ZAŁĄCZNIK

WYTYCZNE INWESTYCYJNE DOTYCZĄCE FUNDUSZU INVESTEU

Spis treści

1. ZAKRES STOSOWANIA 22

2. PRZEPISY HORYZONTALNE 22

2.1. Wkład w realizację celów polityki Unii i unijną wartość dodaną 22

2.2. Niedoskonałości rynku, nieoptymalne sytuacje w zakresie inwestycji i dodatkowość 23

2.3. Wspólne wymogi dotyczące operacji z zakresu finansowania i inwestycji 23

2.3.1. Partnerzy wykonawczy, pośrednicy finansowi i ostateczni odbiorcy 23

2.3.2. Rodzaje produktu finansowego i wymogi dotyczące zapewnienia wspólnego interesu z partnerami wykonawczymi i pośrednikami finansowymi 25

2.3.3. Wykluczone działania 26

2.3.4. Aspekty pomocy państwa 26

2.4. Ocena ryzyka 26

2.5. Waluta finansowania 27

2.6. Zasady przydziału w poszczególnych segmentach polityki 28

2.7. Dywersyfikacja geograficzna i sektorowa 28

2.8. Moduły państw członkowskich w segmentach polityki 29

2.9. Działania łączone wspierane w ramach Funduszu InvestEU 29

2.10. Inwestycje strategiczne 30

3. PROMOWANIE ZRÓWNOWAŻONYCH INWESTYCJI 31

3.1. Monitorowanie i raportowanie wydatków na cele związane z klimatem i środowiskiem 32

3.2. Kontrola zrównoważonego charakteru projektów 33

3.3. System sprawiedliwej transformacji w ramach programu InvestEU 33

4. WYKORZYSTANIE GWARANCJI UE 34

4.1. Ogólne produkty finansowe 35

4.1.1. Wykorzystanie gwarancji UE na potrzeby operacji o charakterze dłużnym 35

4.1.2. Wykorzystanie gwarancji UE na potrzeby operacji o charakterze kapitałowym 36

4.2. Tematyczne produkty finansowe 36

4.2.1. Wykorzystanie gwarancji UE na potrzeby operacji o charakterze dłużnym 36

4.2.2. Wykorzystanie gwarancji UE na potrzeby operacji o charakterze kapitałowym 36

5. FINANSOWANIE UDZIELANE PRZEZ PARTNERA WYKONAWCZEGO 36

5.1. Ogólne produkty finansowe 37

5.1.1. Finansowanie dłużne udzielane przez partnera wykonawczego 37

5.1.2. Finansowanie kapitałowe udzielane przez partnera wykonawczego 37

5.2. Tematyczne produkty finansowe 38

5.2.1. Finansowanie dłużne udzielane przez partnera wykonawczego 38

5.2.2. Finansowanie kapitałowe udzielane przez partnera wykonawczego 38

6. SEGMENTY POLITYKI 39

6.1. Segment zrównoważonej infrastruktury 39

6.1.1. Obszary polityki, których dotyczą interwencje 39

6.1.2. Cechy potencjalnych produktów finansowych 47

6.2. Segment badań naukowych, innowacji i cyfryzacji 49

6.2.1. Obszary polityki, których dotyczą interwencje 49

6.2.2. Cechy potencjalnych produktów finansowych 52

6.3. Segment MŚP 55

6.3.1. Obszary polityki, których dotyczą interwencje 55

6.3.2. Cechy potencjalnych produktów finansowych 56

6.4. Segment dotyczący inwestycji społecznych i umiejętności 58

6.4.1. Obszary polityki, których dotyczą interwencje 58

6.4.2. Cechy potencjalnych produktów finansowych 62

1. ZAKRES STOSOWANIA

W niniejszych wytycznych inwestycyjnych określono wymogi kwalifikowalności produktów finansowych oraz operacji z zakresu finansowania i inwestycji w ramach segmentów polityki Funduszu InvestEU na podstawie art. 8 ust. 9 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2021/523 z dnia 24 marca 2021 r. ustanawiającego Program InvestEU i zmieniającego rozporządzenie (UE) 2015/1017 (1) („rozporządzenie w sprawie InvestEU”):

a) produkty finansowe, o których mowa w art. 2 pkt 9 rozporządzenia w sprawie InvestEU, oraz operacje z zakresu finansowania i inwestycji, o których mowa w art. 2 pkt 10 tego rozporządzenia, muszą spełniać wymogi określone w rozporządzeniu w sprawie InvestEU oraz w niniejszych wytycznych inwestycyjnych;

b) Komitet Inwestycyjny, podejmując decyzje zgodnie z art. 24 rozporządzenia w sprawie InvestEU, musi sprawdzić zgodność z niniejszymi wytycznymi inwestycyjnymi.

O ile nie wskazano w nich inaczej, niniejsze wytyczne inwestycyjne dotyczą zarówno modułu unijnego, jak i modułu państw członkowskich, o których to modułach mowa w art. 9 rozporządzenia w sprawie InvestEU. Definicje zawarte w art. 2 rozporządzenia w sprawie InvestEU stosuje się również do niniejszych wytycznych inwestycyjnych.

2. PRZEPISY HORYZONTALNE

2.1. Wkład w realizację celów polityki Unii i unijną wartość dodaną

Operacje z zakresu finansowania i inwestycji wspierane w ramach Funduszu InvestEU koncentrują się na inwestycjach, które przynoszą unijną wartość dodaną. Charakter unijnej wartości dodanej może różnić się w przypadku operacji z zakresu finansowania i inwestycji w ramach konkretnych produktów finansowych określonych w odniesieniu do poszczególnych segmentów polityki w sekcji 6 niniejszych wytycznych inwestycyjnych. Unijna wartość dodana operacji z zakresu finansowania i inwestycji w ramach produktów finansowych może również wynikać z sektorowej lub geograficznej dywersyfikacji ryzyka na poziomie produktów finansowych. Ponadto unijną wartość dodaną można również uzyskać, przyczyniając się do zwiększenia odporności Unii w obszarach o strategicznym znaczeniu, jak określono dalej w sekcji 2.10.

Aby osiągnąć cele polityki Unii w obszarach polityki wspieranych przez InvestEU, jak określono w art. 3 rozporządzenia w sprawie InvestEU oraz w załączniku II do tego rozporządzenia w odniesieniu do sektorów, o których jest w nich mowa, operacje z zakresu finansowania i inwestycji mogą uzupełniać finansowanie w formie dotacji i inne rodzaje wsparcia, w szczególności poprzez działania łączone i kombinacje wsparcia. Fundusz InvestEU może w szczególności stanowić uzupełnienie istotnych celów polityki programu „Horyzont Europa” (2), instrumentu „Łącząc Europę” (3), programu „Cyfrowa Europa” (4), Programu na rzecz jednolitego rynku (5), europejskiego programu kosmicznego (6), Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego (EFRR) (7), Funduszu Spójności (8), Europejskiego Funduszu Społecznego Plus (EFS+) (9), Instrumentu na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności (RRF) (10), Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) (11), programu „Kreatywna Europa” (12), Funduszu Azylu i Migracji (13), Funduszu Bezpieczeństwa Wewnętrznego (14), Europejskiego Funduszu Morskiego, Rybackiego i Akwakultury (EFMRA) (15), Programu działań na rzecz środowiska i klimatu (LIFE) (16), funduszu innowacyjnego systemu handlu uprawnieniami do emisji (17), Programu UE dla zdrowia (18), Funduszu na rzecz Sprawiedliwej Transformacji (FST) (19) oraz Europejskiego Funduszu Obronnego (20).

2.2. Niedoskonałości rynku, nieoptymalne sytuacje w zakresie inwestycji i dodatkowość

Zgodnie z art. 209 ust. 2 lit. a) i b) rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE, Euratom) 2018/1046 („rozporządzenie finansowe” (21)) gwarancja UE odpowiada na niedoskonałości rynku lub nieoptymalne sytuacje w zakresie inwestycji i ma charakter dodatkowy, jak określono w sekcji A załącznika V do rozporządzenia w sprawie InvestEU (22).

2.3. Wspólne wymogi dotyczące operacji z zakresu finansowania i inwestycji

2.3.1. Partnerzy wykonawczy, pośrednicy finansowi i ostateczni odbiorcy

Zgodnie z art. 2 pkt 13 rozporządzenia w sprawie InvestEU partnerzy wykonawczy to kwalifikujący się partnerzy, tacy jak instytucja finansowa, z którymi Komisja zawarła umowę w sprawie gwarancji.

Partnerzy wykonawczy mogą udostępniać finansowanie ostatecznym odbiorcom bezpośrednio (23) albo pośrednio, przez prywatnych lub publicznych pośredników finansowych.

Partnerzy wykonawczy mogą również zostać partnerami doradczymi, aby zapewniać, bezpośrednio lub pośrednio, pomoc techniczną i wsparcie w zakresie budowania zdolności pośrednikom finansowym oraz ostatecznym odbiorcom w ramach Centrum Doradztwa InvestEU. Pośrednicy finansowi również mogą zapewniać ostatecznym odbiorcom pomoc techniczną i wsparcie w zakresie budowania zdolności lub sami mogą korzystać z takiej pomocy lub takiego wsparcia.

Operacje bezpośrednie dotyczą bezpośredniego finansowania udzielanego przez partnerów wykonawczych na rzecz ostatecznych odbiorców (24).

W przypadku operacji pośrednich partnerzy wykonawczy mogą zawierać umowy z pośrednikami finansowymi zgodnie z art. 208 ust. 4 rozporządzenia finansowego. W przypadku finansowania przez pośredników zgodnie z art. 208 ust. 4 rozporządzenia finansowego ci pośrednicy finansowi muszą być wybierani przez partnerów wykonawczych w oparciu o procedury równoważne tym stosowanym przez Komisję. Procedury te muszą być zgodne z zasadami dotyczącymi otwartych, przejrzystych, proporcjonalnych i niedyskryminujących procedur i zapewniać brak konfliktów interesów. Mogą one na przykład mieć postać zaproszenia do wyrażenia zainteresowania. Operacje pośrednie mogą również polegać na zapewnianiu finansowania za pośrednictwem platform inwestycyjnych określonych w art. 2 pkt 18 rozporządzenia w sprawie InvestEU.

Zgodnie z art. 209 ust. 2 lit. a) i art. 219 ust. 3 rozporządzenia finansowego operacje z zakresu finansowania i inwestycji zapewniają wsparcie tylko tym odbiorcom końcowym, których zgodnie z przyjętymi na szczeblu międzynarodowym standardami uznaje się za rentownych ekonomicznie w momencie udzielania im wsparcia finansowego Unii.

Kwalifikujący się ostateczni odbiorcy muszą być osobami fizycznymi lub prawnymi, takimi jak:

a) podmioty prywatne, jak np. spółki celowe lub spółki projektowe, duże przedsiębiorstwa, spółki o średniej kapitalizacji, w tym małe spółki o średniej kapitalizacji (25), oraz MŚP;

b) podmioty sektora publicznego (w tym terytorialne, ale z wykluczeniem operacji z zakresu finansowania i inwestycji z udziałem podmiotów (26), które skutkują bezpośrednim ryzykiem dla państwa członkowskiego) oraz podmioty mające charakter podmiotów sektora publicznego;

c) podmioty mieszane, jak np. partnerstwa publiczno-prywatne (PPP) i spółki prywatne realizujące cel publiczny lub

d) organizacje nienastawione na zysk.

Docelowi ostateczni odbiorcy produktu finansowego zostaną określeni w umowie w sprawie gwarancji.

Partnerzy wykonawczy nie mogą znajdować się w żadnej z sytuacji, o których mowa w art. 136 ust. 1 lub art. 136 ust. 4 lit. a) lub b) rozporządzenia finansowego. W odniesieniu do pośredników finansowych i ostatecznych odbiorców zastosowanie art. 136 musi być określone w umowie w sprawie gwarancji. W przypadku operacji z zakresu finansowania i inwestycji, których beneficjentami są ostateczni odbiorcy będący dużymi przedsiębiorstwami, podmiotami sektora publicznego lub podmiotami mającymi charakter podmiotów sektora publicznego i korzystający z łatwiejszego dostępu do rynków kapitałowych lub finansowania bankowego lub wykazujący niższy poziom ryzyka, partner wykonawczy musi wykazać wysoki poziom politycznej wartości dodanej.

Na podstawie informacji otrzymanych od partnera wykonawczego Komitet Inwestycyjny sprawdza, czy wartość wspieranej w ramach InvestEU operacji z zakresu finansowania lub inwestycji przedstawionej przez partnera wykonawczego lub wartość połączenia takich operacji przedstawionych przez więcej niż jednego partnera wykonawczego:

a) w przypadku operacji bezpośrednich – nie przekracza 50 % (27) całkowitego kosztu projektu;

b) w przypadku pośrednich operacji kapitałowych – nie przekracza 50 % wielkości funduszu (28);

c) w przypadku pośrednich operacji dłużnych pośrednik finansowy zachowuje co najmniej 20 % ekspozycji.

Wymogi te stosuje się, o ile nie wskazano inaczej w sekcji 5 niniejszych wytycznych inwestycyjnych.

W przypadku operacji pośrednich partner wykonawczy wymaga na mocy umowy, aby pośrednik finansowy nie mógł włączyć tej samej transakcji z ostatecznymi odbiorcami lub innymi pośrednikami do więcej niż jednego portfela wspieranego przez InvestEU.

W przypadku pośrednich operacji kapitałowych, w odniesieniu do wymogu określonego w lit. b) powyżej, partner wykonawczy żąda od potencjalnych pośredników finansowych, aby informowali go o zamiarze ubiegania się o inwestycję u innego partnera wykonawczego lub pośrednika finansowego korzystającego z gwarancji UE, z zastrzeżeniem wymogów poufności obowiązujących potencjalnych pośredników finansowych.

Od ostatecznych odbiorców wymaga się na mocy umowy, aby potwierdzali, że wartość połączonego wsparcia z Funduszu InvestEU i z innych programów unijnych nie przekracza całkowitego kosztu projektu, w stosownych przypadkach, oraz że finansowanie wspierane w ramach InvestEU nie jest wykorzystywane jako płatność zaliczkowa z tytułu dotacji z programów unijnych ani że dotacja z programu unijnego nie będzie wykorzystana do spłaty wsparcia otrzymanego w ramach InvestEU.

Partnerzy wykonawczy zapewniają eksponowanie wsparcia z InvestEU zgodnie z art. 32 rozporządzenia w sprawie InvestEU, jak określono bardziej szczegółowo w umowach w sprawie gwarancji z uwzględnieniem charakteru produktu finansowego i ostatecznego odbiorcy.

2.3.2. Rodzaje produktu finansowego i wymogi dotyczące zapewnienia wspólnego interesu z partnerami wykonawczymi i pośrednikami finansowymi

2.3.2.1. Nadanie priorytetów celom polityki

Aby nadać priorytety celom polityki w odniesieniu do każdego produktu finansowego, określone zostaną kluczowe wskaźniki efektywności wykazujące osiągnięcie priorytetów polityki. Ponadto stosuje się jeden z poniższych środków lub kilka z nich:

a) kwoty docelowe na finansowanie przyznane na niektóre priorytety polityki;

b) szczegółowe, specjalne kryteria ukierunkowane na odpowiednich ostatecznych odbiorców;

c) różne pokrycie ryzyka przez gwarancję UE w odniesieniu do konkretnych priorytetów polityki;

d) limity koncentracji dla poszczególnych sektorów/obszarów geograficznych;

e) należycie uzasadniony mechanizm oparty na wynikach służący odzwierciedleniu stopnia realizacji konkretnych priorytetów politycznych;

f) określenie celów pośrednich i poziomów docelowych związanych z przydziałem dodatkowych transz gwarancji UE na nowe lub istniejące produkty finansowe partnera wykonawczego; lub

g) wszelkie inne odpowiednie środki.

Priorytety i odpowiednie środki określa się w umowie w sprawie gwarancji.

Ponadto nawiązany zostanie ścisły dialog między Komisją a każdym z partnerów wykonawczych w celu zapewnienia kierownictwa politycznego i dokonywania przeglądów listy przygotowywanych operacji w ramach Funduszu InvestEU.

W celu zapewnienia elastyczności i zdolności reagowania na potencjalnie zmieniające się potrzeby rynku i potrzeby w zakresie polityki, zgodnie z wymogami poszczególnych segmentów polityki, Komisja i odpowiednie organy zarządzające InvestEU mogą, w oparciu o środki opisane w niniejszej sekcji, nadawać priorytety dziedzinom kwalifikującym się do objęcia finansowaniem określonym w załączniku II do rozporządzenia w sprawie InvestEU. Komisja może w szczególności:

a) dokonywać, wspólnie z partnerami wykonawczymi, okresowego przeglądu listy przygotowywanych projektów dostarczonej przez tych partnerów. Lista przygotowywanych projektów obejmuje informacje zbiorcze (albo informacje szczegółowe, z zastrzeżeniem zobowiązań do zachowania poufności pomiędzy partnerem wykonawczym a ostatecznym odbiorcą, jeśli tak uzgodniono w umowie w sprawie gwarancji) dotyczące przewidywanej kwoty finansowania w ramach odpowiednich obszarów polityki, na poziomie podsektora, oraz zasięgu geograficznego operacji. Konieczne będzie zapewnienie informacji o większym stopniu szczegółowości w odniesieniu do produktów tematycznych określonych w sekcji 2.3.2.2 oraz w odniesieniu do operacji z zakresu finansowania i inwestycji objętych działaniami łączonymi określonymi w sekcji 2.9;

b) zapewniać wytyczne na temat interpretacji kryteriów kwalifikowalności i środków nadawania priorytetów, o których mowa w niniejszych wytycznych;

c) dokonywać przeglądu wyników i zakresu odpowiednich produktów finansowych w celu zoptymalizowania realizacji priorytetów polityki, o których mowa w niniejszych wytycznych.

W obrębie ram określonych w niniejszej sekcji 2.3.2.1 można ustanowić orientacyjne cele koncentrujące się na konkretnych celach polityki dla ogólnych produktów finansowych.

2.3.2.2. Produkty finansowe

Produkty finansowe mogą mieć formę ogólnych produktów finansowych, tematycznych produktów finansowych oraz wspólnych ogólnych lub tematycznych produktów finansowych.

Ogólne produkty finansowe wspierają co najmniej jeden obszar polityki w ramach poszczególnych segmentów polityki, jak określono szczegółowo w sekcji 6 niniejszych wytycznych inwestycyjnych.

W należycie uzasadnionych przypadkach, w zależności od profilu ryzyka operacji z zakresu finansowania i inwestycji ukierunkowanych na konkretne cele polityki, w ramach segmentów polityki można tworzyć tematyczne produkty finansowe.

Tematyczny produkt finansowy koncentruje się na jasno określonym obszarze polityki o wyższej unijnej wartości dodanej, w którym niedoskonałości rynku lub nieoptymalnej sytuacji w zakresie inwestycji nie można skorygować za pomocą ogólnych produktów finansowych, ponieważ w znacznym stopniu odbiega ona od warunków dotyczących tych dostępnych ogólnych produktów finansowych. Może to wynikać w szczególności z wysokiego profilu ryzyka operacji z zakresu finansowania i inwestycji, które wymagają wyższego poziomu pokrycia gwarancją UE poprzez asymetryczny lub ograniczony podział ryzyka z partnerem wykonawczym albo brak takiego podziału ryzyka. W każdym przypadku wkład finansowy partnera wykonawczego musi być zgodny z art. 13 ust. 4 i 5 rozporządzenia w sprawie InvestEU na poziomie portfela.

Tematyczny produkt finansowy opiera się na ocenie niedoskonałości rynku lub nieoptymalnej sytuacji w zakresie inwestycji – która powinna odpowiadać cechom proponowanego tematycznego produktu finansowego – w zakresie, w jakim produkt ten nie został jeszcze przeanalizowany w dotychczasowych ocenach i badaniach.

Oprócz przeglądu listy przygotowywanych projektów partner wykonawczy przedstawia Komisji szczegółowe informacje na temat kwalifikowalności każdej operacji z zakresu finansowania lub inwestycji w ramach produktu tematycznego, jak określono w umowie w sprawie gwarancji.

Możliwe jest opracowanie wspólnego ogólnego lub tematycznego produktu finansowego w celu skuteczniejszej realizacji celów polityki objętych więcej niż jednym segmentem polityki. Takie produkty łączą zasoby z dwóch lub większej liczby segmentów.

2.3.3. Wykluczone działania

Fundusz InvestEU nie może wspierać działań, o których mowa w sekcji B załącznika V do rozporządzenia w sprawie InvestEU.

2.3.4. Aspekty pomocy państwa

Zasoby państw członkowskich zaangażowane w operacje z zakresu finansowania i inwestycji wspierane w ramach Funduszu InvestEU w ramach modułu unijnego i modułu państw członkowskich mogą w niektórych przypadkach kwalifikować się jako pomoc państwa w rozumieniu art. 107 ust. 1 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej. Są one jednak wyłączone z obowiązku zgłaszania środków pomocy państwa określonego w art. 108 ust. 3 TFUE, jeżeli spełniają wymogi określone w ogólnym rozporządzeniu w sprawie wyłączeń grupowych (29), w szczególności w jego specjalnej sekcji dotyczącej InvestEU (30), lub w innym rozporządzeniu w sprawie wyłączeń grupowych (31). Wszelka pomoc państwa, która nie jest zgodna z wymogami określonymi w jednym z rozporządzeń w sprawie wyłączeń grupowych, musi zostać zgłoszona Komisji zgodnie z art. 108 TFUE.

2.4. Ocena ryzyka

W odniesieniu do wszystkich bezpośrednich operacji o charakterze dłużnym partnerzy wykonawczy przeprowadzają standardową ocenę ryzyka, obejmującą obliczenie prawdopodobieństwa niewykonania zobowiązania i oczekiwanej stopy odzysku oraz klasyfikację zgodnie z wewnętrznym systemem ratingowym lub systemem klasyfikacji partnera wykonawczego, i przedkładają Komisji odpowiedni raport.

Aby odzwierciedlić ogólne ryzyko danej operacji, obliczeń tych dokonuje się bez uwzględniania gwarancji UE i wkładu finansowego partnera wykonawczego. Należy jednak wziąć pod uwagę fakt, że według regulaminu wewnętrznego partnera wykonawczego niektóre operacje w ramach produktów tematycznych mogą wykraczać poza zakres zwykłych wskaźników ryzyka tego partnera wykonawczego. W takich przypadkach partner wykonawczy opracowuje we współpracy z Komisją odpowiednią ocenę ryzyka w celu zapewnienia odpowiedniego raportowania ryzyka.

Informacje na temat oczekiwanego profilu ryzyka operacji o charakterze dłużnym przedkłada się również Komitetowi Inwestycyjnemu w ramach wniosku o wsparcie z Funduszu InvestEU. Operacja o charakterze dłużnym to operacja charakteryzująca się ryzykiem dłużnym, która może obejmować instrumenty mające formę prawną długu. Przykłady długu obejmują m.in. kredyty lub pożyczki, leasing finansowy, hipoteki, akredytywy, gwarancje, dostępne możliwości zaciągnięcia kredytu oraz papiery wartościowe emitowane na rynkach kapitałowych takie jak obligacje; mogą one być uprzywilejowane, typu mezzanine lub podporządkowane i zabezpieczone albo niezabezpieczone.

W przypadku operacji o charakterze kapitałowym gwarancja UE może być wykorzystana do wsparcia inwestycji w poszczególne podmioty lub projekty (inwestycje kapitałowe) dokonywanych przez partnerów wykonawczych lub poprzez inwestycje w fundusze (w tym fundusze funduszy, instrumenty współfinansowania lub inne rodzaje pośredników) lub inne rodzaje mechanizmów finansowania charakteryzujące się ryzykiem portfela kapitałowego (portfel kapitałowy).

Operacja o charakterze kapitałowym to operacja charakteryzująca się ryzykiem kapitałowym. Może ona obejmować instrumenty mające formę prawną udziałów kapitałowych, takie jak inwestycje w akcje zwykłe lub uprzywilejowane, oraz instrumenty quasi-kapitałowe lub hybrydowe, takie jak podporządkowane w wysokim stopniu pożyczki z udziałem w zyskach, finansowanie typu mezzanine, pożyczki typu venture, instrumenty zamienne, warranty lub inne formy equity kicker w przypadku narażenia posiadacza na ryzyko kapitałowe. W przypadku bezpośrednich operacji o charakterze kapitałowym partner wykonawczy przeprowadza standardową ocenę i przedkłada Komisji odpowiedni raport. W przypadku operacji wykraczających poza zakres zwykłych wskaźników kapitałowych partner wykonawczy opracowuje we współpracy z Komisją odpowiednią metodę oceny ryzyka w celu zapewnienia odpowiedniego raportowania.

Partner wykonawczy stosuje standardową ocenę ryzyka, aby ustalić, czy dana operacja klasyfikowana jest jako operacja o charakterze kapitałowym czy też operacja o charakterze dłużnym, bez względu na jej formę prawną i nazewnictwo, i przedkłada Komisji odpowiedni raport.

W przypadku operacji realizowanych przez pośredników partnerzy wykonawczy mogą stosować standardowe procedury pośredników finansowych w odniesieniu do oceny ryzyka związanego z ostatecznymi odbiorcami lub wyceny operacji, w stosownych przypadkach. Umowa w sprawie gwarancji będzie stanowić, że wyniki analizy przeprowadzonej przez partnerów wykonawczych na podstawie informacji otrzymanych od pośredników finansowych na poziomie portfela są przekazywane Komisji, aby umożliwić jej ocenę wpływu takich operacji na ryzyko, które pokrywa gwarancja UE, oraz ocenę adekwatności potrzeb w zakresie tworzenia rezerw.

Operacje z zakresu finansowania i inwestycji przyporządkowuje się w oparciu o wspólny system ratingowy wdrożony zgodnie z art. 11 ust. 1 lit. b) ppkt (ii) rozporządzenia w sprawie InvestEU. Odpowiednie informacje na temat oceny ryzyka operacji z zakresu finansowania lub inwestycji udostępnia się Komitetowi Inwestycyjnemu zgodnie z art. 24 ust. 4 rozporządzenia w sprawie InvestEU oraz Komisji do celów sprawozdawczych. Szczegółowe wymogi określa się w umowach w sprawie gwarancji, uwzględniając interesy UE jako gwaranta oraz zapewniając objęcie właściwą ochroną poufności informacji prywatnych lub szczególnie chronionych informacji handlowych.

2.5. Waluta finansowania

Gwarancja UE dla partnerów wykonawczych jest udzielana w EUR.

Finansowanie dla ostatecznych odbiorców w ramach operacji z zakresu finansowania lub inwestycji może być udostępniane w dowolnej walucie, która jest prawnym środkiem płatniczym w państwie członkowskim. Takie finansowanie może również przyczynić się do rozwoju lokalnych rynków kapitałowych.

Finansowanie może być również udzielane w innych walutach wymienialnych. Partnerzy wykonawczy i pośrednicy finansowi starają się jednak unikać narażania ostatecznych odbiorców na ryzyko walutowe. Co do zasady finansowanie może być udostępniane ostatecznym odbiorcom w walutach innych niż prawny środek płatniczy państwa, w którym ostateczny odbiorca ma siedzibę, tylko wówczas, gdy uzasadniają to silne przesłanki ekonomiczne. W takich przypadkach najlepiej jest udzielać finansowania w EUR.

2.6. Zasady przydziału w poszczególnych segmentach polityki

Produkty finansowe są ustanawiane w ramach odpowiedniego segmentu polityki zgodnie z wskazanymi poniżej zasadami:

a) produkty finansowe na potrzeby wsparcia operacji z zakresu finansowania i inwestycji, których głównym celem jest osiągnięcie pozytywnego wpływu społecznego lub rozwój umiejętności, wchodzą w zakres segmentu inwestycji społecznych i umiejętności;

b) produkty finansowe na potrzeby wsparcia portfeli składających się wyłącznie z MŚP i małych spółek o średniej kapitalizacji na zasadzie pośrednictwa, w postaci finansowania dłużnego lub kapitałowego, wchodzą w zakres segmentu MŚP, z wyjątkiem produktów wchodzących w zakres lit. a). W przypadku operacji bezpośrednich produkty finansowe na potrzeby wsparcia portfeli składających się wyłącznie z MŚP i małych spółek o średniej kapitalizacji w ogólnym obszarze polityki, o którym mowa w art. 8 ust. 1 lit. c) rozporządzenia w sprawie InvestEU, przydziela się do segmentu MŚP, natomiast produkty finansowe ukierunkowane na inne konkretne obszary polityki przydziela się do segmentu obejmującego dany obszar;

c) produkty finansowe na potrzeby wsparcia działań w zakresie badań naukowych, innowacji i cyfryzacji wchodzą w zakres segmentu badań naukowych, innowacji i cyfryzacji, z wyjątkiem produktów, o których mowa w lit. a) i b);

d) produkty finansowe na potrzeby wsparcia operacji infrastrukturalnych, powiązanych aktywów ruchomych, wdrażania innowacyjnych technologii, w przypadku których ryzyko dotyczy głównie zmian sytuacji na rynku związanych z popytem i z konkretnym sektorem, wchodzą w zakres segmentu zrównoważonej infrastruktury, z zastrzeżeniem następujących warunków: (i) produkty finansowe związane z infrastrukturą społeczną (32) przydziela się do segmentu inwestycji społecznych i umiejętności; (ii) produkty finansowe związane z infrastrukturą, w przypadku których główne ryzyko wiąże się z działaniami w zakresie rozwoju technologii i innowacji, przydziela się do segmentu badań naukowych, innowacji i cyfryzacji. Produkty finansowe związane z projektami realizującymi istotne cele polityki w zakresie zrównoważonej infrastruktury mogą jednak być wdrażane i rozwijane przez MŚP i małe spółki o średniej kapitalizacji również w ramach segmentu zrównoważonej infrastruktury, o ile dane portfele nie wchodzą w zakres lit. b).

Wsparcie kapitałowe dla MŚP zgodnie z art. 3 ust. 1 lit. g) rozporządzenia w sprawie InvestEU może być udzielane za pośrednictwem produktów finansowych wchodzących w zakres każdego segmentu polityki.

Wspólne produkty finansowe wchodzą w zakres co najmniej dwóch segmentów zgodnie z odpowiednim mechanizmem przydziału gwarancji określonym w umowach w sprawie gwarancji. Taki mechanizm przydziału gwarancji może obejmować proporcjonalny podział każdej operacji z zakresu finansowania lub inwestycji określony ex ante pomiędzy odpowiednimi segmentami polityki lub inny mechanizm.

Każdą operację z zakresu finansowania lub inwestycji proponowaną przez partnera wykonawczego przydziela się do odpowiedniego produktu finansowego, któremu odpowiada. W przypadku operacji z zakresu finansowania lub inwestycji spełniającej kryteria więcej niż jednego utworzonego produktu finansowego operację taką przydziela się do produktu finansowego, który obejmuje jej główny cel, zgodnie z art. 8 ust. 4 rozporządzenia w sprawie InvestEU.

Przedstawiając konkretną operację z zakresu finansowania lub inwestycji, partner wykonawczy proponuje odpowiedni produkt finansowy w ramach segmentu polityki, do którego przydzielana jest dana operacja z zakresu finansowania lub inwestycji.

2.7. Dywersyfikacja geograficzna i sektorowa

Wolumen operacji z zakresu finansowania i inwestycji objętych gwarancją UE w dowolnych trzech państwach członkowskich nie powinien przekraczać 45 % kwoty finansowania wspieranego w ramach Funduszu InvestEU w odniesieniu do wszystkich partnerów wykonawczych, w ujęciu zagregowanym na koniec danego okresu inwestycyjnego. Wyłączone z tego są operacje z zakresu finansowania i inwestycji lub ich odpowiednie części objęte gwarancją w ramach modułów państw członkowskich.

Ponadto konieczne jest dołożenie wszelkich starań w celu zapewnienia, aby na koniec okresu inwestycyjnego objęty był szeroki zakres kwalifikujących się dziedzin wymienionych w załączniku II do rozporządzenia w sprawie InvestEU. Dotyczy to w szczególności rynków wschodzących lub słabo rozwiniętych; należy przy tym uwzględnić produkty finansowe zapewnione przez partnera wykonawczego. Każda dziedzina kwalifikująca się do objęcia operacjami z zakresu finansowania i inwestycji, która jest wskazana w załączniku II do rozporządzenia w sprawie InvestEU, może być objęta produktem finansowym.

W celu promowania dywersyfikacji geograficznej mogą zostać ustanowione platformy inwestycyjne łączące działania i wiedzę fachową partnerów wykonawczych oraz krajowe banki i instytucje prorozwojowe posiadające ograniczone doświadczenie w wykorzystywaniu instrumentów finansowych.

W ramach modułów państw członkowskich zasięg geograficzny i konkretne wyodrębnienia zostaną uwzględnione w odpowiednich umowach o przyznanie wkładu.

2.8. Moduły państw członkowskich w segmentach polityki

Możliwe jest utworzenie modułów państw członkowskich, które obejmowałyby co najmniej jeden odpowiedni segment polityki. Będą one stanowić wyodrębnione przydziały od państw członkowskich wnoszących wkład, aby zapewnić realizację celów polityki funduszy objętych zarządzaniem dzielonym, RRF lub celów określonych w umowie o przyznanie wkładu, w zależności od pochodzenia wnoszonej kwoty. Moduły państw członkowskich mogą m.in. zapewniać wsparcie kapitałowe dla MŚP zgodnie z art. 3 ust. 1 lit. g) rozporządzenia w sprawie InvestEU.

Operacje z zakresu finansowania i inwestycji w ramach modułów państw członkowskich są realizowane zgodnie z przepisami dotyczącymi Funduszu InvestEU i są zgodne z niniejszymi wytycznymi inwestycyjnymi oraz umową o przyznanie wkładu na podstawie art. 10 rozporządzenia w sprawie InvestEU, w tym z celami programów, z których pochodzą środki.

Każdy moduł państw członkowskich (33) może zapewniać wsparcie w ramach jednego z poniższych scenariuszy w odniesieniu do produktów finansowych określonych w sekcji 2.3.2.2:

a) istniejący produkt finansowy opracowany na potrzeby modułu unijnego może również być wdrażany w ramach modułu państw członkowskich. Wkład jest wyodrębniany dla co najmniej jednego inicjującego państwa członkowskiego lub regionu;

b) możliwe jest opracowywanie produktów finansowych dostosowanych do konkretnych potrzeb oraz do konkretnych ostatecznych odbiorców w inicjującym państwie członkowskim lub regionie. Taki produkt finansowy może stanowić nowy rodzaj produktu finansowego lub może znacznie różnić się od istniejącego produktu finansowego opracowanego na potrzeby modułu unijnego;

c) produkt finansowy może łączyć w komplementarny sposób wsparcie unijne i wsparcie udzielane w ramach modułów państw członkowskich.

Co najmniej dwa państwa członkowskie mogą zawrzeć z Komisją wspólną umowę o przyznanie wkładu zgodnie z art. 10 ust. 2 rozporządzenia w sprawie InvestEU.

2.9. Działania łączone wspierane w ramach Funduszu InvestEU

Działania łączone (34), które zdefiniowano w art. 2 pkt 5 i o których mowa w art. 6 ust. 2 rozporządzenia w sprawie InvestEU, wiążą się ze wsparciem z Funduszu InvestEU. Partner wykonawczy przedstawia propozycję operacji z zakresu finansowania lub inwestycji stanowiącej część takiego działania łączonego do zatwierdzenia przez Komitet Inwestycyjny.

Realizacja działania łączonego odbywa się zgodnie z przepisami dotyczącymi InvestEU. Element łączony zapewniany przez program sektorowy (35) może mieć formę dotacji lub instrumentu finansowego i musi być zgodny z zasadami kwalifikowalności danego programu sektorowego. Element łączony w postaci instrumentu finansowego może być łączony z gwarancją InvestEU i dzielić z nią ryzyko, jak określono bardziej szczegółowo w umowie w sprawie gwarancji. Odpowiedni program prac (36) będzie stanowić decyzję w sprawie finansowania dotyczącą łączonego elementu programu sektorowego i będzie wskazywać jego formę, cele, kwotę budżetową programu sektorowego, która ma zostać przydzielona na działania łączone, oraz wykaz podmiotów zaangażowanych w dane działanie łączone. Decyzja w sprawie elementu łączonego z programu sektorowego pozostaje bez uszczerbku dla decyzji Komitetu Inwestycyjnego w sprawie gwarancji UE na podstawie rozporządzenia w sprawie InvestEU.

Przy opracowywaniu i realizacji działania łączonego szczególną uwagę zwraca się na skuteczność i proporcjonalność łączonego wsparcia Unii. W umowie w sprawie gwarancji wskazuje się co najmniej jeden produkt finansowy, w ramach którego mogą być przedstawiane działania łączone, oraz przepisy szczegółowe mające zastosowanie do działań łączonych. Mogą one obejmować orientacyjne lub obowiązkowe pułapy odpowiednich transz wsparcia unijnego. Ponadto informacje zbiorcze (albo, jeśli tak uzgodniono w umowie w sprawie gwarancji – informacje szczegółowe) dotyczące działań łączonych mogą zostać poddane przeglądowi podczas omawiania z Komisją listy przygotowywanych projektów. W tabeli wyników należy uwzględnić, czy działanie łączone wykorzystuje składnik dotacyjny lub instrument finansowy z innych unijnych programów.

Oprócz przeglądu listy przygotowywanych operacji partner wykonawczy przedstawia Komisji szczegółowe informacje na temat kwalifikowalności każdej operacji z zakresu finansowania lub inwestycji wykorzystującej łączenie w ramach produktu finansowego, zgodnie z definicją zawartą w umowie w sprawie gwarancji. W przypadku jednorodnych pośrednich operacji z zakresu finansowania lub inwestycji konkretne kryteria kwalifikowalności dla transakcji z ostatecznymi odbiorcami mogą zostać określone w umowie w sprawie gwarancji, co może sprawić, że takie informacje szczegółowe nie będą już potrzebne.

2.10. Inwestycje strategiczne

Operacje z zakresu finansowania lub inwestycji w ramach InvestEU mogą przyczyniać się do realizacji działań o znaczeniu strategicznym dla Unii, określonych w art. 8 ust. 3 rozporządzenia w sprawie InvestEU. Takie działania uznaje się za inwestycje strategiczne, jeżeli:

(i) dotyczą projektów i ostatecznych odbiorców związanych z ryzykiem dla bezpieczeństwa lub porządku publicznego Unii i jej państw członkowskich, w szczególności inwestycje w sektorze obronnym, sektorze przestrzeni kosmicznej i cyberbezpieczeństwa: — w przypadku sektora obronnego – inwestycje w technologie obronne i produkty związane z obronnością wskazane w rocznym programie prac Europejskiego Funduszu Obronnego; — w przypadku sektora przestrzeni kosmicznej – inwestycje w następujące produkty: — zegary atomowe (np. dla systemów pozycjonowania Galileo); — strategiczne rakiety nośne (tj. rakiety nośne dla kontrolowanych przez Unię systemów kosmicznych); oraz — produkty związane z przestrzenią kosmiczną określone w wykazie ustalanym corocznie przez Komisję i przekazywanym Radzie Kierowniczej; — w przypadku sektora cyberbezpieczeństwa – inwestycje ukierunkowane wyłącznie na opracowywanie i wdrażanie narzędzi i rozwiązań w zakresie cyberbezpieczeństwa, w tym gdy stanowią one element wdrażania lub modernizacji cyfrowych sieci oraz infrastruktury danych; lub

(ii) przyczyniają się do odporności Unii w obszarach mających dla niej strategiczne znaczenie, jak określono w sekcjach 6.1.1.8, 6.2.1.1 i 6.4.1.1, poprzez utrzymywanie i wzmacnianie strategicznych łańcuchów wartości oraz utrzymywanie i wzmacnianie działań o strategicznym znaczeniu dla Unii, w tym ważnych projektów stanowiących przedmiot wspólnego europejskiego zainteresowania (projektów IPCEI), w dziedzinie infrastruktury krytycznej, technologii transformacyjnych, przełomowych innowacji oraz środków produkcji dla przedsiębiorstw i konsumentów.

W przypadku operacji bezpośrednich partner wykonawczy zapewnia, aby inwestycje strategiczne były realizowane z poszanowaniem ograniczeń określonych w poniższych akapitach. W przypadku operacji pośrednich partner wykonawczy wymaga na mocy umowy, aby pośrednik finansowy zapewnił przestrzeganie tych samych ograniczeń.

Ograniczenia mają zastosowanie do ostatecznych odbiorców objętych zakresem ppkt (i) w akapicie pierwszym, z wyjątkiem operacji bezpośrednich o wartości poniżej 10 000 000 EUR i transakcji w ramach operacji pośrednich o wartości poniżej 10 000 000 EUR.

Do celów ograniczeń określonych w niniejszej sekcji:

a) „kontrola” oznacza zdolność do wywierania decydującego wpływu na podmiot prawny, bezpośrednio lub pośrednio, poprzez co najmniej jedno przedsiębiorstwo pośrednie;

b) „zarząd wykonawczy” oznacza organ podmiotu prawnego wyznaczony zgodnie z prawem krajowym oraz, w stosownych przypadkach, podlegający dyrektorowi generalnemu lub innej osobie posiadającej porównywalne uprawnienia decyzyjne, upoważniony do określania strategii, celów i ogólnego kierunku działalności podmiotu prawnego oraz nadzorujący proces podejmowania decyzji przez kierownictwo i je monitorujący;

c) podmiot z „państwa trzeciego” oznacza podmiot prawny z siedzibą w państwie trzecim albo, w przypadku gdy posiada on siedzibę w Unii, którego zarząd wykonawczy znajduje się w państwie trzecim. Miejsce siedziby podmiotu prawnego znajduje się tam, gdzie jego siedziba statutowa.

Ostateczny odbiorca objęty zakresem ppkt (i) nie może być kontrolowany przez państwo trzecie ani podmioty z państwa trzeciego, a jego zarząd wykonawczy znajduje się w Unii.

Jeżeli ostateczny odbiorca objęty zakresem ppkt (i) jest zaangażowany w realizację strategicznej inwestycji w dziedzinie łączności 5G, środki i plany ograniczania ryzyka – zgodnie z unijnym zestawem narzędzi na potrzeby cyberbezpieczeństwa sieci 5G (37) – mają również zastosowanie do jego dostawców. Do takich dostawców należą w szczególności sprzedawcy i producenci urządzeń telekomunikacyjnych i inni dostawcy będący stronami trzecimi, tacy jak dostawcy infrastruktury chmurowej, dostawcy usług zarządzania, integratorzy systemów, wykonawcy oferujący usługi z zakresu bezpieczeństwa i obsługi technicznej oraz producenci urządzeń łączności.

Jeżeli ostateczny odbiorca objęty zakresem ppkt (i) jest zaangażowany w realizację inwestycji strategicznej w dziedzinie obronności, ograniczenie to ma również zastosowanie do jego dostawców i podwykonawców.

Ograniczenia dotyczące braku kontroli ze strony państwa trzeciego lub podmiotów z państwa trzeciego, o których mowa w trzech powyższych akapitach, nie mają zastosowania do szczególnych operacji z zakresu finansowania lub inwestycji, w przypadku których ostateczny odbiorca objęty zakresem ppkt (i) może wykazać, że jest podmiotem prawnym, dla którego państwo członkowskie jego siedziby zatwierdziło gwarancję zgodnie z zasadami dotyczącymi kwalifikujących się podmiotów, określonymi we właściwych przepisach rozporządzenia w sprawie Europejskiego Funduszu Obronnego („EFO”) (38), lub zwolnienie Komisji udzielone zgodnie z zasadami dotyczącymi kwalifikujących się podmiotów, określonymi we właściwych przepisach rozporządzenia w sprawie przestrzeni kosmicznej (39). Partner wykonawczy musi zgłosić Komisji wszelkie odstępstwa, których udzielił od ograniczeń wskazanych w niniejszej sekcji 2.10.

Ostateczni odbiorcy objęci zakresem ppkt (i) nie mogą udzielać państwom trzecim ani podmiotom z państw trzecich wyłącznych licencji ani przekazywać im praw własności intelektualnej do powiązanych technologii krytycznych ani technologii mających zasadnicze znaczenie dla ochrony podstawowych interesów Unii i jej państw członkowskich w zakresie bezpieczeństwa wynikających bezpośrednio z tych inwestycji strategicznych, chyba że dane państwo członkowskie, w którym ostateczny odbiorca ma siedzibę, wyrazi na to zgodę.

Ograniczenie to przestaje obowiązywać po upływie 5 lat od daty ostatecznej wypłaty środków finansowych.

3. PROMOWANIE ZRÓWNOWAŻONYCH INWESTYCJI

InvestEU, jako ważny element planu inwestycyjnego na rzecz zrównoważonej Europy/planu inwestycyjnego na rzecz Europejskiego Zielonego Ładu (40), przyczyni się do realizacji celów Europejskiego Zielonego Ładu i mechanizmu sprawiedliwej transformacji. Przyczyni się również do wzmocnienia wymiaru socjalnego Unii.

Rozporządzenie w sprawie InvestEU zawiera szczegółowe wymogi prawne dotyczące wkładu na rzecz celów w dziedzinie klimatu i środowiska oraz zrównoważonego charakteru operacji z zakresu finansowania i inwestycji wspieranych w ramach gwarancji UE. W kontekście InvestEU zrównoważoność odnosi się do wpływu na trzy wymiary wskazane w rozporządzeniu w sprawie InvestEU: klimatycznego, środowiskowego i społecznego.

Ponadto, na mocy art. 8 ust. 5 rozporządzenia w sprawie InvestEU, projekty, które są niezgodne z celami klimatycznymi – według zasad określonych w wytycznych dotyczących kontroli zrównoważonego charakteru projektów – nie kwalifikują się do wsparcia.

Opracowywanie produktów finansowych w ramach InvestEU uwzględnia wkład w realizację celów w zakresie zrównoważoności, w tym poprzez rozwój rynku obligacji ekologicznych i obligacji zrównoważonego rozwoju; wdrażanie innowacyjnych i zrównoważonych rozwiązań w obszarze gospodarki o obiegu zamkniętym, biogospodarki, niebieskiej gospodarki, żywności i zmiany klimatu; ochronę środowiska i kapitału naturalnego (powietrza, wody, przyrody, lądu i różnorodności biologicznej); transformację i dekarbonizację sektorów energochłonnych, w tym za pośrednictwem inwestycji w technologie cyfrowe i systemy o obiegu zamkniętym; sektorów potrzebujących wsparcia w dostosowaniu się do celów klimatycznych Unii Europejskiej na lata 2030 i 2050; konieczność wyeliminowania powiązanych negatywnych skutków, które mogą mieć niekorzystny wpływ w szczególności na obywateli znajdujących się w trudnej sytuacji, w tym tych, którzy potrzebują podnoszenia lub zmiany kwalifikacji oraz dostosowania do nowych form pracy, a także na regiony słabiej rozwinięte pod względem tworzenia zrównoważonych sektorów i usług; jak również promowanie równouprawnienia płci i równości w innych obszarach.

Partnerów wykonawczych zachęca się do wspierania działalności gospodarczej, która jest zgodna z kryteriami rozporządzenia (UE) 2020/852 (41).

Specjalne usługi doradcze mogą być świadczone na rzecz promotorów projektów, pośredników finansowych lub partnerów wykonawczych (42), w szczególności w zakresie budowania zdolności radzenia sobie z wymogami dotyczącymi kontroli zrównoważonego charakteru projektów oraz tworzenia listy przygotowywanych projektów uwzględniających powyższe cele.

3.1. Monitorowanie i raportowanie wydatków na cele związane z klimatem i środowiskiem

Jak wskazano w motywie 10 rozporządzenia w sprawie InvestEU, w odniesieniu do łącznego wolumenu operacji z zakresu finansowania i inwestycji oczekuje się, że co najmniej 30 % całkowitej puli środków finansowych Programu InvestEU będzie przyczyniać się do realizacji celów klimatycznych. Ponadto w art. 8 ust. 8 rozporządzenia w sprawie InvestEU w odniesieniu do modułu unijnego określono szczegółowy wymóg, aby co najmniej 60 % łącznego wolumenu operacji z zakresu finansowania i inwestycji przyczyniało się do realizacji celów dotyczących klimatu i środowiska w ramach segmentu zrównoważonej infrastruktury. Oczekuje się również, że operacje z zakresu finansowania i inwestycji będą się przyczyniać do realizacji ogólnych celów Unii w zakresie bioróżnorodności.

Cele w dziedzinie klimatu i środowiska mają zastosowanie zarówno do modułu unijnego, jak i do modułu państw członkowskich Funduszu InvestEU. Obliczenia i monitorowanie związane z realizacją celów (43) powinny jednak być prowadzone odrębnie w odniesieniu do modułu unijnego i modułu państw członkowskich.

Partnerzy wykonawczy mierzą wkład w realizację celów w dziedzinie klimatu i środowiska w ramach operacji z zakresu finansowania i inwestycji, które przedkładają Komitetowi Inwestycyjnemu zgodnie z wytycznymi Komisji dotyczącymi monitorowania wydatków na cele związane z klimatem i środowiskiem, o których mowa w art. 8 ust. 7 rozporządzenia w sprawie InvestEU. Monitorowanie wydatków na cele związane z klimatem i środowiskiem w ramach Funduszu InvestEU będzie opierać się na spójnym systemie gromadzenia, oznaczania i agregowania odpowiednich informacji od wszystkich partnerów wykonawczych, przy jednoczesnym zapewnieniu zgodności z szerszą metodologią monitorowania wydatków na cele związane z klimatem mającą zastosowanie do wszystkich odpowiednich programów finansowanych z budżetu Unii. System ten będzie musiał w odpowiedni sposób wykorzystywać kryteria dotyczące ustalania, czy dana działalność gospodarcza jest zrównoważona pod względem środowiskowym zgodnie z rozporządzeniem w sprawie ustanowienia ram ułatwiających zrównoważone inwestycje (44).

Na potrzeby monitorowania realizacji celu w dziedzinie klimatu wynoszącego 30 % oraz skumulowanego celu w dziedzinie klimatu lub środowiska wynoszącego 60 % w odniesieniu do segmentu zrównoważonej infrastruktury w momencie przedkładania Komisji propozycji partnerzy wykonawczy przekazują informacje potrzebne do monitorowania wkładu w realizację tych celów, zgodnie z wytycznymi wydanymi przez Komisję. Te same informacje przedkłada się również Komitetowi Inwestycyjnemu w ramach wniosku o wsparcie z Funduszu InvestEU.

Umowy w sprawie gwarancji będą wymagać od partnerów wykonawczych, aby przedkładali Komisji roczne raporty, na poziomie zagregowanym, dotyczące operacji przyczyniających się do realizacji celów w dziedzinie klimatu i środowiska oraz, w stosownych przypadkach, osobno dla każdego funduszu objętego zarządzaniem dzielonym, z którego wnoszony jest wkład, w module państw członkowskich. W stosownych przypadkach raporty te będą obejmować odpowiednie wskaźniki.

3.2. Kontrola zrównoważonego charakteru projektów

Zgodnie z art. 8 ust. 5 rozporządzenia w sprawie InvestEU partner wykonawczy poddaje analizie operacje z zakresu finansowania i inwestycji w celu ustalenia, czy wspierają projekty powyżej pewnej wielkości (45), a jeżeli ma to miejsce, czy projekty te mają znaczący wpływ na środowisko, klimat lub społeczeństwo. Jeżeli tak, podlegają one kontroli zrównoważonego charakteru zgodnie z wytycznymi opracowanymi przez Komisję we współpracy z potencjalnymi partnerami wykonawczymi. Jeżeli partner wykonawczy stwierdzi, że nie istnieje konieczność przeprowadzenia kontroli zrównoważonego charakteru, przedstawia on uzasadnienie Komitetowi Inwestycyjnemu.

Partner wykonawczy będzie odpowiedzialny za przeprowadzenie kontroli zrównoważonego charakteru projektów w oparciu o informacje dostarczone przez promotorów projektów oraz zgodnie z wytycznymi Komisji. Ubiegając się o wsparcie z InvestEU, partnerzy wykonawczy w stosownych przypadkach przedstawiają podsumowanie dotyczące kontroli zrównoważonego charakteru projektów. Z należytym uwzględnieniem przepisów i praktyk dotyczących informacji poufnych oraz szczególnie chronionych informacji handlowych, w tym własności intelektualnej, podsumowanie dotyczące kontroli zrównoważonego charakteru projektów podaje się do wiadomości publicznej po zatwierdzeniu przez Komitet Inwestycyjny wykorzystania gwarancji UE na konkretną operację.

Wytyczne Komisji zostaną opracowane w sposób spójny z wytycznymi opracowanymi na potrzeby innych programów unijnych oraz na podstawie obowiązujących przepisów (46), istniejących wytycznych, narzędzi i najlepszych praktyk, w celu zapewnienia odporności na zmianę klimatu i dokonania oceny ekologicznych efektów zewnętrznych (47), przy odpowiednim uwzględnieniu kryteriów dotyczących ustalania, czy dana działalność gospodarcza jest zrównoważona pod względem środowiskowym, które określono w rozporządzeniu (UE) 2020/852, w tym zasady „nie czyń poważnych szkód”. Kontrola ta pomaga również sprawdzić, czy operacje z zakresu inwestycji w ramach InvestEU mają na celu wyeliminowanie nierówności, a przynajmniej nie przyczyniają się do utrzymania lub zwiększenia istniejących nierówności.

3.3. System sprawiedliwej transformacji w ramach programu InvestEU

Jako część planu inwestycyjnego na rzecz zrównoważonej Europy/planu inwestycyjnego na rzecz Europejskiego Zielonego Ładu InvestEU wesprze mechanizm sprawiedliwej transformacji dzięki specjalnemu systemowi sprawiedliwej transformacji w ramach InvestEU wdrażanemu za pośrednictwem produktów finansowych InvestEU. System sprawiedliwej transformacji w ramach InvestEU wspiera inwestycje ukierunkowane na wyzwania społeczne, gospodarcze i środowiskowe wynikające z transformacji w kierunku osiągnięcia unijnego celu klimatycznego na 2030 r. oraz celu neutralności klimatycznej do 2050 r. Aby móc korzystać z systemu sprawiedliwej transformacji w ramach InvestEU, państwa członkowskie określają w odpowiednim terytorialnym planie sprawiedliwej transformacji sektory i obszary, w odniesieniu do których przewiduje się udzielenie wsparcia, zgodnie z zasadami dotyczącymi terytorialnych planów sprawiedliwej transformacji określonymi we właściwych przepisach rozporządzenia w sprawie Funduszu na rzecz Sprawiedliwej Transformacji (rozporządzenie w sprawie „FST”) (48).

System sprawiedliwej transformacji w ramach InvestEU wspiera rentowne inwestycje realizowane przez podmioty sektora prywatnego i publicznego zgodne z celami w zakresie sprawiedliwej transformacji. Projekty lub podmioty będące ostatecznymi odbiorcami muszą być zlokalizowane na obszarach objętych zatwierdzonym terytorialnym planem sprawiedliwej transformacji na podstawie rozporządzenia w sprawie FST. Ponadto projekty lub podmioty będące ostatecznymi odbiorcami zlokalizowane poza tymi obszarami, ale przyczyniające się do zaspokajania ich potrzeb rozwojowych, można objąć wsparciem, pod warunkiem że finansowanie takich projektów ma kluczowe znaczenie dla transformacji obszarów objętych terytorialnym planem sprawiedliwej transformacji. Przykładowo projekty infrastrukturalne, które przyczyniają się do poprawy połączeń komunikacyjnych w regionach objętych sprawiedliwą transformacją.

System sprawiedliwej transformacji w ramach InvestEU wspiera inwestycje zgodnie z celami (art. 3 rozporządzenia w sprawie InvestEU) i priorytetami inwestycyjnymi (art. 8 ust. 1 oraz załącznik II do rozporządzenia w sprawie InvestEU) określonymi w rozporządzeniu w sprawie InvestEU i w niniejszych wytycznych inwestycyjnych.

System sprawiedliwej transformacji w ramach InvestEU może być wdrażany za pośrednictwem dowolnego produktu finansowego InvestEU w ramach czterech segmentów polityki. Ze względu na cechy charakteryzujące obszary objęte sprawiedliwą transformacją (np. dysproporcje gospodarcze, struktura rynku pracy, zdolność absorpcyjna itp.) oraz wpływ pandemii COVID-19 na prognozy gospodarcze można oczekiwać większego popytu na finansowanie w przypadku niektórych produktów finansowych oraz ograniczonego popytu lub jego braku w przypadku innych produktów. Biorąc pod uwagę te czynniki, partnerom wykonawczym i pośrednikom finansowym można zaoferować specjalne zachęty. W uzasadnionych przypadkach mogą one mieć postać korzystniejszych uzgodnień dotyczących podziału ryzyka w odniesieniu do portfeli inwestycyjnych między UE a partnerem wykonawczym, niższego wynagrodzenia z tytułu gwarancji UE lub częściowego pokrycia kosztów administracyjnych w ramach operacji z zakresu finansowania i inwestycji wnoszących wkład do systemu sprawiedliwej transformacji w ramach InvestEU, zgodnie z art. 13 ust. 2 rozporządzenia w sprawie InvestEU, lub inną formę uzgodnioną w umowie w sprawie gwarancji w kontekście jednego produktu finansowego lub większej ich liczby. W stosownych przypadkach odpowiednim promotorom projektów lub pośrednikom finansowym można zaoferować specjalne wsparcie doradcze, aby pomóc im w opracowaniu listy przygotowywanych projektów, które będą rentowne.

Korzyść wynikająca ze zmniejszenia wynagrodzenia z tytułu gwarancji UE jest należna w całości ostatecznym odbiorcom.

Wkład partnerów wykonawczych w realizację celów inwestycyjnych w kontekście systemu sprawiedliwej transformacji w ramach InvestEU może być różny, w zależności od charakteru danego produktu finansowego.

Partnerzy wykonawczy monitorują oraz raportują operacje z zakresu finansowania i inwestycji lub ich odpowiednie komponenty wspierające projekty lub ostatecznych odbiorców w kontekście systemu sprawiedliwej transformacji w ramach InvestEU. Po przyjęciu odpowiedniego terytorialnego planu sprawiedliwej transformacji takie operacje lub ich odpowiednie komponenty liczą się jako inwestycje uruchomione poprzez system sprawiedliwej transformacji w ramach InvestEU, nawet jeśli zostały zatwierdzone przed przyjęciem planu, pod warunkiem że partner wykonawczy sprawdzi ich zgodność z celami odpowiedniego terytorialnego planu sprawiedliwej transformacji.

Finansowania z systemu sprawiedliwej transformacji w ramach InvestEU nie można łączyć z instrumentem pożyczkowym na rzecz sektora publicznego (49) (filar 3), z wyjątkiem wsparcia doradczego.

4. WYKORZYSTANIE GWARANCJI UE

Gwarancję UE można wykorzystać na pokrycie różnych transz ryzyka operacji z zakresu finansowania lub inwestycji w ramach różnych produktów finansowych lub portfeli operacji z zakresu finansowania i inwestycji w ramach produktów finansowych. Szczegółowe informacje na temat wykorzystania gwarancji UE przedstawia się w umowie w sprawie gwarancji.

Gwarancja UE może być udzielona na zasadzie równorzędności z pozycją ryzyka zajętą przez partnera wykonawczego lub może obejmować transzę podporządkowaną (np. transzę pierwszej straty) lub transzę typu mezzanine. W przypadku umów w sprawie gwarancji obejmujących więcej niż jeden segment polityki można dokonać uwspólnienia strat ponoszonych z tytułu produktów finansowych w ramach jednego segmentu polityki lub większej ich liczby, przy uwzględnieniu struktury podziału ryzyka określonej w umowie w sprawie gwarancji.

Udział partnera wykonawczego w transzy pierwszej straty wlicza się do wkładu finansowego partnera wykonawczego zgodnie z definicją zawartą w art. 2 pkt 7 rozporządzenia w sprawie InvestEU. Podział ryzyka w innych formach, takich jak udział partnera wykonawczego w transzy typu mezzanine, może zostać zaliczony na poczet wkładu finansowego partnera wykonawczego, z zastrzeżeniem warunków i metod obliczania określonych w umowach w sprawie gwarancji.

Okres życia produktu finansowego i warunki dotyczące jego likwidacji określa się w umowie w sprawie gwarancji. W stosownych przypadkach w ramach produktu finansowego na poziomie operacji z zakresu finansowania lub inwestycji można przewidzieć możliwość wyjścia z inwestycji lub zbycia ekspozycji przed końcem okresu życia inwestycji bazowych, jeżeli można zapewnić osiągnięcie celów polityki, przy jednoczesnym poszanowaniu interesów finansowych Unii i partnera wykonawczego.

Bez uszczerbku dla zasad określonych w niniejszej sekcji 4, które stosuje się odpowiednio, wielkość transzy podporządkowanej lub transzy typu mezzanine można również ustalić za pomocą mechanizmu wskaźnika transferu, który zostanie określony w umowie w sprawie gwarancji. Polega to na zastosowaniu indywidualnego wskaźnika transferu do każdej operacji z zakresu finansowania lub inwestycji w celu określenia poziomu wkładu partnera wykonawczego i gwarancji UE na rzecz takiej operacji w ramach transzy podporządkowanej lub transzy typu mezzanine.

O ile nie wskazano inaczej w sekcji dotyczącej danego segmentu polityki w niniejszych wytycznych inwestycyjnych, do wykorzystania gwarancji UE zastosowanie mają zasady przedstawione poniżej. W przypadku modułu państw członkowskich wielkość transzy pierwszej straty lub transzy typu mezzanine może odbiegać od zasad określonych w niniejszej sekcji 4, zgodnie z odpowiednią umową o przyznanie wkładu zawartą między Komisją a danym państwem członkowskim.

4.1. Ogólne produkty finansowe

4.1.1. Wykorzystanie gwarancji UE na potrzeby operacji o charakterze dłużnym

Co do zasady, z zastrzeżeniem przepisów zawartych w sekcjach 4.1.1.1–4.1.1.3, w przypadku portfeli wspierających operacje o charakterze dłużnym w ramach produktów finansowych, jeżeli gwarancja UE obejmuje transzę pierwszej straty, partner wykonawczy przyjmuje udział w transzy pierwszej straty w wysokości co najmniej 5 %.

4.1.1.1. Objęcie gwarancją pojedynczych operacji

Niniejsza sekcja 4.1.1.1 dotyczy wyłącznie operacji bezpośrednich.

Gwarancja UE może być wykorzystana do częściowego pokrycia pojedynczej operacji na zasadzie równorzędności. W takim przypadku objęcie pojedynczej operacji gwarancją UE nie może przekroczyć 50 % finansowania udzielonego przez partnera wykonawczego. Partner wykonawczy jest zobowiązany do zachowania w pojedynczej operacji co najmniej 20-procentowego udziału na zasadzie równorzędności w celu zapewnienia zbieżności interesów.

Gwarancja UE może również przyjąć inne formy, w tym pozycję podporządkowaną w odniesieniu do pojedynczej operacji. W takim przypadku objęcie pojedynczej operacji gwarancją UE jest ograniczone do 25 % całkowitej kwoty finansowania udzielonego przez partnera wykonawczego (50). Udział partnera wykonawczego w takiej pozycji podporządkowanej musi wynosić co najmniej 5 %.

4.1.1.2. Objęcie gwarancją portfeli operacji innych niż te, o których mowa w sekcji 4.1.1.3

Gwarancja UE może również obejmować transzę pierwszej straty lub transzę typu mezzanine w odniesieniu do odpowiedniego portfela operacji z zakresu finansowania i inwestycji finansowanych przez partnera wykonawczego. W przypadku gdy gwarancja UE obejmuje transzę pierwszej straty, udział partnera wykonawczego musi wynosić co najmniej 5 %.

Wielkość transzy pierwszej straty będzie zależała od spodziewanego profilu ryzyka operacji w ramach danego portfela objętego gwarancją. Jest ona ograniczona do 30 % całkowitej kwoty finansowania udzielonego przez partnera wykonawczego w ramach produktu finansowego. W ramach segmentu inwestycji społecznych i umiejętności wielkość transzy pierwszej straty może zostać zwiększona w odniesieniu do odpowiedniej części całkowitej kwoty finansowania.

4.1.1.3. Objęcie gwarancją portfeli gwarancji ograniczonych i nieograniczonych

W przypadku finansowania dłużnego przez pośredników zarówno w formie gwarancji ograniczonych, jak i gwarancji nieograniczonych, jeżeli wynagrodzenie ze strony pośredników finansowych nie jest wystarczające, aby odpowiednio wynagrodzić ryzyko związane z finansowaniem udzielonym przez partnera wykonawczego, gwarancja UE może obejmować udział do wysokości 100 % w transzy pierwszej straty ustalonej na poziomie oczekiwanych strat. W przypadku takiego finansowania dłużnego przez pośredników w formie gwarancji ograniczonych wielkość transzy pierwszej straty objętej gwarancją UE może zostać ustalona do wysokości 100 % finansowania udzielanego przez partnera wykonawczego.

W należycie uzasadnionych przypadkach nieograniczonych gwarancji oferowanych przez partnera wykonawczego gwarancja UE może pokrywać straty przekraczające oczekiwane straty. W takich przypadkach część nieoczekiwanych strat objętych gwarancją UE wycenia się zgodnie z postanowieniami umowy w sprawie gwarancji.

W wyjątkowych przypadkach o wysokim poziomie wartości politycznej, w odniesieniu do gwarancji ograniczonych oferowanych przez partnera wykonawczego, wielkość transzy pierwszej straty objętej gwarancją UE może być ustalona na wyższym poziomie niż oczekiwane straty. W takich przypadkach część nieoczekiwanych strat objętych gwarancją UE wycenia się zgodnie z postanowieniami umowy w sprawie gwarancji.

4.1.2. Wykorzystanie gwarancji UE na potrzeby operacji o charakterze kapitałowym

Co do zasady, w przypadku portfeli wspierających operacje o charakterze kapitałowym partnerzy wykonawczy muszą inwestować na zasadzie równorzędności w każdą operację z zakresu finansowania lub inwestycji na własne ryzyko w odniesieniu do udziału, który zapewnia wystarczającą zbieżność interesów, jak określono ex ante w ramach każdego produktu finansowego. Część finansowania objęta gwarancją UE musi stanowić łącznie maksymalnie 70 % całkowitego finansowania o charakterze kapitałowym udzielonego przez partnera wykonawczego (które może być uwzględniane na poziomie grupy) na zasadzie równorzędności w ramach różnych produktów finansowych, a finansowanie realizowane na własne ryzyko musi stanowić co najmniej 5 % całkowitego finansowania o charakterze kapitałowym udzielonego na zasadzie równorzędności przez partnera wykonawczego w ramach dowolnej operacji z zakresu finansowania lub inwestycji.

W należycie uzasadnionych przypadkach ustalenia dotyczące podziału ryzyka między partnerami wykonawczymi a Komisją mogą nie być dokonywane na zasadzie równorzędności. Przykładowo podporządkowane wykorzystanie gwarancji UE może być dozwolone w kontekście dóbr publicznych, w odniesieniu do których występują systemowe niedoskonałości rynku, lub w przypadku braku odpowiedniej wyceny efektów zewnętrznych takich jak pierwsze w swoim rodzaju operacje lub tworzenie nowych rynków.

Wyłącznie w wyjątkowych przypadkach, w tym gdy występuje wysoka koncentracja ryzyka, gwarancja UE może obejmować maksymalnie 100 % transzy pierwszej straty (która nie przekroczy 50 % całkowitego finansowania udzielonego przez partnera wykonawczego w ramach takiego portfela). We wszystkich przypadkach podział dochodów między partnera wykonawczego a Komisję jest proporcjonalny do ich ekspozycji na ryzyko.

4.2. Tematyczne produkty finansowe

4.2.1. Wykorzystanie gwarancji UE na potrzeby operacji o charakterze dłużnym

Gwarancja UE może również obejmować transzę pierwszej straty w odniesieniu do odpowiedniego portfela operacji o charakterze dłużnym finansowanych przez partnera wykonawczego. Biorąc pod uwagę cechy takich produktów finansowych, wielkość transzy pierwszej straty może być wyższa niż 50 % docelowego finansowania udzielanego przez partnerów wykonawczych. Udział partnera wykonawczego w takiej transzy pierwszej straty wynosi co najmniej 5 % w celu zapewnienia zbieżności interesów. W należycie uzasadnionych przypadkach dostosowanie interesów można zapewnić za pomocą innych środków finansowych określonych w odpowiedniej umowie w sprawie gwarancji.

W należycie uzasadnionych przypadkach wkład partnerów wykonawczych w pokrycie strat zapewnione przez transzę pierwszej straty może być wnoszony stopniowo, w miarę dojrzewania portfela i zmniejszania się związanego z nim ryzyka. Wkład ten może być wnoszony poprzez dochody pochodzące z portfela objętego gwarancją lub portfeli objętych gwarancją lub z innego portfela lub portfeli, bądź też poprzez inne odpowiednie i innowacyjne mechanizmy.

4.2.2. Wykorzystanie gwarancji UE na potrzeby operacji o charakterze kapitałowym

Gwarancja UE może również obejmować transzę pierwszej straty w odniesieniu do odpowiedniego portfela operacji o charakterze kapitałowym finansowanych przez partnera wykonawczego; wielkość transzy pierwszej straty może przekraczać 50 % w odniesieniu do odpowiedniego portfela operacji finansowanych przez partnera wykonawczego. Udział partnera wykonawczego w takiej transzy pierwszej straty wynosi co najmniej 5 % w celu zapewnienia zbieżności interesów. W należycie uzasadnionych przypadkach dostosowanie interesów można zapewnić za pomocą innych środków finansowych określonych w odpowiedniej umowie w sprawie gwarancji.

W należycie uzasadnionych przypadkach wkład partnerów wykonawczych w pokrycie strat zapewnione przez transzę pierwszej straty może być wnoszony stopniowo, w miarę dojrzewania portfela i zmniejszania się związanego z nim ryzyka. Wkład ten może być wnoszony poprzez dochody pochodzące z portfela objętego gwarancją lub portfeli objętych gwarancją lub z innego portfela lub portfeli, bądź też poprzez inne odpowiednie i innowacyjne mechanizmy.

5. FINANSOWANIE UDZIELANE PRZEZ PARTNERA WYKONAWCZEGO

O ile nie wskazano inaczej w sekcji dotyczącej danego segmentu polityki w niniejszych wytycznych inwestycyjnych, do finansowania udzielanego przez partnera wykonawczego zastosowanie mają zasady przedstawione poniżej.

5.1. Ogólne produkty finansowe

5.1.1. Finansowanie dłużne udzielane przez partnera wykonawczego

5.1.1.1. Ogólne finansowanie dłużne

Partner wykonawczy może udzielać finansowania ostatecznym odbiorcom bezpośrednio, tzn. w postaci bezpośrednich pożyczek lub innych form bezpośredniego finansowania dłużnego, albo przez pośredników finansowych.

5.1.1.2. Gwarancje ograniczone i nieograniczone

Poniższe warunki mają zastosowanie do operacji z zakresu finansowania i inwestycji realizowanych w ramach modułu unijnego:

a) gwarancja UE może być oferowana partnerom wykonawczym w celu udzielenia przez nich ograniczonej lub nieograniczonej gwarancji na portfel nowo ustanowionych transakcji finansowych, których inicjatorem jest pośrednik finansowy. Transakcje z ostatecznymi odbiorcami, którzy podlegają zbiorowym postępowaniom upadłościowym lub spełniają kryteria ich prawa krajowego dotyczące objęcia tych odbiorców zbiorowymi postępowaniami upadłościowymi na żądanie wierzycieli, nie kwalifikują się do włączenia do tych portfeli;

b) w przypadku ograniczonej gwarancji portfelowej górny pułap procentowy ustanawia się na poziomie oczekiwanych strat nowego portfela i określa się indywidualnie w przypadku każdej umowy w sprawie gwarancji portfela podpisywanej z pośrednikiem finansowym (51). Oczekiwane straty określa się i dokumentuje na podstawie danych historycznych i szacunków dotyczących przyszłości. W przypadku braku odpowiednich danych górny pułap procentowy określa się na poziomie, który ustalono wcześniej i określono w umowie w sprawie gwarancji między Komisją a partnerem wykonawczym. Maksymalny dopuszczalny górny pułap procentowy wynosi 25 %. Jeżeli chodzi o segment dotyczący inwestycji społecznych i umiejętności, maksymalny dopuszczalny górny pułap procentowy może być wyższy;

c) w należycie uzasadnionych przypadkach gwarancję do poziomu oczekiwanych strat można zapewnić bezpłatnie (zarówno w przypadku gwarancji ograniczonych, jak i gwarancji nieograniczonych), natomiast podejmowanie ryzyka ponad oczekiwane straty musi wyceniać partner wykonawczy, co może być określone w umowie w sprawie gwarancji między Komisją a partnerem wykonawczym. W obu przypadkach korzyść wynikająca ze zmniejszenia wynagrodzenia z tytułu gwarancji UE jest należna w całości ostatecznym odbiorcom;

d) stopę gwarancji w przypadku indywidualnych transakcji finansowania znajdujących się w nowym portfelu ustala się zazwyczaj na poziomie 50 %, ale możliwe jest podniesienie tego poziomu w przypadku transakcji o szczególnej wartości politycznej;

e) pośrednik finansowy jest zobowiązany do zachowania co najmniej 20 % ekspozycji w odniesieniu do każdej transakcji finansowania mającej równy stopień uprzywilejowania z gwarancją udzieloną przez partnera wykonawczego. W należycie uzasadnionych przypadkach w umowie w sprawie gwarancji między Komisją a partnerem wykonawczym można określić niższy poziom, jeżeli jest to spójne lub zgodne – w stosownych przypadkach – z zasadami pomocy państwa. W segmencie dotyczącym inwestycji społecznych i umiejętności w należycie uzasadnionych przypadkach minimalną ekspozycję można obniżyć do 5 %;

f) jeżeli chodzi o odzyskiwanie strat, gwarancja udzielona przez partnera wykonawczego ma taki sam stopień uprzywilejowania jak pośrednik finansowy. W przypadku gwarancji ograniczonych – jeżeli wartość strat przekroczy górny pułap kwoty gwarancji, odpowiadającą tej wartości kwotę odzyskanych strat można w pierwszej kolejności przydzielić do ekspozycji bardziej uprzywilejowanych; alternatywnie można zastosować szacowaną stopę odzysku ex ante;

g) minimalny okres zapadalności transakcji finansowania, które mogą zostać włączone do portfeli, ustala się na 12 miesięcy, z wyjątkiem transakcji w segmencie dotyczącym inwestycji społecznych i umiejętności, w którym okres ten może być krótszy.

5.1.2. Finansowanie kapitałowe udzielane przez partnera wykonawczego

Partnerzy wykonawczy mogą zapewniać ostatecznym odbiorcom finansowanie kapitałowe oraz finansowanie quasi-kapitałowe bezpośrednio (52) albo poprzez pośredników finansowych, takich jak specjalne fundusze i instrumenty inwestycyjne, w tym instrumenty współfinansowania. Fundusze pośredniczące lub instrumenty inwestycyjne są zazwyczaj ukierunkowane na udziały mniejszościowe w ostatecznych odbiorcach.

Wszystkie poniższe warunki mają zastosowanie do inwestycji dokonywanych w ramach modułu unijnego na rzecz pośredników finansowych, jak określono bardziej szczegółowo w umowach w sprawie gwarancji z partnerami wykonawczymi, oraz – w celu uniknięcia wątpliwości – mają zastosowanie do finansowania udzielanego przez partnera wykonawczego w ramach InvestEU (operacji z zakresu finansowania lub inwestycji) z uwzględnieniem części objętych gwarancją UE i wkładem finansowym partnera wykonawczego:

a) pośrednik finansowy, który otrzymuje inwestycję w ramach InvestEU (operacje z zakresu finansowania lub inwestycji), zobowiązuje się w ramach swojej strategii inwestycyjnej, że zainwestuje w ostatecznych odbiorców kwalifikujących się na mocy rozporządzenia w sprawie InvestEU kwotę równą co najmniej tej z poniżej wymienionych wartości, która jest wyższa: (i) 50 % zagregowanych kwot zainwestowanych przez pośrednika i (ii) dwukrotności kwoty pobranej w ramach inwestycji wspartej przez UE na potrzeby inwestycji, przy czym górny pułap wynosi 80 % zagregowanych kwot zainwestowanych przez pośrednika.

b) inwestycje dokonywane przez partnerów wykonawczych w fundusze zazwyczaj nie powinny przekraczać 25 % wielkości funduszu. W przypadku wysokiego poziomu politycznej wartości dodanej można dopuścić inwestycje stanowiące do 50 % wielkości funduszu, z wyjątkiem inwestycji w segmencie dotyczącym inwestycji społecznych i umiejętności lub w wyjątkowych przypadkach dotyczących funduszy transferu technologii w ramach innych segmentów polityki, w którym to przypadku można dopuścić inwestycje stanowiące do 75 % wielkości funduszu. W przypadku funduszu funduszy limity te mają zastosowanie na poziomie funduszy podmiotu, w który dokonano inwestycji;

c) inwestycje w fundusze przeznaczone na zielone i cyfrowe inwestycje na szczeblu europejskim dokonywane przez co najmniej trzech partnerów wykonawczych mogą stanowić łącznie do 75 % wielkości funduszu;

d) jeżeli chodzi o instrumenty współfinansowania i programy współinwestowania, szczegółowy zestaw reguł zostanie określony w umowach w sprawie gwarancji z partnerami wykonawczymi;

e) inwestycje partnerów wykonawczych w ramach InvestEU są dokonywane na zasadzie równorzędności z innymi inwestorami publicznymi i prywatnym oraz na zasadzie zgodności z warunkami rynkowymi. Zgodność z warunkami rynkowymi wymaga, aby co najmniej 30 % wszystkich inwestycji w fundusz lub w projekty w ramach funduszu było dokonywane przez inwestorów prywatnych, których sytuacja jest porównywalna z sytuacją pozostałych inwestorów, oraz na zasadzie równorzędności (53). Wymogów określonych w niniejszym akapicie nie można stosować na potrzeby inwestycji w obszarach o szczególnym znaczeniu politycznym dla UE, jak określono bardziej szczegółowo w umowie w sprawie gwarancji zawartej z partnerem wykonawczym;

f) inwestycje w fundusze przez partnerów wykonawczych w ramach InvestEU są zwykle dokonywane przy pierwszym zamknięciu funduszu; inwestycje podczas kolejnych zamknięć są możliwe wyłącznie w należycie uzasadnionych przypadkach;

g) operacje z zakresu finansowania i inwestycji są inwestycjami długoterminowymi, a ich czas trwania wynosi zazwyczaj 5–20 lat;

h) inwestycje w ostatecznych odbiorców, którzy kwalifikują się zgodnie z odpowiednim produktem finansowym, mają postać głównych inwestycji (54). W należycie uzasadnionych przypadkach za kwalifikujące się inwestycje można uznać również inwestycje wtórne, jak określono w umowie w sprawie gwarancji.

5.2. Tematyczne produkty finansowe

5.2.1. Finansowanie dłużne udzielane przez partnera wykonawczego

Partner wykonawczy może zapewnić ostatecznym odbiorcom finansowanie w postaci bezpośrednich pożyczek lub innych form bezpośredniego finansowania dłużnego albo poprzez pośredników finansowych w celu ukierunkowania finansowania na odpowiedni obszar polityki o większej unijnej wartości dodanej.

5.2.2. Finansowanie kapitałowe udzielane przez partnera wykonawczego

Partnerzy wykonawczy mogą zapewniać ostatecznym odbiorcom finansowanie kapitałowe oraz finansowanie quasi-kapitałowe bezpośrednio (55) albo za pośrednictwem specjalnych funduszy i instrumentów inwestycyjnych. Inwestycje w fundusze lub inne instrumenty inwestycyjne oraz platformy wspierane przez gwarancję UE mogą również – w należycie uzasadnionych przypadkach – mieć niższy stopień podporządkowaną niż w przypadku innych inwestorów.

6. SEGMENTY POLITYKI

6.1. Segment zrównoważonej infrastruktury

6.1.1. Obszary polityki, których dotyczą interwencje

Celem segmentu zrównoważonej infrastruktury jest wspieranie operacji z zakresu finansowania i inwestycji w zrównoważoną infrastrukturę w dziedzinach, o których mowa w art. 8 ust. 1 lit. a) rozporządzenia w sprawie InvestEU. Nie naruszając przepisów dotyczących działań wyłączonych (sekcja 2.3.3 niniejszych wytycznych inwestycyjnych) oraz zasad przydziału w ramach Funduszu InvestEU określonych w sekcji 2.6, każdy właściwy obszar związany ze zrównoważoną infrastrukturą wymieniony w załączniku II do rozporządzenia w sprawie InvestEU kwalifikuje się do wsparcia w ramach segmentu polityki dotyczącego zrównoważonej infrastruktury. Wsparcie to dotyczy głównie pkt 1, 2, 3, 4, 9, 10, 11, pkt 13 lit. d) oraz pkt 14 i 15 załącznika II do rozporządzenia w sprawie InvestEU, przy czym niektóre z tych punktów opisano bardziej szczegółowo w sekcjach 6.1.1.1–6.1.1.8, w sposób niewyczerpujący i orientacyjny. Kwalifikującym się dziedzinom można nadawać priorytet zgodnie z sekcją 2.3.2.1.

Finansowanie zapewniane przez partnerów wykonawczych musi mieć na celu zapewnienie wystarczającego stopnia dywersyfikacji sektorowej w zależności od produktów finansowych wdrażanych przez partnera wykonawczego, przy poszanowaniu ogólnego celu w postaci przeznaczania 60 % inwestycji na unijne cele dotyczące klimatu i środowiska.

W ramach segmentu polityki dotyczącego zrównoważonej infrastruktury można także ukierunkowywać wsparcie w ramach programów sektorowych (zob. sekcja 2.9 dotycząca łączenia). Ponadto wsparcie na rzecz inwestycji w ramach segmentu polityki dotyczącego zrównoważonej infrastruktury można połączyć ze wsparciem z funduszy objętych zarządzaniem dzielonym lub z RRF.

Celem wsparcia w ramach segmentu polityki dotyczącej zrównoważonej infrastruktury jest dodanie wartości przez zapewnienie dostępu do finansowania w każdym z poniższych przypadków:

a) osiągnięcie celów i zadań polityki w zakresie zrównoważonego rozwoju określonych w skali europejskiej. Związane jest to na przykład z równoczesnym promowaniem celów gospodarczych, środowiskowych i społecznych, takich jak przestrzeganie zasad z zakresu ochrony środowiska, polityki społecznej i ładu korporacyjnego („ESG”) (56);

b) wspieranie rozwoju infrastruktury jako klasy aktywów poprzez promowanie spójnego stosowania wysokich norm zrównoważoności (w tym dostępności (57)), przejrzystości i porównywalności w obszarach opracowywania projektów, technik i produktów finansowania, monitorowania oraz danych;

c) promowanie projektów o makroregionalnym lub transgranicznym oddziaływaniu, których koszty i korzyści rozkładają się na wiele państw członkowskich albo w przypadku których koszty pojawiają się na szczeblu krajowym lub lokalnym, natomiast korzyści – na poziomie transgranicznym lub w skali Unii;

d) wspieranie projektów, w ramach których internalizuje się środowiskowe i społeczno-gospodarcze koszty i korzyści wynikające z priorytetów polityki UE. Wiązałoby się to na przykład z wkładami w przesunięcie międzygałęziowe i stosowanie zrównoważonych paliw w transporcie, z wkładem w efektywność materiałową i energetyczną, energię ze źródeł odnawialnych, poprawę jakości wody lub powietrza, ochronę środowiska, promowanie ochrony i przywrócenia bioróżnorodności w długim okresie, zrównoważoną infrastrukturę i rozwiązania oparte na zasobach przyrody, wspieranie biogospodarki, ograniczenie emisji gazów cieplarnianych, zarządzanie dziedzictwem kulturowym, turystykę, charakterystykę energetyczną budynków itd. Obejmowałoby to także wspieranie rozwiązań w zakresie odnowy i modernizacji transportowych aktywów ruchomych;

e) promowanie infrastruktury, sprzętu i innowacyjnych technologii transeuropejskiej sieci, które służą na przykład jako dobra publiczne dla systemu energetycznego i transportowego itd. Takie projekty mogą także mieć decydujące znaczenie dla osiągnięcia wyższego poziomu inwestycji w odnawialne źródła energii, efektywność energetyczną i reakcję strony popytowej, opiekę zdrowotną (np. e-zdrowie i rozwiązania w dziedzinie opieki), administrację publiczną (np. e-usługi publiczne), a także w kooperacyjną, opartą na sieci i zautomatyzowaną mobilność wykorzystującą alternatywnie napędzane pojazdy;

f) promowanie zrównoważonej łączności cyfrowej oraz platform i infrastruktur danych w całej Unii, a także projektów wspierających szeroki zakres produktów i usług w dziedzinie komunikacji i technologii informacyjnych, których zrównoważony charakter obejmuje zwracanie uwagi na obieg zamknięty infrastruktury i sprzętu;

g) promowanie opracowywania i eksploatacji zrównoważonej infrastruktury kosmicznej (orbitalnej oraz naziemnej) umożliwiającej funkcjonowanie usług kosmicznych i zastosowań opartych na przestrzeni kosmicznej;

h) promowanie projektów przynoszących korzyści zależne od innych inwestycji w łańcuch lub sieć wartości lub dostaw, lub które wiążą się z wyższym ryzykiem dla inicjatorów;

i) promowanie interoperacyjności w infrastrukturze transgranicznej i usługach transgranicznych, w tym cyfrowych platform i usług;

j) promowanie wdrożenia infrastruktury badawczej i synergii z taką infrastrukturą, w tym e-infrastruktury, w całej Unii. Powinno ono koncentrować się na zmianach rynkowych odnoszących się do obiektów, zasobów i usług, które społeczności wykorzystują w celu wspierania innowacji;

k) zajęcie się kwestią skutecznego funkcjonowania rynku wewnętrznego przez promowanie inwestycji rynkowych w ramach różnych systemów regulacyjnych (58);

l) osiągnięcie masy krytycznej, a także grupowanie i gromadzenie projektów w celu przyciągnięcia inwestorów prywatnych.

Wsparcie na rzecz obszarów polityki opisanych w sekcjach 6.1.1.1–6.1.1.8 mogą uzupełniać środki towarzyszące służące wspieraniu organów publicznych i promotorów projektów w rozwijaniu zdolności do zdefiniowania strategii inwestycyjnych, łączenia finansowania, planowania oraz grupowania projektów.

6.1.1.1. Rozwój sektora energetycznego

Wspieranie produkcji, dostaw lub wykorzystania czystej i zrównoważonej energii ze źródeł odnawialnych koncentruje się na projektach o wysokim postrzeganym ryzyku oraz wysokiej kapitałochłonności, umożliwiając dalszą integrację odnawialnych źródeł energii we wszystkich sektorach (wytwarzanie energii elektrycznej, ogrzewanie, chłodzenie i transport), a także innych bezemisyjnych i niskoemisyjnych źródeł energii i rozwiązań. W szczególności wsparcie to może obejmować projekty o charakterze transgranicznym lub morskim dotyczące odnawialnych źródeł energii (zob. także sekcja 6.1.1.7), projekty ukierunkowane na dekarbonizację budynków, wykorzystanie odnawialnych źródeł energii w procesach przemysłowych, produkcję i dostawy (na skalę handlową) niskoemisyjnego gazu (takiego jak niskoemisyjny czysty wodór lub biometan, zgodnie ze strategią w zakresie wodoru (59)) oraz projekty w zakresie zaawansowanych biopaliw, biomasy i innych zrównoważonych paliw alternatywnych, a także ich magazynowanie na miejscu. Wsparcia należy także udzielać lokalnym projektom w zakresie odnawialnych źródeł energii, takim jak projekty prowadzone przez społeczności energetyczne, często wiążące się ze zwiększaniem efektywności energetycznej. Wsparcie dla sektora energetycznego może w stosownych przypadkach przyczyniać się do osiągnięcia celów dyrektywy (UE) 2018/2001 w sprawie promowania stosowania energii ze źródeł odnawialnych („dyrektywa w sprawie odnawialnych źródeł energii II” (60)) oraz rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2018/1999 w sprawie zarządzania unią energetyczną i działaniami w dziedzinie klimatu („rozporządzenie w sprawie zarządzania unią energetyczną” (61)), a także wspierać efektywność energetyczną w ramach decyzji inwestycyjnych, w tym poprzez unijny mechanizm finansowania energii ze źródeł odnawialnych (62).

Wsparcie w ramach efektywności energetycznej i oszczędności energii będzie obejmować projekty zgodne z zobowiązaniami Unii podjętymi w ramach Agendy 2030 i porozumienia paryskiego oraz przyczyniać się do realizacji celów określonych w dyrektywie 2012/27/UE (63) (ograniczenie zapotrzebowania na energię za pomocą środków służących oszczędzaniu energii oraz zarządzania popytem, stosowanie zasad gospodarki o obiegu zamkniętym, wspieranie systemu ciepłowniczego i produkcji energii w projektach kogeneracji, które ograniczają zużycie energii oraz zapobiegają emisji gazów cieplarnianych i innych zanieczyszczeń). Wsparcie będzie obejmować projekty zgodne z inicjatywą „Fala renowacji” (64), w szczególności z trzema obszarami, na których inicjatywa ta się koncentruje: rozwiązanie problemu ubóstwa energetycznego i budynków o najgorszej charakterystyce energetycznej; renowacja budynków publicznych, takich jak placówki administracyjne, edukacyjne i opieki zdrowotnej, oraz obniżenie emisyjności ogrzewania i chłodzenia. Należy wspierać projekty modernizujące systemy ogrzewania i chłodzenia budynków, ponieważ mają one zasadnicze znaczenie dla dekarbonizacji zasobów budowlanych w UE. Wykorzystanie lokalnego potencjału energii odnawialnej ma również kluczowe znaczenie dla zmniejszenia zależności UE od importowanych paliw kopalnych. Wsparcie to będzie obejmować także renowację istniejących budynków pod kątem efektywności energetycznej, której celem lub wynikiem jest poprawa charakterystyki energetycznej budynków zgodnie co najmniej jednym z kryteriów określonych w art. 10 ust. 6 dyrektywy 2010/31/UE w sprawie charakterystyki energetycznej budynków (65) (np. poprawa osiągnięta dzięki takiej renowacji przez porównanie świadectw charakterystyki energetycznej wydanych przed renowacją i po jej zakończeniu), a także budowanie wysoce energooszczędnych nowych budynków dopiero po przekroczeniu krajowych norm dotyczących budynków o niemal zerowym zużyciu energii (biorąc pod uwagę określony w przepisach termin osiągnięcia stanu, w którym wszystkie nowe budynki w UE będą budynkami o niemal zerowym zużyciu energii – od dnia 31 grudnia 2020 r.), w tym modernizację budynków dzięki inteligentnym gotowym technologiom oraz ich włączenie do połączonego systemu energetycznego, magazynowego, cyfrowego i transportowego m.in. poprzez wdrożenie infrastruktury elektromobilności zgodnie z dyrektywą 2010/31/UE (66). Wsparcie obejmie również projekty dotyczące charakterystyki energetycznej budynków w całym cyklu życia, a także projekty wykorzystujące Level(s) – europejskie ramy wskaźników dla zrównoważonych budynków (67). Wsparcie to będzie ukierunkowane także na ograniczenie energochłonności przedsiębiorstw poprzez większą wydajność procesów lub produkcję produktów o niższym śladzie węglowym, a także rozwijanie innowacyjnych bezemisyjnych i niskoemisyjnych systemów ciepłowniczych oraz kogeneracji.

Rozwój i modernizacja zrównoważonej infrastruktury energetycznej oraz przekształcenie jej w infrastrukturę inteligentną muszą dotyczyć infrastruktury służącej do przesyłu i dystrybucji. Będzie ono obejmować również wspieranie projektów będących przedmiotem wspólnego zainteresowania, jak określono w rozporządzeniu w sprawie wytycznych dotyczących transeuropejskiej infrastruktury energetycznej (68), oraz cyfryzację i modernizację sieci energetycznych w celu ułatwienia szerszego wykorzystania odnawialnych źródeł energii, a także projekty dotyczące elastyczności popytu i magazynowania energii.

Wsparcie z InvestEU będzie także służyć do promowania wdrażania technologii niskoemisyjnych: projektów, które obejmują technologie wychwytywania, transportowania, składowania lub utylizacji dwutlenku węgla („CCUS”) oraz infrastrukturę do wytwarzania energii elektrycznej ze źródeł odnawialnych, ciepła i zimna, gazów niskoemisyjnych (takich jak wodór) lub procesy przemysłowe, a także instalacje bioenergetyczne i zakłady wytwórcze przyczyniające się do transformacji energetycznej, lub usuwanie dwutlenku węgla.

6.1.1.2. Rozwój zrównoważonej infrastruktury transportowej oraz tworzenie rozwiązań w zakresie urządzeń i innowacyjnych technologii

Wsparcie w ramach rozwoju zrównoważonej infrastruktury transportowej oraz tworzenia rozwiązań w zakresie urządzeń i innowacyjnych technologii będzie ukierunkowywane na rozwój zrównoważonej i bezpiecznej infrastruktury transportowej, suprastruktur, rozwiązań i sprzętu służących mobilności, a także innowacyjnych technologii, zgodnie z priorytetami Unii w zakresie transportu, strategią na rzecz zrównoważonej i inteligentnej mobilności (69) oraz z zobowiązaniami podjętymi na mocy porozumienia paryskiego. Wsparcie to będzie obejmować projekty wspierające rozwój infrastruktury transeuropejskiej sieci transportowej („TEN-T”), remonty i modernizację istniejącej infrastruktury i komponentów poziomu połączeń międzysystemowych we wszystkich rodzajach transportu, w tym ich węzłów miejskich, portów morskich i śródlądowych, portów lotniczych, terminali multimodalnych oraz połączeń takich terminali z głównymi sieciami, a także aplikacji telematycznych, o których mowa w rozporządzeniu w sprawie TEN-T (70).

Wsparcie będzie ukierunkowane w szczególności na projekty związane z siecią bazową TEN-T, określone w planach prac dotyczących korytarzy sieci bazowej, które są ukierunkowane na brakujące połączenia, wąskie gardła lub połączenia transgraniczne. W stosownych przypadkach będzie ono obejmować: remonty i modernizację istniejącej infrastruktury transportu kolejowego, drogowego, wodnego i powietrznego, zwiększenie bezpieczeństwa, stosowanie odpowiednich procedur zarządzania bezpieczeństwem oraz poprawę efektywności środowiskowej, w tym wdrożenie systemów inteligentnego zarządzania transportem, takich jak ITS (71), RIS (72), ERTMS (73) i SESAR, w tym urządzeń pokładowych, a także cyfrowej infrastruktury transportowej na potrzeby interoperacyjnej wymiany oraz przekazywania danych między różnymi rodzajami transportu i sektorami. Wsparcie obejmie także opracowywanie i wdrażanie nowych technologii i usług transportowych, np. w zakresie opartych na sieci i autonomicznych środków transportu czy zintegrowanych systemów biletowych, a także mniej zanieczyszczających rodzajów transportu lądowego i morskiego (w tym zapobieganie wyciekom ropy naftowej ze statków). Będzie to także obejmować wsparcie w zakresie dostosowania sieci TEN-T, aby zaspokoić wojskowe potrzeby w zakresie mobilności, o ile taka infrastruktura spełnia zarówno cywilne, jak i wojskowe potrzeby (podwójne zastosowanie).

Wsparcie będzie ukierunkowane także na projekty infrastrukturalne TEN-T przewidujące wykorzystanie co najmniej dwóch różnych rodzajów transportu, szczególnie multimodalne terminale towarowe oraz platformy logistyczne, a także węzły transportowe w przewozie osób. Wsparcie będzie ukierunkowane również na połączenia multimodalne i odcinki obejmujące lokalne pętle abonenckie umożliwiające przeniesienie przepływu towarów lub pasażerów na bardziej zrównoważone rodzaje transportu takie jak transport kolejowy, publiczny/zbiorowy, żegluga śródlądowa lub żegluga morska bliskiego zasięgu.

Wsparcia można udzielać na cele projektów w zakresie inteligentnej i zrównoważonej mobilności w miastach, w szczególności multimodalnych węzłów transportowych w przewozie osób, aktywnych rodzajów transportu, śródlądowych dróg wodnych oraz innowacyjnych rozwiązań w zakresie mobilności, cyfrowej infrastruktury transportowej na rzecz sprawnego i skutecznego łączenia rodzajów transportu oraz infrastruktury na potrzeby aktywnej i bezemisyjnej mobilności. Projekty ukierunkowane na promowanie przejścia na zrównoważone rodzaje transportu muszą koncentrować się na poprawie bezpieczeństwa użytkowników i niedyskryminacyjnej dostępności, w tym dla osób o ograniczonej możliwości poruszania się. Celem projektów będzie także poprawa bezpieczeństwa ruchu drogowego zgodnie z unijnym celem wyeliminowania śmiertelnych i powodujących poważne obrażenia wypadków na europejskich drogach do 2050 r., ze zwróceniem szczególnej uwagi na niechronionych użytkowników dróg takich jak rowerzyści i piesi.

W zakresie odnowy i modernizacji transportowych aktywów ruchomych należy traktować priorytetowo niedyskryminacyjne projekty zakupu taboru kolejowego do wykorzystania w transporcie kolejowym i statków do wykorzystania w transporcie wodnym śródlądowym i morskim. Jeżeli chodzi o transport kolejowy i żeglugę śródlądową, objęte będą również inwestycje w istniejący tabor kolejowy i istniejące statki, np. w sprzęt cyfrowy RIS, ograniczenie hałasu oraz wyposażenie w ERTMS i cyfrowe sprzęgi samoczynne. Wsparcie to obejmie także projekty w zakresie lotnictwa, żeglugi, morskich i śródlądowych dróg wodnych, sektorów uwzględniających zasady gospodarki o obiegu zamkniętym i dążących do przejścia na zrównoważone paliwa alternatywne, ograniczenie wszelkiego rodzaju zanieczyszczeń oraz udzielenie pomocy przemysłowi, jeżeli chodzi o wypełnienie kolejnych zobowiązań związanych z emisją gazów cieplarnianych, w tym wsparcie bezemisyjnych statków oraz zastąpienia starych statków powietrznych i statków statkami powietrznymi i statkami nowej generacji, co umożliwi osiągnięcie znacznego zmniejszenia emisji, w oparciu o pełny cykl życia emisji. Kwalifikują się ponadto statki oraz bezemisyjne i niskoemisyjne pojazdy drogowe (zob. poniższy akapit dotyczący infrastruktury paliw alternatywnych).

Wsparcie na rzecz projektów dotyczących infrastruktury kolejowej, innych projektów kolejowych, projektów dotyczących infrastruktury żeglugi śródlądowej, transportu zbiorowego i portów morskich oraz autostrad morskich może być udzielane na inwestycje, które zapobiegają emisjom gazów cieplarnianych i toksycznych zanieczyszczeń lub hałasowi albo ograniczają takie emisje i hałas. Inwestycje takie mogą być ukierunkowane także na portowe urządzenia odbiorcze i inne sposoby umożliwiające zastosowanie środków ochrony środowiska, a także inwestycje w połączoną zrównoważoną infrastrukturę, w tym wdrożenie drobnej infrastruktury na potrzeby paliw alternatywnych i innych rozwiązań umożliwiających ograniczenie całkowitego śladu węglowego portów. Można wspierać także inwestycje w zazielenianie infrastruktury portów lotniczych i powiązanych usług (takich jak obsługa naziemna, operacje ruchu naziemnego, statki powietrzne na ziemi), które zapobiegają emisjom lub hałasowi lub je ograniczają.

Można wspierać wdrażanie infrastruktury ładowania i uzupełniania paliwa dla energii elektrycznej, wodoru oraz skroplonego lub sprężonego gazu ziemnego zmieszanego w dużym stopniu z biometanem (> 50 %) dla wszystkich rodzajów transportu, wprowadzanie do użytku parków samochodowych składających się z niskoemisyjnych i bezemisyjnych pojazdów, a także platform inteligentnej łączności i interoperacyjnych usług. Podczas odnawiania parków samochodowych należy zadbać także o to, by spełniały one wysokie normy bezpieczeństwa, które mają zastosowanie. Jeżeli odnawianie polega na modernizacji, pojazdy muszą być zmodernizowane w taki sposób, aby spełniały normę zerowej emisji z rury wydechowej. Można wspierać wprowadzanie do użytku bezemisyjnych i niskoemisyjnych statków i parków samochodowych korzystających ze zrównoważonych paliw alternatywnych (w tym LNG) oraz statków powietrznych korzystających ze zrównoważonych źródeł energii. Modernizacja statków umożliwi korzystanie ze zrównoważonych paliw alternatywnych lub energii elektrycznej w żegludze morskiej i śródlądowej. Jeżeli chodzi o powiązane inwestycje, priorytetowo traktowane będą: (i) wdrożenie dostępnej publicznie infrastruktury uzupełniania paliwa i ładowania, przy uwzględnieniu zasad gospodarki o obiegu zamkniętym; (ii) infrastruktura uzupełniania paliwa i ładowania, z której będą korzystać parki pojazdów organów publicznych lub operatorów w celu wywiązania się z obowiązków świadczenia usługi publicznej w ramach zamówienia publicznego na usługi oraz (iii) wykorzystanie – w parkach pojazdów i flotach do celów usługi publicznej i do celów prywatnych – bezemisyjnych i niskoemisyjnych lekkich i ciężkich pojazdów oraz bezemisyjnych i niskoemisyjnych statków i flot napędzanych zrównoważonymi paliwami alternatywnymi lub niskoemisyjnych statków powietrznych napędzanych zrównoważonymi źródłami energii. Infrastruktura drogowa musi być dostępna dla ogółu społeczeństwa bez ograniczeń; w ramach takiej infrastruktury będzie zapewniana możliwość dokonywania w prosty sposób płatności ad hoc (np. płatności kartą), aby użytkownicy pojazdów mogli ładować baterie pojazdów bez potrzeby dokonywania zamówienia publicznego na usługi z danym operatorem. Za pośrednictwem wspólnych lub krajowych punktów dostępu przekazywane będą ponadto dostępne dane statyczne i dynamiczne. Te wymogi dotyczące dostępności publicznej nie będą miały zastosowania w przypadku infrastruktury służącej do uzupełniania paliwa lub ładowania baterii pojazdów w prywatnie zarządzanych stacjach lub stacjach prowadzonych przez prywatnych operatorów, które obsługują własne środki transportowe. Można wspierać infrastrukturę służącą do rozwoju, produkcji oraz dostaw zrównoważonych paliw alternatywnych dla lotnictwa oraz transportu lądowego i wodnego, wdrażając unijne polityki dotyczące dekarbonizacji transportu (takie jak: ReFuelEU Aviation, FuelEU Maritime).

Można wspierać inne projekty na rzecz inteligentnej i zrównoważonej mobilności na obszarach miejskich oraz wiejskich dotyczące: bezpieczeństwa ruchu drogowego; dostępności; obniżenia emisji oraz poziomu hałasu; opracowywania i wdrażania nowych technologii i usług transportowych, np. w zakresie opartych na sieci i autonomicznych rodzajów transportu lub zintegrowanych systemów biletowych.

Wsparcie w ramach Funduszu InvestEU może być udzielane na środki opracowane w celu poprawy, osiągnięcia lub utrzymania zgodności z normami, w tym z normami środowiskowymi lub normami bezpieczeństwa, a także na projekty mające na celu utrzymanie lub modernizację istniejącej infrastruktury transportowej, odnowienie istniejącej infrastruktury transportowej lub bezpiecznych parkingów i obiektów parkingowych.

6.1.1.3. Środowisko i zasoby

Oczekuje się, że Fundusz InvestEU uruchomi inwestycje związane z kapitałem naturalnym i gospodarką o obiegu zamkniętym (74). W tym celu, poza zazielenianiem inwestycji w tradycyjnych obszarach infrastruktury wymienionych w niniejszej sekcji 6.1.1.3, inwestycje te będą obejmować np. projekty dotyczące mobilności ukierunkowane na walkę z zanieczyszczeniem powietrza i hałasem, ochronę przyrody, zużycie energii i zapobieganie wypadkom.

Wsparcie na rzecz zasobów wodnych, w tym zaopatrzenia w wodę pitną i gospodarki ściekowej, zapobiegania powodziom, wydajności sieci, ograniczenia wycieków, infrastruktury służącej do odprowadzania i oczyszczania ścieków, infrastruktury nadbrzeżnej i innej zielonej infrastruktury powiązanej z gospodarką wodną, które będzie obejmować projekty inwestycyjne oraz usługi towarzyszące wspierające wdrażanie unijnych polityk ochrony środowiska dotyczących lądowych i morskich zasobów wodnych oraz powiązanych usług ekosystemowych, określonych np. w dyrektywach 2008/56/WE (75), 2000/60/WE (76) i 2007/60/WE (77), dyrektywach Rady 98/83/WE (78), 91/271/EWG (79) i 91/676/EWG (80), rozporządzeniu (UE) 2019/1009 (81) i rozporządzeniu (WE) nr 1107/2009 (82). Szczególną uwagę należy poświęcić (i) zapewnieniu wszystkim obywatelom Unii dostępu do zaopatrzenia w wodę oraz do sieci sanitarnej poprzez uzupełnienie i utrzymywanie infrastruktury na potrzeby wody pitnej oraz oczyszczania ścieków spełniającej kryteria dotyczące efektywności energetycznej i zapobiegania wyciekom, a także (ii) zapewnieniu zgodności z ramową dyrektywą wodną (2000/60/WE) oraz dyrektywą powodziową (2007/60/WE) z uwzględnieniem środków przewidzianych w planach gospodarowania wodami w dorzeczu oraz planach zarządzania ryzykiem powodziowym, w szczególności inwestycji zapewniających dobry stan ekologiczny rzek, renowacji lub modernizacji istniejących elektrowni wodnych w celu zwiększenia efektywności i ograniczenia oddziaływania na środowisko, ograniczenia zanieczyszczeń rozproszonych z rolnictwa, akwakultury i ze źródeł przemysłowych, rozwiązań w zakresie efektywności wodnej, ponownego wykorzystania wody w każdym sektorze oraz rozwiązań opartych na zasobach przyrody w celu ograniczenia ryzyka powodziowego.

Wsparcie na rzecz infrastruktury gospodarowania odpadami, tj. infrastruktury niezbędnej do wspierania przejścia na gospodarkę o bardziej zamkniętym obiegu w państwach członkowskich, a zwłaszcza postępów we wdrażaniu unijnej hierarchii postępowania z odpadami, traktując priorytetowo zapobieganie powstawaniu odpadów. Bez uszczerbku dla kryteriów wykluczenia określonych w załączniku V do rozporządzenia w sprawie InvestEU projekty inwestycyjne powinny obejmować wdrażanie planów gospodarki odpadami oraz programy zapobiegania powstawaniu odpadów (na podstawie zmienionej dyrektywy ramowej w sprawie odpadów 2008/98/WE (83)), tworzenie i wspieranie sieci ponownego użycia i napraw, a także ustanawianie funkcjonalnych programów segregacji i zbierania odpadów oraz instalacji recyklingu (w tym do celów odrębnego zbierania bioodpadów komunalnych i wyrobów włókienniczych).

Inwestycje we wzmocnienie i odbudowę ekosystemów oraz usług ekosystemowych, które muszą koncentrować się na projektach promujących ochronę kapitału naturalnego pod względem bioróżnorodności, jego odbudowę, zarządzanie nim oraz jego wzmocnienie, a także korzyści z przystosowania, w tym za pomocą projektów na rzecz zielonej i niebieskiej infrastruktury. Inwestycje takie będą obejmować ekosystemowe odpowiedzi na wyzwania w obszarach takich jak systemy powietrza i klimatu, morze, ląd, gleba, leśnictwo, rolnictwo, woda i odpady oraz transport i energia. Wsparcie będzie obejmować także środki ukierunkowane na osiągnięcie celów strategii „bioróżnorodności” (84) oraz strategii „od pola do stołu” (85) poprzez usprawnienie łańcuchów wartości w sektorze produkcji żywności (kiedy nie wchodzą one w zakres segmentu MŚP). Należy zachęcać zwłaszcza do realizacji projektów transgranicznych, a także projektów promujących zrównoważone dziedzictwo kulturowe. Wsparcie może obejmować także rekultywację terenów przemysłowych (także zanieczyszczonych) i przywracanie takich terenów do zrównoważonego użytkowania.

Wsparcie zrównoważonego rozwoju na obszarach miejskich, wiejskich, nadbrzeżnych i morskich oraz szeroko rozumianej biogospodarki powinno obejmować projekty infrastrukturalne nieuwzględnione w innych dziedzinach i skoncentrowane na danym obszarze geograficznym, w tym inwestycje w przyrodę i rozwiązania oparte na zasobach przyrody, których celem jest zapobieganie emisjom gazów cieplarnianych, toksycznych zanieczyszczeń, hałasu i innym skutkom lub zależnościom od kapitału naturalnego lub kontrolowanie takich emisji, skutków lub zależności przy jednoczesnym promowaniu przejścia na gospodarkę o obiegu zamkniętym. Wsparcie to będzie obejmować projekty infrastrukturalne ukierunkowane na promowanie sprzyjających włączeniu społecznemu i dostępnych inteligentnych miast oraz ich sieci, regionów i sektorów. Objęte będą także pro