Struktura instrumentu finansowego Ograniczona gwarancja portfelowa zapewnia zabezpieczenie przed ryzykiem kredytowym w przypadku poszczególnych pożyczek, co służy utworzeniu portfela nowych pożyczek dla MŚP do maksymalnej wysokości straty (pułap). Ograniczona gwarancja portfelowa jest udostępniana przez instytucję zarządzającą w ramach operacji, która stanowi część osi priorytetowej określonej w programie współfinansowanym z europejskich funduszy strukturalnych i inwestycyjnych i jest określona w kontekście oceny ex ante wymaganej zgodnie z art. 37 rozporządzenia (UE) nr 1303/2013.

Cel instrumentu Cele instrumentu: 1) zapewnienie lepszego dostępu do środków finansowych dla docelowych MŚP z zamiarem eliminacji konkretnych i dobrze określonych luk na rynku; 2) lewarowanie europejskich funduszy strukturalnych i inwestycyjnych w celu wsparcia finansowania MŚP, o którym mowa w art. 37 ust. 4 rozporządzenia (UE) nr 1303/2013. Wkład instytucji zarządzającej z programu finansowanego z europejskich funduszy strukturalnych i inwestycyjnych ma formę funduszu gwarancyjnego, którym zarządza pośrednik finansowy. Wkład ten nie może wypierać gwarancji udzielanych przez innych inwestorów publicznych lub prywatnych. Fundusz gwarancyjny zarządzany przez pośrednika finansowego musi zobowiązać się do zapewnienia funduszy z programu europejskich funduszy strukturalnych i inwestycyjnych instytucjom finansowym tworzącym portfele nowych pożyczek w razie niewykonania zobowiązań przez ostatecznych odbiorców. W przypadku struktury funduszu funduszy wkład z programu finansowanego z europejskich funduszy strukturalnych i inwestycyjnych jest przekazywany pośrednikowi finansowemu z funduszu funduszy. Instrument ograniczonej gwarancji wdraża się w celu zabezpieczenia portfela nowych pożyczek, utworzonego przez jedną lub więcej instytucji finansowych. Udzielając pożyczek kwalifikowalnym MŚP, instytucje finansowe tworzące portfele nowych pożyczek mogą liczyć na częściową gwarancję obejmującą straty do ograniczonej kwoty. Korzyść finansowa gwarancji musi być przeniesiona na ostatecznych odbiorców (np. jako niższe oprocentowanie pożyczki i/lub mniejsze zabezpieczenie, z tym że pełna korzyść finansowa wynikająca z wkładu publicznego z programu bezwzględnie musi być przeniesiona na ostatecznych odbiorców).

Konsekwencje pomocy państwa Ograniczona gwarancja portfelowa ma strukturę instrumentu bez pomocy państwa, tzn. jest zgodna z warunkami rynkowymi na poziomie pośrednika finansowego zarządzającego funduszem gwarancyjnym, a instytucje finansowe tworzące portfel nowych pożyczek i pomoc dla ostatecznych odbiorców są zgodne z obowiązującym rozporządzeniem de minimis. a) Na poziomie funduszu funduszy, pośrednika finansowego zarządzającego funduszem gwarancyjnym i instytucji finansowych tworzących portfel nowych pożyczek pomoc jest wykluczona, jeśli: 1) wynagrodzenie (tj. koszty zarządzania i/lub opłaty za zarządzanie) pośrednika finansowego i funduszu funduszy odzwierciedla bieżące wynagrodzenie rynkowe w porównywalnych sytuacjach, czyli w przypadku, w którym pośrednika finansowego lub fundusz funduszy wybrano na podstawie otwartej, przejrzystej, obiektywnej i niedyskryminacyjnej procedury wyboru, lub jeśli wynagrodzenie jest zgodne z art. 12 i 13 rozporządzenia delegowanego (UE) nr 480/2014, a państwo nie przyznało żadnych innych korzyści. Jeżeli fundusz funduszy przekazuje jedynie wkład z europejskich funduszy strukturalnych i inwestycyjnych pośrednikowi finansowemu i pełni zadania leżące w interesie publicznym oraz nie prowadzi działalności komercyjnej przy wdrażaniu środka i nie dokonuje współinwestycji zasobów własnych — a zatem nie jest uznawany za beneficjenta pomocy — wystarczy, aby fundusz nie otrzymał nadmiernej rekompensaty; oraz 2) instytucja finansowa, która tworzy portfel nowych pożyczek z zasobów własnych, wybierana jest na podstawie otwartej, przejrzystej, niedyskryminacyjnej i obiektywnej procedury wyboru, a ryzyko ponoszone przez instytucję finansową nie jest w żadnym razie mniejsze niż 20 % kwoty pożyczki (w przypadku poszczególnych pożyczek); oraz 3) korzyść finansowa z wkładu publicznego z programu na rzecz instrumentu w całości przechodzi na ostatecznych odbiorców w formie niższego oprocentowania. Przy wyborze pośrednika finansowego instytucja zarządzająca zgodnie z art. 7 ust. 2 rozporządzenia delegowanego (UE) nr 480/2014 ocenia politykę cenową i metodykę przenoszenia korzyści finansowej na ostatecznych odbiorców. W przypadku gdy pośrednik finansowy nie przeniesie wszystkich korzyści finansowych na ostatecznych odbiorców, niezaangażowany wkład publiczny jest zwracany instytucji zarządzającej. Gwarancja musi być powiązana z określoną transakcją finansową, opiewać na ustaloną kwotę maksymalną i być ograniczona w czasie. b) Na poziomie ostatecznych odbiorców: Na poziomie MŚP gwarantowana pożyczka jest zgodna z zasadami de minimis. W przypadku każdej pożyczki ujętej w gwarantowanym portfelu pośrednik finansowy oblicza ekwiwalent dotacji brutto z zastosowaniem poniższej metody: Obliczenie ekwiwalentu dotacji brutto = kwota nominalna pożyczki (EUR) × koszty ryzyka (praktyka standardowa) × stopa gwarancji × stopa ograniczenia gwarancji × średnia ważona okresu pożyczki (lata). Łączna kwota pomocy obliczona za pomocą ekwiwalentu dotacji brutto nie może przekraczać 200 000 EUR dla ostatecznych odbiorców w ciągu trzyletniego okresu podatkowego z uwzględnieniem określonej w rozporządzeniu de minimis zasady kumulacji. W przypadku obliczenia ekwiwalentu dotacji brutto na podstawie powyższego wzoru wymóg przewidziany w art. 4 rozporządzenia de minimis (1) uznaje się za spełniony do celów instrumentu ograniczonej gwarancji portfela. Mechanizm weryfikacji zapewnia, aby ekwiwalent dotacji brutto obliczony zgodnie z powyższym wzorem nie był niższy niż ekwiwalent dotacji brutto obliczony zgodnie z art. 4 ust. 6 lit. c) rozporządzenia de minimis. Dotacja na wsparcie techniczne lub inna dotacja udzielona ostatecznemu odbiorcy podlega kumulacji z obliczonym ekwiwalentem dotacji brutto. W przypadku MŚP z sektora rybołówstwa i akwakultury pomoc jest zgodna z odpowiednimi przepisami rozporządzenia de minimis w sprawie rybołówstwa. W przypadku działań wspieranych z EFRROW zastosowanie mają przepisy ogólne.

Polityka gwarancyjna a) Przekazanie z instytucji zarządzającej do pośrednika finansowego: Po podpisaniu umowy o finansowaniu między instytucją zarządzającą i funduszem funduszy lub pośrednikiem finansowym właściwa instytucja zarządzająca przekazuje wkłady z programu funduszowi funduszy lub pośrednikowi finansowemu, który umieszcza te wkłady w specjalnym funduszu gwarancyjnym. Przekazanie następuje w transzach z zachowaniem pułapów określonych w art. 41 rozporządzenia (UE) nr 1303/2013. b) Pochodzenie portfela nowych pożyczek: Instytucje finansowe są zobowiązane do utworzenia w uprzednio oznaczonym okresie portfeli nowych pożyczek dla MŚP. Poszczególne nowo powstałe pożyczki dla MŚP są częściowo pokrywane z wkładu z programu do określonej kwoty (pułap). Kwalifikowalne pożyczki dla MŚP zostają automatycznie ujęte w portfelu z zachowaniem ustalonych uprzednio kryteriów ich ujmowania w portfelu. Ujęcie pożyczek dla MŚP w portfelu następuje automatycznie po otrzymaniu przez pośrednika finansowego zarządzającego funduszem gwarancyjnym powiadomień o ich włączeniu do portfela składanych przynajmniej raz na kwartał do końca odpowiedniego okresu włączenia. Instytucje finansowe prowadzą spójną politykę pożyczkową dotyczącą dywersyfikacji portfela, która umożliwia należyte zarządzanie portfelem i dywersyfikację ryzyka z jednoczesnym przestrzeganiem obowiązujących norm branżowych oraz zachowaniem zgodności z interesami finansowymi i celami polityki instytucji zarządzającej. Instytucje finansowe dokonują identyfikacji, wyboru, analizy due diligence, dokumentacji i wypłaty pożyczek ostatecznym odbiorcom zgodnie ze swoimi standardowymi procedurami i zasadami określonymi w umowie między pośrednikiem finansowym a instytucją finansową tworzącą portfel nowych pożyczek. c) Pokrycie strat: Z ograniczonej gwarancji portfela pokrywane są straty poniesione przez instytucje finansowe w związku z niewykonaniem zobowiązań w odniesieniu do każdej kwalifikowalnej pożyczki dla MŚP według stopy gwarancji wynoszącej maksymalnie 80 %. Straty pokrywane z ograniczonej gwarancji portfela kwalifikowalnych pożyczek dla MŚP nie przekraczają łącznie kwoty pułapu. Kwota pułapu, która oznacza maksymalną odpowiedzialność w ramach tego instrumentu, jest iloczynem wielkości docelowego portfela pożyczek pomnożonej przez stopę gwarancji i stopę ograniczenia gwarancji. Stopę ograniczenia gwarancji określa się w ramach oceny ex ante ryzyka zgodnie z art. 42 ust. 1 lit. b) rozporządzenia (UE) nr 1303/2013 oraz art. 8 rozporządzenia delegowanego (UE) nr 480/2014. Pokrywane straty są należnymi i pozostałymi do spłaty kwotami głównymi oraz standardowymi odsetkami (z wyjątkiem opłat za zwłokę oraz pozostałych kosztów i wydatków). d) Wypłata z gwarancji: Po wystąpieniu straty związanej z niewykonaniem zobowiązań pośrednik finansowy zarządzający funduszem gwarancyjnym zazwyczaj w ciągu 60 dni dokonuje wypłat z gwarancji na rzecz instytucji finansowej objętej gwarancją.

Polityka cenowa i polityka dotycząca zabezpieczenia Pośrednik finansowy przedstawia metodykę zapewniającą pełne przeniesienie korzyści finansowej wynikającej z wkładu publicznego z programu na kwalifikowalne MŚP. Instytucja finansowa posiada politykę cenową/politykę dotyczącą zabezpieczenia zgodną z tą metodyką. Polityka cenowa/polityka dotycząca zabezpieczenia i metodyka obejmuje poniższe elementy: 1) z instrumentu pokrywane jest maksymalnie 80 % ekspozycji na ryzyko każdej kwalifikowalnej pożyczki dla MŚP (do wysokości pułapu); 2) cała korzyść finansowa wynikająca z wkładu publicznego z programu zostaje przeniesiona na kwalifikowalne MŚP w formie obniżonego naliczanego oprocentowania i/lub mniejszego zabezpieczenia wymaganego przez instytucję finansową; 3) sposób obliczania ekwiwalentu dotacji brutto przedstawiony w części dotyczącej pomocy państwa stosuje się wobec każdej pożyczki ujętej w portfelu; 4) pośrednik finansowy zarządzający funduszem gwarancyjnym nie pobiera opłat gwarancyjnych od instytucji finansowej; 5) instytucja finansowa obniża ogólne oprocentowanie i/lub wymóg zabezpieczenia każdej kwalifikowalnej pożyczki dla MŚP ujętej w portfelu zgodnie z polityką cenową i metodyką zapewniającą pełne przeniesienia korzyści finansowej. Poziom obniżenia zaproponowany przez instytucję finansową podlega ocenie i potwierdzeniu przez pośrednika finansowego na podstawie stosownej analizy i badania due diligence oraz jest uznawany za kryterium kwalifikujące pożyczki dla MŚP do włączenia do portfela; 6) na podstawie oceny ex ante, która określa docelowe MŚP, i oceny ex ante ryzyka, która określa ryzyko, instytucja zarządzająca może postanowić o zobowiązaniu ostatecznych odbiorców do uiszczenia należnych opłat gwarancyjnych. W takim przypadku ekwiwalent dotacji brutto oblicza się zgodnie z wzorem przedstawionym w części dotyczącej pomocy państwa powyżej lub dostosowuje do warunków podanych w obwieszczeniu w sprawie gwarancji. Opłaty uiszczone przez ostatecznych odbiorców podlegają zwrotowi do funduszu gwarancyjnego jako środki zwrócone w rozumieniu art. 43 rozporządzenia (UE) nr 1303/2013; 7) polityka cenowa i metodyka nie ulegają zmianie w okresie kwalifikowalności.

Gwarancja dla instytucji finansowej — kwota i stopa (szczegóły produktu) Ograniczona gwarancja portfela jest zgodna z warunkami określonymi w art. 8 rozporządzenia delegowanego Komisji (UE) nr 480/2014. Stopę ograniczenia gwarancji określa się w ramach oceny ex ante ryzyka zgodnie z art. 42 ust. 1 lit. b) rozporządzenia (UE) nr 1303/2013 oraz art. 8 rozporządzenia delegowanego (UE) nr 480/2014, przy czym w żadnym razie nie przekracza ona 25 %. Z gwarancji mogą być pokrywane spodziewane i niespodziewane straty. Mnożnik gwarancji finansowanej z wkładu z programu określa się w sposób następujący: Mnożnik = (1/stopa gwarancji) × (1/stopa ograniczenia gwarancji). Wskaźnik mnożnika opiera się na ocenie ex ante i jest równy lub wyższy niż 5. Wielkość docelowego portfela częściowo objętego gwarancją jest określona na podstawie ustaleń z oceny ex ante uzasadniającej wsparcie na rzecz instrumentu finansowego (art. 37 rozporządzenia (UE) nr 1303/2013) i uwzględnia odnawialność instrumentu (jeśli dotyczy). Strukturę docelowego portfela pożyczek określa się w sposób zapewniający dywersyfikację ryzyka.

Gwarancja dla instytucji finansowej (działania) Portfel pożyczek zabezpieczonych instrumentem gwarancyjnym obejmuje nowo powstałe pożyczki udzielone ostatecznym odbiorcom i nie obejmuje refinansowania istniejących pożyczek. Kryteria kwalifikujące do ujęcia w portfelu ustalane są zgodnie z prawem Unii (np. rozporządzeniem (UE) nr 1303/2013 i przepisami dotyczącymi poszczególnych funduszy), programem, krajowymi zasadami kwalifikowalności oraz w porozumieniu z pośrednikiem finansowym w celu dotarcia do wielu ostatecznych odbiorców i zapewnienia wystarczającej dywersyfikacji portfela. Instytucje finansowe dysponują racjonalnym szacunkiem profilu ryzyka portfela (na przykład limitu koncentracji w poszczególnych sektorach). Kryteria te odzwierciedlają warunki i praktyki rynkowe w odpowiednim państwie lub regionie. Instytucja finansowa ocenia ex ante stopę odzysku stosowaną do obliczenia spodziewanej kwoty do odzyskania z tytułu niewykonania zobowiązań związanych z pożyczkami ujętymi w portfelu, która wpływa na ocenę stopy ograniczenia gwarancji.

Odpowiedzialność instytucji zarządzającej Odpowiedzialność instytucji zarządzającej w odniesieniu do instrumentu finansowego jest zgodna z art. 6 rozporządzenia delegowanego (UE) nr 480/2014. Niewykonanie zobowiązania w przypadku pożyczki dla ostatecznego odbiorcy oznacza, że: (i) instytucja finansowa może w każdym momencie dowieść (działając zgodnie z procedurami wewnętrznymi i w sposób odzwierciedlony w sprawozdaniach finansowych i sprawozdawczości do celów regulacyjnych), że ostateczny odbiorca z dużym prawdopodobieństwem nie wykona swoich zobowiązań płatniczych; lub (ii) ostateczny odbiorca nie wykonał zobowiązania płatniczego w związku z odpowiednią pożyczką dla MŚP, co trwa od co najmniej 90 kolejnych dni kalendarzowych.

Czas trwania Okres gwarancji instrumentu finansowego jest ustalony w celu zapewnienia wykorzystania wkładu z programu, o którym mowa w art. 42 rozporządzenia (UE) nr 1303/2013, wraz z gwarancjami pożyczek wypłacanych ostatecznym odbiorcom nie później niż do dnia 31 grudnia 2023 r. Zalecany typowy czas trwania umożliwiający utworzenie portfela gwarantowanych pożyczek wynosi nie więcej niż 4 lata od dnia podpisania umowy o finansowaniu (między instytucją zarządzającą lub funduszem funduszy a pośrednikiem finansowym).

Podział ryzyka na poziomie instytucji finansowej (zgodność interesów) Zgodność interesów instytucji zarządzającej, pośrednika finansowego i instytucji finansowej zapewnia się w następujący sposób: — własne ryzyko kredytowe ponoszone przez instytucję finansową nie może w żadnym razie być niższe niż 20 % w przypadku poszczególnych pożyczek, — instytucja finansowa zobowiązuje się do utworzenia portfela nowych pożyczek za pomocą zasobów własnych, — korzyść finansowa wynikająca z ograniczonej gwarancji zostaje całkowicie przeniesiona na MŚP będące ostatecznymi odbiorcami, — opłaty z tytułu wyników na rzecz pośrednika finansowego, określone w art. 12 i 13 rozporządzenia delegowanego (UE) nr 480/2014.

Kwalifikowalni pośrednicy finansowi i kwalifikowalne instytucje finansowe Pośrednikami finansowymi są podmioty publiczne i prywatne z siedzibą w państwie członkowskim, które są prawnie upoważnione do udzielania gwarancji pożyczek dla przedsiębiorstw działających na terenie objętym programem, z którego pochodzą wkłady na rzecz instrumentu finansowego. Instytucjami finansowymi są podmioty publiczne i prywatne z siedzibą w państwie członkowskim, które są prawnie upoważnione do udzielania pożyczek przedsiębiorstwom działającym na terenie objętym programem, z którego pochodzą wkłady na rzecz instrumentu finansowego. Podmiotami takimi są instytucje finansowe oraz w stosownych przypadkach instytucje mikrofinansowe lub inne instytucje upoważnione do udzielania pożyczek.

Kwalifikowalność ostatecznego odbiorcy (ostatecznych odbiorców) Ostateczni odbiorcy są kwalifikowalni na podstawie prawa unijnego i krajowego, odpowiedniego programu i umowy o finansowaniu. W dniu wydania dokumentu poświadczającego odpowiednią gwarancję dla MŚP, czyli podjęcia zobowiązania do udzielenia gwarancji, ostateczni odbiorcy spełniają poniższe kryteria kwalifikowalności: a) są mikro-, małym lub średnim przedsiębiorstwem („MŚP”, w tym przedsiębiorcy indywidualni/osoby samozatrudnione) w rozumieniu zalecenia Komisji 2003/361/WE (2); b) nie są MŚP działającymi w sektorach określonych w art. 1 lit. d)–f) rozporządzenia de minimis; c) nie stanowią części jednego lub więcej sektorów zastrzeżonych (3); d) nie są przedsiębiorstwem zagrożonym w rozumieniu zasad pomocy państwa; e) nie zalegają z płatnościami ani nie dopuścili się niewykonania zobowiązań w odniesieniu do innej pożyczki lub innego leasingu udzielonego przez pośrednika finansowego lub inną instytucję finansową, co potwierdziły kontrole przeprowadzone zgodnie z wewnętrznymi wytycznymi i standardową polityką pożyczkową pośrednika finansowego. Ponadto w momencie inwestycji i w okresie spłaty pożyczki gwarantowanej ostateczni odbiorcy posiadają siedzibę w państwie członkowskim, a działalność gospodarcza, na którą wypłacono pożyczkę gwarantowaną, jest prowadzona w odpowiednim państwie członkowskim i w regionie/na terenie objętym programem finansowanym z europejskich funduszy strukturalnych i inwestycyjnych.

Charakterystyka produktu dla ostatecznych odbiorców Instytucja finansowa udziela ostatecznym odbiorcom pożyczek, które przyczyniają się do osiągnięcia celu programu i są gwarantowane programem w ramach portfela objętego ograniczoną gwarancją. Warunki gwarancji i pożyczek są uzasadnione oceną ex ante, o której mowa w art. 37 ust. 2 rozporządzenia (UE) nr 1303/2013. Pożyczki wykorzystuje się wyłącznie do poniższych dozwolonych celów: a) inwestycje w wartości niematerialne i prawne oraz środki trwałe, w tym przekazanie praw własności w przedsiębiorstwach, jeżeli takie przekazanie ma miejsce między niezależnymi inwestorami; b) kapitał obrotowy związany z działalnością rozwojową lub ekspansywną, która jest dodatkowa do działań, o których mowa w lit. a) powyżej (i z nimi związana) (przy czym charakter dodatkowy jest wykazany między innymi w biznesplanie ostatecznego odbiorcy i kwocie finansowania). Pożyczki ujęte w portfelu nieustannie spełniają poniższe kryteria kwalifikowalności: c) pożyczki są nowe, a refinansowanie istniejących pożyczek jest wykluczone. d) gwarantowana część pożyczki bazowej ujętej w portfelu i) wynosi maksymalnie 1 500 000 EUR na podstawie oceny ex ante oraz ii) jest wypłacana na warunkach, które nie spowodowałyby, że ekwiwalent dotacji brutto przekroczy w przypadku każdego ostatecznego odbiorcy 200 000 EUR (lub 100 000 EUR w drogowym transporcie towarowym i 30 000 EUR w sektorach rybołówstwa i akwakultury) w żadnym okresie trzech lat podatkowych. Kwalifikowalne MŚP mogą występować więcej niż raz o pożyczki alokowane w kontekście tego instrumentu finansowego pod warunkiem całkowitej zgodności z powyższym limitem ekwiwalentu dotacji brutto; e) z pożyczek pochodzi finansowanie na co najmniej jeden dozwolony cel, wypłacane w euro i/lub walucie krajowej na odpowiednim terenie oraz ewentualnie w innej walucie; f) pożyczki nie mogą mieć formy pożyczek typu mezzanine, długu podporządkowanego ani pożyczek quasi-kapitałowych; g) pożyczki nie mogą mieć formy odnawialnych linii kredytowych. h) pożyczki mają określony harmonogram spłat, w tym regularne płatności amortyzacyjne i/lub spłaty w terminie zapadalności; i) z pożyczek nie jest finansowana działalność stricte finansowa i rozbudowa nieruchomości dokonywana jako działanie o charakterze inwestycji finansowej ani nie są finansowane usługi finansowe dla klientów indywidualnych; j) okres spłaty pożyczki wynosi od co najmniej 12 miesięcy do maksymalnie 120 miesięcy.

Sprawozdawczość i oczekiwane rezultaty Przynajmniej raz na kwartał pośrednicy finansowi przekazują instytucji zarządzającej lub funduszowi funduszy informacje w ustandaryzowanej formie i ustandaryzowanym zakresie. Sprawozdanie zawiera wszystkie elementy istotne dla instytucji zarządzającej, umożliwiające przestrzeganie przepisów określonych w art. 46 rozporządzenia (UE) nr 1303/2013. Państwa członkowskie również wypełniają obowiązki sprawozdawcze zgodnie z rozporządzeniem de minimis. Wskaźniki muszą być dostosowane do szczegółowych celów odpowiedniego priorytetu programu europejskich funduszy strukturalnych i inwestycyjnych, z którego finansowany jest instrument finansowy, i dotyczyć spodziewanych wyników określonych w ocenie ex ante. Ich pomiar i zgłoszenie odbywa się przynajmniej raz na kwartał w przypadku funduszu gwarancyjnego i są one dostosowane co najmniej do wymogów rozporządzenia. Oprócz wspólnych wskaźników osi priorytetowej programu finansowanego z europejskich funduszy strukturalnych i inwestycyjnych (wzrost zatrudnienia, liczba MŚP, ...) pozostałymi wskaźnikami są: Liczba gwarantowanych pożyczek Wielkość gwarantowanych pożyczek Liczba pożyczek, w przypadku których nie wykonano zobowiązań Wartość pożyczek, w przypadku których nie wykonano zobowiązań Zobowiązania do gwarancji/gwarancje wykorzystane (liczba, kwoty) Środki niewykorzystane i zyski (np. narosłe odsetki)