PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej L 225/1

DECYZJA KOMISJI

z dnia 20 września 2011 r.

w sprawie pomocy państwa nr SA.29338 (C 29/09 (ex N 264/09)) przyznanej przez Niemcy na rzecz HSH Nordbank AG

(notyfikowana jako dokument nr C(2011) 6483)

(Jedynie tekst w języku niemieckim jest autentyczny)

(Tekst mający znaczenie dla EOG)

(2012/477/UE)

KOMISJA EUROPEJSKA,

uwzględniając Traktat o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, w szczególności jego art. 108 ust. 2 akapit pierwszy,

uwzględniając Porozumienie o Europejskim Obszarze Gospodarczym, w szczególności jego art. 62 ust. 1 lit. a),

po wezwaniu państw członkowskich i zainteresowanych stron do przedstawienia uwag (1) zgodnie z przywołanymi artykułami,

a także mając na uwadze, co następuje:

1. PROCEDURA

(1) W dniu 30 kwietnia 2009 r. Niemcy zgłosiły Komisji środki pomocy państwa na rzecz przedsiębiorstwa HSH Nordbank AG (zwanego dalej „HSH”) w formie gwarancji obejmującej transzę drugiej straty w wysokości 10 mld EUR (zwanej dalej „zabezpieczeniem przed ryzykiem”) oraz zastrzyku kapitałowego w wysokości 3 mld EUR (zwanego dalej „dokapitalizowaniem”). Środki te wdrożyli pośrednio należący do sektora publicznego właściciele HSH, a mianowicie Wolne Hanzeatyckie Miasto Hamburg i kraj związkowy Szlezwik-Holsztyn (zwane dalej oddzielnie odpowiednio „miastem Hamburg” i „krajem związkowym Szlezwik-Holsztyn” lub razem „właścicielami publicznymi”).

(2) Decyzją z dnia 29 maja 2009 r. w sprawie N 264/09 (2) (zwaną dalej „decyzją w sprawie pomocy na ratowanie”) Komisja zatwierdziła dokapitalizowanie i zabezpieczenie przed ryzykiem na rzecz HSH na okres sześciu miesięcy, jako środki pomocy na ratowanie zgodne z rynkiem wewnętrznym w rozumieniu art. 107 ust. 3 lit. b) Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (TFUE) (3). W decyzji tej Komisja nałożyła na władze niemieckie wymóg przedstawienia planu restrukturyzacji w terminie trzech miesięcy.

(3) W dniu 1 września 2009 r. Niemcy przedstawiły Komisji plan restrukturyzacji.

(4) W dniu 22 października 2009 r. Komisja przyjęła decyzję o wszczęciu postępowania na podstawie art. 108 ust. 2 TFUE w odniesieniu do zabezpieczenia przed ryzykiem oraz wyceny HSH w związku z dokapitalizowaniem (zwaną dalej „decyzją o wszczęciu postępowania”) (4).

(5) W dniu 21 listopada 2009 r. opublikowano decyzję o wszczęciu postępowania w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej (5) i wezwano zainteresowane strony do przedstawiania uwag w terminie dwóch tygodni od daty publikacji.

(6) W dniach 30 listopada i 11 grudnia 2009 r. Komisja otrzymała uwagi od Sparkassen- und Giroverband für Schleswig-Holstein oraz od Schleswig-Holsteinische Sparkassen-Vermögensverwaltungs- und Beteiligungs GmbH & Co. KG (zwanych dalej oddzielnie odpowiednio „SGVSH” i „SVB” lub razem „stowarzyszeniami kas oszczędnościowych”).

(7) W dniu 3 grudnia 2009 r. grupa inwestorów korzystająca z usług doradczych spółki J.C. Flowers & Co. LLC (zwanej dalej „spółka Flowers”) zwróciła się z wnioskiem o przedłużenie terminu przedstawiania uwag, na co Komisja wyraziła zgodę w dniu 7 grudnia 2009 r. Komisja otrzymała uwagi inwestorów w dniu 17 grudnia 2009 r.

(8) W dniu 1 grudnia 2009 r. Niemcy wystąpiły z wnioskiem o przedłużenie terminu przedstawiania uwag, na co Komisja wyraziła zgodę w dniu 7 grudnia 2009 r. W dniu 7 grudnia 2009 r. HSH również zwrócił się z wnioskiem o przedłużenie terminu przedstawiania uwag, na co Komisja wyraziła zgodę w dniu 17 grudnia 2009 r. W dniu 17 grudnia 2009 r. Niemcy przekazały wspólne uwagi właścicieli publicznych i HSH dotyczące decyzji o wszczęciu postępowania.

(9) W dniu 2 grudnia 2009 r. odbyło się spotkanie z udziałem spółki Flowers, stowarzyszeń kas oszczędnościowych, władz niemieckimi oraz Komisji.

(10) W dniu 21 grudnia 2009 r. Komisja przesłała Niemcom nieopatrzone klauzulą poufności wersje uwag przedstawionych przez zainteresowane strony i wystąpiła do władz niemieckich o przedstawienie ich uwag w terminie jednego miesiąca.

(11) W dniu 18 stycznia 2010 r. Niemcy przesłały odpowiedź właścicieli publicznych na uwagi przedstawione przez spółkę Flowers i stowarzyszenia kas oszczędnościowych.

(12) W okresie między wrześniem 2009 r. a lutym 2010 r. władze niemieckie i Komisja odbyły szereg spotkań i telekonferencji oraz wielokrotnie wymieniały informacje innymi drogami w sprawie zabezpieczenia przed ryzykiem, a w szczególności wyceny portfela aktywów, którego ryzyko zostało objęte zabezpieczeniem przed ryzykiem („zabezpieczonego portfela”). Władze niemieckie przedstawiły dodatkowe informacje, między innymi w dniach 6, 20, 21, 22, 23 i 29 października, 11, 12, 16 i 27 listopada oraz 17 grudnia 2009 r., 26 i 27 stycznia oraz 19 lutego 2010 r.

(13) Władze niemieckie i departamenty Komisji omówiły plan restrukturyzacji, zabezpieczenie przed ryzykiem, dokapitalizowanie i wycenę zabezpieczonego portfela podczas szeregu spotkań, telekonferencji oraz w ramach wymiany informacji innymi drogami w okresie od października 2009 r. do czerwca 2011 r., w tym w dniach 5, 21 i 27 października, 4, 12, 13, 18, 27 i 30 listopada, 7, 9, 14 i 15 grudnia 2009 r., 14 i 19 stycznia, 21 kwietnia, 5, 12, 20, 26, 28 i 31 maja, 15 czerwca, 13, 16, 22 i 23 lipca, 30 września, 22 listopada, 9 i 22 grudnia 2010 r., 23 i 28 lutego, 18 marca, 1 i 8 kwietnia, 25 maja oraz 7, 16 i 29 czerwca 2011 r. Ostateczną wersję planu restrukturyzacji przedstawiono w dniu 11 lipca 2011 r.

(14) W dniu 5 września 2011 r. Niemcy przedstawiły wykaz zobowiązań, który zawarty jest w załączniku I do niniejszej decyzji.

2. OPIS BENEFICJENTA

(15) Grupa HSH jest piątym pod względem wielkości bankiem kraju związkowego (niem. Landesbank) w Niemczech, z siedzibami zarządu w Hamburgu i Kilonii. Jest spółką akcyjną (Aktiengesellschaft) utworzoną w dniu 2 czerwca 2003 r. w wyniku połączenia Hamburgische Landesbank i Landesbank Schleswig-Holstein. W październiku 2006 r. spółka Flowers (6) nabyła 24,1 % akcji HSH (26,6 % praw głosu) od WestLB w perspektywie pierwszej oferty publicznej (IPO) HSH w 2008 r.

(16) W dniu 31 grudnia 2008 r. suma bilansowa HSH wynosiła 208 mld EUR, a wartość aktywów ważonych ryzykiem – 112 mld EUR.

(17) Po wdrożeniu środków zatwierdzonych przez Komisję w decyzji w sprawie pomocy na ratowanie w dniu 29 maja 2009 r., struktura własności HSH przedstawiała się następująco: miasto Hamburg – 10,89 %; kraj związkowy Szlezwik-Holsztyn – 10,42 %; HSH Finanzfonds AöR – podmiot prawa publicznego, ustanowiony i kontrolowany przez miasto Hamburg i kraj związkowy Szlezwik-Holsztyn posiadające w nim równe udziały– 64,18 %; SGVSH – 4,73 %; SVB – 0,58 %; oraz spółka Flowers – 9,19 % (7).

(18) HSH jest bankiem komercyjnym, którego głównym regionem działalności, skupiającej się głównie na bankowości handlowej i prywatnej, są północne Niemcy. Działalność związana z bankowością handlową koncentruje się na realizacji projektów w obszarze żeglugi, bankowości korporacyjnej, transportu, nieruchomości i energii ze źródeł odnawialnych. HSH jest największym na świecie podmiotem finansującym statki oraz ma znaczący udział w rynku finansowania lotnictwa (w ramach swojego działu ds. transportu). W grudniu 2008 r. HSH był obecny w 21 największych ośrodkach finansowych w Europie, Azji i Ameryce.

(19) HSH jest jednym z niemieckich banków publicznych, które do dnia 18 lipca 2005 r. korzystały z nieograniczonych gwarancji państwowych Anstaltslast i Gewährträgerhaftung (8).

(20) Na początku lat dziewięćdziesiątych dokonano transferu aktywów i kapitału w wysokości 523 mln EUR na korzyść instytucji będących poprzednikami HSH – Hamburgische Landesbank i Landesbank Schleswig-Holstein. W dniu 20 października 2004 r. Komisja wydała decyzję stwierdzającą, że transfery te stanowią pomoc państwa niezgodną z rynkiem wewnętrznym oraz muszą zostać odzyskane (9). HSH musiał zwrócić właścicielom publicznym całkowitą kwotę 756 mln EUR, w tym odsetki. Płatności dokonano w dwóch ratach dnia 31 grudnia 2004 r. i dnia 3 stycznia 2005 r.

(21) Aby zrekompensować odpływ kapitału, w dniu 20 lipca 2005 r. akcjonariusze podwyższyli kapitał HSH o 556 mln EUR (10). Podwyższenie kapitału zostało dokonane ze środków pochodzących z funduszy własnych w połączeniu z tzw. płatnościami częściowymi. W wyniku zastosowania takiego mechanizmu struktura własności uległa tylko nieznacznej zmianie. W dniu 6 września 2005 r. Komisja wydała decyzję stwierdzającą, że podwyższenie kapitału jest zgodne z testem prywatnego inwestora, a w związku z tym nie stanowi pomocy państwa (11).

(22) W połowie lipca 2008 r. akcjonariusze HSH podjęli decyzję o podwyższeniu kapitału własnego banku w celu finansowania wzrostu jego działalności. Wolumen środków kapitałowych wynosił około 2 mld EUR, w tym około 1,26 mld EUR stanowiły nowe fundusze.

(23) Pierwsza część środków kapitałowych polegała na zamianie na akcje zwykłe wszystkich cichych udziałów (niem. stille Beteiligungen) o łącznej wartości 685 mln EUR (12) oraz akcji uprzywilejowanych o łącznej wartości 57 mln EUR posiadanych przez właścicieli publicznych. W czasie zamiany spółka Flowers podpisała umowę dotyczącą emisji kapitału pieniężnego, aby uniknąć „rozmycia” swoich akcji (13). W rezultacie HSH otrzymał dodatkowo około 300 mln EUR.

(24) Druga część środków kapitałowych obejmowała dokonany przez właścicieli wkład w postaci nowego zamiennego cichego kapitału w łącznej wysokości 962 mln EUR. Udział akcjonariuszy publicznych i prywatnych w cichych udziałach był proporcjonalny do posiadanych przez nich akcji (akcjonariusze publiczni – 660 mln EUR, akcjonariusze prywatni – 240 mln EUR). Akcjonariusze prywatni przejęli dodatkowe 62 mln EUR. Wspomniane ciche udziały zostały zamienione na akcje zwykłe ze skutkiem od dnia 31 grudnia 2010 r..

(25) Niemcy poinformowały Komisję o środkach kapitałowych opisanych w motywach od 22 do 24. Komisja uznała, że inwestycje akcjonariuszy publicznych są zgodne z testem prywatnego inwestora, ponieważ inwestor prywatny miał znaczny udział w transakcji, na takich samych warunkach jak akcjonariusze publiczni. W dniu 1 sierpnia 2008 r. Komisja poinformowała Niemcy, że nie będzie dalej rozpatrywać tej kwestii.

(26) W latach 1999–2009 HSH odnotował skumulowane straty w wysokości 1,85 mld EUR oraz wypłacił swoim właścicielom publicznym skumulowane dywidendy w wysokości 354 mln EUR. W tym samym okresie właściciele publiczni dokapitalizowali HSH nowym kapitałem w wysokości [4–5] (14) mld EUR oraz udzielili gwarancji na zobowiązania w wysokości 166 mld EUR. Tabela 1 historyczne dane finansowe HSH dotyczące właścicieli publicznych w latach 1999–2009 (15) Rok obrotowy 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 Zysk i straty (mln EUR) (16) 111 110 204 239 261 127 400 460 270 –3 195 – 838 Skumulowane zyski i straty (mln EUR) 111 221 425 664 925 1 052 1 452 1 912 2 182 –1 013 –1 851 Wypłaty dywidendy na rzecz właścicieli publicznych (mln EUR) 36 44 72 96 105 0 0 Skumulowane wypłaty dywidendy na rzecz właścicieli publicznych (mln EUR) 36 80 153 248 354 354 354 Zastrzyk nowego kapitału dokonany przez właścicieli (mln EUR) zgodnie z lokalnymi ogólnie przyjętymi zasadami rachunkowości [300-600] 0 0 [700-1 400] 3 000 Skumulowany zastrzyk kapitałowy dokonany przez właścicieli publicznych (mln EUR) [300-600] [300-600] [300-600] [1 000-2 000] [4 000-5 000] Zabezpieczenie przed ryzykiem – gwarancja (mln EUR) 10 Zobowiązania objęte gwarancją (mln EUR), w tym 162 166 152 144 161 88 78 75 73 Gewährträgerhaftung (mld EUR) 162 166 152 144 161 88 78 65 56 Gwarancje SoFFin (mln EUR) 0 0 0 0 0 0 0 10 17

(27) W przeszłości HSH posiadał rating AA u wszystkich trzech najważniejszych agencji ratingowych (17). W ratingu długoterminowym uwzględniono nieograniczone gwarancje państwowe udzielone przez właścicieli publicznych HSH. Założenie dotyczące przyszłego wsparcia od właścicieli publicznych pozostaje znacznym czynnikiem w ratingu kredytowym HSH, który obejmuje podwyższenie ratingu (18) o 7 stopni przez agencję Fitch. Agencja Moody’s dokonała podwyższenia ratingu wsparcia ogółem o 7 stopni, w tym przyznała 1 stopień za wsparcie ze strony właścicieli publicznych (wsparcie regionalne).

(28) Ocena samodzielna (rating stand-alone) na poziomie C (w przypadku agencji Moody’s „rating kondycji finansowej banku” lub „BSFR”, ang. Bank Financial Strength Rating) (19) odzwierciedlała opinię agencji ratingowych, zgodnie z którą HSH posiadał właściwą kondycję finansową z ograniczonym, ale wartościowym mechanizmem franchisingu działalności. Zgodnie z metodyką stosowaną przez agencję Moody’s BSFR banki uzyskujące rating C posiadają dopuszczalne zewnętrzne i wewnętrzne realne czynniki finansowe w przewidywalnym i stabilnym otoczeniu lub dobre zewnętrzne i wewnętrzne realne czynniki finansowe w mniej przewidywalnym i stabilnym otoczeniu, w którym prowadzą działalność.

(29) W lipcu 2004 r. agencja Fitch zaczęła wystawiać rating w odniesieniu do obligacji niegwarantowanych HSH na poziomie A, utrzymując przy tym jego rating stand-alone na poziomie C. Następnie agencje Moody’s i S&P wystawiły ratingi w odniesieniu do obligacji niegwarantowanych w lipcu 2005 r. Do rozpoczęcia kryzysu w 2008 r. ratingi HSH utrzymywały się na stabilnym poziomie.

(30) Od października 2008 r. w ratingach HSH można zaobserwować dwie tendencje. Występowanie pierwszej tendencji rozpoczęło się w 2008 r., kiedy agencje Fitch i Moody’s obniżyły kolejno ratingi stand-alone HSH do niższego poziomu oceny D i wyższego poziomu oceny E (E jest najniższym możliwym ratingiem BSFR agencji Moody’s) (20). Agencje podały następujące przyczyny obniżenia ratingu: a) znaczące ryzyko wynikające z cykliczności podstawy aktywów HSH, a w szczególności aktywów związanych działalnością w sektorze żeglugi; b) ograniczony dostęp HSH do kapitału, przy przeprowadzaniu wysoce kapitałochłonnych transakcji kredytowych; oraz c) niestabilna i niska rentowność HSH w porównaniu z poziomami sprzed kryzysu spowodowana niższymi zyskami z aktywów, stosunkowo wyższym poziomem zabezpieczenia z tytułu ryzyka w finansowaniu opartym na aktywach oraz znacznym wzrostem kosztów finansowania w porównaniu z sytuacją przedkryzysową. Ponadto agencje zgłosiły zasadnicze obawy dotyczące profilu działalności HSH. Ponieważ HSH nie ma dostępu do klientów detalicznych w żadnym znaczącym zakresie, bank będzie nadal opierał swoją działalność na rynkach hurtowych, na których trudno mu będzie zabezpieczyć finansowanie. Zapewnienie zgodności z bardziej rygorystycznymi wymogami regulacyjnymi dotyczącymi kapitalizacji, zabezpieczeń przed utratą płynności oraz niedopasowania poziomu finansowania byłoby szczególnym wyzwaniem dla banków czysto hurtowych jak HSH.

(31) Występowanie drugiej tendencji rozpoczęło się w maju 2009 r., kiedy agencja S&P obniżyła rating kredytowy HSH do poziomu BBB+, po obniżeniu ratingu HSH przez agencje Moody’s i Fitch do poziomu A3/A- w maju i lipcu 2010 r. W uzasadnieniu obniżenia ratingów agencje wskazały na ograniczenie w udzielaniu dalszego wsparcia przez właścicieli publicznych ze względu na a) zasady pomocy państwa UE oraz b) ich ograniczenia budżetowe. Zakres wdrażanych wcześniej środków wsparcia stanowił znaczne obciążenie dla kondycji finansowej właścicieli publicznych, w związku z czym byliby oni mniej skłonni do udzielania dalszego wsparcia. Ważnym aspektem uwzględnionym przy ocenie dalszej gotowości właścicieli publicznych do zapewnienia środków wsparcia była znaczna wysokość długu podlegającego zasadzie praw nabytych (21), który pozostał w bilansie HSH.

(32) Już w 2007 r. wpływ kryzysu finansowego doprowadził do tego, że strukturyzowany portfel kredytowy (CIP, ang. Credit Investment Portfolio) (22) o wartości 30 mld USD skorygowano w dół o 1,3 mld EUR. Efekt domina oddziałujący na gospodarkę realną wywarł negatywny wpływ na tradycyjny portfel kredytowy i miał poważne skutki dla jakości roszczeń HSH związanych z finansowaniem jego projektów w sektorach żeglugi, transportu, nieruchomości i energii ze źródeł odnawialnych. Dodatkowe rezerwy na straty w wysokości 1,6 mld EUR w CIP oraz rezerwy na straty kredytowe w wysokości 1,9 mld EUR w portfelu kredytowym w znacznym stopniu przyczyniły się do osiągnięcia ujemnego wyniku o wartości 3,2 mld EUR w 2008 r.

(33) Ogłoszenie upadłości przez Lehman Brothers we wrześniu 2008 r. również przyczyniło się do pogłębienia trudności HSH związanych z refinansowaniem, w związku z czym bank ten się do Sonderfonds Finanzmarktstabilisierung (niemiecki Fundusz Stabilizacji Rynków Finansowych, zwany dalej „SoFFin”) o udzielenie gwarancji zachowania płynności w wysokości 30 mld EUR.

(34) W dniu 29 kwietnia 2009 r. niemiecki organ regulacyjny sektora bankowego (Bundesanstalt für Finanzdienstleistungsaufsicht, zwany dalej „BaFin”) poinformował HSH, że w związku z sytuacją ostrożnościową banku stwierdził, iż HSH ma trudności ze spełnianiem regulacyjnych wymogów kapitałowych. BaFin zapowiedział, że zarządzi moratorium zgodnie z sekcją 47 niemieckiej ustawy o bankowości, jeżeli właściciele HSH nie wzmocnią podstawy kapitałowej.

(35) W dniu 6 maja 2009 r. agencja S&P obniżyła rating kredytowy HSH o dwa stopnie z poziomu A do BBB + z negatywną perspektywą.

3. ŚRODKI POMOCY

(36) W maju i czerwcu 2009 r. HSH uzyskał pomoc dwojakiego rodzaju od kraju związkowego Szlezwik-Holsztyn i miasta Hamburg: dokapitalizowanie w wysokości 3 mld EUR oraz gwarancję przy drugiej stracie w wysokości 10 mld EUR (zabezpieczenie przed ryzykiem). Ponadto HSH otrzymał pomoc od SoFFin w formie gwarancji zachowania płynności, których wysokość wyniosła ostatecznie 17 mld EUR (zwanych dalej „gwarancjami zachowania płynności”).

3.1. DOKAPITALIZOWANIE

(37) Dokapitalizowanie obejmowało zasilenie kapitału podstawowego Tier I zastrzykiem pieniężnym w łącznej wysokości 3 mld EUR w zamian za akcje zwykłe z prawem głosu. Akcje zostały wyemitowane przez HSH i w całości subskrybowane przez HSH Finanzfonds AöR. HSH Finanzfonds AöR jest podmiotem prawa publicznego ustanowionym, posiadanym i kontrolowanym przez miasto Hamburg i kraj związkowy Szlezwik-Holsztyn, które mają w nim równe udziały.

(38) HSH Finanzfonds AöR uzyskał środki finansowe potrzebne do dokapitalizowania poprzez wyemitowanie obligacji na rynkach kapitałowych. Jego zobowiązania wynikające z emisji obligacji są gwarantowane w równym stopniu przez miasto Hamburg i kraj związkowy Szlezwik-Holsztyn jako częściowych dłużników na podstawie gwarancji udzielonych na rzecz posiadaczy obligacji. Obligacje wyemitowane przez HSH Finanzfonds AöR służą jedynie do sfinansowania dokapitalizowania HSH. HSH Finanzfonds AöR działa wyłącznie jako spółka celowa na potrzeby miasta Hamburg i kraju związkowego Szlezwik–Holsztyn i nie realizuje żadnych innych celów poza zapewnieniem dokapitalizowania i zabezpieczenia przed ryzykiem.

(39) Cena emisyjna nowych akcji opierała się na wycenie HSH przeprowadzonej przez firmę PricewaterhouseCoopers („PwC”), która podała wartość mieszczącą się w przedziale od [> 2] mld EUR do [< 3] mld EUR (od [> 19] EUR do [< 28] EUR za akcję). Średnia wartość HSH oparta na wycenie wynosi [2–3] mld EUR ([19–28] EUR za akcję). Wycena została przeprowadzona przed obniżeniem ratingu HSH w dniu 6 maja 2009 r. Wpływ obniżenia ratingu na wartość HSH nie został uwzględniony w wycenie, ale wzięto go pod uwagę podczas dyskusji na temat ustalenia ceny. Wycena opierała się na założeniu, że w 2013 r. rating zastanie podwyższony do poprzedniego poziomu A.

(40) W zamian za 3 mld EUR nowego zastrzyku kapitałowego miasto Hamburg i kraj związkowy Szlezwik-Holsztyn zamierzały uzyskać wynagrodzenie w wysokości 10 % (300 mln EUR rocznie). Biorąc pod uwagę, że w planie operacyjnym na lata 2009–2012 nie przewidziano zysków wystarczających do wypłaty dywidendy w wysokości 10 % od wszystkich akcji zwykłych, cena emisyjna nowych akcji zwykłych została zmniejszona o zdyskontowaną dywidendę w wysokości 10 % za okres 2009–2012. Aktualna wartość dywidendy w wysokości 10 % za okres 2009–2012 wynosi [650–800] mln EUR ([3–6] EUR za akcję). Cenę za nowe akcje ustalono na poziomie 19 EUR za akcję ([19–28] EUR minus [3–6] EUR). HSH Finanzfonds AöR nabył 157 894 737 akcji zwykłych.

(41) Stowarzyszenie kas oszczędnościowych i spółka Flowers nie wzięły udziału w dokapitalizowaniu. W związku z tym w wyniku dokapitalizowania doszło do „rozmycia” ich akcji odpowiednio z 13,20 %, 1,62 % i 25,67 % do 4.73 %, 0,58 % i 9,19 %, natomiast poziom wspólnych bezpośrednich i pośrednich akcji miasta Hamburg i kraju związkowego Szlezwik-Holsztyn (w tym akcje posiadane za pośrednictwem HSH Finanzfonds AöR) wzrósł z 59,51 % do 85,49 %.

3.2. ZABEZPIECZENIE PRZED RYZYKIEM

(42) Zabezpieczenie przed ryzykiem zostało udzielone jednocześnie z przeprowadzeniem dokapitalizowania w czerwcu 2009 r. Zabezpieczenie to zostało również udzielone bezpośrednio przez HSH Finanzfonds AöR. Stowarzyszenie kas oszczędnościowych ani spółka Flowers nie wzięły udziału w udzielaniu zabezpieczenia. Zabezpieczenie przed ryzykiem obejmuje gwarancję przy drugiej stracie w wysokości 10 mld EUR, która zabezpiecza HSH przed stratami wynikającymi z całkowitej sumy bilansowej w kwocie około 172 mld EUR (ekspozycja na poziomie 187 mld EUR w przypadku niewykonania zobowiązań) zgodnie ze stanem na dzień będący datą graniczną w marcu 2009 r. HSH ma pokryć transzę pierwszej straty w wysokości 3,2 mld EUR. Pokrycie transzy drugiej straty w wysokości 10 mld EUR zapewnia HSH Finanzfonds AöR. Straty poniżej kwoty 13,2 mld EUR (transza pierwszej straty i transza drugiej straty razem) ma pokryć HSH. Przekazana wartość zabezpieczonego portfela odpowiada całkowitej sumie bilansowej w wysokości [około 168] mld EUR (aktywa razem w wysokości [około 172] mld EUR minus 3,2 mld EUR).

(43) Zasadniczo HSH może anulować gwarancję w każdym czasie, ale do dnia 31 grudnia 2013 r. anulowanie to jest ograniczone do całkowitej kwoty [2–5] mld EUR oraz maksymalnej kwoty [1–4] mld EUR rocznie. W dniu 9 marca 2011 r. HSH anulował 1 mld EUR gwarancji. W dniu 18 czerwca oraz ponownie w dniu 6 września 2011 r. HSH anulował kolejny 1 mld EUR gwarancji, zmniejszając tym samym jej kwotę do 7 mld EUR. BaFin został poinformowany o anulowanych kwotach gwarancji. Stwierdził on, że nie wniesie sprzeciwu wobec tych czynności.

(44) Aktywa o obniżonej jakości, takie jak papiery wartościowe zabezpieczone aktywami (papiery typu ABS), stanowią około [3–6] % portfela objętego zabezpieczeniem przed ryzykiem w wysokości około [172] mld EUR. Większość zabezpieczonych aktywów obejmuje kredyty dla klientów, stanowiące główny obszar działalności HSH. Zabezpieczony portfel jest denominowany w różnych walutach, w tym w EUR, USD i GBP. Tabela 2 zestawienie zabezpieczonych aktywów o przybliżonej wartości [172] mld EUR Kategoria aktywów Aktywa wykazane w bilansie (w mld EUR) % portfela Kredyty dla klientów [około 115] […] Papiery wartościowe o stałej kwocie dochodu [około 30] […] Zabezpieczone zbywalne pożyczki (23) [około 15] […] Papiery wartościowe zabezpieczone aktywami [około 10] […] Gwarancje płatności [około 5] […] Ogółem [około 172] 100,0

(45) HSH nie dysponował wyceną całego portfela przeprowadzoną przez ekspertów zewnętrznych przed wdrożeniem zabezpieczenia przed ryzykiem, z wyjątkiem portfela papierów typu ABS oraz części CIP, które zostały wycenione przez firmy Blackrock i Cambridge Place. Na żądanie Komisji HSH dokonał wyceny zabezpieczonego portfela w okresie od listopada 2009 r. do stycznia 2010 r. na podstawie skrajnych założeń Komisji. Wycena została przeprowadzona we współpracy z ekspertami Komisji. Założenia wyceny były zgodne ze skrajnymi scenariuszami zastosowanymi przez Komisję w innych przypadkach. Wycenę przeprowadzono na podstawie gruntownej analizy próby 40 umów o wartości nominalnej 1 mld EUR, tj. odpowiadającej 0,6 % całkowitej ekspozycji, a wycenę transz na podstawie dużej reprezentatywnej części portfela z użyciem narzędzia CDOROM (24) agencji Moody’s. Podstawowe założenia zostały omówione z ekspertami Komisji. HSH korzystała ze wsparcia swojego zewnętrznego eksperta Morgana Stanleya, który potwierdził techniczną dokładność obliczeń. Stwierdzono, że efekt ulgi w kapitale wywołany przez zabezpieczenie przed ryzykiem w czasie jego wdrożenia odpowiada kwocie [około 3,5] mld EUR. W lutym 2010 r. BaFin potwierdził dokładność metody i podstawowych obliczeń zastosowanych w celu określenia efektu ulgi w kapitale.

(46) Zgodnie z umową o udzielenie gwarancji zawartą między HSH Finanzfonds AöR i HSH w dniu 2 czerwca 2009 r. HSH Finanzfonds AöR otrzymuje składkę za udzielnie gwarancji przy drugiej stracie w wysokości 400 punktów bazowych rocznie od nominalnej kwoty gwarancji (10 mld EUR) (zwaną dalej „składką podstawową”). Kwota, od której jest wypłacane wynagrodzenie w wysokości 400 punktów bazowych, ulega zmniejszeniu w wyniku wykorzystania i anulowania. W tabeli 3 przedstawiono całkowitą kwotę skumulowanej płatności w trzech scenariuszach: a) scenariusz 1 – scenariusz podstawowy dla HSH, w którym zakłada się, że HSH nie wykorzysta gwarancji i anuluje ją w całości do końca 2015 r.; b) scenariusz 2 – scenariusz pośredni, w którym zakłada się, że wykorzystanie gwarancji do poziomu 5 mld EUR; oraz c) scenariusz 3 – scenariusz stanowiący podstawę dla wyceny aktywów, w którym zakłada się, że gwarancja zostanie w całości wykorzystana do [2015–2020 r.] (brak anulowania). Tabela 3 Wynagrodzenie za zabezpieczenie przed ryzykiem zaproponowane przez Niemcy w różnych scenariuszach (W mln EUR) Scenariusz 1 (brak wykorzystania gwarancji – 0 EUR) Scenariusz 2 (wykorzystanie 5 mld EUR gwarancji) Scenariusz 3 (wykorzystanie 10 mld EUR gwarancji) Składka podstawowa (400 punktów bazowych od pozostającej nominalnej kwoty gwarancji) [> 1,5] [> 2,5] [> 4]

(47) W okresie restrukturyzacji płatności składki podstawowej odpowiadałyby kwocie mieszczącej się w przedziale od [100–150] mln EUR do 405 mln EUR rocznie w zależności od wykorzystywania gwarancji, jak przedstawiono w tabeli 4 poniżej. Tabela 4 przewidywane płatności składki podstawowej (400 punktów bazowych) w okresie restrukturyzacji przez HSH na rzecz HSH Finanzfonds AöR w mln EUR (W mln EUR) 2009 (kwota rzeczywista) 2010 (kwota rzeczywista) 2011 2012 2013 2014 Scenariusz 1 (brak wykorzystania – 0 EUR) – 300 – 405 – [300–350] – [200–250] – [150–200] – [100–150] Scenariusz 2 (wykorzystanie kwoty 5 mld EUR) – 300 – 405 – [300–350] – [200–250] – [180–230] – [150–200] Scenariusz 3 (wykorzystanie kwoty 10 mld EUR) – 300 – 405 – [300–400] – [300–400] – [300–400] – [300–400]

3.3. GWARANCJE ZACHOWANIA PŁYNNOŚCI

(48) Dodatkowo HSH złożył wniosek o gwarancje z SoFFin obejmujące nowe emisje długu do kwoty 30 mld EUR. SoFFin zatwierdził emisję pierwszej transzy w wysokości 10 mld EUR na początku grudnia 2008 r. Gwarancje zostały zatwierdzone w ramach niemieckiego programu pomocy na ratowanie (25). Pozostała kwota 20 mld EUR miała zostać udostępniona po przedstawieniu planu restrukturyzacji. Druga transza w wysokości 20 mld EUR została udostępniona po przedstawieniu SoFFin planu restrukturyzacji przez HSH w dniu 7 marca 2009 r. Zgodnie ze stanem na dzień 30 września 2009 r. wykorzystano ogółem 17 mld EUR. Z dniem 1 stycznia 2010 r. SoFFin obniżył limit gwarancji z 30 mld EUR do 17 mln EUR. Limit nie został ponownie zwiększony.

4. PLAN RESTRUKTURYZACJI

4.1. PIERWOTNY PLAN RESTRUKTURYZACJI ORAZ PÓŹNIEJSZA ZMIANA PROGNOZ FINANSOWYCH

(49) Pierwotny plan restrukturyzacji przedstawiony w dniu 1 września 2009 r. (zwany dalej „pierwotnym planem restrukturyzacji”) został opisany w decyzji o wszczęciu postępowania (motywy 23–28). Dodatkowe informacje dotyczące modelu restrukturyzacji przedstawionego w pierwotnym planie restrukturyzacji zostały podane w późniejszych uwagach w okresie od października 2009 r. do czerwca 2011 r. W dniu 11 lipca 2011 r. przedstawiono zmienioną wersję planu restrukturyzacji (zwaną dalej „zmienionym planem restrukturyzacji”). Poniżej opisano w skrócie prognozy finansowe zawarte w pierwotnym planie restrukturyzacji wraz z odpowiednimi aktualizacjami.

(50) W pierwotnym planie restrukturyzacji prognozowano wzrost wyniku odsetkowego netto o [około 20 %] w latach 2009–2014, odpowiadający kwocie mieszczącej się w przedziale od około [1,4] mld EUR do około [1,1] mld EUR. Jeżeli chodzi o elementy składowe wyników finansowych, HSH prognozował wzrost dochodu netto przed restrukturyzacją (oraz po utworzeniu rezerw na straty kredytowe) w odniesieniu do głównej części banku (26) o ponad 200 % w okresie od 2009 r. do 2014 r., odpowiadający w przybliżeniu kwocie od [350] mln EUR do [1,1] mld EUR. W prognozowanym dochodzie netto przed restrukturyzacją wynoszącym około [1,1] mld EUR w 2014 r. uwzględniono pozytywny efekt kwoty około [100] mln EUR z wycofania rezerw na straty kredytowe. Dochód netto z opłat i dochód z działalności operacyjnej stanowiły odpowiednio [około 20 %] dochodu netto przed odliczeniem kosztów restrukturyzacji głównej części banku w 2014 r. W zmienionym planie restrukturyzacji prognozowany dochód netto przed restrukturyzacją na 2014 r. zmniejszono do kwoty [350–450 mln] EUR, przy udziale dochodu netto z opłat i dochodu z działalności operacyjnej na poziomie [10–15] %.

(51) W pierwotnym planie restrukturyzacji prognozowano zmniejszenie całkowitej sumy bilansowej HSH z około [175] mld EUR w 2009 r. do około [150] mld EUR w 2014 r. W pierwotnym planie restrukturyzacji założono wzrost aktywów głównej części banku z około [100] mld EUR w 2009 r. do około [110] mld EUR w 2014 r. Kwotę aktywów razem prognozowaną na 2014 r. dla HSH i głównej części banku zmniejszono w zmienionym planie restrukturyzacji odpowiednio do 120 mld EUR i 82 mln EUR.

(52) Zgodnie ze pierwotnym planem restrukturyzacji kwota aktywów segmentu banku sektorowego obejmującego sektory żeglugi, energii i transportu miała wzrosnąć z około [30] mld EUR w 2009 r. do około [35] mld EUR w 2014 r., z czego około [20] mld EUR miały stanowić aktywa związane żeglugą finansowaną w USD. W zmienionym planie restrukturyzacji prognozowaną na 2014 r. kwotę aktywów segmentu banku sektorowego i aktywów związanych z żeglugą zmniejszono odpowiednio do [20–25] mld EUR i 15 mld EUR. W porównaniu z pierwotnym planem restrukturyzacji w zmienionym planie restrukturyzacji zniesiono linię biznesową związaną z lotnictwem.

(53) W pierwotnym planie restrukturyzacji prognozowany współczynnik kapitału Tier I wynosił około [10] % w 2014 r., natomiast w zmienionym planie jego prognozowaną wartość określono na poziomie [10–15] %.

(54) W pierwotnym planie restrukturyzacji bank przedstawił zestawienie przewidywanych źródeł finansowania finansowanej sumy bilansowej w 2014 r. na około [100] mld EUR (z czego około [25] mld miało stanowić niezabezpieczone finansowanie hurtowe), pozostawiając lukę odpowiadającą kwocie około [50] mld EUR w porównaniu z prognozowaną całkowitą sumą bilansową wynoszącą około [150] mld EUR. W zmienionym planie restrukturyzacji luka między prognozowaną łączną kwotą aktywów i prognozowaną łączną kwotą pasywów została zmniejszona, a HSH przedstawił informacje na temat źródeł finansowania, które mają zostać wykorzystane w celu zaspokojenia potrzeb w zakresie finansowania wynikających z tej luki.

(55) W poniższej tabeli dokonano zestawienia założeń dotyczących wzrostu w głównych segmentach działalności HSH przedstawionych w pierwotnym planie restrukturyzacji oraz założeń skorygowanych w zmienionym planie restrukturyzacji. Tabela 5 zestawienie stóp wzrostu w segmencie żeglugi i segmencie korporacyjnym Segment Pierwotny plan restrukturyzacji (z dnia 1 września 2009 r.) Zmieniony plan restrukturyzacji (z dnia 11 lipca 2011 r.) Uwaga odnośnie do założenia dotyczącego wzrostu zawartego w zmienionym planie restrukturyzacji Żegluga Stopa wzrostu nowej działalności na poziomie około [250] % od 2010 r. (wartość rzeczywista) do 2014 r. [skumulowany roczny wskaźnik wzrostu (CAGR) na poziomie około [40 %] Stopa wzrostu nowej działalności na poziomie [90–130] % od 2010 (wartość rzeczywista) do 2014 r. (CAGR na poziomie około […] %) Stopa wzrostu jest oparta na rocznej bezwzględnej wartości nowej działalności wynoszącej średnio […] mld EUR w latach 2011–2014. Jest ona porównywalna z całkowitą wartością rynkową nowej działalności wynoszącą średnio [25] mld EUR w powyższym okresie. Obsługa klientów korporacyjnych Wzrost wielkości kredytu o około [100] % (2010 (wartość rzeczywista) –2014) Wzrost wielkości kredytu o […] % (2010 (wartość rzeczywista) –2014) Wzrost ten odpowiada bezwzględnej wartości nowej działalności wynoszącej […] mld EUR w okresie czterech lat oraz jest porównywalny z całkowitą sumą bilansową w tym segmencie wynosząca 25,7 mld EUR zgodnie ze stanem na dzień 31 grudnia 2008 r.

4.2. OGÓLNY OPIS ZMIENIONEGO PLANU RESTRUKTURYZACJI

(56) Zmieniony plan restrukturyzacji został przedstawiony w dniu 11 lipca 2011 r. Ujęto w nim znaczące zmiany w modelu działalności HSH. Nowy model działalności charakteryzuje się obniżonym poziomem ryzyka, większym naciskiem na działalność regionalną oraz stabilnością finansowania i kredytowania. Zaplanowane środki restrukturyzacyjne, które zaczęto już wdrażać, obejmują – oprócz położenia nacisku na główne obszary działalności gospodarczej, a tym samym zbycia różnych rodzajów działalności i znaczących pakietów akcji – dostosowanie sieci oddziałów oraz optymalizację struktury kosztów. W zmienionym planie restrukturyzacji przewidziano utworzenie wewnętrznego działu ds. restrukturyzacji w celu skupienia w nim działalności, która nie będzie kontynuowana, ze względów księgowych i organizacyjnych. Nowy model działalności obejmuje następujące kluczowe punkty: a) ukierunkowanie na rentowną działalność głównej części banku poprzez znaczące zmniejszenie aktywów, wzmocnienie działalności regionalnej (obsługi klientów korporacyjnych w Niemczech, działalności w sektorze nieruchomości w Niemczech oraz bankowości prywatnej) oraz utrzymanie głównych kompetencji w wybranych rodzajach międzynarodowej działalności gospodarczej ściśle powiązanych z działalnością regionalną (sektor żeglugi i energii ze źródeł odnawialnych ze szczególnym uwzględnieniem rynku europejskiego); b) skupienie działalności prowadzonej na rynku kapitałowym wyłącznie na działalności skarbowej i związanej z obsługą klientów, w szczególności w charakterze dostawcy produktów do innych części działalności gospodarczej (sprzedaż krzyżowa); zaprzestano przeprowadzania transakcji na własny rachunek; c) zaprzestanie prowadzenia tych rodzajów działalności, które nie są zgodne ze strategiczną reorganizacją HSH, tj. międzynarodowej działalności związanej z wykupem lewarowanym, zagranicznego handlu nieruchomościami, finansowania statków powietrznych opartego na aktywach oraz innych rodzajów działalności kredytowej bez oczywistych powiązań z głównymi kompetencjami; d) zbycie wszystkich spółek zależnych, których działalność nie odpowiada strategicznej reorganizacji HSH; zmieniony plan restrukturyzacji obejmuje zbycie ogółem [100–120] udziałów; HSH zmniejszył już liczbę udziałów o 25; oczekuje się, że wszystkie transakcje sprzedaży zostaną przeprowadzone najpóźniej do […] r.; e) wyraźniejsze wydzielenie działalności, które mają zostać ograniczone lub sprzedane, w ramach wewnętrznego działu ds. restrukturyzacji; dział ds. restrukturyzacji nie będzie angażował się w żadną nową działalność; f) znaczne dostosowanie oddziałów krajowych i międzynarodowych. Zaprzestanie działalności niemającej charakteru strategicznego spowoduje zamknięcie 15 z 21 oddziałów międzynarodowych. Zamknięto już oddziały lub biura przedstawicielskie w Helsinkach, Szanghaju, Bombaju, Sztokholmie, Neapolu, Oslo, Rydze, Tallinnie, Warszawie, San Francisco i Hanoi. Oddziały lub biura przedstawicielskie w Kopenhadze, Paryżu, Amsterdamie i Moskwie mają zostać zamknięte do 2012 r. Po zakończeniu okresu restrukturyzacji HSH będzie mieć sześć oddziałów lub biur przedstawicielskich w Londynie, Hongkongu, Nowym Jorku, Singapurze, Luksemburgu i Atenach. Oddział w Londynie i Nowym Jorku zostanie jednak zmniejszony, a oddział w Hongkongu przekształcony w biuro przedstawicielskie.

(57) Podejście regionalne jest ukierunkowane w szczególności na działalność korporacyjną w północnych Niemczech, bankowość prywatną oraz działalność związaną z nieruchomościami i kasami oszczędnościowymi. Ponadto HSH położy nacisk na wybrane obszary międzynarodowego finansowania statków, finansowanie projektów w dziedzinie energii ze źródeł odnawialnych, w szczególności w Europie, a także na niektóre inwestycje w infrastrukturę. HSH zamknie biuro w Lubece do końca 2011 r.

(58) Zasadniczo suma bilansowa nowej głównej części banku zostanie znacznie zmniejszona, w szczególności poprzez przeniesienie aktywów z tej części do wewnętrznego działu ds. restrukturyzacji. Na koniec okresu restrukturyzacji, tj. w dniu 31 grudnia 2014 r., suma bilansowa HSH (głównej części banku) będzie wynosić 82 mln EUR. W porównaniu z sumą bilansową z 2008 r. wynoszącą 208 mld EUR oznacza to zatem zmniejszenie o 126 mln EUR, tj. o prawie 61 %.

(59) Zmieniony plan restrukturyzacji jest oparty na ogólnych założeniach dotyczących rozwoju sytuacji w zakresie PKB w Niemczech, w strefie euro, Stanach Zjednoczonych oraz w skali światowej, krótko- i długoterminowych stóp procentowych, inflacji w Stanach Zjednoczonych i strefie euro oraz kursu wymiany EUR/USD. Podstawą prognoz dotyczących poszczególnych części działalności gospodarczej są założenia odnośnie do tempa wzrostu rynku właściwego, wielkości nowej produkcji w poszczególnych segmentach i marż na nowej produkcji oraz zdolności sprzedaży krzyżowej. Biorąc pod uwagę ważny udział działu ds. sektora żeglugi w ogólnych wynikach finansowanych HSH, bank poczynił sektorowe założenia dotyczące rozwoju sytuacji na rynku żeglugi. W poniższej tabeli przedstawiono prognozy dotyczące zmiany wielkości rynku pod względem nowej działalności w skali światowej (zagregowane dane dla segmentu masowców, kontenerowców i zbiornikowców), wielkości nowej działalności HSH oraz udziału HSH w rynku. Tabela 6 założenia dotyczące finansowania statków w latach 2011–2014 Średnia wartość w latach 2005–2008 2009 r. 2010 r. 2011 r. 2012 r. 2013 r. 2014 r. Nowa światowa działalność związana z żeglugą ogółem (W mld EUR) 109,4 25,9 48,3 [10-15] [15-25] [25-35] [40-50] Nowa działalność HSH (W mld EUR) 6,7 0,2 1 [0,5-1,5] [0,5-1,5] [1-2] [2-3] Udziały HSH w rynku (%) 6,1 0,8 2,1 około [4] około [5] około [5] około [5]

(60) HSH zakłada średni kurs wymiany EUR/USD na poziomie [1,30-1,50]. Przedstawił dane dotyczące wrażliwości w odniesieniu do wpływu zmian założeń na zysk i straty oraz poziom płynności netto banku, a w szczególności analizę wrażliwości w odniesieniu do zmian stóp procentowych i zmian kursu wymiany EUR/USD. Z analizy wrażliwości wynika, że HSH nie poniósłby strat w stopniu przekraczającym jego zdolności do ich pokrywania w przypadku znaczących różnic w założeniach dotyczących stóp procentowych i kuru wymiany EUR/USD. Ponadto poziom płynności HSH nie byłby ujemny, jeżeli kurs wymiany różniłby się znacznie w porównaniu z założeniem scenariusza podstawowego.

(61) HSH przedstawił również niekorzystny i najbardziej pesymistyczny scenariusz dla grupy oparty na mniej korzystnych założeniach rynkowych. W przypadku niekorzystnego i najbardziej pesymistycznego scenariusza z prognoz finansowych wynika, że HSH jest zabezpieczony przed wpływem warunków skrajnych na jego płynność poprzez strukturę zabezpieczenia przed ryzykiem. W przypadku niekorzystnego scenariusza HSH opóźniłby częściowe anulacje gwarancji, ograniczając w ten sposób wzrost aktywów ważonych ryzykiem wynikający z niekorzystnych warunków panujących w otoczeniu gospodarczym. W obu scenariuszach otrzymany współczynnik kapitału Tier 1 HSH utrzymałby się na poziomie 10 % w okresie restrukturyzacji.

4.3. OPIS RESTRUKTURYZACJI POSZCZEGÓLNYCH CZĘŚCI DZIAŁALNOŚCI GOSPODARCZEJ HSH

(62) Suma bilansowa działu ds. klientów korporacyjnych głównej części banku zostanie zmniejszona z 26,3 mld EUR w 2008 r. do [10–20] mld EUR w 2014 r. Ogółem w tym okresie dział ten zostanie objęty zmniejszeniem o ok. [45–55] %.

(63) W ramach działu ds. klientów korporacyjnych HSH będzie oferować finansowanie na rzecz większych przedsiębiorstw z grupy średnich przedsiębiorstw, w szczególności w głównym regionie działalności, którym są północne Niemcy.

(64) HSH zaprzestał działalności w zakresie refinansowania przedsiębiorstw leasingowych oraz międzynarodowych wykupów lewarowanych, przerwie także swoją działalność opartą na relacjach z klientami korporacyjnymi w Azji i Skandynawii. Dział ds. klientów korporacyjnych nie będzie udzielać finansowania samolotów lub statków opartego na aktywach. Nie zmniejszy się jednak zdolność HSH do wspierania regionalnych przedsiębiorstw w głównym regionie jego działalności.

(65) HSH skoncentruje się przede wszystkim na większych przedsiębiorstwach z grupy średnich przedsiębiorstw w regionie północnych Niemczech, a także na przedsiębiorstwach niemieckich działających w określonych głównych sektorach. Wyraźnie skupi się na działalności zapewniającej zyski oraz na klientach posiadających wysoką zdolność kredytową i wykazujących zapotrzebowanie na wiele produktów. HSH będzie starał się osiągnąć pozycję „pierwszego” banku wśród tych klientów.

(66) Aby poprawić sytuację w zakresie finansowania, dział ten będzie w coraz większym stopniu dążył do pozyskania depozytów i wykorzystywania struktur finansowania, które umożliwiają tworzenie konsorcjów, są kwalifikowalne w odniesieniu do zabezpieczenia EBC lub mogą być przenoszone na inwestorów.

(67) Suma bilansowa działu ds. nieruchomości głównej części banku zostanie zmniejszona z 30,5 mld EUR w 2008 r. do [9–18] mld EUR w 2014 r. Stanowi to zmniejszenie o [50–70] %.

(68) HSH będzie oferować wszystkie rodzaje produktów kredytowych oraz wszelkie inne produkty bankowe, które są odpowiednie dla przedsiębiorstw działających w sektorze nieruchomości. Bank skoncentruje się na działalności w północnych Niemczech i w niemieckich regionach metropolitarnych. Główny nacisk będzie położony na rozwiązania finansowe dla […] oraz finansowanie projektów, w przypadku których możliwe jest zarządzanie poziomem ryzyka. W ramach linii biznesowej dotyczącej nieruchomości HSH skoncentruje się na finansowaniu […]. Specjalne klasy nieruchomości będą finansowane jedynie w sposób selektywny.

(69) Działalność w innych państwach – w tym międzynarodowa działalność w sektorze nieruchomości polegająca na wspieraniu niemieckich klientów w europejskich regionach metropolitarnych – zostanie przerwana. W tych regionach HSH nie będzie zawierać żadnych nowych umów, a istniejące umowy wygasną.

(70) HSH skoncentruje się głównie na profesjonalnych inwestorach w nieruchomości ze szczególnym uwzględnieniem istniejących klientów oraz wybranych deweloperów i klientów posiadających trwałe doświadczenie w obrocie nieruchomościami oraz duże możliwości w zakresie sprzedaży krzyżowej, a także na klientów mających związki z północnymi Niemcami i wykazujących zapotrzebowanie na złożone struktury finansowania. HSH będzie nadal wykorzystywać struktury i produkty zmniejszające potrzeby w zakresie finansowania, np. działalność kwalifikującą się do obligacji zabezpieczonych, pożyczki kwalifikowalne z punktu widzenia EBC lub finansowanie i zabezpieczenia udzielane przez Kreditanstalt für Wiederaufbau (KfW).

(71) Suma bilansowa działu ds. kas oszczędnościowych głównej części banku zostanie zmniejszona z 8,7 mld EUR w 2008 r. do [< 3] mld EUR w 2014 r., w szczególności na skutek ograniczenia działalności w zakresie refinansowania kas oszczędnościowych.

(72) Bazę klientów tego działu tworzą przede wszystkim kasy oszczędnościowe oraz klienci z sektora publicznego w północnych Niemczech, a następnie kasy oszczędnościowe i klienci z sektora publicznego spoza północnych Niemiec (drugorzędna relacja bankowa).

(73) HSH zapewnia szeroką gamę produktów, które dotyczą przede wszystkim głównych obszarów działalności kas oszczędnościowych. Obejmują one w szczególności transakcje z klientami prywatnymi i korporacyjnymi, działalność skarbową, zarządzanie własnymi papierami wartościowymi oraz zarządzanie portfelem kredytowym.

(74) Suma bilansowa działu ds. bankowości prywatnej głównej części banku zostanie zmniejszona z 1,7 mld EUR w 2008 r. do [0,5–1,5] mld EUR w 2014 r.

(75) HSH skoncentruje się na świadczeniu usług na rzecz zamożnych klientów prywatnych w głównym regionie działalności banku w północnych Niemczech. Ponadto będzie oferować usługi w zakresie bankowości prywatnej w ponadregionalnych oddziałach dystrybucyjnych należących do innych segmentów rynku. Zakres usług ma obejmować […].

(76) HSH skoncentruje się na pozyskiwaniu i wspieraniu zamożnych i bardzo zamożnych klientów prywatnych oraz fundacji. W ramach sprzedaży krzyżowej usługi w zakresie bankowości prywatnej będą świadczone również na rzecz klientów/osób fizycznych związanych z innymi działami głównej części banku.

(77) Suma bilansowa działu ds. żeglugi zostanie zmniejszona z 28,3 mld EUR w 2008 r. do ok. 15 mld EUR w głównej części banku w 2014 r., tzn. nastąpi zmniejszenie o 46 %.

(78) Do dnia 31 grudnia 2014 r. udział HSH w rynku w odniesieniu do nowej działalności w zakresie finansowania statków w skali światowej nie przekroczy [< 8] % rocznie. Dodatkowo HSH dopilnuje, aby do dnia 31 grudnia 2014 r. nie znaleźć się wśród trzech największych podmiotów finansujących statki o najwyższym rocznym wolumenie nowej działalności w skali światowej według rocznych rankingów rynkowych.

(79) Portfel HSH będzie zdywersyfikowany zarówno pod względem rodzajów statków, jak i państw. W odniesieniu do klas aktywów zostanie utrzymany nacisk na […] oraz kilka […]. Do ważnych produktów zaliczać się będą konwencjonalne długoterminowe kredyty hipoteczne na budowę nowych statków oraz finansowanie używanych statków. Ponadto HSH będzie działać selektywnie jako podmiot świadczący strukturyzowane usługi finansowe.

(80) HSH ograniczy swoją działalność gospodarczą dzięki zaprzestaniu finansowania statków typu ro-ro, statków wycieczkowych oraz […].

(81) HSH skupi się na średnich i większych światowych przedsiębiorstwach żeglugowych, na małych rentownych klientach oraz na klientach wybranych poprzez odniesienie do ich ogólnego potencjału generowania dochodów oraz do aspektów ryzyka. Ponadto uwzględniana będzie gotowość klienta do tworzenia konsorcjów, a także spełnienie wymogów dotyczących konsorcjów (np. przejrzystość) i refinansowania.

(82) Dział ds. żeglugi będzie oferować przede wszystkim produkty proste (ang. plain vanilla) (27) oraz, w ograniczonym zakresie, finansowanie strukturalne i będzie działać jako główny organizator (ang. mandated lead arranger) i prowadzący księgę popytu (ang. bookrunner).

(83) Dział ds. transportu/lotnictwa głównej części banku przestanie istnieć. Suma bilansowa w wysokości 11,7 mld EUR w 2008 r. wygaśnie w ramach działu ds. restrukturyzacji lub zostanie przydzielona do innych działów. W przyszłości HSH nie będzie realizować żadnego nowego finansowania opartego na aktywach w zakresie statków powietrznych. Odpowiednie istniejące umowy wygasną, zostaną sprzedane lub przeniesione do działu ds. restrukturyzacji w celu redukcji. W ramach restrukturyzacji HSH przeprowadził już częściową zmianę struktury tego działu i przeniósł wydziały ds. kolei i infrastruktury, które zachowują znaczenie strategiczne, do działu ds. energii i infrastruktury.

(84) W wyniku zmiany profilu działalności działu ds. energii i infrastruktury w trakcie procesu restrukturyzacji suma bilansowa działu ds. energii i infrastruktury głównej części banku wzrośnie z 4,6 mld EUR w 2008 r. (kwota ta dotyczy byłego działu ds. energii) do [5–10] mld EUR w 2014 r. Dział ds. energii i infrastruktury obejmuje zarówno segment energii odnawialnej, jak i segmenty infrastruktury i kolei, które wcześniej były przypisane do działu ds. transportu.

(85) W segmencie energii HSH będzie zapewniał finansowanie projektów w dziedzinie energii wiatrowej i słonecznej. Obejmują one kategorie aktywów energii wiatrowej (lądowej i morskiej), słonecznej (fotowoltaicznej i termicznej) oraz, jako działalność uzupełniającą, sieci związane z projektami w dziedzinie energii wiatrowej i słonecznej. Regionem docelowym tych rodzajów działalności jest przede wszystkim Europa. Działalność HSH w dziedzinie konwencjonalnych źródeł energii oraz cała działalność w sektorze energetycznym w Ameryce Północnej zostanie przerwana.

(86) Zmiany dotyczące poszczególnych części działalności gospodarczej, w szczególności zaprzestanie działalności działu ds. lotnictwa oraz redukcja segmentów nieruchomości międzynarodowych i żeglugi, doprowadzą automatycznie do zmniejszenia segmentu „różnych obszarów działalności”.

(87) Segment ten obejmuje, poza centrum korporacyjnym, działalność na rynkach kapitałowych, na których HSH zarządza swoimi akcjami własnymi, i pełni funkcję dostawcy produktów dla poszczególnych części działalności gospodarczej.

(88) HSH będzie w sposób ciągły zwiększał swoją stabilność i jakość swojego finansowania. Począwszy od końca 2012 r. zapewni wartość swojego wskaźnika stabilnego finansowania netto oraz wskaźnika pokrycia płynności (28) na poziomie […]. Udział działalności głównej części banku dotyczącej USD, która jest refinansowana w drodze finansowania denominowanego w USD (a nie przez swapy), zwiększy się do co najmniej […] % do końca 2012 r. oraz do co najmniej […] % do końca 2014 r.

(89) HSH będzie systematycznie ograniczać działalność na rynkach kapitałowych charakteryzującą się wysokim potencjalnym ryzykiem, a także dokonał już znaczącego zawężenia swojego katalogu produktów. Zaprzestano również transakcji na własny rachunek.

4.4. OPIS PLANÓW FINANSOWYCH W ZMIENIONYM PLANIE RESTRUKTURYZACJI

(90) HSH przedstawił szczegółowy plan operacyjny na lata 2011–2014 z uwzględnieniem rachunku zysków i strat, bilansu, wskaźników rentowności i produkcji w podziale na części działalności gospodarczej i w ujęciu skonsolidowanym dla grupy. HSH przedstawił ponadto analizę wrażliwości w formie niekorzystnego i najbardziej pesymistycznego scenariusza dla grupy. Według prognoz zysków i strat w 2011 r. grupa HSH poniesie dodatkową stratę w wysokości około [100–200] mln EUR i będzie stopniowo zwiększać swoje zyski do około [400–500] mln EUR po opodatkowaniu w 2014 r. Stopa zwrotu z kapitału własnego będzie ujemna w 2011 r. i zwiększy się do około [7–8] % w 2014 r. Wskaźnik Tier I osiągnie wartość około [13–16] % w latach 2012–2014. Na wniosek Komisji prognozy finansowe zawarte w zmienionym planie restrukturyzacji obejmują jednorazową płatność w wysokości 500 mln EUR w 2011 r., którą odliczono od dochodu netto przed opodatkowaniem. Prognozuje się spadek całkowitej sumy bilansowej z 208 mld EUR w 2008 r. do 120 mld EUR w 2014 r.

(91) W poniższych tabelach przedstawiono najważniejsze dane liczbowe zawarte w zmienionym planie restrukturyzacji HSH oraz głównej części banku. Tabela 7 plany finansowe HSH na lata 2011–2014 2008 (kwota rzeczywista) 2009 (kwota rzeczywista) 2010 (kwota rzeczywista) 2011 (kwota planowana) 2012 (kwota planowana) 2013 (kwota planowana) 2014 (kwota planowana) Dochód ogółem (w mln EUR) 157 2 876 1 603 [1 300-1 800] [1 300-1 800] [1 300-1 800] [1 300-1 800] Dochód netto przed odliczeniem wydatków na restrukturyzację (w mln EUR) (2 796) (718) 545 [500–1 000] [500–1 000] [500–1 000] [500–1 000] Dochód netto przed opodatkowaniem (w mln EUR) (2 968) (1 325) 17 [– 200–300] [0–500] [100–600] [200–700] Dochód netto (w mln EUR) (3 195) (902) 48 [– 400–100] [0–500] [0–500] [0–500] Wskaźnik kosztów do dochodów (%) 573 29 54 [45 – 55] [45 – 55] [45 – 55] [40 – 50] Stopa zwrotu z kapitału własnego po opodatkowaniu (%) < 0 < 0 < 0 [– 5 – + 5] [5 – 10] [5 – 10] [5 – 10] Aktywa razem (w mld EUR) 208 175 151 [130 – 150] [125 – 145] [120 – 140] [115 – 135] Tabela 8 plany finansowe głównej części banku na lata 2011–2014 2008 (kwota rzeczywista) 2009 (kwota rzeczywista) 2010 (kwota rzeczywista) 2011 (kwota planowana) 2012 (kwota planowana) 2013 (kwota planowana) 2014 (kwota planowana) Dochód ogółem (w mln EUR) 1 582 1 756 1 103 [750 – 1 250] [750 – 1 250] [750 – 1 250] [750 – 1 250] Dochód netto przed restrukturyzacją (w mln EUR) 418 354 574 [300 – 600] [300 – 600] [300 – 600] [300 – 600] Dochód netto przed opodatkowaniem (w mln EUR) 295 18 318 [200 – 500] [200 – 500] [200 – 500] [200 – 500] Wskaźnik kosztów do dochodów (%) 39 32 52 [40 – 60] [40 – 60] [40 – 60] [40 – 60] Aktywa segmentu (w mld EUR) 113 97 88 [60 – 90] [60 – 90] [60 – 90] 82

(92) W poniższych tabelach przedstawiono plan finansowania HSH w kontekście ogólnej strategii finansowania oraz strategii finansowania w USD. Tabela 9 plan finansowania HSH na lata 2010–2014 (w mld EUR) Wielkości przypadające na jeden kanał finansowania 2010 kwota rzeczywista 2011 2012 2013 2014 Obligacje zabezpieczone […] […] […] […] […] Długoterminowe obligacje gwarantowane przez państwo […] […] […] […] […] Niezabezpieczone długoterminowe obligacje uprzywilejowane […] […] […] […] […] Krótkoterminowe finansowanie hurtowe […] […] […] […] […] Inne finansowanie hurtowe […] […] […] […] […] Depozyty komercyjne i detaliczne (do 2010 r.)/Pozostałe depozyty (stałe średnie salda od 2011 r.) […] […] […] […] […] Banki rozwoju i kredyty komercyjne […] […] […] […] […] Instrumenty hybrydowe (Tier I i Tier 2) […] […] […] […] […] Ogółem […] […] […] […] […] Instrumenty pochodne […] […] […] […] […] Aktywa razem […] […] […] […] […] Aktywa razem - (pasywa razem + instrumenty pochodne), które mają być finansowane w drodze zabezpieczonego finansowania krótkoterminowego, nadwyżki depozytów i kapitału własnego […] […] […] […]

(93) Wartość długoterminowych obligacji gwarantowanych przez państwo zmniejszy się z 44 mld EUR na koniec 2010 r. do [13–18] mld EUR na koniec 2014 r. Jednocześnie całkowita suma bilansowa HSH zmniejszą się o [25–35] mld EUR. Różnica pomiędzy łączną wartością aktywów a łączną wartością pasywów (skorygowana o efekt instrumentów pochodnych) stanowi lukę w planie finansowania, która musi być pokryta krótkoterminowym finansowaniem niezabezpieczonym i zabezpieczonym oraz nadwyżkami depozytów i kapitału własnego. Plany HSH w odniesieniu do depozytów uwzględniają jedynie część depozytów ogółem uznawanych za stabilne (pozostałe depozyty) (stałe średnie salda, niem. Bodensatz), chociaż oczekuje się, że rzeczywista wielkość depozytów będzie wyższa i pokryje część luki w finansowaniu. Chociaż można byłoby pokryć część luki w finansowaniu pomiędzy finansowanymi aktywami i pasywami dzięki krótkoterminowemu finansowaniu hurtowemu, zależność HSH od takiego finansowania ulega zmniejszeniu w wartościach bezwzględnych w okresie restrukturyzacji. W odniesieniu do strategii finansowania w euro, HSH będzie w większym stopniu – w wartościach względnych – opierać się na obligacjach zabezpieczonych. Tabela 10 strategia finansowania w USD na lata 2010–2014 (w mld USD) Wielkości 2010 kwota rzeczywista 2011 2012 2013 2014 Finansowanie denominowane w USD […] […] […] […] […] Finansowanie w USD przez swapy […] […] […] […] […] Aktywa dolarowe razem […] […] […] […] […] Aktywa dolarowe w segmencie żeglugi razem […] […] […] […] […]

(94) Biorąc pod uwagę, że w 2010 r. HSH sfinansował 75 % swoich aktywów dolarowych przez swapy walutowe, jego zależność od swapów zmniejszy się do […] % aktywów dolarowych razem (łącznie z aktywami w dziale ds. restrukturyzacji). Mniejsza zależność od finansowania przez swapy w wartościach względnych zostanie osiągnięta dzięki zmniejszeniu ilości aktywów denominowanych w USD, a zatem zmniejszeniu bezwzględnych kwot finansowania w USD.

(95) W 2010 r. kasy oszczędnościowe zapewniły HSH długoterminowe finansowanie zabezpieczone w wysokości [2,5–3,5] mld EUR oraz długoterminowe finansowanie niezabezpieczone w wysokości [200–500] mld EUR. Całkowitą kwotę [2,7–4] mld EUR należy porównać z kwotą [150–250] mld EUR całkowitego finansowania udzielonego przez inne banki krajów związkowych oraz z kwotą [1–2] mld EUR od innych instytucji finansowych (prywatnych i publicznych, innych niż kasy oszczędnościowe i banki krajów związkowych).

(96) Zmieniony plan restrukturyzacji wykazuje wzrost pozycji kapitałowych oraz wskaźników HSH w okresie restrukturyzacji przy prognozowanym wskaźniku kapitału własnego wynoszącym [10–13] % na koniec 2014 r. Na wniosek Komisji HSH uwzględnił w swoich prognozach finansowych podwyższenie kapitału podstawowego o 500 mln EUR w 2013 r. Tabela 11 pozycja kapitałowa HSH w latach 2009–2015 2009 kwota rzeczywista 2010 kwota rzeczywista 2011 2012 2013 2014 2015 Aktywa ważone ryzykiem po udzieleniu gwarancji (W mld EUR) 71 41 [40–60] [40–60] [45–65] [50–70] [50–70] Kwota niewykorzystanej gwarancji (W mld EUR) 10 10 7,0 [< 7,0] [< 7,0] [< 5,0] [< 5,0] Zmiany kapitału (W mld EUR) Kapitał podstawowy (Tier I) (W mld EUR) 5,080 4,433 [4 000–6 000] [4 500–6 500] [5 000–7 000] [5 500–7 500] [6 000–8 000 Kapitał Tier I (W mld EUR) 7,491 6,274 [5 000–7 000] [5 500–7 500] [6 000–8 000] [6 500–8 500] [7 000–9 000] Kapitał ogółem 11,523 9,400 [8 000–12 000] [8 000–12 000] [8 000–12 000] [8 000–12 000] [8 000–12 000] Współczynniki kapitałowe Kapitał własny/aktywa ważone ryzykiem (%) 7,1 % 10,7 % [> 7,0] [> 8,0] [> 9,0] [> 10,0] [> 10,0] Kapitał Tier I/aktywa ważone ryzykiem (%) 10,5 15,2 [> 10,0] [> 10,0] [> 10,0] [> 10,0] [> 10,0]

4.5. ZOBOWIĄZANIA PODJĘTE PRZEZ NIEMCY

(97) Niemcy zobowiązały się, że HSH wdroży zmieniony plan restrukturyzacji i zgłosiły uwagi, które przedstawiono w załącznikach I i III do niniejszej decyzji.

4.6. MONITOROWANIE

(98) Niemcy zobowiązały się, że podmiot nadzorujący będzie przedstawiać Komisji szczegółowe sprawozdania kwartalne. Sprawozdania te będą zawierać w szczególności informacje dotyczące wynagrodzenia z tytułu środka w postaci aktywów o obniżonej jakości (zgodnie z załącznikiem V do komunikatu Komisji w sprawie postępowania z aktywami o obniżonej wartości we wspólnotowym sektorze bankowym, zwanego dalej „komunikatem w sprawie aktywów o obniżonej wartości” (29)) oraz wdrażania zmienionego planu restrukturyzacji (zgodnie z pkt 46 komunikatu Komisji w sprawie przywrócenia rentowności i oceny środków restrukturyzacyjnych stosowanych w sektorze finansowym w dobie kryzysu, zwanego dalej „komunikatem w sprawie restrukturyzacji” (30)).

5. PODSTAWY WSZCZĘCIA FORMALNEGO POSTĘPOWANIA WYJAŚNIAJĄCEGO W ODNIESIENIU DO ŚRODKÓW POMOCY NA RZECZ HSH

(99) W dniu 30 października 2009 r. Komisja wszczęła formalne postępowanie wyjaśniające w celu sprawdzenia zgodności zabezpieczenia przed ryzykiem z warunkami określonymi w komunikacie w sprawie aktywów o obniżonej wartości w kontekście definicji kwalifikowalnych aktywów, wyceny (w tym metody wyceny), wynagrodzenia oraz zarządzania aktywami o obniżonej jakości. Ponadto Komisja chciała zbadać warunki stosowania środka polegającego na dokapitalizowaniu, podział obciążenia oraz środki służące ograniczeniu zakłóceń konkurencji.

(100) W odniesieniu do kwalifikowalności aktywów objętych zabezpieczeniem przed ryzykiem Komisja wyraziła wątpliwości (motyw 40 decyzji o wszczęciu postępowania), czy spełniają one kryteria kwalifikowalności określone w komunikacie w sprawie aktywów o obniżonej wartości, ponieważ jedynie niewielka część zabezpieczonego portfela mieściła się bezpośrednio w definicji aktywów o obniżonej jakości określonej w tym komunikacie.

(101) W odniesieniu do przejrzystości i ujawniania, w motywie 43 decyzji o wszczęciu postępowania Komisja stwierdziła, że HSH przedstawił sprawozdania z wyceny sporządzone przez niezależnych ekspertów, które obejmowały tylko niewielką część zabezpieczonego portfela, mianowicie dużą część strukturalnego zabezpieczenia spłaty kredytów. Ponadto w tamtym czasie Niemcy nie przedstawiły walidacji procesu wyceny przeprowadzonej przez BaFin ani jej wyniku

(102) W odniesieniu do zarządzania aktywami, w motywie 45 decyzji o wszczęciu postępowania Komisja wyraziła wątpliwości, czy planowane przez HSH rozwiązania spełniają wymogi określone w komunikacie w sprawie aktywów o obniżonej wartości, ponieważ wszystkie aktywa będą nadal ujęte w bilansie HSH.

(103) W odniesieniu do wyceny, w motywie 47 decyzji o wszczęciu postępowania Komisja stwierdziła, że jedynie wycena strukturyzowanego portfela kredytowego była przeprowadzona przez niezależnych ekspertów, oraz że aktualnie Komisja nie posiada wystarczających informacji umożliwiających ocenę rzeczywistej wartości ekonomicznej całego zabezpieczonego portfela. Komisja starała się zweryfikować założenia korelacji zastosowane w odniesieniu do zabezpieczonych aktywów.

(104) w odniesieniu do wynagrodzenia, w motywie 49 decyzji o wszczęciu postępowania Komisja wyraziła wątpliwości co do odpowiedniego podziału obciążenia, ponieważ zgodnie z komunikatem w sprawie aktywów o obniżonej wartości HSH jest zobowiązany do wniesienia wkładu na pokrycie strat lub ryzyka na etapie późniejszym, w postaci klauzuli o pokryciu przez bank tzw. „pierwszej straty” (zazwyczaj co najmniej 10 %). Ponadto w motywie 51 i następnych decyzji o wszczęciu postępowania Komisja wyraziła wątpliwości, czy opłata w wysokości 400 punktów bazowych stanowi odpowiednie wynagrodzenie z tytułu ryzyka podjętego przez właścicieli publicznych.

(105) W odniesieniu do przywrócenia rentowności, w motywie 59 decyzji o wszczęciu postępowania Komisja wyraziła wątpliwości dotyczące zdolności HSH do przywrócenia swojej długoterminowej rentowności. W szczególności, biorąc pod uwagę silną zależność HSH od finansowania hurtowego, Komisja zakwestionowała stabilność i samodzielność przedstawionej strategii finansowania w średnim i długim okresie po stopniowym wycofaniu gwarancji publicznych.

(106) W motywach 60 i 61 decyzji o wszczęciu postępowania Komisja zakwestionowała założenia pierwotnego planu restrukturyzacji w odniesieniu do stóp wzrostu i rentowności aktywów. Komisja zakwestionowała w szczególności wyższe rentowności w segmencie bankowości prywatnej oraz założenia dotyczące wzrostu w segmentach żeglugi i transportu, w przypadku których HSH miał już proporcjonalnie wysoki udział w rynku.

(107) W motywie 62 decyzji o wszczęciu postępowania Komisja zakwestionowała plan HSH dotyczący kontynuacji działalności banku na międzynarodowych rynkach kapitałowych na znacznym poziomie przy jednoczesnej deklaracji ponownego ukierunkowania modelu działalności na działania w skali regionalnej. W motywie 63 decyzji o wszczęciu postępowania Komisja sceptycznie odniosła się do realności założenia odzyskania wcześniejszego ratingu A w 2013 r.

(108) W odniesieniu do wkładu własnego beneficjenta Komisja stwierdziła, że pierwotny plan restrukturyzacji nie zawiera żadnych dalekosiężnych propozycji. Zakres wkładu własnego w formie zbycia był nadal niejasny. W kwestii podziału obciążenia między akcjonariuszy mniejszościowych Komisja wyraziła wątpliwości co do wyceny HSH i w rezultacie – co do ceny nowo emitowanych akcji. W motywach 10 i 32 decyzji o wszczęciu postępowania Komisja zastanawiała się nad możliwością czerpania korzyści z zastrzyku kapitałowego przez kasy oszczędnościowe i spółkę Flowers, które nie brały udziału w dokapitalizowaniu, poprzez utrzymywanie nadmiernie dużego udziału w HSH.

6. UWAGI STRONY NIEMIECKIEJ

(109) W dniu 17 grudnia 2009 r. Niemcy przedstawiły wspólne uwagi właścicieli publicznych oraz HSH dotyczące decyzji o wszczęciu postępowania.

6.1. UWAGI DOTYCZĄCE ZABEZPIECZENIA PRZED RYZYKIEM

(110) Niemcy stwierdziły, że przeprowadzona przez Komisję ocena prawna zabezpieczenia przed ryzykiem jest błędna, ponieważ opiera się na zastosowaniu komunikatu w sprawie aktywów o obniżonej wartości, który, zdaniem Niemiec, nie ma zastosowania w przedmiotowej sprawie.

(111) Niemcy nie zgodziły się z przeprowadzoną przez Komisję oceną potwierdzającą konieczność zastosowania komunikatu w sprawie aktywów o obniżonej wartości oraz zobowiązanie Komisji do stosowania przepisów prawa i wytycznych obowiązujących w momencie przyjęcia decyzji, niezależnie od czasu opracowania lub zgłoszenia środków pomocy (31). Zdaniem Niemiec takie stanowisko byłoby właściwe jedynie w przypadku, gdyby oceniane środki były objęte zakresem stosowania odpowiedniego przepisu prawnego lub komunikatu, co nie miało miejsca w tym przypadku. Niemcy stwierdziły ponadto że komunikatu w sprawie aktywów o obniżonej wartości nie można interpretować w taki sposób, że obejmuje on wszystkie rodzaje środków wspierających ukierunkowanych na aktywa o obniżonej jakości. Komunikat w sprawie aktywów o obniżonej wartości należy postrzegać wyłącznie jako instrukcję administracyjną, mającą na celu jedynie zapewnienie spójnej praktyki administracyjnej i wiążącą tylko dla Komisji. Zgodność zabezpieczenia przed ryzykiem z rynkiem wewnętrznym należy ocenić bezpośrednio na podstawie TFUE. Zdaniem Niemiec fakt, iż cel gwarancji przy drugiej stracie oraz struktura zabezpieczonego portfela nie odpowiadały warunkom komunikatu w sprawie aktywów o obniżonej wartości był dowodem na to, że komunikat ten nie miał zastosowania w przypadku HSH.

(112) Niemcy stwierdziły, że skutkiem zastosowania komunikatu w sprawie aktywów o obniżonej wartości były błędne ramy oceny, która była niekorzystna dla HSH w odniesieniu do elementu pomocy, wartości portfela, wynagrodzenia za środek oraz zakresu restrukturyzacji.

(113) Niemcy odniosły się do motywu 38 decyzji o wszczęciu postępowania, w którym Komisja wspomina o trudnościach w ocenie wartości rynkowej portfela, na których składały się przede wszystkim kredyty dla klientów korporacyjnych. Niemcy uznały te trudności za dowód na to, że nie należy oceniać gwarancji przy drugiej stracie na podstawie komunikatu w sprawie aktywów o obniżonej wartości. Niemcy zwróciły uwagę na to, że Komisja uzyskała kwotę pomocy równą wartości nominalnej gwarancji w drodze ekstrapolacji. Niemcy argumentowały ponadto że taki wynik potwierdzał błędność wybranej metody, ponieważ Komisja oszacowała element pomocy w ramach gwarancji jako taki sam, jak element pomocy w ramach dokapitalizowania, chociaż te dwa środki miały różny charakter. Dokapitalizowanie stanowiło stały zastrzyk kapitałowy, natomiast gwarancja stanowiła jedynie regulacyjny środek stabilizujący, ograniczony do zapadalności zabezpieczonych aktywów.

(114) Niemcy zauważyły, że fakt oszacowania elementu pomocy na podstawie wartości rynkowej pokazał, że Komisja błędnie zrozumiała charakter zabezpieczenia przed ryzykiem, które nie obejmowało wahań na rynku. Niemcy uznały, że Komisja powinna określić element pomocy w ramach gwarancji przy drugiej stracie zgodnie z ogólnymi zasadami pomocy państwa, a w szczególności z obwieszczeniem Komisji w sprawie zastosowania art. 87 i 88 Traktatu WE do pomocy państwa w formie gwarancji (32) (zwanym dalej „obwieszczeniem w sprawie gwarancji”). Zdaniem Niemiec, w zakresie w jakim uznano, że wynagrodzenie z tytułu zabezpieczenia przed ryzykiem opierało się na zasadach rynkowych, w efekcie zastosowania obwieszczenia w sprawie gwarancji element pomocy byłby marginalny.

(115) Niemcy stwierdziły, że nawet przy założeniu, że zastosowanie komunikatu w sprawie aktywów o obniżonej wartości było właściwe, Komisja błędnie zastosowała ten komunikat w odniesieniu do kwantyfikacji elementu pomocy, wynagrodzenia, podziału obciążenia oraz zarządzania aktywami przez dział ds. restrukturyzacji. Element pomocy zawarty w gwarancji przy drugiej stracie był błędny z powodu przyjęcia błędnych założeń odnośnie do wartości przekazania i wartości rynkowej portfela. W odniesieniu do wynagrodzenia z tytułu efektu ulgi w kapitale Niemcy zauważyły, że w decyzji o wszczęciu postępowania efekt uwolnienia aktywów oszacowano na podstawie nieaktualnych danych. Zgodnie z przedstawionymi niedawno danymi efekt ulgi w kapitale byłby znacznie mniejszy. Wstępna ocena podziału obciążenia przeprowadzona przez Komisję była błędna i zbyt ograniczona, ponieważ Komisja odniosła się tylko do transzy pierwszej straty gwarancji, która była znacznie niższa od poziomu 10 % zabezpieczonego portfela, wymaganego na podstawie komunikatu w sprawie aktywów o obniżonej wartości. Nie istniał żaden związek pomiędzy podziałem obciążenia a transzą pierwszej straty mierzoną w wartościach bezwzględnych. Ponadto HSH miał ponieść wszystkie straty wykraczające poza transzę drugiej straty. W odniesieniu do zarządzania aktywami, zasady komunikatu w sprawie aktywów o obniżonej wartości nie mają zastosowania do zabezpieczenia przed ryzykiem i oddzielne zarządzanie wszystkimi zabezpieczonymi aktywami byłoby nieuzasadnione. HSH mógłby stworzyć dział ds. restrukturyzacji i zagwarantować przejrzysty podział księgowości i organizacji między główną częścią banku a działem ds. restrukturyzacji aż do poziomu zarządu.

(116) Niemcy nie zgodziły się z wyceną aktywów, o której mowa w motywie 47 decyzji o wszczęciu postępowania. Zabezpieczony portfel zawierał przede wszystkim kredyty dla klientów indywidualnych, które trudno było wycenić w ramach wyceny w oparciu o przepływy środków pieniężnych. Metody wyceny, w których wykorzystano ryczałtowe redukcje wartości w celu stymulowania niepewności rynkowych i które służyły wycenie „złożonych” aktywów, były nieodpowiednie na potrzeby wyceny zabezpieczonego portfela w przedmiotowej sprawie. Podczas gdy wycenę CIP przeprowadzili eksperci zewnętrzni według metody wyceny w oparciu o przepływy środków pieniężnych, aktywa w dużo większym portfelu kredytowym wyceniono przy zastosowaniu standardowej analizy kredytowej zgodnie z przepisami regulacyjnymi. Głównym kryterium takiej analizy była wiarygodność kredytowa kredytobiorcy.

(117) Niemcy dowodziły, że zastosowanie w odniesieniu do gwarancji przy drugiej stracie metod obliczenia określonych w komunikacie w sprawie aktywów o obniżonej wartości (jak opisano w decyzji o wszczęciu postępowania) było niewłaściwe i stwierdziły, że w celu określenia rekompensaty należy zastosować obwieszczenie w sprawie gwarancji. Podczas kilku spotkań, telekonferencji oraz wymiany informacji w okresie od stycznia do sierpnia 2010 r. Niemcy przekazały informacje poświadczające, że pełne wycofanie […] miałoby negatywny wpływ na zdolność HSH do przywrócenia swojej rentowności.

6.2. UWAGI DOTYCZĄCE DOKAPITALIZOWANIA

(118) Niemcy stwierdziły, że przeprowadzona przez Komisję ocena środka polegającego na dokapitalizowaniu była błędna w odniesieniu do wyceny HSH oraz oceny prawnej ewentualnych korzyści na rzecz akcjonariuszy mniejszościowych, którzy nie brali udziału w dokapitalizowaniu.

(119) Wątpliwości Komisji dotyczące wyceny HSH opierały się na błędnych faktach. Nieuwzględnienie obniżenia ratingu HSH przez agencję S&P w wycenie przeprowadzonej przez firmę PwC nie miało znaczenia i istniały poważne przesłanki pozwalające sądzić, że HSH odzyska rating A w 2013 r.

(120) Jeżeli chodzi o cenę emisyjną nowych akcji, dyskonta rzędu 30–60 % były zwykłą praktyką banków notowanych na giełdzie. Wycena HSH stanowiła odpowiednią podstawę do określenia ceny nowo emitowanych akcji, a „starzy” akcjonariusze HSH nie czerpali korzyści ze środków pomocy dzięki utrzymywaniu zbyt wysokiego udziału w HSH.

6.3. UWAGI DOTYCZĄCE ZABEZPIECZENIA PRZED RYZYKIEM ORAZ DOKAPITALIZOWANIA W ŚWIETLE NIEOGRANICZONEJ GWARANCJI PAŃSTWOWEJ UDZIELONEJ PRZEZ WŁAŚCICIELI PUBLICZNYCH (GEWÄHRTRÄGERHAFTUNG)

(121) Niemcy stwierdziły, że bez środków na ratowanie HSH zostałby postawiony w stan upadłości, a właściciele publiczni byliby odpowiedzialni za dużo większe straty na podstawie nieograniczonej gwarancji państwowej (Gewährträgerhaftung). Możliwe roszczenia w ramach Gewährträgerhaftung oszacowano na kwotę ok. 30 mld EUR lub wyższą. Niemcy zauważyły, że gdyby w sytuacji właścicieli państwowych znalazł się prywatny inwestor, podjąłby on takie same środki pomocy na ratowanie, aby uniknąć większych strat.

(122) Niemcy stwierdziły, że środki pomocy na ratowanie spełniają kryteria testu prywatnego inwestora, a zatem nie stanowią pomocy państwa. Wynik testu prywatnego inwestora uznawano za pozytywny, jeżeli można było uzasadnić, że dana spółka odzyska rentowność i jeżeli koszty likwidacji spółki były wyższe od środków kapitałowych (33). Zdaniem Niemiec pierwotny plan restrukturyzacji przedstawiony w dniu 1 września 2009 r. stanowił wystarczający dowód potwierdzający zdolność HSH do odzyskania rentowności. W kwestii oszacowania kosztów likwidacji Niemcy stwierdziły, że należy odróżnić obowiązki właścicieli publicznych w funkcji właścicieli HSH oraz organów publicznych. Ich obowiązki jako organy publiczne (zasiłek dla bezrobotnych, składki na ubezpieczenie społeczne) nie mogły być uwzględniane przy szacowaniu kosztów likwidacji. W kontekście kosztów likwidacji należy uwzględniać tylko ich obowiązki jako właścicieli HSH. Niemcy przytoczyły wyrok w sprawie Linde (34) na poparcie swojego twierdzenia, że podczas przeprowadzania testu prywatnego inwestora należało uwzględnić zobowiązania wynikające z pomocy państwa, która została już odpowiednio udzielona. Komisja zatwierdziła Gewährträgerhaftung, a zatem była to pomoc państwa zgodna z rynkiem wewnętrznym. Ponadto zobowiązania objęte Gewährträgerhaftung dotyczyły zobowiązań Länder działających jako właściciele HSH, a nie jako organy publiczne. Gewährträgerhaftung można było porównać co do istoty z „oświadczeniem o przyjęciu odpowiedzialności” (Patronatserklärung). Podczas szacowania kosztów likwidacji należy zatem uwzględnić zobowiązania właścicieli publicznych w ramach Gewährträgerhaftung w wysokości ok. 30 mld EUR. Niemcy stwierdziły również, że koszty likwidacji byłby zdecydowanie wyższe niż środki kapitałowe udzielone HSH przez właścicieli publicznych. A zatem warunki testu prywatnego inwestora zostały spełnione, a środki pomocy na ratowanie nie stanowiły pomocy państwa.

6.4. UWAGI DOTYCZĄCE RENTOWNOŚCI HSH

(123) Chociaż początkowo Niemcy postrzegały wstępną ocenę modelu działalności HSH przeprowadzoną przez Komisję, przedstawioną w motywie 62 decyzji o wszczęciu postępowania, za zbyt pesymistyczną, systematycznie aktualizowały pierwotny plan restrukturyzacji HSH, aby zmniejszyć obawy Komisji.

6.5. UWAGI DOTYCZĄCE WKŁADU WŁASNEGO I ŚRODKÓW WYRÓWNAWCZYCH

(124) Niemcy utrzymywały, że środki dotyczące wkładu własnego zawarte w pierwotnym planie restrukturyzacji, na które składała się rekompensata za środki, uwolnienie rezerw kapitałowych, sprzedaż spółek zależnych i obniżenie kosztów, wynosiły 5,9 mld EUR i powinny być wystarczające.

(125) Ponadto chociaż początkowo Niemcy uznawały proponowane środki wyrównawcze, obejmujące: obniżenie sumy bilansowej, rezygnację z dochodowych portfeli biznesowych, zamknięcie 12 (35) spośród 21 międzynarodowych placówek oraz sprzedaż dużych spółek zależnych (REAG i DAL (36)), za wystarczające, później ponownie rozważyły je w zmienionym planie restrukturyzacji.

7. UWAGI OSÓB TRZECICH

(126) Komisja otrzymała również uwagi od zainteresowanych osób trzecich. W dniach 30 listopada i 11 grudnia 2009 r. uwagi przedstawiły stowarzyszenia kas oszczędności, a w dniu 17 grudnia 2009 r. – spółka Flowers.

7.1. UWAGI SGVSH I SVB

(127) Stowarzyszenia kas oszczędnościowych nie zgodziły się z wstępną opinią Komisji, jakoby czerpały nieproporcjonalne korzyści z dokapitalizowania przyznanego na rzecz HSH przez akcjonariuszy publicznych, ponieważ ich zdaniem cena nowo emitowanych akcji była raczej niska.

(128) Podzielenie postępowania w sprawie HSH tak, aby środki pomocy były zatwierdzane w ramach jednej grupy postępowań, a kwestia pomocy pośredniej na rzecz akcjonariuszy mniejszościowych była rozpatrywana w ramach innej, stanowiłoby naruszenie art. 7 rozporządzenia nr 695/1999 (37) („rozporządzenie proceduralne”). Środek pomocy nie mógł być jednocześnie zgodny z rynkiem wewnętrznym w odniesieniu do HSH i niezgodny w odniesieniu do jego właścicieli. Negatywna decyzja w sprawie dokapitalizowania w odniesieniu do stowarzyszeń kas oszczędnościowych i spółki Flowers sprawiłaby, że dokapitalizowanie stałoby się pomocą niezgodną z rynkiem wewnętrznym. Zdaniem stowarzyszeń kas oszczędnościowych Komisja powinna rozpatrzyć kwestię podziału obciążenia między akcjonariuszy mniejszościowych w ogólnym kontekście oceny podziału obciążenia w ramach dokapitalizowania.

(129) W odniesieniu do stwierdzenia Komisji, że „rozmycie” udziałów mniejszościowych było niewystarczające stowarzyszenia kas oszczędnościowych nie widzą możliwości, aby mogło to stanowić pomoc państwa. Stowarzyszenia te uznają „rozmycie” udziałów za skutek uboczny dokapitalizowania. Ponadto nie zostały spełnione warunki art. 107 ust. 1 TFUE, ponieważ stowarzyszenia kas oszczędnościowych nie były przedsiębiorstwami w rozumieniu zasad pomocy państwa. SGVSH i SVB nie prowadziły działalności na żadnym rynku; posiadały tylko akcje w imieniu swoich członków (publiczne kasy oszczędnościowe w Hamburgu i Szlezwiku-Holsztynie). Korzyść dla kas oszczędnościowych można dostrzec wyłącznie we wzroście wartości akcji HSH, z którym wiązały się wszystkie zastrzyki kapitałowe. Ponadto domniemanej korzyści nie udzielono z zasobów państwowych. Poziom „rozmycia” zależał od liczby akcji oraz ich ceny. Cena nie była wynikiem decyzji państwa, lecz decyzji zgromadzenia akcjonariuszy. Decyzji tej nie można było przypisać państwu i, zgodnie z wyrokiem w sprawie Stardust Marine (38), nie mogła być uznana za pomoc. Ostatecznie domniemana korzyść nie miała żadnego wpływu na pozycję konkurencyjną kas oszczędnościowych na rynkach, na których prowadziły działalność. Dlatego też domniemana korzyść nie spowodowała zakłócenia konkurencji ani nie miała wpływu na wymianę handlową między państwami członkowskimi.

(130) Stowarzyszenia kas oszczędnościowych zauważyły również, że Komisja nie zbadała skutków ubocznych w innych sprawach dotyczących dokapitalizowania. Podobnie unijne sądy nie przyjęły takiego podejścia w wyroku w sprawie WestLB (39). Ponadto stowarzyszenia kas oszczędnościowych zauważyły, że Komisja nie zbadała skutków ubocznych w innych sprawach, w których cena emisyjna nowych akcji wydawała się wyjątkowo wysoka (40) i stwierdziły, że badanie tej kwestii wyłącznie w przypadku spraw takich, jak sprawy HSH i BeyernLB, stanowiłoby naruszenie zasady równego traktowania.

(131) Stowarzyszenia kas oszczędnościowych wyjaśniły ponadto że akcjonariusze spółki akcyjnej Aktiengesellschaft mieli opcję na nowe akcje. Była to jednak opcja, a nie obowiązek zakupu. Stowarzyszenia kas oszczędnościowych uznały cenę nowych akcji za odpowiednią, ale nie mogły uczestniczyć w dokapitalizowaniu ze względów finansowych.

(132) Stowarzyszenia kas oszczędnościowych utrzymywały ponadto że w 2008 r. wniosły znaczący wkład w środki kapitałowe na rzecz HSH. W lipcu 2008 r. stowarzyszenia kas oszczędnościowych dokonały zamiany cichych udziałów o wartości 685 mln EUR na kapitał własny o wartości 125 mln EUR oraz rezerwy kapitałowe o wartości 560 mln EUR. Ponadto stowarzyszenia kas oszczędnościowych wraz ze spółką Flowers wniosły obowiązkowe wpłaty na poczet zamiennego cichego kapitału (instrument hybrydowy) w kwocie 962 mln EUR (z której na kasy oszczędnościowe przypadło 660,5 mln EUR). Pod koniec 2008 r. HSH uwolnił rezerwy kapitałowe w wysokości 3,1 mld EUR, aby wyrównać stratę bilansową i uniknąć absorpcji strat przez instrumenty hybrydowe. W tym kontekście stowarzyszenia kas oszczędnościowych poniosły stratę 560 mln EUR swoich z rezerw kapitałowych. Obowiązkowe wkłady na poczet zamiennego cichego kapitału pochłaniały straty. Kupon dla tego instrumentu nie został wypłacony. Stowarzyszenia kas oszczędnościowych nie otrzymały dywidendy od 2008 r.

(133) W maju 2009 r. stowarzyszenia kas oszczędnościowych były skłonne sprzedać swoje akcje. Sprzedaż nie była jednak możliwa ze względu na „umowę holdingową” zawartą z właścicielami publicznymi w dniu 25 marca 2003 r. Strony tej umowy zobowiązały się do wykonywania swojego prawa głosu w sposób umożliwiający właścicielom publicznym oraz stowarzyszeniom kas oszczędnościowych utrzymanie większościowego prawa głosu, a także do niesprzedawania określonej wartości procentowej swoich akcji. Umowa ta nie może być rozwiązana przed dniem 31 grudnia 2013 r.

(134) Stowarzyszenia kas oszczędnościowych zauważyły, że w trakcie dokapitalizowania nastąpiło znaczne „rozmycie” ich udziałów, z 13,2 % i 1,62 % do odpowiednio 4,7 % i 0,6 %. Właściciele publiczni mieli w posiadaniu 85,5 % akcji bezpośrednich i pośrednich, co zapewniało im wspólną kontrolę nad wszystkimi strategicznymi decyzjami w HSH. Z punktu widzenia prywatnego inwestora ta wspólna kontrola oznaczała dodatkowy spadek wartości akcji znajdujących się w posiadaniu akcjonariuszy mniejszościowych.

(135) Stowarzyszenia kas oszczędnościowych zauważyły, że firma PwC przeprowadziła wycenę HSH na zlecenie HSH, a nie akcjonariuszy mniejszościowych. Firma PwC przeprowadziła wycenę zgodnie z uznanymi zasadami wyceny. Stowarzyszenia kas oszczędnościowych stwierdziły, że należało uwzględnić konkretne wartości oraz zmienioną premię z tytułu ryzyka, przez co uzyskana cena wynosiłaby 30 EUR za jedną akcję. Stowarzyszenia kas oszczędnościowych stwierdziły, że nastąpiło nadmierne „rozmycie” ich udziałów i oszacowały stratę na około 200 mln EUR.

7.2. UWAGI SPÓŁKI FLOWERS

(136) Spółka Flowers przedstawiła argumenty podobne do argumentów stowarzyszeń kas oszczędnościowych. Ponadto spółka ta stwierdziła, że wniosła już znaczący wkład w restrukturyzację HSH. Zauważyła w szczególności, że środki kapitałowe podjęte na rzecz HSH w lipcu 2008 r. wiązały się ściśle z zastrzykiem kapitałowym, którego dokonano w maju 2009 r. W lipcu 2008 r. spółka Flowers wniosła wkład gotówkowy w wysokości 300 mln EUR. Jeżeli chodzi o obowiązkowy wkład na poczet zamiennego cichego kapitału w kwocie 962 mln EUR, spółka Flowers wniosła 301,5 mln EUR. Obowiązkowy wkład na poczet zamiennego cichego kapitału uczestniczył w stratach; kupon nie został wypłacony. Inwestorzy zapewnili 48 % tych środków kapitałowych i udział ten znacznie przekraczał wartość 25,67 % akcji, które wówczas posiadali.

(137) Spółka Flowers nie zgodziła się ze wstępną oceną przeprowadzoną przez Komisję w motywach 65 i 73 decyzji o wszczęciu postępowania, w odniesieniu do niewystarczającego wkładu własnego oraz braku rzeczywistych środków dotyczących podziału obciążenia. W lipcu 2009 r. miała udziały w wysokości 794 mln EUR w uwolnionych przez HSH rezerwach kapitałowych o wartości 3,1 mld EUR. Spółka Flowers odniosła się do decyzji w sprawie Commerzbank (41), twierdząc, że w decyzji tej Komisja uznała sprzedaż spółek zależnych oraz innych aktywów za wystarczający wkład własny, a zakaz dotyczący wypłaty kuponów i dywidendy – za podział obciążenia. Inwestorzy stwierdzili, że należy uwzględnić środki kapitałowe, które zapewniono w 2008 r.

(138) Inwestorzy stwierdzili, że utrata przez nich mniejszości blokującej w wyniku „rozmycia” udziałów powinna być uznana za wkład własny. Pomimo „rozmycia” udziałów do poziomu 9,19 % nadal ponosili odpowiedzialność w ramach Gewährträgerhaftung zgodnie z wielkością ich portfela akcji przed dokapitalizowaniem, tj. 26,85 %. Inwestorzy zakwestionowali również wątpliwości Komisji dotyczące wyceny HSH i zawyżonej ceny akcji. Stwierdzili, że nie uwzględniono w wystarczającym stopniu szeregu aspektów, które mogły zwiększyć wartość akcji.

(139) Inwestorzy zauważyli, że prawo niemieckie nie przewiduje przenoszenia akcji, co uniemożliwia odzyskanie pomocy pośredniej na rzecz akcjonariuszy mniejszościowych. Inwestorzy stwierdzili, że podzielenie trwającego postępowania nie jest możliwe, ponieważ na rzecz HSH przyznano tylko jeden środek pomocy.

8. UWAGI NIEMIEC DOTYCZĄCE UWAG OSÓB TRZECICH

(140) Niemcy przedstawiły uwagi dotyczące argumentów stowarzyszeń kas oszczędnościowych i spółki Flowers. Niemcy podtrzymały swoją opinię, że wycena HSH była właściwa oraz że akcjonariusze mniejszościowi nie korzystali z żadnej pośredniej pomocy państwa. Ponadto Niemcy opowiedziały się za podzieleniem postępowania, jeżeli miałoby to przyspieszyć zakończenie sprawy, czego oczekują HSH oraz rynki. Niemcy wyraziły wątpliwość, czy dokapitalizowanie stanowi jednolitą czynność prawną i czy konieczna jest jej ocena w ramach jednej decyzji. Niemcy odniosły się do orzecznictwa sądów unijnych i stwierdziły, że podzielenie postępowania byłoby możliwe z punktu widzenia prawa, oraz że rozbieżności w ocenie prawnej jednego środka pomocy w odniesieniu do różnych beneficjentów, tj. HSH i akcjonariuszy mniejszościowych, nie zagrozi zgodności środka pomocy na rzecz HSH z rynkiem wewnętrznym. Proporcjonalność środka pomocy w odniesieniu do HSH można zapewnić poprzez pakiet środków w planie restrukturyzacji, podczas gdy wszelkie korzyści przyznane akcjonariuszom mniejszościowym w postaci zawyżonej ceny emisyjnej można rozpatrywać i korygować w odrębny sposób. Niemcy nie zgodziły się ze spółką Flowers, że prawo niemieckie nie przewiduje przenoszenia akcji, a tym samym uniemożliwia odzyskanie pomocy pośredniej na rzecz akcjonariuszy mniejszościowych. Niemcy stwierdziły, że prawo niemieckie umożliwia takie przeniesienie, a gdyby nawet byłoby inaczej, Niemcy nie mogłyby powoływać się na brak środków egzekwowania przepisów, aby uzasadnić niewdrożenie decyzji Komisji w sprawie odzyskania pomocy.

9. OCENA

9.1. ISTNIENIE POMOCY PAŃSTWA

(141) Zgodnie z art. 107 ust. 1 TFUE „wszelka pomoc przyznawana przez państwo członkowskie lub przy użyciu zasobów państwowych w jakiejkolwiek formie, która zakłóca lub grozi zakłóceniem konkurencji poprzez sprzyjanie niektórym przedsiębiorstwom lub produkcji niektórych towarów, jest niezgodna z rynkiem wewnętrznym w zakresie, w jakim wpływa na wymianę handlową między państwami członkowskimi”.

(142) Środek można uznać za pomoc państwa, jeżeli spełnione są następujące warunki: a) środek jest finansowany przez państwo członkowskie lub przy użyciu zasobów państwowych; b) środek stanowi przyznanie korzyści mogącej sprzyjać niektórym przedsiębiorstwom lub produkcji niektórych towarów; c) taka korzyść jest selektywna; oraz d) środek zakłóca konkurencję lub grozi jej zakłóceniem i może wpływać na wymianę handlową między państwami członkowskimi. Ponieważ warunki te rozpatruje się łącznie, wszystkie z nich muszą być spełnione, aby dany środek mógł zostać uznany za pomoc państwa. Komisja podtrzymuje swoją opinię, że wymienione warunki są spełnione.

(143) Po pierwsze, środki przyznał HSH Finanzfonds AöR. Jest to instytucja, której działalność reguluje niemieckie prawo publiczne, utworzona przez właścicieli publicznych oraz należąca do nich i kontrolowana przez nich przy równych udziałach. Utworzono ją na podstawie porozumienia pomiędzy krajami związkowymi Hamburga i Szlezwika-Holsztynu (42) podpisanego w dniu 3 kwietnia 2009 r. w Kilonii i w dniu 5 kwietnia 2009 r. w Hamburgu. HSH Finanzfonds AöR ma na celu udzielanie wsparcia na rzecz HSH w imieniu właścicieli publicznych. Aby realizować swoje zadanie, HSH Finanzfonds AöR jest upoważniony do udzielania gwarancji do kwoty 10 mld EUR, nabywania akcji HSH oraz zaciągania w tym celu pożyczek. Zgodnie z paragrafem 3 porozumienia krajów związkowych właściciele publiczni są odpowiedzialni za zobowiązania HSH Finanzfonds AöR. Środki są zatem wyraźnie finansowane przez państwo.

(144) Po drugie, zabezpieczenie przed ryzykiem i dokapitalizowanie wprowadzono w celu uniknięcia niewypłacalności części HSH (43), dzięki czemu mógł on kontynuować działalność. Środki te stanowią zatem korzyści gospodarcze w rozumieniu art. 107 ust. 1 TFUE.

(145) Po trzecie, środki te są skierowane indywidualnie do HSH, a zatem są selektywne.

(146) Wreszcie, aby można było uznać przedmiotowe środki za pomoc, muszą one zakłócać konkurencję lub grozić jej zakłóceniem i mieć potencjalny wpływ na wymianę handlową miedzy państwami członkowskimi. Skutki te można ocenić na podstawie kwoty pomocy, cech środka pomocy oraz jego beneficjenta (44). Dzięki środkom pomocy HSH mógł uniknąć niewypłacalności i kontynuować działalność na wielu rynkach. HSH jest bankiem działającym na poziomie międzynarodowym, konkurującym z innymi bankami w Niemczech oraz w innych państwach. Ponadto HSH jest bankiem o znaczeniu systemowym dla systemu bankowego w Niemczech (45) i poważnym konkurentem w dziedzinie finansowania statków i lotnictwa (HSH jest największym podmiotem finansującym statki na świecie i ma znaczący udział w rynku finansowania lotnictwa). Ponadto uzyskał stosunkowo wysoką pomoc (zob. motyw 159): w szczególności zabezpieczenie przed ryzykiem odpowiada ok. 75 % jego bilansu. Biorąc pod uwagę skutek środka, pozycję HSH w sektorze bankowym, a w szczególności w odniesieniu do finansowania żeglugi, oraz kwotę pomocy, korzyść przyznana HSH mogła mieć wpływ na wymianę handlową miedzy państwami członkowskimi.

(147) Oceny tej nie zmieniają uwagi Niemiec i osób trzecich. Uwagi Niemiec dotyczące pomocowego charakteru środków pomocy na rzecz HSH są sprzeczne. Z jednej strony Niemcy twierdzą, że Komisja powinna ocenić zabezpieczenie przed ryzykiem w kontekście obwieszczenia w sprawie gwarancji a nie komunikatu w sprawie aktywów o obniżonej wartości, co wydaje się opierać na założeniu, że zabezpieczenie przed ryzykiem stanowi pomoc państwa. Z drugiej strony, jak podsumowano w sekcji 6.3 niniejszej decyzji, Niemcy twierdzą, że w świetle nieograniczonej gwarancji państwowej (Gewährträgerhaftung), która obejmuje szacowane roszczenia o wartości co najmniej 30 mld EUR, prywatny inwestor na miejscu właścicieli publicznych również przyjąłby przedmiotowe środki na ratowanie HSH, aby uniknąć większych strat. Na tej podstawie Niemcy twierdzą, że wynik testu prywatnego inwestora jest pozytywny, oraz że w związku z tym przedmiotowe środki nie stanowią pomocy państwa.

(148) Niemcy błędnie interpretują orzecznictwo, na które się powołują. W przedmiotowej sprawie Niemcy utrzymują, że jeden środek pomocy (nieograniczona gwarancja państwowa, Gewährträgerhaftung) powinien być traktowany jako koszt likwidacji, aby można było stwierdzić zgodność pozostałych środków pomocy państwa z testem prywatnego inwestora. W sprawie Linde strony zawarły na warunkach rynkowych transakcję, z którą wiązała się dotacja, w celu wypowiedzenia zawartego wcześniej zamówienia na dostawy, które również opierało się na warunkach rynkowych, ponieważ realizacja tego zamówienia spowodowała znaczne straty w skali roku. Sąd Pierwszej Instancji stwierdził, że „kompleksowe porozumienie stanowi normalną transakcję handlową, w toku której [Treuhandanstalt] i LWG zachowywały się jak działające rozsądnie w warunkach gospodarki rynkowej podmioty gospodarcze. Oczywiste jest, że kierowały nimi przede wszystkim względy handlowe i nie brały pod uwagę żadnych celów polityki gospodarczej lub społecznej” (46). Sytuacji tej nie można porównać z przedmiotową sprawą, ponieważ w sprawie Linde obie transakcje zawarto na warunkach rynkowych, natomiast w tym przypadku żadna z transakcji nie była zawarta na warunkach rynkowych.

(149) Gwarancję Gewährträgerhaftung określa się jako bezpośrednią odpowiedzialność, na podstawie statutu lub regulaminu, ciążące na części organu regionalnego lub stowarzyszenia podlegającego prawu publicznemu wobec wierzycieli publicznej instytucji kredytowej z tytułu wszystkich jej zobowiązań. Gwarancja ta zobowiązuje zatem poręczyciela (Gewährträger) do interwencji w przypadku niewypłacalności lub likwidacji instytucji kredytowej. Tworzy ona bezpośrednie roszczenia wierzycieli instytucji kredytowej w stosunku do poręczyciela, który jednak może być wezwany do zapłaty wyłącznie w przypadku, gdy aktywa instytucji kredytowej nie wystarczą do zaspokojenia roszczeń wierzycieli. Okres obowiązywania i kwota Gewährträgerhaftung są nieograniczone. Ponadto instytucja kredytowa nie wypłaca poręczycielowi żadnego wynagrodzenia (47). Podsumowując, Gewährträgerhaftung stanowi niepodlegającą wynagrodzeniu, nieograniczoną pomocniczą odpowiedzialność publicznej osoby prawnej (miasto lub kraj związkowy) za roszczenia wierzycieli wobec instytucji publicznej (banku publicznego) w przypadku jej niewypłacalności. Prywatny inwestor w sytuacji właścicieli publicznych nie udzieliłby bankowi nieograniczonej, niepodlegającej wynagrodzeniu gwarancji obejmującej cały bilans tego banku, jak uczynili to właściciele publiczni, który udzielili Gewährträgerhaftung.]

(150) Komisja faktycznie uznała Gewährträgerhaftung za pomoc państwa i wezwała Niemcy do zniesienia tej gwarancji.

(151) Gwarancja Gewährträgerhaftung jest osadzona w prawie publicznym. W ramach tej gwarancji właściciele publiczni ponoszą odpowiedzialność jako organy publiczne, a nie jako właściciele prywatni. Zgodnie z praktyką decyzyjną Komisji (48) i orzecznictwem (49), koszty likwidacji pokrywają tylko zobowiązania, które mógłby spłacić prywatny inwestor. Jak wspomniano w motywie (149), prywatny inwestor nie udzieliłby bankowi nieograniczonej, niepodlegającej wynagrodzeniu gwarancji obejmującej cały jego bilans. Dlatego też wyrok w sprawie Linde ma ograniczone znaczenie dla oceny przedmiotowej sprawy, ponieważ zobowiązań w ramach Gewährträgerhaftung nie można zaliczyć do kosztów likwidacji.

(152) Elementem pomocy w ramach dokapitalizowania powinna być wartość nominalna tego dokapitalizowania, ponieważ żaden prywatny inwestor nie przekazałby takich funduszy przedsiębiorstwu znajdującemu się w trudnej sytuacji. Jak ustalono w motywach 27 i 28 decyzji w sprawie pomocy na ratowanie, nieuczestniczenie akcjonariuszy mniejszościowych w dokapitalizowaniu oraz nieproporcjonalny podział obciążenia ponoszonego przez właścicieli publicznych w odniesieniu do środków pomocy na ratowanie wskazują, że powodem dokapitalizowania były cele polityki publicznej, a nie względy prywatnego inwestora. Zgodnie ze swoją praktyką (50) Komisja potwierdza swoją opinię, że element pomocy w ramach dokapitalizowania wynosi 3 mld EUR.

(153) Ponadto potwierdza się, że element pomocy w ramach zabezpieczenia przed ryzykiem wynosi 10 mld EUR. Pomimo argumentów przedstawionych przez Niemcy Komisja jest pozostaje przekonana, że przedmiotowy środek należy oceniać na podstawie komunikatu w sprawie aktywów o obniżonej wartości. W komunikacie tym Komisja przedstawiła wytyczne dotyczące taktowania – na podstawie art. 107 ust. 3 lit. b) TFUE – środków na rzecz ratowania aktywów przyjętych przez państwa członkowskie. Aktywa o obniżonej jakości odpowiadają kategoriom aktywów, w przypadku których bank może ponieść straty. Komisja uważa, że komunikat w sprawie aktywów o obniżonej wartości musi obejmować wszelkiego rodzaju środki pomocy ukierunkowane na aktywa o obniżonej jakości i zapewniające skuteczne ratowanie aktywów instytucji będącej beneficjentem, ponieważ w komunikacie tym definiuje się ratowanie aktywów jako wszelkie środki, dzięki którym bank nie musi dokonywać poważnej korekty w dół wartości określonych klas aktywów (51). Zabezpieczenie przed ryzykiem na rzecz HSH mieści się w tej kategorii środka.

(154) Komisja nie zgadza się z Niemcami, że komunikat w sprawie aktywów o obniżonej wartości nie ma zastosowania, oraz że kwotę pomocy objętą gwarancją przy drugiej stracie należy określić zgodnie z ogólnymi zasadami pomocy państwa, w szczególności zgodnie z obwieszczeniem w sprawie gwarancji. Obwieszczenie w sprawie gwarancji ma zastosowanie do środków pomocy służących zapewnieniu płynności danego banku (52). Zabezpieczenie przed ryzykiem ma inny cel. Jest ono wdrażane po stronie aktywów w celu uwolnienia jak największej części kapitału, aby bank mógł poprawić swój współczynnik kapitałowy.

(155) W odniesieniu do zastrzeżenia ratione temporis Niemiec, Komisja podkreśla, że jest zobowiązana do stosowania przepisów prawa i wytycznych obowiązujących w momencie przyjęcia decyzji, niezależnie od czasu opracowania czy zgłoszenia środków pomocy (53). Jest to ogólna zasada i każde od niej odstępstwo musi być wyraźnie wskazane w akcie prawnym, który miałby zastosowanie w przeciwnym przypadku. Sądy unijne potwierdziły, że zgłoszony środek należy oceniać zgodnie z zasadami obowiązującymi w dniu wydania decyzji (54). W związku z tym, w kontekście obecnego kryzysu finansowego, Komisja wcześniej zastosowała komunikat w sprawie aktywów o obniżonej wartości w odniesieniu do środków zgłoszonych przed jego opublikowaniem (55).

(156) Zgodnie z komunikatem w sprawie aktywów o obniżonej wartości kwota pomocy w ramach środka na rzecz ratowania aktywów odpowiada różnicy między wartością przekazania aktywów a ich ceną rynkową. Wartość przekazania zabezpieczonego portfela wynosi ok. [168] mld EUR, co odpowiada wartości nominalnej portfela w wysokości ok. [172] mld EUR, pomniejszonej o pierwszą stratę w wysokości 3,2 mld EUR (transza pierwszej straty).

(157) Biorąc pod uwagę znaczne rozmiary oraz strukturę zabezpieczonego portfela ([60–80 %]) zabezpieczonych aktywów stanowią kredyty dla klientów), ilościowe określenie jego wartości rynkowej było trudne. Przy braku rynku, wartość rynkowa niektórych aktywów może faktycznie być nawet równa zeru (56). Niezależnie od okoliczności wartość rynkowa zabezpieczonego portfela jest znacznie niższa od jego rzeczywistej wartości ekonomicznej (57), która odzwierciedla podstawową wartość ekonomiczną aktywów w długim okresie. Z uwagi na to, że kwota pomocy w ramach gwarancji nie może przekraczać jej wartości nominalnej (10 mld EUR), określenie dokładnej wartości nie jest konieczne. Dlatego też Komisja uważa, że element pomocy w ramach zabezpieczenia przed ryzykiem wynosi 10 mld EUR.

(158) Ponadto Komisja wskazuje, że udzielone przez SoFFin gwarancje zachowania płynności na kwotę 17 mld EUR stanowią pomoc udzieloną w ramach niemieckiego programu pomocy.

(159) Komisja stwierdziła, że element pomocy w ramach zabezpieczenia przed ryzykiem i dokapitalizowania wynosi 13 mld EUR. Komisja uważa ponadto że element pomocy w ramach gwarancji zachowania płynności wynosi maksymalnie 17 mld EUR.

9.2. ZGODNOŚĆ ŚRODKÓW POMOCY Z RYNKIEM WEWNĘTRZNYM

9.2.1. ZASTOSOWANIE ART. 107 UST. 3 LIT. B) TFUE

(160) Zgodnie z art. 107 ust. 3 lit. b) TFUE pomoc może być uznana za zgodną z rynkiem wewnętrznym, jeżeli ma na celu „zaradzenie poważnym zaburzeniom w gospodarce państwa członkowskiego”. Zatwierdzając niemiecki program pomocy na ratowanie banków (58), Komisja uznała istnienie zagrożenia wystąpienia poważnych zaburzeń w niemieckiej gospodarce, oraz fakt, że pomoc państwa na rzecz banków stanowi odpowiedni sposób zaradzeniu tym zaburzeniom. Pomimo powolnego ożywienia gospodarczego od początku 2010 r., Komisja w dalszym ciągu uważa, że wymogi dotyczące zatwierdzenia pomocy państwa zgodnie z art. 107 ust. 3 lit. b) TFUE są spełnione, biorąc pod uwagę ponowne wystąpienie warunków skrajnych na rynkach finansowych. Komisja potwierdziła ten pogląd, przyjmując w grudniu 2010 r. komunikat, którym do dnia 31 grudnia 2011 r. przedłuża stosowanie reguł pomocy państwa w odniesieniu do środków wsparcia na rzecz banków w kontekście kryzysu finansowego (59).

(161) Upadek takiego banku jak HSH może mieć bezpośredni wpływ na rynki finansowe, a tym samym na całą gospodarkę państwa członkowskiego. Ze względu na obecną niestabilność rynków finansowych Komisja w dalszym ciągu opiera swoją ocenę środków pomocy państwa w sektorze bankowym na art. 107 ust. 3 lit. b) TFUE.

9.2.2. ZGODNOŚĆ ZABEZPIECZENIA PRZED RYZYKIEM Z KOMUNIKATEM W SPRAWIE AKTYWÓW O OBNIŻONEJ WARTOŚCI

(162) Komisja powinna zbadać zgodność środków na rzecz ratowania aktywów z rynkiem wewnętrznym w świetle art. 107 ust. 3 lit. b) TFUE oraz na podstawie komunikatu w sprawie aktywów o obniżonej wartości. Wbrew temu, co twierdzą Niemcy, komunikat w sprawie aktywów o obniżonej wartości nie służy jedynie zapewnieniu spójnej praktyki administracyjnej (60). Określa się w nim raczej zasady pomocy państwa, które należy stosować w odniesieniu do środków na rzecz ratowania aktywów. Biorąc pod uwagę specyficzne właściwości tych środków, w komunikacie tym wyraża się zasady pomocy państwa w postaci kryteriów zgodności, które należy w odniesieniu do nich stosować. Zastosowanie komun