ZAŁĄCZNIK

1. WPROWADZENIE

W dyrektywie 2010/31/UE („dyrektywa w sprawie charakterystyki energetycznej budynków”) nałożono na państwa członkowskie wymóg przyjęcia długoterminowych strategii renowacji i ustanowienia minimalnych wymagań dotyczących charakterystyki energetycznej nowo wznoszonych budynków oraz istniejących budynków poddawanych ważniejszej renowacji.

Dyrektywa 2012/27/UE („dyrektywa w sprawie efektywności energetycznej”) zawierała przepisy dotyczące renowacji budynków i długoterminowej strategii wspierania inwestycji w renowację krajowych zasobów budowlanych.

Dyrektywę w sprawie charakterystyki energetycznej budynków i dyrektywę w sprawie efektywności energetycznej zmieniono dyrektywą (UE) 2018/844, która weszła w życie z dniem 9 lipca 2018 r. W art. 2a dyrektywy w sprawie charakterystyki energetycznej budynków ustanowiono ramy długoterminowych strategii renowacji służących wspieraniu renowacji krajowych zasobów budowlanych, aby zapewnić do 2050 r. wysoką efektywność energetyczną i niskoemisyjność zasobów budowlanych, umożliwiając racjonalne pod względem kosztów przekształcenie istniejących budynków w budynki o niemal zerowym zużyciu energii. Zgodnie z dyrektywą strategie te będą wspierane za pośrednictwem mechanizmów finansowych na potrzeby mobilizacji inwestycji w renowację budynków koniecznej do osiągnięcia tych celów.

Zgodnie z art. 10 dyrektywy w sprawie charakterystyki energetycznej budynków polityka i środki muszą:

a) uzależniać środki finansowe dotyczące poprawy efektywności energetycznej przy renowacji budynków od planowanej lub osiągniętej oszczędności energii;

b) umożliwiać gromadzenie danych na temat zmierzonego lub obliczonego zużycia energii w przypadku niektórych budynków; oraz

c) udostępniać zagregowane zanonimizowane dane.

Zgodnie z art. 20 dyrektywy w sprawie charakterystyki energetycznej budynków informacje muszą być dostarczane właścicielom lub najemcom budynków lub modułów budynków za pomocą dostępnych i przejrzystych narzędzi doradczych.

W dyrektywie w sprawie charakterystyki energetycznej budynków ustalono wspólne ramy ogólne do określania charakterystyki energetycznej budynków, w tym wskaźniki i obliczenia, które należy stosować. Wytyczne te stanowią wsparcie prawidłowego wdrażania w krajowych i regionalnych ramach regulacyjnych. Odzwierciedlają one stanowisko Komisji. Nie mają one wpływu na skutki prawne dyrektywy w sprawie charakterystyki energetycznej budynków i są bez uszczerbku dla wiążącej wykładni art. 2a, 10 i 20 oraz załącznika I do tej dyrektywy, która to wykładnia została określona przez Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej.

2. DŁUGOTERMINOWE STRATEGIE RENOWACJI

2.1. Cel

Obowiązek ustanowienia przez państwa członkowskie długoterminowej strategii renowacji krajowych zasobów budowlanych przeniesiono z dyrektywy w sprawie efektywności energetycznej do dyrektywy w sprawie charakterystyki energetycznej budynków. W drodze art. 1 dyrektywy (UE) 2018/844 wprowadzono do dyrektywy w sprawie charakterystyki energetycznej budynków nowy art. 2a dotyczący długoterminowych strategii renowacji i uchylono art. 4 dyrektywy w sprawie efektywności energetycznej, który nakładał na państwa członkowskie wymóg ustanowienia długoterminowej strategii wspierania inwestycji w renowację krajowych zasobów budowlanych.

Dyrektywa w sprawie charakterystyki energetycznej budynków obejmuje teraz:

a) pełniejsze odniesienie do ubóstwa energetycznego oraz

b) nowe odniesienia do: (i) zdrowia, bezpieczeństwa i jakości powietrza; (ii) inicjatyw służących wspieraniu inteligentnych technologii, umiejętności i kształcenia; (iii) polityk ukierunkowanych na te segmenty krajowych zasobów budowlanych, które wykazują najgorszą charakterystykę energetyczną; (iv) gospodarstw domowych, w których występuje problem sprzeczności bodźców (1); (v) niedoskonałości rynku; oraz (vi) budynków publicznych.

Oczekuje się, że solidne długoterminowe strategie renowacji przyspieszą opłacalną renowację istniejących budynków, w odniesieniu do których obecnie notuje się niski wskaźnik renowacji, i zapewnią wzrost liczby ważniejszych renowacji. Strategia nie jest celem samym w sobie, ale punktem wyjścia do bardziej zdecydowanych działań.

2.2. Zakres stosowania

Dyrektywa w sprawie charakterystyki energetycznej budynków rozszerza zakres stosowania długoterminowych strategii renowacji państw członkowskich. Podobnie jak w przypadku strategii ustanowionych zgodnie z art. 4 dyrektywy w sprawie efektywności energetycznej długoterminowe strategie renowacji mają zastosowanie do krajowych zasobów budynków publicznych i prywatnych, mieszkaniowych i niemieszkaniowych. W zmienionej dyrektywie w sprawie charakterystyki energetycznej budynków wprowadzono jednak nowe i szersze obowiązki oraz określono nowe obszary polityki i działań, które mają zostać objęte długoterminowymi strategiami renowacji.

Zgodnie z art. 2a dyrektywy w sprawie charakterystyki energetycznej budynków państwa członkowskie muszą między innymi:

a) ustanowić kompleksową strategię celem osiągnięcia wysokiej efektywności energetycznej i niskoemisyjności zasobów budowlanych do 2050 r. oraz racjonalnego pod względem kosztów przekształcenia istniejących budynków w budynki o niemal zerowym zużyciu energii;

b) ustalić plan działania zawierający działania, wymierne wskaźniki postępów oraz orientacyjne cele pośrednie na lata 2030, 2040 i 2050;

c) przeprowadzić konsultacje społeczne w sprawie swoich strategii, zanim przedstawią je Komisji, oraz dokonać ustaleń dotyczących dalszych konsultacji w sposób sprzyjający włączeniu społecznemu podczas wdrażania;

d) ułatwić dostęp do mechanizmów poprzez inteligentne finansowanie celem wsparcia mobilizacji inwestycji; oraz

e) przedstawić strategię w ostatecznej wersji (2) zintegrowanego krajowego planu w dziedzinie energii i klimatu (3) i dostarczyć informacje na temat wdrażania w swoich zintegrowanych krajowych sprawozdaniach okresowych w dziedzinie energii i klimatu.

2.3. Obowiązek ustanowienia kompleksowej strategii celem osiągnięcia znacznej niskoemisyjności zasobów budowlanych do 2050 r.

2.3.1. Obowiązkowe elementy długoterminowej strategii renowacji

Długoterminowe strategie renowacji państw członkowskich powinny obejmować istniejące elementy (zob. art. 4 dyrektywy w sprawie efektywności energetycznej) oraz nowe elementy (zob. art. 2a dyrektywy w sprawie charakterystyki energetycznej budynków). Każda długoterminowa strategia renowacji musi obecnie obejmować poniższe elementy.

2.3.1.1. Przegląd krajowych zasobów budowlanych – art. 2a ust. 1 lit. a) dyrektywy w sprawie charakterystyki energetycznej budynków

Art. 4 lit. a) dyrektywy w sprawie efektywności energetycznej przewidywał już, że punktem wyjścia dla długoterminowych strategii renowacji jest przegląd krajowych zasobów budowlanych.

Art. 2a ust. 1 lit. a) dyrektywy w sprawie charakterystyki energetycznej budynków stanowi, że każda długoterminowa strategia renowacji obejmuje „przegląd krajowych zasobów budowlanych oparty, w stosownych przypadkach, na próbkach statystycznych i przewidywanym udziale w 2020 r. budynków poddanych renowacji”.

Przewidywany udział budynków poddanych renowacji można wyrazić na różne sposoby, na przykład:

a) jako odsetek (w %);

b) jako wartość bezwzględną; lub

c) w m2 przestrzeni poddanej renowacji w podziale na rodzaj budynku.

Dla większej dokładności można również wykorzystać gruntowność renowacji (np. „lekka”, „średnia” i „ważniejsza”). Kolejnym wskaźnikiem może być przekształcenie w budynki o niemal zerowym zużyciu energii (4). Ogólniej rzecz biorąc, „ważniejsza renowacja” powinna skutkować zarówno efektywnością energetyczną, jak i efektywnością w zakresie emisji gazów cieplarnianych.

„Przewidywany udział” nie ma być wiążącym celem, a raczej wartością liczbową, która w sposób realistyczny odzwierciedla prawdopodobny wskaźnik ukończonej renowacji budynków w 2020 r. Państwa członkowskie mogą również wspomnieć o przewidywanym udziale ukończonej renowacji na lata 2030, 2040 i 2050 zgodnie z wymogiem dostarczenia orientacyjnych celów pośrednich na te lata.

2.3.1.2. Opłacalne podejścia do renowacji – art. 2a ust. 1 lit. b) dyrektywy w sprawie charakterystyki energetycznej budynków

Art. 4 lit. b) dyrektywy w sprawie efektywności energetycznej nakładał już na państwa członkowskie wymóg określenia w długoterminowych strategiach renowacji opłacalnych sposobów renowacji właściwych dla typu budynków i strefy klimatycznej.

Art. 2a ust. 1 lit. b) dyrektywy w sprawie charakterystyki energetycznej budynków stanowi, że każda długoterminowa strategia renowacji „obejmuje określenie opłacalnych podejść do renowacji właściwych dla danego typu budynków i strefy klimatycznej, z uwzględnieniem, w stosownych przypadkach, ewentualnych właściwych punktów aktywacji w cyklu życia budynku”.

W motywie 12 dyrektywy (UE) 2018/844 wyjaśniono, że „punktem aktywacji” jest odpowiedni moment „w cyklu życia budynku, na przykład z punktu widzenia opłacalności lub zakłóceń, do przeprowadzania renowacji zwiększających efektywność energetyczną”.

Punktem aktywacji może być:

a) transakcja (np. sprzedaż, najem (5) lub dzierżawa budynku, jego refinansowanie lub zmiana jego przeznaczenia);

b) renowacja (np. planowana już szersza renowacja niezwiązana z energią) (6); lub

Niektóre budynki mogą nie podlegać punktom aktywacji, stąd określenie „w stosownych przypadkach”.

Powiązanie renowacji zwiększającej efektywność energetyczną z punktami aktywacji powinno zapewnić, aby środki poprawiające charakterystykę energetyczną nie były zaniedbywane ani pomijane na późniejszym etapie w cyklu życia budynku. Skoncentrowanie się na efektywności energetycznej w punktach aktywacji powinno ograniczyć ryzyko utraty szansy na renowację i zwiększyć możliwe synergie z innym działaniem.

Punkty aktywacji mogą prowadzić do opłacalnej renowacji dzięki korzyściom skali, które można osiągnąć, jeśli renowacja poprawiająca charakterystykę energetyczną jest przeprowadzana w tym samym czasie co inne niezbędne prace lub planowana renowacja.

2.3.1.3. Polityka i działania stymulujące ważniejsze renowacje – art. 2a ust. 1 lit. c) dyrektywy w sprawie charakterystyki energetycznej budynków

Art. 4 lit. c) dyrektywy w sprawie efektywności energetycznej nakładał już na państwa członkowskie wymóg zapewnienia, aby długoterminowe strategie renowacji obejmowały polityki i działania mające stymulować opłacalne gruntowne renowacje budynków, w tym gruntowne renowacje prowadzone etapami.

Art. 2a ust. 1 lit. c) dyrektywy w sprawie charakterystyki energetycznej budynków stanowi, że każda długoterminowa strategia renowacji „obejmuje politykę i działania stymulujące opłacalne ważniejsze renowacje budynków, w tym etapowe ważniejsze renowacje, i wspierające efektywne pod względem kosztów ukierunkowane środki i renowacje, np. przez wprowadzenie opcjonalnego systemu paszportów renowacji budynku”.

Ważniejsze renowacje to renowacje, które prowadzą do modernizacji, dzięki której redukowane jest zarówno zużycie energii dostarczonej, jak i zużycie energii końcowej w budynkach o znaczny odsetek w porównaniu z poziomami sprzed renowacji, co daje w efekcie bardzo dobrą charakterystykę energetyczną (8). Zgodnie z dokumentem roboczym służb Komisji towarzyszącym sprawozdaniu Komisji z 2013 r. w sprawie wsparcia finansowego na rzecz efektywności energetycznej budynków (9)„ważniejszą renowację” można uznać za renowację, która prowadzi do znacznej (zazwyczaj przekraczającej 60 %) poprawy efektywności.

W dyrektywie w sprawie charakterystyki energetycznej budynków odniesiono się do paszportów renowacji budynku jako przykładu środka, za pomocą którego państwa członkowskie mogą wspierać efektywne pod względem kosztów renowacje i etapowe ważniejsze renowacje. W dyrektywie w sprawie charakterystyki energetycznej budynków nie określono szczegółowo, co stanowi paszport renowacji budynku, ale w innym dokumencie (10) wskazano szereg wspólnych elementów, które można wykorzystać jako przykłady: jest to dokument w wersji elektronicznej lub papierowej przedstawiający długoterminowy (15-20-letni) plan etapowej renowacji (najlepiej obejmujący możliwie najmniej etapów) konkretnego budynku; plan ten może wynikać z audytu energetycznego na miejscu spełniającego konkretne kryteria jakościowe i określającego odpowiednie środki i renowacje, które mogą przyczynić się do poprawy charakterystyki energetycznej budynku (11).

2.3.1.4. Polityki i działania dotyczące budynków, które wykazują najgorszą charakterystykę energetyczną, oraz ubóstwa energetycznego – art. 2a ust. 1 lit. d) dyrektywy w sprawie charakterystyki energetycznej budynków

Zgodnie z art. 2a ust. 1 lit. d) dyrektywy w sprawie charakterystyki energetycznej budynków każda długoterminowa strategia renowacji obejmuje „przegląd polityk i działań ukierunkowanych na te segmenty krajowych zasobów budowlanych, które wykazują najgorszą charakterystykę energetyczną, na gospodarstwa domowe, w których występuje problem sprzeczności bodźców oraz na niedoskonałości rynku oraz zarys właściwych działań krajowych, które przyczyniają się do złagodzenia ubóstwa energetycznego”.

To nowy element, którego nie było w art. 4 dyrektywy w sprawie efektywności energetycznej. Sporządzane przez państwa członkowskie długoterminowe strategie renowacji będą teraz musiały przedstawiać przegląd polityk i działań ukierunkowanych na:

a) zasoby budowlane, które wykazują najgorszą charakterystykę energetyczną;

b) gospodarstwa domowe, w których występuje problem sprzeczności bodźców (12);

c) niedoskonałości rynku; oraz

d) złagodzenie ubóstwa energetycznego.

Przegląd ten powinien zawierać co najmniej krótki opis każdej polityki i każdego działania, ich zakres i czas trwania, przeznaczony na nie budżet oraz ich oczekiwane skutki.

Do państw członkowskich należy określenie tych segmentów ich krajowych zasobów budowlanych, które wykazują najgorszą charakterystykę energetyczną, na przykład poprzez:

a) ustalenie określonego progu, takiego jak kategoria charakterystyki energetycznej budynku (np. poniżej „D”);

b) wykorzystanie wartości zużycia energii pierwotnej (wyrażonego w kWh/m2 rocznie); lub nawet

c) ukierunkowanie działań na budynki zbudowane przed określoną datą (np. przed 1980 r.).

W przypadku „gospodarstw domowych, w których występuje problem sprzeczności bodźców” zachęca się państwa członkowskie do zapoznania się ze sprawozdaniem Wspólnego Centrum Badawczego (JRC) „Overcoming the split-incentive barrier in the building sector” [„Przezwyciężenie bariery sprzeczności bodźców w sektorze budynków”] z 2014 r. (13).

Termin „niedoskonałości rynku” odnosi się do szeregu problemów, które zwykle opóźniają przekształcanie zasobów budowlanych i wykorzystywanie potencjalnych oszczędności energii w sposób opłacalny. Mogą one obejmować na przykład:

a) brak zrozumienia zużycia energii i potencjalnych oszczędności;

b) ograniczoną działalność w zakresie renowacji i budownictwa w okresie po kryzysie;

c) brak atrakcyjnych produktów finansowych;

d) ograniczone informacje o zasobach budowlanych; oraz

e) ograniczone wykorzystanie efektywnych energetycznie i inteligentnych technologii (14).

Odniesienie do „ubóstwa energetycznego” w zmienionej dyrektywie w sprawie charakterystyki energetycznej budynków nie jest nowe. W dyrektywie w sprawie efektywności energetycznej odniesiono się do „ubóstwa energetycznego” (art. 7 oraz motywy 49 i 53 dyrektywy w sprawie efektywności energetycznej). Ubóstwo energetyczne jest wynikiem połączenia niskich dochodów, wysokich wydatków na energię i słabej charakterystyki energetycznej budynków mieszkalnych – skuteczne działania mające złagodzić ubóstwo energetyczne powinny zatem obejmować środki w zakresie efektywności energetycznej obok środków z zakresu polityki społecznej. Chociaż w długoterminowych strategiach renowacji szeregu państw członkowskich odniesiono się już do kwestii ubóstwa energetycznego, dyrektywa w sprawie charakterystyki energetycznej budynków wymaga obecnie, aby długoterminowe strategie renowacji obejmowały zarys „właściwych działań krajowych, które przyczyniają się do złagodzenia ubóstwa energetycznego” (15).

Art. 2a ust. 1 lit. d) dyrektywy w sprawie charakterystyki energetycznej budynków wraz z motywem 11 dyrektywy (UE) 2018/844 zapewniają państwom członkowskim odpowiednią elastyczność pod względem wdrażania prawodawstwa z uwzględnieniem warunków krajowych, bez ingerowania w ich kompetencje w zakresie polityki społecznej (16).

2.3.1.5. Polityka i działania dotyczące budynków publicznych – art. 2a ust. 1 lit. e) dyrektywy w sprawie charakterystyki energetycznej budynków

Zgodnie z art. 2a ust. 1 lit. e) dyrektywy w sprawie charakterystyki energetycznej budynków każda długoterminowa strategia renowacji musi obejmować „politykę i działania ukierunkowane na wszystkie budynki publiczne”.

Zakres stosowania długoterminowych strategii renowacji zgodnie z art. 4 dyrektywy w sprawie efektywności energetycznej obejmował już niektóre budynki publiczne. W art. 2a dyrektywy w sprawie charakterystyki energetycznej budynków wymaga się jednak obecnie, aby długoterminowe strategie renowacji obejmowały konkretną politykę i działania ukierunkowane na wszystkie budynki publiczne. Powinny one obejmować bieżące inicjatywy państw członkowskich mające na celu wypełnianie obowiązków wynikających z dyrektywy w sprawie charakterystyki energetycznej budynków i dyrektywy w sprawie efektywności energetycznej (17).

Zarówno dyrektywa w sprawie efektywności energetycznej, jak i dyrektywa w sprawie charakterystyki energetycznej budynków wymagają, aby organy publiczne dawały przykład, wdrażając jako jedne z pierwszych ulepszenia w zakresie efektywności energetycznej; zob. w szczególności art. 5 i 6 dyrektywy w sprawie efektywności energetycznej, które mają zastosowanie do „budynków instytucji publicznych”.

Art. 2a ust. 1 lit. e) dyrektywy w sprawie charakterystyki energetycznej budynków ma jednak szerszy zakres stosowania niż art. 5 i 6 dyrektywy w sprawie efektywności energetycznej, ponieważ dotyczy wszystkich budynków publicznych a nie tylko „budynków instytucji publicznych” (18), które są własnością instytucji rządowych oraz przez nie zajmowane. Polityka i działania zgodnie z art. 2a ust. 1 lit. e) powinny obejmować przykładowo budynki zajmowane (np. dzierżawione lub wynajmowane) przez władze lokalne lub regionalne oraz budynki będące własnością instytucji rządowych na szczeblu centralnym i władz regionalnych lub lokalnych, ale niekoniecznie przez nie zajmowane.

W odróżnieniu od art. 5 ust. 2 dyrektywy w sprawie efektywności energetycznej (19) w art. 2a dyrektywy w sprawie charakterystyki energetycznej budynków nie zwalnia się żadnych kategorii budynków publicznych. Zasadniczo ma on zatem zastosowanie do budynków, które mogą być zwolnione w określonym państwie członkowskim z obowiązku renowacji zgodnie z art. 5 ust. 2 dyrektywy w sprawie efektywności energetycznej. Wiele budynków wymienionych w art. 5 ust. 2 dyrektywy w sprawie efektywności energetycznej może mieć znaczny wkład w osiągnięcie założeń krajowych.

Mechanizmy i zachęty finansowe powinny propagować inwestycje organów publicznych w zasoby budynków energooszczędnych na przykład dzięki partnerstwom publiczno-prywatnym lub opcjonalnym umowom o poprawie efektywności energetycznej (20) poprzez finansowanie pozabilansowe zgodnie z zasadami rachunkowości i wytycznymi Eurostatu (21).

2.3.1.6. Zachęty do stosowania inteligentnych technologii i umiejętności – art. 2a ust. 1 lit. f) dyrektywy w sprawie charakterystyki energetycznej budynków

Jednym z celów przeglądu dyrektywy w sprawie charakterystyki energetycznej budynków była jej aktualizacja z postępami technologicznymi takimi jak technologie inteligentnych budynków oraz umożliwienie korzystania z pojazdów elektrycznych i innych technologii, zarówno poprzez szczegółowe wymogi dotyczące instalacji, jak i zapewnienie, aby specjaliści z zakresu budownictwa mogli przekazywać wymagane umiejętności i wiedzę fachową.

Art. 2a ust. 1 lit. f) dyrektywy w sprawie charakterystyki energetycznej budynków stanowi, że „długoterminowe strategie renowacji obejmują przegląd krajowych inicjatyw służących wspieraniu inteligentnych technologii oraz budynków i społeczności korzystających z dobrej łączności, a także umiejętności i kształcenie w sektorze budownictwa i efektywności energetycznej”.

To nowy element, którego nie było w art. 4 dyrektywy w sprawie efektywności energetycznej. Sporządzane przez państwa członkowskie długoterminowe strategie renowacji będą teraz musiały przedstawiać przegląd krajowych inicjatyw wspierających:

a) inteligentne technologie oraz budynki i społeczności korzystające z dobrej łączności; oraz

b) umiejętności i kształcenie w sektorze budownictwa i efektywności energetycznej.

Przegląd ten powinien zawierać co najmniej krótki opis każdej inicjatywy, jej zakres i czas trwania, przeznaczony na nią budżet oraz jej oczekiwane skutki.

Inteligencja budynków stanowi kluczowy element niskoemisyjnego i bardziej dynamicznego systemu energetycznego o dużym udziale odnawialnych źródeł energii, służący osiągnięciu celów UE na 2030 r. w zakresie efektywności energetycznej i energii ze źródeł odnawialnych, a także niskoemisyjnych zasobów budowlanych do 2050 r. Zgodnie z art. 2a lit. f) dyrektywy w sprawie charakterystyki energetycznej budynków długoterminowe strategie renowacji muszą zawierać opis krajowych inicjatyw w zakresie inteligentnych technologii oraz budynków i społeczności korzystających z dobrej łączności, które mogą mieć na celu na przykład:

a) osiągnięcie wysokiej efektywności energetycznej poprzez optymalne funkcjonowanie budynku i umożliwienie utrzymania systemów technicznych budynku;

b) wzmocnienie roli elastyczności po stronie popytu pod względem zwiększania udziału odnawialnych źródeł energii w systemie energetycznym i zapewnienia, aby przenieść odnoszone z tego tytułu korzyści na konsumentów;

c) zapewnienie, aby potrzeby użytkowników budynku zostały zaspokojone i aby użytkownicy mogli odpowiednio postępować z budynkiem; oraz

d) przyczynienie się do utworzenia budynków korzystających z dobrej łączności (22) oraz inteligentnych społeczności również wspierających rozwiązania dla inteligentnych miast ukierunkowane na obywatela i oparte na standardach otwartych.

Państwa członkowskie mogą rozważyć przyjęcie środków sprzyjających instalowaniu punktów ładowania i infrastruktury kanałowej dla pojazdów elektrycznych w kontekście projektów dotyczących renowacji budynków, nawet jeżeli dana renowacja nie jest uznawana za „ważniejszą renowację” w rozumieniu art. 2 pkt 10 dyrektywy w sprawie charakterystyki energetycznej budynków.

Kluczowe znaczenie w zapewnieniu transferu wiedzy z zakresu kwestii związanych z wdrożeniem dyrektywy w sprawie charakterystyki energetycznej budynków ma szkolenie ekspertów w dziedzinie energii. Zgodnie z art. 17 dyrektywy w sprawie charakterystyki energetycznej budynków państwa członkowskie muszą zapewnić, aby wydawanie świadectw charakterystyki energetycznej budynków i przeglądy systemów ogrzewania i klimatyzacji były przeprowadzane w sposób niezależny przez wykwalifikowanych lub akredytowanych ekspertów. Długoterminowe strategie renowacji powinny zawierać przegląd krajowych inicjatyw służących wspieraniu umiejętności, które specjaliści w zakresie budownictwa powinni posiadać, aby stosować nowe techniki i technologie w dziedzinie budynków o niemal zerowym zużyciu energii i renowacji energetycznej.

2.3.1.7. Szacunki oszczędności energii i szerszych korzyści – art. 2a ust. 1 lit. g) dyrektywy w sprawie charakterystyki energetycznej budynków

W art. 4 lit. e) dyrektywy w sprawie efektywności energetycznej zawarto już wymóg, aby długoterminowe strategie renowacji przedstawiały oparte na faktach szacunki oczekiwanej oszczędności energii i szerszych korzyści.

Zgodnie z art. 2a ust. 1 lit. g) dyrektywy w sprawie charakterystyki energetycznej budynków każda długoterminowa strategia renowacji musi obejmować „oparte na faktach szacunki spodziewanych oszczędności energii i szersze korzyści, dotyczące np. zdrowia, bezpieczeństwa i jakości powietrza”.

Poprawka ta zawiera niewyczerpujący wykaz rodzajów szerszych korzyści, które powinny być ocenione w długoterminowych strategiach renowacji. Niektóre środki odnoszące się do charakterystyki energetycznej budynku mogą się również przyczynić do tworzenia zdrowego środowiska w pomieszczeniach. Środki powinny mieć na celu na przykład:

a) zapobieganie usuwaniu w sposób nielegalny substancji szkodliwych takich jak azbest (23);

b) ułatwianie przestrzegania obowiązujących aktów ustawodawczych w sprawie warunków pracy, zdrowia i bezpieczeństwa oraz emisji (24); oraz

c) wspieranie wyższych poziomów komfortu i samopoczucia użytkowników, np. poprzez zapewnienie pełnej i jednolitej izolacji (25) oraz odpowiedniej instalacji i dostosowania systemów technicznych budynku (w szczególności ogrzewania i klimatyzacji, wentylacji oraz systemów automatyki i sterowania budynku).

Szersze korzyści mogą również obejmować niższe koszty ponoszone w związku z chorobami i koszty zdrowotne, większą produktywność pracy wynikającą z lepszych warunków pracy i życia, większą liczbę miejsc pracy w sektorze budynków oraz redukcję emisji, w tym emisji dwutlenku węgla w całym cyklu życia (26).

Ocena potencjalnych szerszych korzyści związanych ze środkami w zakresie efektywności energetycznej może umożliwić przyjęcie bardziej holistycznego i zintegrowanego podejścia na szczeblu krajowym, podkreślającego synergie, które można osiągnąć z innymi obszarami polityki, oraz – w najlepszym wypadku – angażującego inne jednostki rządowe, np. te odpowiedzialne za kwestie związane ze zdrowiem, środowiskiem, finansami i infrastrukturą.

W związku z tymi elementami powszechnie uważa się, że z działaniami mającymi na celu zmniejszenie zużycia energii zwykle wiążą się konsekwencje w postaci emisji dwutlenku węgla związanych z produkcją wyrobów budowlanych i budową. Zmniejszenia codziennego zużycia energii w najlepszym wypadku nie należy zatem rozpatrywać w izolacji, ponieważ nie sposób uniknąć kompromisu w zakresie kosztów i korzyści związanych z emisją dwutlenku węgla. Mimo że kwestia ta nie została zbadana w ramach dyrektywy w sprawie charakterystyki energetycznej budynków, podejście oparte na dwutlenku węgla w całym cyklu życia pomogłoby zidentyfikować najlepsze pod względem ogólnym połączone możliwości redukcji emisji dwutlenku węgla w cyklu życia, a także pomaga uniknąć wszelkich niezamierzonych konsekwencji. Co więcej, pomaga też w znalezieniu rozwiązania najbardziej opłacalnego. Budynek niskoemisyjny to ponadto taki budynek, który pozwala na optymalizację wykorzystania zasobów, a tym samym na ograniczenie emisji dwutlenku węgla podczas budowy i użytkowania przez cały okres jego eksploatacji.

Renowacja może odbywać się w sposób umożliwiający oddzielenie od siebie poszczególnych wyrobów budowlanych, gdy zbliża się koniec okresu eksploatacji budynku lub gdy budynek przechodzi kolejną ważniejszą renowację. Pozwala to na ponowne wykorzystanie lub recykling, dzięki któremu można w znacznym stopniu zmniejszyć ilość odpadów z rozbiórki przekazywanych do składowisk. Możliwości wprowadzenia w przyszłości obiegu zamkniętego zależą bezpośrednio od tego, w jaki sposób prowadzona jest renowacja, jakie materiały są wybierane i w jaki sposób są one montowane. Recykling materiałów może mieć pozytywny wpływ na zużycie energii, ponieważ produkcja pierwotnych wyrobów budowlanych zwykle wymaga zużycia większej ilości energii niż wykorzystanie wyrobów wtórnych.

Korzyści mogą obejmować również środki służące dostosowaniu budynków do zmiany klimatu (27), w szczególności środki takie jak urządzenia zacieniające chroniące budynki przed przegrzaniem podczas fal upałów, które mają bezpośredni wpływ na zużycie energii przez budynek poprzez zmniejszenie zapotrzebowania na chłodzenie czynne (28). Ponadto w przypadku nowych budynków i budynków poddanych ważniejszym renowacjom zaleca się podejmowanie działań mających na celu uniknięcie tworzenia barier utrudniających dostęp dla osób niepełnosprawnych, a w stosownych przypadkach należy też likwidować istniejące bariery (29).

Ponadto państwa członkowskie mogą zamieścić w swoich opartych na faktach szacunkach korzyści związanych ze zdrowiem, bezpieczeństwem i jakością powietrza skutki działań, jakie podejmują na podstawie art. 7 akapit piąty dyrektywy w sprawie charakterystyki energetycznej budynków (30). Co więcej, mogą one obejmować skutki działań podjętych na podstawie art. 2a ust. 7 dyrektywy w sprawie charakterystyki energetycznej budynków, który odnosi się do bezpieczeństwa przeciwpożarowego oraz ryzyka związanego z intensywną aktywnością sejsmiczną.

2.3.2. Plan działania – art. 2a ust. 2 dyrektywy w sprawie charakterystyki energetycznej budynków

Zgodnie z art. 2a ust. 2 dyrektywy w sprawie charakterystyki energetycznej budynków

„[w] swoich długoterminowych strategiach renowacji każde państwo członkowskie ustala plan działania zawierający działania i określone na poziomie krajowym wymierne wskaźniki postępów służące osiągnięciu długoterminowego celu na 2050 r. zakładającego zredukowanie emisji gazów cieplarnianych w Unii o 80-95 % w porównaniu z 1990 r., celem zapewnienia wysokiej efektywności energetycznej i dekarbonizacji krajowych zasobów budowlanych oraz celem umożliwienia opłacalnego przekształcenia istniejących budynków w budynki o niemal zerowym zużyciu energii. Plan działania zawiera orientacyjne cele pośrednie na lata 2030, 2040 i 2050 oraz określa, jak przyczyniają się one do osiągnięcia celów Unii w zakresie efektywności energetycznej zgodnie z dyrektywą 2012/27/UE”.

To nowy element, którego nie było w art. 4 dyrektywy w sprawie efektywności energetycznej.

Celem nadrzędnym jest osiągnięcie wysoce energooszczędnego i całkowicie bezemisyjnego zasobu budowlanego; jest to niezbędne do osiągnięcia celu UE polegającego na zmniejszeniu emisji gazów cieplarnianych. „Niskoemisyjny” zasób budowlany nie jest zdefiniowany w przepisach UE, ale można przyjąć, że jest to budynek, którego emisje dwutlenku węgla zostały obniżone do zera poprzez zmniejszenie zapotrzebowania na energię i zapewnienie, aby pozostałe zapotrzebowanie było zaspokojone w możliwie największym stopniu ze źródeł bezemisyjnych. Takie podejście umożliwia różne sposoby obniżenia emisyjności z uwzględnieniem krajowego koszyka energetycznego danego państwa członkowskiego, jego preferencji, potencjału i charakterystyki.

Ponieważ strategie mają na celu określenie długoterminowej wizji osiągnięcia celu dotyczącego obniżenia emisyjności do 2050 r., państwa członkowskie nie powinny poprzestawać na zwykłym wykazie istniejących środków (który zawiera elementy krótkoterminowe), ale powinny przedstawić długoterminowy przegląd rozwoju przyszłych polityk i środków. Ma to być możliwe dzięki ramom planu działania określonym w nowym art. 2a.

Zgodnie z art. 2a ust. 2 plany działania muszą zawierać:

a) wymierne wskaźniki postępów – mogą to być zmienne ilościowe lub jakościowe służące do pomiaru postępów w osiąganiu długoterminowego celu na 2050 r. zakładającego zredukowanie emisji gazów cieplarnianych w Unii oraz zapewnienie wysokiej efektywności energetycznej i niskoemisyjności krajowych zasobów budowlanych. W stosownych przypadkach można dokonywać ich przeglądu; oraz

b) orientacyjne cele pośrednie – mogą to być cele ilościowe lub jakościowe. Państwa członkowskie muszą uwzględniać „orientacyjne cele pośrednie na lata 2030, 2040 i 2050 oraz określać, jak przyczyniają się one do osiągnięcia celów Unii w zakresie efektywności energetycznej zgodnie z [dyrektywą w sprawie efektywności energetycznej]”.

Państwa członkowskie mogą dostosować swoje cele pośrednie i wskaźniki do specyfiki krajowej. Intencją nie jest wprowadzenie celu sektorowego dla sektora budynków, ani też ustanowienie prawnie wiążących celów. Chodzi o to, aby państwa członkowskie określiły szczegółowe cele pośrednie i zdecydowały, czy mają one być wiążące dla sektora budynków (wykraczając tym samym poza obowiązki, o których mowa w dyrektywie w sprawie charakterystyki energetycznej budynków). Państwa członkowskie powinny jednak pamiętać, że wyznaczenie ambitnych i jasnych celów pośrednich ma kluczowe znaczenie dla zmniejszenia ryzyka i wątpliwości inwestora, a także dla zaangażowania zainteresowanych stron i przedsiębiorstw. Głównym czynnikiem przy określaniu wymiernych wskaźników jest dostępność spójnych i wiarygodnych danych.

Ponieważ budynki stanowią najważniejszy filar polityki w zakresie efektywności energetycznej, zgodnie z art. 2a ust. 2 długoterminowe strategie renowacji muszą określać, jak cele pośrednie na lata 2030, 2040 i 2050 przyczyniają się do osiągnięcia orientacyjnego celu przewodniego wyznaczonego przez państwa członkowskie zgodnie z art. 3 dyrektywy w sprawie efektywności energetycznej. Ta informacja może pomóc decydentom w kształtowaniu przyszłej polityki w zakresie efektywności energetycznej i opracowaniu odpowiednich środków.

W poniższej tabeli przedstawiono możliwe ramy określania wskaźników i celów pośrednich.

Art. 2a dyrektywy w sprawie charakterystyki energetycznej budynków Wskaźniki (w celu redukcji emisji gazów cieplarnianych + obniżenia emisyjności zasobów budowlanych + ułatwienia opłacalnego przekształcenia) Cele pośrednie (które przyczyniają się do osiągnięcia celów UE w zakresie efektywności energetycznej) Ust. 1 a) przegląd krajowych zasobów budowlanych oparty, w stosownych przypadkach, na próbkach statystycznych i przewidywanym udziale w 2020 r. budynków poddanych renowacji; — Liczba budynków/budynków mieszkalnych/m2: — według rodzaju budynku, — według wieku budynku, — według rozmiaru budynku, — według strefy klimatycznej. — Roczne zużycie energii: — według rodzaju budynku, — według przeznaczenia końcowego. — Odsetek budynków poddanych renowacji w ciągu roku: — według rodzaju renowacji, — według sektora budynków – mieszkalne/niemieszkalne. — Powierzchnia poddana renowacji w m2: — według rodzaju budynku, — według rozmiaru budynku, — według wieku budynku. — Liczba świadectw charakterystyki energetycznej: — według rodzaju budynku, — według klasy efektywności energetycznej. — Liczba/m2 budynków o niemal zerowym zużyciu energii: — według sektora budynków. — Oszczędność energii (w % w ujęciu bezwzględnym i względnym) według sektora budynków (budynki mieszkalne, niemieszkalne itp.). — % budynków poddanych renowacji (według rodzaju renowacji). — Redukcja emisji CO2 w sektorze budynków (renowacja/nowe budynki). — % budynków o niemal zerowym zużyciu energii (według sektora budynków). b) określenie opłacalnych podejść do renowacji właściwych dla danego typu budynków i strefy klimatycznej, z uwzględnieniem, w stosownych przypadkach, ewentualnych właściwych punktów aktywacji w cyklu życia budynku; — Opłacalność głównych działań renowacyjnych (np. obecne wartości netto, okres spłaty, koszty inwestycyjne przypadające na oszczędności roczne): — według rodzaju budynku, — według strefy klimatycznej. — Potencjał oszczędności energii ogółem: — według sektora budynków. c) polityka i działania stymulujące opłacalne ważniejsze renowacje budynków, w tym etapowe ważniejsze renowacje, i wspierające efektywne pod względem kosztów ukierunkowane środki i renowacje, np. przez wprowadzenie opcjonalnego systemu paszportów renowacji budynku; — Całkowity i roczny odsetek budynków poddanych ważniejszej renowacji i renowacji w celu przekształcenia w budynek o niemal zerowym zużyciu energii. — Publiczne zachęty do ważniejszych renowacji. — Inwestycje publiczne i prywatne w ważniejsze renowacje. — Oszczędność energii dzięki ważniejszym renowacjom. d) przegląd polityk i działań ukierunkowanych na te segmenty krajowych zasobów budowlanych, które wykazują najgorszą charakterystykę energetyczną, na gospodarstwa domowe, w których występuje problem sprzeczności bodźców oraz na niedoskonałości rynku oraz zarys właściwych działań krajowych, które przyczyniają się do złagodzenia ubóstwa energetycznego; — Inwestycje publiczne w politykę mającą na celu rozwiązanie wspomnianych problemów (sprzeczność bodźców, ubóstwo energetyczne itp.). — Odsetek wynajętych domów posiadających świadectwa charakterystyki energetycznej poniżej określonego poziomu wydajności. — Wskaźniki ubóstwa energetycznego: — odsetek osób dotkniętych ubóstwem energetycznym, — odsetek całkowitego dochodu rozporządzalnego gospodarstwa domowego przeznaczony na energię, — zaległości z zapłatą rachunków za media, — ludność mieszkająca w nieodpowiednich warunkach mieszkaniowych (np. cieknący dach) lub z nieodpowiednimi systemami ogrzewania i chłodzenia. — Odsetek budynków o najniższej klasie efektywności energetycznej. — Ograniczenie liczby osób dotkniętych ubóstwem energetycznym w %. — Ograniczenie liczby budynków o najniższej klasie efektywności energetycznej w %. e) polityka i działania ukierunkowane na wszystkie budynki publiczne; — powierzchnia budynków publicznych poddanych renowacji w m2: — według rodzaju budynku, — według rozmiaru budynku, — według strefy klimatycznej. — Oszczędność energii w budynkach publicznych. f) przegląd krajowych inicjatyw służących wspieraniu inteligentnych technologii oraz budynków i społeczności korzystających z dobrej łączności, a także umiejętności i kształcenie w sektorze budownictwa i efektywności energetycznej; — Liczba budynków wyposażonych w systemy zarządzania energią w budynku lub podobne inteligentne systemy: — według rodzaju budynku (z naciskiem na niemieszkalne). — Inwestycje publiczne i prywatne w inteligentne technologie (w tym inteligentne sieci energetyczne). — Obywatele należący do społeczności energetycznych. — Liczba absolwentów — kursów uniwersyteckich ukierunkowanych na efektywność energetyczną i powiązane inteligentne technologie, — szkoleń zawodowych/technicznych (jednostki certyfikujące charakterystyki energetyczne, inspektorzy HVAC itp.). — Liczba instalatorów wyszkolonych w zakresie nowych technologii i praktyk pracy. — Budżet krajowych programów badawczych w obszarze efektywności energetycznej budynków. — Udział uniwersytetów krajowych w międzynarodowych naukowych projektach badawczych (np. „Horyzont 2020”) w zakresie kwestii związanych z efektywnością energetyczną budynków. — Odsetek budynków wyposażonych w systemy zarządzania energią w budynku lub podobne inteligentne systemy: — według rodzaju budynku. g) oparte na faktach szacunki spodziewanych oszczędności energii i szersze korzyści, dotyczące np. zdrowia, bezpieczeństwa i jakości powietrza. — Zmniejszenie kosztów energii na gospodarstwo domowe (średnio)/zmniejszenie ubóstwa energetycznego. — Rzeczywista osiągnięta oszczędność energii. — Średnie/zagregowane wskaźniki jakości powietrza wewnątrz budynków oraz wskaźnik komfortu termalnego. — Koszt chorób, których udało się uniknąć/zmniejszenie kosztów zdrowotnych związanych ze środkami w zakresie efektywności energetycznej. — Redukcja emisji dwutlenku węgla w całym cyklu życia. — Poprawa wskaźnika DALY (lata życia skorygowane niepełnosprawnością)/QALY (lata życia skorygowane o jakość) dzięki poprawie zasobów budowlanych i warunków życia. — Zwiększenie produktywności pracy dzięki lepszemu środowisku pracy i poprawie warunków życia. — Redukcja emisji. — Zatrudnienie w sektorze budynków (liczba utworzonych miejsc pracy w podziale na mln EUR zainwestowane w sektor). — Wzrost PKB w sektorze budynków. — Wartość importu energii do danego państwa członkowskiego w % (środki w zakresie bezpieczeństwa energetycznego). — Usuwanie barier utrudniających dostęp osobom niepełnosprawnym/zapobieganie tym barierom Ust. 3 a) agregacja projektów, w tym przez platformy lub grupy inwestycyjne oraz poprzez konsorcja małych i średnich przedsiębiorstw, aby ułatwić inwestorom dostęp oraz zapewnić potencjalnym klientom rozwiązania pakietowe; Liczba zintegrowanych/zagregowanych projektów. b) zmniejszanie postrzeganego ryzyka dotyczącego działań w zakresie efektywności energetycznej dla inwestorów i sektora prywatnego; Postrzegane ryzyko związane ze stosowaniem rozwiązań w zakresie efektywności energetycznej (na podstawie wyników badań). c) wykorzystanie funduszy publicznych do lewarowania dodatkowych inwestycji w sektorze prywatnym oraz zaradzenia konkretnym niedoskonałościom rynku; Inwestycje publiczne wyrażone jako odsetek łącznych inwestycji na rzecz oszczędności energii. Inicjatywy realizowane w ramach partnerstw publiczno-prywatnych d) wspieranie inwestycji w zasoby energooszczędnych budynków użytku publicznego zgodnie z wytycznymi Eurostatu; oraz Inwestycje w renowacje zwiększające efektywność energetyczną zasobów budynków użytku publicznego e) łatwo dostępne i przejrzyste narzędzia doradcze, takie jak punkty kompleksowej obsługi dla konsumentów czy usługi doradcze w zakresie energii, dotyczące właściwych renowacji zwiększających efektywność energetyczną i instrumentów finansowania. Wdrożone inicjatywy w zakresie punktów kompleksowej obsługi. Inicjatywy uświadamiające (liczba, grupa docelowa, do której udało się dotrzeć, podjęcie działań przez grupę docelową). — Liczba inicjatyw w zakresie punktów kompleksowej obsługi. — Podniesienie poziomu świadomości i podjęcie konkretnych działań.

2.3.3. Konsultacje społeczne i monitorowanie

Zgodnie z art. 2a ust. 5 dyrektywy w sprawie charakterystyki energetycznej budynków:

„[a]by wspierać rozwijanie swoich długoterminowych strategii renowacji, każde państwo członkowskie przeprowadza konsultacje społeczne w sprawie długoterminowych strategii renowacji, zanim przedstawi je Komisji. Każde państwo członkowskie załącza streszczenie wyników konsultacji społecznych do swojej długoterminowej strategii renowacji. W trakcie realizacji ich długoterminowych strategii renowacji każde państwo członkowskie określa procedurę konsultacji w sposób sprzyjający włączeniu społecznemu”.

To nowy element, którego nie było w art. 4 dyrektywy w sprawie efektywności energetycznej. Konsultacje dotyczą kompletnych długoterminowych strategii renowacji, w tym mechanizmów finansowania służących zmobilizowaniu inwestycji, do których państwa członkowskie mają zapewnić łatwiejszy dostęp.

Ponieważ konsultacje społeczne mogą przyczynić się do osiągnięcia lepszych wyników politycznych, w dyrektywie w sprawie charakterystyki energetycznej budynków ustanowiono wymóg ich przeprowadzania, pozostawiając jednak państwom członkowskim możliwość określenia ich formy (np. konsultacje otwarte lub skierowane do określonej grupy) oraz metody ich przeprowadzania (np. organizowanie spotkań/wydarzeń z osobistym udziałem zainteresowanych stron, przesyłanie oświadczeń na piśmie lub wypełnianie kwestionariuszy internetowych). Państwa członkowskie mogą już dysponować procedurami przeprowadzania konsultacji w kwestii istotnych inicjatyw politycznych lub ustawodawczych, które mogą okazać się odpowiednie w przypadku długoterminowych strategii renowacji (31).

Zgodnie z art. 2a ust. 5 dyrektywy w sprawie charakterystyki energetycznej budynków państwa członkowskie, zanim przedstawią Komisji swoje długoterminowe strategie renowacji, muszą przeprowadzić konsultacje społeczne, niezależnie od tego, czy jest to wymagane w ich przepisach krajowych czy też nie. Konsultacje społeczne przeprowadzane w okresie wdrażania długoterminowych strategii renowacji, co jest kolejnym wymogiem przewidzianym w art. 2a ust. 5 dyrektywy w sprawie charakterystyki energetycznej budynków, stanowią dobry moment na odniesienie się przez państwa członkowskie do poczynionych postępów i stwierdzonych braków.

Państwa członkowskie mogą również rozważyć utworzenie platformy zainteresowanych stron (32). Zidentyfikowanie zainteresowanych stron i konsultowanie się z nimi może istotnie przyczynić się do skutecznego wdrożenia długoterminowych strategii renowacji. Bezpośrednie lub pośrednie angażowanie zainteresowanych stron uczestniczących w procesie poprawy efektywności energetycznej budynków ma kluczowe znaczenie w kontekście rozpowszechniania długoterminowych strategii renowacji i gromadzenia danych; może ponadto przyczynić się do propagowania konsensusu w kwestii długoterminowych strategii renowacji i przyjmowania tych strategii (33).

Państwa członkowskie mogą wziąć powyższe kwestie pod uwagę przy planowaniu swoich konsultacji społecznych. Zgodnie z art. 2a ust. 5 państwa członkowskie muszą określić procedurę konsultacji w sposób sprzyjający włączeniu społecznemu w trakcie realizacji swoich długoterminowych strategii renowacji. Państwa członkowskie powinny zapewnić dostateczną ilość czasu na przeprowadzenie konsultacji w kwestii długoterminowej strategii renowacji przed jej przedłożeniem Komisji.

Zgodnie z art. 2a ust. 5 dyrektywy w sprawie charakterystyki energetycznej budynków do długoterminowej strategii renowacji należy załączyć streszczenie wyników konsultacji społecznych. Streszczenie to może zawierać np. ogólne informacje na temat czasu trwania konsultacji, ich okresu, rodzaju (otwarte lub ukierunkowane), metody (spotkania/wydarzenia z osobistym udziałem zainteresowanych stron, przesyłanie oświadczeń na piśmie lub za pośrednictwem internetu), liczby uczestników, rodzaju uczestników (stowarzyszenia, osoby fizyczne, architekci, organy administracji regionalnej i miejskiej, inne odpowiednie władze lokalne itp.), a także najważniejszych uwag i wniosków.

2.3.4. Kwestie związane z bezpieczeństwem

Art. 2a ust. 7 dyrektywy w sprawie charakterystyki energetycznej budynków stanowi, że państwa członkowskie mogą wykorzystywać swoje długoterminowe strategie renowacji, aby zająć się bezpieczeństwem przeciwpożarowym oraz ryzykiem związanym z intensywną aktywnością sejsmiczną mającym wpływ na renowacje zwiększające efektywność energetyczną i na okres eksploatacji budynków. Przepisy tego ustępu należy odczytywać w związku z art. 7 (34) zobowiązującym państwa członkowskie do odniesienia się do tych kwestii w budynkach poddawanych ważniejszej renowacji.

Bezpieczeństwo stanowi obszar kompetencji organów krajowych, w odniesieniu do którego należy stosować przepisy krajowe właściwe ze względu na przeznaczenie budynku (np. budynek do celów mieszkalnych, budynek do celów innych niż mieszkalne, szkoła, szpital), osoby przebywające w budynku (np. przedstawiciele grup szczególnie wrażliwych, tj. dzieci, osoby niepełnosprawne lub seniorzy) i typ budynku (np. budynek kilkupiętrowy, wieżowiec) (35).

Punkty aktywacji (zob. sekcja 2.3.1.2 powyżej) mogą stanowić również dobrą okazję do ocenienia kwestii związanych z bezpieczeństwem w budynku; z kolei podejmowanie działań służących podniesieniu poziomu bezpieczeństwa może być dobrym momentem na odniesienie się do kwestii związanych z wynikami w zakresie efektywności energetycznej.

Tańsze lokale mieszkalne są zazwyczaj starsze i są często wyposażone w przestarzałe instalacje elektryczne, co znacznie zwiększa poziom narażenia konsumentów doświadczających ubóstwa energetycznego (36). Środki takie jak regularnie przeprowadzane inspekcje (w szczególności przed dokonaniem renowacji) i działania modernizacyjne służące zapewnieniu zgodności instalacji elektrycznej z obowiązującymi normami bezpieczeństwa mogą w bardzo istotnym stopniu zwiększyć poziom bezpieczeństwa elektrycznego. Należy również zachęcać odpowiednie podmioty do przeprowadzania kontroli bezpieczeństwa instalacji i urządzeń elektrycznych i gazowych.

Normy europejskie („eurokody”) stanowią kompleksowe, aktualne narzędzie opracowane z myślą o projektowaniu konstrukcji budynków i przeprowadzaniu innych prac w obszarze inżynierii lądowej zgodnie z zasadami bezpieczeństwa sejsmicznego (37) i zasadami projektowania konstrukcji budynków w sposób pozwalający zapobiegać pożarom (38).

Oczekuje się, że państwa członkowskie będą stosowały wspólne metody ustanowione w przepisach UE przy przeprowadzaniu oceny i klasyfikacji wyrobów budowlanych pod kątem ich reakcji na ogień (39), odporności ogniowej (40) i właściwości użytkowych w przypadku ich stosowania w charakterze pokrycia dachowego (41), biorąc pod uwagę kwestie związane z rozprzestrzenianiem się ognia i bezpieczną ewakuacją.

Państwa członkowskie mogą zachęcać właściwe podmioty do instalowania odpowiednich systemów wentylacji i nawadniania oraz bezpiecznej i prawidłowej instalacji elementów wyposażenia, które mogą wpływać na poziom bezpieczeństwa przeciwpożarowego, takich jak panele fotowoltaiczne i punkty ładowania pojazdów elektrycznych.

Istotną rolę mogą odegrać również działania służące zapobieganiu pożarom i środki polityki w tym zakresie, m.in. kontrole bezpieczeństwa pożarowego, działania uświadamiające w postaci wizyt w domach oraz środki ograniczające ryzyko, np. instalowanie czujników dymu.

Państwa członkowskie i zainteresowane strony mogą korzystać z rezultatów prac prowadzonych w ramach platformy wymiany informacji na temat pożarów (42) ustanowionej przez Komisję w celu usprawnienia wymiany informacji między właściwymi organami krajowymi i innymi zainteresowanymi stronami, aby czerpać korzyści z wyciągniętych wniosków i najlepszych praktyk w obszarze bezpieczeństwa przeciwpożarowego. Powinno to zwiększyć zdolność organów regulacyjnych do wywiązywania się z powierzonych im zadań z pełną świadomością zalet i wad związanych z dokonywanymi wyborami regulacyjnymi.

2.4. Zobowiązanie do ułatwiania dostępu do mechanizmów sprzyjających mobilizacji inwestycji – art. 2a ust. 3 dyrektywy w sprawie charakterystyki energetycznej budynków

Zgodnie z art. 2a ust. 3 dyrektywy w sprawie charakterystyki energetycznej budynków państwa członkowskie są zobowiązane do ułatwiania dostępu do mechanizmów finansowania wspierających mobilizację inwestycji w renowację konieczną do osiągnięcia celów, o których mowa w art. 2a ust. 1, tj. wysokiej efektywności energetycznej i niskoemisyjności zasobów budowlanych do 2050 r. oraz racjonalnego pod względem kosztów przekształcenia istniejących budynków w budynki o niemal zerowym zużyciu energii. W art. 2a ust. 3 dyrektywy w sprawie charakterystyki energetycznej budynków przedstawiono dostępne mechanizmy i rozwinięto przepisy w art. 20 dyrektywy w sprawie efektywności energetycznej zobowiązujące państwa członkowskie do ułatwiania tworzenia instrumentów finansowych lub korzystania z istniejących instrumentów dotyczących środków poprawy efektywności energetycznej.

Zgodnie z art. 2a ust. 3 dyrektywy w sprawie charakterystyki energetycznej budynków:

„Aby wesprzeć mobilizację inwestycji w renowacje konieczną do osiągnięcia celów, o których mowa w ust. 1, państwa członkowskie ułatwiają dostęp do odpowiednich mechanizmów:

a) agregacji projektów, w tym poprzez platformy lub grupy inwestycyjne oraz poprzez konsorcja małych i średnich przedsiębiorstw, aby ułatwić inwestorom dostęp oraz zapewnić potencjalnym klientom rozwiązania pakietowe;

b) zmniejszania postrzeganego ryzyka dotyczącego działań w zakresie efektywności energetycznej dla inwestorów i sektora prywatnego;

c) wykorzystania funduszy publicznych do lewarowania dodatkowych inwestycji w sektorze prywatnym oraz zaradzenia konkretnym niedoskonałościom rynku;

d) wspierania inwestycji w zasoby energooszczędnych budynków użytku publicznego zgodnie z wytycznymi Eurostatu; oraz

e) łatwo dostępnych i przejrzystych narzędzi doradczych, takich jak punkty kompleksowej obsługi dla konsumentów czy usługi doradcze w zakresie energii, dotyczące właściwych renowacji zwiększających efektywność energetyczną i instrumentów finansowania”.

Art. 4 dyrektywy w sprawie efektywności energetycznej nie zawierał tego przepisu.

Aby stworzyć odpowiednie warunki do realizacji swoich długoterminowych strategii renowacji, państwa członkowskie będą musiały zagwarantować dostęp do szeregu mechanizmów finansowych sprzyjających mobilizacji inwestycji, zwracając szczególną uwagę na sposób, w jaki powinno się korzystać z innowacyjnego finansowania, aby skutecznie zapewnić małym klientom i dostawcom możliwość podejmowania odpowiednich działań.

Poniżej przedstawiono niewyczerpujący wykaz typowych przykładów różnych rodzajów mechanizmów finansowych:

a) Agregacja projektów (i) zawarcie przez gminę w drodze zamówienia umowy o świadczenie usług energetycznych (43) na potrzeby modernizacji budynków wielorodzinnych (finansowanej z uzyskanych oszczędności energii); (ii) budowanie zdolności i prowadzenie dialogu z zainteresowanymi stronami w celu zwiększenia zdolności odpowiednich podmiotów w zakresie świadczenia usług agregacji; (iii) zawarcie przez grupę gmin w drodze zamówienia umowy o świadczenie usług energetycznych w odniesieniu do niektórych budynków publicznych będących własnością tych gmin; oraz (iv) świadczenie zintegrowanych usług w zakresie renowacji – podmiot (np. agencja energetyczna, organ władz lokalnych lub regionalnych, przedsiębiorstwo usług energetycznych („ESCO”), instytucja finansowa) może stworzyć punkt kompleksowej obsługi świadczący usługi w zakresie renowacji i finansowania w stosunkowo znormalizowany sposób, co zapewnia możliwość refinansowania zagregowanych projektów; (v) zob. również sekcja 7.2 dokumentu roboczego służb Komisji „Dobre praktyki w zakresie efektywności energetycznej” (44).

b) Zmniejszanie postrzeganego ryzyka (i) standaryzacja (np. za pośrednictwem protokołów, certyfikacji, norm) mająca na celu zmniejszenie ryzyka dla efektywności ex post; (ii) kredyty hipoteczne/pożyczki uwzględniające pozytywny wpływ elementu projektu związanego z efektywnością energetyczną na wartość składnika aktywów oraz na ryzyko kredytowe; (iii) refinansowanie (fundusze, obligacje, faktoring) zapewniające ESCO i inwestorom finansowym dostęp do długoterminowego finansowania; (iv) finansowanie podatkowe – tj. środki pieniężne pożyczane w celu zrealizowania inwestycji służących zmodernizowaniu budynków, które zwraca się za pośrednictwem podatku od nieruchomości; (v) finansowanie rachunkowe – tj. spłacanie pożyczek za pośrednictwem rachunków za zużycie mediów; w takim przypadku oszczędności energii wykorzystuje się do spłacania kosztów inwestycji; (vi) wspieranie gromadzenia dowodów potwierdzających rzeczywiste wyniki techniczne i finansowe związane z realizacją inwestycji w efektywność energetyczną, np. uzupełnianie bazy danych prowadzonej przez europejską platformę na rzecz efektywności energetycznej skorygowanej o ryzyko (DEEP) (zob. poniżej) lub tworzenie podobnych baz danych na szczeblu krajowym; (vii) zachęcanie stosownych podmiotów do opracowywania i stosowania wytycznych dotyczących sposobu przeprowadzania oceny ryzyka w odniesieniu do inwestycji w efektywność energetyczną; oraz (viii) udzielanie gwarancji beneficjentom oraz oferowanie instrumentów gwarancji pośrednikom finansowym.

Zob. również sekcja 7.3 wspomnianych powyżej „Dobrych praktyk w zakresie efektywności energetycznej”.

c) Fundusze publiczne (45) (i) program pożyczek współfinansowany z funduszy publicznych; (ii) instrumenty oparte na podziale ryzyka (np. pożyczki, instrumenty gwarancji i pomoc techniczna); (iii) dotacje dla konsumentów podatnych na zagrożenia; (iv) dotacje na pomoc techniczną oraz dotacje na pokrycie kosztów świadectw charakterystyki energetycznej i audytów energetycznych oraz (w przypadkach, w których nie są one wymagane) dotacje zachęcające do korzystania ze świadectw charakterystyki energetycznej, które zwiększają poziom świadomości w zakresie możliwości inwestycyjnych; oraz (v) fundusze na rzecz efektywności energetycznej. Zob. również sekcja 7.1 dokumentu Komisji z 2016 r. dotyczącego dobrych praktyk.

d) Wspieranie inwestycji w zasoby energooszczędnych budynków użytku publicznego (i) pomoc na wykonywanie umów o poprawę efektywności energetycznej (ułatwienia rynkowe, umowy ramowe, praktyczne poradniki itp.); (ii) ramy legislacyjne przyczyniające się do rozwoju ESCO i ogólnie rozumianego rynku usług energetycznych; (iii) budowanie zdolności poprzez zapewnianie pomocy w opracowywaniu projektów, organizowanie szkoleń, udzielanie wsparcia partnerskiego itp.; oraz (iv) usprawnianie agregacji małych projektów w budynkach publicznych (np. podobnych projektów realizowanych w różnych gminach lub przez różnych właścicieli będących organami publicznymi).

e) Łatwo dostępne i przejrzyste narzędzia doradcze i usługi doradcze w zakresie energii: (i) punkt kompleksowej obsługi lub zintegrowana usługa w zakresie finansowania i renowacji; (ii) usługi doradcze; (iii) wytyczne techniczne w zakresie finansowania i renowacji; oraz (iv) świadczenie usług w zakresie edukacji finansowej, aby przyczynić się do lepszego zrozumienia funkcjonowania różnych instrumentów finansowych.

W podsekcji 2.6 przedstawiono przykładowe mechanizmy finansowania.

Powyższe przepisy są zgodne z inicjatywą Komisji w zakresie inteligentnego finansowania inteligentnych budynków (46), której pierwszy filar dotyczy bardziej efektywnego wykorzystywania funduszy publicznych poprzez:

a) budowanie zdolności w celu propagowania korzystania z instrumentów finansowych (np. forów inwestycyjnych na rzecz zrównoważonej energii (47));

b) opracowywanie elastycznych platform na rzecz efektywności energetycznej i finansowania odnawialnych źródeł energii; oraz

c) objaśnienie podejścia księgowego do umów o poprawę efektywności energetycznej.

Zapewni to możliwość skuteczniejszego rozdysponowywania i łączenia funduszy publicznych oraz przyspieszy proces wdrażania instrumentów finansowych. Elastyczne platformy finansowania będą oferowały beneficjentom końcowym bardziej atrakcyjne opcje finansowania dzięki podziałowi ryzyka i możliwie jak najlepszemu wykorzystywaniu funduszy publicznych, uwzględniając środki udostępniane w ramach europejskich funduszy strukturalnych i inwestycyjnych oraz Europejskiego Funduszu na rzecz Inwestycji Strategicznych.

Drugi filar inicjatywy w zakresie inteligentnego finansowania inteligentnych budynków (agregacja i pomoc w opracowywaniu projektów) obejmuje:

a) zwiększenie skali pomocy w opracowywaniu projektów zapewnianej na szczeblu UE; oraz

b) zachęcanie do rozwijania punktów kompleksowej obsługi odpowiedzialnych za świadczenie usług w zakresie efektywności energetycznej na szczeblu lokalnym/regionalnym.

Ułatwi to podmiotom odpowiedzialnym za opracowywanie projektów zagwarantowanie pełnego wykorzystania potencjału zgłaszanych koncepcji i zapewni właścicielom budynków, gospodarstwom domowym oraz przedsiębiorstwom możliwość łatwiejszego uzyskania dostępu do informacji i usług w zakresie efektywności energetycznej, co z kolei umożliwi opracowywanie szeroko zakrojonych programów inwestycyjnych. Dedykowane punkty kompleksowej obsługi na szczeblu lokalnym lub regionalnym ułatwią agregowanie projektów, zwiększając ich atrakcyjność dla rynku finansowego.

Odpowiedzialność za wdrażanie trzeciego filara (korygowanie o ryzyko) spoczywa na Grupie Instytucji Finansowych ds. Efektywności Energetycznej (EEFIG), która wywiązuje się z tego obowiązku, realizując następujące inicjatywy:

a) inicjatywę bazy danych DEEP opartej na otwartym oprogramowaniu, która dostarcza dowodów w zakresie rzeczywistych wyników technicznych i finansowych związanych z realizacją inwestycji w efektywność energetyczną (48); oraz

b) narzędzie gwarantowania emisji EEFIG (49), dobrowolne ramy gwarantowania inwestycji w efektywność energetyczną – narzędzie to służy dostarczaniu wytycznych w zakresie oceny ryzyka i korzyści związanych z takimi inwestycjami.

Opisane inicjatywy mogą ułatwić rynkowi prawidłowe ocenienie ryzyka i korzyści związanych z inwestycjami w efektywność energetyczną, zwiększając tym samym poziom zaufania do takich inwestycji oraz ich atrakcyjność dla projektodawców, inwestorów i instytucji finansowych.

Zgodnie z art. 7 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2018/1999 (50) („rozporządzenie (UE) 2018/1999”) i załącznikiem I do tego rozporządzenia krajowe plany w dziedzinie energii i klimatu opracowywane przez państwa członkowskie muszą uwzględniać ogólny przegląd inwestycji niezbędnych do osiągnięcia różnych wyznaczonych w nich założeń, celów i wkładów. Przegląd ten musi zawierać informacje na temat aktualnych przepływów inwestycyjnych i zakładanych przyszłych inwestycji w odniesieniu do planowanych polityk i środków, a także czynników ryzyka, barier i publicznego wsparcia finansowego lub zasobów mających wyeliminować zidentyfikowane niedostatki.

2.5. Zachęty finansowe, bariery rynkowe i informacje – art. 10 i 20 dyrektywy w sprawie charakterystyki energetycznej budynków

Zmieniono również szereg innych artykułów dyrektywy w sprawie charakterystyki energetycznej budynków związanych z przepisami art. 2a.

2.5.1. Środki finansowe uzależnione od oszczędności – art. 10 ust. 6 dyrektywy w sprawie charakterystyki energetycznej budynków

2.5.1.1. Zobowiązania

W dyrektywie w sprawie charakterystyki energetycznej budynków uznaje się rolę inicjatyw finansowych i kampanii informacyjnych w odpowiednim wdrażaniu ram regulacyjnych i osiąganiu celów dyrektywy w sprawie charakterystyki energetycznej budynków. Zgodnie z art. 10 ust. 6 dyrektywy w sprawie charakterystyki energetycznej budynków:

„Państwa członkowskie uzależniają środki finansowe dotyczące poprawy efektywności energetycznej przy renowacji budynków od planowanej lub osiągniętej oszczędności energii, zgodnie z jednym lub większą liczbą następujących kryteriów:

a) efektywność energetyczna urządzeń lub materiałów zastosowanych w renowacji, w przypadku gdy urządzenia lub materiały zastosowane w renowacji mają być instalowane przez instalatora z odpowiednim poziomem certyfikacji lub kwalifikacji;

b) standardowe wartości do obliczania oszczędności energii w budynkach (51);

c) poprawa osiągnięta wskutek takiej renowacji przez porównanie świadectw charakterystyki energetycznej wydanych przed renowacją i po niej (52);

d) wyniki audytu energetycznego;

e) wyniki uzyskane przez zastosowanie innej odpowiedniej, przejrzystej i proporcjonalnej metody, która wskazuje na poprawę charakterystyki energetycznej”.

Jest to nowy ustęp. Zawarte w nim wymogi mają zastosowanie od chwili jego wejścia w życie na mocy prawodawstwa krajowego (tj. najpóźniej do terminu transpozycji). Ma on zastosowanie do wszystkich rodzajów środków finansowych, w tym środków podatkowych. Zaleca się, aby w miarę możliwości miał on również zastosowanie do istniejących środków (np. w przypadku systemów wsparcia zachęca się państwa członkowskie do rozważenia i wprowadzenia zmian w odniesieniu do przyszłego wsparcia finansowego) (53).

Środkom finansowym na rzecz zwiększenia efektywności energetycznej już teraz często towarzyszą warunki lub zobowiązania, zgodnie z którymi beneficjenci końcowi mają obowiązek udowodnić skuteczność projektu i efektywne wykorzystanie środków publicznych. Wymóg ten ma zastosowanie niezależnie od tego, czy renowacja, o której mowa, stanowi „ważniejszą renowację” w rozumieniu art. 2 pkt 10 dyrektywy w sprawie charakterystyki energetycznej budynków.

W art. 10 ust. 6 dyrektywy w sprawie charakterystyki energetycznej budynków przewidziano możliwość zastosowania różnych podejść do uzależnienia wsparcia finansowego od jakości renowacji energetycznej, ale zapewniono państwom członkowskim elastyczność, jeżeli chodzi o jego wprowadzanie zgodnie z uwarunkowaniami krajowymi lub regionalnymi. Przepis ten stanowi jednak, że państwa członkowskie muszą stosować co najmniej jedno z wyżej wspomnianych kryteriów a)–e).

Kompetencje i umiejętności pełnią kluczową rolę w zapewnianiu jakości renowacji, w związku z czym w ramach środków finansowych na rzecz efektywności energetycznej należy wymagać, aby działania renowacyjne były wykonywane przez wykwalifikowanych lub certyfikowanych instalatorów. Jest to szczególnie istotne w przypadku przedstawionego powyżej kryterium a), zgodnie z którym instalacja urządzeń lub materiałów zastosowanych w renowacji oraz weryfikacja poprawy mają być dokonywane przez wykwalifikowanego i certyfikowanego instalatora. Wymóg ten musi jednak uwzględniać przepisy krajowe dotyczące właściwych zawodów.

Oprócz prawidłowej instalacji zaleca się, aby wykwalifikowani lub certyfikowani inspektorzy dokonywali oceny wyników renowacji w celu zapewnienia jakości.

2.5.1.2. Transpozycja i wdrożenie art. 10 ust. 6 dyrektywy w sprawie charakterystyki energetycznej budynków

Po wybraniu kryteriów jakościowych, które będą miały zastosowanie, państwa członkowskie powinny rozpowszechnić krajowe środki transponujące art. 10 ust. 6 dyrektywy w sprawie charakterystyki energetycznej budynków i poinformować o nich wszystkie odpowiednie organy/agencje (tj. organy operacyjne) odpowiedzialne za opracowanie i wdrożenie środków finansowych. Jest to ważne dla zapewnienia, aby opracowanie i wdrożenie środków było uzależnione od co najmniej jednego z kryteriów.

Państwa członkowskie powinny dokonywać przeglądu swoich przepisów krajowych dotyczących istotnych zawodów takich jak instalator w celu zapewnienia, aby w procesie renowacji uczestniczyli tylko wykwalifikowani i certyfikowani instalatorzy.

2.5.2. Bazy danych dotyczących świadectw charakterystyki energetycznej – art. 10 ust. 6a dyrektywy w sprawie charakterystyki energetycznej budynków

2.5.2.1. Zobowiązania

Zgodnie z art. 10 ust. 6a dyrektywy w sprawie charakterystyki energetycznej budynków:

„[b]azy danych dotyczących świadectw charakterystyki energetycznej umożliwiają gromadzenie danych na temat zmierzonego lub obliczonego zużycia energii w przypadku danych budynków, w tym co najmniej budynków publicznych, dla których wydano zgodnie z art. 12 świadectwo charakterystyki energetycznej, o którym mowa w art. 13”.

Rejestry i bazy danych dotyczących świadectw charakterystyki energetycznej mogą:

a) stanowić kluczowy instrument zapewniający większą zgodność z przepisami;

b) poszerzać wiedzę na temat zasobów budowlanych;

c) stanowić lepsze źródło informacji dla decydentów; oraz

d) wspierać operatorów w podejmowaniu decyzji (54).

Państwa członkowskie nie muszą tworzyć bazy danych ani rejestru. W przypadku gdy taka baza danych istnieje lub jest wprowadzana, państwo członkowskie musi przestrzegać tego nowego przepisu (55). To właśnie dane państwo członkowskie określa częstotliwość, z jaką następuje aktualizacja bazy danych o nowe (rzeczywiste lub obliczone) dane dotyczące zużycia energii.

Art. 10 ust. 6a dyrektywy w sprawie charakterystyki energetycznej budynków zawiera wymóg, aby bazy danych dotyczących świadectw charakterystyki energetycznej umożliwiały gromadzenie danych na temat zużycia (zmierzonego lub obliczonego) w odniesieniu do danych budynków. Muszą one uwzględniać co najmniej budynki publiczne, dla których wydano świadectwo charakterystyki energetycznej na podstawie art. 13 dyrektywy w sprawie charakterystyki energetycznej budynków, tj. budynki zajmowane przez władze publiczne, które są często odwiedzane przez ludność i których całkowita powierzchnia użytkowa wynosi powyżej 250 m2 (czyli budynki, w przypadku których świadectwo charakterystyki energetycznej jest wymagane na podstawie art. 12 ust. 1 dyrektywy w sprawie charakterystyki energetycznej budynków).

Państwa członkowskie mogą swobodnie określić, co oznacza zwrot „często odwiedzane”, ale interpretacja zastosowana przy transpozycji art. 10 ust. 6a dyrektywy w sprawie charakterystyki energetycznej budynków powinna być spójna z tą dotyczącą art. 12 i 13 dyrektywy w sprawie charakterystyki energetycznej budynków (które już zostały transponowane).

Państwa członkowskie mają swobodę wyszukiwania danych z innych źródeł i rejestrowania ich w bazach danych dotyczących świadectw charakterystyki energetycznej.

2.5.2.2. Transpozycja i wdrożenie art. 10 ust. 6a dyrektywy w sprawie charakterystyki energetycznej budynków

Jeżeli państwa członkowskie posiadają bazę danych dotyczących świadectw charakterystyki energetycznej, powinny:

a) sprawdzić, czy jej ustawienia umożliwiają gromadzenie danych na temat zmierzonego lub obliczonego zużycia energii, oraz w stosownych przypadkach zmienić je w taki sposób, aby zapewnić ich zgodność ze zobowiązaniem zawartym w art. 10 ust. 6a;

b) zapewnić, aby wprowadzono do niej co najmniej dane dotyczące budynków publicznych posiadających świadectwo charakterystyki energetycznej i często odwiedzanych przez ludność; oraz

c) aktualizować dane, najlepiej raz do roku.

2.5.3. Zagregowane zanonimizowane dane – art. 10 ust. 6b dyrektywy w sprawie charakterystyki energetycznej budynków

Zgodnie z art. 10 ust. 6b dyrektywy w sprawie charakterystyki energetycznej budynków:

„[d]o celów statystycznych i badawczych, a także właścicielowi budynku, udostępnia się na wniosek co najmniej zagregowane zanonimizowane dane zgodne z unijnymi i krajowymi wymaganiami dotyczącymi ochrony danych”.

Państwa członkowskie muszą podjąć działania niezbędne do zapewnienia spełnienia tego wymogu. Przepis ten nie wymaga od nich zmiany istniejących baz danych, ale zapewnienia, aby ramy legislacyjne umożliwiały publikowanie danych zgodnie ze zobowiązaniem zawartym w tym artykule.

2.5.4. Informacja – art. 20 ust. 2 dyrektywy w sprawie charakterystyki energetycznej budynków

Zgodnie z art. 20 ust. 2 dyrektywy w sprawie charakterystyki energetycznej budynków:

„[p]aństwa członkowskie dostarczają właścicielom lub najemcom budynków w szczególności informacje o świadectwach charakterystyki energetycznej, o tym, czemu one służą i jaki jest ich cel, o opłacalnych środkach i, w stosownych przypadkach, instrumentach finansowych służących poprawie charakterystyki energetycznej budynku i o zastąpieniu kotłów na paliwa kopalne bardziej zrównoważonymi alternatywnymi rozwiązaniami. Państwa członkowskie dostarczają te informacje za pomocą dostępnych i przejrzystych narzędzi doradczych, takich jak doradztwo dotyczące renowacji i punkty kompleksowej obsługi. Na wniosek państw członkowskich Komisja udziela pomocy państwom członkowskim w realizacji kampanii informacyjnych do celów, o których mowa w ust. 1 oraz akapicie pierwszym niniejszego ustępu, które mogą być włączane do programów unijnych”.

Art. 20 dyrektywy w sprawie charakterystyki energetycznej budynków został zmieniony, aby wyjaśnić zobowiązanie państw członkowskich do zapewnienia informacji najemcom lub właścicielom. Ten (niewyczerpujący) wykaz przypadków zawiera obecnie zobowiązanie do dostarczania informacji o zastąpieniu kotłów na paliwa kopalne (56) bardziej zrównoważonymi alternatywnymi rozwiązaniami.

Art. 20 ust. 2 dyrektywy w sprawie charakterystyki energetycznej budynków zawiera wymóg, zgodnie z którym „[p]aństwa członkowskie dostarczają te informacje za pomocą dostępnych i przejrzystych narzędzi doradczych, takich jak doradztwo dotyczące renowacji i punkty kompleksowej obsługi”.

2.6. Przedkładanie długoterminowych strategii renowacji oraz sprawozdania z postępów

2.6.1. Przedkładanie długoterminowych strategii renowacji

Zgodnie z art. 2a ust. 8 dyrektywy w sprawie charakterystyki energetycznej budynków (57) państwa członkowskie muszą przedkładać Komisji długoterminowe strategie renowacji w swoich ostatecznych krajowych planach w dziedzinie energii i klimatu. Długoterminową strategię renowacji należy przedkładać w postaci załącznika do krajowego planu w dziedzinie energii i klimatu.

Zgodnie z art. 3 ust. 1 rozporządzenia (UE) 2018/1999 termin przedłożenia ostatecznego krajowego planu w dziedzinie energii i klimatu przypada na dzień 31 grudnia 2019 r. i dalej co dziesięć lat.

Na zasadzie odstępstwa, o którym mowa w art. 2a ust. 8 dyrektywy w sprawie charakterystyki energetycznej budynków, termin przedłożenia pierwszej długoterminowej strategii renowacji przypada jednak najpóźniej w dniu 10 marca 2020 r., czyli trzy miesiące po terminie wyznaczonym na przedstawienie ostatecznego krajowego planu w dziedzinie energii i klimatu. Zaleca się jednak, aby państwa członkowskie starały się sfinalizować swoje długoterminowe strategie renowacji w tym samym czasie co swoje krajowe plany w dziedzinie energii i klimatu, tak aby można było uwzględnić długoterminowe strategie renowacji w krajowych planach w dziedzinie energii i klimatu oraz wykorzystać je do opracowania tych planów.

Zgodnie z art. 4 lit. b) pkt 3 rozporządzenia (UE) 2018/1999 w krajowych planach w dziedzinie energii i klimatu państwa członkowskie muszą określić założenia, cele i wkłady w każdym z pięciu wymiarów unii energetycznej. W projekcie krajowego planu w dziedzinie energii i klimatu oraz w jego wersji ostatecznej należy uwzględnić następujące obowiązkowe elementy:

a) orientacyjne cele pośrednie (58);

b) plan działania zawierający określone na poziomie krajowym wymierne wskaźniki postępów (59);

c) oparte na faktach szacunki oczekiwanej oszczędności energii i szerszych korzyści (60); oraz

d) określenie, jak przyczyniają się one do osiągnięcia celów Unii w zakresie efektywności energetycznej (61) na podstawie dyrektywy w sprawie efektywności energetycznej zgodnie z art. 2a dyrektywy w sprawie charakterystyki energetycznej budynków.

Te kluczowe elementy miały zostać uwzględnione w projekcie krajowego planu w dziedzinie energii i klimatu, który miał być sporządzony do końca 2018 r., i muszą one zostać uwzględnione w ostatecznym krajowym planie w dziedzinie energii i klimatu, który należy przedłożyć do końca 2019 r. Elementy te mają istotne znaczenie dla celów określonych w krajowych planach w dziedzinie energii i klimatu, a także stanowią podstawę dla wzmocnionych, pełnowartościowych długoterminowych strategii renowacji.

2.6.2. Sprawozdania z postępów

W rozdziale 4 rozporządzenia (UE) 2018/1999 określono obowiązki sprawozdawcze w odniesieniu do krajowych planów w dziedzinie energii i klimatu, z uwzględnieniem sprawozdawczości dotyczącej długoterminowych strategii renowacji.

W art. 17 rozporządzenia (UE) 2018/1999 zawarto wymóg, aby do dnia 15 marca 2023 r., a następnie co dwa lata państwa członkowskie przedstawiały zintegrowane krajowe sprawozdania z postępów w dziedzinie energii i klimatu („sprawozdania z postępów”).

Zgodnie z art. 17 ust. 2 lit. c) rozporządzenia (UE) 2018/1999 te sprawozdania z postępów muszą zawierać obowiązkowe informacje dotyczące efektywności energetycznej, określone w art. 21 rozporządzenia (UE) 2018/1999.

2.6.2.1. Sprawozdawczość w zakresie krajowych trajektorii, założeń i celów

Zgodnie z art. 21 lit. a) rozporządzenia (UE) 2018/1999 sprawozdania z postępów muszą zawierać informacje dotyczące osiągania krajowych trajektorii, założeń i celów (). W odniesieniu do budynków i długoterminowych strategii renowacji obejmują one:

a) orientacyjne kamienie milowe długoterminowej strategii renowacji; oraz

b) wkład w unijne cele dotyczące efektywności energetycznej na podstawie dyrektywy w sprawie efektywności energetycznej zgodnie z art. 2a dyrektywy w sprawie charakterystyki energetycznej budynków;

c) w stosownych przypadkach aktualizację innych krajowych założeń określonych w krajowym planie w dziedzinie energii i klimatu.

2.6.2.2. Sprawozdawczość w zakresie polityk i środków

Zgodnie z art. 21 lit. b) rozporządzenia (UE) 2018/1999 sprawozdania z postępów muszą zawierać informacje dotyczące realizacji polityk i środków, w tym długoterminowych strategii renowacji zgodnie z art. 2a dyrektywy w sprawie charakterystyki energetycznej budynków.

2.6.2.3. Krajowe założenia

Zgodnie z art. 21 lit. c) rozporządzenia (UE) 2018/1999, który odnosi się do części 2 załącznika IX do rozporządzenia (UE) 2018/1999, sprawozdania z postępów muszą również zawierać informacje dodatkowe dotyczące krajowych założeń, w tym najważniejsze polityki i środki ustawodawcze i pozaustawodawcze, środki i programy finansowania wdrażane w ciągu dwóch poprzednich lat służące osiągnięciu celów wyznaczonych zgodnie z art. 4 lit. b) rozporządzenia (UE) 2018/1999, z uwzględnieniem tych mających na celu poprawę charakterystyki energetycznej budynków (część 2 lit. a) załącznika IX do rozporządzenia (UE) 2018/1999).

2.7. Dobre praktyki w zakresie zgodności z art. 2a dyrektywy w sprawie charakterystyki energetycznej budynków

W niniejszej sekcji przedstawiono wytyczne dotyczące dobrych praktyk, które okażą się użyteczne dla państw członkowskich przy wdrażaniu wymogów zawartych w art. 2a. Jej struktura odpowiada strukturze poprzedniej sekcji.

Strategie renowacji budynków przedłożone przez państwa członkowskie w 2014 r. i 2017 r. na podstawie art. 4 dyrektywy w sprawie efektywności energetycznej będą stanowiły filary przyszłych długoterminowych strategii renowacji. „Wytyczne dotyczące krajowych planów działania na rzecz racjonalizacji zużycia energii” (62) zawierają szczegółowe instrukcje dotyczące uwzględnienia w tych strategiach niektórych elementów – poniżej znajdują się odwołania do odpowiednich sekcji. Stanowią one dobry punkt wyjścia, ponieważ dyrektywa (UE) 2018/844 opiera się na zobowiązaniach dotyczących strategii renowacji budynków.

2.7.1. Przegląd krajowych zasobów budowlanych – art. 2a ust. 1 lit. a) dyrektywy w sprawie charakterystyki energetycznej budynków

Szczegółowe informacje o elementach, które mają być objęte przeglądem krajowych zasobów budowlanych, przedstawiono w części 1 wytyczna 57 załącznika B do „Wytycznych dotyczących krajowych planów działania na rzecz racjonalizacji zużycia energii”.

Zachęca się państwa członkowskie, aby przy przygotowywaniu przeglądu uwzględniły wymogi dyrektywy INSPIRE (63). Budynki są jednym z 34 tematów danych objętych tą dyrektywą, a zgodnie z oczekiwaniami do 2020 r. krajowe i lokalne administracje publiczne umożliwią wyszukiwanie i pobieranie obszernych baz danych zawierających istotne informacje (np. daty budowy, obecne wykorzystanie i stan). W tym kontekście użyteczne może być sprawozdanie techniczne JRC z 2016 r. „Buildings-related datasets accessible through the INSPIRE geoportal” [„Zbiory danych dotyczących budynków dostępne poprzez geoportal INSPIRE”] (64).

Przykładami dobrych praktyk w zakresie przeglądu krajowego zasobu budowlanego są długoterminowe strategie renowacji z 2017 r. przygotowane przez Walonię (Belgia), Francję i Maltę (65).

2.7.2. Opłacalne podejścia do renowacji – art. 2a ust. 1 lit. b) dyrektywy w sprawie charakterystyki energetycznej budynków

W części 2 załącznika B do „Wytycznych dotyczących krajowych planów działania na rzecz racjonalizacji zużycia energii” przedstawiono szczegółowe wskazówki, w jaki sposób zidentyfikować opłacalne podejścia do renowacji.

Przykładami dobrych praktyk w zakresie opłacalnego podejścia są długoterminowa strategia renowacji z 2014 r. przygotowana przez Region Stołeczny Brukseli oraz strategie z 2017 r. przygotowane przez Walonię (Belgia) i Bułgarię (66).

Zobacz również notę informacyjną Buildings Performance Institute Europe (BPIE) z 2016 r. zatytułowaną „Trigger points as a must in national renovation strategies” [„Punkty aktywacji jako niezbędny element krajowych strategii renowacji”] (67).

Modernizacja przemysłowa

Modernizacja przemysłowa polegająca na przeprowadzonej poza miejscem budowy seryjnej prefabrykacji warstwy izolacyjnej i elementów dachu, w tym przewodów, instalacji rurowych i oszklenia, może zwiększyć opłacalność renowacji i zmniejszyć zakłócenia dla mieszkańców podczas renowacji.

W ramach projektu E2ReBuild (68) zbadano, wspierano i przedstawiono opłacalne, zaawansowane i stanowiące wartość dodaną strategie energooszczędnej modernizacji dwupiętrowych budynków mieszkalnych.

W ramach projektu 2ndskin (69) różne zainteresowane strony z branży budowlanej podjęły wspólne działania, aby dzięki połączeniu ich wiedzy fachowej i celów opracować koncepcję innowacyjnej modernizacji budynków z myślą o dwupiętrowych budynkach mieszkalnych, umożliwiającej ograniczenie zużycia energii do zera i jednocześnie oferującej możliwości zwiększenia skali procesu. Projekt zakłada, że dzięki stosowaniu prefabrykowanych modułów elewacji, które przyspieszą proces instalacji i zminimalizują zakłócenia dla mieszkańców, będzie można wypromować bezemisyjną modernizację oraz zwiększyć liczbę takich renowacji.

Wynajem i kwestie związane z charakterystyką energetyczną budynku

Aby dalej wspierać niezbędne ulepszenia w swoich krajowych zasobach nieruchomości na wynajem, państwa członkowskie powinny rozważyć wprowadzenie lub dalsze stosowanie wymagań dotyczących pewnego poziomu charakterystyki energetycznej budynku w odniesieniu do świadectw charakterystyki energetycznej nieruchomości na wynajem (zob. motyw 9 dyrektywy (UE) 2018/844). W tym kontekście państwa członkowskie powinny rozważyć możliwość przyjęcia mechanizmów finansowania, które pozwoliłyby zmniejszyć wszelkie spoczywające na właścicielach nieruchomości obciążenia związane z koniecznością pokrycia kosztów niezbędnych prac renowacyjnych.

Rząd niderlandzki ogłosił, że od 2023 r. budynki powinny posiadać świadectwo potwierdzające ich przypisanie co najmniej do klasy „C”, aby można było wynająć je jako pomieszczenia biurowe (70).

W obowiązującej w Anglii i Walii ustawie o efektywności energetycznej (prywatne nieruchomości na wynajem) z 2015 r. ustanowiono minimalny poziom efektywności energetycznej dla prywatnych nieruchomości mieszkalnych i niemieszkalnych na wynajem. Od kwietnia 2018 r. przed zawarciem nowej umowy najmu z nowymi lub istniejącymi najemcami osoby wynajmujące takie nieruchomości muszą upewnić się, że posiadają świadectwo charakterystyki energetycznej potwierdzające przypisanie nieruchomości co najmniej do klasy „E”. Począwszy od dnia 1 kwietnia 2020 r. (w przypadku nieruchomości mieszkalnych) i od dnia 1 kwietnia 2023 r. (w przypadku nieruchomości niemieszkalnych) wymóg ten będzie miał zastosowanie do wszystkich prywatnych nieruchomości na wynajem, nawet jeżeli w międzyczasie nie dojdzie do zmiany treści umowy najmu (71).

Szkocja przyjęła wymóg renowacji mieszkań socjalnych osiągających niezadowalające wyniki w zakresie efektywności energetycznej. W Grecji stosuje się podobne podejście – aby budynek mógł zostać wynajęty lub nabyty przez podmiot sektora publicznego, musi posiadać świadectwo charakterystyki energetycznej potwierdzające jego przypisanie co najmniej do klasy „C”. Do 2020 r. wymóg ten będzie miał zastosowanie do wszystkich istniejących umów najmu.

2.7.3. Polityka i działania stymulujące ważniejsze renowacje – art. 2a ust. 1 lit. c) dyrektywy w sprawie charakterystyki energetycznej budynków

W części 3 załącznika B do „Wytycznych dotyczących krajowych planów działania na rzecz racjonalizacji zużycia energii” przedstawiono informacje na temat polityki i środków przyczyniających się do propagowania oszczędnych ważniejszych renowacji, które należy przekazywać.

Długoterminowe strategie renowacji z 2017 r. sporządzone dla Regionu Stołecznego Brukseli i dla Francji stanowią przykłady dobrych praktyk w zakresie środków propagujących ważniejsze renowacje (72).

Plany działania

Osoby zaangażowane w realizację projektu iBRoad (73) pracują obecnie nad opracowaniem indywidualnego planu działania w zakresie renowacji pojedynczych domów jednorodzinnych. W ramach tego narzędzia przeprowadza się całościową analizę budynku i opracowuje się dostosowany do indywidualnych potrzeb plan długoterminowej (okres od 15 do 20 lat) renowacji (iBRoad), do którego załącza się kartę lub paszport budynku w celu udokumentowania przeprowadzonych interwencji związanych z energią. Osoby realizujące projekt iBRoad stwierdziły, że właściciele i nabywcy domów potrzebują bardziej przystępnych i wiarygodnych porad dotyczących najlepszych sposobów przeprowadzania renowacji energetycznych.

W sprawozdaniu iBRoad „The concept of the individual building renovation roadmap – an in-depth case study of four frontrunner projects” [„Koncepcja indywidualnego planu działania w zakresie renowacji – szczegółowa analiza przykładów czterech pionierskich projektów”] (74) odniesiono się do procesu opracowywania i wdrażania takiego planu działania i omówiono kluczowe kwestie związane z tym procesem. Przedstawiono w nim również autentyczne przykłady z Danii (BetterHome (75)), Flandrii (Woningpas i EPC+), Francji (Passeport efficacité énergétique) i Niemiec (Individueller Sanierungsfahrplan).

Sojusz na rzecz Ważniejszej Renowacji Budynków (ALDREN) (76) zaleca również stosowanie paszportów renowacji budynków przy przeprowadzaniu renowacji krok po kroku; sojusz opublikował ponadto zharmonizowane wskaźniki charakterystyki energetycznej budynku w ramach wspólnego, dobrowolnego europejskiego systemu certyfikacji.

Informacje na temat budynków

Osoby zaangażowane w realizację projektu Request2Action (77) wdrażanego w ramach programu Inteligentna Energia dla Europy pracowały nad świadectwami charakterystyki energetycznej oraz sposobami zapewnienia większej zgodności z publikowanymi zaleceniami. Zaproponowane rozwiązanie, które w niektórych przypadkach było zbliżone do paszportu, to tzw. „centrum informacji” lub punkt kompleksowej obsługi udzielający informacji na temat budynków. Jednym z przykładów zastosowania tego rozwiązania było ustanowienie centrum informacji Casa+ w Portugalii zaprojektowanego z myślą o przechowywaniu świadectw charakterystyki energetycznej i danych powiązanych z tymi świadectwami dla wszystkich budynków mieszkalnych, aby zapewnić możliwość składania ofert dotyczących ich renowacji i dokumentowania rezultatów działań renowacyjnych. Dodatkowe informacje na ten temat można uzyskać w sprawozdaniu „Recommendations on building hubs” [„Zalecenia dotyczące centrów informacji na temat budynków”] (78).

2.7.4. Polityki i działania dotyczące budynków, które wykazują najgorszą charakterystykę energetyczną, oraz ubóstwa energetycznego – art. 2a ust. 1 lit. d) dyrektywy w sprawie charakterystyki energetycznej budynków

2.7.4.1. Segmenty krajowych zasobów budowlanych, które wykazują najgorszą charakterystykę energetyczną

W projekcie ENERFUND (79) realizowanym w ramach programu „Horyzont 2020” odniesiono się do potrzeby dostarczania łatwo dostępnych i wiarygodnych ocen dotyczących oszczędności energii, jaką można uzyskać, przeprowadzając szeroko zakrojoną modernizację instalacji energetycznej, poprzez zachęcanie do wdrażania większej liczby takich projektów w Europie. W ramach projektu opracowuje się narzędzie wspomagające proces podejmowania decyzji pozwalające oceniać ważniejsze renowacje pod kątem określonego zestawu parametrów zbliżonych do punktowych ocen kredytowych stosowanych przez banki do oceny klientów. Wspomniane narzędzie zaprezentowano w formie internetowej mapy przedstawiającej charakterystykę energetyczną poszczególnych budynków.

W Danii wszystkie towarzystwa socjalnego budownictwa mieszkaniowego każdego miesiąca opłacają składki na poczet „funduszu solidarności”, który służy finansowaniu renowacji budynków wykazujących najgorszą charakterystykę energetyczną.

Ograniczenia w zakresie wynajmu nieruchomości uzależnione od charakterystyki energetycznej budynku (o których mowa w sekcji 6.2) również stanowią skuteczny środek zachęcający do renowacji budynków wykazujących najgorszą charakterystykę energetyczną.

Mechanizmy podatkowe stanowią inną metodą, za pomocą której państwa członkowskie mogą zachęcać odpowiednie podmioty do renowacji nieefektywnych energetycznie budynków; wśród przykładów takich mechanizmów można wymienić:

a) możliwość odliczenia kosztów niektórych renowacji zwiększających efektywność energetyczną od podatku dochodowego (Dania); oraz

b) podatek od zużycia energii (Niderlandy) (80).

2.7.4.2. Problemy sprzeczności bodźców

Ograniczenia w zakresie wynajmu nieruchomości związane z charakterystyką energetyczną budynku również stanowią skuteczny środek zachęcający do renowacji nieefektywnych energetycznie budynków. Przykłady takich ograniczeń obejmują:

a) nakładanie na wynajmujących obowiązku modernizacji budynków (Zjednoczone Królestwo (81)); oraz

b) ustanawianie minimalnych poziomów charakterystyki energetycznej dla wynajmowanych modułów, np.: (i) ustanowienie wymogu zapewnienia izolacji dachu (flamandzki kodeks mieszkaniowy); oraz (ii) wyznaczenie minimalnych poziomów efektywności energetycznej w świadectwach charakterystyki energetycznej dla biur (Niderlandy).

2.7.4.3. Niedoskonałości rynku

W części 3 lit. b) załącznika B do „Wytycznych dotyczących krajowych planów działania na rzecz racjonalizacji zużycia energii” w ramach wykazu informacji, które należy przekazać, wymieniono analizę dotyczącą barier utrudniających przeprowadzenie renowacji. W sekcji 3 lit. d) zasugerowano odniesienie się do tych barier w nowych środkach z zakresu polityki.

W ocenie skutków towarzyszącej wnioskowi dotyczącemu przeglądu dyrektywy w sprawie charakterystyki energetycznej budynków (82) odniesiono się również do barier utrudniających przeprowadzanie inwestycji w efektywność energetyczną w budynkach.

2.7.4.4. Łagodzenie ubóstwa energetycznego

W przeprowadzonej przez JRC ocenie długoterminowych strategii renowacji z 2017 r. zawarto przegląd bezpośrednich (konkretne polityki i środki) i pośrednich (ogólne strategie lub inicjatywy) odniesień państw członkowskich do aktualnych lub planowanych wysiłków w obszarze łagodzenia ubóstwa energetycznego. Wiele środków przyjmuje postać zachęt finansowych skierowanych do grup ludności uznawanych za funkcjonujące poniżej linii ubóstwa energetycznego, gospodarstw domowych o niskich dochodach lub mieszkańców lokali socjalnych. Niektóre państwa przyjęły konkretne środki służące przeciwdziałaniu ubóstwu energetycznemu w ramach swoich programów na rzecz efektywności energetycznej, podczas gdy inne opracowały dedykowane usługi w zakresie uświadamiania i usługi doradcze.

Wartościowym źródłem informacji i danych statystycznych na ten temat jest Europejskie Obserwatorium Ubóstwa Energetycznego. Obserwatorium opracowało wskaźniki ubóstwa energetycznego, zgromadziło pokaźny zbiór środków z zakresu polityki i sporządziło kompleksowe repozytorium wyników badań w tym zakresie. Obserwatorium wspiera zainteresowane strony zaangażowane w proces opracowywania lub wdrażania środków polityki w zakresie ubóstwa energetycznego (osoby odpowiedzialne za wyznaczanie kierunków polityki, NGO, organy publiczne na różnych szczeblach, badaczy i praktyków) w definiowaniu i mierzeniu skali tego zjawiska. Przyczynia się ono również do usprawniania wymiany dobrych praktyk i rozpowszechniania materiałów szkoleniowych. Obserwatorium może zapewniać państwom członkowskim bezpośrednie wsparcie w udzielaniu porad i dzieleniu się wiedzą fachową – zarówno na zasadzie ad hoc, jak i za pośrednictwem swojej rozbudowanej rady konsultacyjnej, w której skład wchodzą doświadczeni eksperci dysponujący wiedzą na temat wszystkich aspektów problematyki ubóstwa energetycznego.

We Francji narodowa agencja mieszkalnictwa dąży do rozwiązania problemu ubóstwa energetycznego m.in. w ramach swojego programu Habiter mieux („Lepsze życie”). W ramach obowiązującego we Francji systemu certyfikatów oszczędności energii ustanowiono wymóg mający na celu w szczególności przeciwdziałanie ubóstwu energetycznemu. Środki dostępne w ramach tego systemu zostaną wykorzystane do pokrycia kosztów działań skierowanych do gospodarstw domowych o niskich dochodach. Francja utworzyła również „obserwatorium ubóstwa energetycznego”, aby zapewnić przeprowadzanie dokładniejszych pomiarów sytuacji związanych ze zjawiskiem ubóstwa energetycznego oraz aby monitorować publiczną i prywatną pomoc finansową na rzecz gospodarstw domowych znajdujących się w niekorzystnej sytuacji; działalność obserwatorium uzupełniają działania podejmowane w ramach inicjatyw realizowanych na szczeblu lokalnym i krajowym.

W ramach strategii rządu irlandzkiego na rzecz przeciwdziałania ubóstwu energetycznemu i zgodnie z założeniami projektu Healthy Ireland organy krajowe ustanowiły program Warmth and Wellbeing, inicjatywę pilotażową mającą na celu potwierdzenie w kontekście Irlandii zgromadzonych na szczeblu międzynarodowym dowodów świadczących o tym, że ocieplanie domów i zwiększanie ich energooszczędności może wywrzeć pozytywny wpływ na zdrowie i samopoczucie osób dotkniętych ubóstwem energetycznym, które cierpią również na schorzenia takie jak przewlekła obturacyjna choroba płuc i astma. W ramach irlandzkiego programu inwestycyjnego na rzecz mieszkalnictwa socjalnego władze lokalne każdego roku przeznaczają środki kapitałowe na szereg działań służących poprawie standardu i ogólnej jakości oferowanych przez siebie lokali socjalnych – działania te obejmują m.in. modernizowanie tych lokali w celu poprawy ich efektywności energetycznej.

Działając we współpracy z podmiotami odpowiedzialnym za realizację unijnego projektu Episcope, irlandzka spółka Energy Action opracowała narzędzie zapewniające możliwość sporządzania map świadectw charakterystyki energetycznej (83). Interaktywna mapa zawiera informacje na temat właściwości różnego rodzaju budynków (uwzględniając wskaźniki ubóstwa energetycznego) zlokalizowanych w różnych dzielnicach Dublina. Dane agreguje się dla niewielkich obszarów i okręgów wyborczych. Stosowanie tego narzędzia ułatwia wdrażanie opartego na okręgach podejścia do wyznaczania kierunków polityki i formułowania strategii służących przeciwdziałaniu zjawisku ubóstwa energetycznego na szczeblu lokalnym.

W ramach austriackiego systemu zobowiązującego do efektywności energetycznej stosuje się premię polegającą na mnożeniu oszczędności uzyskiwanych przez gospodarstwa domowe o niskich dochodach przez 1,5. Ponadto dostawcy energii są zobowiązani do prowadzenia centrów udzielających informacji i porad m.in. w kwestiach związanych z ubóstwem energetycznym. Wśród innych przykładów dedykowanych programów regionalnych/lokalnych w Austrii należy wymienić program udzielania porad dotyczących energii wprowadzony w Wiedniu oraz projekt na rzecz oszczędności energii elektrycznej skierowany do gospodarstw domowych o niskich dochodach w powiatach Braunau, Freistadt i Linz-Land.

W ramach przyjętego w Niderlandach porozumienia w zakresie oszczędności energii w sektorze wynajmu lokali socjalnych spółdzielnie mieszkaniowe zostały zobowiązane do zagwarantowania, aby ich lokale posiadały – po uśrednieniu – etykietę energetyczną B (równowartość wskaźnika efektywności energetycznej wynoszącego 1,25) do 2020 r.

Inne przykłady inicjatyw w tym zakresie obejmują:

a) program PLAGE SISP realizowany w Regionie Stołecznym Brukseli;

b) dotacje na wdrażanie indywidualnych środków w zakresie efektywności energetycznej w szczególnie wrażliwych gospodarstwach domowych w Chorwacji;

c) projekty w obszarze polityki spójności realizowane na Litwie i w Republice Czeskiej w ramach programu JESSICA;

d) świadczenie spersonalizowanych usług doradczych w zakresie efektywności energetycznej na rzecz gospodarstw domowych o niskich dochodach w Luksemburgu i w innych państwach; oraz

e) przyznawanie premii socjalnych lub obniżanie wysokości rachunków za zużycie energii rodzinom o niskich dochodach we Włoszech i Francji.

Celem projektu REACH (84) jest odniesienie się do problemu ubóstwa energetycznego poprzez organizowanie szkoleń dla nauczycieli i uczniów szkół zawodowych służących przygotowaniu ich do pełnienia funkcji doradców energetycznych. Partnerzy projektu REACH odwiedzili ponad 1 600 gospodarstw domowych w celu wdrożenia podstawowych środków w zakresie efektywności energetycznej. W Słowenii projekt ten przyczynił się do uruchomienia ogólnokrajowego programu odnoszącego się do problemu ubóstwa energetycznego w gospodarstwach domowych. Na stronie internetowej projektu dostępne są pakiety szkoleniowe i końcowe sprawozdanie z oceny skutków.

Celem projektu ASSIST (85) jest przeciwdziałanie ubóstwu energetycznemu i świadczenie specjalistycznych usług za pośrednictwem sieci doradców energetycznych udzielających porad konsumentom podatnym na zagrożenia. Doradców tych wybiera się spośród osób posiadających bezpośrednie doświadczenie w zakresie podatności na zagrożenia lub ubóstwa energetycznego; osoby te są następnie szkolone, aby zwiększyć ich zdolność do zatrudnienia w przyszłości i zmaksymalizować korzyści wynikające z prowadzenia wzajemnej współpracy. Działania w tym zakresie obejmują:

a) pracę na systemach przekazywania informacji zwrotnych;

b) przeprowadzanie audytów energetycznych;

c) realizowanie inicjatyw na poziomie społeczności lokalnych;

d) udzielanie wsparcia w pozyskiwaniu funduszy na pokrycie kosztów działań służących zwiększeniu efektywności energetycznej; oraz

testowanie innowacyjnych mechanizmów finansowania. Agenda miejska dla UE (86) została uruchomiona w ramach współpracy międzyrządowej w 2016 r.; jej nadrzędnym celem jest włączenie wymiaru miejskiego do strategii służących zapewnieniu lepszego stanowienia prawa i lepszego finansowania oraz zwiększeniu wiedzy w europejskich miastach. Agenda jest realizowana w ramach partnerstw funkcjonujących zgodnie z modelem wielopoziomowego systemu rządzenia. Jedno z tych partnerstw koncentruje się na problematyce transformacji energetycznej. Jego celem jest m.in. zwiększenie efektywności energetycznej na poziomie budynku poprzez jego modernizowanie pod kątem efektywności energetycznej oraz odpowiednie zarządzanie, w tym doradztwo, co może również przyczynić się do ograniczenia skali zjawiska ubóstwa energetycznego. Ponadto w ramach partnerstwa na rzecz lokali mieszkalnych podejmuje się działania konieczne, aby zaspokoić zapotrzebowanie na mieszkania oferowane w przystępnych cenach, m.in. realizuje się działania w zakresie monitorowania przystępnych cenowo inwestycji mieszkaniowych, wydaje się zalecenia w celu zapobieżenia eksmisjom w wyniku renowacji zwiększających efektywność energetyczną, sprzyja się stosowaniu zintegrowanych na szczeblu dzielnicy podejść do renowacji zwiększającej efektywność energetyczną oraz dąży się do poprawy jakości danych dotyczących powiązań między płcią, ubóstwem i energią gromadzonych na szczeblu UE.

Inne projekty w obszarze energooszczędnej renowacji odnoszące się do mieszkań socjalnych

Choć w projekcie FIESTA (87) nie odniesiono się konkretnie do gospodarstw domowych doświadczających ubóstwa energetycznego, znaczna część gospodarstw domowych objętych tym projektem funkcjonowała w lokalach socjalnych. Wspomniany projekt dotyczył efektywności rozwiązań w zakresie ogrzewania i chłodzenia stosowanych przez rodziny, ze szczególnym uwzględnieniem rodzin bardziej podatnych na zagrożenia. Pracownicy punktów informacyjnych nieodpłatnie przekazujących informacje na temat energii działających w 14 miastach udzielali zainteresowanym osobom porad (bezpośrednio albo online) oraz przeprowadzali audyty energetyczne, odwiedzając poszczególne lokale. Co najmniej 39 innych europejskich miast oficjalnie zobowiązało się do powielenia modelu FIESTA. W ramach projektu opracowano przystępne materiały zawierające wskazówki w zakresie oszczędności energii dla gospodarstw domowych, m.in. „Podręcznik FIESTA dotyczący efektywności energetycznej” (88) i krótkie filmy animowane (89) w języku bułgarskim, chorwackim, angielskim, greckim, włoskim i hiszpańskim.

Projekt EnerSHIFT realizowany w ramach programu „Horyzont 2020” (luty 2016 – styczeń 2019) (90) jest skierowany do sektora mieszkalnictwa socjalnego w regionie Liguria (Włochy). W ramach tego projektu udziela się pomocy technicznej na opracowywanie studiów wykonalności, przy czym jego nadrzędnym celem jest zorganizowanie postępowania przetargowego dotyczącego inwestycji przeprowadzanych przez ESCO na podstawie umowy o poprawę efektywności energetycznej. W projekcie wykorzystuje się również środki na uruchomienie inwestycji udostępniane w ramach polityki spójności. Celem jest opracowanie programu inwestycji opiewających na niemal 15 mln EUR, którego zrealizowanie przyniesie oszczędności energii pierwotnej rzędu 14,5 GWh rocznie.

We wrześniu 2018 r. zakończono pierwsze postępowanie o udzielenie zamówienia w ramach projektu EnerSHIFT, które dotyczyło 44 budynków socjalnych w prowincji Genua (Włochy); odpowiednia umowa powinna zostać podpisana do końca roku. Umowa z przedstawicielami systemu bankowego Ligurii ma na celu zapewnienie ESCO łatwiejszego dostępu do kredytów. Ustawa regionalna nr 10/2004 o sektorze mieszkalnictwa socjalnego została zmieniona, aby ułatwić wdrażanie umów o poprawę efektywności energetycznej. W rez