DYREKTYWA PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY (UE) 2019/520

z dnia 19 marca 2019 r.

w sprawie interoperacyjności systemów elektronicznego poboru opłat drogowych i ułatwiania transgranicznej wymiany informacji na temat przypadków nieuiszczenia opłat drogowych w Unii

(wersja przekształcona)

(Tekst mający znaczenie dla EOG)

PARLAMENT EUROPEJSKI I RADA UNII EUROPEJSKIEJ,

uwzględniając Traktat o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, w szczególności jego art. 91 ust. 1,

uwzględniając wniosek Komisji Europejskiej,

po przekazaniu projektu aktu ustawodawczego parlamentom narodowym,

uwzględniając opinię Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego (1),

uwzględniając opinię Komitetu Regionów (2),

stanowiąc zgodnie ze zwykłą procedurą ustawodawczą (3),

a także mając na uwadze, co następuje:

Wskazane jest osiągnięcie powszechnego wdrażania systemów elektronicznego poboru opłat drogowych w państwach członkowskich i państwach sąsiednich oraz posiadanie, w miarę możliwości, niezawodnych, przyjaznych dla użytkowników i efektywnych pod względem kosztów systemów dostosowanych do dalszego rozwoju polityki poboru opłat drogowych na poziomie Unii oraz do dalszego rozwoju technicznego. Konieczne jest zatem zapewnienie interoperacyjności systemów elektronicznego poboru opłat drogowych, aby zmniejszyć koszty i obciążenia związane z uiszczaniem opłat w całej Unii.

Brak interoperacyjności stanowi istotny problem systemów elektronicznego poboru opłat drogowych, w przypadku których należna opłata drogowa jest powiązana z odległością pokonaną przez pojazd (opłaty oparte na odległości) lub przejechaniem pojazdu przez określony punkt (na przykład opłaty kordonowe). Przepisy dotyczące interoperacyjności systemów elektronicznego poboru opłat drogowych powinny mieć zatem zastosowanie jedynie do tych systemów i nie powinno się ich stosować do systemów, w których należna opłata drogowa jest powiązana z czasem spędzonym przez dany pojazd na infrastrukturze objętej opłatami (na przykład systemy oparte na czasie, takie jak winiety).

Transgraniczne egzekwowanie obowiązku uiszczania opłat drogowych w Unii to istotny problem we wszelkiego rodzaju systemach – opartych na odległości, kordonowych, opartych na czasie, elektronicznych czy manualnych. W celu rozwiązania problemu transgranicznego egzekwowania w następstwie nieuiszczenia opłaty drogowej, przepisy dotyczące transgranicznej wymiany informacji powinny mieć zastosowanie do wszystkich tych systemów.

Należy uwzględnić cechy szczególne systemów elektronicznego poboru opłat drogowych, które są obecnie stosowane w odniesieniu do pojazdów lekkich. Zważywszy na fakt, że żadne takie systemy elektronicznego poboru opłat drogowych nie wykorzystują obecnie pozycjonowania satelitarnego ani łączności ruchomej, dostawcom EETS należy zezwolić – przez ograniczony czas – na udostepnienie użytkownikom pojazdów lekkich OBE nadających się wyłącznie do pracy w technologii mikrofalowej 5,8 GHz. Odstępstwo to nie powinno naruszać prawa państw członkowskich do wprowadzania wspomaganego satelitarnie poboru opłat w przypadku pojazdów lekkich.

Szczególnie ważne jest, aby zagwarantować dostawcom EETS pewne prawa, takie jak prawo do ochrony informacji objętych tajemnicą handlową, bez wywierania niekorzystnego wpływu na jakość usług świadczonych na rzecz podmiotów pobierających opłaty i użytkowników EETS. Podmiot pobierający opłaty powinien być w szczególności zobowiązany do nieujawniania informacji objętych tajemnicą handlową któremukolwiek z konkurentów dostawcy EETS. Ilość i rodzaj danych przekazywanych przez dostawców EETS podmiotom pobierającym opłaty na potrzeby obliczania wysokości opłat i ich nakładania lub w celu weryfikacji sposobu obliczenia przez dostawców EETS wysokości nałożonej opłaty od pojazdów użytkowników EETS powinny ograniczać się do niezbędnego minimum.

Jeżeli podmiot prawny, który jest dostawcą usługi poboru opłat pełni również inne funkcje w systemie elektronicznego poboru opłat drogowych lub prowadzi inną działalność niezwiązaną bezpośrednio z elektronicznym poborem opłat, powinien być zobowiązany do prowadzenia ewidencji księgowej, która umożliwia wyraźne rozróżnienie kosztów i przychodów związanych ze świadczeniem usług poboru opłat oraz kosztów i przychodów związanych z inną działalnością oraz do przekazywania, na żądanie, właściwemu organowi pojednawczemu lub organowi sądowemu informacji na temat tych kosztów i przychodów związanych ze świadczeniem usług poboru opłat. Subsydiowanie skrośne pomiędzy działalnością prowadzoną w roli dostawcy usługi poboru opłat a inną działalnością powinno być niedozwolone.

Należy wprowadzić procedurę mediacji w celu rozstrzygania sporów między podmiotami pobierającymi opłaty a dostawcami EETS w trakcie negocjacji i w czasie obowiązywania stosunków umownych. Podmioty pobierające opłaty oraz dostawcy EETS powinni zwracać się do krajowych organów pojednawczych w celu rozstrzygnięcia sporów dotyczących niedyskryminacyjnego dostępu do obszarów EETS.

Organy pojednawcze powinny być uprawnione do sprawdzania, czy warunki umowne nałożone na któregokolwiek z dostawców EETS są niedyskryminacyjne. Organy te powinny w szczególności być uprawnione do sprawdzania, czy wynagrodzenie oferowane dostawcom EETS przez podmiot pobierający opłaty jest zgodne z zasadami określonymi w niniejszej dyrektywie.

Dane dotyczące ruchu użytkowników EETS stanowią istotny element służący wzmacnianiu polityk transportowych państw członkowskich. Państwa członkowskie powinny mieć zatem możliwość żądania takich danych od dostawców usługi poboru opłat, w tym dostawców EETS, do celów opracowywania polityk dotyczących ruchu i do celów usprawniania zarządzania ruchem lub do celów innego niekomercyjnego wykorzystania przez państwo, zgodnie z mającymi zastosowanie przepisami dotyczącymi ochrony danych.

Potrzebne są ramy ustanawiające procedury akredytacji dostawców EETS na danym obszarze EETS, które zapewniają sprawiedliwy dostęp do rynku przy jednoczesnym zagwarantowaniu odpowiedniego poziomu usługi. Informacja o obszarze EETS powinna szczegółowo opisywać procedurę akredytacji dostawcy EETS na obszarze EETS, a w szczególności procedurę kontrolowania zgodności ze specyfikacjami oraz przydatności do stosowania składników interoperacyjności. W stosunku do wszystkich dostawców EETS powinno się stosować tę samą procedurę.

W celu zapewnienia uczestnikom rynku EETS łatwego dostępu do informacji, państwa członkowskie powinny być zobowiązane do sporządzania i publikowania w publicznie dostępnych rejestrach krajowych wszystkich istotnych danych dotyczących EETS.

W celu umożliwienia postępu technicznego, ważne jest, aby podmioty pobierające opłaty miały możliwość testowania nowych technologii lub koncepcji poboru opłat. Takie testy powinny być jednak ograniczone, a dostawcy EETS nie powinni być zobowiązani do udziału w nich. Komisja powinna mieć możliwość odmowy wydania pozwolenia na takie testy, jeżeli mogłyby one mieć negatywny wpływ na właściwe funkcjonowanie używanych systemów elektronicznego poboru opłat drogowych lub EETS.

EETS jest usługą rynkową i dlatego dostawcy EETS nie powinni być zobowiązani do świadczenia usług w całej Unii. Dostawcy EETS powinni jednak, w interesie użytkowników, objąć swoimi usługami wszystkie obszary EETS w każdym państwie członkowskim, w którym decydują się świadczyć swe usługi. Ponadto Komisja powinna ocenić, czy elastyczność zapewniona dostawcom EETS nie prowadzi do wyłączenia z EETS małych lub peryferyjnych obszarów EETS, i w razie potrzeby podjąć działania.

Ze względu na spójność i efektywne wykorzystanie zasobów system wymiany informacji na temat osób, które nie uiściły opłaty drogowej i na temat ich pojazdów powinien korzystać z tych samych narzędzi co system używany do wymiany informacji dotyczących przestępstw i wykroczeń przeciwko bezpieczeństwu ruchu drogowego przewidziany w dyrektywie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2015/413 (5) .

W niektórych państwach członkowskich nieuiszczenie opłaty drogowej stwierdza się dopiero, gdy użytkownik zostanie powiadomiony o obowiązku jej uiszczenia. Niniejsza dyrektywa nie harmonizuje przepisów krajowych w tym zakresie, dlatego też państwa członkowskie powinny móc ją stosować do ustalania użytkowników i pojazdów do celów powiadamiania. Takie rozszerzone stosowanie powinno być jednak dozwolone tylko wtedy, gdy spełnione są określone warunki.

Postępowania następcze wszczęte po nieuiszczeniu opłaty drogowej nie są zharmonizowane w całej Unii. Ustalony użytkownik drogi często ma możliwość uiszczenia należnej opłaty drogowej lub ustalonej kwoty zastępczej bezpośrednio na rzecz podmiotu odpowiedzialnego za pobór opłat drogowych, przed wszczęciem przez organy państwa członkowskiego dalszego postępowania administracyjnego lub karnego. Ważne, aby taka skuteczna procedura regulowania nieuiszczonych opłat drogowych była dostępna na podobnych warunkach dla wszystkich użytkowników dróg. W tym celu państwa członkowskie powinny móc przekazywać podmiotom odpowiedzialnym za pobór opłat drogowych dane niezbędne do ustalenia pojazdu, w przypadku którego nie uiszczono opłaty, i ustalenia jego właściciela lub posiadacza, pod warunkiem zapewnienia właściwej ochrony danych osobowych. W tym kontekście państwa członkowskie powinny zapewnić, aby zastosowanie się do wezwania do zapłaty wydanego przez dany podmiot uznawano za uregulowanie nieuiszczonej opłaty drogowej.

Państwa członkowskie powinny przekazywać Komisji informacje i dane konieczne do oceny skuteczności i efektywności systemu wymiany informacji na temat osób, które nie uiściły opłaty drogowej. Komisja powinna prowadzić ocenę uzyskanych danych i informacji oraz proponować, w razie potrzeby, zmiany do niniejszej dyrektywy.

W celu ułatwienia transgranicznej wymiany informacji na temat pojazdów i właścicieli lub posiadaczy pojazdów, których dotyczy przypadek nieuiszczenia opłaty drogowej, należy przekazać Komisji uprawnienia do przyjmowania aktów zgodnie z art. 290 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (TFUE) w odniesieniu do zmiany załącznika I w celu uwzględnienia zmian w prawie Unii. Należy przekazać Komisji uprawnienia do przyjmowania aktów zgodnie z art. 290 TFUE również w odniesieniu do określenia szczegółów dotyczących klasyfikacji pojazdów do celów ustanowienia obowiązujących systemów taryfowych, dalszego określenia obowiązków użytkowników EETS dotyczących przekazywania danych dostawcy EETS oraz używania i obsługi OBE, określenia wymogów dotyczących składników interoperacyjności dotyczących bezpieczeństwa i ochrony zdrowia, niezawodności i dostępności, ochrony środowiska, kompatybilności technicznej, ochrony i bezpieczeństwa danych oraz obsługi i zarządzania, określenia ogólnych wymogów infrastrukturalnych dotyczących składników interoperacyjności oraz określenia minimalnych kryteriów kwalifikowalności jednostek notyfikowanych. Szczególnie ważne jest, aby w czasie prac przygotowawczych Komisja prowadziła stosowne konsultacje, w tym na poziomie ekspertów, oraz aby konsultacje te prowadzone były zgodnie z zasadami określonymi w Porozumieniu międzyinstytucjonalnym z dnia 13 kwietnia 2016 r. w sprawie lepszego stanowienia prawa (9) . W szczególności, aby zapewnić Parlamentowi Europejskiemu i Radzie udział na równych zasadach w przygotowaniu aktów delegowanych, instytucje te otrzymują wszelkie dokumenty w tym samym czasie co eksperci państw członkowskich, a eksperci tych instytucji mogą systematycznie brać udział w posiedzeniach grup eksperckich Komisji zajmujących się przygotowaniem aktów delegowanych.

Niniejsza dyrektywa nie powinna naruszać obowiązku państw członkowskich odnoszących się do terminu transpozycji do prawa krajowego dyrektywy określonego w załączniku III część B.

PRZYJMUJĄ NINIEJSZĄ DYREKTYWĘ:

ROZDZIAŁ I:

POSTANOWIENIA OGÓLNE

6. Jeżeli państwo członkowskie stosuje ust. 5, przyjmuje ono środki konieczne do zapewnienia, aby postępowania następcze dotyczące obowiązku uiszczenia opłaty drogowej były prowadzone przez organy publiczne. Odniesienia do nieuiszczenia opłaty drogowej w niniejszej dyrektywie obejmują przypadki objęte ust. 5, jeżeli państwo członkowskie, w którym ma miejsce przypadek nieuiszczenia opłaty, stosuje ten ustęp.

małych, ściśle lokalnych systemów opłat drogowych, w odniesieniu do których koszty dostosowania do wymagań art. 3–22 byłyby nieproporcjonalne do korzyści.

„automatyczne wyszukiwanie” oznacza procedurę dostępu w internecie do zasobów bazy danych co najmniej jednego państwa członkowskiego lub wszystkich państw członkowskich;

„dane dotyczące opłat” oznaczają informacje, które właściwy podmiot pobierający opłaty uznał za niezbędne do ustalenia wysokości opłaty należnej za poruszanie się pojazdem na określonym obszarze poboru opłat i do zawarcia transakcji związanej z opłatą;

„przydatność do stosowania” oznacza zdolność składnika interoperacyjności do osiągnięcia i utrzymania określonej wydajności w czasie jego używania, po zintegrowaniu go w sposób reprezentatywny z EETS w powiązaniu z systemem podmiotu pobierającego opłaty;

„system zgodny z EETS” oznacza zbiór elementów systemu elektronicznego poboru opłat drogowych, które są szczególnie potrzebne do włączenia dostawców EETS w ten system i do funkcjonowania EETS;

„dostawca usługi poboru opłat” oznacza podmiot prawny świadczący usługi poboru opłat na co najmniej jednym obszarze EETS w odniesieniu do co najmniej jednej klasy pojazdów;

6. Bez uszczerbku dla prawa państw członkowskich, by wprowadzić dla pojazdów lekkich systemy elektronicznego poboru opłat drogowych oparte na pozycjonowaniu satelitarnym lub łączności ruchomej, dostawcy EETS mogą do dnia 31 grudnia 2027 r. udostępniać użytkownikom pojazdów lekkich OBE nadające się wyłącznie do pracy w technologii mikrofalowej 5,8 GHz do używania na obszarach EETS, które nie wymagają technologii pozycjonowania satelitarnego lub łączności ruchomej.

4. Bez uszczerbku dla ust. 6, dostawcy EETS udostępniają użytkownikom EETS OBE, które nadają się do stosowania, są interoperacyjne i zdolne do komunikowania się z odpowiednimi systemami elektronicznego poboru opłat drogowych eksploatowanymi w państwach członkowskich, działającymi w oparciu o technologie wymienione w ust. 1 akapit pierwszy.

2. Komisja, zgodnie z procedurą określoną w dyrektywie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2015/1535 (12) , zwraca się do właściwych organów normalizacyjnych o szybkie przyjęcie norm mających zastosowanie do systemów elektronicznego poboru opłat drogowych w odniesieniu do technologii wymienionych w ust. 1 akapit pierwszy i technologii ARTR oraz o aktualizację tych norm w razie konieczności. Komisja zwraca się do organów normalizacyjnych o zapewnienie ciągłej kompatybilności składników interoperacyjności.

1. Wszystkie nowe systemy elektronicznego poboru opłat drogowych wymagające instalacji lub używania OBE wykorzystują do celów przeprowadzania transakcji związanych z opłatami elektronicznymi co najmniej jedną spośród następujących technologii:

ROZDZIAŁ II

OGÓLNE ZASADY DOTYCZĄCE EETS

Artykuł 5

Prawa i obowiązki dostawców EETS

1. Państwa członkowskie przyjmują środki konieczne do zapewnienia, aby zarejestrowani przez nie dostawcy EETS zawarli umowy w sprawie świadczenia EETS obejmujące wszystkie obszary EETS na terytorium co najmniej czterech państw członkowskich w ciągu 36 miesięcy od dnia ich rejestracji zgodnie z art. 4. Państwa członkowskie przyjmują środki konieczne do zapewnienia, aby ci dostawcy EETS zawarli umowy obejmujące wszystkie obszary EETS w danym państwie członkowskim w ciągu 24 miesięcy od zawarcia pierwszej umowy w tym państwie członkowskim, z wyjątkiem tych obszarów EETS, na których właściwe podmioty pobierające opłaty nie przestrzegają art. 6 ust. 3.

2. Państwa członkowskie przyjmują środki konieczne do zapewnienia, aby zarejestrowani przez nie dostawcy EETS utrzymywali stały zasięg na wszystkich obszarach EETS po zawarciu umów w tym zakresie. Jeżeli dostawca EETS nie jest w stanie utrzymać zasięgu na obszarze EETS, ponieważ podmiot pobierający opłaty nie przestrzega niniejszej dyrektywy, państwa członkowskie przyjmują środki konieczne do zapewnienia, by dostawca ten jak najszybciej przywrócił zasięg na tym obszarze EETS.

3. Państwa członkowskie przyjmują środki konieczne do zapewnienia, aby zarejestrowani przez nie dostawcy EETS publikowali informacje o swoim zasięgu na obszarach EETS i o wszelkich zmianach w tym zakresie, a także – w ciągu miesiąca od rejestracji – szczegółowe plany dotyczące rozszerzenia ich usług na dodatkowe obszary EETS, z rocznymi aktualizacjami.

4. Państwa członkowskie przyjmują środki konieczne do zapewnienia, jeżeli to konieczne, aby zarejestrowani przez nie dostawcy EETS lub dostawcy EETS, którzy świadczą usługi EETS na ich terytorium, zapewniali użytkownikom EETS OBE spełniające wymogi określone w niniejszej dyrektywie, a także w dyrektywach Parlamentu Europejskiego i Rady 2014/53/UE (13) i 2014/30/UE (14). Mogą one zwrócić się do danych dostawców EETS o wykazanie spełnienia tych wymogów.

5. Państwa członkowskie przyjmują środki konieczne do zapewnienia, aby dostawcy EETS, którzy świadczą usługi EETS na ich terytorium, prowadzili wykazy OBE, które utraciły ważność, odnoszące się do umów w sprawie świadczenia EETS zawartych przez nich z użytkownikami EETS. Przyjmują one środki konieczne do zapewnienia, aby takie wykazy były prowadzone ściśle zgodnie z przepisami Unii dotyczącymi ochrony danych osobowych zawartymi, między innymi, w rozporządzeniu (UE) 2016/679 i dyrektywie 2002/58/WE.

6. Państwa członkowskie przyjmują środki konieczne do zapewnienia, aby zarejestrowani przez nie dostawcy EETS publicznie udostępniali stosowaną przez nich politykę zawierania umów z użytkownikami EETS.

7. Państwa członkowskie przyjmują środki konieczne do zapewnienia, aby dostawcy EETS, którzy świadczą usługi EETS na ich terytorium, przekazywali podmiotom pobierającym opłaty informacje, których potrzebują oni do obliczenia i nakładania opłat od pojazdów użytkowników EETS lub przekazywali podmiotom pobierającym opłaty wszelkie informacje niezbędne, aby umożliwić im weryfikację obliczenia opłaty nałożonej przez dostawców EETS na pojazdy użytkowników EETS.

8. Państwa członkowskie przyjmują środki konieczne do zapewnienia, aby dostawcy EETS, którzy świadczą usługi EETS na ich terytorium, współpracowali z podmiotami pobierającymi opłaty w ich wysiłkach dotyczących ustalenia osób podejrzanych o popełnienie wykroczenia. Państwa członkowskie przyjmują środki konieczne do zapewnienia, aby w przypadku podejrzenia nieuiszczenia opłaty drogowej podmiot pobierający opłaty miał możliwość uzyskania od dostawcy EETS danych odnoszących się do pojazdu, którego dotyczy podejrzenie nieuiszczenia opłaty drogowej, oraz do właściciela lub posiadacza tego pojazdu będącego klientem dostawcy EETS. Dostawca EETS natychmiastowo udostępnia takie dane. Państwa członkowskie przyjmują środki konieczne do zapewnienia, aby podmiot pobierający opłaty nie ujawniał takich danych żadnemu innemu podmiotowi pobierającemu opłaty. Przyjmują one środki konieczne do zapewnienia, aby – w przypadku, gdy podmiot pobierający opłaty jest zintegrowany z dostawcą usługi poboru opłat w ramach jednego podmiotu, dane te były używane jedynie do celów ustalenia osób podejrzanych o popełnienie wykroczenia lub zgodnie z art. 27 ust. 3.

9. Państwa członkowskie przyjmują środki konieczne do zapewnienia, aby podmiot pobierający opłaty odpowiedzialny za dany obszar EETS na ich terytorium miał możliwość uzyskania od dostawcy EETS danych dotyczących wszystkich pojazdów będących własnością lub znajdujących się w posiadaniu klientów danego dostawcy EETS, którzy w danym okresie prowadzili pojazd na obszarze EETS, za który podmiot pobierający opłaty jest odpowiedzialny, a także danych dotyczących właścicieli lub posiadaczy tych pojazdów, pod warunkiem że podmiot pobierający opłaty potrzebuje tych danych w celu spełnienia swoich obowiązków wobec organów podatkowych. Państwa członkowskie przyjmują środki konieczne do zapewnienia, aby dostawca EETS przekazywał wymagane dane nie później niż dwa dni po otrzymaniu wniosku. Przyjmują one środki konieczne do zapewnienia, aby podmiot pobierający opłaty nie ujawniał takich danych żadnemu innemu dostawcy usługi poboru opłat. Przyjmują one środki konieczne do zapewnienia, aby – w przypadku gdy podmiot pobierający opłaty jest zintegrowany z dostawcą usługi poboru opłat w ramach jednego podmiotu – dane te były używane jedynie w celu spełnienia przez podmiot pobierający opłaty jego obowiązków wobec organów podatkowych.

10. Dane przekazywane przez dostawców EETS podmiotom pobierającym opłaty są przetwarzane zgodnie z przepisami Unii dotyczącymi ochrony danych osobowych zawartymi w rozporządzeniu (UE) 2016/679, a także z krajowymi przepisami ustawowymi, wykonawczymi i administracyjnymi stanowiącymi transpozycję dyrektyw 2002/58/WE i (UE) 2016/680.