SPIS TREŚCI

1. Procedura 6

2. Kontekst i opis środków objętych postępowaniem 8

2.1. Ramy ogólne 8

2.1.1. Początkowe umowy 8

2.1.2. Przedłużenie początkowych umów 10

2.1.3. Prywatyzacja przedsiębiorstwa Toremar i zawarcie nowej umowy o zamówienie publiczne na usługi 11

2.2. Środki objęte zakresem decyzji z 2011 r. i 2012 r. 11

2.3. Szczegółowy opis środków, których dotyczy niniejsza decyzja 12

2.3.1. Przedłużenie początkowej umowy między przedsiębiorstwem Toremar a Włochami 12

2.3.1.1. Obowiązki świadczenia usług publicznych 12

2.3.1.2. Budżet i okres obowiązywania 13

2.3.2. Prywatyzacja przedsiębiorstwa Toremar 16

2.3.2.1. Procedura sprzedaży i ostateczne udzielenie zamówienia 17

2.3.2.2. Umowa sprzedaży 18

2.3.2.3. Postępowanie na poziomie krajowym 19

2.3.3. Nowa umowa o zamówienie publiczne na usługi zawarta między regionem Toskanii a przedsiębiorstwem Moby/Toremar 20

2.3.3.1. Beneficjent 20

2.3.3.2. Trasy 20

2.3.3.3. Czas trwania 21

2.3.3.4. Obowiązki świadczenia usług publicznych 21

2.3.3.5. Postanowienia dotyczące rekompensaty i ostateczne udzielenie zamówienia 21

2.3.4. Pierwszeństwo przybijania do nabrzeża 22

2.3.5. Środki ustanowione ustawą z 2010 r. 22

2.4. Postępowanie w sprawie uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego nr 2007/4609 23

3. Podstawy do wszczęcia i przedłużenia postępowania 26

3.1. Przedłużenie początkowej umowy między przedsiębiorstwem Toremar a Włochami 26

3.1.1. Spełnienie kryteriów określonych w wyroku w sprawie Altmark i istnienie pomocy 26

3.1.2. Zgodność z rynkiem wewnętrznym 26

3.2. Prywatyzacja przedsiębiorstwa Toremar 27

3.3. Nowa umowa o zamówienie publiczne na usługi zawarta między regionem Toskanii a przedsiębiorstwem Moby/Toremar 28

3.3.1. Spełnienie kryteriów określonych w wyroku w sprawie Altmark i istnienie pomocy 28

3.3.2. Zgodność z rynkiem wewnętrznym 28

3.4. Pierwszeństwo przybijania do nabrzeża 29

3.5. Środki ustanowione ustawą z 2010 r. 29

4. Uwagi Włoch 29

4.1. W sprawie obowiązków świadczenia usług publicznych i środowiska konkurencyjnego 29

4.2. W sprawie prywatyzacji przedsiębiorstwa Toremar 30

4.2.1. W sprawie ceny sprzedaży przedsiębiorstwa Toremar 30

4.2.2. W sprawie przejrzystego i niedyskryminującego charakteru procedury 30

4.3. W sprawie zgodności przedłużenia początkowej umowy oraz zgodności nowego zamówienia publicznego na usługi z warunkami określonymi w wyroku w sprawie Altmark 31

4.4. W sprawie stopy zwrotu zastosowanej w odniesieniu do 2010 r. wynoszącej 9,95 % i premii z tytułu ryzyka w wysokości 6,5 % określonej w dyrektywie CIPE od 2010 r. 32

4.5. W sprawie pierwszeństwa przybijania do nabrzeża 32

4.6. W sprawie środków ustanowionych ustawą z 2010 r. 33

4.7. W sprawie zgodności przedłużenia początkowej umowy oraz zgodności nowego zamówienia publicznego na usługi z decyzją w sprawie UOIG z 2011 r. 34

4.8. W sprawie zgodności początkowej umowy oraz nowego zamówienia publicznego na usługi z zasadami ramowymi UOIG z 2011 r. 34

5. Uwagi przedsiębiorstwa Moby/Toremar 35

5.1. W sprawie obowiązków świadczenia usług publicznych i środowiska konkurencyjnego 35

5.2. W sprawie prywatyzacji przedsiębiorstwa Toremar 35

5.2.1. W sprawie ceny zapłaconej za udziały przedsiębiorstwa Toremar 35

5.2.2. W sprawie przejrzystego i niedyskryminującego charakteru procedury oraz połączenia aktywów przedsiębiorstwa Toremar z nowym zamówieniem publicznym na usługi 35

5.3. W sprawie zgodności nowego zamówienia publicznego na usługi z warunkami określonymi w wyroku w sprawie Altmark 36

5.4. W sprawie przedłużenia początkowej umowy między przedsiębiorstwem Toremar a Włochami 36

6. Ocena 37

6.1. Istnienie pomocy państwa w rozumieniu art. 107 ust. 1 TFUE 37

6.1.1. Przedłużenie początkowej umowy między przedsiębiorstwem Toremar a Włochami 38

6.1.1.1. Zasoby państwowe 38

6.1.1.2. Selektywność 38

6.1.1.3. Korzyść gospodarcza 38

6.1.1.4. Wpływ na konkurencję i wymianę handlową 40

6.1.1.5. Wniosek 41

6.1.1.6. Nowa lub istniejąca pomoc 41

6.1.2. Udzielenie przedsiębiorstwu Moby/Toremar nowego zamówienia publicznego na usługi w pakiecie z działalnością przedsiębiorstwa Toremar 42

6.1.2.1. Pierwsze kryterium określone w wyroku w sprawie Altmark 42

6.1.2.2. Drugie kryterium określone w wyroku w sprawie Altmark 51

6.1.2.3. Trzecie kryterium określone w wyroku w sprawie Altmark 51

6.1.2.4. Czwarte kryterium określone w wyroku w sprawie Altmark 55

6.1.2.5. Wniosek 63

6.1.3. Środki ustanowione ustawą z 2010 r. 63

6.1.3.1. Potencjalne wykorzystanie środków finansowych przeznaczonych na modernizację statków do celów związanych z płynnością 63

6.1.3.2. Zwolnienia podatkowe związane z procesem prywatyzacji 64

6.1.3.3. Możliwość wykorzystania środków z FAS na zaspokojenie potrzeb związanych z płynnością 65

6.1.4. Wniosek dotyczący istnienia pomocy 65

6.2. Zgodność pomocy z prawem 66

6.3. Zgodność pomocy z rynkiem wewnętrznym 66

6.3.1. Przedłużenie początkowej umowy między przedsiębiorstwem Toremar a Włochami 66

6.3.1.1. Mające zastosowanie przepisy 66

6.3.1.2. Usługa faktycznie świadczona w ogólnym interesie gospodarczym, o której mowa w art. 106 TFUE 68

6.3.1.3. Potrzeba istnienia aktu powierzenia określającego obowiązki świadczenia usług publicznych oraz metody obliczania rekompensaty 70

6.3.1.4. Czas trwania okresu powierzenia 72

6.3.1.5. Zgodność z dyrektywą 2006/111/WE 72

6.3.1.6. Kwota rekompensaty 73

6.3.1.7. Pierwszeństwo przybijania do nabrzeża 75

6.3.1.8. Wniosek 76

6.3.2. Wniosek dotyczący zgodności pomocy z rynkiem wewnętrznym 76

7. Wniosek 77

DECYZJA KOMISJI (UE) 2022/348

z dnia 17 czerwca 2021 r.

w sprawie środków SA.32014, SA.32015, SA.32016 (2011/C) (ex 2011/NN) wdrożonych przez Włochy i region Toskanii na rzecz przedsiębiorstwa Toremar i jego nabywcy, przedsiębiorstwa Moby

(notyfikowana jako dokument nr C(2022) 4271)

(Jedynie tekst w języku włoskim jest autentyczny)

(Tekst mający znaczenie dla EOG)

KOMISJA EUROPEJSKA,

uwzględniając Traktat o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, w szczególności jego art. 108 ust. 2 akapit pierwszy,

uwzględniając Porozumienie o Europejskim Obszarze Gospodarczym, w szczególności jego art. 62 ust. 1 lit. a),

po wezwaniu zainteresowanych stron do przedstawienia uwag zgodnie z przywołanymi artykułami (1) i uwzględniając otrzymane odpowiedzi,

a także mając na uwadze, co następuje:

1. PROCEDURA

(1) W dniach 23 marca 2009 r., 9 grudnia 2009 r., 21 grudnia 2009 r., 6 stycznia 2010 r., 27 września 2010 r. oraz 12 października 2010 r. Komisja otrzymała sześć skarg dotyczących szeregu środków wsparcia przyjętych przez Włochy na rzecz przedsiębiorstw należących do byłej grupy Tirrenia (2). Skargi dotyczyły rekompensaty z tytułu świadczenia usług publicznych przyznanej tym przedsiębiorstwom po wygaśnięciu początkowych umów o zamówienie publiczne na usługi zawartych z Włochami na okres od stycznia 1989 r. do grudnia 2008 r. („początkowe umowy”), dodatkowych środków wsparcia określonych w kilku aktach ustawodawczych przyjętych w kontekście procesu prywatyzacji wspomnianych przedsiębiorstw, a także niektórych kwestii dotyczących w szczególności procedury prywatyzacji przedsiębiorstw Tirrenia di Navigazione S.p.A. („Tirrenia”) i Siremar – Sicilia Regionale Marittima S.p.A. („Siremar”).

(2) W dniu 1 grudnia 2010 r. Włochy zgłosiły Komisji rekompensatę wypłaconą przez Włochy w latach 2009 i 2010 na rzecz przedsiębiorstwa Toscana Regionale Marittima S.p.A. („Toremar”).

(3) W dniu 5 października 2011 r. Komisja wszczęła formalne postępowanie wyjaśniające w odniesieniu do szeregu środków przyjętych przez Włochy na rzecz przedsiębiorstw należących do byłej grupy Tirrenia („decyzja z 2011 r.”). Postępowanie dotyczyło m.in. rekompensaty przyznanej przedsiębiorstwu Toremar z tytułu obsługi szeregu tras morskich od dnia 1 stycznia 2009 r. oraz szeregu innych środków przyznanych temu przedsiębiorstwu (zob. motyw 33).

(4) Decyzję z 2011 r. opublikowano w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej. Komisja wezwała zainteresowane strony do przedstawienia uwag na temat środków będących przedmiotem postępowania (3).

(5) Pismem z dnia 28 września 2011 r. Włochy poinformowały już Komisję o zamiarze sprywatyzowania przedsiębiorstw regionalnych należących do byłej grupy Tirrenia, w tym przedsiębiorstwa Toremar. W dniu 26 października 2011 r. Komisja skierowała do Włoch wezwanie do udzielenia informacji w sprawie procedury prywatyzacyjnej. W dniu 30 listopada 2011 r. Włochy przekazały uwagi w odpowiedzi na wniosek Komisji o przedstawienie informacji z dnia 26 października 2011 r.

(6) W dniu 15 listopada 2011 r. Włochy przedstawiły uwagi dotyczące środków objętych decyzją z 2011 r.

(7) Faksem z dnia 28 lutego 2012 r. przedsiębiorstwo Toscana di Navigazione S.r.l. złożyło skargę, w której zarzuciło udzielenie niezgodnej z prawem pomocy państwa w wyniku prywatyzacji przedsiębiorstwa Toremar oraz rekompensaty wypłaconej na rzecz przedsiębiorstwa Moby S.p.A. („Moby”), wybranego nabywcy przedsiębiorstwa Toremar. Dokładniej rzecz ujmując, skarżący twierdził, że: (i) procedura sprzedaży przyniosła korzyść przedsiębiorstwu Moby, (ii) połączenie przedsiębiorstw Toremar i Moby skutkuje monopolem na trasach Piombino – wyspa Elba oraz (iii) rekompensata przyznana przedsiębiorstwu Moby za świadczenie usługi publicznej przez 12 lat obowiązywania nowego zamówienia publicznego na usługi jest niezgodna z rynkiem wewnętrznym w zakresie, w jakim podobne usługi są już świadczone na warunkach komercyjnych przez samego skarżącego.

(8) W piśmie z dnia 19 lipca 2012 r. Włochy przedstawiły dodatkowe informacje dotyczące prywatyzacji przedsiębiorstw regionalnych należących do byłej grupy Tirrenia, w tym przedsiębiorstwa Toremar.

(9) W dniu 7 listopada 2012 r. Komisja przedłużyła postępowanie m.in. ze względu na pewne dodatkowe środki wsparcia przyznane przedsiębiorstwu Toremar przez region Toskanii w postaci rekompensaty ze środków publicznych przyznanej na rzecz przedsiębiorstwa Toremar w ramach nowego zamówienia publicznego na usługi. W dniu 19 grudnia 2012 r. Komisja przyjęła zmienioną wersję tej decyzji („decyzja z 2012 r.”).

(10) Decyzję z 2012 r. opublikowano w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej. Komisja wezwała zainteresowane strony do przedstawienia uwag na temat środków będących przedmiotem postępowania (4).

(11) W dniu 11 grudnia 2012 r. Włochy przedstawiły swoje uwagi, a w dniu 22 kwietnia 2013 r. Komisja otrzymała uwagi od przedsiębiorstwa Toremar i jego nabywcy, przedsiębiorstwa Moby.

(12) Decyzją z dnia 22 stycznia 2014 r. („decyzja z 2014 r.”) (5) Komisja zamknęła formalne postępowanie wyjaśniające dotyczące szeregu środków przyjętych przez region Sardynii na rzecz przedsiębiorstwa Saremar. W 2017 r. Sąd oddalił skargę przedsiębiorstwa Saremar i władz regionu na tę decyzję (6).

(13) W dniach 25 stycznia 2018 r., 29 marca 2018 r., 31 sierpnia 2018 r., 12 lutego 2019 r., 5, 14 i 17 lutego 2020 r. oraz 12 października 2020 r. Komisja zwróciła się do Włoch o dodatkowe informacje. Włochy przekazały te informacje w dniach 26 kwietnia 2018 r., 31 maja 2018 r., 2 listopada 2018 r., 11 grudnia 2018 r., 8 kwietnia 2019 r., 16 i 28 października 2019 r., 7, 16, i 23 lutego 2020 r., 21 kwietnia 2020 r., 9 listopada 2020 r. oraz 1 i 10 grudnia 2020 r.

(14) Jak określono w sekcji 2.3, niniejsza decyzja dotyczy jedynie możliwej pomocy na rzecz przedsiębiorstwa Toremar. Wszystkie pozostałe środki objęte zakresem decyzji z lat 2011 i 2012 są przedmiotem odrębnego postępowania w ramach spraw SA.32014, SA.32015 i SA.32016, a zatem nie wchodzą w zakres niniejszej decyzji. W szczególności te pozostałe środki dotyczą innych przedsiębiorstw należących do byłej grupy Tirrenia.

2. KONTEKST I OPIS ŚRODKÓW OBJĘTYCH POSTĘPOWANIEM

2.1. Ramy ogólne

2.1.1. Początkowe umowy

(15) Grupa Tirrenia tradycyjnie należała do Włoch za pośrednictwem przedsiębiorstwa Fintecna (7) i początkowo obejmowała sześć przedsiębiorstw, mianowicie przedsiębiorstwa Tirrenia, Adriatica, Caremar, Saremar, Siremar i Toremar. Przedsiębiorstwa te świadczyły usługi transportu morskiego na podstawie odrębnych umów o zamówienie publiczne na usługi zawartych z Włochami w 1991 r., obowiązujących przez 20 lat od stycznia 1989 r. do grudnia 2008 r. („początkowe umowy”). Przedsiębiorstwo Fintecna posiadało 100 % kapitału podstawowego przedsiębiorstwa Tirrenia, które z kolei posiadało całościowy udział w przedsiębiorstwach regionalnych Adriatica, Caremar, Siremar, Saremar i Toremar. Przedsiębiorstwo Adriatica, które w przeszłości obsługiwało szereg tras między Włochami a Albanią/Chorwacją/Grecją/Czarnogórą, połączyło się z przedsiębiorstwem Tirrenia w 2004 r.

(16) Wspomniane początkowe umowy miały zagwarantować regularne i stabilne świadczenie usług transportu morskiego, z których większość łączy Włochy kontynentalne z Sycylią, Sardynią i innymi mniejszymi włoskimi wyspami. W tym celu Włochy przyznały wsparcie finansowe w postaci dotacji wypłaconych bezpośrednio na rzecz każdego przedsiębiorstwa należącego do grupy Tirrenia.

(17) Przedsiębiorstwo Toremar obsługiwało tradycyjnie szereg tras kabotażu morskiego (8) pomiędzy regionem Toskanii a mniejszymi pobliskimi wyspami. Dokładne trasy, o których mowa, opisano w motywie 38.

(18) W dniu 6 sierpnia 1999 r. Komisja podjęła decyzję o wszczęciu postępowania określonego w art. 108 ust. 2 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej („TFUE”) w sprawie pomocy wypłaconej na podstawie początkowych umów na rzecz sześciu przedsiębiorstw, które wówczas składały się na grupę Tirrenia.

(19) Na etapie postępowania Włochy wystąpiły o podzielenie sprawy grupy Tirrenia w taki sposób, aby można było skoncentrować się na wydaniu ostatecznej decyzji dotyczącej przedsiębiorstwa Tirrenia. Wniosek ten wynikał z zamiaru przystąpienia przez Włochy do prywatyzacji grupy, poczynając od przedsiębiorstwa Tirrenia, oraz z chęci przyspieszenia tego procesu w odniesieniu do tej spółki.

(20) Komisja uznała, że może przychylić się do wniosku Włoch, i decyzją 2001/851/WE (9) zamknęła postępowanie wszczęte w odniesieniu do pomocy przyznanej przedsiębiorstwu Tirrenia („decyzja z 2001 r.”). Pomoc uznano za zgodną z rynkiem wewnętrznym pod warunkiem wypełnienia przez Włochy określonych zobowiązań.

(21) Decyzją 2005/163/WE (10) („decyzja z 2004 r.”) Komisja uznała rekompensatę przyznaną przez Włochy na rzecz przedsiębiorstw należących do grupy Tirrenia innych niż przedsiębiorstwo Tirrenia za częściowo zgodną z rynkiem wewnętrznym, częściowo zgodną pod warunkiem wypełnienia przez Włochy szeregu zobowiązań oraz częściowo niezgodną z rynkiem wewnętrznym. Decyzję oparto na danych rachunkowych z lat 1992–2001 i przewidziano w niej określone warunki mające na celu zapewnienie zgodności rekompensaty z rynkiem wewnętrznym przez cały okres obowiązywania początkowych umów.

(22) W wyroku z dnia 4 marca 2009 r. w sprawach T-265/04, T-292/04 i T-504/04 (11) („wyrok z 2009 r.”) Sąd stwierdził nieważność decyzji z 2004 r.

(23) Decyzją (UE) 2020/1411 (12) Komisja zakończyła postępowanie dotyczące przedsiębiorstw należących do grupy Tirrenia innych niż Tirrenia, w tym przedsiębiorstwa Toremar, w odniesieniu do lat 1992–2008 („decyzja w sprawie grupy Tirrenia z 2020 r.”). Komisja stwierdziła, że pomoc przyznana na świadczenie usług morskiego transportu kabotażowego stanowi istniejącą pomoc, podczas gdy pomoc przyznana na świadczenie usług międzynarodowego transportu morskiego jest zgodna z zasadami ramowymi dotyczącymi usług świadczonych w ogólnym interesie gospodarczym („UOIG”) z 2011 r. („zasady ramowe UOIG z 2011 r.”) (13).

(24) Decyzją (UE) 2020/1412 (14) Komisja zamknęła formalne postępowanie wyjaśniające w odniesieniu do środków przyznanych przedsiębiorstwu Tirrenia i jego nabywcy, CIN, na lata 2009–2020.

2.1.2. Przedłużenie początkowych umów

(25) W art. 26 dekretu z mocą ustawy nr 207 z dnia 30 grudnia 2008 r., przekształconego w ustawę nr 14 z dnia 27 lutego 2009 r., przewidziano przedłużenie początkowych umów (w tym umowy mającej zastosowanie do przedsiębiorstwa Toremar), które pierwotnie miały wygasnąć w dniu 31 grudnia 2008 r., o rok, tj. do dnia 31 grudnia 2009 r.

(26) Art. 19-ter dekretu z mocą ustawy nr 135 z dnia 25 września 2009 r., przekształconego w ustawę nr 166 z dnia 20 listopada 2009 r., („ustawa z 2009 r.”) stanowi, że z uwagi na prywatyzację przedsiębiorstw z grupy Tirrenia udziały przedsiębiorstw regionalnych (z wyjątkiem przedsiębiorstwa Siremar) zostaną nieodpłatnie przeniesione ze spółki dominującej Tirrenia w sposób następujący: a) przedsiębiorstwo Caremar zostanie wstępnie przeniesione do regionu Kampanii. Następnie region Kampanii miał przenieść do regionu Lacjum działalność przedsiębiorstwa Caremar obsługującą połączenia transportowe z Wyspami Poncjańskimi niezależnie pod nazwą Laziomar (15); b) przedsiębiorstwo Saremar zostanie przeniesione do regionu Sardynii; oraz c) przedsiębiorstwo Toremar zostanie przeniesione do regionu Toskanii.

(27) W ustawie z 2009 r. określono również, że nowe umowy miały zostać uzgodnione między Włochami a przedsiębiorstwami Tirrenia i Siremar do dnia 31 grudnia 2009 r. Podobnie usługi regionalne miały zostać przewidziane w projektach umów o zamówienie publiczne na usługi, które miały zostać uzgodnione pomiędzy władzami regionalnymi Sardynii i Toskanii a przedsiębiorstwami Saremar i Toremar odpowiednio do dnia 31 grudnia 2009 r. oraz pomiędzy regionami Kampanii i Lacjum a przedsiębiorstwami Caremar i Laziomar odpowiednio do dnia 28 lutego 2010 r. Projekty nowych umów/zamówień publicznych na usługi miały zostać objęte przetargiem wraz z samymi przedsiębiorstwami i zawarte z nabywcami po zakończeniu prywatyzacji każdego z tych przedsiębiorstw (16).

(28) W tym celu w ustawie z 2009 r. przewidziano dalsze przedłużenie początkowych umów (w tym umowy mającej zastosowanie do przedsiębiorstwa Toremar) na okres od dnia 1 stycznia 2010 r. do dnia 30 września 2010 r.

(29) W ustawie z 2009 r. określono również pułapy rocznej rekompensaty z tytułu świadczenia usług od 2010 r. (w ramach przedłużenia początkowych umów, jak również w ramach nowych umów i zamówień publicznych na usługi), wynoszące łącznie 184 942 251 EUR, w następujący sposób: Przedsiębiorstwo Maksymalna roczna rekompensata Tirrenia 72 685 642 EUR Siremar 55 694 895 EUR Saremar 13 686 441 EUR Toremar 13 005 441 EUR Caremar 29 869 832 EUR (17) Tabela 1 – Pułapy rekompensaty od 2010 r.

(30) Ponadto w art. 1 ustawy nr 163 z dnia 1 października 2010 r., przekształcającej dekret z mocą ustawy nr 125 z dnia 5 sierpnia 2010 r., („ustawa z 2010 r.”) przewidziano dalsze przedłużenie początkowych umów (w tym umowy mającej zastosowanie do przedsiębiorstwa Toremar) na okres od dnia 1 października 2010 r. do czasu zakończenia procesów prywatyzacji przedsiębiorstw Tirrenia i Siremar co nastąpiło w dniach 19 lipca 2012 r. i 31 lipca 2012 r. odpowiednio.

2.1.3. Prywatyzacja przedsiębiorstwa Toremar i zawarcie nowej umowy o zamówienie publiczne na usługi

(31) W styczniu 2010 r. rozpoczęto postępowanie o udzielenie zamówienia (zob. sekcja 2.3.2) w celu znalezienia nabywcy przedsiębiorstwa Toremar w pakiecie z nowym zamówieniem publicznym na świadczenie usług transportu morskiego przez 12 lat w zamian za rekompensatę z tytułu świadczenia usług publicznych.

(32) W następstwie złożeni zwycięskiej oferty w postępowaniu o udzielenie zamówienia przedsiębiorstwo Moby stało się nowym właścicielem przedsiębiorstwa Toremar. Umowę sprzedaży między regionem Toskanii a przedsiębiorstwem Moby zawarto dnia 2 stycznia 2012 r. Tego samego dnia strony (w tym Toremar) podpisały nową umowę o zamówienie publiczne na usługi transportu morskiego. Na tej podstawie w dniu 2 stycznia 2012 r. nastąpiło przeniesienie własności wszystkich udziałów przedsiębiorstwa Toremar z regionu Toskanii na przedsiębiorstwo Moby.

2.2. Środki objęte zakresem decyzji z 2011 r. i 2012 r.

(33) W toku formalnego postępowania wyjaśniającego wszczętego decyzjami z lat 2011 i 2012 ocenie poddano następujące środki: a) rekompensatę z tytułu usług świadczonych w ogólnym interesie gospodarczym („UOIG”) w ramach przedłużenia początkowych umów (środek 1); b) niezgodne z prawem przedłużenie pomocy na ratowanie przedsiębiorstw Tirrenia i Siremar (środek 2); c) prywatyzację przedsiębiorstw należących do byłej grupy Tirrenia (18) (środek 3); d) rekompensatę wypłaconą z tytułu świadczenia UOIG w ramach przyszłych umów/zamówień publicznych na usługi (środek 4); e) pierwszeństwo przybijania do nabrzeża (środek 5); f) środki ustanowione ustawą z 2010 r. przekształcającą dekret z mocą ustawy 125/2010 (środek 6); g) dodatkowe środki przyjęte przez region Sardynii na rzecz przedsiębiorstwa Saremar (środek 7).

(34) Decyzją z 2014 r. Komisja zamknęła formalne postępowanie wyjaśniające dotyczące środków przyjętych przez region Sardynii na rzecz przedsiębiorstwa Saremar, które określono powyżej jako środek 7, z wyjątkiem jednego środka (19).

2.3. Szczegółowy opis środków, których dotyczy niniejsza decyzja

(35) Niniejsza decyzja dotyczy jedynie środków 1, 3, 4, 5 i 6 wymienionych w motywie 33 w zakresie, w jakim odnoszą się one do przedsiębiorstw Toremar i Moby. Środki te opisano bardziej szczegółowo w kolejnych sekcjach.

2.3.1. Przedłużenie początkowej umowy między przedsiębiorstwem Toremar a Włochami

2.3.1.1. Obowiązki świadczenia usług publicznych

(36) W art. 1 początkowej umowy zawartej z przedsiębiorstwem Toremar przewidziano pięcioletnie plany przedstawiające szczegółowe informacje na temat obsługiwanych portów, rodzaju statków, które mają zostać wykorzystane, wymaganej częstotliwości połączeń w ramach usługi oraz opłat, które mają być uiszczane.

(37) Pierwszy plan pięcioletni (1990–1994) dla przedsiębiorstwa Toremar został zatwierdzony dekretem ministerialnym z dnia 29 maja 1990 r. i zastosowany z mocą wsteczną od dnia 1 stycznia 1990 r. W drugim planie obejmującym okres 1995–1999, który został zatwierdzony dekretem ministerialnym z dnia 14 maja 1996 r., nie wprowadzono żadnych zmian w kwestiach obsługiwanych połączeń i ich częstotliwości. Jeśli chodzi o lata 2000–2004 i 2005–2008, plan sporządzono, ale nigdy nie został formalnie zatwierdzony przez właściwe ministerstwa. Zamiast tego rząd podejmował decyzje ad hoc, aby lepiej dostosować usługi do potrzeb społeczności lokalnych bez wprowadzania jednak istotnych zmian w systemie świadczenia usług publicznych.

(38) Na podstawie początkowej umowy, przedłużonej kolejnymi aktami prawnymi, o których mowa powyżej w motywach 25–30, przedsiębiorstwo Toremar obsługiwało w ciągu roku następujące trasy: — Na trasie Livorno – Gorgona – Capraia przedsiębiorstwo Toremar świadczyło usługi pasażerskie i mieszane (przewóz pasażerów i pojazdów), zapewniając usługę co dwa tygodnie, jeśli chodzi o wyspę Gorgona, oraz codziennie, jeśli chodzi o wyspę Capraia. Inny operator, Piccola Società Cooperativa Marittima Ligure Tirrena A.R.L., również obsługiwał tę trasę w lipcu i sierpniu za pomocą szybkiego statku przeznaczonego wyłącznie do przewozu osób. Przedsiębiorstwo przestało jednak obsługiwać tę trasę w 2010 r. — Na trasie Piombino – Portoferraio (wyspa Elba) przedsiębiorstwo Toremar świadczyło codziennie usługi mieszane. Na tej trasie rywalizowały również przedsiębiorstwo Moby, oferujące przez cały rok częste rejsy mieszane, oraz dwóch nowych uczestników – przedsiębiorstwo Blu Navy, które rozpoczęło rejsy w 2010 r. (od kwietnia do października), oraz przedsiębiorstwo Elba Ferries, które świadczyło usługi tylko w sezonie letnim. — Na trasie Piombino – Cavo – Portoferraio (wyspa Elba) Toremar świadczył jedyną usługę transportu pasażerskiego przy użyciu szybkiego wodolotu. — Na trasie Piombino – Rio Marina – Porto Azzurro – Pianosa (wyspa Elba) Toremar był jedynym operatorem świadczącym codziennie mieszane usługi do portu w Rio Marina oraz cotygodniowy rejs do portu w Pianosa. — Na trasie Porto S. Stefano – wyspa Giglio Toremar świadczył usługi mieszane przez cały rok. Operator Maregiglio był również obecny na tej trasie, świadcząc usługi mieszane w okresie od kwietnia do listopada ze średnią częstotliwością od dwóch do czterech rejsów dziennie w październiku i listopadzie oraz od sześciu do ośmiu między kwietniem a wrześniem.

2.3.1.2. Budżet i okres obowiązywania

(39) Poniższa tabela 2 przedstawia roczną kwotę rekompensaty wypłaconą przez Włochy przedsiębiorstwu Toremar za lata 2009–2011.

(40) Ponadto region Toskanii zarezerwował dodatkowy roczny budżet w wysokości 3 000 000 EUR w celu dokonania płatności na rzecz przedsiębiorstwa Toremar po zgłoszeniu faktycznych przychodów i kosztów z lat 2010–2011. W tych latach, w wyniku kryzysu gospodarczego i finansowego, liczba pasażerów znacznie spadła, a jednocześnie koszty paliwa wzrosły. W opinii regionu Toskanii rekompensata wypłacona z centralnego budżetu państwa nie była zatem wystarczająca do pokrycia łącznych kosztów świadczenia usługi publicznej. Rok Rekompensata Rezerwa Łącznie 2009 13 572 035 13 572 035 2010 13 005 441 3 000 000 16 005 441 2011 13 005 441 3 000 000 16 005 441 Tabela 2 – Rekompensata przyznana za lata 2009–2011 (EUR)

(41) W początkowej umowie przewidziano wypłacanie rocznej rekompensaty z tytułu świadczenia usług publicznych w następujący sposób: pierwsza płatność w formie zaliczki dokonywana w marcu każdego roku w wysokości 70 % rekompensaty wypłaconej w roku poprzednim. Druga płatność dokonywana w czerwcu jest równa 20 % rekompensaty. Ewentualne wyrównanie wypłacane do dnia 30 listopada odpowiada różnicy pomiędzy wypłaconymi kwotami a ujemnym bilansem kosztów i przychodów operacyjnych w bieżącym roku. Gdyby okazało się, że przedsiębiorstwo Toremar otrzymało kwotę wyższą niż koszt netto świadczonych usług (przychód minus straty), musiałoby zwrócić różnicę zgodnie z postanowieniami początkowej umowy (20). — Rekompensata przyznana w 2009 r.

(42) W dekrecie prezydenckim nr 501 z dnia 1 czerwca 1979 r. („dekret nr 501/79”) określono poszczególne elementy (przychody i koszty) uwzględniane przy obliczaniu dotacji wypłacanej na rzecz operatorów świadczących usługę publiczną transportu morskiego. Ponadto w ustawie nr 856 z dnia 5 grudnia 1986 r. („ustawa 856/86”) przewidziano określone zmiany w systemie wypełniania obowiązku świadczenia usług publicznych transportu morskiego we Włoszech. Jeżeli chodzi o połączenia z mniejszymi i największymi wyspami, w art. 11 ustawy zmieniono kryteria obliczania rekompensaty z tytułu świadczenia usług publicznych. Dotacje należało bowiem obliczać na podstawie różnicy między przychodami i kosztami usługi określonymi za pomocą uśrednionych i obiektywnych parametrów, jak również należało uwzględnić racjonalny zwrot z zainwestowanego kapitału. Art. 11 stanowi również, że zamówienia publiczne na usługi musiały uwzględniać wykaz tras, na które przyznano dotacje, częstotliwość połączeń i rodzaje eksploatowanych statków. Dotacje miały zatwierdzać właściwe ministerstwa. Zasady określone w dekrecie prezydenckim nr 501/79 oraz ustawie nr 856/86 odzwierciedlono w początkowych umowach.

(43) W 2009 r. rekompensatę z tytułu świadczenia UOIG istotnie obliczono zgodnie z metodą określoną w początkowej umowie, która obowiązywała od 1991 r. i którą przedłużono po upływie jej pierwotnej daty wygaśnięcia w dniu 31 grudnia 2008 r. W szczególności rekompensata odpowiadała łącznej stracie netto odnotowanej na usługach świadczonych w ramach systemu świadczenia usług publicznych, powiększonej o kwotę zmienną odpowiadającą wysokości zwrotu z zainwestowanego kapitału.

(44) Aby obliczyć rekompensatę określoną przez organy publiczne, uwzględniono następujące elementy kosztów: koszty nabycia, reklamy i zakwaterowania, koszty załadunku, rozładunku i manewrowania, koszty personelu administracyjnego na lądzie, koszty utrzymania statku, koszty administracyjne, koszty ubezpieczenia, koszty wynajmu i leasingu, paliwo, podatki i koszty amortyzacji. — Rekompensata przyznana w latach 2010 i 2011 oraz od 2012 r.

(45) Od 2010 r. rekompensatę z tytułu świadczenia UOIG ustalano za pomocą nowej metody określonej w dyrektywie CIPE (21) z dnia 9 listopada 2007 r. zatytułowanej „Kryteria określania obowiązków świadczenia usług publicznych oraz zmian taryf w sektorze kabotażu morskiego związanego z interesem publicznym” („dyrektywa CIPE”) (22). Zgodnie z preambułą dyrektywę CIPE przyjęto w kontekście prywatyzacji przedsiębiorstw publicznych świadczących usługi transportu morskiego w ramach systemu świadczenia usług publicznych (23). Przepisy dyrektywy CIPE stosowano w odniesieniu do usług świadczonych przez przedsiębiorstwa należące do grupy Tirrenia od 2010 r., nawet przed wejściem w życie nowych umów i zamówień publicznych na usługi w następstwie prywatyzacji poszczególnych przedsiębiorstw.

(46) Metoda określona w dyrektywie CIPE umożliwia przedsiębiorstwom świadczenie usługi publicznej transportu morskiego w celu uzyskania odpowiedniego zwrotu. Stopa zwrotu z kapitału jest obliczana na podstawie średniego ważonego kosztu kapitału („WACC”).

(47) Wymaganą stopę zwrotu z kapitału własnego (24) oblicza się za pomocą kapitałowego modelu wyceny aktywów („CAPM”). W ramach tego modelu koszt kapitału własnego oblicza się jako funkcję (i) stopy wolnej od ryzyka, (ii) współczynnika beta (oszacowanie profilu ryzyka przedsiębiorstwa względem rynku akcji) oraz (iii) premii z tytułu ryzyka cen akcji przypisanej do rynku akcji.

(48) W szczególności koszt kapitału własnego zostałby obliczony przez zastosowanie premii z tytułu ponoszenia dodatkowego ryzyka do stopy zwrotu z działalności wolnej od ryzyka. Premię tę oblicza się jako premię z tytułu ryzyka na rynku pomnożoną przez współczynnik beta, który odzwierciedla, jak ryzykowna jest konkretna działalność względem rynku.

(49) Zgodnie z dyrektywą CIPE stopa zwrotu z działalności wolnej od ryzyka odpowiada średniej rentowności brutto dziesięcioletnich obligacji referencyjnych w odniesieniu do poprzednich 12 miesięcy, za które dostępne są dane.

(50) W dyrektywie CIPE ustalono premię z tytułu ryzyka rynkowego na poziomie 4 %. W przypadku usługi świadczonej na zasadzie niewyłącznej zakładane większe ryzyko ponoszone przez operatora jest jednak wynagradzane dzięki dodaniu dodatkowych 2,5 % do premii z tytułu ryzyka rynkowego.

(51) W praktyce kwota rekompensaty wypłacanej na rzecz przedsiębiorstwa Toremar nie może jednak przekroczyć pułapu 13 005 441 EUR rocznie, jak określono w ustawie z 2009 r. (zob. motyw 29). Mimo że w ustawie z 2009 r. ustalono górną granicę rocznej rekompensaty wypłacanej na rzecz wszystkich przedsiębiorstw należących do grupy Tirrenia z tytułu świadczenia usług transportu morskiego objętych systemem świadczenia usług publicznych, dyrektywa CIPE również zawiera określone zabezpieczenia, które umożliwiają tym operatorom pokrycie w wystarczającym stopniu ponoszonych kosztów operacyjnych.

(52) W szczególności zgodnie z dyrektywą CIPE zakres usług, maksymalne taryfy określone w nowym zamówieniu publicznym na usługi oraz faktycznie przyznana rekompensata muszą być określone w taki sposób, aby dostawca usług otrzymał rekompensatę na pokrycie całości dopuszczalnych kosztów. Zastosowanie ma następujący wzór: VA(RSP) + VA(AI(X)) = VA(CA) gdzie: — VA(RSP) oznacza zdyskontowaną wartość rekompensaty z tytułu wypełniania obowiązków świadczenia usług publicznych; — VA(AI(X)) oznacza zdyskontowaną wartość pozostałych przychodów (przychody z taryf i inne); — (VA(CA)) oznacza zdyskontowaną wartość dopuszczalnych kosztów operacyjnych, spłaty zadłużenia i zwrotu z zainwestowanego kapitału.

(53) Jeżeli powyższy wzór prowadzi do uzyskania niesatysfakcjonującego wyniku, można ograniczyć zakres działań objętych dotacjami lub ewentualnie można dokonać przeglądu organizacji usługi (np. rodzaju statków) lub zmienić ograniczenia dotyczące taryf.

(54) Ponadto pułap taryf mający zastosowanie do poszczególnych usług, po odliczeniu podatków i opłat portowych, dostosowuje się corocznie na podstawie następującego wzoru ceny maksymalnej: ΔΤ = ΔΡ – Χ gdzie: — ΔΤ oznacza roczną procentową zmianę pułapu taryfy; — ΔΡ oznacza stopę inflacji w roku odniesienia; — Χ oznacza faktyczną stopę roczną korekty pułapu taryfy określoną w zamówieniu publicznym na usługi, która pozostaje na stałym poziomie w okresie obowiązywania zamówienia.

(55) W dyrektywie CIPE określono również, że pułap taryfy można dostosować w taki sposób, aby odwzorować zmiany kosztów paliwa, przyjmując za punkt odniesienia standardowe publicznie dostępne ceny.

2.3.2. Prywatyzacja przedsiębiorstwa Toremar

(56) W dniu 13 stycznia 2010 r. region Toskanii opublikował w swoim Dzienniku Urzędowym (25) oraz w Dzienniku Urzędowym Republiki Włoskiej (26) zaproszenie do składania ofert w przetargu obejmującym sprzedaż przedsiębiorstwa Toremar oraz przyznanie rekompensaty z tytułu świadczenia usług publicznych na trasach morskich, o których mowa w motywie 38 powyżej. Ponadto ogłoszenie to zostało opublikowane w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej (27) w dniu 14 stycznia 2010 r. oraz w kilku gazetach krajowych (28).

(57) Włochy wybrały procedurę, o której mowa w art. 20 ust. 1 dekretu ustawodawczego nr 163/2006 – kodeks zamówień publicznych (il Codice dei Contratti pubblici) przypominającym art. 21 dyrektywy 2004/18/WE Parlamentu Europejskiego i Rady (29), który stanowi, że „[p]roces udzielania zamówień, których przedmiotem są usługi wymienione w załączniku II B [takie jak usługi transportu wodnego], regulują wyłącznie przepisy art. 23 [specyfikacje techniczne] i 35 ust. 4 [ogłoszenia]”. Wybranym kryterium udzielenia zamówienia była oferta najkorzystniejsza ekonomicznie.

2.3.2.1. Procedura sprzedaży i ostateczne udzielenie zamówienia

(58) Po opublikowaniu zaproszenia do składania ofert w dniu upływu terminu do ich składania zainteresowanie udziałem wyraziło 11 stron, mianowicie: Moby, Toscana di Navigazione S.r.l., Pigreco S.r.l., Sinven S.r.l., Vector S.r.l., Forship S.r.l., Medmar Navi S.p.a., Grandi Navi Veloci S.p.a., Buquebus Italia S.r.l., Loss Cipreses S.p.a. oraz Blu Navy/Transeuropa Ferries.

(59) Z dokumentacji złożonej przez wszystkie 11 przedsiębiorstw wynikało, że wszystkie one spełniają wymogi określone w ogłoszeniu przetargowym, w związku z czym wszystkie zaproszono do złożenia oferty.

(60) Zaproszenie do składania ofert zawierało projekt nowej 12-letniej umowy, która miała zostać zawarta między zwycięskim oferentem a regionem Toskanii, a także bardziej szczegółowe informacje dotyczące postępowania o udzielenie zamówienia. W szczególności w zaproszeniu do składania ofert potwierdzono, że w przypadku zamówienia na usługi zostanie wybrana oferta najkorzystniejsza ekonomicznie, przy czym za cenę będzie można otrzymać do 20 punktów, za jakość – do 70 punktów, a za usługi dodatkowe – do 10 punktów. Jeżeli chodzi o cenę sprzedaży przedsiębiorstwa Toremar, w zaproszeniu do składania ofert podano stałą kwotę odpowiadającą 10 258 397 EUR, obliczoną na podstawie niezależnego badania, w którym oceniono całkowitą wartość aktywów przedsiębiorstwa Toremar (zob. motywy 65–73). Cena ta nie podlegała negocjacjom i nie była przedmiotem oferty finansowej oferentów.

(61) W związku z powyższym wszystkich potencjalnych oferentów wezwano do uwzględnienia w ich ofercie finansowej powyższej stałej kwoty za sprzedaż przedsiębiorstwa Toremar; natomiast region Toskanii miał wybrać ofertę najkorzystniejszą ekonomicznie w odniesieniu do całego przetargu na podstawie ceny oraz innych, głównie jakościowych, kryteriów dotyczących usługi, jak określono w zaproszeniu do składania ofert (zob. motyw 60).

(62) Wszystkich 11 oferentów otrzymało dostęp do wirtualnych pokojów danych zawierających następujące informacje: 1) wszystkie informacje prawne, techniczne, finansowe i handlowe dotyczące przedsiębiorstwa Toremar; 2) informacje dotyczące floty, wartości niematerialnych i prawnych oraz nieruchomości należących do przedsiębiorstwa; 3) wszystkie informacje dotyczące umów o świadczenie usług i zakup towarów; 4) procedury oceny punktowej oraz formularz techniczny przetargu; 5) wszystkie pozostałe informacje potrzebne potencjalnym nabywcom do prawidłowej wyceny przedmiotu sprzedaży.

(63) Ofertę złożyły dwa przedsiębiorstwa – Moby i Toscana di Navigazione, oba prowadzące działalność w zakresie żeglugi we Włoszech. Pozostałe dziewięć przedsiębiorstw nie złożyło oferty w wyznaczonym terminie.

(64) Po dokonaniu oceny ofert przedsiębiorstwo Toscana di Navigazione S.r.l. wykluczono z postępowania, ponieważ złożona przez nie oferta ekonomiczna była niezgodna z ofertą techniczną i wymogami dotyczącymi zdolności finansowej określonymi w dokumentacji przetargowej. Przetarg wygrało zatem przedsiębiorstwo Moby, zarówno w odniesieniu do prywatyzacji przedsiębiorstwa Toremar, jak i w odniesieniu do świadczenia usług transportu morskiego (zob. sekcja 2.3.3).

2.3.2.2. Umowa sprzedaży

(65) Biorąc pod uwagę charakter przetargu, region Toskanii zdecydował się określić stałą kwotę za cenę kapitału podstawowego przedsiębiorstwa Toremar w celu wyłonienia najbardziej konkurencyjnej oferty.

(66) Umowa sprzedaży, zawarta w dniu 2 stycznia 2012 r., określa przeniesienie własności udziałów przedsiębiorstwa Toremar na przedsiębiorstwo Moby za cenę stałą w wysokości 10 258 397 EUR. Płatność tej kwoty rozłożono na dziesięć rocznych rat, począwszy od końca pierwszego roku obowiązywania umowy, tj. od dnia 2 stycznia 2013 r.

(67) Stałą cenę w wysokości 10 258 397 EUR za 100 % udziałów przedsiębiorstwa Toremar określono na podstawie oceny niezależnego biegłego zleconej przez region Toskanii i przygotowanej przez Fidi Toscana S.p.A. („sprawozdanie opracowane przez Fidi”).

(68) Kwota ta odnosi się do wartości środków trwałych, budynków, statków, innych rzeczowych aktywów trwałych, aktywów finansowych i innych należności przedsiębiorstwa według stanu na dzień 30 czerwca 2010 r. Wartości niematerialne i prawne (np. koncesje, zezwolenia, licencje, znaki towarowe itp.) wyłączono z oceny i decyzję w ich sprawie pozostawiono oferentom. Kwotę tę następnie skorygowano o różnicę między wartością księgową udziałów na dzień 30 czerwca 2010 r. a ich wartością rynkową (30).

(69) Powyższa kwota obejmuje również pożyczkę w wysokości 9 772 572 EUR, o której spłatę wystąpiono do przedsiębiorstwa Tirrenia („pożyczka”).

(70) Zgodnie z art. 1 ust. 5 i 6 umowy sprzedaży w odniesieniu do pierwszej raty przedsiębiorstwo Moby oświadcza, że wpłaciło z góry na rzecz regionu Toskanii kwotę 485 825 EUR, która odpowiada różnicy między ceną sprzedaży a pożyczką.

(71) Zgodnie z art. 1 ust. 3 umowy sprzedaży zapłata ustalonej ceny – z wyjątkiem kwoty wpłaconej z góry – jest uzależniona od spłaty kwoty 9 772 572 EUR należnej przedsiębiorstwu Toremar od przedsiębiorstwa Tirrenia (31). Zgodnie z art. 4 ust. 3 umowy sprzedaży, gdyby kwota pożyczki nie została odzyskana, przedsiębiorstwo Moby pozostaje zobowiązane do przekazania pożyczki (lub jej dowolnej pozostałej części) na rzecz regionu Toskanii w dowolnym momencie, aż do upływu okresu, na który udzielono zamówienia publicznego na usługi (32).

(72) Zgodnie z art. 4 umowy sprzedaży przedsiębiorstwo Moby jest zobowiązane do powiadomienia regionu Toskanii o każdej sprzedaży udziałów przedsiębiorstwa Toremar osobom trzecim, pozostając jednak współodpowiedzialnym wraz z nowym nabywcą przedsiębiorstwa Toremar za zobowiązania wynikające z zamówienia publicznego na usługi.

(73) Ponadto zgodnie z art. 5 umowy sprzedaży Banca Popolare di Milano udzielił gwarancji na rzecz regionu Toskanii obejmującej całkowitą cenę sprzedaży udziałów przedsiębiorstwa Toremar (w tym zobowiązanie nabywcy do przekazania ewentualnej kwoty pożyczki, która nie została jeszcze odzyskana od przedsiębiorstwa Tirrenia).

2.3.2.3. Postępowanie na poziomie krajowym

(74) Wynik postępowania przetargowego, w wyniku którego przedsiębiorstwo Moby nabyło przedsiębiorstwo Toremar oraz otrzymało zamówienie publiczne na usługi, był przedmiotem kilku postępowań przed sądami krajowymi.

(75) Przedsiębiorstwo Toscana di Navigazione S.r.l., będące oferentem wykluczonym z przetargu i skarżącym w tych postępowaniach, zakwestionowało przed sądami krajowymi legalność wykluczenia go z postępowania o udzielenie zamówienia. Skarżący najpierw wniósł wniosek o zastosowanie środka tymczasowego do Regionalnego Sądu Administracyjnego Toskanii. Sąd oddalił ten wniosek postanowieniem nr 774 z dnia 14 lipca 2011 r. Orzeczenie to zostało utrzymane w mocy w postępowaniu odwoławczym przez Radę Stanu postanowieniem nr 3666 z dnia 31 sierpnia 2011 r., w którym podkreślono w szczególności, że oferta ekonomiczna złożona przez przedsiębiorstwo była niekompletna, jeśli chodzi o dodatkowe usługi, które miały być świadczone, oraz fakt, że nie została wyrażona w ujęciu rocznym, w związku z czym nie można było zastosować mechanizmu ponownej oceny przewidzianego w dokumentacji przetargowej.

(76) Następnie przedsiębiorstwo Toscana di Navigazione S.r.l. odwołało się od wyniku postępowania o udzielenie zamówienia do Regionalnego Sądu Administracyjnego Toskanii, który oddalił odwołanie postanowieniem nr 414 z dnia 1 marca 2012 r., potwierdzając, że oferta przedsiębiorstwa była niezgodna z wymogami instytucji zamawiającej.

(77) Postanowienie to zostało zaskarżone przez przedsiębiorstwo Toscana di Navigazione S.r.l. do Rady Stanu, która postanowieniem nr 83/2015 podjęła decyzję na korzyść przedsiębiorstwa uwzględniła odwołanie, zwracając się do regionu Toskanii o ponowne przeanalizowanie postępowania o udzielenie zamówienia i zweryfikowanie jego wymogów. W wyniku kontroli przeprowadzonej przez region Toskanii przyjęto dekret nr 1312 z dnia 30 marca 2015 r., w którym podtrzymano decyzję regionu Toskanii o wykluczeniu przedsiębiorstwa z postępowania o udzielenie zamówienia, ponieważ nie udowodniono, że zostały spełnione wymogi dotyczące zdolności technicznej, ekonomicznej i finansowej niezbędne do udziału w przetargu.

(78) Przedsiębiorstwo Toscana di Navigazione S.r.l. odwołało się od dekretu nr 1312 z dnia 30 marca 2015 r. do Regionalnego Sądu Administracyjnego Toskanii, który oddalił odwołanie postanowieniem nr 1446 z dnia 26 października 2015 r. Postanowienie to zostało ostatecznie utrzymane w mocy przez Radę Stanu postanowieniem nr 3347/2016.

2.3.3. Nowa umowa o zamówienie publiczne na usługi zawarta między regionem Toskanii a przedsiębiorstwem Moby/Toremar

2.3.3.1. Beneficjent

(79) Jak wspomniano w motywie 63, przedsiębiorstwa Moby i Toscana di Navigazione złożyły ofertę w postępowaniu o udzielenie nowego zamówienia publicznego na usługi. Po wykluczeniu drugiego z tych przedsiębiorstw przedsiębiorstwo Moby/Toremar (33) zawarło w dniu 2 stycznia 2012 r. z regionem Toskanii nową umowę o zamówienie publiczne na usługi w zakresie obsługi tras morskich.

(80) Zgodnie z art. 1 ust. 2 nowej umowy o zamówienie publiczne na usługi Moby będzie świadczyć usługi przewidziane w umowie wyłącznie za pośrednictwem przedsiębiorstwa Toremar.

2.3.3.2. Trasy

(81) Moby/Toremar świadczy usługi przewozu pasażerskiego i mieszanego (pasażersko-samochodowego) w ramach systemu świadczenia usług publicznych na wielu połączeniach kabotażowych, a mianowicie: Livorno – Gorgona – Capraia (połączenie A1) Piombino – Portoferraio (wyspa Elba) (połączenie A2) Piombino – Cavo – Portoferraio (wyspa Elba) (połączenie A2, szybkie) Piombino – Rio Marina – Porto Azzurro – Pianosa (wyspa Elba) (połączenie A3) Porto S. Stefano – wyspa Giglio (połączenie A4) Porto S. Stefano – Giannutri (połączenie A5) Tabela 3 – Sieć tras obsługiwanych przez przedsiębiorstwo Moby/Toremar w ramach nowej umowy o zamówienie publiczne na usługi

2.3.3.3. Czas trwania

(82) Okres obowiązywania nowej umowy o zamówienie publiczne na usługi zawartej między regionem Toskanii a przedsiębiorstwem Moby/Toremar wynosi 12 lat (2012–2024).

2.3.3.4. Obowiązki świadczenia usług publicznych

(83) Wymogi określone w umowie z przedsiębiorstwem Moby/Toremar dotyczą między innymi obsługiwanych portów, rodzaju i zdolności przewozowej statków przydzielonych do obsługiwanych tras morskich, częstotliwości świadczenia usług oraz maksymalnych taryf.

2.3.3.5. Postanowienia dotyczące rekompensaty i ostateczne udzielenie zamówienia

(84) W ramach postępowania o udzielenie zamówienia publicznego kwota rocznej rekompensaty w ramach nowego zamówienia na wykonywanie obowiązków świadczenia usług publicznych na trasach morskich określonych w motywie 81 została ograniczona do 14 550 400 EUR (łącznie 174 604 810 EUR w 12-letnim okresie obowiązywania zamówienia). Wartość tę ustalono jako sumę następujących kwot: kwoty 13 005 441 EUR określonej w ustawie z 2009 r. (zob. motyw 29) oraz dodatkowej kwoty 1 544 959 EUR przewidzianej w art. 19-ter ust. 16 lit. d) ustawy z 2009 r. ze względu na znaczne inwestycje, które operator musi przeprowadzić w całym okresie obowiązywania zamówienia.

(85) Tę kwotę rekompensaty ustalono na podstawie metody określonej w dyrektywie CIPE (zob. motywy 45–55). Zabezpieczenia przewidziane w dyrektywie CIPE uwzględniono w nowej umowie o zamówienie publiczne na usługi.

(86) Zgodnie z art. 4 ust. 2 umowy o zamówienie publiczne na usługi roczną rekompensatę należną przedsiębiorstwu Moby/Toremar oszacowano na kwotę 13 333 318 EUR. Zgodnie z art. 4 ust. 3 umowy o zamówienie publiczne na usługi faktyczna rekompensata wypłacana przedsiębiorstwu Moby/Toremar jest jednak ustalana jako wynik faktycznie zrealizowanej usługi (tj. cena za milę dla każdej trasy), przy uwzględnieniu (handlowego i branżowego) ryzyka określonego w zamówieniu (np. obniżenie rekompensaty, jeżeli przedsiębiorstwo nie wykonuje rejsów, kary za przerwanie świadczenia usług itp.).

(87) Umowa o zamówienie publiczne na usługi przewiduje wypłatę rekompensaty, która nie przekracza kwoty niezbędnej do pokrycia kosztów netto poniesionych w celu wywiązania się z obowiązków świadczenia usług publicznych (równowaga ekonomiczno-finansowa). W przypadku odchyleń od tej równowagi umownej art. 26 umowy przewiduje mechanizm przywrócenia równowagi, w ramach którego ocenia się wszystkie parametry związane z wypłatą rekompensaty. Jeżeli zatem w wyniku istotnej zmiany (34) parametrów ekonomicznych, na których opiera się rekompensata, jej kwota okaże się niewystarczająca na pokrycie wszystkich kosztów poniesionych w związku ze świadczeniem usługi, w nowej umowie o zamówienie publiczne na usługi dopuszcza się zmianę głównych parametrów rekompensaty, mianowicie: (i) systemu taryf; (ii) poziomu oferowanych usług publicznych; (iii) poziomu rocznego pułapu cenowego oraz (iv) dotacji kapitałowych na inwestycje.

(88) Na podstawie art. 4 ust. 4, 5 i 6 umowy o zamówienie publiczne na usługi rekompensata wypłacana operatorowi zostanie zmniejszona o 80 % w przypadku przerwania świadczenia usług z powodu strajku pracowników oraz o 30 % w przypadku nieprzewidzianych zdarzeń, natomiast niewykonanie usług będzie skutkowało nałożeniem kar na operatora.

(89) Zgodnie z art. 24 umowy o zamówienie publiczne na usługi operator jest zobowiązany do wdrożenia systemu monitorowania technicznego, ekonomicznego i zarządczego, zgodnie z którym roczne rachunki zysków i strat związane z usługami świadczonymi na podstawie zamówienia publicznego na usługi są przesyłane władzom regionalnym w celu weryfikacji.

2.3.4. Pierwszeństwo przybijania do nabrzeża

(90) W art. 19-ter ust. 21 ustawy z 2009 r. postanowiono, że aby zagwarantować ciągłość terytorialną z wyspami oraz w świetle obowiązków świadczenia usług publicznych, przedsiębiorstwa należące do byłej grupy Tirrenia, w tym przedsiębiorstwo Toremar, zachowają prawo do przybijania do nabrzeża, które już im przyznano, oraz pierwszeństwo w przydzielaniu nowych miejsc zgodnie z procedurami określonymi przez organy administracji morskiej, jak określono w ustawie nr 84 z dnia 28 stycznia 1994 r. oraz we włoskim kodeksie morskim.

2.3.5. Środki ustanowione ustawą z 2010 r.

(91) W ustawie z 2010 r. umożliwiono przedsiębiorstwom należącym do byłej grupy Tirrenia tymczasowe wykorzystanie zasobów finansowych już przeznaczonych (35) na ulepszenie i modernizację floty na pokrycie pilnych potrzeb związanych z płynnością.Przedsiębiorstwa należące do byłej grupy Tirrenia, które skorzystały z tej możliwości, musiały jednak ponownie uzupełnić te środki specjalne, aby mogły nadal dokonywać niezbędnej modernizacji swoich statków. Modernizacja ta była konieczna do spełnienia nowych międzynarodowych norm bezpieczeństwa wynikających z porozumienia sztokholmskiego z 1996 r. (36).

(92) W szczególności, wykorzystując fundusze z dwóch instrumentów (37), przeznaczono 23 750 000 EUR na opłacenie modernizacji w całej grupie Tirrenia. Przedsiębiorstwo Toremar otrzymało z tej kwoty 1 617 300 EUR, które przeznaczyło na modernizację floty (zob. motyw 138).

(93) Ponadto w art. 1 ustawy z 2010 r. postanowiono również co następuje: a) początkowe umowy zostają przedłużone od dnia 1 października 2010 r. do czasu zakończenia procesów prywatyzacji przedsiębiorstw Tirrenia i Siremar (zob. również motyw 30); b) art. 19-ter dekretu z mocą ustawy 135/2009, przekształconego ze zmianami w ustawę z 2009 r., zmieniono przez wprowadzenie ust. 24a. Zgodnie z tym ustępem wszystkie oficjalne działania i czynności w ramach wykonywania przepisów ust. 1–15 ustawy z 2009 r. są objęte zwolnieniem podatkowym. Ustępy te dotyczą liberalizacji sektora kabotażu morskiego w drodze prywatyzacji grupy Tirrenia, w tym etapu przygotowawczego, tj. przeniesienia własności przedsiębiorstw regionalnych na odpowiednie regiony; c) aby zapewnić ciągłość świadczenia usługi publicznej i wesprzeć proces prywatyzacji przedsiębiorstw należących do byłej grupy Tirrenia, przedmiotowe regiony mogą wykorzystać środki z Fondo Aree Sottoutilizzate („FAS”) (38) zgodnie z dyrektywą CIPE (39).

2.4. Postępowanie w sprawie uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego nr 2007/4609

(94) W następstwie wcześniejszych wymian wiadomości między służbami Komisji i Włochami dyrektor generalny Komisji odpowiedzialny za energię i transport w dniu 19 grudnia 2008 r. wysłał do rządu włoskiego wniosek o udzielenie informacji. Wniosek ten dotyczył m.in. aktualnego przeglądu tras objętych usługą publiczną oraz misji publicznej przewidzianej przez Włochy w ramach proponowanych nowych umów. Ponadto poproszono Włochy o udzielenie większej ilości informacji szczegółowych na temat planów prywatyzacji dotyczących grupy Tirrenia.

(95) W piśmie z dnia 28 kwietnia 2009 r. Włochy udzieliły szczegółowej odpowiedzi na wniosek Komisji z dnia 19 grudnia 2008 r. W piśmie tym Włochy stwierdziły między innymi, że: 1) przedłużenie początkowych umów do dnia 31 grudnia 2009 r. było konieczne do liberalizacji sektora kabotażu morskiego we Włoszech w drodze prywatyzacji grupy Tirrenia; 2) rekompensata z tytułu świadczenia usług publicznych przyznana grupie Tirrenia była konieczna do zapewnienia ciągłości terytorialnej z wyspami za pomocą połączeń morskich, których prywatni operatorzy rynkowi nie byli w stanie zagwarantować w stopniu zadowalającym; 3) w dniu 10 marca 2009 r. zakończono szczegółowy proces racjonalizacji tras. W procesie tym uwzględniono istotne aspekty społeczne, pracownicze i gospodarcze, jak również konieczność zabezpieczenia niezbędnych połączeń zapewniających ciągłość terytorialną i przeprowadzono konsultacje z sześcioma zainteresowanymi regionami. Racjonalizacja ta doprowadziła do ograniczenia kosztu netto usługi publicznej o ok. 66 mln EUR oraz zwolnienia ok. 600 członków załóg w całej grupie Tirrenia. Włochy przypomniały również, że racjonalizacja z 2009 r. stanowiła uzupełnienie wcześniejszych starań (które miały miejsce w latach 2004, 2006 i 2008) zmierzających do ograniczenia usług świadczonych przez grupę Tirrenia; 4) celem było (i) utrzymanie połączeń niezbędnych do zapewnienia ciągłości terytorialne z oraz między wyspami i główną częścią terytorium oraz prawa do opieki zdrowotnej, nauki i mobilności; (ii) racjonalizacja połączeń, na których działali operatorzy prywatni, którzy zapewniali te same połączenia w tym samym okresie, dając podobne gwarancje jakości i ciągłości; oraz (iii) racjonalizacja połączeń letnich i połączeń wysokiej prędkości, które służą jedynie do przewozu osób; 5) w piśmie Włochy przedstawiły przegląd tras obsługiwanych przez przedsiębiorstwa należące do grupy Tirrenia w 2008 r. i ograniczonej liczby tras, które przedsiębiorstwa należące do grupy Tirrenia miały obsługiwać w 2009 r. Według Włoch ta druga grupa tras miała stanowić podstawę nowych umów, które miały zostać zawarte z nowymi właścicielami przedsiębiorstw należących do grupy Tirrenia.

(96) W dniu 21 grudnia 2009 r. dyrektor generalny Komisji odpowiedzialny za energię i transport wysłał do Włoch pismo, w którym m.in. stwierdzono, że w świetle radykalnego przekształcenia włoskiego sektora kabotażu morskiego oraz ze względu na znaczne skutki społeczne, które spowodowałaby prywatyzacja, jeżeli przetargi odbyłby się w charakterze zwykłych zamówień publicznych na usługi, ogłoszenie przetargu na przedsiębiorstwa przewozowe związane takimi umowami było dopuszczalne – co do zasady i w ramach wyjątku – w celu zagwarantowania przestrzegania kryterium niedyskryminacji wśród armatorów wspólnotowych określonego w rozporządzeniu Rady (EWG) nr 3577/92 (40) („rozporządzenie w sprawie kabotażu morskiego”).

(97) W dniu 29 stycznia 2010 r. (41) Komisja wysłała wezwanie do usunięcia uchybienia w sprawie nieprawidłowego wdrożenia rozporządzenia w sprawie kabotażu morskiego. W piśmie tym Komisja przypomniała, że zgodnie z wymogami rozporządzenia zawsze wtedy, gdy państwo członkowskie udziela zamówień publicznych na usługi lub nakłada obowiązek świadczenia usług publicznych, ma postępować, stosując zasadę niedyskryminowania wobec wszystkich armatorów Wspólnoty. Art. 4 ust. 3 wspomnianego rozporządzenia stanowi, że istniejące zamówienia na usługi publiczne mogą pozostawać w mocy aż do czasu wygaśnięcia danej umowy. Komisja zauważyła jednak, że przedsiębiorstwa należące do grupy Tirrenia kontynuowały świadczenie usług transportu morskiego po wygaśnięciu odpowiednich zamówień publicznych na usługi (początkowych umów). W szczególności umowy te miały wygasnąć na koniec 2008 r., ale Włochy wielokrotnie je przedłużały. W związku z tym Komisja poprosiła Włochy o przedstawienie swoich spostrzeżeń.

(98) Również w dniu 29 stycznia 2010 r. dyrektor generalny Komisji odpowiedzialny za energię i transport odpowiedział na pismo Włoch z dnia 22 stycznia 2010 r. Dyrektor generalny podkreślił, że jego odpowiedź dotyczyła wyłącznie przestrzegania rozporządzenia w sprawie kabotażu morskiego, a nie kwestii związanych z pomocą państwa. W tym kontekście dyrektor generalny oznajmił, że przedstawione uzasadnienia dotyczące niektórych tras były wystarczające do rozwiania wcześniej zgłoszonych wątpliwości. Dyrektor generalny przypomniał, że zamówienia publiczne na usługi mogą obejmować jedynie trasy, w przypadku których stwierdzono niedoskonałość rynku.

(99) W dniu 29 marca 2010 r. Włochy odpowiedziały na wystosowane przez Komisję wezwanie do usunięcia uchybienia z dnia 29 stycznia 2010 r. W swojej odpowiedzi Włochy m.in. wyjaśniły, że jeżeli chodzi o postępowanie o udzielenie zamówienia dotyczące przedsiębiorstwa Toremar, 11 zainteresowanych stron miało wziąć udział w kolejnych etapach tego postępowania.

(100) W dniu 10 września 2010 r. podczas spotkania ad hoc Włochy poinformowały Komisję, że procedura konkurencyjna dotycząca umowy m.in. przedsiębiorstwa Toremar również została opóźniona. Następnie w ustawie nr 163 z dnia 1 października 2010 r. przewidziano dalsze przedłużenie początkowych umów do czasu zakończenia procesów prywatyzacji przedsiębiorstw Tirrenia i Siremar (zob. również motyw 30).

(101) W świetle tych wydarzeń Komisja wystosowała w dniu 24 listopada 2010 r. uzupełniające wezwanie do usunięcia uchybienia. W wezwaniu tym Komisja stwierdziła, że: a) początkowe umowy dotyczące m.in. przedsiębiorstwa Toremar zostały przedłużone automatycznie i bez żadnej procedury konkurencyjnej; b) chociaż przedmiotowe zamówienia publiczne na usługi były dalej stosowane, nie przeprowadzono żadnej procedury konkurencyjnej m.in. wobec przedsiębiorstwa Toremar; c) zachowuje prawo do wydania uzasadnionej opinii w stosownych przypadkach (uwzględniając wszelkie ewentualne uwagi zgłoszone przez Włochy).

(102) Pismem z dnia 15 lipca 2016 r. Włochy poinformowały Komisję, że prywatyzacja wszystkich przedsiębiorstw należących do byłej grupy Tirrenia została zakończona. W dniu 8 grudnia 2016 r. Komisja podjęła decyzję o zamknięciu postępowania w sprawie uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego.

3. PODSTAWY DO WSZCZĘCIA I PRZEDŁUŻENIA POSTĘPOWANIA

3.1. Przedłużenie początkowej umowy między przedsiębiorstwem Toremar a Włochami

3.1.1. Spełnienie kryteriów określonych w wyroku w sprawie Altmark i istnienie pomocy

(103) W decyzji z 2011 r. Komisja przyjęła wstępne stanowisko, że definicja obowiązków świadczenia usług publicznych nie była wystarczająco jasna, w związku z czym Komisja nie była w stanie ostatecznie stwierdzić, czy definicja zawierała oczywiste błędy. W szczególności Komisja nie miała na tym etapie pełnego obrazu faktycznych zobowiązań nałożonych na przedsiębiorstwo Toremar w odniesieniu do obsługi przedmiotowych tras w porównaniu z usługami oferowanymi przez konkurentów na niektórych z tych tras.

(104) Komisja przyjęła wstępne stanowisko, że drugi warunek określony w wyroku w sprawie Altmark (42) był spełniony, ponieważ parametry będące podstawą obliczenia rekompensaty ustalono z wyprzedzeniem i są one zgodne z wymogami w zakresie przejrzystości. W szczególności Komisja odnotowała, że parametry te opisano w początkowej umowie (w odniesieniu do rekompensaty dotyczącej 2009 r.) i w dyrektywie CIPE (w odniesieniu do rekompensaty dotyczącej 2010 r. i lat następnych).

(105) Komisja uznała jednak, że wydaje się, iż trzeci warunek określony w wyroku w sprawie Altmark nie został spełniony oraz że operatorzy mogli otrzymywać nadwyżkę rekompensaty z tytułu wykonywania zadań związanych ze świadczeniem usług publicznych. W szczególności Komisja wyraziła wątpliwości, czy premia z tytułu ryzyka w wysokości 6,5 %, które obowiązuje od 2010 r., odzwierciedla odpowiedni poziom ryzyka, ponieważ wydawało się, iż na pierwszy rzut oka przedsiębiorstwo Toremar nie podjęło ryzyka zwykle ponoszonego przy świadczeniu takich usług.

(106) Komisja przyjęła również wstępne stanowisko, że czwarty warunek określony w wyroku w sprawie Altmark nie został spełniony, ponieważ przedłużenie początkowej umowy nie było przedmiotem przetargu. Komisja odnotowała ponadto, że nie otrzymała żadnych dowodów uzasadniających argument, że przedsiębiorstwo Toremar faktycznie świadczyło przedmiotowe usługi po najniższym koszcie dla danej społeczności.

(107) W decyzji z 2011 r. Komisja doszła zatem do wstępnego wniosku, że rekompensata z tytułu świadczenia usług publicznych wypłacona na rzecz przedsiębiorstwa Toremar w latach 2009–2011 stanowi pomoc państwa w rozumieniu art. 107 ust. 1 TFUE. Ponadto Komisja przyjęła stanowisko, że pomoc tą należy uznać za nową pomoc.

3.1.2. Zgodność z rynkiem wewnętrznym

(108) W decyzji z 2011 r. Komisja przyjęła wstępne stanowisko, ze rekompensata z tytułu świadczenia usług publicznych za lata 2009–2011 wykracza poza zakres zarówno decyzji w sprawie UOIG z 2005 r. (43), jak i zasad ramowych UOIG z 2005 r. (44). W związku z tym Komisja oceniła ten środek bezpośrednio na podstawie art. 106 ust. 2 TFUE i stwierdziła, że ma wątpliwości, czy stosowne warunki dotyczące zgodności z rynkiem wewnętrznym zostały spełnione.

(109) W decyzji z 2012 r. Komisja odnotowała, że w dniu 31 stycznia 2012 r. wszedł w życie nowy pakiet w sprawie UOIG składający się z decyzji w sprawie UOIG z 2011 r. (45) oraz zasad ramowych UOIG z 2011 r. (46). Komisja przyjęła jednak wstępne stanowisko, że rekompensata z tytułu świadczenia usług publicznych w ramach przedłużenia początkowej umowy nie mogła być uznana za zgodną z rynkiem wewnętrznym i wyłączona z wymogu zgłoszenia na podstawie decyzji w sprawie UOIG z 2011 r.

(110) W ustawie z 2010 r. przewidziano przedłużenie początkowej umowy od dnia 30 września 2010 r. do zakończenia procesu prywatyzacji. W rezultacie nie można było ocenić rekompensaty otrzymanej przez przedsiębiorstwo od dnia 1 października 2010 r. do prywatyzacji spółki na podstawie zasad ramowych UOIG z 2011 r., które zgodnie z ich pkt 69 mają zastosowanie również do pomocy przyznanej przed dniem 31 stycznia 2012 r. (zob. motywy 283 i 284).

3.2. Prywatyzacja przedsiębiorstwa Toremar

(111) W chwili przyjęcia decyzji z 2012 r. Komisja miała wątpliwości, czy postępowanie o udzielenie zamówienia dotyczące sprzedaży przedsiębiorstwa Toremar było wystarczająco przejrzyste i bezwarunkowe, aby zagwarantować, że sprzedaży dokonano po cenie rynkowej.

(112) W decyzji z 2012 r. Komisja stwierdziła, że niektóre warunki nałożone w ramach prywatyzacji mogły ograniczyć liczbę oferentów lub wpłynąć na cenę sprzedaży. Komisja przypomniała o swojej ugruntowanej praktyce dotyczącej sprzedaży przez państwo aktywów przedsiębiorstw należących do państwa (lub w tym przypadku przypisanych państwu): pozagospodarcze rozważania, których sprzedawca prywatny by nie brał pod uwagę, takie jak względy polityki publicznej, wymogi w zakresie zatrudnienia lub rozwój regionalny, wskazują na istnienie pomocy państwa, jeżeli nakładają uciążliwe zobowiązania na potencjalnego nabywcę, a zatem mogą zmniejszyć cenę sprzedaży.

(113) Podobnie, na podstawie informacji dostępnych na tym etapie, Komisja uznała, że tak zwane wymogi techniczne i finansowe nałożone w przetargu dotyczącym przedsiębiorstwa Toremar skutecznie zakłóciły przetarg, ograniczając potencjalnych oferentów do istniejących przedsiębiorstw sektora morskiego, biorąc pod uwagę, że w tym przypadku samo przedsiębiorstwo, któremu udzielono zamówienia publicznego na usługi, zostało wystawione na sprzedaż (47).

(114) Z powyższych względów Komisja wstępnie stwierdziła, że procedura prywatyzacji przedsiębiorstwa Toremar nie była wystarczająco przejrzysta i bezwarunkowa, aby sama w sobie mogła zagwarantować, że sprzedaży dokonano po cenie rynkowej. Na tym etapie Komisja nie mogła zatem wykluczyć, że przyznano korzyść gospodarczą na rzecz nabywcy.

(115) Komisja uznała również na podstawie informacji dostępnych w czasie wydawania decyzji z 2012 r., że wszelka pomoc, która mogła zaistnieć w procesie prywatyzacji, byłaby niezgodna z rynkiem wewnętrznym.

3.3. Nowa umowa o zamówienie publiczne na usługi zawarta między regionem Toskanii a przedsiębiorstwem Moby/Toremar

3.3.1. Spełnienie kryteriów określonych w wyroku w sprawie Altmark i istnienie pomocy

(116) W decyzjach z lat 2011 i 2012 Komisja przyjęła wstępne stanowisko, że rekompensata wypłacona na rzecz przedsiębiorstwa Toremar (i jego nabywcy, przedsiębiorstwa Moby) nie spełniała kryteriów określonych w wyroku w sprawie Altmark, a zatem stanowiła pomoc w rozumieniu art. 107 ust. 1 TFUE. Komisja doszła do tego wniosku z następujących powodów: (i) konkurenci, którzy zdawali się oferować podobne usługi, byli obecni na co najmniej części tras obsługiwanych przez przedsiębiorstwo Toremar i nie przedstawiono wystarczających informacji, które umożliwiłyby Komisji stwierdzenie, czy usługi świadczone w ogólnym interesie gospodarczym odzwierciedlają faktyczne zapotrzebowanie na usługę publiczną, które nie mogłoby zostać zaspokojone przez same mechanizmy rynkowe; (ii) wydaje się, że obliczenie rekompensaty zgodnie z dyrektywą CIPE spowodowało, iż operator otrzymał nadwyżkę rekompensaty z tytułu świadczenia usługi publicznej z tych samych powodów, co przedstawione w decyzji z 2011 r.; (iii) wydaje się, że czwarte kryterium określone w wyroku w sprawie Altmark nie było spełnione, ponieważ zamówienia na świadczenie usługi publicznej udzielono pod warunkiem że zwycięski oferent nabędzie całe przedsiębiorstwo Toremar. Komisja przyjęła wstępne stanowisko, że gdyby zamówienie publiczne na usługi zostało udzielone bez nakładania wymogu nabycia, wiązałoby się to z niższymi kosztami dla społeczności.

3.3.2. Zgodność z rynkiem wewnętrznym

(117) Jeżeli chodzi o zgodność rekompensaty na rzecz przedsiębiorstwa Toremar z rynkiem wewnętrznym, Komisja zauważyła, że na podstawie informacji dostarczonych przez Włochy decyzja w sprawie UOIG z 2011 r. wydaje się nie mieć zastosowania do tego zamówienia publicznego na usługi ze względu na długi (12-letni) okres powierzenia. W każdym razie Komisja nie mogła na tym etapie stwierdzić, czy decyzja w sprawie UOIG z 2011 r. ma zastosowanie, ponieważ podpisana umowa nie została jeszcze dostarczona. Komisja nie otrzymała żadnych informacji (np. o liczbie przewiezionych pasażerów w dwóch latach obrotowych poprzedzających powierzenie), aby mogła zbadać pozostałe warunki zgodności z rynkiem wewnętrznym określone w decyzji w sprawie UOIG z 2011 r. Następnie Komisja oceniła pomoc na podstawie zasad ramowych UOIG z 2011 r., ale stwierdziła, że ma wątpliwości odnośnie do spełnienia określonych w tych zasadach warunków dotyczących zgodności, i zwróciła się do Włoch o wykazanie, że miało to miejsce.

3.4. Pierwszeństwo przybijania do nabrzeża

(118) W decyzji z 2011 r. Komisja przyjęła wstępne stanowisko, że jeżeli pierwszeństwo przybijania do nabrzeża nie jest płatne, środek stanowi korzyść regulacyjną, która nie wiąże się z przekazaniem żadnych zasobów państwowych, a zatem nie kwalifikuje się jako pomoc państwa. Ewentualnie, jeżeli pierwszeństwo przybijania do nabrzeża jest płatne, Komisja uznała, że w zakresie, w jakim przedsiębiorstwo Toremar świadczy faktyczną UOIG i to pierwszeństwo przyznaje się wyłącznie na trasach objętych UOIG, nie stanowiłoby to dodatkowej korzyści gospodarczej, ponieważ byłoby nieodłącznie związane ze świadczeniem UOIG. Komisja zwróciła się jednak do Włoch i osób trzecich o przedstawienie dalszych informacji na temat tego środka.

(119) Ponieważ Komisja podała w wątpliwość zasadność misji świadczenia UOIG, nie mogła stwierdzić, czy środek byłby zgodny z rynkiem wewnętrznym, gdyby stanowił pomoc.

3.5. Środki ustanowione ustawą z 2010 r.

(120) W decyzji z 2011 r. Komisja przyjęła wstępne stanowisko, że wszystkie środki ustanowione ustawą z 2010 r. stanowiły pomoc państwa na rzecz przedsiębiorstw należących do byłej grupy Tirrenia, w tym na rzecz przedsiębiorstwa Toremar. Obejmowały one: 1) możliwe wykorzystanie środków finansowych przeznaczonych na modernizację statków do celów związanych z płynnością; 2) zwolnienia podatkowe związane z procesem prywatyzacji; 3) możliwe wykorzystanie środków z FAS. Komisja poprosiła Włochy o wyjaśnienie, czy i w jaki sposób każdy z tych środków jest niezbędny do świadczenia usługi publicznej.

(121) Komisja przyjęła również wstępne stanowisko, że środki te prawdopodobnie stanowiły pomoc operacyjną zmniejszającą koszty, które przedsiębiorstwo Toremar i pozostałe przedsiębiorstwa należące do byłej grupy Tirrenia musiałyby w innych okolicznościach ponieść same, a zatem środki te należy uznać za niezgodne z rynkiem wewnętrznym.

4. UWAGI WŁOCH

4.1. W sprawie obowiązków świadczenia usług publicznych i środowiska konkurencyjnego

(122) Włochy przedstawiły wykaz tras (potwierdzony odpowiednią dokumentacją prawną) obsługiwanych przez przedsiębiorstwo Toremar, które są przedmiotem obowiązków świadczenia usług publicznych, w tym informacje na temat częstotliwości sezonowej i harmonogramów, środowiska konkurencyjnego oraz przyczyn prowadzących do powstania tych obowiązków świadczenia usług publicznych.

(123) Jeżeli chodzi o istnienie faktycznej UOIG, Włochy zwracają uwagę, że wspomniane powyżej obowiązki świadczenia usługi publicznej zostały określone w celu utrzymania ciągłości terytorialnej i skomunikowania głównej części terytorium z wyspami. Usługa ta przyczynia się również do rozwoju gospodarczego wysp i ułatwienia transportu intermodalnego, jednocześnie gwarantując zaspokojenie fundamentalnych potrzeb w zakresie mobilności społeczności wyspiarskich przez cały rok i zapewniając poszanowanie konstytucyjnego prawa do utrzymania ciągłości terytorialnej.

(124) Jeżeli chodzi o konkurencyjne środowisko, Włochy przedstawiły informacje, z których wynika, że Toremar jest jedynym operatorem obsługującym większość tras przez cały rok. Chociaż pewna konkurencja istnieje od lat, w szczególności na trasie Piombino – Portoferraio (połączenie A2) z udziałem przedsiębiorstwa Moby, Włochy uważają, że usługi oferowane przez przedsiębiorstwo Toremar nie mogą zostać zastąpione oraz że gwarancja utrzymania ciągłości terytorialnej nie mogłaby być realizowana wyłącznie dzięki mechanizmom rynkowym.

4.2. W sprawie prywatyzacji przedsiębiorstwa Toremar

4.2.1. W sprawie ceny sprzedaży przedsiębiorstwa Toremar

(125) Według Włoch prywatyzacja przedsiębiorstwa Toremar polegała na przeniesieniu całego kapitału podstawowego przedsiębiorstwa w drodze postępowania o udzielenie zamówienia wszczętego przez region Toskanii. Postępowanie to wiązało się ponadto z jednoczesnym powierzeniem świadczenia usług publicznych transportu morskiego na obszarze Wysp Toskańskich na okres 12 lat w celu utrzymania ciągłości terytorialnej.

(126) Region Toskanii zlecił niezależnemu biegłemu (zob. motywy 67 i 68) przeprowadzenie oceny dotyczącej prawnych i ekonomicznych kwestii związanych ze sprzedażą przedsiębiorstwa Toremar. Według Włoch w ocenie tej („sprawozdanie opracowane przez Fidi”) w sposób jasny i zwięzły przedstawiono procedury zastosowane w celu określenia wartości rynkowej kapitału podstawowego przedsiębiorstwa Toremar.

4.2.2. W sprawie przejrzystego i niedyskryminującego charakteru procedury

(127) Włochy podkreśliły, że procedury przeprowadzono przy pełnym poszanowaniu prawnych zasad przejrzystości i niedyskryminacji. Utrzymywały one, że wszystkie 11 stron, które wyraziły zainteresowanie, otrzymało odpowiednie informacje niezbędne do złożenia oferty dzięki dostępowi do pokoju danych, w którym udostępniono całą dokumentację. Włochy stwierdziły ponadto, że na tym etapie procedury nie miały żadnej kontroli nad potencjalnymi oferentami, ponieważ odpowiedzi na zaproszenie do wyrażenia zainteresowania nie były wiążące. Konkurentom przyznano również prawo do zadawania pytań i otrzymywania odpowiedzi od instytucji zamawiającej.

(128) Jeżeli chodzi o wątpliwości Komisji odnośnie do technicznych i finansowych wymogów nałożonych na oferentów w związku z udziałem w przetargu, Włochy twierdzą, że wymogi te nie mają charakteru dyskryminującego, lecz wynikają z konieczności wyboru operatora, który jest w stanie zapewnić szczególną wiedzę fachową z myślą o ilościowym i jakościowym rozwoju wymaganych usług publicznych. Jest to tym bardziej istotne w kontekście przetargu takiego jak przetarg będący przedmiotem wspomnianego postępowania, w którym sprzedaż przedsiębiorstwa Toremar była związana z udzieleniem nowego zamówienia publicznego na usługi (48). Według Włoch określenie technicznych i finansowych wymogów przetargu nie jest sprzeczne z nieograniczonym umożliwieniem udziału w przetargu wszystkim potencjalnym oferentom, ale jest bezpośrednią i niezbędną konsekwencją struktury tego konkretnego przetargu.

(129) Odnosząc się konkretnie do przeniesionych aktywów i obowiązku utrzymania poziomów zatrudnienia, Włochy podkreślają, że sprzedaż przedsiębiorstwa Toremar nie obejmowała żadnego obowiązku dotyczącego poziomów zatrudnienia.

4.3. W sprawie zgodności przedłużenia początkowej umowy oraz zgodności nowego zamówienia publicznego na usługi z warunkami określonymi w wyroku w sprawie Altmark

(130) Włochy twierdzą, że cztery kryteria określone w wyroku w sprawie Altmark są spełnione zarówno w odniesieniu do lat 2009–2011, jak i do lat 2012–2024 z następujących powodów: — przedsiębiorstwu Toremar skutecznie powierzono wypełnianie obowiązków świadczenia usług publicznych. W przedłużonej początkowej umowie, jak również w nowym zamówieniu publicznym na usługi wyraźnie określono obowiązki dotyczące tras, które będą obsługiwane, harmonogramu, częstotliwości rejsów, jakości statków, które będą wykorzystywane, i ogólnej jakości usług, zobowiązania taryfowe w odniesieniu do portów, które będą obsługiwane, oraz obowiązki w zakresie praw pasażerów zgodnie z przepisami Unii. W związku z tym Włochy twierdzą, że obowiązki świadczenia usług publicznych zostały jasno określone i że pierwsze kryterium określone w wyroku w sprawie Altmark zostało spełnione; — parametry, na których podstawie obliczona została rekompensata, były wcześniej ustalone w obiektywny i przejrzysty sposób. Parametry te wyjaśniono szczegółowo w dyrektywie CIPE, która ma zastosowanie do rekompensat przyznawanych od 2010 r., i zostały zastosowane również w nowej umowie o zamówienie publiczne na usługi (i załącznikach do niej). W związku z tym Włochy twierdzą, że parametry zostały wcześniej ustalone w obiektywny i przejrzysty sposób oraz że drugie kryterium określone w wyroku w sprawie Altmark zostało spełnione; — jeżeli chodzi o trzecie kryterium określone w wyroku w sprawie Altmark, rekompensata – zarówno w przypadku przedłużonej początkowej umowy, jak i nowego zamówienia publicznego na usługi – nie przekracza kwoty niezbędnej do pokrycia kosztów wynikających z wypełniania obowiązków świadczenia usług publicznych. Wyraźnie wynika to z rachunku zysków i strat przedsiębiorstwa, w którym wykazano stratę w wysokości 372 008 EUR za trzyletni okres 2009–2011 i stratę w wysokości 353 960 EUR za pięcioletni okres 2012–2016. Ponadto ze względu na mechanizm przywrócenia równowagi wprowadzony w art. 26 nowego zamówienia publicznego na usługi zastosowano środki mające na celu zapewnienie skorygowania wszelkich odchyleń, a tym samym uniknięcie nadwyżki rekompensaty; — Włochy twierdzą, że spełniono także czwarte kryterium określone w wyroku w sprawie Altmark. W dwuletnim okresie 2010–2011 region Toskanii monitorował efektywność przedsiębiorstwa, natomiast w okresie objętym nowym zamówieniem publicznym na usługi wybór przedsiębiorstwa odpowiedzialnego za wypełnienie obowiązków świadczenia usług publicznych odbywał się w drodze postępowania o udzielenie zamówienia zgodnie z przepisami Unii.

4.4. W sprawie stopy zwrotu zastosowanej w odniesieniu do 2010 r. wynoszącej 9,95 % i premii z tytułu ryzyka w wysokości 6,5 % określonej w dyrektywie CIPE od 2010 r.

(131) W decyzji z 2011 r. wskazano, że stopa zwrotu z zainwestowanego kapitału za 2010 r. została ustalona na poziomie 9,95 % przed podatkami. Włochy zostały wezwane do uzasadnienia tego faktu, biorąc pod uwagę, że w dyrektywie CIPE przewidziano, że premia z tytułu ryzyka na poziomie 6,5 % zostanie wykorzystana do określenia zwrotu kapitału z zastosowaniem wzoru służącego do obliczenia wartości WACC (zob. motyw 46).

(132) Włochy uważają, że odniesienie do stopy w wysokości 9,95 % dotyczy projektów nowych umów/zamówień publicznych na usługi, które miały zostać objęte przetargiem wraz z samymi przedsiębiorstwami i zawarte z nabywcami po zakończeniu prywatyzacji każdego z przedsiębiorstw należących do grupy Tirrenia (zob. motyw 27).

(133) Włochy twierdzą również, że ponieważ wysokość rekompensaty w ramach przetargu (tj. podstawa zaproszenia do składania ofert) została ograniczona ustawą z 2009 r. (49), podjęto decyzję o uproszczeniu obliczeń rekompensaty i zastosowaniu zryczałtowanej stopy zwrotu z kapitału.W szczególności w odniesieniu do okresu obejmującego przedłużenie początkowej umowy (tj. w latach 2010–2011) zryczałtowaną stopę zwrotu z kapitału obliczono de facto na 6,9 %.Od 2012 r. w ramach nowego zamówienia publicznego na usługi udzielonego przedsiębiorstwu Moby/Toremar stosowano zryczałtowaną stopę zwrotu z kapitału w wysokości 6,5 %.Włochy argumentowały, że te zryczałtowane stopy zwrotu z kapitału nadal odpowiadają ponoszonemu ryzyku i że w każdym razie są niższe od poziomu 9,95 %, o którym początkowo poinformowano Komisję.

(134) Włochy wyjaśniają również, że zastosowanie pełnej metody określonej w dyrektywie CIPE mogło poskutkować zwrotem z kapitału, który mógłby przekroczyć 6,5 %. Z tego powodu Włochy uważają, że ich uproszczone podejście jest ostrożne i co do zasady nie umożliwia przyznania przedsiębiorstwu Moby/Toremar wyższej rekompensaty niż rekompensata ustanowiona dyrektywą CIPE.

4.5. W sprawie pierwszeństwa przybijania do nabrzeża

(135) Włochy powołują się na art. 19-ter ust. 21 ustawy z 2009 r., w którym przedsiębiorstwo Toremar uprawniono do zachowania prawa do przybijania do nabrzeża, które już mu przyznano, oraz pierwszeństwa w przydzielaniu nowych miejsc zgodnie z prawem krajowym (zob. motyw 90 powyżej).

(136) Włochy argumentują, że przyznanie pierwszeństwa przybijania do nabrzeża nie pochłonęło żadnych zasobów państwowych. Według Włoch wszyscy operatorzy promów dokonują regularnych opłat na rzecz organów portowych za przybijanie do nabrzeża. Włochy twierdzą również, że to pierwszeństwo przybijania do nabrzeża ma zastosowanie jedynie do tras objętych usługą publiczną, a przedsiębiorstwo Toremar, i później Moby/Toremar, nie ponosiło i nie ponosi żadnych dodatkowych opłat za to pierwszeństwo przybijania do nabrzeża, ponieważ porty przyznałyby im pierwszeństwo wyboru miejsca przybijania do nabrzeża nawet w sytuacji braku oficjalnego pierwszeństwa przybijania do nabrzeża z uwagi na świadczenie przez nie usługi publicznej.

(137) Włochy uważają, że pierwszeństwo przybijania do nabrzeża nie przyniosłoby istotnej korzyści przedsiębiorstwom należącym do byłej grupy Tirrenia, w tym przedsiębiorstwu Toremar i jego nabywcy, przedsiębiorstwu Moby. W szczególności twierdzą, że w praktyce pierwszeństwo przybijania do nabrzeża ma zastosowanie jedynie w bardzo rzadkich okolicznościach. Wielkość większości portów i z góry ustalony harmonogram przypłynięć i wypłynięć powodują, że w normalnych warunkach – w sytuacji braku opóźnień lub ekstremalnych warunków pogodowych – różni operatorzy mogą korzystać z określonych miejsc przybijania do nabrzeża nie kolidując ze sobą nawzajem. Ponadto ponieważ przedsiębiorstwa Toremar i Moby świadczą swoje usługi przez cały rok (w przeciwieństwie np. do operatorów, którzy prowadzą działalność tylko w sezonie), porty naturalnie dawałyby im pierwszeństwo wyboru miejsc przybijania do nabrzeża nawet w sytuacji braku formalnego pierwszeństwa przybijania do nabrzeża. Z tych powodów Włochy uważają, że pierwszeństwo przybijania do nabrzeża nie mogło być źródłem jakiejkolwiek istotnej korzyści na rzecz przedsiębiorstw Toremar i Moby.

4.6. W sprawie środków ustanowionych ustawą z 2010 r.

(138) Jeśli chodzi o środki ustanowione ustawą z 2010 r. (zob. motywy 91 i 92 powyżej), Włochy twierdzą, że przedsiębiorstwo Toremar otrzymało i faktycznie wykorzystało zasoby finansowe przyznane już ustawą 102/2009 na pierwotny cel. W szczególności przedsiębiorstwo Toremar wykorzystało kwotę 1 617 300 EUR na modernizację swojej floty w celu spełnienia międzynarodowych norm bezpieczeństwa (tj. 808 650 EUR na modernizację statku Aethalia i 808 650 EUR na modernizację statku Liburna). Twierdzą również, że środki te nie zostały wykorzystane do celów związanych z płynnością.

(139) Jeżeli chodzi o zwolnienia podatkowe związane z procesem prywatyzacji, Włochy twierdzą, że w odniesieniu do podatku od osób prawnych środka nie zastosowano, ponieważ przeniesienie własności przedsiębiorstw Caremar, Saremar i Toremar na regiony nastąpiło nieodpłatnie. W związku z tym w sytuacji braku wynagrodzenia nie ma zastosowania art. 86 ust. 1 lit. a) skonsolidowanej ustawy o podatku dochodowym dotyczący zysków kapitałowych w przypadku przeniesienia aktywów i otrzymania za to zapłaty. Jeżeli chodzi o VAT, Włochy wskazują, że przeniesienia przedsiębiorstw Caremar, Saremar i Toremar stanowią transakcje zwolnione z VAT zgodnie z art. 10 ust. 1 ppkt 4 dekretu prezydenckiego nr 633 z dnia 26 października 1972 r. Jeżeli chodzi o podatki pośrednie inne niż VAT, Włochy podkreślają, że zwolnienie przewidziane w ustawie z 2010 r. miało na celu uproszczenie procedur administracyjnych. W kontekście opodatkowania można uznać, że jego skutki są nieistotne i mają niewielki wpływ w porównaniu z podatkami pobieranymi w stawkach zryczałtowanych. Mówiąc dokładniej dotyczy opłaty rejestracyjnej (168 EUR za dokument), opłat dotyczących rejestru gruntów i rejestracji hipoteki (168 EUR za każdy) oraz opłaty skarbowej (14,62 EUR za cztery strony).

(140) Jeżeli chodzi o środki z FAS, Włochy twierdzą, że przedsiębiorstwo Toremar nie odniosło z nich żadnej korzyści. Ponadto wyjaśniły one, że środków z FAS nie wykorzystano do udzielenia dodatkowej rekompensaty przedsiębiorstwom należącym do byłej grupy Tirrenia, w tym przedsiębiorstwu Toremar. Zasoby te udostępniono natomiast w celu uzupełnienia środków budżetowych przygotowanych na potrzeby płatności rekompensat z tytułu świadczenia usług publicznych dla przedsiębiorstw należących do byłej grupy Tirrenia, w przypadku gdyby środki te okazały się niewystarczające. Włochy wskazują, że w art. 1 ust. 5-ter dekretu z mocą ustawy 125/2010 przewidziano możliwość wykorzystania przez regiony środków z FAS na sfinansowanie (części) rekompensaty z tytułu regularnego świadczenia usług publicznych i tym samym zapewnienie ciągłości świadczenia morskich usług publicznych. Ponadto Włochy wyjaśniają, że zgodnie z art. 26 dekretu z mocą ustawy 185/2008 na rzecz grupy Tirrenia przeznaczono po 65 mln EUR za lata 2009, 2010 i 2011, a w związku z tym ze środków z FAS pochodziło 195 mln EUR. Środki te następnie przekazano na rachunek ministerstwa transportu przeznaczony na płatność rekompensat z tytułu świadczenia usług publicznych dla przedsiębiorstw należących do byłej grupy Tirrenia (Tirrenia, Siremar, Caremar, Toremar i Saremar). Środek ten dotyczyłby zatem wyłącznie alokacji zasobów w ramach włoskiego budżetu na potrzeby płatności rekompensat z tytułu świadczenia usług publicznych.

4.7. W sprawie zgodności przedłużenia początkowej umowy oraz zgodności nowego zamówienia publicznego na usługi z decyzją w sprawie UOIG z 2011 r.

(141) Chociaż Włochy uznają, że rekompensata z tytułu świadczenia usług publicznych wypłacana na rzecz przedsiębiorstwa Toremar w ramach nowego zamówienia publicznego na usługi nie stanowi pomocy państwa, przedstawiły również argumenty wyjaśniające, dlaczego środek ten byłby zgodny z decyzją w sprawie UOIG z 2011 r. gdyby stanowił pomoc.

(142) W swojej odpowiedzi Włochy podają średnie roczne natężenie ruchu w latach 2010–2016 na podstawie wszystkich tras. Na tej podstawie Włochy przedstawiły dane dotyczące przepływu pasażerów, aby wykazać, że próg 300 000 pasażerów określony w art. 2 ust. 1 lit. d) decyzji w sprawie UOIG z 2011 r. nie został przekroczony na żadnej z tras obsługiwanych przez przedsiębiorstwo Toremar do końca 2011 r., a od 2012 r. przez przedsiębiorstwo Moby/Toremar.

4.8. W sprawie zgodności początkowej umowy oraz nowego zamówienia publicznego na usługi z zasadami ramowymi UOIG z 2011 r.

(143) Ponadto Włochy utrzymują, że nie wystąpiła nadwyżka rekompensaty na rzecz przedsiębiorstwa Moby/Toremar oraz że warunki określone w zasadach ramowych UOIG z 2011 r. zostały spełnione.

(144) Aby uzasadnić powyższe stwierdzenie, Włochy przedstawiły informacje dotyczące kwot zwrotu z zainwestowanego kapitału za lata 2010–2017 i metody wykorzystanej do zweryfikowania, czy nie wystąpiła nadwyżka rekompensaty za usługi świadczone przez przedsiębiorstwo Toremar i przedsiębiorstwo Moby/Toremar, kosztów i przychodów w przeliczeniu na trasę za lata 2010–2017 oraz okresu amortyzacji floty w latach 2009–2017 (50).

(145) Ponadto Włochy twierdzą, że przedsiębiorstwo Toremar (oraz przedsiębiorstwo Moby/Toremar) nie prowadziły żadnej działalności komercyjnej w okresie od 2009 r. do chwili obecnej.

5. UWAGI PRZEDSIĘBIORSTWA MOBY/TOREMAR

5.1. W sprawie obowiązków świadczenia usług publicznych i środowiska konkurencyjnego

(146) Przedsiębiorstwo Moby/Toremar twierdzi, że nowa umowa o zamówienie publiczne na usługi oraz załączniki do niej w precyzyjny sposób określają obowiązki świadczenia usługi publicznej w zakresie odnośnych tras morskich. Obowiązki te dotyczą między innymi jakości i charakteru usług (podróże, które mają się odbyć, rozkłady połączeń, warunki świadczenia usług) oraz obowiązujących taryf.

(147) Odpowiadając na zarzut skarżącego dotyczący powstania monopolu na trasie Piombino – wyspa Elba w wyniku połączenia przedsiębiorstw Toremar i Moby, druga z wymienionych stron wskazuje na pozwolenie włoskiego krajowego organu ochrony konkurencji na wspomniane połączenie, wydane w drodze decyzji nr 22622 z dnia 19 lipca 2011 r., które zostało uzależnione od spełnienia określonych warunków mających na celu właśnie zapewnienie istnienia konkurencji na tej trasie.

(148) Ponadto przedsiębiorstwo Moby/Toremar twierdzi, że przedmiotowe trasy nie mogłyby być obsługiwane bez wsparcia publicznego, a sam rynek nie byłby w stanie zapewnić usług spełniających minimalne wymogi wynikające z zamówienia publicznego.

5.2. W sprawie prywatyzacji przedsiębiorstwa Toremar

5.2.1. W sprawie ceny zapłaconej za udziały przedsiębiorstwa Toremar

(149) Przedsiębiorstwo Moby/Toremar twierdzi, że prywatyzacja Toremar nie obejmuje żadnych elementów pomocy państwa, ponieważ uzgodnioną cenę potwierdził niezależny oceniający.

5.2.2. W sprawie przejrzystego i niedyskryminującego charakteru procedury oraz połączenia aktywów przedsiębiorstwa Toremar z nowym zamówieniem publicznym na usługi

(150) W odpowiedzi na wstępne stanowisko Komisji zawarte w decyzji z 2012 r., zgodnie z którym techniczne i finansowe wymogi przetargu mogły ograniczyć liczbę konkurentów potencjalnie zainteresowanych złożeniem oferty, przedsiębiorstwo Moby/Toremar argumentuje, że wymogi te były istotnie konieczne, biorąc pod uwagę szczególną strukturę przedsiębiorstwa Toremar, która wynikała z faktu, że przedsiębiorstwo to było częścią grupy Tirrenia.

(151) Jak twierdzi przedsiębiorstwo Moby/Toremar, przedsiębiorstwo Toremar nie dysponowało wszystkimi środkami umożliwiającymi samodzielne świadczenie wymaganych usług transportu morskiego i w przeszłości zawsze korzystało z usług grupy Tirrenia, w szczególności z usług o charakterze handlowym (np. koordynacja działalności portowych kas biletowych, infolinii i portowej komunikacji), o charakterze technicznym (np. zarządzanie systemami informacyjnymi) oraz niektórych bardziej wyspecjalizowanych usług (np. zarządzanie dostawami).

(152) W związku z powyższym przedsiębiorstwo Moby/Toremar twierdzi, że przetargu w takiej formie, w jakiej został zorganizowany, nie można było uznać za dyskryminujący oraz że wniosek regionu Toskanii, aby nabywcą przedsiębiorstwa Toremar był podmiot już działający w sektorze morskiego przewozu osób, podyktowany był względami polityki przemysłowej, mającymi na celu zapewnienie ciągłości świadczenia usług.

(153) Przedsiębiorstwo Moby/Toremar twierdzi, że gdyby zamówienie publiczne na usługi udzielono bez sprzedaży przedsiębiorstwa Toremar, nie miałoby ono żadnego powodu, aby kontynuować działalność, a jego odsprzedaż na rynku nie byłaby łatwa ze względu na specyfikę floty. Ponadto, zdaniem stron, region Toskanii musiałby prawdopodobnie zapłacić wyższą kwotę rekompensaty za usługę, zważywszy że operator musiałby wyposażyć się w niezbędne statki i niezbędny personel. Co więcej, region Toskanii musiałby ponieść koszty wycofania z eksploatacji floty przedsiębiorstwa Toremar oraz zarządzania przedsiębiorstwem i jego likwidacji. W związku z tym połączenie aktywów przedsiębiorstwa Toremar z nowym zamówieniem publicznym na usługi także minimalizuje koszty ingerencji państwa.

(154) Oprócz tego przedsiębiorstwo Moby/Toremar, w odpowiedzi na zarzut skarżącego, że postępowanie o udzielenie zamówienia przyniosło korzyść przedsiębiorstwu Moby, odwołuje się do postępowania na poziomie krajowym (zob. sekcja 2.3.2.3), w ramach którego podtrzymano wynik postępowania o udzielenie zamówienia dotyczącego prywatyzacji przedsiębiorstwa Toremar i udzielenia zamówienia publicznego na usługi.

5.3. W sprawie zgodności nowego zamówienia publicznego na usługi z warunkami określonymi w wyroku w sprawie Altmark

(155) Przedsiębiorstwo Moby/Toremar twierdzi, że nowe zamówienie publiczne na usługi spełnia wszystkie kryteria określone w wyroku w sprawie Altmark.

(156) Według stron obowiązki świadczenia usług publicznych są jasno określone, a parametry, na których podstawie obliczona jest rekompensata, ustala się wcześniej w obiektywny i przejrzysty sposób. Ponadto ze względu na mechanizm przyznawania usług (aukcja z rabatem) oraz ustanowiony system monitorowania, zgodnie z którym przedsiębiorstwo Toremar otrzymuje rekompensatę wyłącznie za faktycznie wykonane działania, rekompensata ta nie przekracza kwoty niezbędnej do pokrycia kosztów wynikających z wypełniania obowiązków świadczenia usług publicznych.

(157) Oprócz tego przedsiębiorstwo Moby/Toremar twierdzi, że wybór przedsiębiorstwa odpowiedzialnego za wypełnienie obowiązków świadczenia usług publicznych został dokonany w drodze postępowania o udzielenie zamówienia zgodnie z prawem Unii.

5.4. W sprawie przedłużenia początkowej umowy między przedsiębiorstwem Toremar a Włochami

(158) Przedsiębiorstwo Moby/Toremar odnosi się do decyzji 2005/163/WE („decyzja z 2004 r.”), w której Komisja uznała rekompensatę przyznaną przez Włochy na rzecz przedsiębiorstw należących do grupy Tirrenia innych niż przedsiębiorstwo Tirrenia za częściowo zgodną z rynkiem wewnętrznym, częściowo zgodną pod warunkiem wypełnienia przez Włochy szeregu zobowiązań oraz częściowo niezgodną z rynkiem wewnętrznym.

(159) Twierdzą one, że na podstawie tej decyzji Komisja potwierdziła zgodność początkowej umowy do czasu jej wygaśnięcia z końcem 2008 r. oraz że przedłużenie jej obowiązywania na lata 2009–2011 stanowi jedynie kontynuację zgodnego środka, a więc istniejącego środka pomocy. Takie przedłużenie nie zawiera żadnych istotnych zmian i było konieczne do zorganizowania procedury prywatyzacji przedsiębiorstw należących do grupy Tirrenia.

(160) Przedsiębiorstwo Moby/Toremar twierdzi ponadto, że nawet jeśli Komisja uznałaby, że przedsiębiorstwo Toremar otrzymało w przeszłości pomoc państwa poprzez przedłużenie początkowej umowy, przeczy temu fakt, że przedsiębiorstwo Toremar zostało sprzedane przedsiębiorstwu Moby w ramach procedury udzielania zamówień publicznych, a więc na warunkach rynkowych, po cenie, która zawierała m.in. ocenę tego elementu pomocy. W związku z powyższym oraz na podstawie utrwalonego orzecznictwa (51) przedłużenie początkowej umowy nie ma znaczenia w odniesieniu do pomocy państwa.

6. OCENA

6.1. Istnienie pomocy państwa w rozumieniu art. 107 ust. 1 TFUE

(161) Zgodnie z art. 107 ust. 1 TFUE „wszelka pomoc przyznawana przez państwo członkowskie lub przy użyciu zasobów państwowych w jakiejkolwiek formie, która zakłóca lub grozi zakłóceniem konkurencji poprzez sprzyjanie niektórym przedsiębiorstwom lub produkcji niektórych towarów, jest niezgodna z rynkiem wewnętrznym w zakresie, w jakim wpływa na wymianę handlową między państwami członkowskimi”.

(162) Kryteria, o których mowa w art. 107 ust. 1 TFUE, mają charakter łączny. W celu stwierdzenia, że zgłoszone środki stanowią pomoc państwa w rozumieniu art. 107 ust. 1 TFUE, muszą być zatem spełnione wszystkie wyżej wymienione warunki. Mianowicie, wsparcie finansowe powinno: a) być przyznane przez państwo członkowskie lub przy użyciu zasobów państwowych, b) sprzyjać niektórym przedsiębiorstwom lub produkcji niektórych towarów, c) zakłócać konkurencję lub grozić zakłóceniem konkurencji, oraz d) wpływać na stosunki handlowe pomiędzy państwami członkowskimi.

(163) Komisja zauważa, że pierwszeństwo przybijania do nabrzeża, które ma zastosowanie wyłącznie do tras objętych usługą publiczną, jest nierozerwalnie związane ze świadczeniem UOIG przez przedsiębiorstwo Toremar oraz jego nabywcę, przedsiębiorstwo Moby. W związku z tym środek ten zostanie poddany ocenie łącznie z rekompensatą z tytułu świadczenia usług publicznych przyznaną tym przedsiębiorstwom (zob. sekcje 6.1.1 i 6.1.2).

(164) Ponadto Komisja zwraca uwagę na fakt, że nowe zamówienie publiczne na usługi pomiędzy Włochami a przedsiębiorstwem Moby/Toremar należy poddać ocenie łącznie z prywatyzacją przedsiębiorstwa Toremar. Przeprowadzenie takiej łącznej oceny jest właściwe, ponieważ zasadniczo Włochy zorganizowały nowe zamówienie publiczne na usługi, w ramach którego zwycięski oferent musiał nabyć cały kapitał podstawowy przedsiębiorstwa Toremar w celu wypełniania obowiązków świadczenia usług publicznych przewidzianych we wspomnianym zamówieniu publicznym na usługi.

6.1.1. Przedłużenie początkowej umowy między przedsiębiorstwem Toremar a Włochami

6.1.1.1. Zasoby państwowe

(165) Włochy powierzyły przedsiębiorstwu Toremar obsługę tras morskich, jak określono szczegółowo w początkowej umowie, którą przedłużono. Początkowa umowa została zawarta z państwem, a wynikająca z niej rekompensata z tytułu świadczenia usług publicznych na rzecz przedsiębiorstwa Toremar jest wypłacana przez państwo z budżetu państwa. Rekompensatę z tytułu świadczenia usług publicznych na rzecz przedsiębiorstwa Toremar można zatem przypisać państwu, a jej wypłaty dokonuje się przy użyciu zasobów państwowych.

(166) Komisja odnotowuje, że zdaniem Włoch wszyscy operatorzy promów dokonują regularnych opłat na rzecz organów portowych za przybijanie do nabrzeża, natomiast przedsiębiorstwo Toremar nie dokonało żadnej dodatkowej opłaty z tytułu pierwszeństwa przybijania do nabrzeża. Komisja jest jednak zdania, że co do zasady Włochy mogły podjąć decyzję o nałożeniu dodatkowej opłaty z tytułu pierwszeństwa przybijania do nabrzeża oraz że nie podejmując takiej decyzji, utraciły dochody budżetu państwa. Ponadto ponieważ pierwszeństwa przybijania do nabrzeża udzielono z mocy prawa (zob. motyw 90), można ten środek przypisać państwu.

6.1.1.2. Selektywność

(167) Aby środek został zakwalifikowany jako pomoc państwa, musi mieć selektywny charakter. Rekompensatę z tytułu świadczenia usług publicznych za świadczenie przedmiotowych usług transportu morskiego przyznano wyłącznie przedsiębiorstwu Toremar, wobec czego ma ona charakter selektywny. Ponieważ pierwszeństwa przybijania do nabrzeża udzielono wyłącznie przedsiębiorstwom należącym do byłej grupy Tirrenia, w tym przedsiębiorstwu Toremar, jego charakter jest również selektywny.

6.1.1.3. Korzyść gospodarcza

(168) Komisja przypomina, że w pewnych ściśle określonych okolicznościach rekompensaty z tytułu świadczenia usług publicznych przyznane przedsiębiorstwu mogą nie stanowić korzyści gospodarczej.

(169) W szczególności w wyroku w sprawie Altmark (52) Trybunał Sprawiedliwości orzekł, że w przypadku gdy środek państwowy należy uznać za rekompensatę z tytułu usług świadczonych przez przedsiębiorstwa będące beneficjentami w celu wykonania obowiązków świadczenia usług publicznych, a przedsiębiorstwa te nie uzyskują z tego tytułu faktycznych korzyści finansowych, a zatem środek taki nie skutkuje uprzywilejowaniem tych przedsiębiorstw względem przedsiębiorstw konkurencyjnych, środek ten nie wchodzi w zakres stosowania art. 107 ust. 1 TFUE.

(170) Trybunał Sprawiedliwości orzekł jednak również jednoznacznie, że aby rekompensata z tytułu świadczenia usług publicznych nie kwalifikowała się jako pomoc państwa, konieczne jest spełnienie wszystkich czterech łącznych kryteriów („kryteria określone w wyroku w sprawie Altmark”) streszczonych poniżej: — przedsiębiorstwo będące beneficjentem powinno być rzeczywiście obarczone obowiązkami świadczenia usług publicznych i obowiązki te powinny być jasno określone („pierwsze kryterium określone w wyroku w sprawie Altmark”), — parametry, na których podstawie obliczona jest rekompensata, muszą być wcześniej ustalone w obiektywny i przejrzysty sposób („drugie kryterium określone w wyroku w sprawie Altmark”), — rekompensata nie może przekraczać kwoty niezbędnej do pokrycia całości lub części kosztów poniesionych w celu wykonania obowiązków świadczenia usług publicznych, przy uwzględnieniu związanych z nimi przychodów oraz rozsądnego zysku z tytułu wypełniania tych obowiązków („trzecie kryterium określone w wyroku w sprawie Altmark”), — jeżeli wybór przedsiębiorstwa, któremu ma zostać powierzone wykonywanie obowiązków świadczenia usług publicznych, nie został w danym przypadku dokonany w ramach procedury udzielania zamówień publicznych, pozwalającej na wyłonienie oferenta zdolnego do świadczenia tych usług po najniższym koszcie dla danej społeczności, poziom koniecznej rekompensaty powinien zostać ustalony na podstawie analizy kosztów, jakie przeciętne przedsiębiorstwo, prawidłowo zarządzane i wyposażone w środki transportu odpowiednio do tego, by móc uczynić zadość wymogom stawianym usługom publicznym, poniosłoby na wykonanie takich obowiązków, przy uwzględnieniu związanych z nimi przychodów oraz rozsądnego zysku osiąganego przy wypełnianiu tych obowiązków („czwarte kryterium określone w wyroku w sprawie Altmark”).

(171) Komisja wyjaśniła, w jaki sposób stosuje kryteria określone w wyroku w sprawie Altmark, w komunikacie w sprawie stosowania reguł w dziedzinie zasad pomocy państwa w odniesieniu do rekompensaty z tytułu usług świadczonych w ogólnym interesie gospodarczym („komunikat w sprawie UOIG”) (53).

(172) Biorąc pod uwagę fakt, że kryteria określone w wyroku w sprawie Altmark należy spełnić łącznie, niespełnienie któregokolwiek z nich prowadziłoby do uznania przez Komisję, że środek, którego dotyczy ocena, zapewnia jego beneficjentowi korzyść gospodarczą. Komisja w pierwszej kolejności oceni zatem spełnienie czwartego kryterium określonego w wyroku w sprawie Altmark.

(173) Zgodnie z czwartym kryterium określonym w wyroku w sprawie Altmark rekompensata musi stanowić niezbędne minimum, aby nie kwalifikowała się jako pomoc państwa. Kryterium to uznaje się za spełnione, jeżeli beneficjenta rekompensaty z tytułu świadczenia usług publicznych wybrano w ramach postępowania o udzielenie zamówienia, które umożliwia wybranie oferenta będącego w stanie świadczyć usługi po najniższym koszcie dla danej społeczności, lub w przeciwnym wypadku, jeżeli przedmiotową rekompensatę obliczono w odniesieniu do kosztów wydajnego przedsiębiorstwa.

(174) Otóż w przypadku żadnego z przedłużeń początkowej umowy dokonanych w okresie od dnia 1 stycznia 2009 r. do dnia 1 stycznia 2012 r. przedsiębiorstwa Toremar nie wyłoniono w ramach postępowania o udzielenie zamówienia. Włochy zaledwie przedłużyły już obowiązujący system, umożliwiając dotychczasowemu operatorowi kontynuowanie otrzymywania rekompensaty za wypełnianie obowiązków świadczenia usług publicznych.

(175) Ponadto Włochy nie dostarczyły Komisji żadnych informacji wskazujących na fakt, że poziom rekompensat określono na podstawie analizy kosztów, które poniosłoby przeciętne, prawidłowo zarządzane przedsiębiorstwo odpowiednio wyposażone w środki transportu, aby wypełnić niezbędne obowiązki świadczenia usług publicznych, przy uwzględnieniu powiązanych przychodów oraz rozsądnego zysku z tytułu wykonywania tych obowiązków. Argument Włoch, że region Toskanii kontrolował wydajność przedsiębiorstwa Toremar w latach 2010–2011, nie jest wystarczający dla spełnienia tego kryterium, ponieważ nie pokazuje, czy koszty faktycznie poniesione przez przedsiębiorstwo Toremar w ramach wypełniania obowiązków świadczenia usług publicznych odpowiadały kosztom ponoszonym przez przeciętne, prawidłowo zarządzane przedsiębiorstwo odpowiednio wyposażone w środki transportu.

(176) Komisja stwierdza zatem, że w przedmiotowej sprawie czwarte kryterium określone w wyroku w sprawie Altmark nie zostało spełnione.

(177) Biorąc pod uwagę fakt, że w przedmiotowej sprawie nie zostały spełnione łącznie wszystkie cztery warunki określone w wyroku w sprawie Altmark, Komisja stwierdza, że rekompensata z tytułu obsługi tras morskich na podstawie przedłużenia początkowej umowy zapewniła przedsiębiorstwu Toremar korzyść gospodarczą.

(178) Jeżeli chodzi o pierwszeństwo przybijania do nabrzeża, Komisja po pierwsze prz