Spis treści

1. Procedura 5

2. Kontekst i opis środków objętych postępowaniem 7

2.1. Ramy ogólne 7

2.1.1. Początkowe umowy 7

2.1.2. Przedłużenie początkowych umów 7

2.1.3. Prywatyzacja przedsiębiorstwa Siremar i podpisanie nowej umowy 8

2.2. Środki objęte zakresem decyzji z 2011 r. i 2012 r. 9

2.3. Szczegółowy opis środków, których dotyczy niniejsza decyzja 9

2.3.1. Przedłużenie początkowej umowy między państwem a przedsiębiorstwem Siremar 9

2.3.2. Niezgodne z prawem przedłużenie pomocy na ratowanie na rzecz przedsiębiorstwa Siremar 12

2.3.3. Prywatyzacja przedsiębiorstwa Siremar, kontrgwarancja i podwyższenie kapitału przedsiębiorstwa CdI. 13

2.3.4. Nowa umowa 20

2.3.5. Pierwszeństwo przybijania do nabrzeża 22

2.3.6. Środki ustanowione ustawą z 2010 r. 22

2.4. Postępowanie w sprawie uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego nr 2007/4609 22

3. Podstawy do wszczęcia i przedłużenia postępowania 25

3.1. Przedłużenie początkowej umowy między państwem a przedsiębiorstwem Siremar 25

3.1.1. Zgodność z kryteriami określonymi w wyroku w sprawie Altmark i istnienie pomocy 25

3.1.2. Zgodność z rynkiem wewnętrznym 26

3.2. Niezgodne z prawem przedłużenie pomocy na ratowanie na rzecz przedsiębiorstwa Siremar 26

3.3. Prywatyzacja przedsiębiorstwa Siremar, kontrgwarancja i podwyższenie kapitału przedsiębiorstwa CdI 26

3.3.1. Prywatyzacja przedsiębiorstwa Siremar 26

3.3.2. Kontrgwarancja 27

3.3.3. Podwyższenie kapitału przedsiębiorstwa CdI 27

3.3.4. Zgodność z rynkiem wewnętrznym 27

3.4. Nowa umowa między państwem włoskim a przedsiębiorstwem CdI 27

3.5. Pierwszeństwo przybijania do nabrzeża 28

3.6. Środki ustanowione ustawą z 2010 r. 28

4. Uwagi Włoch 28

4.1. W sprawie obowiązków świadczenia usług publicznych i środowiska konkurencyjnego 28

4.2. W sprawie potencjalnie niezgodnego z prawem przedłużenia pomocy na ratowanie na rzecz przedsiębiorstwa Siremar 29

4.3. W sprawie prywatyzacji oddziału przedsiębiorstwa Siremar 30

4.3.1. W sprawie przejrzystego i niedyskryminującego charakteru procedury 30

4.3.2. W sprawie sprzedaży aktywów nieobjętych zakresem oddziału przedsiębiorstwa Siremar 30

4.3.3. W sprawie połączenia aktywów oddziału przedsiębiorstwa Siremar w pakiet nową umową 31

4.3.4. W sprawie powołania niezależnego biegłego 31

4.3.5. W sprawie przejrzystości procedury 31

4.3.6. W sprawie pierwszego i drugiego sprawozdania opracowanego przez Ecorys 31

4.3.7. W sprawie krajowych sporów sądowych i ostatecznego przyznania zamówienia na rzecz przedsiębiorstwa SNS 32

4.4. W sprawie zgodności nowej umowy z kryteriami określonymi w wyroku w sprawie Altmark 33

4.5. W sprawie premii z tytułu ryzyka w wysokości 6,5 % określonej w dyrektywie CIPE od 2010 r. 33

4.6. W sprawie zgodności nowej umowy z decyzją w sprawie UOIG z 2011 r. 34

4.7. W sprawie kontrgwarancji 34

4.8. W sprawie pierwszeństwa przybijania do nabrzeża 35

4.9. W sprawie środków ustanowionych ustawą z 2010 r. 35

4.10. W sprawie braku ciągłości gospodarczej między przedsiębiorstwem Siremar pod zarządem nadzwyczajnym a przedsiębiorstwem CdI 36

5. Uwagi zainteresowanych stron 37

5.1. Uwagi przedsiębiorstwa Siremar pod zarządem nadzwyczajnym 37

5.1.1. W odniesieniu do postępowania w sprawie uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego nr 2007/4609 37

5.1.2. W sprawie przedłużenia początkowej umowy 37

5.1.3. W sprawie potencjalnie niezgodnego z prawem przedłużenia pomocy na ratowanie na rzecz przedsiębiorstwa Siremar 38

5.1.4. W sprawie nowej umowy 39

5.1.5. W sprawie prywatyzacji przedsiębiorstwa Siremar i kontrgwarancji 39

5.1.6. W sprawie braku ciągłości gospodarczej między przedsiębiorstwem Siremar pod zarządem nadzwyczajnym a przedsiębiorstwem CdI 40

5.1.7. Dodatkowe przedłożenie orzeczenia CdS w sprawie kontrgwarancji 41

5.2. Uwagi przedsiębiorstwa SNS 41

5.2.1. Pierwszy zestaw uwag 41

5.2.2. Drugi zestaw uwag 41

5.2.3. Trzeci zestaw uwag 42

5.3. Uwagi przedsiębiorstwa Pan Med 43

5.4. Uwagi przedsiębiorstwa Grandi Navi Veloci 44

5.5. Pismo burmistrza Lipari 45

6. Uwagi przedsiębiorstwa Compagnia delle Isole 45

6.1. Pierwszy zestaw uwag 45

6.2. Drugi zestaw uwag 46

6.3. Trzeci zestaw uwag 46

7. Uwagi Włoch dotyczące uwag zainteresowanych stron 47

8. Ocena 47

8.1. Istnienie pomocy w rozumieniu art. 107 ust. 1 TFUE 47

8.1.1. Przedłużenie początkowej umowy między przedsiębiorstwem Siremar a Włochami 48

8.1.2. Niezgodne z prawem przedłużenie pomocy na ratowanie na rzecz przedsiębiorstwa Siremar 50

8.1.3. Udzielenie zamówienia przedsiębiorstwu SNS na podstawie nowej umowy w pakiecie z oddziałem przedsiębiorstwa Siremar, podwyższenie kapitału przedsiębiorstwa CdI i kontrgwarancja 51

8.1.4. Środki ustanowione ustawą z 2010 r. 71

8.1.5. Wniosek dotyczący istnienia pomocy 73

8.2. Zgodność pomocy z prawem 74

8.3. Zgodność pomocy z rynkiem wewnętrznym 74

8.3.1. Przedłużenie początkowej umowy między państwem a przedsiębiorstwem Siremar 74

8.3.2. Niezgodne z prawem przedłużenie pomocy na ratowanie na rzecz przedsiębiorstwa Siremar 83

8.3.3. Zwolnienia podatkowe związane z procesem prywatyzacji 84

8.3.4. Wniosek dotyczący zgodności pomocy z rynkiem wewnętrznym 84

8.4. Odpowiedź na uwagi przedstawione przez przedsiębiorstwo CdI 85

9. Wniosek 85

10. Odzyskiwanie środków 86

11. Ciągłość gospodarcza 87

11.1. Zakres przeniesienia 87

11.2. Cena za przeniesienie 88

11.3. Tożsamość właścicieli 89

11.4. Czas przeniesienia aktywów 89

11.5. Ekonomiczna logika przeniesienia aktywów 89

11.6. Wniosek dotyczący ciągłości gospodarczej między przedsiębiorstwem Siremar pod zarządem nadzwyczajnym a przedsiębiorstwem SNS 90

DECYZJA KOMISJI (UE) 2022/448

z dnia 17 czerwca 2021 r.

w sprawie środków SA.32014, SA.32015, SA.32016 (2011/C) (ex 2011/NN) wdrożonych przez Włochy na rzecz przedsiębiorstwa Siremar i jego nabywcy, przedsiębiorstwa Società Navigazione Siciliana

(notyfikowana jako dokument nr C(2022) 4268)

(Jedynie tekst w języku włoskim jest autentyczny)

(Tekst mający znaczenie dla EOG)

KOMISJA EUROPEJSKA,

uwzględniając Traktat o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, w szczególności jego art. 108 ust. 2 akapit pierwszy,

uwzględniając Porozumienie o Europejskim Obszarze Gospodarczym, w szczególności jego art. 62 ust. 1 lit. a),

po wezwaniu zainteresowanych stron do przedstawienia uwag (1) zgodnie z przywołanymi powyżej artykułami i uwzględniając otrzymane odpowiedzi,

a także mając na uwadze, co następuje:

1. PROCEDURA

(1) W dniu 6 sierpnia 1999 r. Komisja postanowiła wszcząć postępowanie określone w art. 108 ust. 2 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej („TFUE”) w sprawie pomocy wypłaconej na podstawie początkowych zamówień publicznych na usługi („początkowe umowy”) na rzecz sześciu przedsiębiorstw, które w tamtym czasie składały się na grupę Tirrenia (2).

(2) Na etapie postępowania władze włoskie wystąpiły o podzielenie sprawy grupy Tirrenia w taki sposób, aby można było się skoncentrować na wydaniu ostatecznej decyzji dotyczącej jedynie Tirrenia di Navigazione („Tirrenia”). Wniosek ten wynikał z zamiaru przystąpienia przez władze włoskie do prywatyzacji grupy, poczynając od przedsiębiorstwa Tirrenia, oraz z chęci przyspieszenia tego procesu w odniesieniu do tej spółki.

(3) Komisja przychyliła się do wniosku władz włoskich i decyzją Komisji 2001/851/WE (3) zamknęła postępowanie wszczęte w sprawie pomocy przyznanej na rzecz przedsiębiorstwa Tirrenia („decyzja z 2001 r.”). Pomoc uznano za zgodną z rynkiem wewnętrznym pod warunkiem wypełnienia przez władze włoskie określonych zobowiązań.

(4) Decyzją 2005/163/WE (4) („decyzja z 2004 r.”) Komisja uznała rekompensatę przyznaną na rzecz przedsiębiorstw należących do grupy Tirrenia innych niż przedsiębiorstwo Tirrenia (5) za częściowo zgodną z rynkiem wewnętrznym, częściowo zgodną pod warunkiem wypełnienia przez władze włoskie pewnych zobowiązań oraz częściowo niezgodną z rynkiem wewnętrznym. Decyzję oparto na danych rachunkowych z lat 1992–2001 i zawarto w niej warunki mające zapewnić zgodność rekompensaty z rynkiem wewnętrznym przez cały okres obowiązywania początkowych umów (tj. do 2008 r.).

(5) W wyroku z dnia 4 marca 2009 r. w sprawach T-265/04, T-292/04 i T-504/04 (6) („wyrok z 2009 r.”) Sąd stwierdził nieważność decyzji z 2004 r.

(6) W dniu 5 października 2011 r. Komisja wszczęła formalne postępowanie wyjaśniające w odniesieniu do szeregu dodatkowych środków przyjętych przez Włochy na rzecz przedsiębiorstw należących do byłej grupy Tirrenia („decyzja z 2011 r.”). Postępowanie dotyczyło m.in. rekompensat przyznanych przedsiębiorstwu Siremar – Sicilia Regionale Marittima („Siremar”) z tytułu obsługi szeregu tras morskich od dnia 1 stycznia 2009 r. oraz procesu prywatyzacji oddziału przedsiębiorstwa Siremar (zob. sekcja 2.3.3).

(7) Decyzję z 2011 r. opublikowano w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej (7). Komisja wezwała zainteresowane strony do przedstawienia uwag na temat środków będących przedmiotem postępowania.

(8) Włochy przekazały swoją odpowiedź na decyzję z 2011 r. pismem z dnia 15 listopada 2011 r. Jeżeli chodzi o środki, których dotyczy wspomniana decyzja, Komisja otrzymała także uwagi od przedsiębiorstwa Società Navigazione Siciliana S.p.A. („SNS”), Pan Med Lines S.r.l. („Pan Med”) oraz Grandi Navi Veloci S.p.A. („GNV”) (zob. sekcja 5). Przekazała je Włochom, które miały możliwość udzielenia na nie odpowiedzi.

(9) W dniu 10 stycznia 2012 r. władze włoskie formalnie zgłosiły Komisji, powołując się na względy związane z pewnością prawa, projekty umów dotyczących zamówień publicznych na usługi („umowy”), które każdy przyszły nabywca oddziałów przedsiębiorstw Tirrenia i Siremar był zobowiązany podpisać i na podstawie których miałaby zostać wypłacona rekompensata z tytułu świadczenia usług publicznych.

(10) W dniu 7 listopada 2012 r. Komisja przedłużyła postępowanie m.in. ze względu na (i) niezgodne z prawem przedłużenie pomocy na ratowanie przyznanej przedsiębiorstwu Siremar, (ii) potencjalną pomoc na rzecz przedsiębiorstwa Compagnia delle Isole („CdI”), pierwszego nabywcy oddziału Siremar, w kontekście prywatyzacji tego ostatniego oraz (iii) rekompensaty z tytułu świadczenia usług publicznych, które miały zostać wypłacone na rzecz CdI na podstawie nowej umowy zawartej z państwem włoskim. W dniu 19 grudnia 2012 r. Komisja przyjęła zmienioną wersję (8) tej decyzji („decyzja z 2012 r.” lub „decyzje z 2011 r. i 2012 r.”, kiedy mowa także o decyzji z 2011 r.).

(11) Decyzję z 2012 r. opublikowano w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej (9). Komisja wezwała zainteresowane strony do przedstawienia uwag na temat środków będących przedmiotem postępowania.

(12) Włochy przekazały swoją odpowiedź na decyzję z 2012 r. pismami z dnia 7 i 13 grudnia 2012 r. Jeżeli chodzi o środki, których dotyczy wspomniana decyzja, Komisja otrzymała uwagi od przedsiębiorstwa Pan Med Lines S.r.l. („Pan Med”), Siremar, SNS i CdI (zob. sekcje 5 i 6). Przekazała je Włochom, które miały możliwość udzielenia na nie odpowiedzi.

(13) W dniu 5 października 2012 r. Komisja zleciła spółce Ecorys Netherlands BV („Ecorys”) oszacowanie na podstawie dwóch alternatywnych scenariuszy wartości rynkowej aktywów przedsiębiorstwa Siremar wystawionych na sprzedaż (zob. sekcja 2.3.3.7). W dniu 4 września 2013 r. Ecorys przedłożył sprawozdanie końcowe („pierwsze sprawozdanie opracowane przez Ecorys”). W dniu 27 września 2013 r. Komisja przekazała to sprawozdanie Włochom. W dniu 18 listopada 2013 r., na wniosek władz włoskich, Komisja przedstawiła włoskie tłumaczenie sprawozdania opracowanego przez Ecorys. W dniu 17 grudnia 2013 r. Włochy przedstawiły swoje uwagi, w tym alternatywną wycenę przygotowaną przez ich własnego niezależnego biegłego – Banca Profilo S.p.A.

(14) W dniu 24 czerwca 2013 r. Komisja wysłała pismo do kilku przedsiębiorstw działającym w sektorze morskim, zwracając się o przekazanie na zasadzie dobrowolności szczegółowych informacji o trasach obsługiwanych przez przedsiębiorstwo Siremar w latach 2009–2012 i o warunkach jego prywatyzacji. Odpowiedzi udzieliło jedynie przedsiębiorstwo CdI, które działało w tym czasie na podstawie nowej umowy.

(15) Decyzją Komisji (UE) 2018/261 z dnia 22 stycznia 2014 r. (10) („decyzja z 2014 r.”) Komisja zamknęła formalne postępowanie wyjaśniające dotyczące pewnych środków przyjętych przez region Sardynii na rzecz przedsiębiorstwa Saremar (zob. motyw 36).

(16) W dniu 15 października 2014 r. służby Komisji odbyły spotkanie z przedstawicielami przedsiębiorstwa Siremar i władz włoskich. Ponadto w dniu 23 października 2014 r. służby Komisji odbyły także spotkanie z przedstawicielami przedsiębiorstwa CdI i władz włoskich. W następstwie tego ostatniego spotkania w dniu 30 października 2014 r. przedsiębiorstwo CdI przekazało Komisji dodatkowe informacje.

(17) W odniesieniu do przedsiębiorstwa Siremar Komisja zwróciła się do Włoch o dodatkowe informacje w pismach z dnia 30 stycznia 2012 r., 16 marca 2012 r., 1 sierpnia 2012 r., 22 listopada 2012 r., 12 kwietnia 2013 r., 12 czerwca 2013 r., 27 czerwca 2013 r., 11 lipca 2013 r., 29 lipca 2014 r., 6 listopada 2014 r., 16 października 2015 r., 25 stycznia 2018 r., 29 marca 2018 r., 31 sierpnia 2018 r., 18 marca 2019 r., 16 października 2019 r., 31 lipca 2020 r. i 29 października 2020 r.

(18) W odniesieniu do przedsiębiorstwa Siremar Włochy przekazały dodatkowe informacje w pismach z dnia 28 marca 2012 r., 5 października 2012 r., 23 października 2012 r., 13 maja 2013 r., 8 sierpnia 2013 r., 19 września 2014 r., 20 listopada 2014 r., 12 grudnia 2014 r., 12 lutego 2015 r., 13 listopada 2015 r., 18 kwietnia 2016 r., 2 sierpnia 2017 r., 26 kwietnia 2018 r., 31 maja 2018 r., 29 maja 2019 r., 26 lipca 2019 r., 3 stycznia 2020 r., 24 stycznia 2020 r., 8 lutego 2021 r. i 11 marca 2021 r. (11)

(19) Decyzją Komisji (UE) 2020/1411 z dnia 2 marca 2020 r. (12) Komisja zakończyła postępowanie wyjaśniające dotyczące przedsiębiorstw z grupy Tirrenia innych niż przedsiębiorstwo Tirrenia, w tym przedsiębiorstwa Siremar, za lata 1992–2008 („decyzja Grupy Tirrenia z 2020 r.”). Komisja stwierdziła, że pomoc przyznana na świadczenie usług morskiego transportu kabotażowego stanowi istniejącą pomoc, podczas gdy pomoc przyznana na świadczenie usług międzynarodowego transportu morskiego jest zgodna z zasadami ramowymi dotyczącymi usług świadczonych w ogólnym interesie gospodarczym („UOIG”) z 2011 r. („zasady ramowe UOIG z 2011 r.”) (13).

(20) Decyzją Komisji (UE) 2020/1412 z dnia 2 marca 2020 r. (14) Komisja zamknęła formalne postępowanie wyjaśniające w odniesieniu do środków przyznanych przedsiębiorstwu Tirrenia i jego nabywcy, CIN, na lata 2009–2020 („decyzja w sprawie Tirrenia/CIN z 2020 r.”).

(21) Niniejsza decyzja dotyczy wszystkich możliwych środków pomocy na rzecz przedsiębiorstw Siremar, CdI i SNS, jak określono w motywach 36 i 37 oraz o których mowa w decyzjach z 2011 r. i 2012 r., a także ewentualnej pomocy przyznanej Unicredit w ramach kontrgwarancji (zob. sekcje 2.3.3.5 i 3.3.2). Komisja odniesie się do wszystkich pozostałych środków objętych zakresem tych decyzji w ramach spraw o numerach SA.32014, SA.32015 i SA.32016 w odrębnych decyzjach. W szczególności wszystkie te pozostałe środki dotyczą innych przedsiębiorstw należących do byłej grupy Tirrenia (tj. przedsiębiorstw Caremar, Laziomar, Saremar i Toremar).

2. KONTEKST I OPIS ŚRODKÓW OBJĘTYCH POSTĘPOWANIEM

2.1. Ramy ogólne

2.1.1. Początkowe umowy

(22) Grupa Tirrenia pierwotnie należała do państwa włoskiego za pośrednictwem przedsiębiorstwa Finanziaria per i Settori Industriale e dei Servizi S.p.A („Fintecna”) (15) i obejmowała sześć przedsiębiorstw, mianowicie przedsiębiorstwa Tirrenia, Adriatica, Caremar, Saremar, Siremar i Toremar. Przedsiębiorstwa te świadczyły usługi transportu morskiego na podstawie odrębnych zamówień publicznych na usługi zawartych w 1991 r. z państwem włoskim, obowiązujących przez 20 lat od stycznia 1989 r. do grudnia 2008 r. („początkowe umowy”). Przedsiębiorstwo Fintecna posiadało 100 % kapitału podstawowego. Przedsiębiorstwo Tirrenia posiadało całościowy udział w przedsiębiorstwach Adriatica, Caremar, Siremar, Saremar i Toremar (łącznie „przedsiębiorstwa regionalne”). Przedsiębiorstwo Adriatica, które w przeszłości obsługiwało szereg tras między Włochami a Albanią, Chorwacją, Grecją i Czarnogórą, połączyło się z przedsiębiorstwem Tirrenia w 2004 r.

(23) Zamówienia publiczne na usługi miały zagwarantować regularne i stabilne świadczenie wielu usług transportu morskiego, z których większość łączy Włochy kontynentalne z Sycylią, Sardynią i innymi mniejszymi włoskimi wyspami. W tym celu państwo włoskie przyznało wsparcie finansowe w postaci dotacji wypłaconych bezpośrednio na rzecz każdego przedsiębiorstwa należącego do grupy Tirrenia.

(24) Przedsiębiorstwo Siremar, należące w pełni do przedsiębiorstwa Tirrenia, obsługiwało szereg morskich tras kabotażowych, zarówno między Sycylią i kilkoma mniejszymi sąsiednimi wyspami, jak i między Milazzo i Neapolem. Dokładne trasy, o których mowa, opisano w motywie 41.

2.1.2. Przedłużenie początkowych umów

(25) Początkowe umowy, w tym umowa mająca zastosowanie do przedsiębiorstwa Siremar, były trzykrotnie przedłużane.

(26) Po pierwsze w art. 26 dekretu z mocą ustawy nr 207 z dnia 30 grudnia 2008 r. („dekret z mocą ustawy 207/2008”), przekształconego w ustawę nr 14 z dnia 27 lutego 2009 r., przewidziano przedłużenie początkowych umów, które pierwotnie miały wygasnąć w dniu 31 grudnia 2008 r., do dnia 31 grudnia 2009 r.

(27) Po drugie art. 19-ter dekretu z mocą ustawy nr 135 z dnia 25 września 2009 r. („dekret z mocą ustawy 135/2009”), przekształconego w ustawę nr 166 z dnia 20 listopada 2009 r., („ustawa z 2009 r.”) stanowi, że z uwagi na prywatyzację przedsiębiorstw z grupy Tirrenia udziały przedsiębiorstw regionalnych (wyłączając przedsiębiorstwo Siremar) zostaną przeniesione ze spółki dominującej Tirrenia w sposób następujący: a) przedsiębiorstwo Caremar do regionu Kampanii. Następnie region Kampanii przeniósł przedsiębiorstwo kontynuujące działalność, obsługujące połączenia transportowe z archipelagiem Pontino do regionu Lacjum (tym samym ustanawiając Laziomar) (16); b) przedsiębiorstwo Saremar do regionu Sardynii; c) przedsiębiorstwo Toremar do regionu Toskanii.

(28) W ustawie z 2009 r. określono również, że nowe umowy miałyby zostać uzgodnione między państwem włoskim a przedsiębiorstwami Tirrenia i Siremar do dnia 31 grudnia 2009 r. Podobnie usługi regionalne miały zostać przewidziane w nowych „zamówieniach publicznych na usługi”, które miały zostać uzgodnione między przedsiębiorstwami Saremar, Toremar i Caremar oraz odpowiednimi władzami regionalnymi, do dnia 31 grudnia 2009 r. (Sardynia i Toskania) i do dnia 28 lutego 2010 r. (Kampania i Lacjum). Nowe umowy lub zamówienia publiczne na usługi miały zostać objęte przetargiem z samymi przedsiębiorstwami. Następnie nowi właściciele każdego z tych przedsiębiorstw mieliby podpisać odpowiednio umowę lub zamówienie publiczne na usługi (17).

(29) W tym celu w ustawie z 2009 r. przewidziano dalsze przedłużenie początkowych umów (w tym umowy mającej zastosowanie do przedsiębiorstwa Siremar) od dnia 1 stycznia 2010 r. do dnia 30 września 2010 r.

(30) W ustawie z 2009 r. określono również pułapy stałej rocznej rekompensaty z tytułu świadczenia usług od 2010 r. (w ramach przedłużenia początkowych umów, jak również w ramach nowych umów i zamówień publicznych na usługi), wynoszące łącznie 184 942 251 EUR, w następujący sposób: Przedsiębiorstwo Maksymalna roczna rekompensata Tirrenia 72 685 642 EUR Siremar 55 694 895 EUR Saremar 13 686 441 EUR Toremar 13 005 441 EUR Caremar 29 869 832 EUR (18) Tabela 1 – Pułapy rekompensaty od 2010 r.

(31) Ponadto w ustawie nr 163 z dnia 1 października 2010 r. („ustawa z 2010 r.”), przekształcającej dekret z mocą ustawy nr 125 z dnia 5 sierpnia 2010 r., („dekret z mocą ustawy 125/2010”) przewidziano dalsze przedłużenie początkowych umów, w tym umowy mającej zastosowanie do przedsiębiorstwa Siremar, na okres od dnia 1 października 2010 r. do czasu zakończenia procesów prywatyzacji przedsiębiorstw Tirrenia i Siremar.

2.1.3. Prywatyzacja przedsiębiorstwa Siremar i podpisanie nowej umowy

(32) W październiku 2010 r. rozpoczęto postępowanie o udzielenie zamówienia mające na celu znalezienie nabywcy oddziału przedsiębiorstwa Siremar (zob. sekcja 2.3.3). W tym kontekście jest mowa o oddziale przedsiębiorstwa Siremar, a nie o przedsiębiorstwie Siremar, ponieważ wspomniane postępowanie dotyczyło wyłącznie aktywów i umów niezbędnych do wypełniania obowiązków świadczenia usług publicznych (19) określonych w nowej umowie, która miała zostać zawarta z nabywcą. W związku z tym zamiast po prostu do „przedsiębiorstwa Siremar” odniesiono się do „oddziału przedsiębiorstwa Siremar”. Pozostałe aktywa przedsiębiorstwa Siremar, takie jak szybki statek Guizzo, wykorzystywane przez nie do innych celów miały zostać sprzedane w drodze odrębnych procedur. Ponadto sprzedaż nie spowodowała przeniesienia na nabywcę żadnych długów zaciągniętych przez przedsiębiorstwo Siremar do dnia sprzedaży. Przedsiębiorstwo Siremar pod zarządem nadzwyczajnym nadal istnieje jako odrębny podmiot, chociaż docelowo ma zostać zlikwidowane po zaspokojeniu roszczeń wierzycieli.

(33) W następstwie złożenia zwycięskiej oferty w postępowaniu o udzielenie zamówienia w dniu 20 października 2011 r. przedsiębiorstwo CdI zawarło umowę nabycia oddziału przedsiębiorstwa Siremar. Następnie, w dniu 30 lipca 2012 r., Włochy i przedsiębiorstwo CdI podpisały nową umowę na świadczenie usług transportu morskiego. Na tej podstawie w dniu 31 lipca 2012 r. nastąpiło przeniesienie własności oddziału przedsiębiorstwa Siremar z państwa włoskiego na przedsiębiorstwo CdI.

(34) Przedsiębiorstwo SNS – drugie przedsiębiorstwo, które złożyło ofertę nabycia oddziału przedsiębiorstwa Siremar – zakwestionowało przeniesienie przed włoskimi sądami administracyjnymi, które ostatecznie orzekły, że postępowanie o udzielenie zamówienia musi zostać częściowo powtórzone z wykluczeniem przedsiębiorstwa CdI ze składania nowych ofert (zob. motywy 93–100). Po potwierdzeniu swojej wcześniejszej oferty przedsiębiorstwo SNS wygrało tym samym nowe postępowanie o udzielenie zamówienia, przejmując oddział przedsiębiorstwa Siremar i podpisując nową umowę z Włochami w dniu 11 kwietnia 2016 r.

(35) Od tego dnia przedsiębiorstwo SNS obsługuje trasy na mocy nowej umowy, podczas gdy przedsiębiorstwo Siremar pod zarządem nadzwyczajnym i przedsiębiorstwo CdI są likwidowane.

2.2. Środki objęte zakresem decyzji z 2011 r. i 2012 r.

(36) W toku formalnego postępowania wyjaśniającego wszczętego decyzjami z lat 2011 i 2012 ocenie poddano następujące środki (zob. również sekcja 3): 1) rekompensatę z tytułu świadczenia UOIG w ramach przedłużenia początkowych umów (środek 1); 2) niezgodne z prawem przedłużenie pomocy na ratowanie na rzecz przedsiębiorstw Tirrenia i Siremar (środek 2); 3) prywatyzację przedsiębiorstw należących do byłej grupy Tirrenia (20) (środek 3); 4) rekompensatę wypłaconą z tytułu świadczenia UOIG w ramach przyszłych umów/zamówień publicznych na usługi (środek 4); 5) pierwszeństwo przybijania do nabrzeża (środek 5); 6) środki ustanowione ustawą z 2010 r. (środek 6); 7) dodatkowe pięć środków przyjętych przez region Sardynii na rzecz przedsiębiorstwa Saremar (środek 7) (21).

2.3. Szczegółowy opis środków, których dotyczy niniejsza decyzja

(37) Niniejsza decyzja dotyczy jedynie środków 1–6 wymienionych w motywie 36, o ile odnoszą się one do przedsiębiorstwa Siremar, CdI lub SNS. Środki te opisano bardziej szczegółowo w kolejnych sekcjach.

2.3.1. Przedłużenie początkowej umowy między państwem a przedsiębiorstwem Siremar

2.3.1.1. Obowiązki świadczenia usług publicznych

(38) W art. 1 początkowej umowy zawartej z przedsiębiorstwem Siremar przewidziano pięcioletnie plany przedstawiające szczegółowe informacje na temat obsługiwanych portów, rodzaju jednostek pływających, które mają zostać wykorzystane, oraz wymaganej częstotliwości połączeń w ramach usługi. Początkowa umowa z przedsiębiorstwem Siremar została zmieniona w 1994 i 1995 r.

(39) Pierwszy plan pięcioletni (1990–1994) został zatwierdzony dekretem ministerialnym z dnia 29 maja 1990 r. i zastosowany z mocą wsteczną od dnia 1 stycznia 1990 r. W drugim planie obejmującym okres 1995–1999, który został zatwierdzony dekretem ministerialnym z dnia 14 maja 1996 r., nie wprowadzono żadnych zmian w kwestiach obsługiwanych połączeń i ich częstotliwości.

(40) Jeśli chodzi o lata 2000–2004 i 2005–2008, plany pięcioletnie dotyczące przedsiębiorstwa Siremar nie zostały formalnie przyjęte. Zamiast tego sieć tras i częstotliwości pozostały w latach 1999–2008 w dużej mierze takie same. W dekrecie międzyresortowym z dnia 9 marca 2004 r. („dekret z 2004 r.”) określono bowiem ograniczone zmiany dla przedsiębiorstwa Siremar dotyczące wymiany starych statków i wzrostu zdolności przewozowej przy tych samych częstotliwościach (22).

(41) Na podstawie początkowej umowy, przedłużonej i zmienionej (w odniesieniu do wybranych tras), przedsiębiorstwo Siremar obsługiwało pięć następujących pakietów tras przez cały rok w okresie od dnia 1 stycznia 2009 r. do dnia 30 lipca 2012 r., z różną częstotliwością i rozkładem rejsów w zależności od indywidualnej trasy, rodzaju usługi (promowe lub dużych prędkości) i pory roku: — W ramach pakietu Milazzo – Wyspy Liparyjskie – Neapol, który obejmuje wyspy Vulcano, Lipari, Salina, Filicudi, Alicudi, Panarea i Stromboli („Wyspy Liparyjskie”) oraz miasta Milazzo na Sycylii i Neapol w Kampanii, przedsiębiorstwo Siremar oferowało zarówno usługi promowe, jak i dużych prędkości na dziesięciu indywidualnych trasach (23); — z dnia 17.6.2021 r. — W ramach pakietu X przedsiębiorstwo Siremar świadczyło zarówno usługi promowe, jak i usługi dużych prędkości na dwóch indywidualnych trasach (24); — W ramach pakietu Porto Empedocle – Wyspy Pelagijskie, który obejmuje wyspy Linosa i Lampedusa („Wyspy Pelagijskie”), przedsiębiorstwo Siremar oferowało usługi promowe na jednej indywidualnej trasie; — W ramach pakietu Trapani – Pantelleria przedsiębiorstwo Siremar oferowało usługi promowe na jednej indywidualnej trasie.

2.3.1.2. Budżet i okres obowiązywania

(42) Poniższa tabela przedstawia roczną rekompensatę wypłaconą przedsiębiorstwu Siremar za okres od 2009 r. do lipca 2012 r.: Rok Rekompensata 2009 67 009 405 EUR 2010 55 694 895 EUR 2011 55 694 895 EUR 2012 32 348 816 EUR (styczeń–lipiec) (25) Tabela 2– Rekompensaty za okres 2009–2012 (EUR)

(43) W początkowej umowie (zmienionej w 1994 r.) przewidziano wypłacanie rocznej rekompensaty z tytułu świadczenia usług publicznych w następujący sposób: dokonywana do dnia 1 marca każdego roku pierwsza płatność w formie zaliczki w wysokości 70 % rekompensaty wypłaconej w roku poprzednim; dokonywana do dnia 30 czerwca druga płatność obejmująca kolejne 20 %; dokonywana do dnia 30 listopada ostatnia płatność obejmująca saldo rekompensaty za dany rok, na podstawie szacunkowych przyszłych przychodów i strat (26). Ostateczne wyniki są następnie weryfikowane, gdy przedsiębiorstwo przygotowuje roczne sprawozdanie finansowe. Gdyby okazało się, że przedsiębiorstwo Siremar otrzymało kwotę wyższą niż koszt netto świadczonych usług (przychód minus straty), byłoby zobowiązane do zwrotu różnicy w terminie 15 dni od zatwierdzenia sprawozdania finansowego. Po dniu 25 listopada 2010 r., zgodnie z decyzją konferencji międzyministerialnej w sprawie ustanowienia rocznej dotacji na podstawie art. 11 ustawy nr 856/1986 z udziałem ministerstwa infrastruktury i transportu („ministerstwo transportu”), ministerstwa gospodarki oraz ministerstwa rozwoju gospodarczego („konferencja międzyministerialna”), ewentualną kwotę nadwyżki rekompensaty odejmuje się od przyszłych wypłat zaliczek na poczet dotacji.

(44) Rekompensata została obliczona inaczej w 2009 r. w porównaniu z latami 2010, 2011 i 2012, jak opisano poniżej. — Rekompensata przyznana w 2009 r.

(45) W dekrecie prezydenckim nr 501 z dnia 1 czerwca 1979 r. („dekret prezydencki 501/79”) określono poszczególne elementy (przychody i koszty) uwzględniane przy obliczaniu dotacji wypłacanej na rzecz operatorów świadczących usługę publiczną transportu morskiego. Ponadto w ustawie nr 856 z dnia 5 grudnia 1986 r. („ustawa 856/86”) przewidziano określone zmiany w systemie wypełniania obowiązku świadczenia usług publicznych transportu morskiego we Włoszech. Jeżeli chodzi o połączenia z największymi i mniejszymi wyspami, w art. 11 ustawy zmieniono kryteria obliczania rekompensaty z tytułu świadczenia usług publicznych. Dotacje należało bowiem obliczać na podstawie różnicy między przychodami i kosztami usługi określonymi za pomocą uśrednionych i obiektywnych parametrów, jak również należało uwzględnić racjonalny zwrot z kapitału. Ten sam artykuł stanowi również, że zamówienia publiczne na usługi musiały uwzględniać wykaz tras, na które przyznano dotacje, częstotliwość połączeń i rodzaje eksploatowanych statków. Dotacje miały zatwierdzać właściwe ministerstwa. Zasady określone w dekrecie prezydenckim 501/79 oraz ustawie 856/86 odzwierciedlono w początkowych umowach.

(46) W odniesieniu do 2009 r. rekompensatę z tytułu świadczenia UOIG istotnie obliczono zgodnie z metodą określoną w początkowej umowie, która obowiązywała od 1991 r. i którą przedłużono po upływie jej pierwotnej daty wygaśnięcia w dniu 31 grudnia 2008 r. W szczególności rekompensata odpowiadała łącznej stracie netto odnotowanej na usługach świadczonych w ramach systemu świadczenia usług publicznych, powiększonej o kwotę zmienną odpowiadającą wysokości zwrotu z kapitału.

(47) Aby obliczyć rekompensatę określoną przez organy publiczne, uwzględniono następujące elementy kosztów: koszty nabycia, reklamy i zakwaterowania, koszty załadunku, rozładunku i manewrowania, koszty personelu, koszty utrzymania statku, koszty administracyjne, koszty ubezpieczenia, koszty wynajmu i leasingu, paliwo, podatki i koszty amortyzacji. — Rekompensata przyznana w latach 2010, 2011 i 2012

(48) Od 2010 r. rekompensatę z tytułu świadczenia UOIG ustalano za pomocą nowej metody określonej w dyrektywie CIPE (27) z dnia 9 listopada 2007 r. zatytułowanej „Kryteria określania obowiązków świadczenia usług publicznych oraz zmian taryf w sektorze kabotażu morskiego związanego z interesem publicznym” („dyrektywa CIPE”) (28). Zgodnie z preambułą dyrektywę CIPE przyjęto w kontekście zbliżającej się prywatyzacji przedsiębiorstw publicznych świadczących usługi transportu morskiego w ramach systemu świadczenia usług publicznych (29). Przepisy dyrektywy CIPE stosowano w odniesieniu do usług świadczonych przez przedsiębiorstwa należące do grupy Tirrenia od 2010 r.

(49) Metoda określona w dyrektywie CIPE umożliwia przedsiębiorstwom świadczenie usługi publicznej transportu morskiego w celu uzyskania odpowiedniego zwrotu. Stopa zwrotu z kapitału („zwrot z kapitału” lub „ROIC”) byłaby obliczana na podstawie średniego ważonego kosztu kapitału („WACC”). Wymaganą stopę zwrotu z kapitału własnego (30) oblicza się za pomocą kapitałowego modelu wyceny aktywów.

(50) W ramach tego modelu koszt kapitału własnego oblicza się jako funkcję (i) stopy wolnej od ryzyka, (ii) współczynnika beta (oszacowanie profilu ryzyka przedsiębiorstwa względem rynku akcji) oraz (iii) premii z tytułu ryzyka cen akcji przypisanej do rynku akcji.

(51) W szczególności koszt kapitału własnego zostałby obliczony przez zastosowanie premii z tytułu ponoszenia dodatkowego ryzyka do stopy zwrotu z działalności wolnej od ryzyka. Premię tę oblicza się jako premię z tytułu ryzyka na rynku pomnożoną przez współczynnik beta, który odzwierciedla, jak ryzykowna jest konkretna działalność względem rynku.

(52) Zgodnie z dyrektywą CIPE stopa zwrotu z działalności wolnej od ryzyka odpowiada średniej rentowności brutto dziesięcioletnich obligacji referencyjnych z poprzednich dwunastu miesięcy, za które dostępne są dane.

(53) W dyrektywie CIPE ustalono premię z tytułu ryzyka rynkowego na poziomie 4 %. Ponadto w przypadku usługi świadczonej na zasadzie niewyłącznej zakładane większe ryzyko ponoszone przez operatora jest wynagradzane dzięki dodaniu dodatkowych 2,5 % do premii z tytułu ryzyka rynkowego.

(54) Kwota rekompensaty wypłacana przedsiębiorstwu Siremar zgodnie z ustawą z 2009 r. nie może jednak w praktyce przekroczyć 55 694 895 EUR rocznie (zob. motyw 30). Mimo że ustawą z 2009 r. ograniczono roczną rekompensatę wypłacaną na rzecz wszystkich przedsiębiorstw należących do grupy Tirrenia z tytułu obowiązków świadczenia usług publicznych, dyrektywa CIPE zawiera określone zabezpieczenia gwarantujące, że operatorzy ci mają zapewnione wystarczające pokrycie kosztów operacyjnych.

(55) W szczególności zgodnie z dyrektywą CIPE zakres usług, maksymalne taryfy i rekompensata muszą być określone w taki sposób, aby dostawca usług otrzymał rekompensatę na pokrycie całości dopuszczalnych kosztów, zgodnie z następującym wzorem: VA(RSP) + VA(AI(X)) = VA(CA) gdzie: — VA(RSP) oznacza zdyskontowaną wartość rekompensaty z tytułu wypełniania obowiązków świadczenia usług publicznych; — VA(AI(X)) oznacza zdyskontowaną wartość pozostałych przychodów (przychody z taryf i inne); — (VA(CA)) oznacza zdyskontowaną wartość dopuszczalnych kosztów operacyjnych, spłaty zadłużenia i zwrotu z kapitału.

(56) Jeżeli powyższy wzór prowadzi do uzyskania niesatysfakcjonującego wyniku, można ograniczyć zakres działań objętych dotacjami lub ewentualnie można dokonać przeglądu organizacji usługi (np. rodzaju statków) lub zmienić pułapy taryfy.

(57) Ponadto pułap taryf mający zastosowanie do poszczególnych usług, po odliczeniu podatków i opłat portowych, dostosowuje się corocznie na podstawie następującego wzoru ceny maksymalnej: ΔΤ = ΔΡ – Χ gdzie: — ΔΤ oznacza roczną procentową zmianę pułapu taryfy, — ΔΡ oznacza stopę inflacji w roku odniesienia, — Χ oznacza faktyczną stopę roczną korekty pułapu taryfy określoną w umowie lub w zamówieniach publicznych na usługi, która pozostaje na stałym poziomie w okresie obowiązywania umowy lub zamówień publicznych na usługi.

(58) W dyrektywie CIPE określono również, że pułap taryfy można dostosować w taki sposób, aby odwzorować zmiany kosztów paliwa, przyjmując za punkt odniesienia standardowe publicznie dostępne ceny.

2.3.2. Niezgodne z prawem przedłużenie pomocy na ratowanie na rzecz przedsiębiorstwa Siremar

(59) W dniu 16 listopada 2010 r. Komisja zatwierdziła pomoc na ratowanie na rzecz przedsiębiorstw Tirrenia i Siremar („decyzja z 2010 r.”) (31). Pomoc obejmowała gwarancję linii kredytowych udzieloną przez prywatne banki na kwotę do 95 000 000 EUR. Włochy zobowiązały się przekazać Komisji, nie później niż sześć miesięcy po zatwierdzeniu środka pomocy na ratowanie, plan restrukturyzacji lub dowód potwierdzający pełny zwrot pożyczki lub rozwiązanie gwarancji.

(60) Następnie banki prywatne, Banca Infrastrutture Innovazione e Sviluppo („BIIS”) i Unicredit, zatwierdziły linię kredytową o wartości 40 000 000 EUR na rzecz przedsiębiorstw Tirrenia i Siremar (tj. 25 000 000 EUR na rzecz przedsiębiorstwa Tirrenia i 15 000 000 EUR na rzecz przedsiębiorstwa Siremar) oraz o dacie zapadalności przypadającej na dzień 30 czerwca 2011 r. Państwo udzieliło gwarancji w odniesieniu do linii kredytowej w dniu 15 lutego 2011 r.

(61) Środki wypłacono w następujący sposób: a) pierwszą ratę w dniu 28 lutego 2011 r. (20 000 000 EUR na rzecz przedsiębiorstwa Tirrenia i 12 000 000 EUR na rzecz przedsiębiorstwa Siremar); b) drugą ratę w dniu 23 marca 2011 r. (5 000 000 EUR na rzecz przedsiębiorstwa Tirrenia i 3 000 000 EUR na rzecz przedsiębiorstwa Siremar).

(62) Włochy poinformowały Komisję, że ponieważ pierwszą ratę gwarantowanej pożyczki wypłacono dopiero w dniu 28 lutego 2011 r., sześciomiesięczny okres zwrotu pożyczki w rozumieniu pkt 25 lit. a) Wytycznych wspólnotowych dotyczących pomocy państwa w celu ratowania i restrukturyzacji zagrożonych przedsiębiorstw („wytyczne dotyczące ratowania i restrukturyzacji z 2004 r.”) (32) oraz motywów 32 i 47 decyzji z 2010 r. miał upłynąć w dniu 28 sierpnia 2011 r.

(63) Przed tą datą przedsiębiorstwa Tirrenia i Siremar nie spłaciły zaciągniętych pożyczek i w rezultacie w dniu 11 lipca 2011 r. BIIS uruchomił gwarancję państwową. Zatem w tym dniu przedsiębiorstwo Siremar miało wobec państwa dług w wysokości 15 121 838,33 EUR. Kwota ta obejmuje zarówno kwotę główną odpowiednich pożyczek, jak i niespłacone odsetki należne na rzecz banku.

(64) Sąd upadłościowy zezwolił na włączenie ministerstwa gospodarki do grona wierzycieli uprzywilejowanych („prededucibili”) przedsiębiorstw Tirrenia i Siremar. Według władz włoskich komisarz nadzwyczajny, któremu powierzono zarządzanie przedsiębiorstwem, uważał w tamtym czasie, że przedsiębiorstwo Siremar będzie w stanie zwrócić środki do dnia 28 sierpnia 2011 r. dzięki wpływom z planowej prywatyzacji oddziałów przedsiębiorstw Tirrenia i Siremar.

(65) W dniu 25 lipca 2011 r. zawarto umowę sprzedaży oddziału przedsiębiorstwa Tirrenia przedsiębiorstwu CIN. Przeniesienie aktywów, a w rezultacie również płatność, jednak się opóźniło, głównie ze względu na trudności z uzyskaniem wymaganych zezwoleń na połączenie (najpierw od Komisji, a następnie od włoskiego organu ochrony konkurencji, Autorità Garante della Concorrenza e del Mercato („AGCM”)). AGCM ostatecznie zatwierdził transakcję Tirrenia – CIN w dniu 21 czerwca 2012 r. i sprzedaż sfinalizowano w dniu 19 lipca 2012 r. W dniu 20 października 2011 r. zawarto umowę sprzedaży oddziału przedsiębiorstwa Siremar przedsiębiorstwu CdI. Przeniesienie tych aktywów jednak również się opóźniło, w tym przypadku do dnia 1 sierpnia 2012 r. (zob. motywy 93–95). W dniu 18 września 2012 r. przedsiębiorstwo Siremar spłaciło swój dług wobec państwa wraz z odsetkami na łączną kwotę 15 511 529,35 EUR.

2.3.3. Prywatyzacja przedsiębiorstwa Siremar, kontrgwarancja i podwyższenie kapitału przedsiębiorstwa CdI.

(66) W dniu 23 grudnia 2009 r. przedsiębiorstwo Fintecna ogłosiło pierwsze zaproszenie do składania ofert w sprawie sprzedaży całego kapitału podstawowego przedsiębiorstwa Tirrenia wraz z jej spółką zależną Siremar. W dniu 19 lutego 2010 r. otrzymano 16 zgłoszeń o wyrażeniu zainteresowania od 19 podmiotów. W dniu 4 sierpnia 2010 r. po nieudanych negocjacjach z jedynym oferentem, który złożył wiążącą ofertę, przedsiębiorstwo Fintecna poinformowało o zamknięciu procedury. Według Włoch negocjacje nie powiodły się z powodu obaw dotyczących elementów finansowych oferty.

(67) Po niepowodzeniu pierwszej próby prywatyzacji przedsiębiorstwa Tirrenia i Siremar, zmagając się z poważnymi problemami finansowymi, dopuszczono do zbiorowego postępowania upadłościowego przewidzianego w prawie włoskim dla dużych przedsiębiorstw, tj. procedury zarządu nadzwyczajnego („amministrazione straordinaria”), a wkrótce potem została ogłoszona ich niewypłacalność. Mówiąc dokładniej, przedsiębiorstwo Siremar dopuszczono do objęcia procedurą zarządu nadzwyczajnego w dniu 17 września 2010 r. W dniu 5 października 2010 r. sąd w Rzymie wydał wyrok nr 381/2010, w którym ogłosił niewypłacalność przedsiębiorstwa Siremar.

2.3.3.1. Zasady procedury zarządu nadzwyczajnego

(68) W przeciwieństwie do zwykłego postępowania upadłościowego, którego głównym celem jest likwidacja niewypłacalnego przedsiębiorstwa w celu zaspokojenia roszczeń wierzycieli, procedura zarządu nadzwyczajnego, ustanowiona w dekrecie z mocą ustawy nr 270 z dnia 8 lipca 1999 r., to specjalne postępowanie upadłościowe przewidziane dla dużych przedsiębiorstw, które ma na celu zabezpieczenie aktywów i zapewnienie ciągłości działalności.

(69) W toku tej procedury zarząd nad niewypłacalnym przedsiębiorstwem obejmuje komisarz nadzwyczajny powołany przez właściwe ministerstwo. Komisarz nadzwyczajny proponuje plan naprawy przedsiębiorstwa objętego procedurą w drodze restrukturyzacji albo sprzedaży aktywów. Plan ten musi zostać uprzednio zatwierdzony przez właściwe ministerstwo, które uwzględnia opinię rady nadzorczej (złożonej z biegłych powołanych przez ministerstwo).

(70) Dekret z mocą ustawy nr 347 z dnia 23 grudnia 2003 r. ustanawiający środki doraźne na potrzeby restrukturyzacji dużych niewypłacalnych przedsiębiorstw („dekret z mocą ustawy 347/2003”), przekształcony ze zmianami w ustawę nr 39 z dnia 18 lutego 2004 r. („ustawa Marzano”), reguluje procedurę zarządu nadzwyczajnego mającą zastosowanie do niewypłacalnych przedsiębiorstw, które zamierzają poddać się tej procedurze restrukturyzacyjnej. Przedsiębiorstwa te muszą również łącznie spełnić określone kryteria dotyczące liczby pracowników w roku poprzedzającym rozpoczęcie procedury oraz poziomu zadłużenia.

(71) Zgodnie z wymogami procedury niewypłacalne przedsiębiorstwo musi złożyć wniosek do włoskiego ministra rozwoju gospodarczego oraz do właściwego sądu upadłościowego. Następie ministerstwo podejmuje decyzję w sprawie dopuszczenia niewypłacalnego przedsiębiorstwa do objęcia procedurą i powołuje komisarza nadzwyczajnego nadzorowanego przez radę nadzorczą, podczas gdy sąd upadłościowy ustala, czy przedsiębiorstwo znajduje się w stanie niewypłacalności.

(72) W ciągu 180 dni od powołania komisarz nadzwyczajny musi przedłożyć ministerstwu plan restrukturyzacji. Zwykłe postępowanie upadłościowe wszczyna się jedynie wówczas, gdy ministerstwo nie zatwierdzi takiego planu restrukturyzacji, a alternatywna procedura sprzedaży aktywów jest niewykonalna.

(73) Art. 4 (4-quater) dekretu z mocą ustawy nr 134 z dnia 28 sierpnia 2008 r. (zwanego dalej „dekretem z mocą ustawy 134/2008”), przekształconego w ustawę nr 166 z dnia 27 października 2008 r., dotyczącego doraźnych środków restrukturyzacji dużych niewypłacalnych przedsiębiorstw („Disposizioni urgenti in materia di ristrutturazione di grandi imprese in crisi), wprowadzono kilka zmian do ustawy Marzano. Zmiany te mają zastosowanie do przedsiębiorstw świadczących najważniejsze usługi publiczne oraz dotyczą m.in. możliwości wskazania przez komisarza nadzwyczajnego nabywcy aktywów niewypłacalnego przedsiębiorstwa w drodze procedury negocjacji ze stronami, które gwarantują zarówno ciągłość świadczenia usługi publicznej w średnim okresie, jak i szybką interwencję. Dekret z mocą ustawy 134/2008 stanowi, że cena sprzedaży nie może być niższa niż wartość rynkowa aktywów ustalona przez niezależnego biegłego powołanego dekretem ministerialnym.

(74) W dekrecie z mocą ustawy 134/2008 wprowadzono również możliwość natychmiastowego przeprowadzenia planu zbycia aktywów, podczas gdy w poprzednim systemie wymagano uprzedniego przedłożenia ministerstwu planu restrukturyzacji. Ponadto dekret z mocą ustawy 134/2008 stanowi, że w przypadku gdy ani plan zbycia aktywów, ani plan restrukturyzacji nie może zostać wdrożony lub zatwierdzony przez ministerstwo, przedsiębiorstwo zostanie poddane zwykłemu postępowaniu upadłościowemu.

2.3.3.2. Procedura sprzedaży

(75) W dniu 4 października 2010 r. ogłoszono zaproszenie do składania ofert w przetargu obejmującym sprzedaż oddziału przedsiębiorstwa Siremar (33) w pakiecie z nową dwunastoletnią umową. Celem zaproszenia było sprawdzenie, czy są jakiekolwiek potencjalne krajowe lub międzynarodowe podmioty zainteresowane nabyciem oddziału przedsiębiorstwa Siremar, które mogły zagwarantować ciągłość świadczenia usług transportowych. Zaproszenie opublikowano na stronie internetowej przedsiębiorstwa Siremar, w kilku czasopismach (34), jak również na wybranych stronach specjalistycznych (35). Termin na składania zgłoszeń o wyrażeniu zainteresowania nabyciem oddziału przedsiębiorstwa Siremar upłynął 20 października 2010 r.

(76) W dniu upływu terminu sześć podmiotów (w tym dwa wspólnie) złożyło pięć zgłoszeń o wyrażeniu zainteresowania uczestnictwem w przetargu dotyczącym oddziału przedsiębiorstwa Siremar. Wszystkie te podmioty wykazały, że spełniają wymóg określony w ogłoszeniu przetargowym. W związku z tym komisarz nadzwyczajny zaprosił je do przeprowadzenia szczegółowej analizy due diligence oddziału przedsiębiorstwa Siremar. Udzielono dostępu do odnośnej dokumentacji pod warunkiem podpisania umów poufności przez zainteresowane strony.

(77) Jeden z sześciu podmiotów postanowił nie brać udziału w analizie due diligence (36). Na tym etapie pięć pozostałych podmiotów (w tym dwa wspólnie składające ofertę) otrzymało dostęp do wirtualnych pokojów danych zawierających następujące informacje: a) szczegółowe informacje techniczne, prawne i finansowe na temat wystawionego na sprzedaż oddziału przedsiębiorstwa; b) biznesplan oddziału przedsiębiorstwa Siremar przygotowany przez komisarza nadzwyczajnego; c) sprawozdanie sprzedawcy z analizy due dilligence oraz bilans przedsiębiorstwa na dzień dopuszczenia do objęcia procedurą zarządu nadzwyczajnego; d) projekt nowej dwunastoletniej umowy, która miała zostać zawarta między zwycięskim oferentem a państwem; e) dodatkowe informacje niezbędne do tego, aby potencjalni nabywcy mogli prawidłowo wycenić przedmiot sprzedaży.

(78) Dekretem ministerialnym z dnia 4 lutego 2011 r. minister rozwoju gospodarczego powołał Banca Profilo S.p.A. na niezależnego biegłego, którego zadaniem było sporządzenie wyceny oddziałów przedsiębiorstw Tirrenia i Siremar na podstawie art. 4 ust. 4-quater dekretu z mocą ustawy 347/2003. W dniu 8 marca 2011 r. Banca Profilo S.p.A. wycenił wartość oddziału przedsiębiorstwa Siremar na 55 mln EUR. Informacje przesłano do pokoju danych na użytek wszystkich potencjalnych oferentów przed upływem terminu składania wiążących ofert.

(79) W dniu 15 marca 2011 r., po upływie pierwotnego terminu składania wiążących ofert, komisarz nadzwyczajny Siremar stwierdził, że nie otrzymał żadnej oferty zgodnej z zapisami dokumentacji przetargowej. W związku z tym postępowanie zostało ponownie otwarte z nowym terminem składania ofert – 5 kwietnia 2011 r. W tym dniu przedsiębiorstwo CdI złożyło ofertę w wysokości 60,1 mln EUR, natomiast przedsiębiorstwo Ustica Lines zwróciło się o przedłużenie terminu, aby zapewnić sobie środki finansowe niezbędne do złożenia oferty. Komisarz nadzwyczajny wprowadził ofertę CdI do pokoju danych i zaprosił pozostałych uczestników do przedstawienia poprawionej oferty do dnia 23 maja 2011 r. Do tego dnia wpłynęły następujące oferty: a) oferta przedsiębiorstwa CdI na kwotę 69 mln EUR, z czego kwota 20 mln EUR płatna z góry, a pozostała część odroczona na okres 10 lat (z odsetkami w wysokości 1,5 %); b) oferta SNS na kwotę 55,1 mln EUR, z czego kwota 30,1 mln EUR płatna z góry, a pozostała część odroczona na okres 8 lat (z odsetkami w wysokości 1,5 %).

(80) Przedsiębiorstwo CdI zostało utworzone w celu złożenia oferty w postępowaniu przez Mediterranea Holding di Navigazione S.p.A. („Mediterranea”), Davimar Eolia Navigazione S.r.l. („Davimar”), Navigazione Generale Italiana S.p.A (37). („NGI”), Lauro.it S.p.A., Isolemar S.r.l. oraz Riccardo Sanges & C. S.r.l (38). Przedsiębiorstwo Mediterranea posiadało 60 % udziałów w CdI (39). Pozostali udziałowcy, którzy posiadali pozostałe 40 % kapitału własnego CdI, byli podmiotami prywatnymi. Przedsiębiorstwo Mediterranea uczestniczyło w pierwszej próbie przeprowadzenia procedury prywatyzacji przedsiębiorstwa Tirrenia (zob. motyw 66) i należało do regionu Sycylii („Sycylia”) (43,02 %), Lauro.it S.p.A. (34,36 %), Isolemar S.r.l. (14,61 %) i Acies S.r.l. (8,11 %).

(81) Przedsiębiorstwo SNS zostało utworzone przez Ustica Lines S.p.A (40) i Caronte & Tourist S.p.A. (po 50 % udziałów) (41) w celu złożenia oferty w postępowaniu.

(82) W dniu 26 lipca 2011 r., po kolejnych wezwaniach do udzielenia informacji skierowanych do obu oferentów, z terminem na udzielenie odpowiedzi do dnia 18 lipca 2011 r., doradca finansowy postępowania zgłosił następujące uwagi: a) oferta przedsiębiorstwa CdI była wyższa w ujęciu bezwzględnym od oferty przedsiębiorstwa SNS, jednak profil ryzyka tego ostatniego był niższy niż w przypadku przedsiębiorstwa CdI; b) część ceny sprzedaży oferowana z góry przez przedsiębiorstwo SNS, tj. 30,1 mln EUR, była całkowicie gwarantowana, podczas gdy część ceny sprzedaży oferowana przez CdI, tj. 20 mln EUR, była gwarantowana jedynie częściowo; c) przedsiębiorstwo SNS zatwierdziło już i wdrożyło podwyższenie kapitału o 25 mln EUR, w porównaniu z podwyższeniem kapitału o 12 mln EUR, które zostało zatwierdzone, ale tylko częściowo wdrożone przez CdI.

(83) W dniu 3 sierpnia 2011 r. Sycylia udzieliła bezwarunkowej i nieodwołalnej kontrgwarancji na rzecz Unicredit na kwotę 40 mln EUR, bez żadnego wynagrodzenia. W tej kontrgwarancji stwierdza się, że Unicredit uzależnił udzielenie przedsiębiorstwu CdI gwarancji w wysokości 39 mln EUR od udzielenia kontrgwarancji przez Sycylię w wysokości 40 mln EUR.

(84) W dniu 5 sierpnia 2011 r. przedsiębiorstwo CdI przekazało komisarzowi nadzwyczajnemu pismo o braku zastrzeżeń, wydane tego samego dnia przez Unicredit, w którym bank zobowiązał się do zagwarantowania odroczonych rat ceny sprzedaży oferowanej przez CdI do wysokości 39 mln EUR (42). W piśmie o braku zastrzeżeń Unicredit stwierdza się, że gwarancja została udzielona pod warunkiem: 1) podpisania przez przedsiębiorstwo CdI umowy sprzedaży oddziału przedsiębiorstwa Siremar przed upływem terminu 31 grudnia 2011 r. oraz 2) weryfikacji uprawnień głównego księgowego Sycylii do wystawienia kontrgwarancji.

(85) Doradca finansowy i inni konsultanci uczestniczący w procedurze potwierdzili, że dokumenty te zostały złożone przez przedsiębiorstwo CdI po upływie terminu składania dodatkowych wyjaśnień i dowodów w postaci dokumentu, który to termin wyznaczono na dzień 18 lipca 2011 r., i w związku z tym nie mogły zostać uwzględnione. W związku z tym w dniu 29 sierpnia 2011 r. rada nadzorcza przedsiębiorstwa Siremar pod zarządem nadzwyczajnym zatwierdziła przekazanie na rzecz SNS oddziału przedsiębiorstwa, a w dniu 1 września 2011 r. komisarz nadzwyczajny zwrócił się do właściwego ministerstwa o zatwierdzenie tego przekazania.

(86) W dniach 2, 6 i 7 września 2011 r. Sycylia przesłała pisma do tego samego ministerstwa, podkreślając, że przedsiębiorstwo CdI zaoferowało najwyższą cenę oraz że częściowo należy do Sycylii, co należy uznać za wystarczającą gwarancję jego stabilności finansowej. Sycylia przesłała także bezpośrednio do ministerstwa: pismo o braku zastrzeżeń wystawione przez Unicredit, własną kontrgwarancję oraz poradę prawną potwierdzającą uprawnienia głównego księgowego do wystawienia tej kontrgwarancji. W dniu 8 września 2011 r. ministerstwo zwróciło się do komisarza nadzwyczajnego o przekazanie dalszych informacji i wyjaśnień dotyczących uwag zgłoszonych przez przedsiębiorstwo CdI, bez uszczerbku dla późnego terminu przedłożenia odnośnych dokumentów. W dniu 22 września 2011 r. doradca finansowy poinformował komisarza nadzwyczajnego, że niezależnie od nieprzestrzegania przez przedsiębiorstwo CdI terminów proceduralnych, nowa dokumentacja znacznie zmniejszyła profil ryzyka CdI, co oznacza, że wartości bieżącej oferty złożonej przez przedsiębiorstwo SNS nie można już uznać za korzystniejszą od oferty CdI.

(87) W dniu 26 września 2011 r. ministerstwo zwróciło się do Presidenza del Consiglio z zapytaniem, czy kontrgwarancja zobowiązań finansowych przedsiębiorstwa CdI wystawiona przez Sycylię może budzić jakiekolwiek wątpliwości dotyczące pomocy państwa. Presidenza del Consiglio potwierdziło, że ponieważ Unicredit uzależnił swoją decyzję o udzieleniu gwarancji od kontrgwarancji ze strony Sycylii, kontrgwarancję należy ocenić na podstawie obwieszczenia Komisji w sprawie zastosowania art. 87 i 88 Traktatu WE do pomocy państwa w formie gwarancji („obwieszczenie w sprawie gwarancji”) (43).

(88) W dniu 27 września 2011 r. komisarz nadzwyczajny zwrócił się do ministerstwa o zezwolenie na rozpoczęcie dodatkowego etapu procedury. Po otrzymaniu takiego zezwolenia, w dniu 29 września 2011 r. doradca finansowy wezwał przedsiębiorstwa CdI i SNS do złożenia nowych i poprawionych wiążących ofert do dnia 13 października 2011 r.

(89) Przedsiębiorstwo CdI złożyło nową i poprawioną ofertę o następującej strukturze: a) cena sprzedaży 69,15 mln EUR, z czego kwota 34,65 mln EUR płatna z góry, a pozostała część odroczona (13,8 mln EUR na koniec trzeciego roku, 10,35 mln EUR na koniec szóstego roku, 10,35 mln EUR na koniec ósmego roku, z odsetkami w wysokości 1,5 %); b) jako gwarancja ceny sprzedaży: pismo o braku zastrzeżeń Unicredit z dnia 12 października 2011 r. (zobowiązanie do zagwarantowania kwoty odroczonych płatności nowej ceny sprzedaży oferowanej przez CdI, tj. 34,5 mln EUR); poświadczenie notarialne uchwały udziałowców w sprawie podwyższenia kapitału do kwoty 21,48 mln EUR (zob. sekcja 2.3.3.4); dwa pisma od MPS Capital Services, zobowiązujące do sfinansowania pierwszej raty ceny sprzedaży (do 20 mln EUR) oraz przedłużające wcześniej udzieloną gwarancję w wysokości 5 mln EUR z oferty z dnia 23 maja 2011 r.

(90) Przedsiębiorstwo SNS potwierdziło złożoną przez siebie ofertę w dniu 23 maja 2011 r.

(91) W dniu 13 października 2011 r. zarząd nadzwyczajny i jego doradcy stwierdzili, że oferta CdI odpowiada wartości oddziału przedsiębiorstwa oszacowanej przez Banca Profilo i jest korzystniejsza finansowo od oferty SNS. Ponadto biznesplan dołączony do oferty CdI był zgodny z wymogami i istniały odpowiednie dowody potwierdzające, że CdI może zapewnić ciągłość świadczenia usług publicznych transportu morskiego. W związku z tym komisarz nadzwyczajny zwrócił się do ministerstwa o udzielenie zamówienia przedsiębiorstwu CdI.

(92) W dniu 14 października 2011 r. rada nadzorcza wydała pozytywną opinię, a ministerstwo zezwoliło na udzielenie zamówienia przedsiębiorstwu CdI.

(93) W dniu 20 października 2011 r. komisarz nadzwyczajny przedsiębiorstwa Siremar i przedsiębiorstwo CdI podpisali umowę sprzedaży oddziału przedsiębiorstwa Siremar. W dniu 22 listopada 2011 r. przedsiębiorstwo SNS odwołało się jednak od decyzji komisarza nadzwyczajnego o przyznaniu oddziału przedsiębiorstwa na rzecz CdI do Tribunale Amministrativo Regionale w Lacjum („TAR”).

(94) W dniu 7 czerwca 2012 r. TAR w Lacjum orzekł, że kontrgwarancja udzielona przez Sycylię na rzecz Unicredit w odniesieniu do części ceny sprzedaży zaoferowanej przez przedsiębiorstwo CdI stanowiła pomoc państwa, niezależnie od tego, czy została ostatecznie wykonana, czy wycofana („orzeczenie 5172/2012”). TAR uznał procedurę sprzedaży oddziału przedsiębiorstwa Siremar za częściowo nieważną (44).

(95) Przedsiębiorstwo Mediterranea odwołało się od tego orzeczenia do Consiglio di Stato („CdS”). Postanowieniem tymczasowym z dnia 18 lipca 2012 r. CdS wstrzymał wykonanie orzeczenia 5172/2012 (bez orzekania co do istoty odwołania). W związku z tym w dniu 30 lipca 2012 r. przedsiębiorstwo CdI podpisało nową umowę o świadczenie usług publicznych, a w dniu 1 sierpnia 2012 r. komisarz nadzwyczajny dokonał przeniesienia oddziału przedsiębiorstwa Siremar do przedsiębiorstwa CdI.

(96) W dniu 7 lutego 2014 r. CdS orzekł co do istoty odwołania złożonego przez przedsiębiorstwo Mediterranea i stwierdził, że kontrgwarancja udzielona przez Sycylię nie była zgodna z zasadami przejrzystości i niedyskryminacji przewidzianymi w prawodawstwie krajowym („orzeczenie 592/14”). W swoim orzeczeniu CdS stwierdził, że kontrgwarancja podważyła pełną skuteczność zasady niedyskryminacji między dwoma uczestnikami przetargu i w związku z tym uznał procedurę sprzedaży oddziału przedsiębiorstwa Siremar za częściowo nieważną (w drodze unieważnienie czynności udzielenia zamówienia CdI). W szczególności gwarancja Unicredit była faktycznie uzależniona od wystawienia kontrgwarancji przez Sycylię, nawet jeśli w tej pierwszej nie wymieniono wyraźnie tej drugiej (zob. sekcja 2.3.3.5).

(97) Umowa sprzedaży podpisana przez przedsiębiorstwo CdI z państwem włoskim w następstwie przetargu nie została unieważniona wyrokiem CdS. W istocie w tym ostatnim przypadku stwierdzono jedynie nieważność przyznania zamówienia, ponieważ było ono czynnością administracyjną, ale nie stwierdzono nieważności umowy sprzedaży ani nowej umowy, które były umowami cywilnymi. W związku z tym przedsiębiorstwo CdI kontynuowało świadczenie usług publicznych zgodnie z nową umową (45).

(98) W dniu 9 lutego 2015 r., na wniosek władz włoskich i SNS, TAR w Lacjum orzekł w sprawie interpretacji swojego wcześniejszego orzeczenia z czerwca 2012 r. oraz orzeczenia CdS z lutego 2014 r. („orzeczenie 2351/15”). W swoim orzeczeniu TAR w Lacjum stwierdził, że należy ponownie przeprowadzić ostatni etap procedury sprzedaży przedsiębiorstwa Siremar, począwszy od dnia 29 września 2011 r. (46) TAR w Lacjum potwierdził, że przedsiębiorstwo CdI powinno zostać wykluczone z tego nowego etapu postępowania. TAR w Lacjum orzekł także, że ministerstwo gospodarki musi wprowadzić niezbędne środki w celu umożliwienia ponownego otwarcia procedury w ciągu 120 dni od daty wydania wyroku.

(99) W celu wykonania wyroku TAR w Lacjum przedsiębiorstwo Siremar pod zarządem nadzwyczajnym: — wykluczyło ofertę przedsiębiorstwa CdI z procedury; — zweryfikowało z przedsiębiorstwem SNS, że jego oferta z dnia 23 maja 2011 r. w wysokości 55,1 mln EUR jest nadal aktualna (potwierdzona przez przedsiębiorstwo SNS w dniu 19 stycznia 2016 r.); — skontrolowało, czy oferta przedsiębiorstwa SNS jest zgodna z niezbędnymi wymogami w zakresie świadczenia usług publicznych oraz z obowiązującym prawodawstwem; — zweryfikowało wartość aktywów w nowym sprawozdaniu, którego sporządzenie zlecono Ecorys („drugie sprawozdanie opracowane przez Ecorys”), w którym wartość aktywów oszacowano na 34,4–39,9 mln EUR (zob. motyw 122); — unieważniło umowę sprzedaży oddziału przedsiębiorstwa zawartą z CdI i przeniosło na przedsiębiorstwo SNS dług w wysokości 37,1 mln EUR, która to kwota została już zapłacona przez przedsiębiorstwo CdI (47); — po uzyskaniu w dniu 6 kwietnia 2016 r. zezwolenia ministerstwa, w dniu 11 kwietnia 2016 r. przeniosło oddział przedsiębiorstwa do przedsiębiorstwa SNS.

(100) W tym samym dniu przedsiębiorstwo SNS i ministerstwo transportu podpisały nową umowę.

2.3.3.3. Umowa sprzedaży zawarta z przedsiębiorstwem SNS

(101) W umowie sprzedaży zawarta między przedsiębiorstwem Siremar pod zarządem nadzwyczajnym a przedsiębiorstwem SNS zdefiniowano przenoszony oddział przedsiębiorstwa Siremar jako oddział zajmujący się świadczeniem usług transportu morskiego w ramach bieżących obowiązków świadczenia usług publicznych (48). W szczególności w art. 4 wskazano, że aktywa oddziału przedsiębiorstwa są wymienione w załączniku i obejmują wszystkie wartości niematerialne i prawne (49) oraz rzeczowe aktywa trwałe (50) wykorzystywane przez przedsiębiorstwo do wypełniania obowiązków świadczenia usług publicznych.

(102) Zgodnie z art. 5 umowy sprzedaży, cena sprzedaży w wysokości 55,1 mln EUR uiszcza się w następujący sposób: a) 37,1 mln EUR na dzień podpisania umowy sprzedaży (w drodze przeniesienia zobowiązania do dokonania zwrotu na rzecz przedsiębiorstwa CdI); b) pozostała część odroczona w następujący sposób, z odsetkami w wysokości 1,5 %: 9 mln EUR, po 72 miesiącach; 9 mln EUR, po 96 miesiącach.

(103) Art. 7 ust. 6 lit. d) umowy sprzedaży stanowi, że nabywca jest w stanie, zgodnie z art. 4 ust. 4-quarter dekretu z mocą ustawy 347/2003, zagwarantować ciągłość świadczenia usługi w średnim terminie.

(104) Art. 7 ust. 9 umowy sprzedaży stanowi, że nabywca przedstawi nowe oferty pracy wszystkim pracownikom administracyjnym i załogom zatrudnionym przy realizacji obowiązku świadczenia usług publicznych, uwzględniając zdobyte kwalifikacje lub równoważność stanowisk, jak również ewentualne porozumienia ze związkami zawodowymi. W artykule tym sprecyzowano również, że zgodnie z wymaganiami art. 63 ust. 2 dekretu z mocą ustawy 270/1999 nabywca musi przez dwa lata zaniechać zwolnień innych niż dyscyplinarne („warunek dotyczący poziomu zatrudnienia”). Zgodnie z art. 7 ust. 11 i 12 umowy sprzedaży, nabywca ma obowiązek regularnego informowania sprzedawcy o przestrzeganiu tych zobowiązań, pod groźbą znaczących kar za ich naruszenie.

(105) Art. 8 ust. 12 umowy sprzedaży stanowi, że zgodnie z art. 63 ust. 5 dekretu z mocą ustawy 270/1999 nowy właściciel nie będzie zobowiązany do spłaty jakichkolwiek długów zaciągniętych przez przedsiębiorstwo Siremar przed przeniesieniem własności oddziału.

2.3.3.4. Podwyższenie kapitału

(106) W dniu 13 października 2011 r. udziałowcy CdI zobowiązali się do podwyższenia kapitału przedsiębiorstwa do kwoty 21 480 236 EUR. W dniu 3 lutego 2012 r. przedsiębiorstwo Mediterranea, udziałowiec większościowy posiadający ponad 60 % udziałów CdI, sam dokonał podwyższenia kapitału, w wyniku czego Sycylia przestała być udziałowcem większościowym, a jej udział zmniejszył się do około 43 %.

(107) Podwyższenie kapitału przedsiębiorstwa CdI miało miejsce w czasie, gdy Sycylia była udziałowcem większościowym przedsiębiorstwa Mediterranea, które z kolei było (i nadal jest) udziałowcem większościowym przedsiębiorstwa CdI. Celem podwyższenia kapitału było przejęcie oddziału przedsiębiorstwa Siremar i prowadzenie działalności zgodnie z nową umową.

2.3.3.5. Kontrgwarancja

(108) W procesie prywatyzacji Sycylia wystawiła kontrgwarancję na rzecz Unicredit.

(109) Po pierwsze, w dniu 3 sierpnia 2011 r., jak opisano w motywie 83, Sycylia wystawiła kontrgwarancję na rzecz Unicredit, co pozwoliło na wydanie przez ten bank dwa dni później pierwszego pisma o braku zastrzeżeń zawierającego zobowiązanie do udzielenia gwarancji na odroczone raty ceny sprzedaży zaoferowanej przez przedsiębiorstwo CdI (tj. 39 mln EUR). W piśmie tym wyraźnie uzależniono ważność gwarancji od ważności kontrgwarancji Sycylii.

(110) Po drugie, w dniu 7 października 2011 r., na późniejszym etapie procedury, Sycylia potwierdziła swoją gotowość do udzielenia kontrgwarancji na odroczone płatności nowej ceny sprzedaży do kwoty 34,6 mln EUR. W dniu 12 października 2011 r. Sycylia zmodyfikowała kontrgwarancję z dnia 3 sierpnia 2011 r., gwarantując płatności do kwoty 36 mln EUR. W tym samym dniu Unicredit wystawił drugie pismo o braku zastrzeżeń, które zostało włączone do zwycięskiej oferty przedsiębiorstwa CdI opisanej w motywie (89), nie wspominając w piśmie, że kontrgwarancja Sycylii nadal obowiązuje w zmienionej formie.

(111) W dniu 20 listopada 2011 r. kontrgwarancja udzielona przez Sycylię została zastąpiona kontrgwarancją wszystkich udziałowców przedsiębiorstwa CdI. W dniu 31 stycznia 2012 r. Sycylia wystosowała do przedsiębiorstwa Siremar pod zarządem nadzwyczajnym pismo, w którym poinformowała, że kontrgwarancję z dnia 12 października 2011 r. należy uznać za wycofaną. W dniu 3 lutego 2012 r. Unicredit wydał notę potwierdzającą, że jego gwarancja na odroczone raty ceny sprzedaży nie jest uzależniona od kontrgwarancji ze strony Sycylii.

2.3.3.6. Badanie przeprowadzone przez Banca Profilo

(112) Jak opisano powyżej (zob. motyw 78), minister rozwoju gospodarczego powołał Banca Profilo na niezależnego biegłego, którego zadaniem było sporządzenie wyceny oddziału przedsiębiorstwa Siremar na podstawie art. 4 ust. 4-quater ustawy Marzano. W dniu 8 marca 2011 r. Banca Profilo opublikowało sprawozdanie, w którym opisało metody wyceny i oraz wykorzystane dane, które obejmowały własny biznesplan przedsiębiorstwa Siremar na lata 2011–2022. W sprawozdaniu tym uwzględniono szacowany zakres wartości oddziału przedsiębiorstwa Siremar.

(113) Wyceny przygotowane przez Banca Profilo opierają się na szeregu założeń, w szczególności że nowe zamówienie publiczne na usługi będzie obowiązywało do czasu jego wygaśnięcia i że w rezultacie oddział przedsiębiorstwa Siremar będzie otrzymywał rekompensatę z tytułu świadczenia usług publicznych za obsługę morskich połączeń transportowych określonych w tym zamówieniu. W sprawozdaniu z wyceny Banca Profilo jako główne metody stosuje metody zdyskontowanego przepływu pieniężnego („DCF”) oraz ekonomicznej wartości dodanej („EAV”), a metodę mnożników rynkowych i metodę praw własności jako metody dodatkowe na potrzeby kontroli.

(114) Zgodnie z metodą DCF Banca Profilo bierze pod uwagę: (i) przepływy pieniężne wygenerowane do dnia wygaśnięcia nowej umowy; (ii) wartość likwidacji oddziału przedsiębiorstwa Siremar w dniu wygaśnięcia nowej umowy przy założeniu, że nie będzie możliwości kontynuowania działalności po tej dacie; Zgodnie z metodą ekonomicznej wartości dodanej Banca Profilo ocenia: (i) skorygowaną wartość bilansową; (ii) ujemną wartość firmy („badwill”)/wartość firmy; (iii) wartość likwidacji oddziału przedsiębiorstwa Siremar w chwili wygaśnięcia nowej umowy. Ocenę tę oparto na danych pochodzących z biznesplanu przedsiębiorstwa oraz na obliczeniach własnych Banca Profilo.

(115) Jeżeli chodzi o metody dodatkowe, obejmowały one co następuje. Analiza mnożników rynkowych jest oparta na obliczeniach Banca Profilo na podstawie danych z Bloomberga dla dziewięciu porównywalnych przedsiębiorstw transportu morskiego. Metoda praw własności obejmuje wycenę wartości netto aktywów zgodnie z zapisami w bilansie, ale z pewnymi dostosowaniami dotyczącymi aktywów i zobowiązań oraz dodaniem szacunkowej wartości wartości niematerialnych i prawnych.

(116) Banca Profilo ustalił, że wartość oddziału przedsiębiorstwa Siremar w chwili wyceny wynosiła od 55 do 61 mln EUR. W rezultacie minimalną cenę za to przedsiębiorstwo należałoby określić na poziomie 55 mln EUR.

2.3.3.7. Pierwsze sprawozdanie opracowane przez Ecorys i drugie sprawozdanie opracowane przez Ecorys

(117) W trakcie postępowania wyjaśniającego Komisja zleciła Ecorys ustalenie wartości rynkowej wystawionego na sprzedaż oddziału przedsiębiorstwa Siremar. Konsultanta poproszono o (i) ustalenie wartości rynkowej oddziału przedsiębiorstwa Siremar w pakiecie z nową umową, (ii) ustalenie wartości rynkowej oddziału przedsiębiorstwa bez żadnych dodatkowych warunków oraz (iii) ustalenie, czy warunek dotyczący poziomu zatrudnienia obniżył cenę sprzedaży.

(118) W celu ustalenia wartości oddziału przedsiębiorstwa Siremar w pakiecie z nową umową, w pierwszym sprawozdaniu opracowanym przez Ecorys zastosowano główne metody wykorzystane także przez Banca Profilo. W szczególności Ecorys zastosował metody zdyskontowanego przepływu pieniężnego i ekonomicznej wartości dodanej.

(119) Po pierwsze, Ecorys stwierdził, że gdyby oddział przedsiębiorstwa Siremar sprzedano bez żadnych dodatkowych warunków, w szczególności bez umowy o świadczenie usługi publicznej, przedsiębiorstwo zostałoby sprzedane za cenę odpowiadającą wartości likwidacji (51), tj. – 0,3 mln EUR. Ecorys zauważył, że ta wartość likwidacji jest ujemna i wskazał, że w związku z tym natychmiastowa likwidacja (głównie sprzedaż statków) nie stanowiła opłacalnej alternatywy dla operatora działającego na warunkach rynkowych. Ecorys oparł ten wniosek na założeniu, że oddział przedsiębiorstwa Siremar nie mógłby w sposób rentowny kontynuować działalności bez rekompensaty z tytułu świadczenia usług publicznych. Ecorys określił obsługiwane przez przedsiębiorstwa Tirrenia i Siremar trasy w ramach usługi publicznej jako „działalność przynoszącą duże straty, charakteryzującą się niską liczbą pasażerów i w pełni zależną od finansowania w ramach umów”. Ponadto Ecorys stwierdził, że „możliwość zmiany jakości usług i większa swoboda w ustalaniu cen biletów nie są wystarczające, trasy te stały się opłacalne z biznesowego punktu widzenia”.

(120) Po drugie, w celu dokonania wyceny oddziału przedsiębiorstwa Siremar w pakiecie z nową umową Ecorys założył, że nowa umowa nie zostanie przedłużona po wygaśnięciu, a zatem przedsiębiorstwo Siremar zostanie zlikwidowane (52). Na tej podstawie Ecorys ustalił, że minimalna wartość rynkowa oddziału przedsiębiorstwa Siremar wynosi 57 mln EUR (tj. niemal 5 % więcej niż wynikało z wyceny sporządzonej przez Banca Profilo).

(121) Po trzecie, Ecorys porównał stan zatrudnienia w oddziałach przedsiębiorstwa Tirrenia i Siremar z szeregiem porównywalnych przedsiębiorstw promowych i stwierdził, że liczba pracowników i struktura kosztów personelu w przedsiębiorstwie Siremar „nie odbiega od tych porównywalnych przedsiębiorstw pod względem udziału kosztów pracy w łącznych przychodach (53) oraz stosunku kosztów pracy do liczby pracowników” (54). Na tej podstawie Ecorys stwierdził, że żadne czynniki nie wskazywały, by warunek dotyczący poziomu zatrudnienia miał jakikolwiek znaczący wpływ na wartość oddziału przedsiębiorstwa Siremar.

(122) Jak wyjaśniono w motywie (99), przed zakończeniem procedury sprzedaży z przedsiębiorstwem SNS Włochy zleciły również opracowanie drugiego sprawozdania Ecorys, aby sprawdzić, czy odnowiona oferta SNS odzwierciedlała wartość rynkową oddziału przedsiębiorstwa związanego zamówieniem publicznym na usługi na dzień 31 sierpnia 2015 r. W drugim sprawozdaniu opracowanym przez Ecorys, wydanym w dniu 28 października 2015 r., zastosowano metodę zdyskontowanego przepływu pieniężnego jako główne narzędzie oceny oraz metodę praw własności w celu sprawdzenia solidności ustaleń. Nowe oszacowanie, które wykonał Ecorys metodą zdyskontowanego przepływu pieniężnego, wyniosło 34,4 mln EUR przy założeniu, że nowa umowa będzie obowiązywać do 31 lipca 2024 r. Jeżeli nowa umowa zostanie przedłużona do dnia 31 lipca 2026 r., szacunkowa wartość oddziału przedsiębiorstwa Siremar wyniesie 35,7 mln EUR. W wyniku zastosowania metody praw własności uzyskano szacunkową wartość 39,9 mln EUR.

(123) Ponadto sprawozdanie to zostało uzupełnione porównaniem dwóch biznesplanów przygotowanych przez przedsiębiorstwo SNS: pierwszego, który obejmuje lata 2011–2022 i który sporządzono w maju 2011 r., oraz drugiego, który obejmuje lata 2016–2027 i który sporządzono w lutym 2016 r. Ecorys stwierdził, że te dwa biznesplany nie były identyczne pod względem założeń i nie charakteryzowały się tym samym poziomem szczegółowości (np. drugi biznesplan nie zawierał wykazu tras i częstotliwości). W szczególności stwierdzono następujące główne różnice między biznesplanami: założenia dotyczące wykorzystania floty, amortyzacji, kosztów pracowniczych oraz wykorzystanie wcześniejszych danych przekazanych przez przedsiębiorstwo CdI, które nie były dostępne w pierwszym biznesplanie. Ecorys przygotował również jednostronicową ocenę potwierdzającą wobec władz włoskich wewnętrzną logiczną spójność drugiego biznesplanu przedsiębiorstwa SNS na lata 2016–2027.

2.3.4. Nowa umowa

2.3.4.1. Beneficjent

(124) Początkowo oferentem, który przedstawił zwycięską ofertę nabycia przedsiębiorstwa Siremar, było przedsiębiorstwo CdI, które podpisało nową umowę na obsługę tras morskich w dniu 30 lipca 2012 r. Następnie, w dniu 11 kwietnia 2016 r., przedsiębiorstwo CdI zostało zastąpione przez przedsiębiorstwo SNS, które rozpoczęło obsługę tych samych tras.

2.3.4.2. Trasy

(125) Na mocy nowej umowy przedsiębiorstwo CdI, a przedsiębiorstwo następnie SNS, musiały świadczyć usługi pasażerskie i promowe na 20 trasach kabotażu morskiego podzielonych na 5 pakietów tras, czasami z różnymi częstotliwościami lub trasami w sezonie i poza sezonem (55) (zob. Table 3). Połączenia promowe (mieszane) Połączenia pasażerskie (szybkie statki) Pakiet tras Milazzo – Wyspy Liparyjskie – Neapol C/1: Milazzo – Vulcano – Lipari – Rinella – Panarea – Ginostra – Stromboli – Neapol i z powrotem (przez cały rok, dwa połączenia tygodniowo) C/2: Milazzo – Vulcano – Lipari – Rinella – Salina i z powrotem (przez cały rok, jedno połączenie dziennie, brak połączeń w niedzielę poza sezonem) C/3:Milazzo – Vulcano – Lipari – Rinella – Panarea – Ginostra – Stromboli – Neapol i z powrotem (przez cały rok, dwa połączenia tygodniowo) C/4: Milazzo – Vulcano – Lipari – Salina – Rinella – Filicudi – Alicudi i z powrotem (przez cały rok, pięć połączeń tygodniowo w sezonie i cztery tygodniowo poza sezonem) C/6: Lipari – Vulcano – Milazzo i z powrotem (przez cały rok, jedno połączenie dziennie) ALC/2: Milazzo – Vulcano – Lipari – Rinella – Salina i z powrotem (przez cały rok, co najmniej jedno połączenie dziennie) ALC/3: Milazzo – Vulcano – Lipari – Salina – Panarea – Ginostra – Stromboli i z powrotem (przez cały rok, co najmniej jedno połączenie dziennie) ALC/4: Milazzo – Vulcano – Lipari – Salina – Rinella – Filicudi – Alicudi i z powrotem (przez cały rok, co najmniej jedno połączenie dziennie) ALC/6: Lipari – Vulcano – Milazzo i z powrotem (przez cały rok, jedno połączenie dziennie) ALC/2 BIS: Lipari – Rinella – Salina – Lipari (przez cały rok, cztery połączenia tygodniowo w sezonie, trzy połączenia tygodniowo i jedno dziennie do miejscowości Salina poza sezonem) Pakiet tras Palermo – Ustica D/1: Palermo – Ustica i z powrotem (przez cały rok, jedno połączenie dziennie) ALD/1: Ustica – Palermo i z powrotem (przez cały rok, co najmniej jedno połączenie dziennie) Pakiet tras Trapani – Egady D/2: Trapani – Favignana – Levanzo – Marettimo i z powrotem (przez cały rok, co najmniej jedno połączenie dziennie) D/3: Trapani – Favignana – Levanzo – Trapani (przez cały rok, dwa połączenia dziennie w sezonie, 12 połączeń tygodniowo i rzadsze połączenia do Levanzo poza sezonem) ALD/2: Trapani – Favignana – Levanzo – Marettimo i z powrotem (przez cały rok, dwa połączenia dziennie) ALD/3: Trapani – Favignana – Levanzo – Trapani i z powrotem (przez cały rok, co najmniej jedno połączenie dziennie) ALD/2 BIS: Marettimo – Levanzo – Favignana – Trapani i z powrotem (przez cały rok, co najmniej jedno połączenie dziennie) ALD/3 BIS: Trapani – Favignana – Levanzo – Trapani (przez cały rok, co najmniej dwa połączenia dziennie) Pakiet tras Trapani – Pantelleria D/4: Trapani – Pantelleria i z powrotem (przez cały rok, jedno połączenie dziennie w sezonie, sześć połączeń tygodniowo poza sezonem) Pakiet tras Porto Empedocle – Wyspy Pelagijskie D/5: Porto Empedocle – Linosa – Lampedusa i z powrotem (przez cały rok, sześć połączeń tygodniowo) Tabela 3 – Trasy obsługiwane przez przedsiębiorstwo CdI, a następnie przez przedsiębiorstwo SNS w ramach nowej umowy

(126) W załączniku A do nowej umowy szczegółowo określono sposób obsługi każdej z tras wymienionych w tabeli 3 (np. rodzaj statków, częstotliwość sezonową). Ponadto taryfy naliczane użytkownikom usługi nie mogą przekraczać pułapów określonych w art. 6 nowej umowy i wyszczególnionych we wspomnianym załączniku A.

2.3.4.3. Czas trwania

(127) Zarówno nowa umowa między Sycylią a przedsiębiorstwem CdI jak i umowa między Sycylią a przedsiębiorstwem SNS obowiązują przez okres dwunastu lat. Umowa z przedsiębiorstwem SNS weszła w życie w dniu 12 kwietnia 2016 roku i wygaśnie 11 kwietnia 2028 roku.

2.3.4.4. Obowiązki świadczenia usług publicznych

(128) Obowiązki świadczenia usług publicznych dotyczą połączeń transportu morskiego, które mają być obsługiwane (zob. motyw 125), rodzaju i zdolności przewozowej jednostek pływających przydzielonych do poszczególnych obsługiwanych tras morskich, dostępności statków rezerwowych na potrzeby zagwarantowania ciągłości świadczenia usług, częstotliwości świadczenia usług oraz maksymalnych taryf pobieranych od użytkowników za korzystanie z usługi na każdej z przedmiotowych tras.

2.3.4.5. Rekompensata

(129) Maksymalna kwota rocznej rekompensaty, jaką ma otrzymać przedsiębiorstwo, któremu powierzono obowiązki świadczenia usług publicznych określone w nowej umowie, została ustalona na mocy przepisów w wysokości 55 694 895 EUR. Kwota rekompensaty ma być ustalana na podstawie metod określonych w dyrektywie CIPE (zob. motywy 48–58). Rekompensata została wypłacona obu przedsiębiorstwom w następujący sposób: Rekompensata wypłacona przedsiębiorstwu CdI Rekompensata wypłacona przedsiębiorstwu SNS 2012 23 346 079 EUR (sierpień–grudzień) — 2013 55 694 895 EUR — 2014 55 694 895 EUR — 2015 55 694 895 EUR — 2016 15 397 836 EUR 40 297 059 EUR 2017 — 55 694 895 EUR 2018 — 55 694 895 EUR 2019 — 55 694 895 EUR Tabela 4 – Rekompensaty za okres 2012–2019

(130) W art. 8 nowej umowy przewidziano regularny trzyletni przegląd zakresu rodzajów działalności objętych dotacjami, aby sprawdzić, czy nie występuje nierównowaga finansowa. Ponadto w art. 9 nowej umowy ustalono, że w ściśle określonych okolicznościach, w których nastąpią niespodziewane zmiany strukturalne przychodów lub kosztów, a w każdym razie dopiero po upływie pierwszego roku w każdym z trzyletnich okresów, strony mogą rozpocząć taki przegląd wcześniej.

2.3.5. Pierwszeństwo przybijania do nabrzeża

(131) W art. 19-ter ust. 21 dekretu z mocą ustawy 135/2009 postanowiono, że aby zagwarantować ciągłość terytorialną z wyspami oraz w świetle obowiązków świadczenia usług publicznych, przedsiębiorstwa należące do byłej grupy Tirrenia, w tym przedsiębiorstwo Siremar, zachowają prawo do przybijania do nabrzeża, które już im przyznano, oraz pierwszeństwo w przydzielaniu nowych miejsc zgodnie z procedurami określonymi przez włoskie organy administracji morskiej, jak określono w ustawie nr 84 z dnia 28 stycznia 1994 r. oraz we włoskim kodeksie morskim.

2.3.6. Środki ustanowione ustawą z 2010 r.

(132) W ustawie z 2010 r. umożliwiono przedsiębiorstwom należącym do byłej grupy Tirrenia, w tym przedsiębiorstwu Siremar, tymczasowe wykorzystanie zasobów finansowych już przeznaczonych na ulepszenie i modernizację floty (56) na pokrycie pilnych potrzeb związanych z płynnością. W szczególności, wykorzystując fundusze z dwóch instrumentów (57), przeznaczono już 23 750 000 EUR na opłacenie modernizacji w całej grupie Tirrenia, z czego 7 215 800 EUR przypada na przedsiębiorstwo Siremar.Przedsiębiorstwa należące byłej grupy Tirrenia, które wykorzystały te środki na potrzeby płynności finansowej, były zobowiązane do ich późniejszego zwrotu, aby umożliwić niezbędną modernizację statków. Modernizacja ta była konieczna do spełnienia określonych międzynarodowych norm bezpieczeństwa wynikających z porozumienia sztokholmskiego z 1996 r. (58)

(133) Ponadto w ustawie z 2010 r. postanowiono również co następuje: a) początkowe umowy zostają przedłużone od dnia 1 października 2010 r. do czasu zakończenia procesów prywatyzacji przedsiębiorstw Tirrenia i Siremar (zob. również motyw 31); b) art. 19-ter dekretu z mocą ustawy 135/2009, przekształconego ze zmianami w ustawę z 2009 r., zmieniono przez wprowadzenie ust. 24 bis. Zgodnie z tym ustępem wszystkie oficjalne działania i czynności, o których mowa w ust. 1 do 15 art. 19-ter dekretu z mocą ustawy 135/2009, są objęte zwolnieniem podatkowym. Ustępy te dotyczą liberalizacji sektora kabotażu morskiego w drodze prywatyzacji grupy Tirrenia; c) aby zapewnić ciągłość świadczenia usługi publicznej i wesprzeć proces prywatyzacji przedsiębiorstw należących do byłej grupy Tirrenia, odpowiednie regiony mogą wykorzystać środki z Fondo Aree Sottoutilizzate („FAS”) (59) zgodnie z dyrektywą CIPE nr 1/2009 z dnia 6 marca 2009 r. (60)

2.4. Postępowanie w sprawie uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego nr 2007/4609

(134) W następstwie wcześniejszych wymian wiadomości między służbami Komisji i władzami włoskimi dyrektor generalny Komisji odpowiedzialny za energię i transport wysłał w dniu 19 grudnia 2008 r. do rządu włoskiego wniosek o udzielenie informacji. Wniosek ten dotyczył m.in. aktualnego przeglądu tras objętych usługą publiczną oraz misji publicznej przewidzianej przez Włochy w ramach proponowanych nowych umów. Ponadto poproszono Włochy o udzielenie większej ilości informacji szczegółowych na temat planów prywatyzacji dotyczących grupy Tirrenia.

(135) W piśmie z dnia 28 kwietnia 2009 r. władze włoskie udzieliły szczegółowej odpowiedzi: — odnotowały, że przedłużenie początkowych umów do 31 grudnia 2009 r. było konieczne do liberalizacji sektora kabotażu morskiego we Włoszech w drodze prywatyzacji grupy Tirrenia; — argumentowały, że rekompensata z tytułu świadczenia usług publicznych przyznana grupie Tirrenia była konieczna do zapewnienia ciągłości terytorialnej z wyspami za pomocą połączeń morskich, których prywatni operatorzy rynkowi nie byli w stanie zagwarantować; — wskazały, że w dniu 10 marca 2009 r. zakończono szczegółowy proces racjonalizacji tras. W procesie tym uwzględniono istotne aspekty społeczne, pracownicze i gospodarcze, jak również konieczność zabezpieczenia niezbędnych połączeń zapewniających ciągłość terytorialną i przeprowadzono konsultacje z sześcioma zainteresowanymi regionami. Racjonalizacja ta doprowadziła do ograniczenia kosztu netto usługi publicznej o ok. 66 mln EUR oraz zwolnienia ok. 600 członków załóg zatrudnionych w całej grupie Tirrenia. Włochy przypomniały również, że racjonalizacja z 2009 r. stanowiła uzupełnienie wcześniejszych starań (które miały miejsce w latach 2004, 2006 i 2008) zmierzających do ograniczenia usług świadczonych przez grupę Tirrenia; — wyjaśniły, że racjonalizacja miała na celu (i) utrzymanie połączeń niezbędnych do zapewnienia ciągłości terytorialne z oraz między wyspami i główną częścią terytorium oraz prawa do opieki zdrowotnej, nauki i mobilności; (ii) racjonalizację połączeń, na których działali operatorzy prywatni, którzy zapewniali te same połączenia w tym samym okresie, dając podobne gwarancje jakości i ciągłości; oraz (iii) racjonalizację połączeń letnich i połączeń wysokiej prędkości, które służą jedynie do przewozu osób; — przedstawiły przegląd tras obsługiwanych przez przedsiębiorstwa należące do grupy Tirrenia w 2008 r. i ograniczonej liczby tras, które przedsiębiorstwa należące do grupy Tirrenia miały obsługiwać w 2009 r. Według władz włoskich ta druga grupa tras miała stanowić podstawę nowych umów, które miały zostać zawarte z nowymi właścicielami przedsiębiorstw należących do grupy Tirrenia.

(136) W dniu 21 grudnia 2009 r. dyrektor generalny Komisji odpowiedzialny za energię i transport w dniu wysłał do władz włoskich pismo, w którym m.in. stwierdzono, że: — w świetle radykalnego przekształcenia włoskiego sektora kabotażu morskiego oraz ze względu na znaczne skutki społeczne, które według władz włoskich spowodowałaby prywatyzacja, jeżeli przetargi odbyłby się w charakterze zwykłych zamówień publicznych na usługi, ogłoszenie przetargu na przedsiębiorstwa przewozowe związane takimi umowami było dopuszczalne – co do zasady i w ramach wyjątku – w celu zagwarantowania przestrzegania kryterium niedyskryminacji wśród wspólnotowych właścicieli statków określonego w rozporządzeniu Rady (EWG) nr 3577/92 (61) („rozporządzenie w sprawie kabotażu morskiego”); — Rekompensata z tytułu świadczenia usług publicznych musiała zostać ograniczona do tych linii, na których stała obecność innych operatorów przez cały rok była ograniczona. W tym kontekście poproszono o wyjaśnienia na temat niedoskonałości rynku na trasach obsługiwanych przez przedsiębiorstwa Tirrenia i Caremar. W piśmie wskazano również, że cel ciągłości terytorialnej może stanowić uzasadnienie dla uwzględnienia jedynie linii krajowych (a nie międzynarodowych) w zamówieniu publicznym na usługi; — zamówienia publiczne na usługi grupy Tirrenia wygasły w dniu 31 grudnia 2008 r., a planowana przez Włochy prywatyzacja może zająć więcej czasu, niż przewidziano. W piśmie wskazano również zatem, że istnieje możliwość wysłania wezwania do usunięcia uchybienia z powodu nieprawidłowego wdrożenia rozporządzenia w sprawie kabotażu morskiego.

(137) W dniu 22 stycznia 2010 r. władze włoskie odpowiedziały na pismo służb Komisji z dnia 21 grudnia 2009 r. — odnotowały, że Komisja zasadniczo zgodziła się na stosowanie zaproponowanego podejścia dotyczącego prywatyzacji grupy Tirrenia w połączeniu z nowymi zamówieniami publicznymi na usługi; — przedstawiły wyjaśnienia dotyczące tras, w odniesieniu do których Komisja zgłosiła szereg wątpliwości; — wspomniały, że zaproszenie do wyrażenia zainteresowania sprzedażą przedsiębiorstwa Tirrenia (wraz z przedsiębiorstwem Siremar) opublikowano w dniu 23 grudnia 2009 r. Włochy wskazały, że zamierzały dokończyć prywatyzację całej grupy Tirrenia do 30 września 2010 r.; — poprosiły Komisję o potwierdzenie, że argumenty przedstawione w odniesieniu do niedoskonałości rynku były wystarczające.

(138) W dniu 29 stycznia 2010 r. (62) Komisja wysłała wezwanie do usunięcia uchybienia w sprawie naruszenia przepisów rozporządzenia w sprawie kabotażu morskiego. W piśmie tym Komisja przypomniała, że zgodnie z wymogami tego rozporządzenia zawsze, gdy państwo członkowskie zawiera umowy dotyczące zamówienia publicznego na usługi lub nakłada obowiązki świadczenia usług publicznych, robi to, stosując zasadę niedyskryminowania wobec wszystkich armatorów Wspólnoty. Zgodnie z art. 4 ust. 3 rozporządzenia w sprawie kabotażu morskiego istniejące zamówienia publiczne na usługi mogą dalej obowiązywać do daty wygaśnięcia danej umowy. Komisja zauważyła jednak, że przedsiębiorstwa należące do grupy Tirrenia kontynuowały świadczenie usług transportu morskiego po wygaśnięciu odpowiednich zamówień publicznych na usługi (początkowych umów). W szczególności umowy te miały wygasnąć na koniec 2008 r., ale Włochy wielokrotnie je przedłużały. W związku z tym Komisja poprosiła władze włoskie o przedstawienie swoich spostrzeżeń.

(139) Również w dniu 29 stycznia 2010 r. dyrektor generalny Komisji odpowiedzialny za energię i transport odpowiedział na pismo władz włoskich z dnia 22 stycznia 2010 r. Dyrektor generalny oznajmił, że przedstawione uzasadnienia dotyczące linii obsługiwanych przez przedsiębiorstwo Tirrenia były wystarczające do rozwiania wcześniej zgłoszonych wątpliwości. Ponadto dyrektor generalny z zadowoleniem odnotował, że w następstwie wcześniejszego wniosku Włochy usunęły jedno połączenie międzynarodowe z nowego projektu umowy dotyczącej przedsiębiorstwa Tirrenia. Jeżeli chodzi o pytania zadane w odniesieniu do tras obsługiwanych przez przedsiębiorstwo Caremar, za wystarczające uznano uzasadnienia dotyczące tylko niektórych z tych tras. W związku z tym poproszono Włochy do przedstawienia dalszych wyjaśnień na temat określonych tras obsługiwanych przez przedsiębiorstwo Caremar. Dyrektor generalny przypomniał, że zamówienia publiczne na usługi mogą obejmować jedynie trasy, w przypadku których stwierdzono niedoskonałość rynku. Dyrektor generalny podkreślił także, że jego odpowiedź dotyczyła wyłącznie przestrzegania rozporządzenia w sprawie kabotażu morskiego, a nie jakichkolwiek kwestii związanych z pomocą państwa.

(140) W dniu 29 marca 2010 r. władze włoskie odpowiedziały na wystosowane przez Komisję wezwanie do usunięcia uchybienia z dnia 29 stycznia 2010 r. — przypomniały, że służby Komisji w piśmie z dnia 21 grudnia 2009 r. (zob. motyw 136) zasadniczo zgodziły się na prywatyzację grupy Tirrenia w drodze połączenia przedsiębiorstw w pakiet z nowymi zamówieniami publicznymi na usługi; — odnotowały, że przedłużenie początkowych umów wynikało jedynie z potrzeby zapewnienia ciągłości świadczenia usługi publicznej transportu morskiego do czasu zakończenia odpowiednich procesów prywatyzacyjnych; — potwierdziły, że zamierzają przeprowadzić proces prywatyzacji do 30 września 2010 r., aby w tym terminie zliberalizować sektor kabotażu morskiego; — przedstawiły przegląd procesu prywatyzacji dotyczącego przedsiębiorstwa Tirrenia (wraz z przedsiębiorstwem Siremar). W szczególności Włochy wskazały, że po publikacji zaproszenia do wyrażenia zainteresowania w dniu 19 lutego 2010 r. 19 podmiotów złożyło 16 zgłoszeń o wyrażeniu zainteresowania. W ramach etapu analizy due dilligence w dniu 22 marca 2010 r. otwarto pokój danych i miał pozostać otwarty do końca maja 2010 r. Włochy zakładały wówczas, że umowa sprzedaży mogłaby zostać zawarta do połowy lipca 2010 r. oraz że własność zostałaby przeniesiona do września 2010 r.; — wyjaśniły, że jeżeli chodzi o postępowanie o udzielenie zamówienia dotyczące przedsiębiorstwa Toremar, 11 zainteresowanych stron miało wziąć udział w kolejnych etapach tego postępowania; — wskazały, że dalsza niepewność, która wynikałaby z trwającego postępowania w sprawie uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego może zagrozić procesom prywatyzacji oraz negatywnie wpłynąć na wartość przedsiębiorstw wystawionych na sprzedaż; — oznajmiły, że będą w pełni współpracować z Komisją w wyjaśnieniu wszelkich pozostałych wątpliwości dotyczących zarówno postępowania w sprawie uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego, jak i ewentualnych kwestii związanych z pomocą państwa.

(141) W dniu 10 września 2010 r. podczas spotkania ad hoc władze włoskie poinformowały Komisję, że procedura dotycząca prywatyzacji przedsiębiorstw Tirrenia i Siremar została unieważniona na ostatnim etapie i że w konsekwencji termin 30 września nie zostanie dochowany. Ponadto władze włoskie zgłosiły, że procedury konkurencyjne dotyczące umów przedsiębiorstw Caremar, Saremar, Siremar i Toremar również zostały opóźnione. Następnie w ustawie z 2010 r. przewidziano dalsze przedłużenie początkowych umów do czasu zakończenia procesów prywatyzacji przedsiębiorstw Tirrenia i Siremar.

(142) W następstwie tych wydarzeń Komisja wystosowała uzupełniające wezwanie do usunięcia uchybienia w dniu 24 listopada 2010 r. W wezwaniu tym Komisja: — odnotowała, że początkowe umowy dotyczące przedsiębiorstw Tirrenia, Siremar, Caremar, Saremar i Toremar zostały przedłużone automatycznie i bez żadnej procedury konkurencyjnej; — zwróciła uwagę, że chociaż przedmiotowe zamówienia publiczne na usługi były dalej stosowane, nie przeprowadzono żadnej procedury konkurencyjnej; — wskazała, że zachowuje prawo do wydania uzasadnionej opinii w stosownych przypadkach (uwzględniając wszelkie ewentualne uwagi zgłoszone przez Włochy).

(143) W dniu 21 czerwca 2012 r. Komisja przyjęła uzasadnioną opinię dotyczącą opóźnienia prywatyzacji trzech przedsiębiorstw (Caremar, Laziomar i Saremar) należących do byłej grupy Tirrenia. Ponieważ postępowania o udzielenie zamówienia dotyczące pozostałych trzech przedsiębiorstw (Tirrenia, Toremar i Siremar) zostały zakończone w 2011 r. (63), nie uwzględniono tych przedsiębiorstw w uzasadnionej opinii. Komisja zauważyła, że przez ponad trzy lata po planowanym wygaśnięciu odpowiednich początkowych umów Włochy nie wdrożyły procedur konkurencyjnych w odniesieniu do udzielania zamówień publicznych na usługi dotyczące kabotażu morskiego świadczone przez przedsiębiorstwa Caremar, Laziomar i Saremar. Wręcz przeciwnie, umowy te przedłużano automatycznie i bezterminowo, za zatem uniemożliwiając innym wspólnotowym właścicielom statków konkurowanie o udzielenie tych umów.

(144) W dniu 8 sierpnia 2012 r. władze włoskie odpowiedziały na uzasadnioną opinię, oznajmiając, że ogłoszenia przetargowe dotyczące sprzedaży przedsiębiorstw związanych nowymi zamówieniami publicznymi na usługi były lub miały wkrótce zostać opublikowane w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej. W szczególności ogłoszenie dotyczące przedsiębiorstwa Caremar opublikowano w dniu 20 lipca 2012 r., a w przypadku przedsiębiorstwa Laziomar wysłano do publikacji w dniu 1 sierpnia 2012 r. Ponadto w przypadku przedsiębiorstwa Saremar w dniu 2 sierpnia 2012 r. przyjęto przepis, w którym nałożono obowiązek publikacji takiego ogłoszenia do dnia 2 października 2012 r.

(145) W dniu 13 stycznia 2014 r. przedsiębiorstwo Compagnia Laziale di Navigazione stało się nowym właścicielem przedsiębiorstwa Laziomar i podpisało nowe dziesięcioletnie zamówienie publiczne na usługi dotyczące połączeń z archipelagiem Pontine. W dniu 16 lipca 2015 r. ATI SNAV-Rifim stało się właścicielem przedsiębiorstwa Caremar is udzielono mu dziewięcioletniego zamówienia publicznego na usługi. Ponadto w następstwie decyzji z 2014 r. przedsiębiorstwo Saremar zostało postawione w stan likwidacji, a zamówienie publiczne na usługi dotyczące tras między Sardynią i małymi wyspami zostało udzielone przedsiębiorstwu Delcomar w marcu 2016 r.

(146) Pismem z dnia 15 lipca 2016 r. władze włoskie poinformowały Komisję, że prywatyzacja wszystkich przedsiębiorstw należących do byłej grupy Tirrenia została zakończona. W dniu 8 grudnia 2016 r. Komisja podjęła decyzję o zamknięciu postępowania w sprawie uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego.

3. PODSTAWY DO WSZCZĘCIA I PRZEDŁUŻENIA POSTĘPOWANIA

3.1. Przedłużenie początkowej umowy między państwem a przedsiębiorstwem Siremar

3.1.1. Zgodność z kryteriami określonymi w wyroku w sprawie Altmark i istnienie pomocy

(147) W decyzji z 2011 r. Komisja przyjęła wstępne stanowisko, że definicja obowiązków świadczenia usług publicznych nie jest wystarczająco jasna, w związku z czym Komisja nie jest w stanie ostatecznie stwierdzić, czy definicja zawierała oczywisty błąd. W szczególności, nawet gdyby władze włoskie twierdziły, że konkurenci przedsiębiorstwa Siremar na trasach objętych zakresem misji realizacji usług świadczonych w ogólnym interesie gospodarczym są podmiotami świadczącymi w równym stopniu usługi transportu morskiego w ramach rekompensaty z tytułu świadczenia usług publicznych, bez uprzedniego określenia poziomu wymaganych usług Komisja nie mogłaby stwierdzić, czy istnieje rzeczywiste zapotrzebowanie na usługi publiczne na tych trasach.

(148) Komisja przyjęła wstępne stanowisko, że drugie kryterium określone w wyroku w sprawie Altmark (64) było spełnione, ponieważ parametry będące podstawą obliczenia rekompensaty ustalono z wyprzedzeniem i są one zgodne z wymogami w zakresie przejrzystości. W szczególności Komisja odnotowała, że parametry te opisano w początkowej umowie (w odniesieniu do rekompensaty dotyczącej 2009 r.) i w dyrektywie CIPE (w odniesieniu do rekompensaty dotyczącej 2010 r. i lat następnych).

(149) Komisja uznała jednak, że wydaje się, iż trzecie kryterium określone w wyroku w sprawie Altmark nie zostało spełnione oraz że operatorzy mogli otrzymywać nadwyżkę rekompensaty z tytułu wykonywania zadań związanych ze świadczeniem usług publicznych. W szczególności Komisja wyraziła wątpliwości, czy premia z tytułu ryzyka w wysokości 6,5 %, które obowiązuje od 2010 r., odzwierciedla odpowiedni poziom ryzyka, ponieważ wydawało się, iż na pierwszy rzut oka przedsiębiorstwo Siremar nie podjęło ryzyka zwykle ponoszonego przy świadczeniu takich usług.

(150) Komisja przyjęła również wstępne stanowisko, że czwarte kryterium określone w wyroku w sprawie Altmark nie było spełnione, ponieważ przedłużenie początkowej umowy nie było przedmiotem przetargu. Komisja odnotowała ponadto, że nie otrzymała żadnych dowodów uzasadniających argument, że przedsiębiorstwo Siremar faktycznie świadczyło przedmiotowe usługi po jak najniższym koszcie dla społeczności.

(151) Komisja doszła zatem do wstępnego wniosku, że rekompensaty z tytułu świadczenia usług publicznych wypłacone na rzecz przedsiębiorstwa Siremar w latach 2009–2011 stanowią pomoc państwa w rozumieniu art. 107 ust. 1 TFUE. Ponadto Komisja przyjęła stanowisko, że pomoc tą należy uznać za nową pomoc.

(152) W decyzji z 2012 r. Komisja stwierdziła, że przy zachowaniu tych samych wszystkich warunków w 2012 r. i do wejścia w życie nowej umowy rekompensata przyznana przedsiębiorstwu Siremar od dnia 1 stycznia 2012 r. w ramach dalszego przedłużenia początkowej umowy również stanowi pomoc państwa.

3.1.2. Zgodność z rynkiem wewnętrznym

(153) W decyzji z 2011 r. Komisja przyjęła wstępne stanowisko, ze rekompensata z tytułu świadczenia usług publicznych za lata 2009–2011 wykracza poza zakres zarówno decyzji w sprawie UOIG z 2005 r. (65) oraz zasad ramowych UOIG z 2005 r. (66) W związku z tym Komisja oceniła ten środek bezpośrednio na podstawie art. 106 ust. 2 TFUE i stwierdziła, że ma wątpliwości, czy stosowne warunki dotyczące zgodności z rynkiem wewnętrznym zostały spełnione.

(154) W decyzji z 2012 r. Komisja odnotowała, że w dniu 31 stycznia 2012 r. wszedł w życie nowy pakiet dotyczący UOIG składający się z decyzji w sprawie UOIG z 2011 r. (67) oraz zasad ramowych UOIG z 2011 r. Komisja przyjęła jednak wstępne stanowisko, że rekompensata z tytułu świadczenia usług publicznych w ramach przedłużenia początkowej umowy nie mogła być uznana za zgodną z rynkiem wewnętrznym i wyłączona z wymogu zgłoszenia na podstawie decyzji w sprawie UOIG z 2011 r.

(155) W ustawie z 2010 r. przewidziano przedłużenie początkowej umowy od dnia 30 września 2010 r. do zakończenia procesu prywatyzacji. W chwili przyjęcia ustawy z 2010 r. przedsiębiorstwo Siremar znajdowało się w trudnej sytuacji (zob. motyw 67). W rezultacie nie można było oceniać rekompensaty otrzymanej przez przedsiębiorstwo od dnia 1 października 2010 r. do prywatyzacji spółki na podstawie zasad ramowych UOIG z 2011 r. Zamiast tego na podstawie ust. 9 zasad ramowych z 2011 r. Komisja przyjęła wstępne stanowisko, że pomoc tę należy ocenić na podstawie wytycznych dotyczących ratowania i restrukturyzacji z 2004 r.

(156) Komisja odnotowała, że kryteria dotyczące zgodności z rynkiem wewnętrznym określone w wytycznych dotyczących ratowania i restrukturyzacji z 2004 r. nie zostały w tym przypadku spełnione, a zatem przyjęła wstępne stanowisko, że rekompensata wypłacona przedsiębiorstwu Siremar znajdującemu się w trudnej sytuacji stanowiłaby pomoc na restrukturyzację niezgodną z rynkiem wewnętrznym.

3.2. Niezgodne z prawem przedłużenie pomocy na ratowanie na rzecz przedsiębiorstwa Siremar

(157) W decyzji z 2012 r. Komisja przyjęła wstępne stanowisko, że pomoc na ratowanie została niezgodnie z prawem przedłużona z dnia 28 sierpnia 2011 r. do 18 września 2012 r. i że przedłużenie pomocy na ratowanie w tym okresie stanowiło pomocą niezgodną z rynkiem wewnętrznym na rzecz przedsiębiorstw Tirrenia i Siremar oraz potencjalnie również na rzecz nabywców tych przedsiębiorstw. W szczególności Komisja zwróciła uwagę, że Włochy nie przedłożyły planu restrukturyzacji ani likwidacji w ciągu sześciu miesięcy po wypłaceniu pierwszej raty pomocy na ratowanie na rzecz tych przedsiębiorstw zgodnie z wymogami zawartymi w wytycznych R&R z 2004 r. Komisja uznała, że warunki dotyczące przedłużenia pomocy na ratowanie określone w wytycznych R&R z 2004 r. również nie zostały spełnione.

3.3. Prywatyzacja przedsiębiorstwa Siremar, kontrgwarancja i podwyższenie kapitału przedsiębiorstwa CdI

3.3.1. Prywatyzacja przedsiębiorstwa Siremar

(158) W decyzji z 2011 r. Komisja wyraziła wątpliwości, czy postępowanie o udzielenie zamówienia dotyczące sprzedaży oddziału przedsiębiorstwa Siremar było wystarczająco przejrzyste i bezwarunkowe, aby zagwarantować, że sprzedaży dokonano po cenie rynkowej.

(159) Po pierwsze, Komisja zwróciła uwagę, że zaproszenie do wyrażenia zainteresowania opublikowano w szeregu czasopism i stron internetowych, że nie wydaje się, aby zaproszenie szczegółowo opisywało zakres sprzedaży, i że nie dawało oferentom jasnych instrukcji co do kolejnych etapów procedury. Poza tym wydaje się, że zaproszenie nie zawierało żadnych kryteriów wstępnych ani kryteriów kwalifikacji ani żadnych innych warunków, które oferenci musieli spełnić poza obowiązkowym warunkiem kontynuowania świadczenia usługi publicznej. Ponadto wszystkie istotne informacje dotyczące aktywów będących przedmiotem procedury sprzedaży udostępniono oferentom dopiero na etapie analizy due dilligence.

(160) Po drugie, Komisja stwierdziła również, że niektóre wymagania nałożone w ramach prywatyzacji mogły ograniczyć liczbę oferentów lub wpłynąć na cenę sprzedaży. Komisja przypomniała, o swojej ugruntowanej praktyce dotyczącej sprzedaży aktywów przedsiębiorstw państwowych należących do państwa lub przypisanych państwu: pozagospodarcze rozważania, których sprzedawca prywatny by nie brał pod uwagę, takie jak kwestie dotyczące polityki publicznej, zatrudnia lub rozwoju regionalnego, wskazują na istnienie pomocy państwa, jeżeli nakładają uciążliwe zobowiązania na potencjalnego nabywcę, a zatem mogą zmniejszyć cenę sprzedaży.

(161) Procedury sprzedaży oddziałów przedsiębiorstw Tirrenia i Siremar oparto na procedurze określonej w ustawie Marzano (zob. motyw 70). W związku z tym Komisja oceniła obie procedury łącznie. Stwierdziła, że sprzedaż oddziałów wraz z nowymi umowami powodowała nałożenie na nabywców obowiązku świadczenia usługi publicznej zgodnie ze z góry ustalonymi zobowiązaniami dotyczącymi jakości, częstotliwości i taryf zgodnie z nowymi umowami. Komisja uznała, że skoro państwo nakłada takie obowiązki, to nie dąży do uzyskania najwyższej ceny, ale raczej do osiągnięcia celów zwi