DYREKTYWA KOMISJI 99/11/WE

z dnia 8 marca 1999 r.

dostosowująca do postępu technicznego zasady dobrej praktyki laboratoryjnej określone w dyrektywie Rady 87/18/EWG w sprawie harmonizacji przepisów ustawowych, wykonawczych i administracyjnych odnoszących się do stosowania zasad dobrej praktyki laboratoryjnej i weryfikacji jej stosowania na potrzeby badań substancji chemicznych

(Tekst mający znaczenie dla EOG)

KOMISJA WSPÓLNOT EUROPEJSKICH,

uwzględniając Traktat ustanawiający Wspólnotę Europejską,

uwzględniając dyrektywę Rady 87/18/EWG z dnia 18 grudnia 1986 r. w sprawie harmonizacji przepisów ustawowych, wykonawczych i administracyjnych odnoszących się do stosowania zasad dobrej praktyki laboratoryjnej i weryfikacji jej stosowania na potrzeby badań substancji chemicznych1, w szczególności jej art. 4,

a także mając na uwadze co następuje:

zasady dobrej praktyki laboratoryjnej (GLP) określone w dyrektywie 87/18/EWG, zostały zmienione przez decyzję Rady OECD [C(97)186(Final)];

konieczne jest przystosowanie odniesień do zasad dobrej praktyki laboratoryjnej określonych w dyrektywie 87/18/EWG, aby wziąć pod uwagę te zmiany i ułatwić jednolitą ich interpretację i stosowanie poprzez opublikowanie pełnego tekstu poprawionych zasad dobrej praktyki laboratoryjnej;

środki przewidziane przez niniejszą dyrektywę są zgodne z opinią Komitetu ds. Dostosowania do Postępu Technicznego Dyrektyw Dotyczących Usunięcia Barier Technicznych w Handlu Niebezpiecznymi Substancjami i Preparatami,

PRZYJMUJE NINIEJSZĄ DYREKTYWĘ:

Artykuł 1

W art. 1 dyrektywy 87/18/EWG ust. 1otrzymuje brzmienie:

"1. Państwa Członkowskie podejmują wszelkie środki niezbędne w celu zapewnienia, że laboratoria przeprowadzające badania produktów chemicznych, zgodnie z dyrektywą 67/548/EWG, przestrzegają zasad dobrej praktyki laboratoryjnej ustanowionych w Załączniku do niniejszej dyrektywy."

Artykuł 2

Załącznik do niniejszej dyrektywy dodaje się jako Załącznik do dyrektywy 87/18/EWG.

Artykuł 3

1. Państwa Członkowskie wprowadzają w życie przepisy ustawowe, wykonawcze i administracyjne, niezbędne do wykonania niniejszej dyrektywy nie później niż do dnia 30 września 1999 r. i niezwłocznie powiadamiają o tym Komisję.

2. Wspomniane przepisy powinny zawierać odniesienie do niniejszej dyrektywy lub takie odniesienie powinno towarzyszyć ich urzędowej publikacji. Metody dokonywania takiego odniesienia określane są przez Państwa Członkowskie.

Artykuł 4

Niniejsza dyrektywa skierowana jest do Państw Członkowskich.

Sporządzono w Brukseli, dnia 8 marca 1999 r.

W imieniu Komisji

Martin BANGEMANN

Członek Komisji

ZAŁĄCZNIK

ZASADY OECD DOBREJ PRAKTYKI LABORATORYJNEJ (GLP)

Spis treści

Sekcja I

WSTĘP

Przedmowa

1. Zakres

2. Definicje pojęć

2.1. Dobra praktyka laboratoryjna

2.2. Pojęcia dotyczące organizacji placówki przeprowadzającej badania

2.3. Pojęcia dotyczące nieklinicznych badań bezpieczeństwa dla zdrowia i środowiska naturalnego

2.4. Pojęcia dotyczące jednostki badań

Sekcja II

ZASADY DOBREJ PRAKTYKI LABORATORYJNEJ

1. Organizacja i personel placówki przeprowadzającej badania

1.1. Obowiązki zarządu placówki przeprowadzającej badania

1.2. Zakres odpowiedzialności kierownika badań

1.3. Zakres odpowiedzialności głównego badacza

1.4. Zakres odpowiedzialności personelu badawczego

2. Program zapewnienia jakości

2.1. Przepisy ogólne

2.2. Zakres odpowiedzialności personelu zapewnienia jakości

3. Placówki

3.1. Przepisy ogólne

3.2. Urządzenia systemu badawczego

3.3. Metody posługiwania się jednostkami badań i jednostkami odniesienia

3.4. Urządzenia archiwizujące

3.5. Usuwanie odpadów

4. Aparatura, materiały i odczynniki

5. Systemy badawcze

5.1. Fizyczne/chemiczne

5.2. Biologiczne

6. Jednostki badań i jednostki odniesienia

6.1. Odbiór, użytkowanie, próbkowanie i przechowywanie

6.2. Charakterystyka

7. Standardowe procedury operacyjne

8. Wykonywanie badań

8.1. Plan badań

8.2. Zawartość planu badań

8.3. Przeprowadzanie badań

9. Składanie sprawozdań z wyników badań

9.1. Uwagi ogólne

9.2. Zawartość sprawozdania końcowego

10. Przechowywanie i zachowywanie zapisów i materiałów

Sekcja I

WSTĘP

Przedmowa

Władze publiczne i przemysł troszczą się o jakość nieklinicznych badań dotyczących zdrowia i bezpieczeństwa środowiska, na których oparte są oceny zagrożenia. W konsekwencji państwa członkowskie OECD ustanowiły kryteria dotyczące przeprowadzania tych badań.

Aby uniknąć różnic w systemach wprowadzania, które mogłyby utrudniać międzynarodowy handel chemikaliami, państwa członkowskie OECD zmierzają do międzynarodowej harmonizacji metod przeprowadzania badań oraz zasad dobrej praktyki laboratoryjnej. W 1979 r. i 1980 r. międzynarodowa grupa ekspertów, ustanowiona w ramach specjalnego programu kontroli chemikaliów, opracowała "Zasady dobrej praktyki laboratoryjnej (GLP) OECD" wykorzystując wspólne praktyki i doświadczenia menedżerskie i naukowe z różnych źródeł krajowych i międzynarodowych. Te zasady dobrej praktyki laboratoryjnej zostały przyjęte przez Radę OECD w 1981 r. jako Załącznik do decyzji Rady w sprawie wzajemnej akceptacji danych w ocenie chemikaliów [C(81)30(Final)].

W 1995 r. i 1996 r. powołana została nowa grupa ekspertów w celu dokonania przeglądu i uaktualnienia tych zasad. Niniejszy dokument jest wynikiem konsensusu osiągniętego przez tę grupę. Anuluje on i zastępuje oryginalne zasady przyjęte w 1981 r.

Celem zasad dobrej praktyki laboratoryjnej jest promowanie otrzymywania wysokiej jakości danych uzyskiwanych w wyniku badań. Porównywalna jakość danych uzyskiwanych w wyniku badań jest podstawą dla wzajemnej akceptacji danych w różnych państwach. Gdy poszczególne państwa mogą mieć zaufanie do wyników badań przeprowadzonych w innych państwach, można uniknąć podwójnego testowania, oszczędzając w ten sposób czas i zasoby. Zastosowanie tych zasad powinno pomóc uniknąć tworzenia technicznych barier w handlu i kontynuować poprawę ochrony zdrowia ludzi i środowiska.

1.Zakres

Zasady dobrej praktyki laboratoryjnej powinny być stosowane do nieklinicznego testowania bezpieczeństwa jednostek badań zawartych w produktach farmaceutycznych, produktach zawierających pestycydy, produktach kosmetycznych, lekarstwach weterynaryjnych oraz dodatkach do żywności, dodatkach paszowych oraz chemikaliach przemysłowych. Tymi jednostkami badań są często chemikalia syntetyczne, ale jednostki badań mogą być pochodzenia naturalnego lub biologicznego, a w pewnych wypadkach mogą być żywymi organizmami. Celem prowadzenia badań tych jednostek jest uzyskanie danych o ich własnościach i/lub ich bezpieczeństwie dla ludzkiego zdrowia i/lub środowiska naturalnego.

Niekliniczne badania bezpieczeństwa dla zdrowia i środowiska, do których odnoszą się zasady dobrej praktyki laboratoryjnej, to między innymi prace przeprowadzane w laboratoriach, szklarniach i badania polowe.

O ile ustawodawstwo krajowe wyraźnie nie stanowi inaczej, te zasady dobrej praktyki laboratoryjnej stosują się do wszystkich nieklinicznych badań bezpieczeństwa dla zdrowia i środowiska wymaganych przez przepisy w celu rejestracji lub wydawania zezwoleń dla środków farmaceutycznych, pestycydów, dodatków do żywności i dodatków paszowych, produktów kosmetycznych, leczniczych produktów weterynaryjnych i podobnych produktów oraz do przepisów dotyczących chemikaliów przemysłowych.

2. Definicje pojęć

2.1.Dobra praktyka laboratoryjna

Dobra praktyka laboratoryjna (GLP) to system jakości odnoszący się do procesu organizacyjnego i warunków, w których planowane, przeprowadzane i monitorowane są niekliniczne badania bezpieczeństwa dla zdrowia i środowiska naturalnego, a ich wyniki są odnotowywane, archiwizowane i prowadzona jest sprawozdawczość.

2.2.Pojęcia dotyczące organizacji placówki przeprowadzającej badania

1. "Placówka" przeprowadzająca badania obejmuje osoby, pomieszczenia oraz jednostkę (jednostki) organizacyjne konieczne do przeprowadzenia nieklinicznych badań bezpieczeństwa dla zdrowia i środowiska naturalnego. Dla badań przeprowadzanych w wielu lokalizacjach, placówka przeprowadzająca badania składa się z jednostki organizacyjnej, w której prowadzi działalność kierownik badań oraz wszystkich poszczególnych jednostek prowadzących badania, które pojedynczo lub łącznie mogą być uważane za placówki przeprowadzające badania.

2. "Miejsce przeprowadzania badań" oznacza lokalizację (lokalizacje), w której przeprowadzana jest faza lub fazy badań.

3. "Zarząd placówki przeprowadzającej badania" oznacza osobę (osoby), która posiada odpowiednie uprawnienia i jest formalnie odpowiedzialna za organizację oraz funkcjonowanie placówki przeprowadzającej badania zgodnie z niniejszymi zasadami dobrej praktyki laboratoryjnej.

4. "Zarząd miejsca przeprowadzania badań" (jeśli wyznaczony) oznacza osobę (osoby) odpowiedzialną za zapewnienie, że faza (fazy) badań, za które jest odpowiedzialna, są przeprowadzane zgodnie z tymi zasadami dobrej praktyki laboratoryjnej.

5. "Sponsor"oznacza jednostkę, która zleca, wspomaga i/lub przedkłada niekliniczne badania bezpieczeństwa dla zdrowia i środowiska.

6. "Kierownik badań"oznacza osobę odpowiedzialną za ogólny przebieg nieklinicznych badań bezpieczeństwa dla zdrowia i środowiska.

7. "Główny badacz"oznacza osobę, która w badaniach prowadzonych w kilku miejscach przeprowadzania badań działa w imieniu kierownika badań i ma określony zakres odpowiedzialności za powierzone fazy badań. Odpowiedzialność kierownika badań za ogólny przebieg badań nie może zostać powierzona głównemu badaczowi (badaczom); odnosi się to także do zatwierdzenia planu badań i jego zmian, zatwierdzenia sprawozdania końcowego i zapewnienia, że wszystkie mające zastosowanie zasady dobrej praktyki laboratoryjnej są przestrzegane.

8. "Program zapewnienia jakości"oznacza określony system, z personelem włącznie, który jest niezależny od przebiegu badań i zaprojektowany tak, aby upewnić zarząd placówki przeprowadzającej badania co do zgodności z tymi zasadami dobrej praktyki laboratoryjnej.

9. "Standardowe procedury operacyjne (SPO)"oznaczają udokumentowane procedury opisujące, w jaki sposób przeprowadzać badania lub prowadzić działania zwykle nie opisywane szczegółowo w planie badań lub wytycznych prowadzenia badania.

10. "Harmonogram główny" oznacza zebrane informacje wspomagające ocenę pracochłonności i śledzenia postępu badań w obrębie placówki przeprowadzającej badania.

2.3. Pojęcia dotyczące nieklinicznych badań bezpieczeństwa dla zdrowia i środowiska naturalnego

1. "Niekliniczne badania bezpieczeństwa dla zdrowia i środowiska naturalnego" zwane dalej po prostu "badaniami", oznaczają eksperyment lub zestaw eksperymentów, podczas których obiekt badania jest badany w warunkach laboratoryjnych lub w warunkach naturalnych w celu uzyskania danych o jego właściwościach i/lub bezpieczeństwie z zamiarem przedstawienia tych danych właściwym organom regulacyjnym.

2. "Badanie krótkoterminowe"oznacza krótkotrwałe badanie przy użyciu szeroko znanych, standardowych technik.

3. "Plan badań"oznacza dokument, który definiuje cele i schemat doświadczenia dla przeprowadzania badań oraz zawiera wszelkie zmiany.

4. "Zmiana planu badań"oznacza celową zmianę planu badań dokonaną po dniu ich rozpoczęcia.

5. "Odchylenie od planu badań"oznacza niezamierzone odejście od planu badań po dniu ich rozpoczęcia.

6. "System badawczy"oznacza każdy biologiczny, chemiczny czy fizyczny system lub ich kombinację stosowaną podczas badań.

7. "Dane surowe"oznaczają oryginalne zapisy lub dokumentacje uzyskane przez placówkę przeprowadzającą badania lub ich zweryfikowane kopie będące wynikami oryginalnych obserwacji i czynności podczas przeprowadzania badań. Dane surowe mogą także zawierać, na przykład, fotografie, mikrofilmy i kopie na mikrofiszach, nośniki czytelne przez komputer, dyktowane spostrzeżenia, zapisy danych z instrumentów automatycznych lub jakiegokolwiek innego nośnika danych, który został uznany za pozwalający na bezpieczne przechowywanie informacji przez okres czasu określony w sekcji 10 poniżej.

8. "Próbka"oznacza dowolny materiał uzyskany z systemu badawczego do badań, analizy lub przechowania.

9. "Dzień rozpoczęcia eksperymentu"oznacza datę, kiedy zostały zgromadzone pierwsze dane szczególne z badań.

10. "Dzień zakończenia eksperymentu"oznacza datę uzyskania ostatnich danych z badań.

11. "Dzień rozpoczęcia badań" oznacza datę, kiedy kierownik badań podpisuje plan badań.

12. "Dzień zakończenia badań"oznacza datę, kiedy kierownik badań podpisuje sprawozdanie końcowe.

2.4.Pojęcia dotyczące obiektu badań

1. "Obiekt badań" oznacza artykuł będący przedmiotem badań.

2. "Obiekt odniesienia"("obiekt kontrolny") oznacza dowolny artykuł używany jako bazowy dla porównań z jednostką badań.

3. "Partia"oznacza określoną ilość lub partię jednostki badań lub jednostki odniesienia wyprodukowaną podczas określonego cyklu produkcyjnego w taki sposób, aby mogła być uznana za jednorodną i powinna być tak oznaczona.

4. "Nośnik"oznacza każdy środek, który służy jako nośnik do mieszania, rozpraszania lub rozpuszczania jednostki badań lub jednostki odniesienia, aby wspomóc podawanie/stosowanie go w systemie badawczym.

Sekcja II

ZASADY DOBREJ PRAKTYKI LABORATORYJNEJ

1. Organizacja i personel placówki przeprowadzającej badania

1.1. Obowiązki zarządu placówki przeprowadzającej badania

1. Zarząd każdej placówki przeprowadzającej badania powinien zapewnić, że niniejsze zasady dobrej praktyki laboratoryjnej zostaną zachowane w jego placówce przeprowadzającej badania.

2. Powinien przynajmniej:

a) zapewnić, że istnieje wykaz identyfikujący osobę (osoby) w placówce przeprowadzającej badania, która lub które pełnią obowiązki zarządu tak, jak są one zdefiniowane przez niniejsze zasady dobrej praktyki laboratoryjnej;

b) zapewnić, że dostępna jest wystarczająca do przeprowadzenia badań liczba wykwalifikowanego personelu, odpowiednich urządzeń i materiałów;

c) zapewnić obsługę wykazu kwalifikacji, szkoleń, doświadczenia i opisów kwalifikacji dla każdego fachowca i osoby o kwalifikacjach technicznych;

d) zapewnić, że personel wyraźnie rozumie funkcje, jakie ma wykonywać, i jeśli to konieczne, zapewnić szkolenia dotyczące wykonywania tych funkcji;

e) zapewnić, że ustanowione i zachowywane są właściwe i technicznie spójne standardowe procedury operacyjne oraz zatwierdzić wszystkie oryginalne i zmodyfikowane standardowe procedury operacyjne;

f) zapewnić, że istnieje program zapewnienia jakości z wydzielonym personelem oraz zapewnić, że zadania dotyczące zapewnienia jakości wykonywane są zgodnie z niniejszymi zasadami dobrej praktyki laboratoryjnej;

g) zapewnić, że dla każdego badania, przed rozpoczęciem badań zostanie wyznaczona na kierownika badań osoba z odpowiednimi kwalifikacjami, przeszkoleniem i doświadczeniem. Zmiana kierownika badań powinna być dokonywana zgodnie z ustalonymi procedurami i powinna być udokumentowana;

h) zapewnić, w przypadku badań wykonywanych w wielu miejscach, że, jeżeli jest to potrzebne, wyznaczona zostanie na stanowisko głównego badacza osoba z odpowiednimi kwalifikacjami, przeszkoleniem i doświadczeniem do nadzoru nad powierzoną fazą (fazami) badań. Zmiana głównego badacza powinna być dokonywana zgodnie z ustalonymi procedurami i powinna być udokumentowana;

i) zapewnić udokumentowane zatwierdzenie planu badań przez kierownika badań;

j) zapewnić, że kierownik badań udostępnił zatwierdzony plan badań personelowi odpowiedzialnemu za zapewnienie jakości;

k) zapewnić utrzymanie historii zmian wszystkich standardowych procedur operacyjnych;

l) zapewnić, że określona jest osoba odpowiedzialna za zarządzanie archiwum (archiwami);

m) zapewnić utrzymanie głównego harmonogramu;

n) zapewnić, że zaopatrzenie placówki przeprowadzającej badania spełnia wymagania odpowiednie dla jego użycia w badaniach;

o) zapewnić, dla badań odbywających się w wielu miejscach, istnienie odpowiednich sposobów komunikacji między kierownikiem badań, głównym badaczem (badaczami), personelem programu (programów) zapewnienia jakości i personelem badawczym;

p) zapewnić, że jednostki badań i jednostki odniesienia są odpowiednio scharakteryzowane;

q) ustalić procedury zapewniające, że systemy komputerowe są odpowiednie do zamierzonego celu i są sprawdzone, eksploatowane oraz serwisowane zgodnie z niniejszymi zasadami dobrej praktyki laboratoryjnej.

3. Gdy faza lub fazy badań są przeprowadzane w miejscu przeprowadzania badań, zakres odpowiedzialności zarządu miejsca przeprowadzania badań (o ile został wyznaczony) jest taki, jak określony powyżej z następującymi wyjątkami: ppkt 1.1.2 lit. g), i), j) i o).

1.2.Zakres odpowiedzialności kierownika badań

1. Kierownik badań jest jedyną osobą sprawującą kontrolę nad badaniami i jest odpowiedzialny za ogólny przebieg badań oraz za ich sprawozdanie końcowe.

2. Obowiązki te powinny obejmować, lecz nie być ograniczone do następujących funkcji. Kierownik badań powinien:

a) zatwierdzać plan badań i wszystkie zmiany planu badań, podpisem opatrzonym datą;

b) zapewnić, że personel zapewnienia jakości posiada plan badań i wszelkie jego zmiany w odpowiednim czasie oraz efektywnie komunikować się z personelem zapewnienia jakości, gdy będzie to konieczne podczas trwania badań;

c) zapewnić, że plany badań oraz ich zmiany i standardowe procedury operacyjne są dostępne dla personelu badawczego;

d) zapewnić, że plan badań i sprawozdanie końcowe z badań przeprowadzanych w wielu miejscach identyfikują i definiują rolę każdego głównego badacza oraz wszystkich placówek prowadzących badania i miejsc przeprowadzania badań biorących udział w badaniu;

e) zapewnić, że procedury określone w planie badań są zachowane i ocenić oraz udokumentować wszelkie odchylenia od planu badań oraz jakość i spójność badań oraz, jeśli to konieczne, podjąć właściwe czynności naprawcze; potwierdzić odchylenia od standardowych procedur operacyjnych podczas badań;

f) zapewnić, że wszystkie wygenerowane dane surowe są w pełni udokumentowane i zarejestrowane;

g) zapewnić, że systemy komputerowe używane podczas badań zostały zatwierdzone;

h) podpisać i opatrzyć datą sprawozdanie końcowe, aby potwierdzić przyjęcie odpowiedzialności za poprawność danych i wskazać stopień, w jakim badania zachowują niniejsze zasady dobrej praktyki laboratoryjnej;

i) zapewnić, że w chwili zakończenia badań (z przerwaniem włącznie) plan badań, sprawozdanie końcowe, dane surowe i materiały pomocnicze zostaną zarchiwizowane.

1.3.Zakres odpowiedzialności głównego badacza

Główny badacz zapewni, że powierzone mu fazy badań są przeprowadzane zgodnie z mającymi zastosowanie zasadami dobrej praktyki laboratoryjnej.

1.4.Zakres odpowiedzialności personelu badawczego

1. Cały personel zaangażowany w prowadzenie badań musi posiadać wiedzę o tych częściach zasad dobrej praktyki laboratoryjnej, które mają zastosowanie do jego udziału w badaniach.

2. Personel badawczy ma dostęp do planu badań i właściwych standardowych procedur operacyjnych mających zastosowanie do jego udziału w badaniach. Do jego obowiązków należy zachowanie zgodności z instrukcjami umieszczonymi w tych dokumentach. Każde odchylenie od tych instrukcji powinno być udokumentowane i zakomunikowane bezpośrednio kierownikowi badań i/lub, jeżeli jest to stosowne, głównemu badaczowi (badaczom).

3. Cały personel badawczy jest odpowiedzialny za szybkie i dokładne zarejestrowanie danych surowych zgodnie z niniejszymi zasadami dobrej praktyki laboratoryjnej oraz jest odpowiedzialny za jakość swoich danych.

4. Personel badawczy powinien korzystać ze środków ochrony zdrowia, aby ograniczyć ryzyko osobiste i zapewnić spójność badań. Powinien powiadamiać odpowiednią osobę o wszelkich istotnych zauważonych przesłankach zdrowotnych lub medycznych tak, aby mógł być wyłączony z działań, które mogłyby mieć wpływ na badania.

2.Program zapewnienia jakości

2.1. Przepisy ogólne

1. Placówka przeprowadzająca badania powinna mieć udokumentowany program zapewnienia jakości, aby zapewnić, że badania są przeprowadzane zgodnie z niniejszymi zasadami dobrej praktyki laboratoryjnej.

2. Program zapewnienia jakości powinien być wykonywany przez osobę wyznaczoną i bezpośrednio odpowiedzialną przed zarządem, która zna procedury badawcze.

3. Osoba ta (osoby te) nie powinna(-y) być zaangażowana(e) w przebieg kontrolowanych badań.

2.2. Zakres odpowiedzialności personelu zapewnienia jakości

Zakres odpowiedzialności personelu zapewnienia jakości uwzględnia, ale nie jest ograniczony do następujących funkcji. Powinien on:

a) utrzymywać kopie wszystkich zatwierdzonych planów badań i standardowych procedur operacyjnych będących w użyciu w placówce przeprowadzającej badania i mieć dostęp do aktualnej kopii harmonogramu głównego;

b) zweryfikować, czy plan badań zawiera informacje wymagane dla zgodności z niniejszymi zasadami dobrej praktyki laboratoryjnej. Ta weryfikacja powinna zostać udokumentowana;

c) przeprowadzać inspekcje w celu ustalenia, czy wszystkie badania prowadzone są zgodnie z niniejszymi zasadami dobrej praktyki laboratoryjnej. Inspekcje powinny także określić, czy plany badań i standardowe procedury operacyjne są dostępne dla personelu badawczego oraz czy są przestrzegane.

Inspekcje mogą być trzech typów określonych w standardowych procedurach operacyjnych programu zapewnienia jakości:

- inspekcje badań,

- inspekcje placówek przeprowadzających badania,

- inspekcje procesów.

Zapisy z takich inspekcji powinny być przechowywane;

d) dokonać kontroli sprawozdania końcowego, aby potwierdzić, że metody, procedury i obserwacje są dokładnie i całkowicie opisane, oraz że przedstawione wyniki dokładnie i całkowicie odzwierciedlają dane surowe uzyskane w trakcie badań;

e) szybko sporządzić pisemne sprawozdanie z inspekcji dla zarządu i kierownika badań, głównego badacza (badaczy) oraz odpowiednich struktur zarządzających, tam gdzie ma to zastosowanie;

f) przygotować i podpisać oświadczenie, które ma być dołączone do sprawozdania końcowego, określające typy inspekcji i ich daty, uwzględniające podlegające inspekcji fazy badań i daty złożenia sprawozdań z inspekcji na ręce zarządu, kierownika badań oraz głównego badacza (badaczy) włącznie z fazą lub fazami podlegającymi inspekcji i datami złożenia sprawozdań z inspekcji na ręce kierownika badań, głównego badacza (badaczy), tam gdzie ma to zastosowanie. To oświadczenie służy także do potwierdzenia, że sprawozdanie końcowe odzwierciedla dane surowe.

3. Placówki

3.1. Przepisy ogólne

1. Placówka przeprowadzająca badania powinna być odpowiedniej wielkości, konstrukcji i znajdować się w odpowiednim miejscu, aby spełnić wymagania prowadzonych badań oraz ograniczyć zakłócenia mogące wpłynąć na ważność badań.

2. Projekt placówki przeprowadzającej badania powinien zapewniać odpowiedni stopień oddzielenia różnych czynności tak, aby zapewnić odpowiedni przebieg każdego badania.

3.2.Urządzenia systemu badawczego

1. Placówka przeprowadzająca badania powinna mieć wystarczającą ilość pomieszczeń lub powierzchni, aby zapewnić oddzielenie systemów badawczych i oddzielenie poszczególnych projektów dotyczących substancji lub organizmów, o których wiadomo lub podejrzewa się, że stanowią zagrożenie biologiczne.

2. Dla diagnozy, leczenia i kontroli chorób powinny być zapewnione odpowiednie pomieszczenia lub obszary tak, aby zapewnić, że nie dojdzie do pogorszenia systemów badawczych w stopniu niedopuszczalnym.

3. Dla zaopatrzenia i sprzętu powinny być zapewnione według potrzeb pomieszczenia lub powierzchnie do składowania. Pomieszczenia lub powierzchnie do składowania powinny być oddzielone od pomieszczeń i powierzchni mieszczących systemy badawcze oraz powinny zapewniać odpowiedni poziom ochrony przed rozprzestrzenianiem się, skażeniem i/lub rozkładem.

3.3. Metody posługiwania się jednostkami badań i jednostkami odniesienia

1. Aby zapobiec skażeniu lub zmieszaniu, dla przyjęcia oraz przechowywania jednostek badań i jednostek odniesienia oraz dla mieszania jednostek badań z nośnikiem powinny być wydzielone osobne pomieszczenia lub powierzchnie.

2. Pomieszczenia lub powierzchnie używane do przechowywania jednostek badań powinny być oddzielone od pomieszczeń i powierzchni zawierających systemy badawcze. Powinny być odpowiednie dla zachowania tożsamości, koncentracji, czystości i stabilności oraz zapewniać bezpieczne przechowywanie substancji niebezpiecznych.

3.4. Urządzenia archiwizujące

Urządzenia archiwizujące powinny zapewnić bezpieczne przechowywanie i udostępnianie planów badań, danych surowych, sprawozdań końcowych, próbek jednostek badań i innych próbek. Projekt archiwum i warunki archiwizacji powinny chronić ich zawartość przed przedwczesnym zniszczeniem.

3.5.Usuwanie odpadów

Przetwarzanie i usuwanie odpadów powinno być przeprowadzane w taki sposób, aby nie zagrażało spójności badań. Dotyczy to zapewnienia odpowiednich sposobów zbiórki, przechowywania i usuwania oraz procedur odkażania i transportu.

4.Aparatura, materiały i odczynniki

1. Aparatura, włącznie z zatwierdzonymi systemami komputerowymi, używana do generowania, przechowywania i udostępniania danych oraz dla kontroli czynników środowiskowych istotnych dla badań, powinna być odpowiednio rozmieszczona i właściwie zaprojektowana oraz mieć wystarczającą wydajność.

2. Aparatura używana podczas badań powinna być okresowo poddawana inspekcji, czyszczona, poddawana serwisowi i kalibrowana zgodnie z standardowymi procedurami operacyjnymi. Przechowywane powinny być zapisy tych działań. Kalibracja powinna być, gdzie stosowne, powiązana z krajowymi lub międzynarodowymi standardami pomiarowymi.

3. Aparatura i materiały używane podczas badań nie powinny mieć ujemnego wpływu na systemy badawcze.

4. Chemikalia, odczynniki i roztwory powinny być zaopatrzone w etykiety wskazujące na ich tożsamość (wraz z koncentracją, jeśli ma to zastosowanie), datę ważności i szczególne instrukcje dotyczące przechowywania. Dostępne powinny być informacje dotyczące źródła, daty przygotowania oraz stabilności. Data ważności może być przedłużona na podstawie udokumentowanej oceny lub analizy.

5. Systemy badawcze

5.1. Fizyczne/chemiczne

1. Aparatura używana do generowania danych fizycznych/chemicznych powinna być odpowiednio rozmieszczona i właściwie zaprojektowana oraz mieć wystarczającą wydajność.

2. Powinna być zapewniona spójność fizycznych/chemicznych systemów badawczych.

5.2. Biologiczne

1. Aby zapewnić jakość danych dla przechowywania, przetrzymywania i ochrony biologicznych systemów badawczych, powinny być określone i utrzymywane odpowiednie warunki.

2. Nowo otrzymane zwierzęce i roślinne systemy badawcze powinny być odizolowane, dopóki nie zostanie oceniony ich stan zdrowia. Jeżeli wystąpi jakakolwiek niezwykła śmiertelność lub ilość zachorowań, partia taka nie powinna być użyta podczas badań i, jeśli jest to odpowiednie, powinna zostać, w sposób humanitarny, zniszczona. W dniu rozpoczęcia eksperymentu systemy badawcze powinny być wolne od chorób i warunków, które mogłyby wpłynąć na cel lub przebieg badania. Systemy badawcze, które ulegną chorobie lub uszkodzeniu podczas trwania badań powinny zostać wyizolowane i poddane leczeniu, jeżeli jest to konieczne do zachowania spójności badań. Każda diagnoza i leczenie dowolnej choroby, przed lub podczas badań, powinno być odnotowane.

3. Zapisy dotyczące źródła, daty nadejścia i stanu, w którym dostarczono systemy badawcze powinny być zachowane.

4. Biologiczne systemy badawcze powinny zostać poddane aklimatyzacji do środowiska badania przez odpowiedni czas przed pierwszym podaniem/zastosowaniem jednostki badań lub jednostki odniesienia.

5. Wszystkie informacje potrzebne do odpowiedniej identyfikacji systemów badawczych powinny znajdować się na ich obudowach lub pojemnikach. Pojedyncze systemy badawcze, które mają być usunięte ze swoich obudów lub pojemników podczas trwania badań powinny być, jeśli to możliwe, odpowiednio oznaczone.

6. Podczas użytkowania obudowy lub pojemniki systemów badawczych powinny być czyszczone i odkażane w odpowiednich odstępach. Wszystkie materiały wchodzące w kontakt z systemami badawczymi powinny być wolne od zanieczyszczeń w ilościach, które mogłyby wpłynąć na badanie. Wyściółki podłoża dla zwierząt powinny być zmieniane według właściwych praktyk zootechnicznych. Użycie środków ochrony przed pasożytami powinno być udokumentowane.

7. Systemy badawcze używane w badaniach polowych powinny być umieszczone tak, aby uniknąć wpływów przenoszenia aerozoli i poprzedniego użycia pestycydów na badanie.

6. Jednostki badań i jednostki odniesienia

6.1. Odbiór, użytkowanie, próbkowanie i przechowywanie

1. Powinny być przechowywane zapisy zawierające charakterystykę, datę otrzymania, datę ważności, ilości otrzymanych jednostek i ilości użytych jednostek.

2. W celu zapewnienia jednorodności i stabilności w możliwie największym stopniu oraz wykluczenia zanieczyszczenia lub przemieszania, powinny być określone procedury użytkowania, próbkowania i przechowywania.

3. Pojemniki służące do przechowywania powinny być opatrzone informacją pozwalającą na identyfikację i określenie daty ważności oraz instrukcją dotyczącą sposobu przechowywania.

6.2. Charakterystyka

1. Każdy obiekt badań i obiekt odniesienia powinien być odpowiednio zidentyfikowany (np. kod, numer CAS, nazwa, parametry biologiczne).

2. Dla każdego badania powinna być znana identyfikacja włącznie z numerem partii, czystością, składem, stężeniami i innymi właściwościami odpowiednio definiującymi każdą partię jednostek badań i jednostek odniesienia.

3. W przypadkach, gdy jednostki badań są dostarczone przez sponsora, powinien istnieć opracowany wspólnie przez sponsora i placówkę przeprowadzającą badania system pozwalający na identyfikację jednostki badań poddanej badaniom.

4. Dla wszystkich badań powinna być znana stabilność jednostek badań i jednostek odniesienia w warunkach przechowywania oraz warunkach badań.

5. Jeżeli obiekt testów jest podawany lub stosowany za pomocą nośnika, określona powinna być jednorodność, stężenie i stabilność badania przy użyciu danego nośnika. Dla jednostek badań używanych w badaniach polowych (np. mieszanki w zbiornikach) mogą one być określone za pomocą odrębnych doświadczeń laboratoryjnych.

6. Do celów analitycznych, z każdej partii jednostek badań dla wszystkich badań, oprócz badań krótkoterminowych, powinny być zachowane próbki.

7. Standardowe procedury operacyjne

1. Placówka przeprowadzająca badania powinna mieć, na piśmie, zatwierdzone przez zarząd placówki przeprowadzającej badania, standardowe procedury operacyjne zmierzające do zachowania jakości i spójności danych generowanych przez placówkę przeprowadzającą badania. Modyfikacje standardowych procedur operacyjnych powinny być zatwierdzane przez zarząd placówki przeprowadzającej badania.

2. Każda osobna jednostka lub obszar placówki przeprowadzającej badania powinna mieć niezwłocznie dostępne bieżące standardowe procedury operacyjne odpowiednie dla wykonywanych w niej czynności. Jako dodatki do tych standardowych procedur operacyjnych mogą być używane opublikowane podręczniki, metody analityczne, artykuły i instrukcje obsługi.

3. Odchylenia od standardowych procedur operacyjnych odnoszących się do badań powinny być udokumentowane oraz potwierdzone przez kierownika badań i głównego badacza (badaczy), tam gdzie ma to zastosowanie.

4. Standardowe procedury operacyjne powinny być dostępne dla, lecz nie ograniczone do, następujących kategorii działań placówki przeprowadzającej badania. Szczegóły umieszczone pod każdą pozycją należy uważać za przykłady.

1. Jednostki badań i jednostki odniesienia

Odbiór, identyfikacja, etykietowanie, posługiwanie się, pobieranie próbek i przechowywanie.

2. Aparatura, materiały i odczynniki

a) Aparatura:

używanie, serwis, czyszczenie i kalibracja.

b) Systemy komputerowe:

zatwierdzanie, użytkowanie, serwis, bezpieczeństwo, zmiany konfiguracji i zabezpieczenie.

c) Materiały, odczynniki i roztwory:

przygotowanie i etykietowanie.

3. Przechowywanie zapisów, składanie sprawozdań z wyników badań, przechowywanie i wyszukiwanie

Kodowanie badań, zbieranie danych, przygotowywanie sprawozdań, systemy indeksowania, posługiwanie się danymi z użyciem systemów komputerowych włącznie.

4. System badawczy (gdzie stosowne)

a) Przygotowanie pomieszczeń i warunki środowiskowe pomieszczeń dla systemu badawczego.

b) Procedury odbioru, przenoszenia, odpowiedniego ustawienia, charakteryzacji, identyfikacji i ochrony systemu badawczego.

c) Przygotowanie, obserwacje i badanie systemu badawczego przed, podczas i po zakończeniu badań.

d) Obsługa jednostek systemu badawczego, które stały się bliskie śmierci lub martwe podczas badań.

e) Zbieranie, identyfikacja i obsługa próbek włącznie z sekcją zwłok i histopatologią.

f) Lokalizacja i umieszczanie systemów badawczych na planie eksperymentalnym.

5. Procedury zapewnienia jakości

Działania personelu zapewnienia jakości w planowaniu, określaniu harmonogramu, wykonywaniu, dokumentowaniu i raportowaniu inspekcji.

8. Wykonywanie badań.

8.1. Plan badań

1. Dla każdego badania przed jego rozpoczęciem powinien istnieć na piśmie jego plan. Plan badań powinien być zatwierdzony na piśmie podpisem kierownika badań i weryfikowany pod względem zgodności z dobrą praktyką laboratoryjną przez personel zapewnienia jakości jak określono w pkt 2.2 lit. b) powyżej. Plan badań powinien także być zatwierdzony przez zarząd placówki przeprowadzającej badania i sponsora, jeżeli jest to wymagane przez ustawodawstwo lub przepisy wykonawcze w kraju, w którym prowadzone są badania.

2. a) Zmiany planu badań powinny być uzasadnione, zatwierdzone i opatrzone datowanym podpisem kierownika badań oraz przechowywane wraz z planem badań.

b) Odchylenia od planu badań powinny być opisane, wyjaśnione, potwierdzone oraz opatrzone datą w odpowiednim czasie przez kierownika badań i/lub głównego badacza (badaczy), a opisy przechowywane wraz z danymi surowymi z badań.

3. Dla badań krótkoterminowych może być używany ogólny plan badań, któremu może towarzyszyć szczególny dodatek.

8.2. Zawartość planu badań

Plan badań powinien zawierać, choć nie ograniczać się do następujących informacji:

1. Identyfikacja badań, jednostki badań i jednostki odniesienia:

a) opisowy tytuł;

b) oświadczenie opisujące istotę i cel badania;

c) identyfikacja jednostki badań za pomocą kodu lub nazwy (IUPAC; numer CAS, parametry biologiczne itd.);

d) obiekt odniesienia, który ma być użyty.

2. Informacje dotycząca sponsora i placówki przeprowadzającej badania:

a) nazwa i adres sponsora;

b) nazwa i adres placówki przeprowadzającej badania oraz miejsc prowadzenia badań biorących udział w badaniach;

c) nazwisko i adres kierownika badań;

d) nazwisko i adres głównego badacza (badaczy) oraz faza (fazy) badań, wyznaczona przez kierownika badań i leżąca w zakresie odpowiedzialności głównego badacza (badaczy).

3. Daty:

a) data zatwierdzenia planu badań przez kierownika badań; data zatwierdzenia planu badań przez podpisy zarządu placówki przeprowadzającej badania i sponsora, jeżeli są wymagane przez przepisy krajowe lub ustawodawstwo państwa, w którym prowadzone są badania;

b) proponowane daty rozpoczęcia i zakończenia badań.

4. Metody badania:

Odniesienie do wytycznych OECD dotyczących badań lub innych wytycznych dotyczących badań lub metod, jakie mają być zastosowane.

5. Inne zagadnienia (jeśli mają zastosowanie):

a) uzasadnienie wyboru systemu badawczego;

b) charakterystyka systemu badawczego, taka jak gatunki, szczep, podszczep, źródło zaopatrzenia, liczba, zakres wagi ciała, płeć, wiek i inne stosowne informacje;

c) metoda podawania i uzasadnienie jej wyboru;

d) dozy i/lub stężenie (stężenia), częstotliwość i czas trwania podawania/stosowania;

e) dokładna informacja o schemacie doświadczenia, włącznie z opisem chronologicznej procedury badania, wszystkie metody, materiały i warunki, typ oraz częstotliwość analiz, pomiarów, obserwacji i badań, jakie mają zostać przeprowadzone oraz opis metod statystycznych, jakie mają (o ile mają) być zastosowane.

6. Zapisy

wykaz zapisów, które mają być przechowywane.

8.3. Przeprowadzanie badań

1. Każde badanie otrzymuje unikalny identyfikator. Wszystkie jednostki związane z badaniami powinny nosić ten identyfikator. Próbki pochodzące z badań powinny być zidentyfikowane dla potwierdzenia ich pochodzenia. Taka identyfikacja powinna umożliwić śledzenie odpowiednie dla danej próbki i danych badań.

2. Badanie powinno być przeprowadzane zgodnie z planem badań.

3. Wszystkie dane wygenerowane podczas przeprowadzania badań powinny być zachowane bezpośrednio, niezwłocznie, dokładnie i czytelnie poprzez bezpośrednie wprowadzenie danych. Zapisy powinny być podpisane, parafowane i opatrzone datami.

4. Każda zmiana w danych surowych powinna być wprowadzana tak, aby nie przesłonić poprzedniego zapisu, powinna określać powód zmiany i być opatrzona datą, podpisem oraz parafowana przez osobę dokonującą zmiany.

5. Dane wygenerowane bezpośrednio jako dane wprowadzane do komputera powinny być identyfikowane w czasie wprowadzania przez osobę (osoby) odpowiedzialne za bezpośrednio wprowadzone dane. System komputerowy powinien zawsze zapewniać zachowanie pełnego zapisu kontrolnego pokazującego wszystkie zmiany danych, bez przesłaniania danych oryginalnych. Powinno być możliwe skojarzenie wszystkich zmian danych z osobą wprowadzającą te zmiany, na przykład przez użycie opatrzonych czasem i datą podpisów (elektronicznych). Powinny być podane powody zmian.

9. Składanie sprawozdań z wyników badań

9.1. Uwagi ogólne

1. Dla każdego badania powinno zostać przygotowane sprawozdanie końcowe. W przypadku badań krótkoterminowych, może zostać przygotowane standardowe sprawozdanie końcowe, któremu towarzyszy szczególne rozszerzenie dla danych badań.

2. Sprawozdania głównych badaczy i naukowców biorących udział w badaniach powinny być przez nich podpisane i opatrzone datą.

3. Sprawozdanie końcowe powinno być podpisane i opatrzone datą przez kierownika badań w celu wskazania na przyjęcie odpowiedzialności za poprawność danych. Powinien być określony zakres zgodności z niniejszymi zasadami dobrej praktyki laboratoryjnej.

4. Poprawki i dodatki do sprawozdania końcowego powinny być w formie zmian. Zmiany powinny jasno określać powód wprowadzenia poprawek lub dodatków i powinny być podpisane i opatrzone datą przez kierownika badań.

5. Zmiana układu sprawozdania końcowego tak, aby spełniało krajowe warunki dotyczące rejestracji lub wymogi władz ustawodawczych nie stanowi poprawki, dodatku ani zmiany sprawozdania końcowego.

9.2. Zawartość sprawozdania końcowego

Sprawozdanie końcowe powinno zawierać, choć nie ograniczać się do następujących informacji:

1. Identyfikacja badań, jednostek badań i jednostek odniesienia:

a) opisowy tytuł;

b) identyfikacja jednostki badań za pomocą kodu lub nazwy (IUPAC, numer CAS, parametry biologiczne itd.);

c) identyfikacja jednostki odniesienia przez nazwę;

d) charakterystyka jednostki badań włącznie z czystością, stabilnością i jednorodnością.

2. Informacje dotyczące sponsora i placówki przeprowadzającej badania:

a) nazwa i adres sponsora;

b) nazwa i adres placówki przeprowadzającej badania oraz miejsc przeprowadzania badań;

c) nazwisko i adres kierownika badań;

d) nazwisko i adres głównego badacza (badaczy) oraz powierzona faza (fazy) badań, jeżeli ma to zastosowanie;

e) nazwiska i adresy badaczy, których sprawozdania zostały wykorzystane w sprawozdaniu końcowym.

3. Daty:

data rozpoczęcia i data zakończenia badań.

4. Oświadczenie:

oświadczenie dotyczące programu zapewnienia jakości wyliczające rodzaje dokonanych inspekcji i ich daty, włącznie z fazą (fazami) podlegającą inspekcji oraz daty przedstawienia wyników inspekcji zarządowi i kierownikowi badań oraz, jeżeli ma to zastosowanie, głównemu badaczowi (badaczom). To oświadczenie służy także do potwierdzenia, że sprawozdanie końcowe odzwierciedla dane surowe.

5. Opis materiałów i metod badania:

a) opis zastosowanych metod i materiałów;

b) odniesienie do wytycznych OECD dotyczących badań i innych wytycznych lub metod badania.

6. Wyniki:

a) podsumowanie wyników;

b) wszelkie informacje i dane wymagane przez plan badań;

c) prezentacje wyników włącznie z obliczeniami i określeniem istotności statystycznej;

d) ocena i omówienie wyników oraz, gdzie właściwe, wnioski.

7. Przechowywanie:

lokalizacja (lokalizacje), gdzie plan badań, próbki jednostek badań i odniesienia, próbki, surowe dane oraz sprawozdanie końcowe mają być przechowywane.

10. Przechowywanie i zachowywanie zapisów i materiałów

10.1. Przez okres określony przez właściwe władze w archiwach powinny być zachowywane:

a) plan badań, dane surowe, próbki jednostek badań i jednostek odniesienia, próbki oraz sprawozdanie końcowe każdego badania;

b) zapisy wszystkich inspekcji dokonanych w ramach programu zapewnienia jakości jak również harmonogramy główne;

c) zapisy kwalifikacji, szkoleń, doświadczenia i zakres prac personelu;

d) zapisy oraz sprawozdania z serwisu i kalibracji aparatury;

e) dokumentacja zatwierdzenia systemów komputerowych;

f) zapis historii wszystkich standardowych procedur operacyjnych;

g) zapisy monitoringu środowiska.

Z braku wymaganych okresów przechowywania, ostateczne usunięcie jakichkolwiek materiałów badawczych powinno być udokumentowane. Gdy próbki jednostek badań i jednostek odniesienia są usuwane przed upływem terminu ważności, powinno to być uzasadnione i udokumentowane. Próbki jednostek badań i jednostek odniesienia powinny być przechowywane jedynie tak długo, jak długo jakość preparatów pozwala na ich ocenę.

10.2. Materiały zachowane w archiwach powinny być zindeksowane tak, by wspomagać uporządkowane przechowywanie i wyszukiwanie.

10.3. Tylko personel upoważniony przez zarząd powinien mieć dostęp do archiwów. Ruch materiału do archiwów oraz z archiwów powinien być odpowiednio odnotowywany.

10.4. Jeżeli placówka przeprowadzająca badania przestaje funkcjonować i nie ma prawnego następcy, archiwa powinny być przeniesione do archiwów sponsora (sponsorów) badania (badań).

1Dz.U. L 15 z 17.1.1987, str. 29.