Decyzja Komisji

z dnia 26 maja 2003 r.

zatwierdzająca podręcznik diagnostyczny dotyczący afrykańskiego pomoru świń

(notyfikowana jako dokument nr C(2003) 1696)

(Tekst mający znaczenie dla EOG)

(2003/422/WE)

KOMISJA WSPÓLNOT EUROPEJSKICH

uwzględniając Traktat ustanawiający Europejską Wspólnotę Gospodarczą,

uwzględniając dyrektywę Rady 2002/60/WE z dnia 27 czerwca 2002 r. ustanawiającą przepisy szczególne w celu zwalczania afrykańskiego pomoru świń oraz zmieniająca dyrektywę 92/119/EWG w zakresie choroby cieszyńskiej i afrykańskiego pomoru świń [1], w szczególności jej art. 18 ust. 3,

a także mając na uwadze, co następuje:

(1) Konieczne jest, ze względu na postanowienia dyrektywy 2002/60/WE, ustanowienie jednolitych procedur diagnostycznych, metod pobierania próbek i kryteriów oceny wyników badań laboratoryjnych w kierunku afrykańskiego pomoru świń.

(2) Zgodnie z tą dyrektywą Laboratorium Referencyjne Wspólnoty dla afrykańskiego pomoru świń ma za zadanie koordynację, w porozumieniu z Komisją, metod stosowanych w Państwach Członkowskich do rozpoznania tej choroby poprzez organizowanie między innymi okresowych testów porównawczych i dostarczanie standardowych odczynników na poziomie Wspólnoty.

(3) Wirus afrykańskiego pomoru świń nie jest uznawany za stwarzający zagrożenie dla zdrowia ludzi.

(4) Opracowano badania laboratoryjne dla zapewnienia szybkiego potwierdzania afrykańskiego pomoru świń.

(5) Doświadczenie uzyskane w związku ze zwalczaniem afrykańskiego pomoru świń w ostatnich latach pozwoliło na określenie najbardziej odpowiednich metod pobierania prób i kryteriów oceny wyników badań laboratoryjnych dla właściwego rozpoznawania tej choroby w różnych sytuacjach.

(6) Jest zatem odpowiednie zatwierdzenie podręcznika ustanawiającego te procedury i kryteria.

(7) Krajowe laboratoria diagnostyczne powinny być upoważnione do modyfikowania zatwierdzonych badań laboratoryjnych lub stosowania innych badań, pod warunkiem że możliwe jest wykazanie jednakowej czułości i specyficzności.

(8) Środki przewidziane w niniejszej decyzji są zgodne z opinią Stałego Komitetu ds. Łańcucha Pokarmowego i Zdrowia Zwierząt,

PRZYJMUJE NINIEJSZĄ DECYZJĘ:

Artykuł 1

1. Niniejszym zatwierdza się zamieszczony w Załączniku podręcznik diagnostyczny dotyczący afrykańskiego pomoru świń.

2. Państwa Członkowskie zapewniają, że potwierdzanie afrykańskiego pomoru świń jest przeprowadzane zgodnie z procedurami, metodami pobierania prób i kryteriami oceny wyników badań laboratoryjnych ustanowionymi w podręczniku i oparte na:

a) wykrywaniu objawów klinicznych i pośmiertnych objawów choroby;

b) wykrywaniu wirusa, antygenu i genomu w próbkach tkanek, organów, krwi lub wydzielin świń;

c) wykazaniu specyficznej reakcji przeciwciał w próbkach krwi.

3. W drodze odstępstwa od postanowień ust. 2 krajowe laboratoria diagnostyczne, o których mowa w załączniku IV do dyrektywy 2002/60/WE, mogą modyfikować testy laboratoryjne, o których mowa w podręczniku, lub stosować inne testy, pod warunkiem że wykaże się taką samą czułość i specyficzność.

W przypadku zastosowania zmodyfikowanych lub innych testów ich czułość i specyficzność należy oceniać w ramach okresowych testów porównawczych organizowanych przez Laboratorium Referencyjne Wspólnoty dla afrykańskiego pomoru świń.

Artykuł 2

Niniejszą decyzję stosuje się od dnia 1 lipca 2003 r.

Artykuł 3

Niniejsza decyzja skierowana jest do Państw Członkowskich.

Sporządzono w Brukseli, dnia 26 maja 2003 r.

W imieniu Komisji

David Byrne

Członek Komisji

[1] Dz.U. L 192 z 20.7.2002, str. 27.

--------------------------------------------------

ZAŁĄCZNIK

PODRĘCZNIK DIAGNOSTYCZNY DOTYCZĄCY AFRYKAŃSKIEGO POMORU ŚWIŃ

Rozdział I Wprowadzenie, cele i definicje

1. W celu zapewnienia jednolitych procedur rozpoznawania afrykańskiego pomoru świń (zwanego dalej "APŚ") niniejszy podręcznik:

a) ustala wytyczne i wymogi minimalne co do procedur diagnostycznych, metod pobierania prób i kryteriów oceny wyników badań klinicznych i sekcyjnych oraz testów laboratoryjnych w celu poprawnego rozpoznawania APŚ [1];

b) ustanawia minimalne wymagania bezpieczeństwa biologicznego i wzorce jakości, które mają być spełniane przez laboratoria diagnostyczne APŚ oraz podczas transportu próbek;

c) ustanawia badania laboratoryjne, które mają być wykorzystywane do rozpoznawania APŚ, oraz techniki laboratoryjne, które mają zostać wykorzystane do genetycznego klasyfikowania izolatów wirusów APŚ.

2. Niniejszy podręcznik jest zasadniczo skierowany do organów odpowiedzialnych za zwalczanie APŚ. Nacisk kładzie się zatem na zasady i stosowanie badań laboratoryjnych oraz ocenę ich wyników, a nie na szczegółowe techniki laboratoryjne.

3. Do celów niniejszego podręcznika, w uzupełnieniu definicji, o których mowa w art. 2 dyrektywy 2002/60/WE, stosuje się następujące definicje:

a) "gospodarstwo podejrzane o zakażenie" oznacza wszelkie gospodarstwa, w których znajduje się jedna lub więcej świń podejrzanych o zakażenie wirusem APŚ, lub gospodarstwo kontaktowe, zdefiniowane w art. 2 lit. k) dyrektywy 2002/60/WE;

b) "podjednostka epidemiologiczna" lub "podjednostka" oznacza budynek, miejsce lub pobliski teren, gdzie grupy trzody chlewnej w ramach gospodarstwa trzymane są w taki sposób, że mają częsty bezpośredni lub pośredni kontakt między sobą, ale jednocześnie trzymane są w izolacji od innych świń w tym samym gospodarstwie;

c) "trzoda chlewna w kontakcie" oznacza świnie, które żyły w gospodarstwie w bezpośrednim kontakcie z jedną lub wieloma świniami podejrzanymi o zakażenie wirusem APŚ w ciągu poprzedzających 21 dni.

Rozdział II Opis APŚ ze szczególnym zwróceniem uwagi na rozpoznanie różnicowe

A. WPROWADZENIE

1. APŚ wywoływany jest przez wirus DNA z otoczką, należący do rodzaju Asfivirus rodziny Asfarviridae. Szczepy wirusa APŚ mają różną zjadliwość, chociaż nie można zidentyfikować odrębnych serotypów.

2. Wirus APŚ wykazuje dużą stabilność w wydzielinach zakażonych świń, świńskich tuszach i świeżym mięsie wieprzowym oraz niektórych produktach mięsa wieprzowego. W celu zapewnienia jego inaktywacji w środowisku należy stosować odpowiednie środki dezynfekujące.

3. Główną naturalną drogą zakażenia trzody chlewnej w Europie jest droga ustno-nosowa poprzez bezpośredni lub pośredni kontakt z zakażoną trzodą chlewną lub poprzez skarmianie paszą zakażoną wirusem. Jednakże na obszarach, gdzie występują nosiciele [2], przenoszenie się wirusa za pomocą tych nosicieli odgrywa bardzo istotną rolę w trwałości i rozprzestrzenianiu się wirusa. APŚ może się również rozprzestrzeniać poprzez pośredni kontakt z zakażonymi materiałami i poprzez ukąszenia owadów, które mechanicznie przenoszą wirusa APŚ. Przenoszenie choroby może również mieć miejsce za pośrednictwem nasienia zakażonych knurów.

4. Okres wykluwania się u poszczególnych zwierząt wynosi około 5 do 15 dni, jednak w warunkach terenowych objawy kliniczne mogą stać się widoczne w gospodarstwie kilka tygodni po pojawieniu się wirusa lub nawet więcej, jeśli są to łagodne szczepy wirusa.

5. Występują ostre, podostre i przewlekłe formy APŚ; różnica polega głównie na zjadliwości wirusa.

6. U świń, które klinicznie wracają do zdrowia po zakażeniu, wiremia trwa przez 40 do 60 dni, a zwierzęta te stają się nosicielami wirusa. Wyizolowano wirusa APŚ ze zwierząt nosicieli do sześciu miesięcy od zakażenia.

B. FORMA OSTRA

1. Rozwój wysokiej gorączki (ponad 40 °C) jest zwykle pierwszym klinicznym objawem choroby, której towarzyszy depresja, utrata apetytu, szybkie i trudne oddychanie oraz wydaliny z nosa i oczu. Świnie wykonują nieskoordynowane ruchy i zbijają się w gromadę. Maciory mogą poronić na każdym etapie ciąży. Niektóre świnie mogą wymiotować i mieć zaparcia, podczas gdy inne mogą mieć krwistą biegunkę. Można zaobserwować zagęszczone lub krwotoczne obszary podskórne, w szczególności na wystających częściach ciała i uszach. Przed śmiercią może nastąpić śpiączka, która pojawia się jeden do siedmiu dni po wystąpieniu objawów klinicznych. Zachorowalność i śmiertelność w gospodarstwie może sięgnąć 100 %.

Wyniki badań sekcyjnych wskazują na typowy zespół krwotoczny, z ogólnym przekrwieniem tuszy, krwistym płynem na klatce piersiowej i jamie brzusznej, powiększoną ciemną śledzioną, krwotocznymi węzłami chłonnymi, które przypominają skrzepy krwi, szczególnie nerkowymi i żołądkowo-wątrobowymi węzłami chłonnymi, krwotokami wybroczynowymi w nerkach (piramidach korowych i rdzeniowych oraz miedniczki nerkowej), błonie surowicznej jamy brzusznej, błonie śluzowej żołądka i jelit oraz sercu (nasierdziu i wsierdziu), wysiękiem opłucnowym oraz krwotokami wybroczynowymi opłucnej.

2. Generalnie rzecz biorąc, ostra forma klasycznego pomoru świń prowadzi do klinicznego i chorobowego scenariusza bardzo podobnego do afrykańskiego pomoru świń. Łatwo jest wykryć, jeśli występują, krwotoki na skórze i uszach. Prowadzą one do podejrzenia ostrego klasycznego lub afrykańskiego pomoru świń. Niewiele innych chorób wywołuje podobne zmiany chorobowe.

Ostrą formę afrykańskiego pomoru świń należy również wziąć pod uwagę w przypadku podejrzenia różycy, świńskiego zespołu zaburzeń reprodukcji i zespołu zaburzeń oddychania, zatrucia kumaryną, ostrej małopłytkowości samoistnej, zespołu wyniszczenia wielonarządowego u świń odsadzonych, świńskiego zapalenia skóry i zespołu nefropatii, zakażenia salmonellą lub pasteurellą lub wszelkich zespołów zaburzeń jelitowych, lub oddychania z gorączką, która nie reagują na leczenie antybiotykowe.

C. FORMY PODOSTRE

Formy podostre tej choroby są częstsze na obszarach endemicznych. Zakażenie podostre charakteryzuje się fluktuującą gorączką, depresją i zapaleniem płuc. Śmierć może nastąpić wskutek zawału serca. Zmiany patologiczne w przypadku form podostrych są podobne do tych występujących w formie ostrej, jednak łagodniejsze. Charakterystycznymi zmianami chorobowymi są duże krwotoki w węzłach chłonnych, nerkach i śledzionie, przekrwienie płucne oraz obrzęk, a w niektórych przypadkach śródmiąższowe zapalenie płuc.

D. FORMY PRZEWLEKŁE

Formy przewlekłe tej choroby występują rzadko. W formie przewlekłej można zaobserwować wtórne zakażenia bakteryjne. Ponieważ kliniczne objawy przewlekłego APŚ nie są raczej specyficzne, przy rozpoznaniu różnicowym należy rozważyć wiele innych chorób. Podwyższona temperatura ciała niekoniecznie występuje u każdego zwierzęcia, jednak w zakażonym gospodarstwie gorączkę można stwierdzić u co najmniej niektórych świń.

Objawy kliniczne chronicznego APŚ mogą obejmować problemy z oddychaniem, poronienia, zapalenie stawów, przewlekłe wrzody skórne lub martwicę, nieprzypominające typowych klinicznych objawów zakażenia wirusem APŚ. Zmiany chorobowe mogą być minimalne lub mogą nie występować wcale. Uzyskane dane histopatologiczne wskazują na powiększone węzły chłonne i śledzionę, zapalenie opłucnej i zapalenie osierdzia włókniste oraz zapalenie płuc nasiękowe. Opisano również martwicę serowatą ogniskową i mineralizację płuc.

Rozdział III Wytyczne dotyczące głównych kryteriów, które należy wziąć pod uwagę przy uznawaniu gospodarstwa za gospodarstwo podejrzane o zakażenie APŚ

1. Decyzja o uznaniu gospodarstwa za podejrzane o zakażenie będzie podejmowana na podstawie następujących obserwacji, kryteriów i powodów:

a) kliniczne i patologiczne obserwacje u świń. Głównymi klinicznymi i patologicznymi obserwacjami, które należy rozważyć, są:

- gorączka z zachorowalnością i śmiertelnością u świń w każdym wieku,

- gorączka z zespołem krwotocznym; krwotoki wybroczynowe i siniakowe, szczególnie w węzłach chłonnych, nerkach, śledzionie (która jest powiększona i ciemna, szczególnie gdy wystąpią formy ostre) oraz pęcherzu moczowym, a także owrzodzenie pęcherzyka żółciowego;

b) obserwacje epidemiologiczne. Głównymi obserwacjami epidemiologicznymi, które należy wziąć pod uwagę, są przypadki:

- gdy świnie miały bezpośredni lub pośredni kontakt z gospodarstwem, gdzie hoduje się trzodę chlewną, która okazała się zakażona wirusem APŚ,

- gdy gospodarstwo dostarczało trzody chlewnej, która później okazała się zakażona wirusem APŚ,

- gdy maciory były sztucznie zapładniane nasieniem pochodzącym ze źródła podejrzanego o zakażenie,

- gdy istniał pośredni lub bezpośredni kontakt z dzikami w populacji, w której występuje APŚ,

- gdy trzoda chlewna trzymana jest na otwartej przestrzeni w regionie, w którym dziki są zakażone wirusem APŚ,

- gdy świnie były skarmiane odpadkami kuchennymi i istnieje podejrzenie, że te odpadki nie były uzdatniane w sposób, który by inaktywował wirusa APŚ,

- gdy jest prawdopodobny kontakt z wirusem, na przykład ze względu na osoby wchodzące na teren gospodarstwa, transport itd., pochodzące z gospodarstw podejrzanych o zakażenie lub zakażonych wirusem APŚ,

- gdy nosiciele występują w gospodarstwie.

2. W każdym wypadku gospodarstwo musi być traktowane jako podejrzane o zakażenie, jeśli powstało podejrzenie o klasyczny pomór świń w gospodarstwie ze względu na kliniczne lub patologiczne wyniki obserwacji, ale badania kliniczne, epidemiologiczne i laboratoryjne nie doprowadziły do potwierdzenia choroby lub do identyfikacji innych źródeł choroby lub czynników w danym gospodarstwie.

Rozdział IV Procedury kontrolne i dotyczące pobierania prób

A. WYTYCZNE I PROCEDURY BADAŃ KLINICZNYCH I POBIERANIA PRÓB OD ŚWIŃ W GOSPODARSTWACH PODEJRZANYCH O ZAKAŻENIE

1. Państwa Członkowskie zapewniają przeprowadzanie odpowiednich badań klinicznych oraz pobieranie prób i dochodzenie laboratoryjne w gospodarstwach podejrzanych o zakażenie w kierunku potwierdzenia lub wykluczenia APŚ, zgodnie z wytycznymi i procedurami ustanowionymi w pkt 2 do 6.

Bez względu na zastosowanie w danym gospodarstwie środków, o których mowa w art. 4 ust. 2 dyrektywy 2002/60/WE, owe wytyczne i procedury stosuje się również w przypadku choroby, gdy rozważa się APŚ w ramach rozpoznania różnicowego. Chodzi tu również o sytuacje, w których objawy kliniczne i schemat epidemiologiczny choroby, które są obserwowane u świń, wskazują na bardzo małe prawdopodobieństwo występowania APŚ.

We wszystkich innych przypadkach, gdy jedna lub więcej świń jest podejrzanych o zakażenie wirusem APŚ, środki zaradcze, o których mowa w art. 4 ust. 2 dyrektywy 2002/60/WE, należy zastosować w danym gospodarstwie podejrzanym o zakażenie.

W przypadku podejrzenia wystąpienia APŚ u świń w rzeźni lub środkach transportu wytyczne i procedury ustanowione w pkt 2 do 6 należy również zastosować mutatis mutandis.

2. W przypadku gdy urzędowy lekarz weterynarii odwiedza gospodarstwo w celu potwierdzenia lub wykluczenia APŚ:

- konieczne jest przeprowadzenie kontroli ewidencji produkcji i zdrowotności gospodarstwa, jeśli taka ewidencja jest dostępna; konieczne jest przeprowadzenie kontroli w każdej podjednostce gospodarstwa w celu wyodrębnienia świń, które mają zostać poddane badaniom klinicznym.

Badania kliniczne muszą obejmować pomiar temperatury ciała i muszą zasadniczo dotyczyć następujących świń lub grup świń:

- chorych lub niemających łaknienia,

- ostatnio wprowadzonych z potwierdzonych ognisk infekcji lub z innych podejrzanych źródeł,

- trzymanych w podjednostkach ostatnio odwiedzanych przez osoby z zewnątrz, które miały ostatnio bliski kontakt z trzodą chlewną zakażoną lub podejrzaną o zakażenie APŚ lub co do których stwierdzono inne szczególnie ryzykowne kontakty z potencjalnym źródłem wirusa APŚ,

- od których już pobrano próby i przebadano serologicznie w kierunku APŚ, w przypadku gdy rezultaty tych testów nie pozwalają na wykluczenie APŚ, oraz trzody chlewnej kontaktowej,

- które ostatnio doszły do zdrowia po tej chorobie.

Jeśli kontrola w gospodarstwie podejrzanym o zakażenie nie wykazała obecności świń lub grup świń, o których mowa w powyższym akapicie, właściwy organ, bez naruszenia innych środków, które mogą zostać zastosowane w danym gospodarstwie zgodnie z dyrektywą 2002/60/WE, i biorąc pod uwagę sytuację epidemiologiczną, powinien:

- przeprowadzić dalsze badania w danym gospodarstwie zgodnie z pkt 3, lub

- zapewnić, aby w danych gospodarstwie były pobierane próby krwi do testów laboratoryjnych (w tym przypadku procedury pobierania prób ustanowione w pkt 5 oraz w części F(2) służą jako wskazówka), lub

- zastosować lub utrzymać środki ustanowione w art. 4 ust. 2 dyrektywy 2002/60/WE, do czasu kolejnego dochodzenia w danym gospodarstwie, lub

- wykluczyć podejrzenie o APŚ.

3. W przypadku gdy czyni się odniesienie do niniejszego paragrafu, badania kliniczne w danym gospodarstwie muszą zostać przeprowadzone na świniach wybranych losowo w podjednostkach, dla których ryzyko wprowadzenia wirusa APŚ zostało rozpoznane lub jest spodziewane.

Minimalna liczba świń, które mają zostać poddane badaniu, musi pozwalać na wykrycie gorączki, jeśli ta występuje, w tych podjednostkach w skali 10 % przy 95 % poziomie ufności.

4. Jeśli stwierdzono występowanie padłych lub konających świń w gospodarstwie podejrzanym o zakażenie, muszą zostać przeprowadzone badania sekcyjne, najlepiej na co najmniej pięciu z tych świń, a w szczególności na świniach, które:

- wykazały bardzo widoczne objawy choroby przed śmiercią,

- miały wysoką gorączkę,

- padły ostatnio.

Jeśli badania nie wykazały zmian patologicznych sugerujących APŚ, ale ze względu na sytuację epidemiologiczną uważa się dalsze dochodzenie za konieczne:

- w podjednostce, w której trzymano padłe lub konające świnie, należy przeprowadzić badanie kliniczne, zgodnie z pkt 3, oraz pobrać próby krwi, zgodnie z pkt 5

- badania sekcyjne mogą zostać przeprowadzone na trzech do czterech świń kontaktowych, szczególnie jeśli te świnie wykazują objawy kliniczne.

Bez względu na obecność lub brak zmian chorobowych sugerujących APŚ muszą być pobrane próby organów lub tkanek od świń, które zostały poddane badaniom sekcyjnym, w celu przeprowadzenia testów wirusologicznych zgodnie z Rozdziałem V(B)(1). Owe próby powinny być pobrane najlepiej od świń, które padły ostatnio.

Jeśli przeprowadza się badania sekcyjne, właściwy organ musi zapewnić, aby:

- podjęto konieczne środki ostrożności i środki higieny dla zapobieżenia rozprzestrzenianiu się choroby, oraz,

- w przypadku świń konających, były one zabite w humanitarny sposób zgodnie z dyrektywą Rady 93/119/EWG z dnia 2 grudnia 1993 r. o ochronie zwierząt w czasie uboju lub zabijania [3], ostatnio zmienioną rozporządzeniem (WE) nr 806/2003 [4].

5. Jeśli w gospodarstwie podejrzanym o zakażenie wykryto kolejne objawy kliniczne lub zmiany patologiczne, które mogą sugerować APŚ, jednak właściwy organ uważa, że owe dane nie wystarczają do potwierdzenia wybuchu APŚ i że dlatego konieczne są badania laboratoryjne, należy pobrać próby krwi do badań laboratoryjnych od świń podejrzanych o zakażenie oraz od innych świń w każdej podjednostce, w której trzymane są świnie podejrzane o zakażenie, zgodnie z następującą procedurą:

a) minimalna liczba próbek do testów serologicznych musi pozwalać na wykrycie 10 % seroczęstości przy 95 % poziomie ufności w danej podjednostce;

b) liczba prób, które mają zostać pobrane do badań wirusologicznych będzie zgodna z instrukcjami właściwych organów, które wezmą pod uwagę zakres badań, które mogą zostać przeprowadzone, czułość testów laboratoryjnych, które zostaną użyte oraz sytuację epidemiologiczną.

6. Jeśli po badaniu przeprowadzonym w podejrzanym gospodarstwie nie wykryto objawów klinicznych lub zmian chorobowych sugerujących APŚ, lecz właściwe organy uważają za konieczne przeprowadzenie dalszych badań laboratoryjnych w celu wykluczenia APŚ, procedury pobierania prób ustanowione w pkt 5 traktowane są jako wskazówka.

B. PROCEDURY DOTYCZĄCE POBIERANIA PRÓB W GOSPODARSTWIE, GDY ŚWINIE SĄ ZABIJANE PO POTWIERDZENIU CHOROBY

1. W celu ustalenia sposobu dostania się wirusa APŚ do zakażonego gospodarstwa oraz czasu, który upłynął od jego wprowadzenia, gdy świnie w gospodarstwie są zabijane po potwierdzeniu wybuchu epidemii zgodnie z art. 5 ust. 1 pkt a) dyrektywy 2002/60/WE, należy pobrać losowo próby krwi do badań serologicznych od świń, w czasie gdy są zabijane.

2. Minimalna liczba świń, od których mają być pobierane próby, musi pozwalać na wykrycie 10 % seroczęstości przy 95 % poziomie ufności u świń w każdej podjednostce gospodarstwa [5].

Próby do testów wirusologicznych muszą być również pobrane zgodnie z instrukcjami właściwych organów, które wezmą pod uwagę zakres testów, które mogą zostać przeprowadzone, czułość testów laboratoryjnych, które zostaną wykorzystane oraz sytuację epidemiologiczną.

Na terenach, na których poprzednio wykazano obecność nosicieli wirusa APŚ, muszą być również pobrane odpowiednie zbiory obrzeżków do badań wirusologicznych, zgodnie z instrukcjami właściwych organów oraz załącznika III do dyrektywy 2002/60/WE.

3. Jednakże w przypadku wtórnych wybuchów choroby właściwe organy mogą zadecydować o odstąpieniu od pkt 1 i 2 i ustanowić inne procedury pobierania prób, biorąc pod uwagę dostępne informacje epidemiologiczne o źródle i środkach wprowadzenia wirusa do gospodarstwa oraz potencjalnym rozprzestrzenianiu się choroby z terenu danego gospodarstwa.

C. PROCEDURY POBIERANIA PRÓB, GDY ŚWINIE SĄ ZABIJANE JAKO ŚRODEK ZAPOBIEGAWCZY W GOSPODARSTWIE PODEJRZANYM O ZAKAŻENIE

1. W celu potwierdzenia lub wykluczenia APŚ oraz uzyskania dodatkowych informacji epidemiologicznych, gdy zabijanie świń jest środkiem zapobiegawczym w gospodarstwie podejrzanym o zakażenie zgodnie z przepisami art. 4 ust. 3 lit. a) lub art. 7 ust. 2 dyrektywy 2002/60/WE, muszą zostać pobrane próby krwi do badań serologicznych oraz próby krwi do testów wirusologicznych, zgodnie z procedurą ustanowioną w pkt 2.

2. Pobieranie prób musi zasadniczo dotyczyć:

- świń wykazujących objawy lub zaobserwowane pośmiertnie zmiany chorobowe sugerujące APŚ oraz świń kontaktowych,

- innych świń, które mogłyby mieć ryzykowne kontakty ze świniami zakażonymi lub podejrzanymi o zakażenie wirusem APŚ. Próby od tych świń muszą zostać pobrane zgodnie z instrukcjami właściwych organów, które wezmą pod uwagę sytuację epidemiologiczną.

Co więcej próby od świń pochodzących z każdej z podjednostek gospodarstwa muszą zostać pobrane losowo [6]. W takim przypadku minimalna liczba prób, które mają zostać pobrane do badań serologicznych, musi pozwalać na wykrycie 10 % seroczęstości z 95 % poziomem ufności w danej podjednostce.

Rodzaj prób, które mają zostać pobrane do badań wirusologicznych oraz testu, który ma zostać wykorzystany, będą zgodne z instrukcjami właściwych organów, które wezmą pod uwagę zakres badań, które mogą zostać przeprowadzone, czułość owych testów oraz sytuację epidemiologiczną.

D. PROCEDURY KONTROLNE ORAZ DOTYCZĄCE POBIERANIA PRÓB PRZED WYDANIEM ZEZWOLENIA NA PRZEMIESZCZANIE TRZODY CHLEWNEJ Z GOSPODARSTW POŁOŻONYCH W STREFACH OCHRONNYCH LUB NADZOROWANYCH ORAZ W PRZYPADKU, GDY TA TRZODA CHLEWNA JEST PODDAWANA UBOJOWI LUB ZABIJANA (ART. 10 i 11 DYREKTYWY 2002/60/WE)

1. Bez naruszenia przepisów art. 11 ust. 1 lit. f) akapit drugi dyrektywy 2002/60/WE w celu umożliwienia wydania zezwolenia na przemieszczanie świń z gospodarstw położonych w strefach ochronnych lub nadzorowanych, zgodnie z art. 10 ust. 3 owej dyrektywy, badanie kliniczne, które ma zostać przeprowadzone przez urzędowego lekarza weterynarii, musi:

- zostać przeprowadzone w ciągu 24 godzin przed przemieszczeniem świń,

- być zgodne z przepisami ustanowionymi w części A ust. 2.

2. W przypadku gdy trzoda chlewna ma zostać przeniesiona do innego gospodarstwa, w uzupełnieniu dochodzeń, które mają zostać przeprowadzone zgodnie z pkt 1, w każdej podjednostce gospodarstwa, w której trzymana jest trzoda chlewna, która ma zostać przeniesiona, musi zostać przeprowadzone badanie kliniczne świń, włączając w to pomiar temperatury określonej proporcji trzody.

Minimalna liczba świń, które mają zostać skontrolowane, musi pozwalać na wykrycie gorączki, jeśli ta wystąpi, u 10 % populacji w tych podjednostkach przy 95 % poziomie ufności.

3. W przypadku świń, które mają zostać przemieszczone do rzeźni, do zakładu przetwórczego lub innych miejsc w celu zabicia lub dokonania uboju, w uzupełnieniu dochodzeń, które mają zostać przeprowadzone zgodnie z pkt 1, musi zostać przeprowadzone badanie kliniczne świń w każdej podjednostce, w której trzymana jest trzoda chlewna, która ma zostać przeniesiona. W przypadku świń, które mają więcej niż trzy do czterech miesięcy, owo badanie musi obejmować pomiar temperatury określonej proporcji trzody.

Minimalna liczba świń, które mają zostać skontrolowane, musi pozwalać na wykrycie gorączki, jeśli ta występuje, u 20 % populacji przy 95 % ufności w danych podjednostkach.

4. Gdy świnie, o których mowa w pkt 3, podlegają ubojowi lub zabiciu, od świń pochodzących z każdej z podjednostek, z których świnie mają zostać wysłane, muszą zostać pobrane próbki krwi do badań serologicznych lub próbki krwi lub organów, takich jak migdałki, śledziona lub węzły chłonne, do testów wirusologicznych.

Minimalna liczba próbek musi pozwalać na wykrycie 10 % seroczęstości lub częstości występowania wirusa przy 95 % poziomie ufności w każdej podjednostce.

Rodzaj prób, które mają zostać pobrane, oraz testy, które mają zostać wykorzystane, będą zgodne z instrukcjami właściwych organów, które wezmą pod uwagę zakres testów, które mogą zostać przeprowadzone, czułość owych testów oraz sytuację epidemiologiczną.

5. Jednakże jeżeli wykryje się objawy kliniczne lub pośmiertne zmiany patologiczne sugerujące APŚ, gdy świnie są poddawane ubojowi lub zabijane, w drodze odstępstwa od pkt 4 należy zastosować przepisy dotyczące pobierania prób wyłożone w części C.

6. Odstępstwo przewidziane w art. 10 ust. 5 oraz art. 11 ust. 4 dyrektywy 2002/60/WE może zostać udzielone, jeśli właściwe organy zapewnią, że intensywne pobieranie prób i program przeprowadzania testów jest również zastosowany do grup świń, które mają zostać skontrolowane lub od których mają zostać pobrane próby, o których mowa w pkt 2, 3 i 4. W kontekście tego programu minimalna liczba prób krwi, które mają zostać pobrane, musi pozwalać na wykrycie 5 % seroczęstości przy 95 % poziomie ufności w danej grupie świń.

E. PROCEDURY KONTROLNE I DOTYCZĄCE POBIERANIA PRÓB W GOSPODARSTWIE W PRZYPADKU ODNAWIANIA POPULACJI

1. Jeśli do gospodarstwa ponownie wprowadza się trzodę chlewną, zgodnie z art. 13 ust. 3 dyrektywy 2002/60/WE, musi zostać zastosowana następująca procedura pobierania prób:

- próby krwi muszą zostać pobrane najwcześniej 45 dni po ponownym wprowadzeniu trzody chlewnej,

- W przypadku ponownego wprowadzenia świń wskaźnikowych, próby krwi do badań serologicznych muszą zostać pobrane losowo od takiej liczby świń, która pozwala na wykrycie 10 % seroczęstości przy 95 % poziomie ufności w każdej podjednostce gospodarstwa,

- w przypadku całkowitego odnowienia populacji, próby krwi do badań serologicznych muszą zostać pobrane losowo od takiej liczby świń, która pozwala na wykrycie 20 % seroczęstości przy 95 % poziomie ufności w każdej podjednostce gospodarstwa.

2. W przypadku gdy trzoda chlewna jest ponownie wprowadzana do gospodarstwa zgodnie z art. 13 ust. 4 dyrektywy 2002/60/WE, muszą zostać zastosowane następujące procedury dotyczące pobierania prób:

- próby krwi muszą zostać pobrane co najmniej 45 dni po odnowieniu populacji trzody chlewnej,

- w przypadku ponownego wprowadzania świń wskaźnikowych, próby krwi do badań serologicznych muszą zostać pobrane losowo od takiej liczby świń, która pozwala na wykrycie 5 % seroczęstości przy 95 % poziomie ufności w każdej podjednostce gospodarstwa,

- w przypadku całkowitego odnowienia populacji, próby krwi do badań serologicznych muszą zostać pobrane losowo od takiej liczby świń, która pozwala na wykrycie 10 % seroczęstości przy 95 % poziomie ufności w każdej podjednostce gospodarstwa.

Następnie, procedura ustanowiona w trzecim podpunkcie powyżej musi zostać powtórzona najwcześniej 60 dni po całkowitym odnowieniu populacji.

3. Po wszelkiego rodzaju odnawianiu populacji trzody chlewnej właściwe organy zapewniają, że w przypadku jakiejkolwiek choroby lub śmierci świń w gospodarstwie z nierozpoznanych przyczyn dana trzoda chlewna zostanie przebadana w kierunku APŚ.

Niniejsze przepisy stosuje się do czasu zniesienia w danym gospodarstwie ograniczeń w przemieszczaniu trzody chlewnej, o których mowa w art. 13 ust. 3 lit. a), b) i ust. 4 dyrektywy 2002/60/WE.

F. PROCEDURY DOTYCZĄCE POBIERANIA PRÓB W GOSPODARSTWACH W STREFIE OCHRONNEJ PRZED ZNIESIENIEM OGRANICZEŃ

1. W celu umożliwienia zniesienia w strefie ochronnej środków, o których mowa w art. 10 dyrektywy 2002/60/WE, we wszystkich gospodarstwach w tej strefie:

- musi zostać przeprowadzone badanie kliniczne zgodnie z procedurami ustanowionymi w części A ust. 2 i 3,

- muszą zostać pobrane próby krwi do badań serologicznych, zgodnie z postanowieniami pkt 2.

2. Minimalna liczba prób krwi do pobrania musi zapewniać wykrycie 10 % seroczęstości przy 95 % poziomie ufności, u świń w każdej podjednostce gospodarstwa.

Jednakże można zezwolić na odstępstwo przewidziane w art. 10 ust. 5 oraz art. 11 ust. 4 dyrektywy 2002/60/WE, jeśli właściwe organy zapewnią, że liczba pobranych prób krwi musi pozwalać na wykrycie 5 % seroczęstości przy 95 % poziomie ufności w każdej podjednostce gospodarstwa.

G. PROCEDURY POBIERANIA PRÓB W GOSPODARSTWACH W STREFIE NADZOROWANEJ PRZED ZNIESIENIEM OGRANICZEŃ

1. W celu umożliwienia zniesienia w strefie nadzorowanej środków, o których mowa w art. 10 dyrektywy 2002/60/WE, we wszystkich gospodarstwach w tej strefie muszą zostać przeprowadzone badania kliniczne zgodnie z procedurami ustanowionymi w części A ust. 2.

Dodatkowo próby krwi do badań serologicznych należy pobrać od świń:

- w każdym innym gospodarstwie, w którym pobieranie prób zostało przez właściwe organy uznane za konieczne,

- we wszystkich stacjach pobierania nasienia.

2. Gdy pobierane są próby krwi do badań serologicznych w gospodarstwach położonych w strefie nadzorowanej, liczba prób krwi, które mają zostać pobrane w tych gospodarstwach, musi być zgodna z pierwszym zdaniem części F ust. 2.

Jednakże na odstępstwo przewidziane w art. 10 ust. 5 oraz art. 11 ust. 4 dyrektywy 2002/60/WE można zezwolić tylko wtedy, jeśli właściwe organy zapewnią, że w każdym gospodarstwie w tej strefie zostaną pobrane próby krwi do badań serologicznych. Minimalna liczba prób krwi, które mają zostać pobrane, musi pozwalać na wykrywanie 5 % seroczęstości przy 95 % poziomie ufności w każdej podjednostce gospodarstwa.

H. KONTROLA SEROLOGICZNA I PROCEDURY POBIERANIA PRÓB NA TERENACH, NA KTÓRYCH POTWIERDZONO LUB PODEJRZEWA SIĘ WYSTĄPIENIE APŚ U DZIKÓW

1. W przypadku kontroli i nadzoru serologicznego u dzików na terenach, na których potwierdzono lub podejrzewa się występowanie APŚ, należy uprzednio określić rozmiar i obszar geograficzny populacji docelowej, od której mają być pobierane próby, w celu ustanowienia liczby prób, które mają zostać pobrane. Wielkość próby musi zostać ustanowiona jako funkcja szacowanej liczby żywych zwierząt, a nie jako funkcja liczby zwierząt zabitych.

2. Jeśli nie są dostępne dane na temat gęstości występowania populacji, obszar geograficzny, w ramach którego maja być pobierane próby, musi zostać określony, biorąc pod uwagę stałą obecność dzików oraz obecność naturalnych i sztucznych barier, które efektywnie będą zapobiegały dużemu i ciągłemu przemieszczaniu się zwierząt. Jeśli takie okoliczności nie występują lub w przypadku dużych obszarów, zaleca się określenie obszarów pobierania prób o wielkości około 200 km2, na których zwykle może występować populacja około 400 do 1000 dzików.

3. Bez uszczerbku dla przepisów art. 15 ust. 2 lit. c) dyrektywy 2002/60/WE minimalna liczba zwierząt, od których mają zostać pobrane próby na określonym obszarze, musi pozwalać na wykrycie 5 % seroczęstości przy 95 % poziomie ufności. W tym celu należy pobrać próby od co najmniej 56 zwierząt na każdym określonym obszarze.

4. Pobieranie prób do badań wirusologicznych od dzików zastrzelonych lub które zostały znalezione martwe, musi zostać przeprowadzone zgodnie z postanowieniami Rozdziału V część B ust. 1.

Jeśli uznaje się za konieczny nadzór i kontrolę wirusologiczną nad zastrzelonymi dzikami, muszą one on zostać w pierwszej kolejności przeprowadzone w stosunku do zwierząt poniżej jednego roku życia.

5. Wszystkim próbom, które mają zostać wysłane do laboratorium, muszą towarzyszyć formularze, o których mowa w art. 16 ust. 3 lit. h) dyrektywy 2002/60/WE.

Rozdział V Ogólne procedury i kryteria pobierania i transportu prób

A. OGÓLNE PROCEDURY I KRYTERIA

1. Przed przeprowadzeniem pobierania prób w gospodarstwie podejrzanym o zakażenie należy sporządzić mapę gospodarstwa i zidentyfikować podjednostki epidemiologiczne w gospodarstwie.

2. Każdorazowo gdy uważa się na konieczne ponowne pobieranie prób od świń, wszystkie świnie, od których pobiera się próby, muszą zostać oznakowane w charakterystyczny sposób, który pozwoli na łatwe ponowne pobieranie prób.

3. Wszystkim próbom wysyłanym do laboratorium muszą towarzyszyć odpowiednie formularze, zgodnie z wymaganiami ustanowionymi przez właściwe organy. Owe formularze będą zawierały szczegóły historii świń, od których pobierano próby, oraz objawy kliniczne i zaobserwowane pośmiertnie zmiany chorobowe.

W przypadku świń trzymanych w gospodarstwie należy dostarczyć jasnych informacji dotyczących wieku, kategorii oraz gospodarstwa pochodzenia świń, od których pobierane są próby. Zaleca się ewidencjonowanie lokalizacji w gospodarstwie każdej ze świń, od których pobiera się próby, wraz z jej znakiem identyfikacyjnym.

B. POBIERANIE PRÓB DO BADAŃ WIRUSOLOGICZNYCH

1. W celu wykrycia wirusa, antygenu lub genomu APŚ u padłych lub humanitarnie zabitych świń, najbardziej odpowiednimi próbkami są migdałki, węzły chłonne (żołądkowo-wątrobowe, nerkowe, podżuchwowe i z przestrzeni międzygardłowej), śledziona, nerki oraz tkanka płucna [7]. W przypadku tuszy ulegającej samostrawieniu należy pobrać całą kość długą lub mostek.

2. Próby krwi antykoagulowanej i/lub zakrzepłej muszą zostać pobrane od świń wykazujących objawy gorączki lub inne objawy choroby, zgodnie z instrukcjami właściwych organów.

C. TRANSPORT PRÓBEK

1. Zaleca się, aby wszystkie próbki:

- były odpowiednio oznakowane,

- były transportowane i składowane w szczelnych pojemnikach,

- były trzymane w stanie schłodzonym w temperaturze chłodni; jednakże jeśli dotarcie próbek do laboratorium spodziewane jest za więcej niż 48 godzin, należy skontaktować się z tym laboratorium w celu uzyskania instrukcji dotyczących najbardziej odpowiedniej temperatury podczas transportu,

- były dostarczone do laboratorium tak szybko, jak to tylko możliwe,

- były trzymane w pojemnikach zawierających bryły lodu lub suchy lód w celu utrzymania ich w chłodzie,

- tkanek lub organów były umieszczone w oddzielnie zapieczętowanych plastikowych pojemnikach oraz odpowiednio oznakowane. Następnie muszą one zostać umieszczone w większych pojemnikach i obłożone odpowiednim materiałem absorbującym w celu ochrony przed uszkodzeniem i w celu pochłaniania wszelkiego rodzaju wycieków,

- gdy tylko jest to możliwe, były bezpośrednio przetransportowane do laboratorium przez odpowiednią osobę w celu zapewnienia szybkiego i niezawodnego transportu.

2. Na zewnętrznej części opakowania należy umieścić adres laboratorium odbiorcy oraz na widocznym miejscu następującą informację:

"Patologiczny materiał zwierzęcy; psujący się; wrażliwy na uszkodzenia mechaniczne; nie otwierać poza laboratorium APŚ."

3. Odpowiedzialna osoba w laboratorium utrzymującym próbki musi zostać poinformowana w odpowiednim czasie o dostarczeniu próbek.

4. W przypadku transportu lotniczego próbek do Laboratorium Referencyjnego Wspólnoty do spraw APŚ [8] przesyłka musi zostać oznakowana zgodnie z przepisami IATA.

Rozdział VI Zasady i stosowanie testów wirusologicznych oraz ocena ich wyników

A. WYKRYWANIE ANTYGENÓW WIRUSA

1. Bezpośredni test immunofluorescencyjny (DIFT)

Test polega na mikroskopowym wykrywaniu antygenów wirusa na rozmazach wyciskowych lub cienkich kriosekcjach organów pobranych od świń podejrzanych o zakażenie wirusem APŚ. Antygeny wewnątrzkomórkowe wykrywa się przy użyciu specyficznych przeciwciał sprzężonych z FIT [9]. W cytoplazmie zakażonych komórek pojawiają się fluorescencyjne ciała wtrętowe lub granulki.

Odpowiednimi organami są: nerki, śledziona oraz różne węzły chłonne. W przypadku dzików można również używać wymazu z komórek szpiku kostnego, jeśli ich organy nie są dostępne lub uległy autolizie.

Test można przeprowadzić w ciągu dwóch godzin. Ponieważ próbki organów mogą zostać pobrane jedynie od martwych zwierząt, ich użyteczność do celów przesiewowych jest ograniczona.

Jest to bardzo czuły test w przypadku ostrej formy APŚ. Dla formy podostrej lub przewlekłej, DIFT wykazuje czułość około 40 %, prawdopodobnie ze względu na obecność kompleksów antygen – przeciwciało, które blokują reakcję z przeciwciałem sprzężonym z APŚ. Pewność wyników testu może być ograniczona przez wątpliwe barwienie, szczególnie gdy nie uzyskano jeszcze znaczącego doświadczenia w przeprowadzaniu tego testu lub testowane organy uległy autolizie.

2. Test ELISA w kierunku wykrywania antygenu

Antygeny wirusowe można również wykryć przy użyciu technik ELISA, jednak są one zalecane jedynie dla ostrych form choroby, ze względu na ich niską czułość w obecności kompleksów antygen – przeciwciało. Czułość antygenu ELISA powinna być wystarczająco wysoka dla uzyskania pozytywnego rezultatu od zwierząt wykazujących objawy kliniczne ostrej formy APŚ. W każdym razie zalecane jest stosowanie tego testu tylko jako testu "stadnego" i w sprzężeniu z innymi testami wirusologicznymi.

B. WYIZOLOWANIE I IDENTYFIKACJA WIRUSA ZA POMOCĄ TESTU HEMADSORBCYJNEGO (HAD)

1. Izolowanie wirusa opiera się na zaszczepieniu materiału próbkowego na wrażliwych pierwotnych hodowlach komórkowych pochodzących ze świń, komórkach monocytów i makrofagów. Preferowanymi próbkami do izolacji wirusa APŚ są: krew całkowita i leukocyty uzyskane z próbek niezakrzepłej krwi lub organów, o których mowa w części A ust. 1. Jeśli wirus APŚ obecny jest w próbce, zreplikuje się w komórkach i w zakażonych komórkach powstanie charakterystyczny efekt cytopatyczny.

2. Technikę HAD zaleca się do przeprowadzenia identyfikacji izolatów wirusa APŚ ze względu na jego wysoką czułość i specyficzność. HAD oparty jest na zdolności wirusa APŚ do odtwarzania się w makrofagach świń i wywołuje hemadsorbcję w obecności czerwonych ciałek krwi świń. Wokół zakażonych makrofagów rozwija się charakterystyczna "rozeta" erytrocytów. Jednakże mała liczba terenowych szczepów wirusa APŚ może nie wywołać hemadsorpcji, ale efekt cytopatyczny. Owe szczepy mogą być w szczególności zidentyfikowane przy użyciu testu DIF na podkładzie kultur komórkowych lub przez PCR.

3. Izolacja wirusa nadaje się raczej do badania prób pobranych od małej liczby zwierząt, a nie w przypadku masowego badania. Procedura izolowania wirusa jest pracochłonna i wymaga poświęcenia od jednego do trzech dni, zanim wyniki staną się dostępne. Mogą być konieczne dwa dalsze powtórzenia w celu wykrycia małej ilości wirusa w próbce. Może to prowadzić do czasu badania trwającego do 10 dni, zanim zostaną uzyskane końcowe wyniki. Próbki, które uległy samostrawieniu, mogą okazać się cytotoksyczne dla kultury komórkowej, a więc mieć ograniczoną użyteczność.

4. Izolowanie i identyfikacja wirusa metodą HAD zalecane jest jako test odniesienia dla potwierdzenia pozytywnych rezultatów wcześniej przeprowadzonych testów metodą ELISA, PCR lub DIFT. Są one również zalecane, gdy APŚ został potwierdzony za pomocą innych metod, szczególnie w przypadku pierwotnego wybuchu epidemii lub w przypadku APŚ.

Wirusy APŚ wyizolowane w magrofagach świń mogą zostać użyte do charakteryzacji wirusa i epidemiologii molekularnej.

5. Wszelkie izolaty wirusa APŚ ze wszystkich pierwotnych miejsc wybuchu epidemii, pierwotnych przypadków u dzików lub przypadkach w rzeźniach lub środkach transportu muszą zostać scharakteryzowane przez Krajowe Laboratorium Referencyjne w Państwie Członkowskim lub przez inne laboratorium upoważnione przez dane Państwo Członkowskie, lub przez Laboratorium Referencyjne Wspólnoty, zgodnie z częścią E.

W każdym wypadku owe izolaty wirusowe muszą zostać bez zwłoki wysłane do Laboratorium Referencyjego Wspólnoty w celu gromadzenia szczepów wirusa.

C. WYKRYWANIE GENOMU WIRUSA

1. Łańcuchowa reakcja polimeryzacji (PCR) stosowana jest do wykrywania genomu wirusa w próbach krwi, surowicy, tkanek lub organów. Małe fragmenty wirusowego DNA powiększane są metodą PCR do wielkości wykrywalnych. Dzięki użyciu odcinków starterowych z dobrze zachowanego obszaru genomu można wykryć rozmaite izolaty należące do wszystkich znanych genotypów wirusa, włącznie z zarówno wirusami niehemadsorbującymi, jak i izolatami o niskiej zjadliwości. Ponieważ test ten wykrywa jedynie sekwencję genomu wirusa, PCR może dać wyniki pozytywne, nawet jeśli za pomocą izolowania wirusa nie wykryto zakaźnego wirusa (np. w tkankach, które uległy samostrawieniu, lub próbach pobranych od świń, które wracają do zdrowia, lub od świń, które przechorowały i stały się klinicznie normalne).

2. Metodę PCR można używać w przypadku ograniczonej liczby prób, które zostały starannie wyselekcjonowane od osobników podejrzanych o zakażenie. Zaleca się tę metodę w przypadku pobrania organów cytotoksycznych, ponieważ nie jest tu możliwe wyizolowanie wirusa (na przykład próby pobrane od dzików).

3. Odpowiednim materiałem do pobierania prób dla metody PCR są organy opisane w przypadku izolowania wirusa oraz surowica. Metodą PCR mogą być również analizowane homogenaty obrzeżków.

4. PCR można przeprowadzić w ciągu jednego dnia roboczego. Wymaga ona odpowiedniego sprzętu laboratoryjnego, oddzielnych pomieszczeń i fachowego personelu. Jej zaletą jest to, że wirus zakaźny nie musi być replikowany w laboratorium. Metoda PCR jest bardzo czuła, jednak łatwo może dojść do zanieczyszczenia, które prowadzi do fałszywych pozytywnych rezultatów. Dlatego niezbędne są ścisłe procedury kontroli jakości.

D. ZALECANE TESTY WIRUSOLOGICZNE I OCENA WYNIKÓW

Testy wirusologiczne są kluczowe dla potwierdzenia APŚ.

Izolowanie wirusa oraz HAD muszą być traktowane jako wzorcowe testy wirusologiczne i muszą zostać użyte jako testy potwierdzające, gdy jest to konieczne. Ich użycie jest szczególnie zalecane wtedy, gdy pozytywne wyniki DIF lub PCR nie współwystępują z wykryciem klinicznych objawów lub zmian chorobowych oraz we wszelkich innych wątpliwych przypadkach.

Jednakże można potwierdzić pierwotny wybuch APŚ, jeśli wykryto objawy kliniczne lub zmiany chorobowe u danych świń oraz gdy przynajmniej dwa oddzielne testy na wykrycie antygenów, genomów lub przeciwciał dały pozytywne wyniki w przypadku próbek pobranych od tego samego osobnika podejrzanego o zakażenie.

Wtórny wybuch APŚ może zostać potwierdzony, gdy w uzupełnieniu powiązania epidemiologicznego z potwierdzonym wybuchem epidemii lub pojedynczym przypadkiem wykryto objawy kliniczne lub zmiany chorobowe u danych świń i gdy test na wykrycie antygenu, genomu lub przeciwciał dał pozytywne rezultaty.

Pierwotny przypadek zachorowania na APŚ u dzików może zostać potwierdzony poprzez wyizolowanie wirusa, gdy test na wykrycie antygenu, genomu lub przeciwciał dał pozytywne rezultaty. Kolejne przypadki APŚ u dzików, dla których ustalono powiązanie epidemiologiczne z poprzednio potwierdzonymi przypadkami, mogą zostać potwierdzone, gdy test na wykrycie antygenu, genomu lub przeciwciał dał pozytywne wyniki.

E. GENETYCZNA CHARAKTERYSTYKA IZOLATÓW WIRUSA APŚ

1. Genetyczną charakterystykę izolatów wirusa APŚ uzyskuje się poprzez określenie wzorów enzymów restrykcyjnych i sekwencji nukleoidów części genomu wirusa. Podobieństwo owych wzorów restrykcyjnych lub sekwencji z już otrzymanymi z poprzednich izolatów wirusa może wskazywać na to, czy wybuchy choroby spowodowane zostały przez wirusy, które zgodne są z europejskim lub afrykańskim modelem molekularnym.

Genetyczna charakterystyka izolatów wirusa APŚ ma szczególne znaczenie dla pogłębienia obecnej wiedzy w zakresie epidemiologii molekularnej APŚ oraz genetycznych odmian wirusów. Dane molekularne pozwalają na zaklasyfikowanie nowych izolatów i dostarczenie informacji na temat ich prawdopodobnym pochodzeniu.

2. Jeśli nie można przeprowadzić charakterystyki molekularnej w laboratorium krajowym lub innym laboratorium upoważnionym do rozpoznawania APŚ z niewielkim opóźnieniem, oryginalną próbę izolatu wirusa należy przesłać niezwłocznie do Laboratorium Referencyjnego Wspólnoty dla dokonania charakterystyki molekularnej.

Dane uzyskane z analizy enzymów restrykcyjnych oraz sekwencjonowania izolatów wirusa APŚ dostępne dla laboratoriów upoważnionych do rozpoznawania APŚ, muszą zostać wysłane do Laboratorium Referencyjnego Wspólnoty, tak aby te informacje mogły zostać umieszczone prze to laboratorium w bazie danych.

Informacje umieszczone w tej bazie danych muszą być dostępne dla wszystkich krajowych laboratoriów referencyjnych w Państwach Członkowskich. Jednakże na potrzeby publikacji w czasopismach naukowych Laboratorium Referencyjne Wspólnoty na prośbę danego laboratorium zagwarantuje poufność tych danych do czasu ich publikacji.

Rozdział VII Zasady przeprowadzania oraz wykorzystywanie testów serologicznych i ocena ich wyników

A. ZASADY PODSTAWOWE I WARTOŚĆ DIAGNOSTYCZNA

1. Swoiste dla APŚ wykrywanie przeciwciał zaleca się dla podostrych i przewlekłych form, jak również dla badań na dużą skalę oraz programów zwalczania APŚ, z kilku powodów:

i) przeciwciała wytwarzają się w zakażonej świni bardzo szybko. U owych świń przeciwciała można zwykle wykryć w próbach surowicy od siedmiu do dziesięciu dni po zakażeniu;

ii) przeciwko APŚ nie ma żadnych szczepionek. Oznacza to, że swoiste dla APŚ przeciwciała pobudzane są jedynie przez zakażenie wirusem APŚ;

iii) długotrwała odpowiedź przeciwciał. U świń, które odzyskały zdrowie, można wykryć swoiste przeciwciała w dużych ilościach przez wiele miesięcy lub nawet przez całe życie niektórych z tych osobników.

Swoiste przeciwciała APŚ pochodzenia matczynego można wykryć u prosiąt w pierwszych tygodniach życia. Okres połowicznego zaniku przeciwciał matczynych u prosiąt wynosi około trzech tygodni. Jeśli zostały one wykryte u prosiąt w wieku ponad trzech miesięcy, wówczas jest mało prawdopodobne, aby przeciwciała APŚ były pochodzenia matczynego.

2. Wykrywanie przeciwciał wirusa APŚ w wysiękach surowicy lub osocza krwi z przeznaczonych do badania organów przeprowadzane jest w celu ułatwienia rozpoznania APŚ w gospodarstwach podejrzanych o zakażenie, w celu oszacowania daty wprowadzenia zakażenia w przypadku potwierdzonego wybuchu epidemii oraz w celach kontrolnych i nadzorczych.

Lokalizacja świń seropozytywnych w gospodarstwie może dostarczyć cennych informacji na temat tego, jak i gdzie wirus APŚ dostał się do gospodarstwa.

Jednakże dokładną ocenę wyników testów serologicznych należy przeprowadzić wziąwszy pod uwagę wszystkie dane kliniczne, wirusologiczne i epidemiologiczne w ramach dochodzenia, które ma zostać przeprowadzone w przypadku podejrzenia lub potwierdzenia APŚ, zgodnie z art. 8 dyrektywy 2002/60/WE.

B. ZALECANE TESTY SEROLOGICZNE

1. Do serologicznego potwierdzenia APŚ należy wybrać spośród testów: ELISA, immunofluorescencyjnego pośredniego (IIFT) i immunoblottingu (IB).

Jakość i skuteczność rozpoznania serologicznego przeprowadzanego przez laboratoria krajowe musi być regularnie sprawdzana w ramach testu porównawczego między laboratoriami, organizowanego okresowo przez Laboratorium Referencyjne Wspólnoty.

2. Test ELISA jest najbardziej wiarygodny i użyteczny w przypadku przeprowadzania badań serologicznych na dużą skalę. Jest on oparty na wykrywaniu przeciwciał wirusa APŚ złączonych z białkami wirusa, które są przytwierdzone do fazy stałej poprzez dodanie białka A sprzężonego z enzymem, który wytwarza widoczną reakcję barwiącą, gdy reaguje z odpowiednimi substratami.

3. Krajowe laboratoria muszą stale przeprowadzać kontrolę jakości dotyczącą czułości i specyficzności każdej partii odczynników ELISA, z użyciem zestawu wzorcowych surowic krwi dostarczonych przez Laboratorium Referencyjne Wspólnoty. Ów zestaw powinien zawierać:

- surowice krwi od świń we wczesnej fazie zakażenia wirusem APŚ (mniej niż 17 dni od zakażenia),

- surowice od świń, które przechorowały (powyżej 17 dni od zakażenia).

Testy ELISA, które mają zostać wykorzystane do rozpoznania serologicznego APŚ, muszą być zdolne do wykrycia wszystkich wzorcowych surowic krwi od świń wracających do zdrowia. Wszystkie wyniki uzyskane z wykorzystaniem wzorcowych muszą być odtwarzalne. Zaleca się również, aby były wykrywalne wszelkie pozytywne surowice krwi z wczesnych faz. Wyniki uzyskane z wykorzystaniem surowic wzorcowych od świń we wczesnej fazie zakażenia wskazują na czułość testu ELISA.

4. Test IIFT jest szybką techniką o dużej czułości i specyficzności do wykrywania przeciwciał APŚ z wysięków surowicy bądź tkanek. Oparty jest na wykrywaniu przeciwciał APŚ, które wiążą się z warstwą monomolekularną komórek MS zakażonych przystosowanym wirusem APŚ. Reakcja antygen – przeciwciało wykrywana jest przez oznaczone białko A fluoresceiny. Pozytywne próbki wykazują swoistą fluorescencję zbliżającą się do jądra zakażonych komórek.

Testy DIFT i IIFT stosowane łącznie do testów na organach, krwi i wysiękach uzyskanych od zwierząt wykazujących kliniczne objawy APŚ mogą prowadzić do szybkiego i wiarygodnego potwierdzenia choroby.

5. Test IB jest bardzo specyficzną i czułą techniką opartą na wykorzystaniu pasków nitrocelulozy zawierających białka wirusa jako antygeny. Swoistą reakcję przeciwciało – antygen da się zaobserwować przez dodanie sprzężnej białka A-perokzydazy oraz odpowiedniego substratu. Jest bardzo użyteczny do testowania surowic, które nie dają jednoznacznych rezultatów w teście ELISA.

Rozdział VIII Minimalne wymagania bezpieczeństwa dla laboratoriów APŚ

1. Wymagania przedstawione w Tabeli 1 muszą być spełniane we wszystkich laboratoriach, w których wirus APŚ ma być wzmacniany przez replikację w hodowlach komórkowych. Jednakże badania sekcyjne, przetwarzanie tkanek dla celów DIFT lub PCR oraz serologii przy użyciu dezaktywowanych antygenów, mogą zostać przeprowadzone na niższym poziomie bezpieczeństwa, pod warunkiem że spełnione są minimalne wymagania z Tabeli 1, podstawowe wymogi higieny oraz dezynfekcja po przeprowadzeniu danej operacji za pomocą bezpiecznej likwidacji tusz, tkanek i surowic.

2. Wymagania przedstawione w Tabeli 2 muszą zostać spełnione przez każde laboratorium, w którym zwierzęta szczepione są wirusem APŚ.

3. Wszelkie zasoby wirusa APŚ muszą być składowane w bezpiecznym magazynie, zamrożone bądź liofilizowane. Należy w sposób jasny oznakować wszelkie oddzielne ampułki oraz prowadzić wyczerpujące akta zasobów wirusa, jak również daty i wyniki kontroli jakości. Należy również ewidencjonować wirusy dodane do zasobu, wraz ze wszystkimi szczegółami dotyczącymi źródła pochodzenia, oraz wirusy wysłane do innych laboratoriów.

4. Zaleca się, aby praca jednostki na rzecz bezpieczeństwa biologicznego w przypadku wirusa APŚ była wspomagana przez jednostki, które nie mają do czynienia z pracą z wirusem APŚ. Owe inne jednostki powinny zostać wykorzystane do przygotowania szkieł laboratoryjnych i narzędzi, utrzymywania i przygotowywania niezakażonych hodowli komórkowych, przetwarzania surowic i przeprowadzania testów serologicznych (innych niż metody używające żywego wirusa APŚ) oraz zapewniania wsparcia administracyjnego i biurowego.

Tabela 1

Zasady bezpieczeństwa biologicznego odpowiedniego dla laboratoriów diagnostycznych

| Wymogi minimalne | Wymogi dodatkowe |

Ogólne środowisko | Normalne ciśnienie atmosferyczne. Wydzielone pomieszczenia ograniczone do przeprowadzania określonych procedur. | Normalne ciśnienie atmosferyczne. Jednokrotne filtrowanie filtrem HEPA powietrza wywiewanego. Wydzielone pomieszczenia, używane wyłącznie do przeprowadzania procedur diagnostycznych związanych z klasycznym pomorem świń lub APŚ. Odpady potencjalnie zakażone APŚ, neutralizowane za pomocą temperatury lub chemicznie. |

Ubrania laboratoryjne | Wydzielone ubranie wierzchnie używane wyłącznie w jednostce związanej z wirusem APŚ. Rękawiczki jednorazowe do wszelkiego rodzaju manipulowania zakażonym materiałem. Ubranie wierzchnie wysterylizowane przed usunięciem z jednostki lub uprane w wysokiej temperaturze w obrębie jednostki. | Kompletny zestaw ubrań przy wejściu. Ubranie laboratoryjne używane wyłącznie w jednostce związanej z wirusem APŚ. Rękawiczki jednorazowe do wszelkiego rodzaju manipulowania zakażonym materiałem. Ubranie wysterylizowane przed usunięciem z jednostki lub uprane w wysokiej temperaturze w obrębie jednostki. |

Kontrola personelu | Wejście na teren jednostki ograniczone do określonego personelu fachowego. Mycie i dezynfekcja rąk przy opuszczaniu jednostki. Personel nie jest upoważniony do wchodzenia na teren, na którym przebywa trzoda chlewna, przez 48 godzin po opuszczeniu jednostki. | Wejście na teren jednostki ograniczone do określonego personelu fachowego. Mycie i dezynfekcja rąk przy opuszczaniu jednostki. Personel nie jest upoważniony do wchodzenia na teren, na którym przebywa trzoda chlewna, przez 48 godzin po opuszczeniu jednostki. |

Wyposażenie | Komora laminarna (klasa I lub II) używana do wszelkich manipulacji żywym wirusem. Komora powinna mieć podwójną filtrację wywiewanego powietrza filtrem HEPA. Wszelkiego rodzaju sprzęt potrzebny do procedur laboratoryjnych dostępny w wydzielonym laboratoryjnym komplecie |

Tabela 2

Wymogi bezpieczeństwa biologicznego dotyczące pomieszczeń ze zwierzętami laboratoryjnymi

| Wymogi |

Środowisko ogólne | Wentylacja regulowana podciśnieniem. Jednokrotnie filtrowane HEPA powietrze wywiewane. Urządzenie do całkowitego odkażania lub odymiania na końcu eksperymentu. Wszelkie stałe i ciekłe odpady przetwarzane w celu dezaktywacji wirusa APŚ (działanie temperatury/spopielenie lub chemicznie). |

Ubrania laboratoryjne | Kompletny zestaw ubrań przy wejściu. Ubranie wysterylizowane przed usunięciem z jednostki lub uprane w wysokiej temperaturze w obrębie jednostki. |

Kontrola personelu | Wejście na teren jednostki ograniczone do określonego personelu fachowego. Pozostawienie ubrania wewnątrz przed wzięciem prysznica. Pełne mycie pod prysznicem przy opuszczaniu jednostki. Personel nie może wchodzić na teren, na którym przebywa trzoda chlewna, przez 48 godzin po opuszczeniu jednostki. |

Wyposażenie | Wszelkiego rodzaju sprzęt laboratoryjny do postępowania ze zwierzętami ma być dostępny w obrębie jednostki. Wszelkie materiały mają zostać wysterylizowane przy usuwaniu z jednostki lub, w przypadku prób pochodzących od zwierząt, owinięte podwójnie w szczelny materiał, którego powierzchnia zostanie zdezynfekowana do przetransportowania do laboratorium APŚ. |

Zwierzęta | Wszystkie zwierzęta, przed opuszczeniem jednostki, mają podlegać ubojowi, a badania sekcyjne maja zostać wykonane w ramach bezpiecznego biologicznie obszaru, a tusze spopielone po ukończeniu badań. |

[1] Podczas określania liczby prób, które mają być użyte w badaniach laboratoryjnych, bierze się również pod uwagę wrażliwość testów, które mają być użyte. Liczba zwierząt, od których pobiera się próby, jest wyższa od tej wskazanej w niniejszym podręczniku, jeśli wrażliwość testów, które mają być zastosowane, nie jest zbyt duża.

[2] Tak jak zdefiniowano w art. 2 r) dyrektywy 2002/60/WE.

[3] Dz.U. L 340 z 31.12.1993, str. 21.

[4] Dz.U. L 122, z 16.5.2003, str. 1.

[5] Jednakże jeśli zastosowano odstępstwo, o którym mowa w art. 6 ust. 1 dyrektywy 2002/60/WE, pobieranie prób musi dotyczyć podjednostek gospodarstwa, w których świnie były zabite, bez szkody dla dalszych badań i prób, które mają zostać przeprowadzone na pozostałych świniach w gospodarstwie, które z kolei mają być przeprowadzone zgodnie z instrukcjami właściwych organów.

[6] Jednakże jeśli właściwe organy ograniczyły zastosowanie zabijania prewencyjnego do jedynie części gospodarstwa, w którym trzymane są świnie zakażone lub podejrzane o zakażenie wirusem APŚ, zgodne z art. 4 ust. 3 lit. a) dyrektywy 2002/60/WE, pobieranie prób musi dotyczyć podjednostek gospodarstwa, w których ten środek zaradczy został zastosowany, bez szkody dla dalszych badań i prób, które mają zostać przeprowadzone na pozostałych świniach w gospodarstwie, które z kolei mają być przeprowadzone zgodnie z instrukcjami właściwych organów.

[7] Zaleca się również pobieranie prób jelita krętego, ponieważ mogą być one użyteczne do wykrywania klasycznego pomoru świń.

[8] Laboratorium Referencyjne Wspólnoty posiada otwarte pozwolenie na otrzymywanie prób diagnostycznych oraz izolatów wirusa APŚ z każdego Państwa Członkowskiego. Jeśli dana próba pochodzi spoza UE, od tego laboratorium może być wymagana kopia zezwolenia na import przed transportem, przytwierdzona w kopercie do zewnętrznej części opakowania.

[9] Izotiocyjanian fluoresceiny.

--------------------------------------------------