całości (np. w kontekście certyfikacji energetycznej budynku).

Zmiana dyrektywy w sprawie charakterystyki energetycznej budynków rozszerza zakres regularnych przeglądów systemów technicznych budynku. Celem tych przeglądów jest ocena charakterystyki systemu. Przeglądy powinny również umożliwić zidentyfikowanie zagadnień i problemów, proponowanie rozwiązań lub środków na rzecz poprawy oraz rejestrowanie wyników przeglądów w sprawozdaniu w celu wykorzystania ich w przyszłości.

Dyrektywa w sprawie charakterystyki energetycznej budynków zawiera wymagania dotyczące instalacji urządzeń samoregulujących, które są w stanie regulować temperaturę pomieszczenia w budynkach, w celu poprawy zarządzania zużyciem energii przy jednoczesnym ograniczeniu kosztów. Zawiera również wymóg instalowania systemów automatyki i sterowania budynków we wszystkich (istniejących i nowych) budynkach niemieszkalnych powyżej określonej znamionowej mocy użytecznej systemów ogrzewania, wentylacji i klimatyzacji. Wynika to z tego, że systemy automatyki i sterowania budynku przyczyniają się do znacznej oszczędności energii, usprawniają zarządzanie środowiskiem w pomieszczeniach i jako takie są korzystne zarówno dla właścicieli budynków, jak i użytkowników, w szczególności w dużych budynkach niemieszkalnych.

2.2. Zakres przepisów dotyczących systemów technicznych budynku i ich przeglądów, urządzeń samoregulujących oraz systemów automatyki i sterowania budynków

W tej podsekcji przypomina się zakres i treść tych przepisów oraz w stosownych przypadkach zaznacza różnice wprowadzone zmianami z dyrektywy (UE) 2018/844.

2.2.1. Systemy techniczne budynku: wymagania systemowe, ocena i dokumentowanie ogólnej charakterystyki energetycznej (art. 2, art. 8 ust. 1 i 9 dyrektywy w sprawie charakterystyki energetycznej budynków)

Przed zmianą: przed zmianą art. 8 ust. 1 dyrektywy w sprawie charakterystyki energetycznej budynków wymagał, aby państwa członkowskie określiły wymagania dotyczące ogólnej charakterystyki, odpowiedniej instalacji i właściwego zwymiarowania, regulacji i kontroli systemów technicznych budynku. Obowiązek ten miał zastosowanie do systemów technicznych budynku zainstalowanych w istniejących budynkach, a państwa członkowskie mogły stosować go także wobec systemów technicznych budynku zainstalowanych w nowych budynkach. Ponadto przed zmianą art. 2 pkt 3 dyrektywy w sprawie charakterystyki energetycznej budynków definiował system techniczny budynku jako „urządzenia techniczne do ogrzewania, chłodzenia, wentylacji, ciepłej wody, oświetlenia budynku lub modułów budynku, lub ich kombinację”.

Po zmianie: w odniesieniu do systemów technicznych budynku art. 8 dyrektywy w sprawie charakterystyki energetycznej budynków został zastąpiony, przy czym należy zauważyć, co następuje:

a) przepisy dotyczące wymogów dla systemów technicznych budynku w art. 8 ust. 1 pozostają zasadniczo bez zmian (z wyjątkiem systemów, w odniesieniu do których należało stosować wymagania systemowe, wymienionych w akapicie drugim, który został uchylony);

b) w następstwie zmiany zaktualizowano i rozszerzono definicję „systemów technicznych budynku” (art. 2 pkt 3);

c) w następstwie zmiany wprowadzono nowe przepisy dotyczące oceny i dokumentowania ogólnej charakterystyki systemów technicznych budynku (art. 8 ust. 9).

2.2.2. Systemy techniczne budynku: przeglądy (art. 14 i 15 dyrektywy w sprawie charakterystyki energetycznej budynków)

Przed zmianą:

Art. 14 dyrektywy w sprawie charakterystyki energetycznej budynków określał wymagania dotyczące kontroli systemów ogrzewania o mocy ponad 20 kW. Państwa członkowskie musiały określić częstotliwości przeglądów na podstawie rodzaju systemu, znamionowej mocy użytecznej, kosztu przeglądu i szacowanej oszczędności energii. Systemy ogrzewania o znamionowej mocy użytecznej ponad 100 kW musiały być kontrolowane co najmniej co 2 lata. Państwa członkowskie mogły również zezwolić na ograniczoną częstotliwość przeglądów w przypadku systemów wyposażonych w elektroniczne systemy monitoringu i kontroli. Na zasadzie wyboru w stosunku do przeglądów art. 14 ust. 4 umożliwiał państwom członkowskim podjęcie decyzji o wprowadzeniu środków mających na celu zapewnienie udzielenia porad użytkownikom w sprawie wymiany kotłów, innych modyfikacji systemu ogrzewania oraz w sprawie rozwiązań alternatywnych celem dokonania oceny sprawności i odpowiedniego dobrania kotła. Ogólny wpływ tego podejścia musiał być równoważny oczekiwanemu wpływowi przeglądów.

Art. 15 dyrektywy określał wymagania dotyczące kontroli systemów klimatyzacji o mocy ponad 12 kW. Państwa członkowskie musiały określić częstotliwości przeglądów na podstawie rodzaju systemu, znamionowej mocy użytecznej, kosztu przeglądu i szacowanej oszczędności energii. Państwa członkowskie mogły zezwolić na ograniczoną częstotliwość przeglądów w przypadku systemów wyposażonych w elektroniczne systemy monitoringu i kontroli. Na zasadzie wyboru w stosunku do przeglądów art. 15 ust. 4 umożliwiał państwom członkowskim podjęcie decyzji o wprowadzeniu środków mających na celu zapewnienie udzielenia porad użytkownikom w sprawie wymiany systemów klimatyzacji i innych powiązanych modyfikacji, w tym przeglądów w celu oceny sprawności i odpowiedniego dobrania systemu klimatyzacji. Ogólny wpływ tego podejścia musiał być równoważny oczekiwanemu wpływowi przeglądów.

Po zmianie:

Art. 1 pkt 7 dyrektywy (UE) 2018/844 zastępuje przepisy dotyczące przeglądów zawarte w art. 14 i 15 dyrektywy w sprawie charakterystyki energetycznej budynków.

Zgodnie z art. 14 dyrektywy w sprawie charakterystyki energetycznej budynków systemy ogrzewania i połączone systemy ogrzewania i wentylacji o znamionowej mocy użytecznej do 70 kW nie wymagają już przeglądów. Zgodnie z tym samym artykułem systemy ogrzewania i połączone systemy ogrzewania i wentylacji o znamionowej mocy użytecznej ponad 70 kW należy nadal poddawać przeglądowi w regularnych odstępach czasu. Dyrektywa w sprawie charakterystyki energetycznej budynków dopuszcza zwolnienia w przypadku: a) systemów, które są objęte ustaleniami umownymi dotyczącymi efektywności energetycznej (lub podobnymi ustaleniami) zgodnie z art. 14 ust. 2; b) systemów obsługiwanych przez operatora urządzeń lub sieci zgodnie z art. 14 ust. 2; c) systemów w budynkach niemieszkalnych wyposażonych w systemy automatyki i sterowania zgodnie z art. 14 ust. 4 i 6; d) systemów w budynkach mieszkalnych wyposażonych w konkretne funkcje monitorowania i sterowania zgodnie z art. 14 ust. 5 i 6.

Zgodnie z art. 15 dyrektywy w sprawie charakterystyki energetycznej budynków systemy klimatyzacji i połączone systemy klimatyzacji i wentylacji o znamionowej mocy użytecznej do 70 kW nie wymagają już przeglądów. Zgodnie z tym samym artykułem systemy klimatyzacji i połączone systemy klimatyzacji i wentylacji o znamionowej mocy użytecznej ponad 70 kW należy nadal poddawać przeglądowi w regularnych odstępach czasu. Dyrektywa w sprawie charakterystyki energetycznej budynków dopuszcza zwolnienia w przypadku: a) systemów objętych ustaleniami umownymi dotyczącymi efektywności energetycznej (lub podobnymi ustaleniami) zgodnie z art. 15 ust. 2; b) systemów obsługiwanych przez operatora urządzeń lub sieci zgodnie z art. 15 ust. 2; c) systemów w budynkach niemieszkalnych wyposażonych w systemy automatyki i sterowania zgodnie z art. 15 ust. 4 i 6; d) systemów w budynkach mieszkalnych wyposażonych w konkretne funkcje monitorowania i sterowania zgodnie z art. 15 ust. 5 i 6.

2.2.3. Wymagania dotyczące instalacji urządzeń samoregulujących (art. 8 ust. 1 dyrektywy w sprawie charakterystyki energetycznej budynków)

Przed zmianą: Nie dotyczy (przepisy te wprowadzono wraz ze zmianą).

Po zmianie: Art. 1 dyrektywy (UE) 2018/844 wprowadza nowe wymagania dotyczące instalacji urządzeń samoregulujących oraz systemów automatyki i sterowania budynków w budynkach, które spełniają określone warunki. Dokładniej rzecz ujmując, zgodnie z art. 8 ust. 1 akapit trzeci dyrektywy w sprawie charakterystyki energetycznej budynków państwa członkowskie muszą wymagać instalacji urządzeń samoregulujących we wszystkich nowych budynkach oraz w istniejących budynkach w przypadku wymiany źródeł ciepła, jeżeli jest to możliwe z technicznego i ekonomicznego punktu widzenia.

2.2.4. Wymagania dotyczące instalacji systemów automatyki i sterowania budynków (art. 14 ust. 4 i art. 15 ust. 4 dyrektywy w sprawie charakterystyki energetycznej budynków)

Przed zmianą: Nie dotyczy (przepisy te wprowadzono wraz ze zmianą).

Po zmianie: Zgodnie z art. 14 ust. 4 i art. 15 ust. 4 dyrektywy w sprawie charakterystyki energetycznej budynków państwa członkowskie muszą wymagać instalacji systemów automatyki i sterowania budynków we wszystkich budynkach niemieszkalnych, w których znamionowa moc użyteczna ogrzewania, klimatyzacji, połączonego ogrzewania i wentylacji oraz połączonej klimatyzacji i wentylacji wynosi ponad 290 kW. Zgodnie z art. 14 ust. 4 i art. 15 ust. 4 dyrektywy w sprawie charakterystyki energetycznej budynków musi to nastąpić do dnia 31 grudnia 2025 r., jeżeli jest to możliwe z technicznego i ekonomicznego punktu widzenia (więcej wytycznych dotyczących wykonalności spełnienia wymogów znajduje się w sekcji 2.3.4).

2.3. Rozumienie przepisów dotyczących systemów technicznych budynku i ich przeglądów, urządzeń samoregulujących oraz systemów automatyki i sterowania budynków

2.3.1. Wymagania dotyczące systemów technicznych budynku oraz ocena i dokumentowanie ogólnej charakterystyki energetycznej systemów technicznych budynku (art. 2, art. 8 ust. 1 i 9 dyrektywy w sprawie charakterystyki energetycznej budynków)

2.3.1.1. Rozszerzenie definicji „systemu technicznego budynku” (art. 2 pkt 3 dyrektywy w sprawie charakterystyki energetycznej budynków)

Obowiązki wynikające z art. 8 ust. 1 i 9 dyrektywy w sprawie charakterystyki energetycznej budynków mają zastosowanie do systemów technicznych budynku zdefiniowanych w art. 2 pkt 3. Zgodnie z tą definicją „system techniczny budynku” oznacza „urządzenia techniczne do ogrzewania pomieszczeń, chłodzenia, wentylacji, ciepłej wody użytkowej, wbudowanego oświetlenia, systemów automatyki i sterowania w budynku, wytwarzania energii elektrycznej na miejscu lub kombinację takich systemów, w tym systemy wykorzystujące energię ze źródeł odnawialnych, w budynku lub module budynku”.

„System techniczny budynku” był już zdefiniowany w dyrektywie w sprawie charakterystyki energetycznej budynków przed ostatnią zmianą. W dyrektywie w sprawie charakterystyki energetycznej budynków dokonano aktualizacji tej definicji poprzez zastosowanie innego sformułowania dla niektórych systemów, aby wyjaśnić ich zakres; oraz poprzez rozszerzenie jej o dodatkowe systemy („urządzenia techniczne do systemów automatyki i sterowania w budynku” oraz „urządzenia techniczne do wytwarzania energii elektrycznej na miejscu”).

W poniższej tabeli podsumowano zmiany wprowadzone do definicji w dyrektywie w sprawie charakterystyki energetycznej budynków:

Tabela 1

Zmiany definicji „systemu technicznego budynku” wprowadzone zgodnie z dyrektywą w sprawie charakterystyki energetycznej budynków

Przed zmianą Z uwzględnieniem zmiany Rodzaj zmiany Ogrzewanie Ogrzewanie pomieszczeń Doprecyzowanie zakresu Chłodzenie Chłodzenie pomieszczeń Doprecyzowanie zakresu Wentylacja Wentylacja Brak zmiany Ciepła woda Ciepła woda użytkowa Doprecyzowanie zakresu Oświetlenie Wbudowane oświetlenie Doprecyzowanie zakresu (1) Nie dotyczy Automatyka i sterowanie budynku Nowy system techniczny budynku Nie dotyczy Wytwarzanie energii elektrycznej na miejscu Nowy system techniczny budynku

Koncepcja „wytwarzania energii elektrycznej na miejscu” zgodnie z dyrektywą w sprawie charakterystyki energetycznej budynków powinna podlegać interpretacji w świetle art. 15 dyrektywy w sprawie wspólnych zasad rynku wewnętrznego energii elektrycznej (2), która reguluje status, prawa i obowiązki odbiorców energii elektrycznej, którzy posiadają również jednostki wytwórcze, oraz w świetle pojęcia „aktywnych odbiorców” w rozumieniu tej samej dyrektywy.

2.3.1.2. Nowe systemy techniczne budynku w dyrektywie w sprawie charakterystyki energetycznej budynków (art. 2 pkt 3 i 3a dyrektywy w sprawie charakterystyki energetycznej budynków)

Do definicji systemów technicznych budynku dodano „urządzenia techniczne do systemów automatyki i sterowania w budynku” oraz „urządzenia techniczne do wytwarzania energii elektrycznej na miejscu”.

a) „Systemy automatyki i sterowania budynku” zdefiniowano w art. 2 pkt 3a dyrektywy w sprawie charakterystyki energetycznej budynków: „»system automatyki i sterowania budynku« oznacza system obejmujący wszystkie produkty, oprogramowanie oraz usługi inżynieryjne, które ułatwiają efektywne energetycznie, oszczędne i bezpieczne działanie systemów technicznych budynku poprzez automatyczne sterowanie i dzięki umożliwianiu manualnego zarządzania tymi systemami technicznymi budynku;”

b) „systemy wytwarzania energii elektrycznej na miejscu” odnoszą się do systemów zaprojektowanych w celu wytwarzania energii elektrycznej, zainstalowanych w ograniczonych granicach terenu, na którym znajduje się budynek, i posiadających pewien poziom integracji z budynkiem i jego instalacją elektryczną (3). Takie systemy obejmują w szczególności panele fotowoltaiczne (np. panele fotowoltaiczne montowane na dachu), mikro elektrociepłownie oraz małe turbiny wiatrowe.

2.3.1.3. Przydatne definicje: „system ogrzewania” i „system klimatyzacji” (art. 2 pkt 15a i 15 dyrektywy w sprawie charakterystyki energetycznej budynków)

Oprócz definicji „systemu technicznego budynku” art. 2 dyrektywy w sprawie charakterystyki energetycznej budynków zawiera definicje systemu ogrzewania i systemu klimatyzacji (4):

a) „»System ogrzewania« oznacza kombinację elementów wymaganych dla zapewnienia formy obróbki powietrza w pomieszczeniach, za pomocą których temperatura jest podwyższana (5)”.

b) „»system klimatyzacji« oznacza połączenie elementów wymaganych dla zapewnienia formy obróbki powietrza w pomieszczeniach, za pomocą których temperatura jest kontrolowana lub może być obniżana (6)”.

2.3.1.4. Kiedy mają zastosowanie zobowiązania? (art. 8 ust. 1 i 9 dyrektywy w sprawie charakterystyki energetycznej budynków)

Przepisy dotyczące systemu technicznego budynku zgodnie z art. 8 ust. 1 i 9 dyrektywy w sprawie charakterystyki energetycznej budynków mają zastosowanie w przypadku instalacji, wymiany lub modernizacji systemu technicznego budynku.

Należy pamiętać, że warunki, które należy spełnić, aby te obowiązki miały zastosowanie, odnoszą się tylko do samych systemów technicznych budynku, a nie do rodzaju budynku lub modułu budynku, o którym mowa. W definicji systemu technicznego budynku określono jasno, że system techniczny budynku jest urządzeniem w budynku lub module budynku, co oznacza, że przepisy mające zastosowanie do systemów technicznych budynku mają zastosowanie do danych budynków lub modułów budynków niezależnie od rodzaju budynku lub jego charakterystyki.

Przepis dotyczący ustalania wymagań systemowych obowiązuje jednak tylko w odniesieniu do systemów technicznych budynku w istniejących budynkach. Od państw członkowskich zależy, czy zdecydują się rozszerzyć obowiązek na systemy techniczne budynku w nowych budynkach.

2.3.1.5. Znaczenie terminów (art. 8 ust. 1 i 9 dyrektywy w sprawie charakterystyki energetycznej budynków)

Nowe przepisy dotyczące dokumentacji charakterystyki systemu (art. 8 ust. 9 dyrektywy w sprawie charakterystyki energetycznej budynków) wykorzystują niektóre z tych samych pojęć, co przepisy dotyczące ustalania wymagań systemowych: „ogólna charakterystyka energetyczna”, „instalacja”, „wymiana” i „modernizacja”. Znaczenie tych terminów pozostaje takie samo w nowych przepisach. Terminy te należy zatem transponować na szczeblu krajowym w taki sam sposób, jak w przepisach dotyczących ustalania wymagań systemowych.

W przepisach dotyczących dokumentowania charakterystyki systemu stosuje się również termin „zmieniona część”, który odnosi się do konkretnej części (tj. elementu) systemu, na którą ma wpływ modernizacja systemu. Jest to istotne tylko w kontekście modernizacji systemu, a nie w przypadku instalacji lub wymiany systemu.

2.3.2. Przegląd systemów ogrzewania, klimatyzacji, połączonych systemów ogrzewania i wentylacji oraz połączonych systemów klimatyzacji i wentylacji (art. 14 i 15 dyrektywy w sprawie charakterystyki energetycznej budynków)

2.3.2.1. Zmiany przepisów dotyczących przeglądów ustanowionych w dyrektywie w sprawie charakterystyki energetycznej budynków (art. 14 i 15 dyrektywy w sprawie charakterystyki energetycznej budynków)

Podsumowując, najistotniejsze zmiany wymogów w zakresie dokonywania przeglądów wprowadzone w dyrektywie w sprawie charakterystyki energetycznej budynków obejmują: 1) wyznaczenie różnych progów dla przeglądów; 2) wprowadzenie przeglądów połączonych systemów ogrzewania (klimatyzacji) i wentylacji; 3) położenie większego nacisku na normalne warunki eksploatacji; oraz 4) zwiększenie roli systemów automatyki i sterowania budynków oraz elektronicznych systemów monitoringu i kontroli.

W charakterze rozwiązania alternatywnego wobec przeprowadzania przeglądów zgodnie z art. 14 ust. 3 i art. 15 ust. 3 dyrektywy w sprawie charakterystyki energetycznej budynków państwa członkowskie mogą podjąć decyzję o zastosowaniu alternatywnych środków mających na celu zapewnienie użytkownikom doradztwa. Przepisy dyrektywy w sprawie charakterystyki energetycznej budynków dotyczące alternatywnych środków są zbliżone do przepisów tej dyrektywy w jej brzmieniu sprzed wprowadzenia ostatnich zmian.

Państwa członkowskie, które zdecydują się na zastosowanie środków alternatywnych, muszą jednak zapewnić, aby wpływ tych środków był równoważny wpływowi, jaki wywarłyby przeglądy przeprowadzane zgodnie z art. 14 ust. 1 i art. 15 ust. 1 dyrektywy w sprawie charakterystyki energetycznej budynków (obejmuje to takie elementy, jak: nowe progi, połączone systemy ogrzewania i wentylacji, zwolnienia itp.).

Przepisy art. 15 dyrektywy w sprawie charakterystyki energetycznej budynków są niemal identyczne z przepisami art. 14 tej dyrektywy. Jedyna różnica polega na tym, że przepisy art. 14 odnoszą się do systemów ogrzewania, podczas gdy przepisy art. 15 – do systemów klimatyzacji. Dlatego też państwa członkowskie powinny stosować zalecenia dotyczące przeglądu systemów ogrzewania zawarte w art. 14 w odniesieniu do przeglądów systemów klimatyzacji, o których mowa w art. 15 (lub – w stosownych przypadkach – środków alternatywnych wobec tych przeglądów). W rezultacie odniesienia do systemów ogrzewania mają również zastosowanie do systemów klimatyzacji, a odniesienia do źródeł ciepła lub kotłów mają również zastosowanie do źródeł chłodu lub agregatów chłodniczych. Aby uniknąć niepotrzebnego powtarzania się, w poniższych sekcjach odniesiono się głównie do przeglądów systemów ogrzewania zgodnie z art. 14; osobnych odniesień do systemów klimatyzacji, o których mowa w art. 15, dokonywano wyłącznie w przypadkach, w których było to konieczne.

2.3.2.2. Znamionowa moc użyteczna (art. 2 pkt 17, art. 14 i 15 dyrektywy w sprawie charakterystyki energetycznej budynków)

W art. 2 pkt 17 dyrektywy w sprawie charakterystyki energetycznej budynków ustanowiono definicję „znamionowej mocy użytecznej”.

W przypadku systemów ogrzewania i klimatyzacji znamionowa moc użyteczna oznacza maksymalną wskazaną przez producenta systemu (7) moc (wyrażoną w kW) podczas pracy:

a) znamionową moc cieplną w przypadku systemu ogrzewania;

b) znamionową moc chłodzącą w przypadku systemu klimatyzacji.

W stosownych przypadkach próg znamionowej mocy użytecznej stosuje się dla każdego systemu z osobna (systemu ogrzewania, systemu klimatyzacji, a także połączonego systemu ogrzewania i klimatyzacji oraz wentylacji).

W przypadku stosowania systemów łączonych znamionowa moc użyteczna powinna odzwierciedlać całkowitą moc połączonych systemów, jak wyjaśniono w sekcjach 2.3.2.3 i 2.3.2.4.

System składa się zazwyczaj z co najmniej dwóch zespołów pracujących wspólnie. W takim przypadku znamionowa moc użyteczna odpowiada sumie znamionowych mocy użytecznych poszczególnych zespołów.

2.3.2.3. System ogrzewania oraz połączone systemy ogrzewania i wentylacji (art. 14 dyrektywy w sprawie charakterystyki energetycznej budynków)

Ostania zmiana wprowadzona w dyrektywie w sprawie charakterystyki energetycznej budynków doprowadziła do poszerzenia zakresu przeglądu, tak aby obejmował on również wentylacyjną część połączonych systemów ogrzewania i wentylacji.

Te państwa członkowskie, które ustanowiły już systemy przeglądów, powinny już dysponować zakresem przeglądu samego systemu ogrzewania, zdefiniowanym przy dokonywaniu transpozycji. Zgodnie z art. 14 ust. 1 dyrektywy w sprawie charakterystyki energetycznej budynków wspomniany przegląd musi obejmować wszystkie dostępne części systemu ogrzewania, takie jak: źródło ciepła, system sterowania i pompy obiegowe.

W dyrektywie w sprawie charakterystyki energetycznej budynków ustanowiono również wymóg przeprowadzania przeglądu wentylacyjnej części połączonych systemów ogrzewania i wentylacji. Ponieważ jest to nowo wprowadzony wymóg, państwa członkowskie powinny określić rodzaje systemów, które od tej chwili będą uznawane za połączone systemy ogrzewania i wentylacji.

Pojęcie połączonych systemów ogrzewania i wentylacji należy rozumieć jako obejmujące następujące kategorie:

a) typ 1: systemy wentylacji podłączone do systemu ogrzewania. Są to systemy, w których system wentylacji składa się z co najmniej jednego zespołu do uzdatniania powietrza dostarczającego uzdatnione powietrze do ogrzewanego pomieszczenia (ogrzewanych pomieszczeń), w przypadku których wspomniany zespół do uzdatniania powietrza jest podłączony do co najmniej jednego źródła ciepła, co pozwala wykorzystywać generowane ciepło do ogrzewania powietrza. Przykłady systemów tego typu: kocioł + zespół do uzdatniania powietrza + urządzenia końcowe (klimakonwektory wentylatorowe/kaloryfery) lub kocioł + instalacja ze zmiennym strumieniem powietrza;

b) typ 2: systemy wentylacji skoordynowane z systemem ogrzewania. Są to systemy, w ramach których funkcjonuje jeden zespół do uzdatniania powietrza lub kilka takich zespołów dostarczających uzdatnione powietrze do ogrzewanego pomieszczenia (ogrzewanych pomieszczeń). System wentylacji jest podłączony do niezależnego źródła ciepła (np. specjalnego kotła lub pompy ciepła) lub wykorzystuje wewnętrzne źródło ciepła (np. rezystancję). Pomieszczenia ogrzewa się zazwyczaj za pomocą systemu wykorzystującego inne źródło ciepła. Mimo że systemy ogrzewania i wentylacji nie posiadają wspólnych źródeł ciepła, pracują w zintegrowany i skoordynowany sposób (np. jeżeli chodzi o harmonogramy pracy, temperatury przepływu lub natężenia przepływu). Przykłady systemów tego typu: zespoły dachowe (zmienna objętość czynnika chłodniczego lub zmienny przepływ czynnika chłodniczego) + zespoły do uzdatniania powietrza;

c) typ 3: systemy wentylacji niezależne od systemu ogrzewania. Są to systemy, w przypadku których system wentylacji jest całkowicie niezależny od systemu ogrzewania, jeżeli chodzi o źródło ciepła i autonomię działania. Przykłady systemów tego typu: systemy odprowadzające, systemy doprowadzająco-odprowadzające (bez podgrzewania).

Systemy typu 1 należy uznawać za połączone systemy ogrzewania i wentylacji. Oznacza to, że będą miały do nich zastosowanie wymagania ustanowione w dyrektywie w sprawie charakterystyki energetycznej budynków (zidentyfikowanie tych systemów ułatwia treść motywu 35 dyrektywy (UE) 2018/844). Niezależnie od udziału energii cieplnej zużywanej przez system wentylacji zarówno system ogrzewania, jak i system wentylacji w pełni uczestniczą w rozprowadzaniu energii cieplnej w budynku. Ten typ systemu wymaga starannego zintegrowania układu wentylacji i ogrzewania, aby w możliwie jak najefektywniejszy sposób zapewnić odpowiednie środowisko w pomieszczeniach, w szczególności przy typowych lub uśrednionych warunkach pracy. Przeglądy takich systemów stwarzają dobrą okazję do zidentyfikowania tańszych sposobów oszczędzania energii (oszczędności łatwych do osiągnięcia).

Systemy typu 2 również należy uznawać za połączone systemy ogrzewania i wentylacji. Wynika to głównie z konieczności zintegrowania pracy systemów ogrzewania i wentylacji. Podobnie jak w przypadku systemów typu 1, przeglądy takich systemów stwarzają dobrą okazję do zidentyfikowania sposobów oszczędzania energii przy niższych kosztach wdrażania.

Systemów typu 3 nie należy uznawać za połączone systemy ogrzewania i wentylacji. W ich przypadku system ogrzewania i system wentylacji powinny być traktowane jako autonomiczne i odrębne systemy na potrzeby dyrektywy w sprawie charakterystyki energetycznej budynków.

Ogólnie rzecz biorąc, systemy typu 1 i systemy typu 2 są częściej stosowane w budynkach niemieszkalnych (takich jak biura, centra handlowe itp.), podczas gdy systemy typu 3 występują powszechniej w budynkach mieszkalnych.

Znamionowa moc użyteczna połączonego systemu ogrzewania i wentylacji powinna odpowiadać sumie znamionowej mocy użytecznej poszczególnych źródeł ciepła zainstalowanych w ramach tego systemu (8).

Metoda obliczania znamionowej mocy systemu zależy od jego rodzaju. W przypadku systemów typu 1 i 3 kluczowym czynnikiem jest wielkość źródła ciepła. W przypadku systemów typu 2 wielkość źródła ciepła należy dodać do wielkości odrębnego źródła ciepła w systemie wentylacji (np. grzejniki elektryczne, słoneczne kolektory akumulacyjne itp.). Wynika to z faktu, że wydajność grzewcza obydwu tych elementów jest wykorzystywana do zrównoważenia utraty ciepła w pomieszczeniach poddawanych działaniu systemów.

W dyrektywie w sprawie charakterystyki energetycznej budynków nie określono, w jakim stopniu przeglądy mają zastosowanie do aspektów systemu związanych z zarządzaniem powietrzem i oddziaływaniem na powietrze (m.in. sieć przewodów wentylacyjnych, nawilżacze lub filtry powietrza). Przynajmniej częściowe uwzględnienie tych aspektów przez niezależnego eksperta w trakcie przeglądu w oparciu o dostępność systemu i istniejące możliwości w zakresie oszczędności energii stanowiłoby jednak dobrą praktykę. W praktyce poszczególne elementy połączonych systemów ogrzewania i wentylacji mogą znajdować się w tym samym miejscu lub blisko siebie. Fakt, że inspektor odwiedza budynek osobiście, pozwala ograniczyć dodatkowe obciążenie pracą i koszty, zapewniając jednocześnie możliwość uzyskania znacznych oszczędności energii.

2.3.2.4. Połączone systemy ogrzewania i klimatyzacji oraz wentylacji (art. 14 i 15 dyrektywy w sprawie charakterystyki energetycznej budynków)

Często zdarza się, że system wentylacji jest podłączony zarówno do systemu ogrzewania, jak i do systemu klimatyzacji.

W państwach członkowskich, które zdecydowały się przeprowadzać przeglądy systemów ogrzewania i systemów klimatyzacji, system wentylacji mógłby potencjalnie zostać poddany przeglądowi dwukrotnie (po raz pierwszy w ramach przeglądu systemu ogrzewania i po raz drugi w ramach przeglądu systemu klimatyzacji). Należy unikać przeprowadzania podwójnych przeglądów, aby zmniejszyć obciążenia nakładane na budynek i jego użytkowników.

Połączone systemy ogrzewania i klimatyzacji oraz wentylacji należy w miarę możliwości poddawać przeglądowi w ramach jednej wizyty eksperta kompetentnego do przeprowadzenia obydwu tych przeglądów. Jeżeli okaże się to niemożliwe, zaleca się, aby przeglądu systemu wentylacji dokonał ekspert kompetentny w zakresie przeprowadzania przeglądów systemów klimatyzacji.

W państwach członkowskich, które zdecydowały się przeprowadzać wyłącznie przeglądy jednego typu systemu i stosować rozwiązania alternatywne w odniesieniu do drugiego typu, ryzyko poddania systemu dwukrotnemu przeglądowi nie występuje. W ramach przeglądu inspektor powinien jednak upewnić się, że cykl ogrzewania i cykl chłodzenia systemu wentylacji nie znoszą się wzajemnie.

Aby ustalić, czy dany system znajduje się powyżej, czy też poniżej progu 70 kW, należy zbadać odpowiednią znamionową moc użyteczną układu ogrzewania odrębnie od znamionowej mocy użytecznej układu chłodzenia. Na przykład połączony system ogrzewania i klimatyzacji o mocy znamionowej ogrzewania wynoszącej 50 kW i o mocy znamionowej chłodzenia wynoszącej 30 kW zostanie uznany za znajdujący się poniżej progu zarówno w ramach przeglądu systemu ogrzewania, jak i w ramach przeglądu systemu klimatyzacji. Połączony system o mocy znamionowej ogrzewania wynoszącej 80 kW i mocy znamionowej chłodzenia wynoszącej 30 kW zostanie uznany za znajdujący się powyżej progu w ramach przeglądów systemu ogrzewania oraz za znajdujący się poniżej progu w ramach przeglądów systemu klimatyzacji.

To odrębne traktowanie wynika z faktu, że w dyrektywie w sprawie charakterystyki energetycznej budynków kwestie dotyczące systemów ogrzewania uregulowano odrębnie od kwestii dotyczących systemów klimatyzacji (odpowiednio art. 14 i 15). W dyrektywie w sprawie charakterystyki energetycznej budynków nie przewidziano żadnych przepisów odnoszących się do takich systemów działających łącznie. W rezultacie, mimo że takie połączone systemy mogą funkcjonować w praktyce, zgodnie z przepisami art. 14 i 15 dyrektywy w sprawie charakterystyki energetycznej budynków muszą być one traktowane odrębnie i podlegają odrębnym wymogom w zakresie przeprowadzania przeglądu, odrębnym obowiązkom sprawozdawczym i odrębnym wymogom w zakresie częstotliwości przeprowadzania przeglądów, certyfikacji inspektorów itp.

2.3.2.5. Pompy ciepła i zespoły dachowe (art. 2 pkt 18, art. 14 i art. 15 dyrektywy w sprawie charakterystyki energetycznej budynków)

W art. 2 pkt 18 dyrektywy w sprawie charakterystyki energetycznej budynków pompę ciepła zdefiniowano jako „maszynę, urządzenie lub instalację, która przenosi ciepło z naturalnego otoczenia, takiego jak powietrze, woda lub grunt, do budynków lub zastosowań przemysłowych poprzez odwrócenie naturalnego przepływu ciepła, tak że przepływa ono z niższej do wyższej temperatury. W przypadku odwracalnych pomp ciepła mogą one także doprowadzać ciepło z budynków do naturalnego otoczenia”. Pompy ciepła mogą zatem pełnić funkcję źródeł zarówno w przypadku systemów ogrzewania, jak i systemów klimatyzacji, choć w przypadku niektórych zastosowań mogą one pełnić wyłącznie jedną z tych funkcji. Z uwagi na zdolność pomp ciepła do generowania zarówno energii cieplnej, jak i energii chłodzącej, mogą one podlegać zarówno przepisom art. 14, jak i przepisom art. 15.

Jeżeli pompę ciepła wykorzystuje się w charakterze źródła ciepła w systemie dostarczającym wyłącznie energię cieplną, taki system powinien podlegać przepisom art. 14. Taka sytuacja wystąpiłaby na przykład w przypadku wykorzystywania pompy ciepła do generowania energii cieplnej do ogrzewania pomieszczeń i przygotowywania ciepłej wody użytkowej.

Jeżeli pompę ciepła wykorzystuje się w charakterze źródła ciepła lub chłodu w systemie dostarczającym zarówno energię cieplną, jak i energię chłodzącą do celów klimatyzowania, taki system powinien podlegać przepisom art. 15.

Zespoły dachowe stanowią szczególną kategorię pomp ciepła, którą wykorzystuje się powszechnie w stosunkowo dużych budynkach niemieszkalnych. Zespoły te działają jak pompy ciepła i posiadają dodatkową zdolność pozwalającą im wytwarzać energię cieplną i chłodzącą w tym samym czasie. Zespoły te należy zawsze uznawać za podlegające przepisom art. 15.

2.3.2.6. Działanie w typowych lub przeciętnych warunkach eksploatacji (motyw 36, art. 14 ust. 1 i art. 15 ust. 1 dyrektywy w sprawie charakterystyki energetycznej budynków)

Przed wprowadzeniem zmian motyw 26 dyrektywy w sprawie charakterystyki energetycznej budynków stanowił, że: „regularne utrzymanie i przeglądy systemów ogrzewania i klimatyzacji przez wykwalifikowany personel przyczyniają się do utrzymania ich poprawnej regulacji, zgodnie ze specyfikacją wyrobu, i w ten sposób zapewniają ich optymalne funkcjonowanie z punktu widzenia środowiska, bezpieczeństwa i energii”, a art. 14 ust. 1 zawierał wymóg sprawdzenia w ramach przeglądu, czy wielkość kotła odpowiada wymogom grzewczym budynku.

Po wprowadzeniu stosownych zmian dyrektywa w sprawie charakterystyki energetycznej budynków odnosi się nie tylko do kotłów, ale również do systemu rozumianego jako całość, a w szczególności do źródła ciepła. Tym samym położono większy nacisk na normalne warunki eksploatacji. W motywie 36 dyrektywy (UE) 2018/844 zaleca się, aby przeglądy koncentrowały się na rzeczywistych warunkach użytkowania oraz dynamicznie zróżnicowanych warunkach eksploatacji, które mogą wymagać jedynie części nominalnej wydajności. Wynika to z faktu, że tylko niewielka część energii jest zużywana w systemie ogrzewania w warunkach zbliżonych do projektowych. Proporcjonalnie największą część energii zużywa się w czasie, gdy system działa w warunkach „obciążenia częściowego” (tj. gdy nie wykorzystuje w pełni dostępnej mocy). Dlatego też celem powinno być zapewnienie skuteczności i efektywności działania systemu niezależnie od warunków.

Zgodnie z art. 14 ust. 1 dyrektywy w sprawie charakterystyki energetycznej budynków przegląd systemów ogrzewania obejmuje, w stosownych przypadkach, ocenę zdolności systemu ogrzewania przeprowadzaną w celu optymalizacji jego działania w typowych lub przeciętnych warunkach eksploatacji. Państwa członkowskie muszą zaktualizować swoje przepisy krajowe, aby – w stosownych przypadkach – zapewnić włączenie tej oceny działania w zakres przeprowadzanych przeglądów.

Działanie systemu ogrzewania zależy od szeregu czynników, m.in.: warunków panujących na zewnątrz, charakterystyki budynku, sposobu użytkowania budynku oraz charakterystyki systemu. Określenie typowych lub przeciętnych warunków eksploatacji dla wszystkich możliwych konfiguracji tych czynników byłoby trudne i potencjalnie niepraktyczne.

Systemy rzadko działają z maksymalną mocą – przez większość czasu pracują w warunkach tzw. obciążenia częściowego. Na podstawie odsetka mocy generowanej przez system w danym okresie można sporządzić orientacyjne szacunki dotyczące typowych lub przeciętnych warunków eksploatacji. Można na przykład zasadniczo przyjąć, że w typowych lub przeciętnych warunkach eksploatacji system działa z mocą projektową mieszczącą się w przedziale 20–40 % maksymalnej mocy projektowej w danym okresie (np. w ciągu dnia). Opieranie się na takich szacunkach nie zapewnia jednak pełnego obrazu sytuacji. Nawet w przypadku typowego lub przeciętnego dnia najefektywniejsze ustawienia systemu mogą istotnie różnić się w zależności od pory dnia. W związku z tym nie zaleca się określania w przepisach krajowych ani typowych, ani przeciętnych warunków eksploatacji jako funkcji obciążenia systemu.

Można również przedstawić pewne ogólne wytyczne dotyczące określania typowych lub przeciętnych warunków eksploatacji na podstawie temperatury zewnętrznej oraz ustalić, w jakim stopniu warunki te odbiegają od warunków projektowych. Na przykład jeżeli warunki projektowe ustalono na -10 oC, typowe lub przeciętne warunki eksploatacji można ustalić jako funkcję mniej wymagającej temperatury zewnętrznej (np. temperatury mieszczącej się w przedziale 5–10 oC) lub na podstawie różnicy między temperaturą zewnętrzną a temperaturą wewnątrz budynku (np. 60 % różnicy między temperaturą zewnętrzną i temperaturą wewnątrz budynku w przypadku warunków projektowych). Ten sam system może zachowywać się jednak zupełnie inaczej w zależności od budynku, w którym został zainstalowany, sposobu jego użytkowania i warunków pogodowych w danym momencie. W związku z tym nie zaleca się ustalania w przepisach krajowych ani typowych, ani przeciętnych warunków eksploatacji w drodze tabularyzacji lub jako funkcji warunków zewnętrznych (np. standardowy dzień). To samo dotyczy charakterystyki budynku lub sposobu użytkowania budynku (np. stan zamieszkania na poziomie 80 %).

Szczegółowe informacje techniczne na temat sposobu przeprowadzania oceny można przekazywać w trakcie szkoleń lub zamieścić je w dokumentacji udostępnianej inspektorom.

Organy i stowarzyszenia techniczne zdają sobie sprawę z konieczności brania pod uwagę kwestii związanych z funkcjonowaniem systemów w typowych lub przeciętnych warunkach. Opublikowano szereg podręczników i wytycznych poświęconych problematyce charakterystyki systemów działających w warunkach obciążenia częściowego (w odróżnieniu od pełnego obciążenia lub obciążenia obliczeniowego). Zaleca się, aby państwa członkowskie postępowały zgodnie z tymi wytycznymi lub stosowały te wytyczne przy opracowywaniu swoich materiałów szkoleniowych (9).

2.3.2.7. Monitorowanie elektroniczne i skuteczne funkcje sterowania w budynkach mieszkalnych (art. 14 ust. 5 i art. 15 ust. 5 dyrektywy w sprawie charakterystyki energetycznej budynków)

Instalowanie systemów monitorowania elektronicznego i korzystanie ze skutecznych funkcji sterowania w budynkach mieszkalnych może doprowadzić do istotnych oszczędności energii, usprawnić zarządzanie środowiskiem w pomieszczeniach i przynieść korzyści właścicielom i użytkownikom budynku. Dotyczy to w szczególności dużych budynków, w przypadku których większość użytkowników dysponuje ograniczonym dostępem do układu sterowania systemem i informacji na temat systemu.

Przepisy art. 14 ust. 5 dyrektywy w sprawie charakterystyki energetycznej budynków dotyczące monitorowania elektronicznego i funkcji sterowania mają zastosowanie wyłącznie do budynków mieszkalnych. Zgodnie z treścią tego artykułu państwa członkowskie są odpowiedzialne za podjęcie decyzji w kwestii tego, czy ustanowią wymagania w celu zapewnienia, aby budynki mieszkalne były wyposażone w takie funkcje, i czy wprowadzą je w swoich krajowych środkach wykonawczych.

Art. 14 ust. 5 lit. a) dyrektywy w sprawie charakterystyki energetycznej budynków dotyczy ciągłego monitorowania elektronicznego. Systemy wyposażone w taką funkcję dokonują pomiaru zużywanej przez siebie energii i wykorzystują uzyskane w ten sposób dane do obliczenia charakterystyki systemu; stosowne informacje powinny następnie zostać udostępnione właścicielowi lub administratorowi systemu. W przypadku znacznego spadku efektywności systemu lub w przypadku konieczności przeprowadzenia prac serwisowych system wyśle odpowiednie powiadomienie do właściciela lub administratora systemu. System powinien pracować stale, a nie okresowo (na przykład w odstępach trzymiesięcznych).

Art. 14 ust. 5 lit. b) dyrektywy w sprawie charakterystyki energetycznej budynków dotyczy wprowadzenia skutecznych funkcji sterowania w celu zapewnienia optymalnego wytwarzania, dystrybucji, magazynowania i wykorzystywania energii. Wspomniane funkcje sterowania powinny uwzględniać scenariusz przewidujący istnienie budynku wielorodzinnego wyposażonego w jeden system ogrzewania, którego użytkownicy byliby w stanie kontrolować działanie systemu wyłącznie w odniesieniu do swojego modułu budynku.

Art. 14 ust. 5 dyrektywy w sprawie charakterystyki energetycznej budynków dotyczy opcjonalnego wprowadzenia obu funkcji w budynkach mieszkalnych.

W odróżnieniu od przepisów art. 14 ust. 1 i 4 dyrektywy w sprawie charakterystyki energetycznej budynków, w których przewidziano określone progi prowadzące do konieczności odzwierciedlenia wymaganych obowiązków w krajowych środkach transpozycji, przepisy art. 14 ust. 5 mają charakter opcjonalny („mogą”), a zatem nie zawierają szczegółów dotyczących progów dla znamionowej mocy użytecznej i domyślnie obejmują wszystkie budynki mieszkalne niezależnie od ich wielkości. Zaleca się, aby określając wymagania, państwa członkowskie uwzględniały różnice w rodzaju systemów i budynków.

2.3.2.8. Zwolnienie z przeglądów (art. 14 ust. 2, 4 i 5 oraz art. 15 ust. 2, 4 i 5 dyrektywy w sprawie charakterystyki energetycznej budynków)

Przed zmianą dyrektywa umożliwiała państwom członkowskim ograniczenie częstotliwości przeglądów lub ich złagodzenie, w stosownych przypadkach, jeżeli funkcjonowały elektroniczne systemy monitoringu i kontroli.

Zmiana dyrektywy w sprawie charakterystyki energetycznej budynków wprowadza zwolnienia, jeśli:

a) system techniczny budynku jest objęty umową o poprawę efektywności energetycznej (lub podobną umową) bądź jest obsługiwany przez operatora urządzeń lub sieci (zwolnienie określone w art. 14 ust. 2); lub

b) system ogrzewania posiada określone funkcje w zakresie sterowania i monitorowania wskazane w art. 14 ust. 4 i 5 (zwolnienie przewidziane w art. 14 ust. 6).

a) Systemy techniczne budynku objęte umowami o poprawę efektywności energetycznej (lub podobnymi umowami) (art. 14 ust. 2 i art. 15 ust. 2 dyrektywy w sprawie charakterystyki energetycznej budynków)

Art. 14 ust. 2 dyrektywy w sprawie charakterystyki energetycznej budynków wyłącza z przeglądów te systemy techniczne budynku, które są jednoznacznie objęte uzgodnionym kryterium charakterystyki energetycznej lub ustaleniem umownym dotyczącym uzgodnionego poziomu poprawy efektywności energetycznej. Umowa o poprawę efektywności energetycznej zdefiniowana w art. 2 pkt 27 dyrektywy w sprawie efektywności energetycznej spełnia te wymagania.

Budynki obsługiwane przez operatora urządzeń lub sieci, które w związku z tym podlegają monitorowaniu wyników po stronie systemu, są również zwolnione z przeglądu.

Zwolnienia określone w art. 14 ust. 2 dyrektywy w sprawie charakterystyki energetycznej budynków mają zastosowanie tylko wtedy, gdy ogólny wpływ podejścia jest równoważny wpływowi wynikającemu ze stosowania przeglądów zgodnie z art. 14 ust. 1 dyrektywy w sprawie charakterystyki energetycznej budynków.

W dyrektywie w sprawie charakterystyki energetycznej budynków nie określono, w jaki sposób należy ustalić tę równoważność. Jedną z możliwości może być ustalenie, czy system techniczny budynku jest już poddawany regularnemu przeglądowi w ramach umowy lub porozumienia, i stwierdzenia, że ma on charakter podobny do przeglądów zgodnie z art. 14 ust. 1. Jeżeli system techniczny budynku podlega takiemu przeglądowi, można ustanowić zwolnienie z wymogów określonych w art. 14 ust. 1.

Można bezpiecznie przyjąć, że w większości umów o poprawę efektywności energetycznej lub porozumień w tej sprawie uwzględnia się już pewien poziom regularnych przeglądów. Pełen zakres takich przeglądów może nie być jednak całkowicie zgodny z wymogami dyrektywy w sprawie charakterystyki energetycznej budynków. W normalnych okolicznościach nie byłoby możliwe, aby państwa członkowskie indywidualnie sprawdzały każdą umowę na usługi energetyczne w celu ustalenia, czy są one równoważne, czy też nie. Ponadto w związku z faktem, że takie umowy mogą być podpisywane przez dwa przedsiębiorstwa prywatne, warunki zawarte w poszczególnych umowach mogą się znacznie różnić. W związku z tym państwa członkowskie mogą podjąć decyzję o uproszczeniu i uregulowaniu takich umów.

Art. 2 pkt 27 dyrektywy w sprawie efektywności energetycznej definiuje umowę o poprawę efektywności energetycznej jako „umowę pomiędzy beneficjentem a dostawcą realizującym środek poprawy efektywności energetycznej, weryfikowaną i monitorowaną w trakcie całego okresu jej obowiązywania, zgodnie z którą inwestycje (roboty, dostawa lub usługa) w ten środek są spłacane w relacji do uzgodnionego w umowie poziomu poprawy efektywności energetycznej lub innego uzgodnionego kryterium charakterystyki energetycznej, na przykład oszczędności finansowych”.

Wśród innych środków dyrektywa w sprawie efektywności energetycznej wprowadza również przepisy dotyczące usług energetycznych. Art. 16 dyrektywy w sprawie efektywności energetycznej wymaga od państw członkowskich, w stosownych przypadkach, opracowania systemów certyfikacji lub akredytacji.

Art. 18 dyrektywy w sprawie efektywności energetycznej wymaga od państw członkowskich wspierania sektora publicznego poprzez udostępnianie wzorów umów o poprawę efektywności energetycznej. Zgodnie z art. 18 dyrektywy w sprawie efektywności energetycznej te wzory umów muszą zawierać co najmniej punkty wymienione w załączniku XIII.

Do celów wymagań dotyczących równoważności wskazanych w art. 14 ust. 2 dyrektywy w sprawie charakterystyki energetycznej budynków można uznać, że umowy o poprawę efektywności energetycznej podpisane przez akredytowane/certyfikowane przedsiębiorstwo, które należycie odpowiadają modelowi określonemu w załączniku XIII do dyrektywy w sprawie efektywności energetycznej, wywierają wpływ równoważny wpływowi przeglądów.

Państwa członkowskie musiałyby zatem posiadać publicznie dostępny wykaz akredytowanych lub certyfikowanych przedsiębiorstw wraz z publicznie dostępnymi wzorami umów.

Na potrzeby prowadzenia dokumentacji status systemu zwolnionego z przeglądów z powodu umowy o poprawę efektywności energetycznej należy odnotować w bazie danych dotyczącej przeglądów. Należy uwzględnić odniesienie do okresu obowiązywania umowy, a zatem do okresu, którego dotyczy zwolnienie.

W państwach członkowskich, w których wzory umów i wykaz akredytowanych lub certyfikowanych przedsiębiorstw nie są publicznie dostępne, organy będą musiały sprawdzać umowy indywidualnie, aby sprawdzić, czy istnieje równoważność, czy też nie. Umawiające się strony mogą ułatwić ten proces, dodając do swojej umowy załącznik, w którym wskażą wyraźnie i jednoznacznie co najmniej następujące punkty wymienione w załączniku XIII do dyrektywy w sprawie efektywności energetycznej:

a) gwarantowane oszczędności, jakie mają zostać uzyskane w wyniku wdrożenia środków określonych w umowie;

b) okres obowiązywania i etapy umowy, jej warunki i okres wypowiedzenia;

c) datę odniesienia dla ustalenia uzyskanych oszczędności;

d) obowiązek pełnego wdrożenia środków określonych w umowie oraz udokumentowania wszystkich zmian wprowadzonych w trakcie trwania projektu;

e) jednoznaczne i przejrzyste postanowienia dotyczące ustalenia wysokości i weryfikacji uzyskanych gwarantowanych oszczędności, kontroli jakości i gwarancji (najlepiej w odniesieniu do norm krajowych lub UE).

Państwa członkowskie mogą uznać za przydatne odniesienie do istniejących norm (10), wytycznych (11) i modeli umów (12).

b) Systemy automatyki i sterowania budynków, funkcja obejmująca system ciągłego monitorowania elektronicznego oraz skuteczne funkcje sterowania (art. 14 ust. 4 i 5 oraz art. 15 ust. 4 i 5 dyrektywy w sprawie charakterystyki energetycznej budynków)

Art. 14 ust. 6 dyrektywy w sprawie charakterystyki energetycznej budynków zwalnia z przeglądów przewidzianych w art. 14 ust. 1 budynki, które są zgodne z wymogi art. 14 ust. 4 i 5.

Zgodnie z art. 14 ust. 4 dyrektywy w sprawie charakterystyki energetycznej budynków budynki niemieszkalne wyposażone w systemy ogrzewania lub połączone systemy ogrzewania i wentylacji o znamionowej mocy użytecznej ponad 290 kW muszą zostać wyposażone do 2025 r. w systemy automatyki i sterowania budynków, jeżeli jest to możliwe z technicznego i ekonomicznego punktu widzenia (13).

Wymóg zainstalowania systemów automatyki i sterowania budynków nie dotyczy budynków niemieszkalnych wyposażonych w systemy o znamionowej mocy użytecznej wynoszącej 70–290 kW, chociaż państwa członkowskie mogą podjąć decyzję o obniżeniu progu i wymagać zainstalowania systemów automatyki i sterowania budynków również w systemach ogrzewania stanowiących mniejsze systemy. Budynki, które podlegają nowemu wymogowi i mają zainstalowane systemy automatyki i sterowania budynków, również należy zwolnić z przeglądów.

Poszczególni właściciele budynków mogą zdecydować o zainstalowaniu systemu automatyki i sterowania budynków zgodnego z istotnymi wymogami określonymi w art. 14 ust. 4 dyrektywy w sprawie charakterystyki energetycznej budynków. W takich przypadkach państwa członkowskie mogą podjąć decyzję o zwolnieniu tych budynków, nawet jeśli ich systemy nie osiągają progu 290 kW. Jeżeli państwa członkowskie zdecydują się na takie działanie, powinny jednak uwzględnić to w swoich środkach transpozycji dyrektywy w sprawie charakterystyki energetycznej budynków.

W art. 14 ust. 5 dyrektywy w sprawie charakterystyki energetycznej budynków wprowadzono możliwość zapewnienia przez państwa członkowskie, aby budynki mieszkalne były wyposażone w funkcję obejmującą system ciągłego monitorowania elektronicznego i skuteczne funkcje sterowania. W scenariuszu podobnym do systemów automatyki i sterowania budynków niektóre z tych elementów mogą już występować na rynku w takiej lub innej formie. Mogą one jednak nie spełniać całkowicie wymogów określonych w art. 14 ust. 5 dyrektywy w sprawie charakterystyki energetycznej budynków. W związku z tym w definicji tych systemów i sposobie ich wprowadzenia do przepisów krajowych należy wyraźnie uwzględnić tego rodzaju różnice.

Jak wskazano w motywie 39 dyrektywy (UE) 2018/844, państwa członkowskie mogą zdecydować o dalszym stosowaniu istniejących już systemów przeglądów. Należy jednak nadal uwzględniać zwolnienia mające zastosowanie zgodnie z art. 14 ust. 2 i 6.

2.3.2.9. Środki alternatywne

W art. 14 ust. 3 dyrektywy w sprawie charakterystyki energetycznej budynków określono przepisy i obowiązki państw członkowskich dotyczące możliwości przyjęcia alternatywnych środków dotyczących systemów ogrzewania lub połączonych systemów ogrzewania i chłodzenia. W takich przypadkach państwa członkowskie mają obowiązek zapewnienia, aby ogólny wpływ środków był równoważny wpływowi, który zostałby osiągnięty, gdyby istniał system przeglądów określony w art. 14 ust. 1. Oznacza to, że w celu stwierdzenia, czy środki alternatywne będą miały taki sam wpływ, należy obliczyć poziom bazowy tego, co można osiągnąć w ramach środków określonych w art. 14 ust. 1.

Istnieją cztery scenariusze odzwierciedlające różne sytuacje, z jakimi mogą mieć do czynienia państwa członkowskie w przypadku stosowania środków alternatywnych.

a) Scenariusz 1: państwa członkowskie zastosowały już środki alternatywne przed zmianą i decydują się dalej stosować te środki

Zmiana dyrektywy w sprawie charakterystyki energetycznej budynków nie zmienia znacząco przepisów dotyczących środków alternatywnych wobec przeglądów. Zmiany przepisów zawartych w pozostałych ustępach art. 14 mają jednak wpływ na środki alternatywne. Przepisy te wywołują inne skutki w odniesieniu do art. 14 ust. 3 dyrektywy w sprawie charakterystyki energetycznej budynków, jak opisano w kolejnych akapitach.

Wprowadzenie nowego progu (70 kW) w dyrektywie w sprawie charakterystyki energetycznej budynków oznacza, że państwa członkowskie, które zdecydują się zastosować środki alternatywne, muszą stosować te środki w odniesieniu do systemów objętych nowym podwyższonym progiem. Może to spowodować zmniejszenie liczby systemów, które mają być objęte środkami alternatywnymi, a w konsekwencji – spowodować zmniejszenie osiągniętej oszczędności energii.

Natomiast nowy wymóg dokonywania przeglądu odpowiedzialnej za wentylację części połączonych systemów ogrzewania i wentylacji powinien przyczynić się do zwiększenia wpływu pod względem oszczędności energii na każdy przegląd. Państwa członkowskie powinny mieć to na uwadze przy ustalaniu poziomu bazowego, który powinny osiągnąć dzięki swoim środkom alternatywnym.

Przepisy dotyczące zwolnień przewidzianych w art. 14 ust. 2 dyrektywy w sprawie charakterystyki energetycznej budynków (zwolnienia systemów objętych kryteriami charakterystyki energetycznej) i art. 14 ust. 6 (zwolnienia systemów z systemami automatyki i sterowania budynków) również mogą spowodować zmniejszenie liczby przeglądów.

Zgodnie z art. 14 ust. 5 dyrektywy w sprawie charakterystyki energetycznej budynków państwa członkowskie mogą określić wymogi dotyczące monitorowania elektronicznego i wzmocnionych funkcji sterowania w budynkach mieszkalnych. Zgodnie z art. 14 ust. 6 dyrektywy w sprawie charakterystyki energetycznej budynków budynki objęte systemami zapewniającymi te funkcje byłyby zwolnione z przeglądów. W rezultacie państwa członkowskie, które stosują środki alternatywne, musiałyby wykluczyć tę grupę budynków, jeżeli zdecydują się stosować takie wymogi.

Zakres środków, które państwa członkowskie mogą wprowadzać w celu zastosowania art. 14 ust. 3 dyrektywy w sprawie charakterystyki energetycznej budynków, nie zmienił się wraz ze zmianą.

W związku z tym państwa członkowskie, które zdecydują o dalszym stosowaniu środków alternatywnych zgodnie z dyrektywą w sprawie charakterystyki energetycznej budynków, mają obowiązek zapewnienia, aby ogólny wpływ środków był równoważny wpływowi, który zostałby osiągnięty, gdyby istniał system przeglądów określony w art. 14 ust. 1. Wymaga to ponownego obliczenia poziomu bazowego, jaki zostałby osiągnięty w ramach systemu przeglądów ustanowionego zgodnie z art. 14 ust. 1, w świetle art. 14 ust. 1, a także w związku z wyżej wymienionymi zmianami i wymaganiami zawartymi w dyrektywie w sprawie charakterystyki energetycznej budynków. Takie ponowne obliczenie umożliwi zainteresowanemu państwu członkowskiemu ustalenie, czy środki alternatywne, które wprowadziło, mają taki sam wpływ, jaki miałby przegląd, czy też mniejszy, oraz odpowiednie zmodyfikowanie środków w celu zapewnienia równoważnego wpływu.

Państwa członkowskie powinny uwzględnić wyniki tego procesu w sprawozdaniu na temat równoważności, które zgodnie z art. 14 ust. 3 należy przedłożyć Komisji przed zastosowaniem środków alternatywnych przez państwo członkowskie.

b) Scenariusz 2: po transpozycji państwa członkowskie, które zastosowały już środki alternatywne, decydują się zmienić charakter swoich środków alternatywnych

Scenariusz ten odzwierciedla sytuację, w której po początkowej transpozycji art. 14 ust. 3 do prawa krajowego państwo członkowskie postanawia zmienić zakres lub charakter równoważnych środków alternatywnych, które wprowadziło. Na przykład: państwo członkowskie stosujące środki A, B i C decyduje się je zmienić i rozpocząć stosowanie środków C, E i D.

Jak wyjaśniono w scenariuszu 1 powyżej, art. 14 ust. 3 dyrektywy w sprawie charakterystyki energetycznej budynków stanowi, że państwa członkowskie mają obowiązek powiadomienia Komisji o zamiarze wprowadzenia środków alternatywnych przed zastosowaniem środków alternatywnych. W tym celu zgodnie z art. 14 ust. 3 państwo członkowskie musi przedłożyć Komisji dodatkowe sprawozdanie, w którym wykaże, że wpływ zmienionych środków alternatywnych jest równoważny wpływowi systemów przeglądów, o których mowa w art. 14 ust. 1. Komisja oceni następnie to dodatkowe sprawozdanie w celu upewnienia się, że dane państwo członkowskie nadal osiąga równoważny poziom oszczędności.

c) Scenariusz 3: zmiany w zasobach budowlanych wpływają na zakres art. 14 ust. 1 i w związku z tym mają wpływ na zakres środków alternatywnych

W miarę jak zasoby budowlane będą podlegać zmianom i ewolucji, zakres systemu przeglądów określonego w art. 14 ust. 1 będzie się odpowiednio zmieniać. Na przykład w związku z tym, że na rynku pojawia się coraz więcej budynków o niemal zerowym zużyciu energii, prawdopodobne jest, iż zmniejszy się odsetek budynków o mocy ponad 70 kW. Ponadto budynki z zainstalowanymi systemami automatyki i sterowania budynków (zob. rozdział 2.8) będą zwolnione z przeglądów. Z czasem te dwa elementy mogą mieć znaczący wpływ na zakres systemów przeglądów, a zatem na wszelkie równoważne środki alternatywne, które państwa członkowskie już wprowadziły.

Państwa członkowskie mogą na przykład zidentyfikować takie zmiany w ramach niezależnego badania lub w drodze ciągłej oceny systemu środków alternatywnych. Mogą również odnotować takie zmiany w zintegrowanym krajowym sprawozdaniu z postępów w dziedzinie energii i klimatu, które zgodnie z art. 17 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2018/1999 (14) („rozporządzenie (UE) 2018/1999”), należy składać co dwa lata.

Jeżeli zmiany w krajowych zasobach budowlanych są takie, że zakres lub intensywność środków alternatywnych nie są już równoważne z zakresem lub intensywnością systemu przeglądów, wówczas dane państwo członkowskie powinno dostosować środki alternatywne. Państwa członkowskie mogą tego dokonać, zmieniając istniejące środki lub wprowadzając nowe.

W art. 14 ust. 3 dyrektywy w sprawie charakterystyki energetycznej budynków wymaga się, aby państwa członkowskie powiadomiły Komisję o zamiarze wprowadzenia środków alternatywnych przed zastosowaniem środków alternatywnych. Zmiany w zasobach budowlanych mogą wymagać od państwa członkowskiego zmiany równoważnych środków; w takich przypadkach, zgodnie z art. 14 ust. 3 dyrektywy w sprawie charakterystyki energetycznej budynków, dane państwo członkowskie musi powiadomić Komisję o wszelkich zmianach przed zastosowaniem zmienionych środków alternatywnych.

Zgodnie z art. 14 ust. 3 dyrektywy w sprawie charakterystyki energetycznej budynków państwa członkowskie muszą powiadomić Komisję, przedkładając jej sprawozdanie, w którym wykażą, że wpływ zmienionych środków alternatywnych jest równoważny wpływowi systemów przeglądów, o których mowa w art. 14 ust. 1. Komisja oceni następnie to dodatkowe sprawozdanie w celu upewnienia się, że dane państwo członkowskie nadal osiąga równoważny poziom oszczędności.

d) Scenariusz 4: państwa członkowskie decydują się przyjąć środki alternatywne po raz pierwszy

Ten scenariusz dotyczy sytuacji, gdy państwo członkowskie, które do tej pory korzystało z systemów przeglądów, postanawia po raz pierwszy przejść na środki alternatywne.

W art. 14 ust. 3 dyrektywy w sprawie charakterystyki energetycznej budynków wymaga się, aby państwa członkowskie powiadomiły Komisję o zamiarze skorzystania z tego wariantu przed zastosowaniem środków alternatywnych. W tym celu zgodnie z art. 14 ust. 3 dyrektywy w sprawie charakterystyki energetycznej budynków państwa członkowskie muszą przedłożyć Komisji sprawozdanie, w którym wykażą, że wpływ środków alternatywnych jest równoważny wpływowi systemów przeglądów, o których mowa w art. 14 ust. 1. Komisja oceni następnie sprawozdanie w celu upewnienia się, że dane państwo członkowskie faktycznie osiągnie równoważny poziom oszczędności.

e) Przedkładanie sprawozdań

Zgodnie z art. 14 ust. 3 dyrektywy w sprawie charakterystyki energetycznej budynków państwo członkowskie musi przedłożyć Komisji sprawozdanie na temat równoważności przed zastosowaniem jakichkolwiek środków alternatywnych. Komisja oceni sprawozdanie i podejmie odpowiednie działanie wobec państwa członkowskiego.

Zgodnie z art. 14 ust. 3 dyrektywy w sprawie charakterystyki energetycznej budynków państwa członkowskie muszą również przedłożyć wszelkie sprawozdania na temat równoważności w ramach zintegrowanych krajowych planów w dziedzinie energii i klimatu. Zgodnie z art. 17 rozporządzenia (UE) 2018/1999 każde państwo członkowskie musi przedłożyć je podczas następnego odpowiedniego etapu cyklu sprawozdawczego (15). Jeśli ramy czasowe cyklu sprawozdawczego wpisują się w ramy czasowe wprowadzenia nowych lub zmienionych środków alternatywnych, państwo członkowskie może po prostu przedłożyć sprawozdanie na temat równoważności jako załącznik do krajowego planu w dziedzinie energii i klimatu.

Jeżeli dotrzymanie wskazanych powyżej terminów jest niemożliwe, zgodnie z art. 14 ust. 3 dyrektywy w sprawie charakterystyki energetycznej budynków państwo członkowskie i tak musi przedłożyć Komisji sprawozdanie przed zastosowaniem odpowiednich środków. Państwa członkowskie mogą przedłożyć swoje sprawozdanie bezpośrednio DG ds. Energii, przy czym zgodnie z art. 17 rozporządzenia (UE) 2018/1999 muszą one również przedłożyć je w ramach kolejnego cyklu krajowych planów w dziedzinie energii i klimatu.

2.3.3. Wymagania dotyczące instalacji urządzeń samoregulujących i systemów automatyki i sterowania budynków (art. 8 ust. 1, art. 14 ust. 4 i art. 15 ust. 4 dyrektywy w sprawie charakterystyki energetycznej budynków)

2.3.3.1. Systemy automatyki i sterowania budynków (art. 2 pkt 3a, art. 14 ust. 4 i art. 15 ust. 4 dyrektywy w sprawie charakterystyki energetycznej budynków)

Systemy automatyki i sterowania budynków to powszechnie znana i szeroko wykorzystywana koncepcja, której znaczenie może być istotnie zróżnicowane. Przed przystąpieniem do analizy wymagań związanych z systemami automatyki i sterowania budynków należy doprecyzować, do czego dokładnie odnosi się to pojęcie w specyficznym kontekście art. 14 i 15 dyrektywy w sprawie charakterystyki energetycznej budynków.

Przede wszystkim system automatyki i sterowania budynków to system, który spełnia kryteria określone w definicji ustanowionej w art. 2 pkt 3a dyrektywy w sprawie charakterystyki energetycznej budynków; wspomniany punkt stanowi (16):

„3a) »system automatyki i sterowania budynku« oznacza system obejmujący wszystkie produkty, oprogramowanie oraz usługi inżynieryjne, które ułatwiają efektywne energetycznie, oszczędne i bezpieczne działanie systemów technicznych budynku poprzez automatyczne sterowanie i dzięki umożliwianiu manualnego zarządzania tymi systemami technicznymi budynku”.

Ponadto systemy automatyki i sterowania budynków wchodzące w zakres art. 14 i 15 dyrektywy w sprawie charakterystyki energetycznej budynków muszą posiadać wszystkie zdolności wyszczególnione w art. 14 ust. 4 i art. 15 ust. 4 dyrektywy w sprawie charakterystyki energetycznej budynków:

a) „ciągłe monitorowanie, rejestrowanie, analizowanie i umożliwienie dostosowywania zużycia energii;

b) analizę porównawczą efektywności energetycznej budynku, wykrywanie utraty efektywności systemów technicznych budynku oraz informowanie osoby odpowiedzialnej za obiekty lub zarządzanie infrastrukturą techniczną budynku o możliwościach poprawy efektywności energetycznej; oraz

c) komunikację z połączonymi systemami technicznymi budynku i innymi urządzeniami w budynku, a także interoperacyjność z systemami technicznymi budynku w zakresie różnych rodzajów technologii zastrzeżonych, urządzeń i producentów”.

Systemy automatyki i sterowania budynków instalowane w budynkach niemieszkalnych zgodnie z wymogami art. 14 ust. 4 i art. 15 ust. 4 dyrektywy w sprawie charakterystyki energetycznej budynków muszą spełniać zarówno kryteria określone w definicji ustanowionej w art. 2 pkt 3a tej dyrektywy, jak i posiadać wymienione powyżej zdolności. Zdolności te należy zapewnić przynajmniej dla systemów technicznych budynku wchodzących w zakres art. 14 i 15 dyrektywy w sprawie charakterystyki energetycznej budynków: systemów ogrzewania, systemów klimatyzacji, połączonych systemów ogrzewania i wentylacji, połączonych systemów klimatyzacji i wentylacji.

Choć systemy automatyki i sterowania były powszechnie stosowane w niektórych kategoriach budynków (np. w budynkach niemieszkalnych), większość budynków nie jest wyposażona w tak zaawansowane zdolności, dlatego też budynki, które muszą spełnić wskazane powyżej wymogi, będą wymagały modernizacji, co z kolei może wiązać się z koniecznością przeprowadzenia znacznych inwestycji.

Dlatego też szczególnie istotne jest, aby zainteresowane strony (np. zarządcy budynków, które muszą spełnić stosowne wymogi) zdawały sobie sprawę z faktu, że zakres obowiązujących wymogów wykracza poza standardowe funkcje tego rodzaju systemów.

2.3.3.2. Urządzenia samoregulujące (art. 8 ust. 1 dyrektywy w sprawie charakterystyki energetycznej budynków)

Choć w dyrektywie w sprawie charakterystyki energetycznej budynków wspomina się o „urządzeniu samoregulującym”, nie ustanowiono w niej żadnej konkretnej definicji precyzującej znaczenie tego pojęcia. W art. 8 ust. 1 tej dyrektywy wyjaśniono jednak, że takie urządzenie musi zapewniać możliwość regulowania temperatury oddzielnie w poszczególnych pomieszczeniach (lub – w uzasadnionych przypadkach – w wyznaczonej strefie) modułu budynku. Urządzenia instalowane w następstwie wdrożenia tych przepisów powinny zatem:

a) umożliwiać automatyczne dostosowywanie mocy grzewczej w zależności od temperatury pomieszczenia (a także – fakultatywnie – dostosowywanie dodatkowych parametrów (17));

b) umożliwiać regulowanie mocy grzewczej w każdym pomieszczeniu (lub strefie) zgodnie z ustawieniami urządzeń grzewczych w tym pomieszczeniu (lub strefie).

Oznacza to w szczególności, że:

a) jakiekolwiek rozwiązanie bazujące na ręcznej regulacji mocy grzewczej nie spełniałoby stosownych wymogów, nawet jeżeli można byłoby dokonywać jej dla każdego pomieszczenia (lub strefy) osobno;

b) jakiekolwiek rozwiązanie umożliwiające automatyczne regulowanie temperatury, ale nie na poziomie pomieszczenia (lub strefy), np. automatyczne regulowanie temperatury na poziomie budynku mieszkalnego, nie spełniałoby stosownych wymogów.

W tym kontekście należy podkreślić, że niezależnie od liczby lub typów zainstalowanych systemów kluczowe znaczenie ma to, aby systemy te zapewniały użytkownikom możliwość dostosowywania ustawień temperatury, a także zagwarantowanie stosowania przyjętych ustawień (18).

W poniższej tabeli przedstawiono pewne orientacyjne przykłady urządzeń spełniających ten wymóg dla różnych typów systemów (19):

Tabela 2

Przykłady urządzeń samoregulujących

Urządzenie Typ systemu Zdolność regulacji Termostatyczny zawór kaloryferowy Wodny system ogrzewania i powiązane z nim kaloryfery Regulacja przepływu ciepłej wody w promiennikach stosownie do ustawienia temperatury Termostat pokojowy Wodny system ogrzewania z funkcją ogrzewania powierzchni (np. ogrzewanie podłogowe) Regulacja przepływu ciepłej wody w układzie ogrzewania powierzchni za pomocą zainstalowanego w pomieszczeniu zaworu mieszającego Termostat klimakonwektora wentylatorowego Wodny system ogrzewania/chłodzenia Kontrolowanie przepływu ciepłej/zimnej wody i ciepłego/zimnego powietrza w zależności od ustawienia temperatury Pojedynczy termostat Samodzielne grzejniki lub klimatyzatory Kontrola mocy cieplnej w zależności od ustawienia temperatury

a) Ogrzewanie, klimatyzacja lub obydwa te rozwiązania jednocześnie?

W art. 8 ust. 1 akapit drugi i trzeci dyrektywy w sprawie charakterystyki energetycznej budynków odniesiono się do systemów technicznych budynku rozumianych szeroko, tj. zgodnie z definicją przedstawioną w art. 2 tej dyrektywy. Jeżeli chodzi o przepisy szczegółowe dotyczące urządzeń samoregulujących (akapit trzeci), w tekście dyrektywy nie określono, do jakich typów systemów przepisy te mają zastosowanie, ale wspomniano o funkcji regulacji temperatury, w którą to funkcję wyposażone są zarówno systemy ogrzewania, jak i systemy chłodzenia pomieszczeń.

Dlatego też nie tylko systemy ogrzewania, ale również systemy klimatyzacji i systemy chłodzenia pomieszczeń powinny spełniać wymagania ustanowione dla urządzeń samoregulujących.

W szczególności pojawiające się w tekście dyrektywy odniesienie do „strefy ogrzewanej” nie powinno być interpretowane jako pośrednio zawężające zakres obowiązywania wymogów wyłącznie do systemów ogrzewania.

Przepisy te dotyczą jednak zasadniczo systemów ogrzewania, ponieważ zdecydowana większość systemów klimatyzacji/chłodzenia jest już wyposażona w mechanizm monitorowania i kontroli działający na poziomie pomieszczenia lub strefy.

Ponadto w przypadku wymiany źródeł ciepła w istniejących budynkach wymóg instalacji urządzeń samoregulujących powinien mieć zastosowanie wyłącznie do systemów ogrzewania (20).

Ponadto w art. 8 ust. 1 akapit trzeci dyrektywy w sprawie charakterystyki energetycznej budynków nie ustanowiono wymogu instalacji urządzeń samoregulujących w przypadku wymiany źródeł chłodu w istniejących budynkach. Państwa członkowskie mogą jednak rozważyć możliwość przyjęcia takiego dodatkowego wymogu (21), ponieważ byłoby to zgodne z ogólnym celem tych przepisów polegającym na zapewnieniu odpowiedniej zdolności regulacji i unikaniu marnowania energii.

W poniższej tabeli podsumowano różne sytuacje, do jakich może dojść w tym kontekście.

Tabela 3

Przypadki, które powinny skutkować powstaniem wymogu instalacji urządzeń samoregulujących

Nowy lub istniejący budynek Typ interwencji Czy w danym przypadku wymóg instalacji urządzeń samoregulujących ma zastosowanie? Nowy Instalacja systemu ogrzewania Tak Nowy Instalacja systemu chłodzenia pomieszczeń Tak Istniejący Wymiana źródeł ciepła Tak, wyłącznie w odniesieniu do systemu ogrzewania Istniejący Wymiana źródeł chłodu W zależności od decyzji państwa członkowskiego

b) Poziom pomieszczenia czy strefy?

Główny wymóg polega na zapewnieniu możliwości regulacji temperatury na poziomie pomieszczenia. Instalacja urządzeń samoregulujących na poziomie strefy musi jednak być uzasadniona.

Pod pojęciem „pomieszczenia” należy rozumieć część lub sekcję budynku wydzieloną za pomocą ścian, podłogi i sufitu.

„Strefa ogrzewana” oznacza strefę budynku lub modułu budynku znajdującą się na jednym piętrze i charakteryzującą się spójnymi właściwościami cieplnymi oraz jednolitymi potrzebami w zakresie regulacji temperatury (oznacza to, że termin ten jest równoważny terminowi „strefa cieplna” wykorzystywanemu powszechnie w obliczeniach przeprowadzanych na potrzeby charakterystyki energetycznej budynku).

Poniżej przedstawiono dwie przykładowe sytuacje (22), w których stosowanie wymogów na poziomie stref, a nie na poziomie pomieszczeń, może być uzasadnione:

a) sąsiadujące ze sobą biura o identycznych wymogach dotyczących środowiska w pomieszczeniach w budynku biurowym;

b) sąsiadujące ze sobą pomieszczenia/przestrzenie, które nie są od siebie fizycznie oddzielone (np. otwarta kuchnia i salon w mieszkaniu).

Ocena najodpowiedniejszego zakresu regulacji (na poziomie pomieszczenia lub strefy) będzie zależała zazwyczaj od projektu konkretnego budynku lub modułu budynku i planowanego sposobu korzystania z tego budynku lub modułu budynku oraz dostępnej przestrzeni. Najistotniejszym parametrem, jaki należy wziąć pod uwagę przy przeprowadzaniu tej oceny, będzie zazwyczaj to, czy szereg pomieszczeń może podlegać tym samym wymogom w zakresie środowiska w pomieszczeniach, tj. czy pomieszczenia te można połączyć w jedną strefę (z punktu widzenia regulacji temperatury). Takie przypadki powinny być odpowiednio uzasadnione.

Biorąc jednak pod uwagę pewne specyficzne uwarunkowania istniejące na szczeblu krajowym, regionalnym lub lokalnym, państwa członkowskie mogą dopuścić możliwość regulacji temperatury na poziomie strefy w przypadku niektórych kategorii budynków lub modułów budynków, jeżeli uznają to za wystarczająco uzasadnione. W takiej sytuacji państwa członkowskie powinny doprecyzować kategorie budynków lub modułów budynków, w przypadku których będzie można korzystać z tej możliwości, oraz przedstawić stosowne specyficzne uwarunkowania krajowe, regionalne lub lokalne. Państwa członkowskie powinny również uzasadnić (23) decyzję, na mocy której z góry zwalniają te kategorie budynków lub modułów budynków z głównego wymogu obowiązującego w tym zakresie.

2.3.3.3. Kiedy mają zastosowanie zobowiązania? (art. 8 ust. 1, art. 14 ust. 4 i art. 15 ust. 4 dyrektywy w sprawie charakterystyki energetycznej budynków)

a) Urządzenia samoregulujące (art. 8 ust. 1 dyrektywy w sprawie charakterystyki energetycznej budynków)

W tekście dyrektywy ustanowiono wymóg, zgodnie z którym nowe budynki muszą zostać wyposażone w urządzenia samoregulujące. Ten sam wymóg obowiązuje w przypadku istniejących budynków, w których wymienia się źródła ciepła.

Zobowiązania w tym zakresie mają zastosowanie do wszystkich rodzajów budynków i wszystkich rodzajów systemów, chyba że wywiązanie się z nich okaże się niemożliwe z technicznego i ekonomicznego punktu widzenia (zob. lit. b)).

W art. 2 pkt 15b dyrektywy w sprawie charakterystyki energetycznej budynków zawarto następującą definicję terminu „źródło ciepła”:

„»źródło ciepła« oznacza część systemu ogrzewania, która wytwarza ciepło użytkowe, wykorzystując w tym celu jeden z następujących procesów: a) spalanie paliw, na przykład w kotle; b) efekt Joule'a zachodzący w elementach grzewczych systemu elektrycznego ogrzewania oporowego; c) wychwytywanie ciepła z powietrza atmosferycznego, powietrza wylotowego systemu wentylacji lub wody lub źródła ciepła w gruncie za pomocą pomp ciepła;”.

W tym kontekście należy podkreślić, że w powyższej definicji nie dokonano rozróżnienia między źródłami ciepła niezależnymi od źródeł emisji ciepła (np. kocioł i kaloryfery) a źródłami ciepła zintegrowanymi ze źródłem emisji ciepła w ramach autonomicznego systemu ogrzewania (np. elektryczne grzejniki oporowe). Oznacza to, że zobowiązania (w zakresie samoregulacji) powinny mieć zastosowanie również w tym drugim przypadku (tj. w sytuacji, w której dochodzi do wymiany autonomicznego systemu ogrzewania w istniejącym budynku).

Jeżeli budynki są wyposażone w kilka źródeł ciepła, może to doprowadzić do sytuacji, w której wymianie podlegała będzie tylko część tych źródeł. W takich przypadkach wymóg zainstalowania urządzeń samoregulujących również powinien mieć zastosowanie, o ile będzie to możliwe z technicznego i ekonomicznego punktu widzenia. Wspomniany wymóg ma zastosowanie w szczególności w sytuacji, w której połączono szereg źródeł ciepła obsługujących to samo pomieszczenie i co najmniej jedno z tych źródeł ciepła jest wymieniane. Jeżeli budynek został wyposażony w szereg niezależnych od siebie źródeł ciepła obsługujących różne pomieszczenia, państwa członkowskie mogą zdecydować się na stosowanie tego wymogu wyłącznie w odniesieniu do pomieszczenia lub pomieszczeń obsługiwanych przez wymienione źródła ciepła.

Jeżeli istniejące budynki są podłączone do systemu ogrzewania lokalnego i nie zostały wyposażone w żadne źródła ciepła na poziomie budynku, w przypadku wymiany źródeł ciepła miałby zazwyczaj zastosowanie wymóg zainstalowania urządzeń samoregulujących. Mogłoby to w niektórych przypadkach skutkować wystąpieniem problemów związanych np. z własnością (24) lub ekonomiczną możliwością realizacji (25). W takiej sytuacji państwa członkowskie mogą rozważyć możliwość wprowadzenia innych rozwiązań, aby zapewnić zainstalowanie urządzeń samoregulujących, np.:

a) ustanowienia wymogu zainstalowania urządzeń samoregulujących w przypadku wymiany wymienników ciepła w budynkach;

b) opracowania i wdrożenia planu działania dotyczącego stopniowego instalowania urządzeń samoregulujących, który obejmowałby docelowo wszystkie budynki, ale który zapewniałby jednocześnie rozłożenie kosztów na wystarczająco długi okres.

Instalacja nowego systemu ogrzewania w istniejącym budynku lub module budynku, który był już wyposażony w system ogrzewania (np. instalacja centralnego systemu ogrzewania zastępującego pojedyncze systemy ogrzewania w budynku), powinna skutkować objęciem budynku wymogiem zainstalowania urządzeń samoregulujących, ponieważ wiąże się z wymianą źródeł ciepła.

Instalacja systemu ogrzewania w konstrukcji, która wcześniej nie była budynkiem w rozumieniu dyrektywy w sprawie charakterystyki energetycznej budynków, ale która w późniejszym terminie – np. w rezultacie prac renowacyjnych – stała się budynkiem w rozumieniu tej dyrektywy, również powinna skutkować objęciem budynku obowiązkiem zainstalowania urządzeń samoregulujących.

b) Systemy automatyki i sterowania budynku (art. 14 ust. 4 i art. 15 ust. 4 dyrektywy w sprawie charakterystyki energetycznej budynków)

Przepisy dotyczące instalacji systemów automatyki i sterowania budynku mają zastosowanie do wszystkich (tj. nowych i istniejących) budynków niemieszkalnych wyposażonych w systemy ogrzewania, systemy klimatyzacji, połączone systemy ogrzewania i wentylacji oraz połączone systemy klimatyzacji i wentylacji o znamionowej mocy użytecznej przekraczającej 290 kW.

Próg 290 kW stosuje się do każdego systemu z osobna, tj. zgodnie z art. 14 ust. 4 i art. 15 ust. 4 odpowiednie zobowiązania mają zastosowanie we wszystkich następujących przypadkach:

a) gdy znamionowa moc użyteczna systemu ogrzewania przekracza 290 kW;

b) gdy znamionowa moc użyteczna połączonego systemu ogrzewania i wentylacji przekracza 290 kW;

c) gdy znamionowa moc użyteczna systemu klimatyzacji przekracza 290 kW;

d) gdy znamionowa moc użyteczna połączonego systemu klimatyzacji i wentylacji przekracza 290 kW.

Dodatkowe wyjaśnienia dotyczące sposobu ustalania znamionowej mocy użytecznej przedstawiono w sekcji 2.3.2.2.

2.3.4. Możliwość realizacji z technicznego, ekonomicznego i funkcjonalnego punktu widzenia (art. 8 ust. 1, art. 14 ust. 4 i art. 15 ust. 4 dyrektywy w sprawie charakterystyki energetycznej budynków)

Pojęcie „możliwości realizacji” ma istotne znaczenie w kontekście:

a) stosowania wymagań systemowych zgodnie z art. 8 ust. 1 dyrektywy w sprawie charakterystyki energetycznej budynków, który stanowi, że wymagania systemowe muszą być stosowane „jeśli jest to możliwe z technicznego, funkcjonalnego i ekonomicznego punktu widzenia (26)”; oraz

b) instalowania urządzeń samoregulujących (art. 8 ust. 1 dyrektywy w sprawie charakterystyki energetycznej budynków) oraz systemów automatyki i sterowania budynku (art. 14 ust. 4 i art. 15 ust. 4 dyrektywy w sprawie charakterystyki energetycznej budynków), ponieważ wymagania ustanowione w tych przepisach mają zastosowanie wyłącznie „jeśli jest to możliwe z technicznego i ekonomicznego punktu widzenia”.

Należy zwrócić uwagę na fakt, że odpowiedzialność za szczegółowe wskazanie konkretnych przypadków, w których spełnienie wymogów nie jest możliwe z technicznego, ekonomicznego lub funkcjonalnego punktu widzenia, spoczywa na państwach członkowskich. Państwa członkowskie powinny zapewnić wyraźne zidentyfikowanie, opisanie i uzasadnienie tych przypadków (27).

Ustalenie możliwości realizacji z technicznego, ekonomicznego i funkcjonalnego punktu widzenia nie powinno leżeć w wyłącznej gestii zainteresowanych stron (np. właścicieli lub instalatorów systemu (28)). Warunki, zgodnie z którymi przeprowadzana będzie ocena możliwości realizacji, powinny zostać ustalone na szczeblu państwa członkowskiego lub – w przypadku ustanowienia warunków regionalnych wywierających wpływ wyłącznie na część terytorium państwa członkowskiego – na szczeblu regionalnym. W tym drugim przypadku stosowne warunki regionalne powinny jednak zostać określone w krajowych środkach wykonawczych. Warunki te powinny być każdorazowo dokumentowane (np. w ramach wytycznych technicznych) i stosowane spójnie na terytorium całego kraju lub – w stosownych przypadkach – na terytorium danego regionu. Przypadki niestosowania wymagań systemowych powinny być ocenianie zgodnie z przejrzystymi procedurami przyjętymi przez organy publiczne, nad których prawidłowym przebiegiem organy te sprawują nadzór.

We wspomnianych procedurach można dokonywać rozróżnienia między różnymi rodzajami budynków, w szczególności w celu rozwiązania problemów związanych z możliwością realizacji z technicznego, ekonomicznego lub funkcjonalnego punktu widzenia w określonych rodzajach budynków.

Można na przykład wyodrębnić kategorię budynków historycznych lub budynków objętych ochroną zabytków, które mogą podlegać bardziej restrykcyjnym przepisom utrudniającym zapewnienie zgodności z niektórymi z tych wymogów. W tym kontekście należy zwrócić uwagę na fakt, że spełnienie tych wymogów nie doprowadziłoby zasadniczo do zmiany charakteru ani wyglądu budynków historycznych lub budynków objętych ochroną zabytków.

Aby uniknąć jakichkolwiek wątpliwości, należy również zwrócić uwagę na fakt, że stosowne wymagania mają także zastosowanie do wszystkich kategorii budynków, w odniesieniu do których w dyrektywie zezwolono państwom członkowskim na wprowadzanie odstępstw w zakresie stosowania minimalnych wymagań dotyczących charakterystyki energetycznej budynków (art. 4 ust. 2 dyrektywy w sprawie charakterystyki energetycznej budynków).

Oceniając, czy spełnienie tych wymagań jest możliwe z technicznego, ekonomicznego lub funkcjonalnego punktu widzenia, można jednak wziąć pod uwagę specyficzny charakter niektórych budynków. W wyjątkowych sytuacjach, jeżeli dostępne dowody będą wskazywały, że w przypadku danego budynku zapewnienie zgodności z wymaganiami jest niemożliwe z technicznego, ekonomicznego lub funkcjonalnego punktu widzenia, wymagania te można pominąć. Taką decyzję zawsze należy podejmować wyłącznie w odniesieniu do danego przypadku, a państwa członkowskie nie powinny wprowadzać wyjątków o charakterze systematycznym dla żadnej kategorii budynków.

W poniższej tabeli przedstawiono, w jaki sposób można interpretować poszczególne rodzaje możliwości realizacji, i podano stosowne przykłady.

Tabela 4

Interpretacja możliwości realizacji z technicznego, ekonomicznego i funkcjonalnego punktu widzenia

Rodzaj możliwości realizacji (29) Znaczenie Przykłady Możliwość realizacji z technicznego punktu widzenia O możliwości realizacji z technicznego punktu widzenia mówimy wówczas, gdy charakterystyka techniczna systemu i budynku (lub modułu budynku) umożliwia zastosowanie wymagań. Nie można mówić o takiej możliwości realizacji, jeżeli niemożliwe jest stosowanie wymagań z technicznego punktu widzenia, tj. kiedy zastosowanie wymagań zostaje uniemożliwione ze względu na charakterystykę techniczną systemu. Możliwość realizacji z technicznego punktu widzenia stanowiłaby problem, jeżeli system nie pozwalałby na instalację urządzeń niezbędnych do spełnienia wymagań, na przykład: — w przypadku wymagań dotyczących odzysku ciepła w odniesieniu do systemów wentylacji gdyby wlot i wylot nie znajdowały się w tym samym miejscu; — w przypadku wymagań dotyczących izolacji instalacji rurowych – gdyby nie było dostępu do części instalacji rurowych. Możliwość realizacji z ekonomicznego punktu widzenia Możliwość realizacji z ekonomicznego punktu widzenia odnosi się do kosztów stosowania wymagań oraz tego, czy: (i) koszty te są proporcjonalne względem kosztów planowanej interwencji (np. modernizacji systemu); (ii) oczekiwane korzyści przewyższają koszty (30), biorąc pod uwagę spodziewany okres eksploatacji systemu. Możliwość realizacji z ekonomicznego punktu widzenia można na przykład obliczyć na podstawie: — maksymalnego stosunku kosztów zastosowania wymagań do kosztów planowanej interwencji (np. wymiany źródła ciepła); — maksymalnego okresu odzyskania kosztów, biorąc pod uwagę korzyści pieniężne wynikające ze stosowania wymagań. Możliwość realizacji z funkcjonalnego punktu widzenia (31) Stosowanie wymagań nie jest możliwe z funkcjonalnego punktu widzenia, jeżeli powoduje zmiany, które miałyby negatywny wpływ na funkcjonowanie systemu lub korzystanie z budynku (lub modułu budynku), biorąc pod uwagę szczególne ograniczenia (np. przepisy), które mogą mieć zastosowanie do tego systemu lub budynku. Stosowanie wymagań systemowych może nie być możliwe z funkcjonalnego punktu widzenia na przykład gdy: — mające zastosowanie przepisy (np. dotyczące bezpieczeństwa) są sprzeczne z wymaganiami; — stosowanie wymagań skutkowałoby znacznym zmniejszeniem użyteczności budynku lub modułu budynku (np. znaczną utratą powierzchni budynku).

a) Dodatkowe uwagi dotyczące możliwości realizacji zainstalowania urządzeń samoregulujących z technicznego i ekonomicznego punktu widzenia

W zdecydowanej większości przypadków kwestia możliwości realizacji instalacji urządzeń samoregulujących z technicznego i ekonomicznego punktu widzenia nie będzie miała zastosowania do nowych budynków, ponieważ kwestię konieczności samoregulacji temperatury na poziomie pomieszczenia (lub strefy) można rozwiązać na etapie projektu, co zapobiega powstawaniu barier technicznych na kolejnych etapach i zapewnia optymalizację związanych z tym kosztów. Jednym z najprostszych przykładów sytuacji, w której instalacja urządzeń samoregulujących w pomieszczeniu lub strefie nie byłaby możliwa z technicznego punktu widzenia, jest sytuacja, gdy pomieszczenie lub strefa nie są ogrzewane (ani chłodzone).

W przypadku istniejących budynków możliwość realizacji z technicznego punktu widzenia może stanowić problem, gdy instalacja urządzeń samoregulujących nie jest możliwa bez dokonywania znacznych modyfikacji systemów lub budynku, co nieuchronnie prowadziłoby do nadmiernych kosztów (może to mieć miejsce np. w przypadku niektórych rodzajów systemów ogrzewania podłogowego w istniejących budynkach).

Również możliwość realizacji z ekonomicznego punktu widzenia może stanowić problem w przypadku istniejących budynków, kiedy koszty instalacji urządzeń samoregulujących są nadmierne w porównaniu z kosztami wymiany źródła ciepła. Jeżeli państwa członkowskie decydują się oceniać możliwość realizacji w oparciu o koszty, powinny wyjaśnić, w jaki sposób koszty te są obliczane i jak się je porównuje. Można rozważyć dwa następujące podejścia:

a) porównanie początkowych kosztów instalacji urządzeń samoregulujących z kosztami wymiany źródeł ciepła oraz określenie progu dla maksymalnego stosunku tych dwóch wartości. Jest to podejście zgodne z motywem 21 dyrektywy (UE) 2018/844, który stanowi, co następuje: „Instalacja w istniejących budynkach urządzeń samoregulujących do oddzielnego regulowania temperatury w każdym pomieszczeniu lub, w uzasadnionych przypadkach, w wyznaczonej strefie ogrzewanej modułu budynku powinna być rozważona, gdy jest ekonomicznie wykonalna, na przykład gdy jej koszt wynosi mniej niż 10 % całkowitych kosztów zastąpienia źródeł ciepła”;

b) porównanie początkowych kosztów instalacji urządzeń samoregulujących ze spodziewanymi oszczędnościami kosztów energii wynikającymi z instalacji tych urządzeń oraz określenie progu dla maksymalnego okresu na odzyskanie kosztów (np. 5 lat).

Mimo że oba podejścia są możliwe, to preferowanym wariantem powinno być to ostatnie, ponieważ w zdecydowanej większości przypadków koszty początkowe zostaną odzyskane w krótkim czasie (zwykle w ciągu 2–3 lat).

Tabela 5

Ewentualna interpretacja możliwości realizacji zainstalowania urządzeń samoregulujących z technicznego i ekonomicznego punktu widzenia

Rodzaj możliwości realizacji Możliwe przykłady Zastosowanie Nowe budynki Istniejące budynki Możliwość realizacji z technicznego punktu widzenia W pomieszczeniu (strefie) nie ma ogrzewania/chłodzenia. Tak (ale rzadko) Tak (ale rzadko) System ogrzewania uniemożliwia instalację urządzeń samoregulujących. Nie Tak (ale nieczęsto) Możliwość realizacji z ekonomicznego punktu widzenia Koszty początkowe są zbyt wysokie w porównaniu z innymi kosztami. Nie Tak (ale nieczęsto) Nie można w wystarczającym stopniu odzyskać wartości inwestycji. Nie Tak (ale rzadko)

b) Dodatkowe uwagi dotyczące możliwości realizacji instalacji systemów automatyki i sterowania budynku z technicznego i ekonomicznego punktu widzenia

W zdecydowanej większości przypadków kwestia tego, czy instalacja systemów automatyki i sterowania budynku jest możliwa z technicznego i ekonomicznego punktu widzenia, nie będzie dotyczyła nowych budynków, ponieważ:

a) w projekcie budynku i systemu można zapewnić, aby nie występowały techniczne bariery uniemożliwiające instalację systemów automatyki i sterowania budynku;

b) w projekcie budynku i systemu można zapewnić ograniczenie do minimum kosztów instalacji systemów automatyki i sterowania budynku;

c) instalacja systemów automatyki i sterowania budynku jest już powszechną praktyką w przypadku nowych dużych budynków niemieszkalnych.

W przypadku istniejących budynków jedynym przypadkiem, w którym możliwość realizacji z technicznego punktu widzenia może stanowić problem, jest sytuacja, gdy nie można sterować systemami technicznymi budynku lub gdy zapewnienie sterowania nimi wymagałoby dokonania znacznych modyfikacji systemu lub budynku, co nieuchronnie prowadziłoby do nadmiernych kosztów. Takie sytuacje dotyczą jedynie budynków, które są wyposażone w stare systemy, i powinny mieć miejsce sporadycznie.

Możliwość realizacji z ekonomicznego punktu widzenia w odniesieniu do instalacji systemów automatyki i sterowania budynku w przypadku istniejących budynków może również zależeć od kosztów początkowych i bieżących lub od niezbędnego okresu na odzyskanie kosztów. Jednym z możliwych podejść jest ocena możliwości realizacji z ekonomicznego punktu widzenia na podstawie spodziewanych oszczędności kosztów energii dzięki systemom automatyki i sterowania budynku i porównanie ich z początkowymi i bieżącymi kosztami instalacji systemu automatyki i sterowania budynku w całym okresie eksploatacji systemu. Uzupełnieniem tego może być ocena proporcjonalności początkowych kosztów instalacji systemów automatyki i sterowania budynku w danym budynku w oparciu o takie parametry, jak np. rozmiar budynku lub zużycie energii (32).

Tabela 6

Ewentualna interpretacja możliwości realizacji zainstalowania systemów automatyki i sterowania budynku z technicznego i ekonomicznego punktu widzenia

Rodzaj możliwości realizacji Możliwe przykłady Zastosowanie Nowe budynki Istniejące budynki Możliwość realizacji z technicznego punktu widzenia Nie można sterować systemami technicznymi budynku bez znacznych modyfikacji. Nie Tak (ale rzadko) Możliwość realizacji z ekonomicznego punktu widzenia Koszty początkowe są zbyt wysokie w porównaniu z charakterystyką budynku. Nie Tak (ale rzadko) Nie można w wystarczającym stopniu odzyskać wartości inwestycji. Nie Tak (ale rzadko)

2.4. Wytyczne w zakresie transpozycji przepisów dotyczących systemów technicznych budynku i ich przeglądów, urządzeń samoregulujących oraz systemów automatyki i sterowania budynków

2.4.1. Wymagania dotyczące systemów technicznych budynku oraz ocena i dokumentowanie ogólnej charakterystyki energetycznej systemów technicznych budynku (art. 2, art. 8 ust. 1, art. 14 i art. 15 dyrektywy w sprawie charakterystyki energetycznej budynków)

2.4.1.1. Transpozycja definicji (art. 2 dyrektywy w sprawie charakterystyki energetycznej budynków)

W stosownych przypadkach państwa członkowskie powinny rozważyć uzupełnienie definicji systemów technicznych budynku o dodatkowe wyjaśnienia, na przykład bardziej szczegółowy opis zdolności, jakie zgodnie z oczekiwaniami mają osiągnąć systemy automatyki i sterowania budynku.

2.4.1.2. Określenie wymagań systemowych (art. 8 ust. 1 dyrektywy w sprawie charakterystyki energetycznej budynków)

a) Nowe systemy techniczne budynku

W przypadku systemów, które nie były brane pod uwagę przed wprowadzeniem zmian (systemy automatyki i sterowania budynku i wytwarzania energii elektrycznej na miejscu), państwa członkowskie będą musiały zdefiniować i określić wymagania systemowe na szczeblu krajowym, a także zapewnić, aby obejmowały one wszystkie aspekty, o których mowa w art. 8 ust. 1 dyrektywy w sprawie charakterystyki energetycznej budynków, tj.: „ogólną charakterystykę energetyczną”, „odpowiednią instalację”, „właściwe zwymiarowanie”, „regulację” i „kontrolę”. W poniższej tabeli przedstawiono znaczenie każdego z tych aspektów wymagań wraz z przykładami (jedynie do celów zobrazowania) dla dwóch rodzajów systemów, które dodano do wykazu systemów technicznych budynku zamieszczonego w dyrektywie w sprawie charakterystyki energetycznej budynków.

Tabela 7

Poszczególne aspekty wymagań systemowych

Rodzaj wymagania Dotyczy Przykłady System automatyki i sterowania budynku Wytwarzanie energii elektrycznej na miejscu „Ogólna charakterystyka energetyczna” Charakterystyka systemu jako całości (nie należy mylić z charakterystyką na poziomie produktu lub komponentu ani z charakterystyką całego budynku). Zdolność w zakresie kontroli mająca wpływ na charakterystykę energetyczną budynku (np. zgodnie z normą EN 15232 (33)). Wskaźnik charakterystyki systemu dla systemu fotowoltaicznego (np. zgodnie z normą EN 15316-4-6 (34)). „Właściwe zwymiarowanie” Odpowiedni rozmiar lub odpowiednie możliwości systemu z uwzględnieniem zapotrzebowania i charakterystyki budynku w spodziewanych warunkach użytkowania. Określenie optymalnych zdolności w zakresie kontroli w oparciu o rodzaj budynku, spodziewane użytkowanie, potencjalne oszczędności energii. Określenie optymalnego rozmiaru systemu fotowoltaicznego w oparciu o zmniejszone koszty energii elektrycznej, dostępną powierzchnię montażową oraz inne ograniczenia, które mogą mieć zastosowanie. „Odpowiednia instalacja” Sposób, w jaki należy zainstalować system w budynku, aby prawidłowo funkcjonował. Instalacja przez wyszkolonego lub certyfikowanego instalatora Instalacja przez wyszkolonego lub certyfikowanego instalatora „Właściwa regulacja” Działania mające na celu przetestowanie i dostrojenie systemu po jego instalacji w rzeczywistych warunkach użytkowania. Sekwencja zadań, jakie należy wykonać po instalacji, aby sprawdzić, czy system funkcjonuje zgodnie z jego specyfikacjami. Sekwencja zadań, jakie należy wykonać po instalacji, aby sprawdzić, czy system funkcjonuje zgodnie z jego specyfikacjami. „Właściwa kontrola” Pożądane lub wymagane zdolności systemów w zakresie kontroli. Zakres funkcji kontrolnych. (W stosownych przypadkach) kontrola dostarczonej energii elektrycznej (na przykład do sieci, własnego zużycia, lub przechowywania).

b) Systemy uwzględnione już przed wprowadzeniem zmian

W przypadku systemów uwzględnionych już przed wprowadzeniem zmian państwa członkowskie mogłyby rozważyć wykorzystanie transpozycji dyrektywy (UE) 2018/844 jako okazji do przeglądu i ewentualnej aktualizacji wymagań systemowych. W szczególności przegląd ten mógłby być okazją do sprawdzenia, czy obowiązujące wymagania w wystarczającym stopniu uwzględniają poszczególne aspekty wymienione w dyrektywie w sprawie charakterystyki energetycznej budynków i sprawdzenia, czy wymagania te można dalej rozwinąć. Informacje zwrotne uzyskane w ramach skoordynowanych działań dotyczących budynków o niemal zerowym zużyciu energii (35) w sieci europejskiej wskazują, że: (i) obowiązujące wymagania zasadniczo koncentrują się na charakterystyce na poziomie komponentów; oraz (ii) sposób, w jaki uwzględnia się pozostałe aspekty (tj. odpowiednia instalacja, właściwe zwymiarowanie, regulacja i kontrola), jest różny w całej UE. W związku z tym zachęca się państwa członkowskie, aby uczestniczyły w tym przeglądzie i – w stosownych przypadkach – korzystały z dostępnych dobrych praktyk.

c) Uwzględnienie rozporządzeń dotyczących poszczególnych produktów zgodnie z dyrektywą w sprawie ekoprojektu

Systemy techniczne budynku obejmują wiele produktów podlegających regulacji na podstawie rozporządzeń, które dotyczą konkretnych produktów i wykonują dyrektywę 2009/125/WE („dyrektywa w sprawie ekoprojektu”). W odniesieniu do rozporządzeń wykonawczych do dyrektywy w sprawie ekoprojektu dotyczących poszczególnych produktów i obejmujących produkty, które mogą stanowić część systemów technicznych budynku, jak określono w art. 2 pkt 3 dyrektywy w sprawie charakterystyki energetycznej budynków, warto podkreślić, że wymagania, o których mowa w art. 8 ust. 1 dyrektywy w sprawie charakterystyki energetycznej budynków, mają zastosowanie do całych systemów zainstalowanych w budynkach, a nie do charakterystyki poszczególnych komponentów, która to wchodzi w zakres rozporządzeń wykonawczych do dyrektywy w sprawie ekoprojektu dotyczących poszczególnych produktów. Dla przykładu zakres wymagań, o których mowa w art. 8 ust. 1 dyrektywy w sprawie charakterystyki energetycznej budynków, w odniesieniu do wodnego systemu ogrzewania budynku obejmowałby cały system (kotły, komponenty dystrybucji i emisji), natomiast zakres wymogów dotyczących ekoprojektu w odniesieniu do produktów stanowiących część tego samego systemu ograniczałby się do wymogów mających zastosowanie do kotłów.

Zachęcanie do instalacji wysoko wydajnych produktów jest zasadniczo korzystne, jednak jeżeli wymagania, o których mowa w art. 8 ust. 1 dyrektywy w sprawie charakterystyki energetycznej budynków, mają zastosowanie do produktów już objętych zakresem rozporządzeń wykonawczych do dyrektywy w sprawie ekoprojektu dotyczących poszczególnych produktów, wymagania te nie mogą wykraczać poza wymogi określone w tych ostatnich, ponieważ rozporządzenia wykonawcze do dyrektywy w sprawie ekoprojektu dotyczące poszczególnych produktów stanowią bezpośrednio stosowane środki harmonizacyjne.

Zakazanie poszczególnych rodzajów produktów zgodnych z mającymi zastosowanie wymogami dotyczącymi ekopr