PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej L 80/49

DECYZJA KOMISJI (UE) 2015/455

z dnia 23 lipca 2014 r.

w sprawie pomocy państwa SA.34826 (2012/C), SA.36005 (2013/NN) wdrożonej przez Grecję na rzecz Piraeus Bank Group w celu dokapitalizowania i restrukturyzacji Piraeus Bank S.A.

(notyfikowana jako dokument nr C(2014) 5217)

(Jedynie tekst w języku angielskim jest autentyczny)

(Tekst mający znaczenie dla EOG)

KOMISJA EUROPEJSKA,

uwzględniając Traktat o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, w szczególności jego art. 108 ust. 2 akapit pierwszy,

uwzględniając Porozumienie o Europejskim Obszarze Gospodarczym, w szczególności jego art. 62 ust. 1 lit. a),

po wezwaniu państw członkowskich i innych zainteresowanych stron do przedstawienia uwag zgodnie z przywołanymi powyżej przepisami (1),

a także mając na uwadze, co następuje:

1. PROCEDURA

1.1. PROCEDURA DOTYCZĄCA PIRAEUS BANK

(1) Decyzją z dnia 19 listopada 2008 r. Komisja zatwierdziła program pod nazwą „Środki wsparcia na rzecz instytucji kredytowych w Grecji” („program wsparcia finansowego greckich banków”) mający na celu ustabilizowanie greckiego systemu finansowego. Program wsparcia finansowego greckich banków umożliwia przyznanie pomocy w ramach trzech elementów składowych – środka polegającego na dokapitalizowaniu, środka w postaci gwarancji oraz środka w formie państwowej pożyczki obligacyjnej (2). W maju 2009 r. Grecja dokapitalizowała Piraeus Bank („bank” (3)) w ramach środka polegającego na dokapitalizowaniu.

(2) W motywie 14 decyzji z dnia 19 listopada 2008 r. stwierdzono, że Komisji zostanie zgłoszony plan restrukturyzacji dotyczący beneficjentów środka polegającego na dokapitalizowaniu.

(3) W dniu 23 lipca 2010 r. władze greckie przedstawiły Komisji plan restrukturyzacji. Komisja zarejestrowała ten plan i jego kolejne uaktualnienia oraz dodatkowe informacje przekazane przez Grecję pod numerem sprawy SA.30342 (PN 26/2010) i następnie SA.32787 (2011/PN).

(4) W ramach programu wsparcia finansowego greckich banków bank wielokrotnie korzystał z gwarancji państwowych i państwowych pożyczek obligacyjnych (4). Korzystał też z awaryjnego wsparcia płynnościowego gwarantowanego przez państwo („AWP gwarantowane przez państwo”).

(5) W dniu 20 kwietnia 2012 r. grecki fundusz stabilności finansowej Hellenic Financial Stability Fund („HFSF”) przekazał bankowi pisemne zobowiązanie do udziału w planowanym zwiększeniu kapitału zakładowego banku. W dniu 28 maja 2012 r. HFSF przyznał bankowi dokapitalizowanie pomostowe w kwocie 4 700 mln EUR („pierwsze dokapitalizowanie pomostowe”).

(6) W dniu 10 maja 2012 r. władze greckie formalnie zgłosiły Komisji pisemne zobowiązanie, które wcześniej HFSF wydał na rzecz banku. Z uwagi na to, że środek został już wdrożony, Komisja zarejestrowała go jako pomoc niezgłoszoną (sprawa SA.34826 (2012/NN)).

(7) W dniu 27 lipca 2012 r. Komisja przyjęła decyzję o wszczęciu formalnego postępowania wyjaśniającego w odniesieniu do pierwszego dokapitalizowania pomostowego („decyzja o wszczęciu postępowania w sprawie Piraeus Bank”) (5).

(8) W grudniu 2012 r. HFSF przyznał bankowi drugie dokapitalizowanie pomostowe w kwocie 1 553 mln EUR („drugie dokapitalizowanie pomostowe”). W dniu 21 grudnia 2012 r. HFSF wydał również na rzecz banku pisemne zobowiązanie dotyczące udziału w planowanym zwiększeniu kapitału zakładowego banku oraz w planowanej emisji zamiennych instrumentów kapitałowych na łączną kwotę do 1 082 mln EUR (6). Władze greckie zgłosiły te środki Komisji w dniu 20 grudnia 2012 r. (7).

(9) We wrześniu 2012 r. bank ogłosił zamiar nabycia Geniki od Société Générale SA („Société Générale”). We wrześniu i październiku Komisja odbyła szereg telekonferencji i wymieniła za pośrednictwem poczty elektronicznej z przedstawicielami władz greckich oraz z bankiem liczne wiadomości na temat przejęcia Geniki.

(10) W dniu 19 października 2012 r. bank podpisał z Société Générale umowę w sprawie nabycia całego udziału Société Générale (99,08 %) w kapitale Geniki.

(11) W dniu 12 grudnia 2012 r. służby Komisji wystosowały do Grecji pismo z wykonaną przez nie wstępną oceną przejęcia Geniki.

(12) W dniu 26 lutego 2013 r. bank poinformował Komisję o zamiarze nabycia banku Millennium Bank Greece SA („MBG”). Komisja odbyła kilka telekonferencji i wymieniła za pośrednictwem poczty elektronicznej z przedstawicielami władz greckich oraz z bankiem wiadomości na temat przejęcia MBG.

(13) W dniu 25 marca 2013 r. służby Komisji wystosowały do Grecji pismo z wykonaną przez nie wstępną oceną przejęcia MBG.

(14) W dniu 22 kwietnia 2013 r. bank ogłosił, że zawarł z Millennium Banco Comercial Portugues („BCP”) umowę dotyczącą nabycia całego kapitału akcyjnego MBG oraz udziału BCP w planowanym zwiększeniu kapitału Piraeus.

(15) W dniu 3 czerwca 2013 r. HFSF częściowo przekształcił pierwsze i drugie dokapitalizowanie pomostowe na kapitał własny w łącznej kwocie 5 891 mln EUR. HFSF zasilił też bank dodatkową kwotą 1 094 mln EUR, do której zobowiązał się w chwili przejęcia przez bank znacznej części Agricultural Bank of Greece („ATE”) oraz greckich oddziałów trzech banków cypryjskich (zob. sekcja 1.2). Ponadto prywatni inwestorzy dokonali zastrzyków kapitałowych w kwocie 1 444 mln EUR. Dokapitalizowanie wyniosło w sumie 8 429 mln EUR i określa się je mianem „dokapitalizowania wiosennego 2013”.

(16) W dniu 19 grudnia 2013 r. władze greckie przedstawiły Komisji informacje dotyczące warunków dokapitalizowania wiosennego 2013.

(17) W dniu 25 czerwca 2014 r. władze greckie przedłożyły Komisji ostateczną wersję planu restrukturyzacji banku („plan restrukturyzacji”). W tym samym dniu przedstawiły informacje dotyczące AWP gwarantowanego przez państwo. Zaznaczyły, że zamierzają kontynuować taką pomoc na utrzymanie płynności finansowej banku, jak również zamierzają nadal stosować gwarancje państwowe dla instrumentów dłużnych i państwowych pożyczek obligacyjnych w ramach programu wsparcia finansowego greckich banków.

(18) W trakcie procedury administracyjnej Komisja odbyła liczne spotkania i telekonferencje oraz wymieniła z przedstawicielami władz greckich i z bankiem liczne wiadomości drogą elektroniczną.

(19) Grecja zgadza się, aby w drodze wyjątku niniejsza decyzja została przyjęta tylko w języku angielskim.

1.2. PROCEDURA DOTYCZĄCA PRZEJĘTYCH PRZEDSIĘBIORSTW

1.2.1. Procedura dotycząca ATE

(20) W kwietniu 2011 r. Grecja zasiliła ATE kwotą 1 445 mln EUR (kwota ta obejmowała 675 mln EUR, które początkowo przyznano w ramach greckiego programu dokapitalizowania). Ponadto ATE otrzymał pomoc na utrzymanie płynności finansowej w kwocie 6 103 mln EUR. W dniu 23 maja 2011 r. Komisja przyjęła decyzję o zatwierdzeniu tych środków w oparciu o plan restrukturyzacji ATE („decyzja w sprawie restrukturyzacji ATE”) (8).

(21) W dniu 29 grudnia 2011 r. Grecja wzięła udział w emisji praw poboru akcji ATE na kwotę 290 mln EUR.

(22) W dniu 22 marca 2012 r. Grecja przedstawiła sprawozdanie Bank of Greece, w którym zaproponowano restrukturyzację i uporządkowaną likwidację ATE w drodze procedury zakupu i przejęcia (9) wybranych aktywów i pasywów ATE („przeniesione działania ATE”), podczas gdy pozostałe aktywa i pasywa zostałyby zrestrukturyzowane za pośrednictwem banku likwidującego złe aktywa.

(23) W lipcu 2012 r. bank ogłosił przejęcie w drodze absorpcji znacznej części ATE, którą objęto likwidacją.

(24) HFSF zobowiązał się wówczas pokryć zapotrzebowanie kapitałowe banku w związku z nabytymi aktywami. W dniu 27 stycznia 2013 r. Bank of Greece stwierdził, że kapitał potrzebny do celów regulacyjnych wskutek nabycia przeniesionych działań ATE wynosi 570 mln EUR i kwota ta zostanie pokryta przez HFSF.

(25) W dniu 3 maja 2013 r. Komisja przyjęła decyzję (10) („decyzja w sprawie likwidacji ATE”), w której uznała, że środki wsparcia przyznane w czasie przeniesienia przeniesionych działań ATE nie stanowią pomocy państwa na rzecz banku, lecz na rzecz przeniesionych działań ATE. Ponadto Komisja stwierdziła, że pomoc byłaby zgodna z rynkiem wewnętrznym, jeżeli plan restrukturyzacji banku, obejmujący teraz przeniesione działania ATE, umożliwiałby przywrócenie jego długoterminowej rentowności.

(26) W czerwcu 2013 r. HFSF zasilił bank kwotą 570 mln EUR w ramach dokapitalizowania wiosennego 2013 (11).

1.2.2. Procedura dotycząca greckich operacji Bank of Cyprus, Cyprus Popular Bank i Hellenic Bank („trzy banki cypryjskie”)

(27) W następstwie nadzwyczajnego posiedzenia Eurogrupy (12) w dniu 15 marca 2013 r. władze Cypru oraz Unia Europejska, Międzynarodowy Fundusz Walutowy („MFW”) i Europejski Bank Centralny („EBC”) osiągnęły porozumienie w kwestii strategii leżącej u podstaw przyszłego programu dostosowania makroekonomicznego. Przede wszystkim uzgodniono między innymi, że operacje trzech banków cypryjskich w Grecji zostaną przeniesione do banku greckiego.

(28) Zainteresowanie przejęciem operacji trzech banków cypryjskich w Grecji wyraził bank oraz inne banki greckie.

(29) W dniu 22 marca 2013 r. HFSF zgodził się na sporządzenie przez bank oferty przejęcia greckich oddziałów, depozytów i kredytów trzech banków cypryjskich. Ofertę banku uzależniono od zapewnienia bankowi przez HFSF kapitału własnego w kwocie równej cenie zapłaconej za kapitał własny nabytej spółki.

(30) Władze greckie i HFSF na bieżąco informowały służby Komisji o postępach tego procesu i warunkach przejęcia.

(31) W dniu 26 marca 2013 r. bank podpisał z każdym z trzech banków cypryjskich umowę o sprzedaży i przeniesieniu greckich działań tych banków (depozytów, kredytów i sieci oddziałów).

(32) Stosownie do uzgodnień poczynionych w marcu 2013 r. HFSF zasilił bank kapitałem w kwocie 524 mln EUR (13), aby pokryć jego zapotrzebowanie kapitałowe w związku z nabyciem tych aktywów.

2. OPIS

2.1. BANK I JEGO PROBLEMY

2.1.1. Ogólna sytuacja greckiego sektora bankowego

(33) Jak pokazano w tabeli 1, w okresie od 2008 do 2012 r. realny produkt krajowy brutto Grecji („PKB”) spadł o 20 %. Greckie banki doświadczyły w związku z tym szybkiego wzrostu stopy niewypłacalności z kredytów udzielonych greckim gospodarstwom domowym i przedsiębiorstwom (14). Wydarzenia te niekorzystnie wpłynęły na wartość aktywów banków greckich i spowodowały zapotrzebowanie kapitałowe. Tabela 1 Wzrost realnego PKB Grecji, 2008–2013 Grecja 2008 2009 2010 2011 2012 2013 Wzrost realnego PKB, % –0,2 –3,1 –4,9 –7,1 –7,0 –3,9 Źródło: dane Eurostatu, dostępne pod adresem:http://epp.eurostat.ec.europa.eu/tgm/table.do?tab=table&init=1&plugin=1&language=en&pcode=tec00115

(34) Ponadto w lutym 2012 r. Grecja zastosowała częściowe umorzenie długu publicznego przez sektor prywatny znane jako „udział sektora prywatnego” („PSI”). Banki greckie były zaangażowane w program PSI, w ramach którego rząd grecki oferował prywatnym posiadaczom obligacji nowe papiery wartościowe [w tym nowe greckie obligacje państwowe („GGB”), papiery wartościowe indeksowane PKB oraz skrypty dłużne PSI wystawione przez Europejski Fundusz Stabilności Finansowej („EFSF”)] w zamian za istniejące GGB, o nominalnej stopie dyskontowej 53,5 % oraz dłuższym okresie zapadalności (15). Władze greckie ogłosiły wyniki tej wymiany obligacji w dniu 9 marca 2012 r. (16). Wymiana skutkowała znacznymi stratami dla posiadaczy obligacji (szacowanymi przez Bank of Greece średnio na 78 % wartości nominalnej starych GGB dla greckich banków) oraz zapotrzebowaniem kapitałowym, które zaksięgowano z datą wsteczną w sprawozdaniach finansowych banków greckich za 2011 r. Łączne straty wynikające z PSI dla głównych banków greckich podsumowano w tabeli 2. Tabela 2 Łączne straty głównych banków greckich wynikające z PSI (mln EUR) Banki Wartość nominalna GGBs Wartość nominalna pożyczek państwowych Wartość nominalna ogółem Strata tytułem PSI z GGB Strata tytułem PSI z pożyczek państwowych Strata brutto tytułem PSI ogółem Strata brutto tytułem PSI ogółem /kapitał podstawowy Tier I ( %) Strata brutto tytułem PSI ogółem /aktywa ogółem ( %) NBG 13 748 1 001 14 749 10 985 751 11 735 161,0 11,0 Eurobank 7 001 335 7 336 5 517 264 5 781 164,5 7,5 Alpha 3 898 2 145 6 043 3 087 1 699 4 786 105,7 8,1 Piraeus 7 063 280 7 343 5 686 225 5 911 226,0 12,0 ATEbank 5 164 608 5 772 3 873 456 4 329 1 144 17,1 Geniki 384 7 391 287 5 292 78,1 8,9 MBG 185 0 185 137 0 137 29 2,2 Źródło: Bank of Greece, Report on the Recapitalisation and the Restructuring of the Greek Banking Sector (Sprawozdanie na temat dokapitalizowania i restrukturyzacji greckiego sektora bankowego), grudzień 2012 r., s. 14

(35) Ponieważ za sprawą programu PSI i utrzymującej się recesji banki greckie borykały się z niedoborem kapitału, w memorandum dotyczącym polityki gospodarczej i finansowej („MEEP”) drugiego programu dostosowawczego dla Grecji, zawartym przez rząd grecki, Unię Europejską, MWF oraz EBC w dniu 11 marca 2012 r., przewidziano udostępnienie funduszy na dokapitalizowanie tych banków. Władze greckie oszacowały łączne potrzeby na dokapitalizowanie banków oraz koszty restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji, które miały zostać sfinansowane w ramach tego programu, na kwotę 50 mld EUR (17). Kwotę tę obliczono na podstawie testu warunków skrajnych wykonanego przez Bank of Greece dla okresu zaczynającego się w grudniu 2011 r. i kończącego się w grudniu 2014 r. („test warunków skrajnych 2012”), który oparto na prognozie strat kredytowych opracowanej przez Blackrock (18). Fundusze na dokapitalizowanie banków greckich udostępniono przez HFSF. W tabeli 3 podsumowano zapotrzebowanie kapitałowe głównych banków greckich wynikające z testu warunków skrajnych 2012. Tabela 3 Test warunków skrajnych 2012: zapotrzebowanie kapitałowe głównych banków greckich (mln EUR) Banki Kapitał podstawowy odniesienia Tier I (grudzień 2011) Strata brutto z tytułu PSI ogółem (grudzień 2011) Odpisy na PSI (czerwiec 2011) Skumulowana strata brutto Prognozy dla ryzyka kredytowego Rezerwy na straty kredytowe (grudzień 2011) Generowany kapitał wewnętrzny Docelowy kapitał podstawowy Tier I (grudzień 2014) Zapotrzebowanie kapitałowe NBG 7 287 –11 735 1 646 –8 366 5 390 4 681 8 657 9 756 Eurobank 3 515 –5 781 830 –8 226 3 514 2 904 2 595 5 839 Alpha 4 526 –4 786 673 –8 493 3 115 2 428 2 033 4 571 Piraeus 2 615 –5 911 1 005 –6 281 2 565 1 080 2 408 7 335 ATEbank 378 –4 329 836 –3 383 2 344 468 1 234 4 920 Geniki 374 – 292 70 –1 552 1 309 –40 150 281 MBG 473 – 137 0 – 638 213 –79 230 399 Źródło: Bank of Greece, Report on the Recapitalisation and the Restructuring of the Greek Banking Sector (Sprawozdanie na temat dokapitalizowania i restrukturyzacji greckiego sektora bankowego), grudzień 2012 r., s. 8

(36) Zgodnie z memorandum z marca 2012 r. „banki, które przedstawią realne plany zwiększenia kapitału będą mogły wnioskować o wsparcie publiczne i otrzymać je w sposób zapewniający utrzymanie środków zachęcających sektor prywatny do zastrzyków kapitałowych i tym samym minimalizujący obciążenie dla podatników” (19). Bank of Greece stwierdził, że tylko cztery największe banki (Eurobank, National Bank of Greece, bank oraz Alpha Bank) przedstawiły realne plany zwiększenia kapitału (20). Pierwsze dokapitalizowanie z HFSF otrzymały w maju 2012 r.

(37) Od końca 2009 r. do czerwca 2012 r. depozyty krajowe w bankach w Grecji zmniejszyły się o 37 % z powodu recesji oraz niepewnej sytuacji politycznej. Podejmując próby zatrzymania depozytów, banki te musiały stosować wyższe stopy procentowe. Wzrost kosztów depozytów spowodował zmniejszenie marży odsetkowej netto banków. Banki greckie zostały wyłączone z finansowania na rynku międzybankowym, wobec czego całkowicie uzależniły się od finansowania przez Eurosystem (21), z czego coraz większą część stanowiło AWP gwarantowane przez państwo, przyznawane przez Bank of Greece.

(38) W dniu 3 grudnia 2012 r. Grecja uruchomiła program odkupu nowych GGB, które inwestorzy otrzymali w ramach programu PSI, w cenie od 30,2 % do 40,1 % wartości nominalnej tych obligacji (22). Banki greckie uczestniczyły w programie odkupu, który doprowadził do kolejnych strat w ich bilansach, ponieważ straty (tj. różnica między wartością rynkową a wartością nominalną) zaksięgowane z tytułu tych nowych GGB w czasie realizacji programu PSI stały się w większości ostateczne i nieodwracalne (23).

(39) W grudniu 2012 r. cztery największe banki greckie otrzymały drugie dokapitalizowanie pomostowe z HFSF.

(40) Wiosną 2013 r. dokapitalizowanie pomostowe czterech banków przekształcono w stałe dokapitalizowanie w akcjach zwykłych, przy czym HFSF posiadał ponad 80 % udziałów w każdym z czterech banków. W bankach, które zdołały pozyskać kapitał prywatny we wstępnie ustalonej kwocie (bank, Alpha Bank i National Bank of Greece), HFSF otrzymał akcje bez prawa głosu, natomiast prywatnym inwestorom przyznano prawa poboru akcji HFSF.

(41) W lipcu 2013 r. Bank of Greece zlecił doradcy wykonanie analizy portfela kredytowego wszystkich greckich banków. Doradca wykonał prognozy strat kredytowych („CLP”) dla wszystkich krajowych portfeli kredytowych banków greckich oraz dla kredytów obciążonych greckim ryzykiem w zagranicznych oddziałach i jednostkach zależnych w perspektywie trzech i pół roku oraz dla okresu kredytowania. Analiza dostarczyła prognoz strat kredytowych zakładających dwa scenariusze makroekonomiczne – scenariusz odniesienia i scenariusz pesymistyczny. Bank of Greece oszacował CLP dla zagranicznych portfeli kredytowych, korzystając z niektórych materiałów otrzymanych od doradcy.

(42) Aby ocenić stabilność pozycji kapitałowej banków greckich w scenariuszu odniesienia i pesymistycznym, jesienią 2013 r., opierając się na wykonanej przez doradcę ocenie CLP, Bank of Greece przeprowadził nowy test warunków skrajnych („test warunków skrajnych 2013”). Bank of Greece wykonał ocenę zapotrzebowania kapitałowego, korzystając przy tym ze wsparcia technicznego drugiego doradcy.

(43) Do podstawowych elementów składowych oceny zapotrzebowania kapitałowego oszacowanego na podstawie testu badania warunków skrajnych z 2013 r. zaliczono: (i) skonsolidowane CLP (24) dla portfela kredytowego banku względem ryzyka greckiego i zagranicznego, bez istniejących rezerw na kredyty; oraz (ii) szacowaną rentowność operacyjną banków w okresie od czerwca 2013 r. do grudnia 2016 r., oszacowaną na podstawie konserwatywnych korekt planów restrukturyzacji przedłożonych Bank of Greece w czwartym kwartale 2013 r. W tabeli 4 podsumowano skonsolidowane zapotrzebowanie kapitałowe głównych banków greckich w kontekście scenariusza odniesienia dla testu warunków skrajnych 2013. Tabela 4 Test warunków skrajnych 2013: skonsolidowane zapotrzebowanie kapitałowe banków greckich w ramach scenariusza odniesienia (mln EUR) Banki Kapitał podstawowy odniesienia Tier I (czerwiec 2013) (1) Rezerwy na straty kredytowe (czerwiec 2013) (2) CLP dla ryzyka greckiego (3) CLP dla ryzyka zagranicznego (25) (4) Generowany kapitał wewnętrzny (5) Wskaźnik kapitału podstawowego Tier I wg testu warunków skrajnych (grudzień 2016) (6) Zapotrzebowanie kapitałowe (7)=(6)-(1)-(2)-(3)-(4)-(5) NBG (26) 4 821 8 134 –8 745 –3 100 1 451 4 743 2 183 Eurobank (27) 2 228 7 000 –9 519 –1 628 2 106 3 133 2 945 Alpha 7 380 10 416 –14 720 –2 936 4 047 4 450 262 Piraeus 8 294 12 362 –16 132 –2 342 2 658 5 265 425

(44) W dniu 6 marca 2014 r. Bank of Greece ogłosił wyniki testu warunków skrajnych 2013 i zwrócił się do banków, by do połowy kwietnia 2014 r. przedstawiły swoje plany zwiększenia kapitału na pokrycie zapotrzebowania kapitałowego wskazanego w scenariuszu odniesienia.

(45) Od końca marca 2014 r. do początku maja 2014 r. banki dążyły do podwyższenia kapitału.

2.1.2. Beneficjent

(46) Bank świadczy usługi bankowości uniwersalnej głównie w Grecji oraz w Europie Środkowej, Europie Wschodniej i Europie Południowo-Wschodniej (Rumunia, Bułgaria, Serbia, Albania, Ukraina i Cypr) oraz w Egipcie. Oferuje pełny zakres produktów oraz usług bankowych i finansowych dla gospodarstw domowych i przedsiębiorstw. Prowadzi działalność w obszarach bankowości detalicznej, korporacyjnej i prywatnej, zarządzania aktywami, operacji skarbcowych i bankowości inwestycyjnej. Bank ma zarejestrowaną działalność w Grecji, a jego akcje są notowane na Giełdzie Papierów Wartościowych w Atenach. Według stanu na dzień 30 grudnia 2012 r. bank zatrudniał łącznie 18 597 osób (28).

(47) Bank uczestniczył w programie PSI, wymieniając GGB i pożyczki państwowe o wartości nominalnej 7,7 mld EUR. Obciążenie z tytułu PSI wyniosło ogółem około 5 911 mln EUR przed opodatkowaniem i zostało w całości zaksięgowane w księgach za 2011 r. (29). W trakcie programu odkupu w grudniu 2012 r. bank sprzedał otrzymane w ramach PSI nowe GGB dużo poniżej wartości nominalnej. Sprzedaż ta spowodowała ostatecznie straty z tytułu nowych GGB.

(48) W tabeli 5 przedstawiono podstawowe dane liczbowe banku za grudzień 2010 r., grudzień 2011 r., grudzień 2012 r. oraz grudzień 2013 r. (dane skonsolidowane). Tabela 5 Podstawowe dane liczbowe Piraeus Bank, 2010, 2011, 2012 i 2013 Zysk i strata (mln EUR) 2010 2011 2012 (30) 2013 (31) Przychody z odsetek netto 1 207 1 194 1 047 1 664 Przychody z działalności operacyjnej ogółem 1 510 1 245 1 921 2 205 Koszty operacyjne ogółem (884) (840) (931) (1 680) Przychody przed dokonaniem odpisów 625 405 989 525 Odpisy aktualizujące z tytułu utraty wartości w celu pokrycia ryzyka kredytowego (611) (1 973) (2 519) (2 536) Odpisy aktualizujące z tytułu utraty wartości GGB i pożyczek objętych PSI (5 911) Ujemna wartość firmy 351 3 810 Zysk/strata netto (21) (6 618) (507) 2 546 Wybrane dane liczbowe (mln EUR) 31 grudnia 2010 r. 31 grudnia 2011 r. 31 grudnia 2012 r. (31) 31 grudnia 2013 r. (32) Kredyty i zaliczki netto dla klientów ogółem 40 150 35 634 44 613 62 366 Depozyty 29 475 21 796 36 971 54 279 Aktywa ogółem 57 561 49 352 70 408 92 010 Kapitał własny ogółem (30) 3 273 1 940 2 316 8 543

(49) Tabela 5 pokazuje, że oprócz ogromnych zaksięgowanych w 2011 r. strat wynikających z programu PSI (5 911 mln EUR (33)), bank ucierpiał wskutek malejących przychodów (spowodowanych między innymi wyższymi kosztami depozytów) oraz wysokich i rosnących strat z tytułu trwałej utraty wartości jego portfeli kredytowych w Grecji i za granicą do połowy 2012 r. Na poziom płynności banku dotkliwie wpłynął odpływ depozytów. Na poziom płynności banku dotkliwie wpłynął odpływ depozytów. Sytuacja ta nieco poprawiła się po tym, jak bank zapoczątkował przejęcia w lipcu 2012 r.

(50) W ramach testu warunków skrajnych 2013 Bank of Greece oszacował zapotrzebowanie kapitałowe banku w kontekście scenariusza odniesienia na kwotę 465 mln EUR.

(51) W marcu 2014 r. bank podwyższył kapitał o 1 752 mln EUR, aby pokryć zapotrzebowanie kapitałowe, o którym mowa w motywie 50, oraz aby spłacić 940 mln EUR za akcje uprzywilejowane będące w posiadaniu Grecji (34). Przeciwnie niż w przypadku podwyższenia kapitału Eurobank w kwietniu 2014 r., HFSF nie zobowiązał się do zastrzyku kapitałowego na potrzeby podwyższenia kapitału na wypadek niedostatecznego popytu ze strony sektora prywatnego. Kapitał banku podwyższono przez złożenie inwestorom międzynarodowym oferty sprzedaży akcji bez prawa poboru (tzn. podwyższenie kapitału nastąpiło z wyłączeniem praw poboru dla akcjonariuszy) oraz w drodze oferty publicznej w Grecji. Cena w subskrypcji wynosiła 1,7 EUR za akcję.

(52) Po podwyższeniu kapitału, w dniu 22 maja 2014 r. bank ogłosił, że wykupił akcje uprzywilejowane od Grecji za łączną kwotę 750 mln EUR (35).

2.2. PRZEJĘCIE PRZEZ BANK GRECKIEJ DZIAŁALNOŚCI BANKOWEJ

2.2.1. Przejęcie ATE

(53) Grecja założyła ATE w 1929 r. jako organizację niekomercyjną. Do początku lat dziewięćdziesiątych ATE był wyspecjalizowaną instytucją finansową, która wspierała rozwój sektora rolnictwa w imieniu państwa greckiego. W grudniu 2000 r. spółka zadebiutowała na Giełdzie Papierów Wartościowych w Atenach. Na dzień 14 listopada 2011 r. Grecja była głównym akcjonariuszem ATE, a jej udział w kapitale wynosił 89,9 %.

(54) ATE prowadził działalność bankową we wszystkich obszarach w sektorach detalicznym i korporacyjnym, świadcząc takie usługi finansowe jak ubezpieczenia i leasing, a także nabył większościowe pakiety udziałów w spółkach spoza sektora finansowego, w tym w sektorach produkcji cukru oraz nabiału.

(55) W lipcu 2012 r. ATE oferował swoje usługi za pośrednictwem 468 oddziałów i zatrudniał 5 024 osoby. W lipcu 2012 r. wartość jego wszystkich depozytów wynosiła 14,9 mld EUR przy łącznych aktywach 21,8 mld EUR (36).

(56) Od 2006 r. ATE oferował również usługi poza Grecją, będąc w posiadaniu 74 % udziału w kapitale ATE Bank Romania oraz 20,3 % akcji zwykłych i 25 % akcji uprzywilejowanych AIKBanka Serbia.

(57) Problemy ATE pojawiły się przed wybuchem kryzysu związanego z greckim długiem państwowym, głównie za sprawą niskiej wartości aktywów i tradycyjnie niskiej rentowności przed utratą wartości. Ponadto kryzys związany z greckim długiem państwowym dotknął wszystkie banki greckie, również ATE, na dwa sposoby: (i) utrata dostępu Grecji do długu na rynkach międzynarodowych poważnie wpłynęła na poziom płynności greckich banków, oraz (ii) spadek jakości aktywów i coraz większa utrata ich wartości.

(58) W kwietniu 2011 r. Grecja zasiliła ATE kwotą 1 445 mln EUR (kwota ta obejmowała 675 mln EUR, które początkowo przyznano w ramach grackiego programu dokapitalizowania). Ponadto ATE otrzymał pomoc na utrzymanie płynności finansowej w kwocie 6 103 mln EUR. Komisja zatwierdziła te środki w decyzji w sprawie restrukturyzacji ATE.

(59) W drugim półroczu 2011 r. sytuacja kapitałowa ATE uległa jednak pogorszeniu, głównie za sprawą udziału w programie PSI. Jak pokazano w tabeli 2, obciążenie z tytułu PSI wyniosło ogółem około 4 329 mln EUR przed opodatkowaniem i zostało całości zaksięgowane w księgach za 2011 r. Zgodnie z danymi zawartymi w tabeli 3 zapotrzebowanie kapitałowe przeniesionych działań ATE oszacowano na 4 920 mln EUR.

(60) W dniu 22 marca 2012 r. Grecja przedłożyła sprawozdanie Bank of Greece, w którym zaproponowano restrukturyzację i uporządkowaną likwidację ATE w drodze procedury zakupu i przejęcia w odniesieniu do przeniesionych działań ATE, podczas gdy pozostałe aktywa i pasywa zostałyby zlikwidowane za pośrednictwem banku likwidującego złe aktywa. Bank i inny duży bank grecki złożyły HFSF niewiążące oferty. W dniu 26 lipca 2012 r. zarząd HFSF przyjął ofertę banku.

(61) W dniu 27 lipca 2012 r. Bank of Greece przystąpił do przekazania bankowi przeniesionych działań ATE (37).

(62) Z uwagi na fakt, że przeniesione działania ATE obejmowały więcej pasywów niż aktywów wycenianych według godziwej wartości, HFSF, zgodnie z decyzją Bank of Greece z dnia 28 stycznia 2013 r., musiał uzupełnić różnicę między przekazanymi aktywami i pasywami, czyli wyeliminować lukę w finansowaniu. Na podstawie poddanych audytowi danych liczbowych Bank of Greece oszacował lukę w finansowaniu na kwotę 7 471 mln EUR, a HFSF przyznał bankowi obligacje Europejskiego Funduszu Stabilności Finansowej („obligacje EFSF”) o wartości 7 471 mln EUR.

(63) Ponadto HFSF zobowiązał się zasilić bank kapitałem, który umożliwi kapitalizację przeniesionych działań ATE do poziomu 9 %. Początkowo kwotę tę oszacowano na 500 mln EUR, ale ostatecznie ustalona kwota wyniosła 570 mln EUR. HFSF zasilił Bank ustaloną ostatecznie kwotą w zamian za akcje zwykłe w ramach dokapitalizowania wiosennego 2013.

(64) Bank nabył przeniesione działania ATE za cenę zakupu 95 mln EUR.

2.2.2. Przejęcie Geniki

(65) Bank Geniki utworzono w 1937 r. Geniki świadczył usługi finansowe w sektorach bankowości detalicznej i korporacyjnej oraz usługi rynku kapitałowego. W 2004 r. Société Générale nabyła większościowy pakiet akcji Geniki. Według stanu na dzień 31 grudnia 2012 r. Geniki prowadził 104 oddziały i zatrudniał 1 391 pracowników (38). Łączna wartość aktywów wynosiła 2,6 mld EUR, kredytów netto 1,9 mld EUR, depozytów około 2 mld EUR (39).

(66) Kryzys związany z greckim długiem państwowym bardzo negatywnie wpłynął na wyniki sektora bankowego. Ponadto do szybkiego pogorszenia sytuacji kapitałowej greckich banków doprowadził ich udział w programie PSI. Jak pokazano w tabeli 2, obciążenie Geniki z tytułu PSI wyniosło ogółem około 292 mln EUR przed opodatkowaniem i zostało w całości ujęte w księgach za 2011 r. Zgodnie z danymi zawartymi w tabeli 3 zapotrzebowanie kapitałowe Geniki oszacowano na kwotę 281 mln EUR, którą wyliczono na podstawie testu warunków skrajnych przeprowadzonego przez Bank of Greece.

(67) W czerwcu 2012 r. Société Générale zwrócił się do wszystkich czterech największych banków Greckich z ofertą sprzedaży Geniki. Bank był jedynym, który wyraził zainteresowanie nabyciem Geniki.

(68) Negocjacje Société Générale i banku w sprawie sprzedaży Geniki doprowadziły do podpisania w dniu 19 października 2012 r. oficjalnej umowy, zgodnie z którą: (i) Société Générale sprzedaje, a bank nabywa 99,08 % udziałów Geniki będących w posiadaniu Société Générale; oraz (ii) Société Générale przekazuje, a bank przejmuje 100 % zaliczek na kapitał zakładowy Geniki przejęty do chwili obecnej i planowany do przejęcia w przyszłości. Société Générale ostatecznie zgodził się przekazać bankowi Geniki zaliczkę w przybliżonej kwocie 290 mln EUR oraz subskrybować obligacje emitowane przez bank na kwotę około 170 mln EUR. Bank nabył zatem Geniki za kwotę 1 mln EUR.

(69) W dniu 14 grudnia 2012 r. bank ogłosił finalizację przejęcia udziałów Société Générale w banku Geniki.

2.2.3. Przejęcie greckich operacji trzech banków cypryjskich

(70) Bank of Cyprus, Cyprus Popular Bank oraz Hellenic Bank założono odpowiednio w latach 1899, 1901 i 1976.

(71) W wyniku nadzwyczajnego posiedzenia Eurogrupy w dniu 15 marca 2013 r. Unia Europejska, MFW i EBC porozumiały się w kwestii podstawowych parametrów planu ratunkowego dla Cypru. Grecka Rada ds. Stabilności Systemowej („HSSB”) jednomyślnie zaproponowała przeniesienie greckich aktywów i pasywów oddziałów trzech cypryjskich banków do istniejącego banku greckiego. W szczególności HSSB stwierdziła, że „[…] (40) porozumienie w pełni zabezpiecza deponentów greckich oddziałów [trzech cypryjskich banków], chroni grecki interes publiczny oraz stabilność finansową i nie obciąża długu publicznego Grecji”.

(72) Zadanie zbadania potencjalnego zainteresowania ze strony greckich banków powierzono Bank of Greece, który w związku z tym ogłosił zaproszenie do wyrażenia zainteresowania. Ponadto HFSF zgodził się pokryć zapotrzebowanie kapitałowe (nabywcy) wynikające z przejęcia greckich oddziałów trzech banków cypryjskich.

(73) Tabela 6 przedstawia aktywa i pasywa trzech banków cypryjskich przekazane ostatecznie bankowi („przeniesione działania cypryjskie”). Tabela 6 Przeniesione działania trzech banków cypryjskich Przeniesione działania Aktywa Wszystkie greckie kredyty, w tym leasing i faktoring Kredyty na finansowanie żeglugi i inne kredyty pochodzące z Grecji i tam zarządzane oraz zaksięgowane w cypryjskim portfelu kredytów Aktywa trwałe (z wykluczeniem aktywów z tytułu odroczonego podatku dochodowego) Pasywa Wszystkie depozyty trzech banków cypryjskich zgromadzone w Grecji Źródło: Term Sheet, Carve out and sale of the Greek assets of Cypriot banks, 10 kwietnia 2013 r.

(74) Wartość przekazanych bankowi aktywów wyniosła około 18,9 mld EUR, natomiast wartość pasywów około 15 mld EUR. Strony transakcji zgodziły się jednak uwzględnić kwotę strat prognozowaną w raporcie PIMCO dotyczącym banków na Cyprze w kontekście scenariusza pesymistycznego (41). Według raportu PIMCO wartość aktywów przeznaczonych do przekazania bankowi wynosiła w przybliżeniu 16,5 mld EUR. Wartość przekazanych pasywów wynosiła około 14,5 mld EUR.

(75) W dniach 21 i 22 marca 2013 r. niewiążące oferty złożyły tylko trzy banki, w tym bank.

(76) W dniu 22 marca 2013 r. HFSF wydał zgodę na przejęcie przez bank operacji trzech banków cypryjskich w Grecji. Z tytułu nabycia przeniesionych działań cypryjskich bank zapłacił w sumie 524 mln EUR. W szczególności uzgodniono, że bank zapłaci 237 mln EUR tytułem nabycia przeniesionych działań Bank of Cyprus, 258 mln EUR tytułem nabycia przeniesionych działań Cyprus Popular Bank oraz 29 mln EUR tytułem nabycia przeniesionych działań Hellenic Bank.

(77) W czerwcu 2013 r., w ramach dokapitalizowania wiosennego 2013 (42), HFSF zasilił bank kwotą 524 mln EUR, aby pokryć cenę zakupu, którą zapłacił bank.

2.2.4. Przejęcie MBG

(78) MBG utworzono w 2000 r. Według stanu na dzień 31 grudnia 2012 r. MBG prowadził 119 oddziały i zatrudniał 1 174 pracowników (43).

(79) W dniu 22 kwietnia 2013 r. bank podpisał z BCP ostateczną umowę dotyczącą nabycia całego kapitału akcyjnego MBG oraz udziału BCP w planowanym zwiększeniu kapitału banku.

(80) Zgodnie z tą umową BCP miał wnieść wkład w regulacyjne dokapitalizowanie MBG w kwocie 400 mln EUR (z czego 139 mln EUR. BCP przekazał już w grudniu 2012 r.) poprzez przekształcenie w kapitał własny kredytów podporządkowanych i uprzywilejowanych udzielonych przez BCP na rzecz MBG. Ponadto MBG miał zwrócić wszystkie środki finansowe przekazane mu w przeszłości przez BCP w dwóch transzach: 650 mln EUR w dniu zamknięcia transakcji oraz około 250 mln EUR w terminie sześciu miesięcy od zamknięcia. I wreszcie, BCP dopłaciłby 400 mln EUR do dokapitalizowania banku w drodze oferty na rynku niepublicznym z wykluczeniem praw poboru. Następnie bank nabyłby całkowicie dokapitalizowany MBG za kwotę 1 mln EUR.

(81) W dniu 19 czerwca 2013 r. bank ogłosił finalizację przejęcia MBG.

2.2.5. Łączny wpływ przejęć w ogólnym zarysie

(82) Tabela 7 przedstawia w ogólnym zarysie wpływ kolejnych przejęć na wielkość i kształt banku w Grecji (żaden z przejętych podmiotów nie obejmował aktywów zagranicznych, z wyjątkiem przeniesionych działań ATE, które obejmowały niewielki wolumen aktywów rumuńskich). W wyniku tych przejęć bank posiada aktualnie największy udział w rynku greckich depozytów i kredytów. Tabela 7 Wpływ kolejnych przejęć na wielkość Piraeus Bank w Grecji 31.12.2012 r. Wyłącznie Grecja Sam Piraeus Bank ATE Geniki Banki cypryjskie MBG NOWA GRUPA Kredyty brutto 27 727 12 200 3 308 24 194 4 710 72 138 część nowej grupy 38 % 17 % 5 % 34 % 7 % 100 % Kredyty netto 24 811 11 527 1 909 19 481 4 236 61 964 część nowej grupy 40 % 19 % 3 % 31 % 7 % 100 % Depozyty 15 412 14 986 2 014 14 427 2 912 49 752 część nowej grupy 31 % 30 % 4 % 29 % 6 % 100 % Pracownicy 5 926 5 019 1 420 5 268 1 186 18 819 część nowej grupy 31 % 27 % 8 % 28 % 6 % 100 % Oddziały 325 460 104 307 120 1 316 część nowej grupy 25 % 35 % 8 % 23 % 9 % 100 % Źródło: dane przedłożone w dniu 10 czerwca 2014 r. przez Piraeus Bank

2.3. ŚRODKI POMOCY

2.3.1. Środki pomocy przyznane bankowi w ramach programu wsparcia finansowego banków greckich (środki L1 i A)

(83) Bank otrzymał pomoc w kilku formach w ramach programu wsparcia finansowego banków greckich, środka polegającego na dokapitalizowaniu, środka w postaci gwarancji oraz środka w formie państwowych pożyczek obligacyjnych.

2.3.1.1. Pomoc państwa na utrzymanie płynności finansowej w ramach środka w postaci gwarancji oraz środka w formie państwowych pożyczek obligacyjnych (środek L1)

(84) Bank korzystał i nadal korzysta z pomocy w ramach środka w postaci gwarancji oraz środka w formie państwowych pożyczek obligacyjnych. Pomoc ta będzie określana w niniejszej decyzji „środkiem L1”. W 2010 r. bank wyemitował obligacje gwarantowane przez państwo o łącznej wartości 9,9 mld EUR. Grecja pożyczyła też bankowi 1 289 mln EUR w obligacjach państwowych. Na koniec marca 2014 r. kwota należna z tytułu obligacji państwowych wynosiła 1 024 mln EUR (44).

(85) W planie restrukturyzacji banku, przedłożonym przez greckie władze Komisji w dniu 25 czerwca 2014 r., władze greckie wystąpiły z wnioskiem o udzielenie zgody na dalsze przyznawanie gwarancji i udzielanie pożyczek w postaci obligacji państwowych bankowi w ramach programu wsparcia finansowego banków greckich w okresie restrukturyzacji, jeżeli wystąpi potrzeba zapewnienia takiej pomocy na utrzymanie płynności finansowej, mimo że nie oczekuje się takiej sytuacji.

2.3.1.2. Dokapitalizowanie przez państwo przyznane w ramach środka polegającego na dokapitalizowaniu (środek A)

(86) W maju 2009 r. i grudniu 2011 r., w ramach środka polegającego na dokapitalizowaniu wchodzącego w zakres programu wsparcia finansowego banków greckich, bank otrzymał od Grecji zastrzyki kapitałowe, odpowiednio w kwotach 370 mln EUR i 380 mln EUR, które stanowiły w sumie 750 mln EUR (środek A), czyli równowartość 2,1 % aktywów ważonych ryzykiem (45) posiadanych wówczas przez bank.

(87) Dokapitalizowania dokonano w formie akcji uprzywilejowanych subskrybowanych przez Grecję, o kuponie ze stopą wynoszącą 10 % i pięcioletnim okresie zapadalności.

(88) Bank wykupił akcje uprzywilejowane w dniu 22 maja 2014 r., o czym mowa w motywie 52.

2.3.2. AWP gwarantowane przez państwo (środek L2)

(89) AWP to środek nadzwyczajny, umożliwiający otrzymanie funduszy z Eurosystemu przez wypłacalną instytucję finansową, która boryka się z przejściowymi problemami z płynnością, przy czym operacja taka nie wchodzi w zakres jednolitej polityki pieniężnej. Stopa procentowa płacona przez instytucję finansową korzystającą z AWP wynosi […] punktów bazowych („pb”) powyżej stopy odsetkowej, które taka instytucja płaci w przypadku zwykłego dofinansowania przez Bank Centralny.

(90) Za program AWP odpowiada Bank of Greece, co oznacza, że to Bank of Greece ponosi wszelkie koszty związane z udzieleniem AWP i związane z tym ryzyko (46). Grecja udzieliła Bank of Greece gwarancji państwowej mającej zastosowanie do całej kwoty AWP przyznanej przez Bank of Greece. Przyjęcie art. 50 ust. 7 ustawy 3943/2011, zmieniającego art. 65 ust. 1 ustawy 2362/1995, umożliwiło Ministrowi Finansów udzielenie Bank of Greece gwarancji w imieniu państwa, zabezpieczających roszczenia Bank of Greece w stosunku do instytucji kredytowych. Banki korzystające z AWP muszą wnieść na rzecz państwa opłatę gwarancyjną w wysokości […] pb.

(91) Według stanu na dzień 31 grudnia 2011 r. bank skorzystał z awaryjnego wsparcia płynnościowego gwarantowanego przez państwo w kwocie 11,64 mld EUR, natomiast według stanu na dzień 31 grudnia 2012 r. awaryjne wsparcie płynnościowe gwarantowane przez państwo, z którego skorzystał bank, wynosiło 31,4 mld EUR (47). Po gwałtownym spadku w 2013 r., na koniec tego roku bank skorzystał z AWP gwarantowanego przez państwo w kwocie wynoszącej tylko 750 mln EUR.

2.3.3. Środki pomocy przyznane bankowi poprzez HFSF (środki B1, B2, B3 i B4)

(92) Od 2012 r. bank skorzystał z kilku środków wsparcia kapitałowego przyznanego przez HFSF. Przedmiotowe środki pomocy przedstawiono w ogólnym zarysie w tabeli 8. Tabela 8 Środki pomocy przyznane bankowi poprzez HFSF I dokapitalizowanie pomostowe – maj 2012 r. (mln EUR) II dokapitalizowanie pomostowe – grudzień 2012 r. (mln EUR) Pisemne zobowiązanie – grudzień 2012 r. (mln EUR) Udział w dokapitalizowaniu w maju 2013 r. (mln EUR) (48) Środek B1 B2 B3 B4 Kwota (mln EUR) 4 700 1 553 1 082 5 891

2.3.3.1. Pierwsze dokapitalizowanie pomostowe (środek B1)

(93) Szczegółowy opis pierwszego dokapitalizowania pomostowego z maja 2012 r. (środka B1) zawarto w motywach 14–33 decyzji o wszczęciu postępowania w sprawie Piraeus Bank. W niniejszej sekcji przedstawiono kontekst i podstawowe cechy tego środka.

(94) W dniu 20 kwietnia 2012 r. HFSF przekazał bankowi pisemne zobowiązanie do udziału w zwiększeniu jego kapitału zakładowego w kwocie 5 mld EUR.

(95) W ramach środka B1 w maju 2012 r. HFSF przeniósł na rzecz banku obligacje EFSF o wartości 4,7 mld EUR, zgodnie z przepisami dotyczącymi dokapitalizowania pomostowego określonymi w ustawie 3864/2010 ustanawiającej HFSF („ustawa o HFSF”). W motywie 53 decyzji o wszczęciu postępowania w sprawie Piraeus Bank Komisja stwierdziła, że „dokapitalizowanie pomostowe sfinalizowane w dniu 28 maja 2012 r. stanowi wykonanie zobowiązania podjętego w pisemnym zobowiązaniu i tym samym kontynuację tej samej pomocy”. Kwotę przewidzianą w pisemnym zobowiązaniu oraz kwotę pierwszego dokapitalizowania pomostowego Bank of Greece obliczył z myślą o zapewnieniu bankowi osiągnięcia całkowitego współczynnika kapitałowego w wysokości 8 % od dnia 31 grudnia 2011 r., czyli od dnia wstecznego zaksięgowania dokapitalizowania pomostowego przez bank. Jak pokazano w tabeli 3, środek B1 obejmował jedynie część całkowitego zapotrzebowania kapitałowego, które ustalono w drodze testu warunków skrajnych 2012. Bank miał pozyskać kapitał za sprawą przyszłego podwyższenia kapitału, natomiast dokapitalizowanie pomostowe miało na celu tylko zapewnienie bankowi kwalifikowalności do finansowania przez EBC do czasu zwiększenia kapitału.

(96) Jeśli chodzi o okres od dnia pierwszego dokapitalizowania pomostowego do dnia przekształcenia pierwszego dokapitalizowania pomostowego w akcje zwykłe i inne zamienne instrumenty finansowe, w umowie przedsubskrypcyjnej między bankiem a HFSF przewidziano, że bank miał wnosić na rzecz HFSF roczną opłatę w wysokości 1 % wartości nominalnej obligacji EFSF, natomiast wszystkie wypłaty z tytułu kuponów i narosłych odsetek od obligacji EFSF byłyby zaliczone jako dodatkowy wkład kapitałowy HFSF na rzecz banku (49).

2.3.3.2. Drugie dokapitalizowanie pomostowe (środek B2)

(97) Jesienią 2012 r. bank zaksięgował dalsze straty. W związku z tym jego kapitał ponownie spadł do poziomu poniżej minimalnych wymogów kapitałowych kwalifikujących do dofinansowania przez EBC.

(98) Wskutek tego konieczne było drugie dokapitalizowanie pomostowe. W dniu 20 grudnia 2012 r. HFSF wdrożył drugie dokapitalizowanie pomostowe w kwocie 1 553 mln EUR (środek B2), ponownie przekazane bankowi w formie obligacji EFSF.

2.3.3.3. Pisemne zobowiązanie z dnia 20 grudnia 2012 r. (środek B3)

(99) Oprócz drugiego dokapitalizowania pomostowego, w dniu 20 grudnia 2012 r. HFSF przekazał bankowi pisemne zobowiązanie do udziału w planowanym zwiększeniu kapitału zakładowego banku oraz w planowanej emisji zamiennych instrumentów na łączną kwotę w maksymalnej wysokości 1 082 mln EUR (środek B3).

(100) Suma dwóch dokapitalizowań pomostowych (środki B1 i B2) oraz dodatkowej kwoty objętej zobowiązaniem z grudnia 2012 r. (środek B3) oznaczała, że HFSF zobowiązał się pokryć całe zapotrzebowanie kapitałowe ustalone na podstawie testu warunków skrajnych z 2012 r. (7 335 mln EUR (50)).

2.3.3.4. Udział HFSF w dokapitalizowaniu wiosennym 2013 (środek B4) oraz częściowa spłata środków B1 i B2

(101) W dniu 23 kwietnia 2013 r. walne zgromadzenie akcjonariuszy banku zatwierdziło zwiększenie kapitału zakładowego o kwotę 8 429 mln EUR (51). Kwotę tę obliczono przez zsumowanie: (i) 7 335 mln EUR na pokrycie zapotrzebowania kapitałowego, które ustalono w drodze testu warunków skrajnych 2012; z kwoty tej HFSF subskrybował 5 891 mln EUR (środek B4), a prywatni inwestorzy subskrybowali 1 444 mln EUR; (ii) 570 mln EUR wniesione przez HFSF w celu spełnienia regulacyjnych wymogów kapitałowych wynikających z nabycia ATE Bank, zgodnie z zobowiązaniem z lipca 2012 r.; środek ten Komisja oceniła w decyzji w sprawie likwidacji ATE, uznając go za niestanowiący pomocy państwa na rzecz banku; (iii) 524 mln EUR wniesione przez HFSF w celu sprostania zapotrzebowaniu kapitałowemu, które powstało wskutek zapłacenia ceny zakupu greckich operacji trzech banków cypryjskich; ta część podwyżki kapitału stanowi środek C (52).

(102) Cenę nowych akcji ustalono na 1,70 EUR za akcję, odpowiadającą 50 % średniej ceny akcji ważonej wolumenem w okresie 50 dni sesyjnych poprzedzających jej ustalenie.

(103) W dniu 3 czerwca 2013 r. zarząd banku ogłosił emisję 3 888 268 914 nowych akcji o wartości nominalnej 0,30 EUR w cenie 1,70 EUR za akcję (53). W dniu 28 czerwca 2013 r. bank ogłosił (54), że zarząd zatwierdził pełną kwotę podwyższenia kapitału w formie akcji wynoszącą 8 429 mln EUR, łącznie z nadwyżką ze sprzedaży akcji powyżej ich wartości nominalnej.

(104) Całkowity udział podmiotów prywatnych w podwyższeniu kapitału zakładowego banku wyniósł 1 444 mln EUR (55). W kwocie tej uwzględniono udział BCP, zgodnie z opisem zawartym w motywie 80.

(105) Udział HFSF w zwiększeniu kapitału zakładowego banku wyniósł zatem 6 985 mln EUR.

(106) Niezwłocznie po dokapitalizowaniu wiosennym 2013 HFSF został głównym akcjonariuszem banku, będącym w posiadaniu 81 % akcji (56). HFSF emitował warranty subskrypcyjne i przyznał prywatnym inwestorom nieodpłatnie jedną gwarancję subskrypcyjną za każdą subskrybowaną akcję (57). Każdy warrant subskrypcyjny obejmuje prawo zakupu 4,48 akcji HFSF w określonych odstępach czasu i w cenie wykonania. Realizacja miała miejsce po raz pierwszy 2 stycznia 2014 r. i od tego czasu warranty subskrypcyjne podlegają wykonaniu co sześć miesięcy, do 2 stycznia 2018 r. Cena wykonania jest równa cenie subskrypcji wynoszącej 1,70 EUR powiększonej o roczną i skumulowaną marżę (4 % w pierwszym roku, 5 % w drugim roku, 6 % w trzecim roku, 7 % w czwartym roku i następnie 8 % w stosunku rocznym dla ostatnich sześciu miesięcy) (58).

(107) Ustawa o HFSF, ze zmianami wprowadzonymi w 2014 r., przewiduje, że w przypadku emisji akcji z prawem poboru korygować można wyłącznie ceny wykonania warrantów subskrypcyjnych. Ponadto korekta taka będzie dokonywana na zasadzie ex post i wyłącznie do kwoty zrealizowanych zysków ze sprzedaży praw poboru HFSF. W przypadku zwiększenia kapitału zakładowego bez praw poboru nie przewiduje się żadnych korekt.

2.3.4. Środki pomocy na rzecz przejętych przedsiębiorstw (środek C)

2.3.4.1. Środki pomocy na rzecz ATE

(108) Jak już wspomniano w motywie 58, w czasie przyjęcia decyzji w sprawie restrukturyzacji ATE bank ATE korzystał już ze środków pomocy.

(109) W grudniu 2011 r. państwo greckie zasiliło ATE kwotą 290 mln EUR.

(110) Procedura restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji z dnia 27 lipca 2012 r., opisana w motywach 62 i 63, również obejmowała dodatkowe wsparcie ze strony państwa. HFSF przyznał bankowi obligacje EFSF o wartości 7 471 mln EUR na pokrycie luki w finansowaniu. HFSF zobowiązał się też dokapitalizować bank w kwocie 570 mln EUR.

(111) W sumie pomoc związana z procedurą nabycia i przejęcia wynosi 8 041 mln EUR.

2.3.4.2. Środki pomocy na rzecz greckich operacji trzech banków cypryjskich (środek C)

(112) Jak już wspomniano w motywach 77 i 101, w czasie przejęcia greckich operacji trzech banków cypryjskich HFSF zobowiązał się zasilić kapitał banku kwotą 524 mln EUR (środek C). Zobowiązanie to zrealizowano w czerwcu 2013 r. (59).

2.4. PLAN RESTRUKTURYZACJI

2.4.1. Operacje krajowe

(113) Za sprawą planu restrukturyzacji bank skoncentruje się na swojej podstawowej działalności bankowej w Grecji.

(114) Kluczowe zadanie polega na przywróceniu dochodowości i rentowności jego greckich operacji bankowych. W tym celu w planie restrukturyzacji uwzględniono szereg środków mających na celu zwiększenie efektywności operacyjnej oraz marży odsetkowej netto banku, jak również środków umacniających stabilność jego pozycji kapitałowej i strukturę bilansu.

(115) Jeśli chodzi o efektywność operacyjną, bank zapoczątkował już realizację szeroko zakrojonego programu racjonalizacji.

(116) W okresie od dnia 31 grudnia 2011 r. do dnia 31 grudnia 2013 r. bank zmniejszył swoją fizyczną obecność w Grecji o 322 oddziały, z uwzględnieniem restrukturyzacji przejętych podmiotów po dniu ich przejęcia. W 2014 r. bank utrzymywał stałe tempo działania, finalizując w pierwszym półroczu […] zamknięć. Tabela 9 Restrukturyzacja greckiej sieci oddziałów 2010 – I półrocze 2014 Okres 2011 2012 2013 I półrocze 2014 Łączna liczba oddziałów na początku okresu lub w dniu przejęcia 360 918 1 316 1 037 z czego Piraeus Bank […] […] […] […] ATE […] […] Geniki […] […] oddziały cypryjskie […] […] […] MBG […] […] […] Ogółem na koniec okresu 346 889 1 037 899 Łączna liczba zamkniętych oddziałów w danym okresie 14 29 279 138 Źródło: plan restrukturyzacji przedłożony w dniu 25 czerwca 2014 r., s. 40 i 125, sprawozdania roczne za 2011 r. i 2012 r.

(117) W latach 2011–2013 bank zredukował również zatrudnienie w obszarach działalności bankowej i pozabankowej w Grecji o 2 519 pracowników. W szczególności 2 114 pracowników odeszło w ramach wdrożonego przez bank programu zwolnień dobrowolnych. Tabela 10 Redukcja zatrudnienia w Grecji w latach 2010–2013 Okres 2011 2012 2013 Łączna liczba pracowników na początku okresu lub w dniu przejęcia 6 370 12 616 18 628 z czego Piraeus Bank […] […] […] ATE […] […] Geniki […] […] oddziały cypryjskie […] […] […] MBG […] […] […] Ogółem na koniec okresu 6 172 12 365 16 558 Redukcja zatrudnienia 198 251 2 070 Źródło: plan restrukturyzacji przedłożony w dniu 25 czerwca 2014 r., s. 40 i 125, sprawozdania roczne za 2011 r. i 2012 r.

(118) Od grudnia 2013 r. do końca 2017 r. bank planuje dalszą redukcję zatrudnienia w Grecji (z 16 558 do […] pracowników) i zmniejszenie liczby oddziałów (z 1 037 do […] oddziałów) (60).[…]

(119) Większa efektywność w kategoriach oddziałów i personelu pomoże zmniejszyć łączne koszty greckiej działalności banku o […] %, z kwoty pro forma 1 394 mln EUR w 2013 r. do […] mln EUR (61) w 2017 (62). W związku z tym oczekuje się, że wskaźnik kosztów do dochodów w działalności greckiej spadnie na koniec okresu restrukturyzacji poniżej […] %.

(120) W planie restrukturyzacji opisano również sposób, w jaki bank zmniejszy swoje koszty finansowania, co jest kluczem do przywrócenia rentowności. Bank oczekuje, że będzie mógł stosować niższe stopy procentowe dla swoich depozytów, za sprawą stabilniejszej sytuacji, a zwłaszcza przewidywanej stabilizacji i ożywienia greckiej gospodarki, która zgodnie z planami powinna wykazywać wzrost, począwszy od 2014 r. Przewiduje się, że w Grecji nastąpi zawężenie spreadów od depozytów (63). Takie zawężenie może nastąpić głównie wskutek dużo niższego oprocentowania wkładów terminowych. Tak samo zmniejszy się uzależnienie banku od AWP i szerszego finansowania w ramach Eurosystemu, z ponad 45 % łącznych aktywów w 2012 r. do mniej niż […] % w roku 2017 (64).

(121) W planie restrukturyzacji przewidziano również, że bank umocni swój bilans. Jego wskaźnik kredytów netto do depozytów w Grecji spadnie w 2017 r. do […] % (z poziomu 114 % w 2013 r. (65)), a adekwatność kapitałowa poprawi się jeszcze bardziej.

(122) Kolejnym priorytetem banku jest zarządzanie kredytami zagrożonymi („NPL”). Bank rozbuduje swoje procesy kredytowe tak pod względem udzielania kredytów (lepsze pokrycie zabezpieczeniem i ograniczone limity), jak i zarządzania NPL. Wskaźnik kredytów zagrożonych osiągnie blisko […] % w […], po czym zacznie maleć, aby na koniec okresu restrukturyzacji osiągnąć planowaną wartość około […] % (66). Koszt ryzyka (strata z tytułu trwałej utraty wartości kredytów) zmniejszy się z blisko 2 mld EUR w 2013 r. do mniej niż […] mln EUR w roku 2018 (67).

(123) Większa efektywność operacyjna, wyższa marża odsetkowa netto oraz malejące koszty ryzyka pozwolą bankowi na uzyskanie rentowności w Grecji, począwszy od […]. Bank przewiduje, że jego zyski z działalności krajowej przekroczą […] mld EUR w 2018 r.

2.4.2. Międzynarodowa działalność bankowa

(124) Aby zwiększyć zyski ze swojej działalności zagranicznej, bank przystąpił już do wdrażania znaczącego programu obniżania kosztów w sieci międzynarodowej. W okresie od końca 2011 r. do marca 2014 r. liczba pracowników zmniejszyła się o 10 %, z 6 634 do 5 948 osób, natomiast liczbę oddziałów zredukowano o 18 %, z 499 do 410 (68). Aby ograniczyć bazę kosztową, uproszczono też strukturę portfela międzynarodowego (69).

(125) W planie restrukturyzacji uwydatniono potrzebę większego uniezależnienia zagranicznych jednostek zależnych od ich greckiej jednostki dominującej pod względem zapotrzebowania na środki finansowe, jak również potrzebę dalszego zabezpieczania pozycji kapitałowej banku.

(126) We wrześniu 2012 r. bank sprzedał swoją amerykańską jednostkę zależną, której aktywa były warte około 0,7 mld EUR (13 oddziałów i 158 pracowników).

(127) Na koniec czerwca 2018 r. bank ograniczy swoją ekspozycję z tytułu aktywów zagranicznych do kwoty […] mld EUR. Wartość ta jest niższa o […] % (70) od wartości odnotowanej na koniec 2012 r. (71).

(128) Zagraniczne aktywa zostaną zredukowane w nieco mniejszym stopniu – do kwoty […] mld EUR – w przypadku […] (72). W tej sytuacji całkowita redukcja aktywów zagranicznych wyniesie […] % w porównaniu ze stanem na koniec 2012 r.

(129) W miejsce wymienionego wyżej pułapu dla łącznej wartości aktywów na koniec czerwca 2018 r. bank może jednak zdecydować o zbyciu […] (73). W takim przypadku zatrzymana działalność będzie stanowiła najwyżej […] % całej działalności zagranicznej banku na koniec 2012 r.

(130) Bank ograniczy pulę środków finansowych przeznaczonych dla zagranicznych jednostek zależnych.

2.4.3. Pozyskanie kapitału prywatnego oraz wkład ze strony istniejącego akcjonariatu i wierzycieli nieuprzywilejowanych

(131) Bank pozyskał znaczny kapitał na rynku, ograniczając tym samym swoje zapotrzebowanie na pomoc państwa.

(132) Po pierwsze, w 2011 r. bank pozyskał pewien kapitał prywatny za sprawą emisji praw poboru na kwotę 807 mln EUR (74). Jak wspomniano w motywie 104, za sprawą dokapitalizowania wiosennego 2013 bank zdołał też pozyskać kapitał od prywatnych inwestorów. Przy okazji dokapitalizowania wiosennego 2013 znacznie rozwodniono też majątek wcześniejszych akcjonariuszy, ponieważ HFSF po wiosennym dokapitalizowaniu 2013 posiadał 81 % akcji banku, nowi inwestorzy 17 %, natomiast wcześniejszym akcjonariuszom pozostało zaledwie 2 % akcji. Od 2008 r. nie wypłacono żadnej dywidendy gotówkowej.

(133) W kwietniu 2014 r. bank pozyskał z rynku kapitał w kwocie 1 750 mln EUR na pokrycie dodatkowego zapotrzebowania kapitałowego i spłatę akcji uprzywilejowanych będących w posiadaniu Grecji. Nowe akcje emitowano w cenie 1,7 EUR, czyli w cenie, jaką zapłacił HFSF w ramach wiosennego dokapitalizowania 2013.

(134) Ponadto bank wygenerował kapitał przez odkupienie swoich własnych hybrydowych i podporządkowanych instrumentów dłużnych poniżej ich wartości nominalnej. W marcu 2012 r. bank zaoferował wykup niektórych instrumentów hybrydowych i instrumentów lower Tier II. Cenę, określoną na podstawie wartości rynkowej i z uwzględnieniem premii nie większej niż dziesięć punktów procentowych, ustalono na poziomie 37 % wartości nominalnej w przypadku instrumentu hybrydowego oraz 50 % wartości nominalnej dla instrumentu lower Tier II. Wskaźniki udziału wyniosły odpowiednio 52,8 % i 18,2 %. W maju 2013 r. bank podjął pewne działania w obszarze zarządzania pasywami w celu odkupienia należnych papierów wartościowych o wartości do 321 mln EUR. Wskaźnik udziału wyniósł 20 %. W wyniku tych kolejnych wykupów pozyskano kapitał w łącznej kwocie około 120 mln EUR (75).

2.5. ZOBOWIĄZANIA WŁADZ GRECKICH

(135) W dniu 25 czerwca 2014 r. Grecja złożyła zobowiązanie, że bank i jego jednostki powiązane wdrożą przedstawiony w tym samym dniu plan restrukturyzacji, jak również podjęła dalsze zobowiązania dotyczące wdrażania planu restrukturyzacji („zobowiązania”). W niniejszej sekcji podsumowano zobowiązania przedstawione w załączniku.

(136) Przede wszystkim Grecja złożyła zobowiązanie, że bank dokona restrukturyzacji swoich operacji handlowych w Grecji, ustalając maksymalną liczbę oddziałów i pracowników w Grecji na dzień 31 grudnia 2017 r. oraz maksymalną kwotę całkowitych kosztów greckiej działalności w roku 2017 (76).

(137) Grecja złożyła też zobowiązanie, że bank zmniejszy koszt zgromadzonych w Grecji depozytów. W dniu 31 grudnia 2017 r. osiągnie maksymalny wskaźnik kredytów netto do depozytów (77). […]

(138) Jeśli chodzi o zagraniczne jednostki zależne banku, Grecja zobowiązała się, że do dnia 30 czerwca 2018 r. bank delewaruje swoje zagraniczne aktywa (78). Ponadto pomoc na utrzymanie płynności finansowej lub wsparcie kapitałowe na rzecz tych jednostek zależnych ściśle ograniczono w kategoriach wartości nominalnej oraz zawężono do szczególnych okoliczności.

(139) Grecja złożyła zobowiązanie, że bank dokona zbycia szeregu papierów wartościowych. Ponadto bank nie będzie nabywał papierów wartościowych nieposiadających statusu papierów inwestycyjnych, poza nielicznymi wyjątkami (79).

(140) Grecja złożyła szereg zobowiązań dotyczących ładu korporacyjnego banku. Zobowiązała się ograniczyć wynagrodzenia pracowników i kadry kierowniczej banku (80).

(141) Grecja zobowiązała się również, że bank będzie stosował ostrożną politykę kredytową, tak aby decyzje w sprawie udzielania i restrukturyzacji kredytów podejmowano z myślą o zapewnieniu jak największej dochodowości i rentowności banku. Bank będzie przestrzegał wysokich standardów w odniesieniu do monitorowania ryzyka kredytowego i restrukturyzacji kredytów (81).

(142) Szereg zobowiązań dotyczy operacji banku z udziałem kredytobiorców powiązanych. Zobowiązania te mają zapewnić, by bank nie odstępował od ostrożnych praktyk bankowych na przykład przy przyznawaniu bądź restrukturyzacji kredytów dla swoich pracowników, menedżerów i akcjonariuszy, jak również dla podmiotów publicznych, partii politycznych i spółek medialnych (82).

(143) I w końcu, Grecja zobowiązała się, że bank będzie stosował pewne ograniczenia pod względem postępowania, takie jak zakaz realizacji kuponów i wypłacania dywidend, zakaz nabywania oraz zakaz upowszechniania informacji o wsparciu ze strony państwa (83).

(144) Zobowiązania te będą monitorowane do dnia 31 grudnia 2018 r. przez powiernika monitorującego.

(145) W oddzielnym piśmie z dnia 25 czerwca 2014 r. Grecja poinformowała, że każdy wykup warrantów przez bank lub podmiot państwowy, w tym HFSF, poprzedzony będzie wnioskiem do Komisji o wydanie zgody (84).

3. PODSTAWY DO WSZCZĘCIA FORMALNEGO POSTĘPOWANIA WYJAŚNIAJĄCEGO W SPRAWIE PIERWSZEGO DOKAPITALIZOWANIA POMOSTOWEGO

(146) W dniu 27 lipca 2012 r. Komisja wszczęła formalne postępowanie wyjaśniające w celu sprawdzenia, czy spełniono warunki określone w komunikacie bankowym z 2008 r. (85) w kategoriach stosowności, konieczności i proporcjonalności pierwszego dokapitalizowania pomostowego udzielonego bankowi przez HFSF (środek B1).

(147) W kwestii stosowności środka, uwzględniwszy fakt, że pomoc została udzielona po uprzednim dokapitalizowaniu i pomocy na utrzymanie płynności finansowej, Komisja wyraziła wątpliwość, czy bank podjął wszystkie możliwe działania, by uniknąć kolejnego zapotrzebowania na pomoc w przyszłości (86). Ponadto Komisja nie miała pewności, kto miałby kontrolować bank w przyszłości, po zastąpieniu pierwszego dokapitalizowania pomostowego dokapitalizowaniem stałym (87), ponieważ bank może znaleźć się pod kontrolą państwa lub niewielkiej liczby prywatnych właścicieli, którzy skorzystaliby z takiej kontroli i wysokiej dźwigni. W każdym wypadku Komisja wskazała, że aby pierwsze dokapitalizowanie pomostowe mogła uznać za właściwe, należy utrzymywać jakość zarządzania bankiem, a zwłaszcza jego procedur udzielania kredytów.

(148) Jeśli chodzi o konieczność dokonania pierwszego dokapitalizowania pomostowego, w motywie 70 decyzji o wszczęciu postępowania w sprawie Piraeus Bank Komisja wyraziła wątpliwość, czy podjęto wszystkie możliwe środki, by uniknąć kolejnego zapotrzebowania banku na pomoc w przyszłości. Ponadto z uwagi na niepewny okres trwania dokapitalizowania pomostowego Komisja nie mogła stwierdzić, czy było ono wystarczające i zgodne z zasadami pomocy państwa w odniesieniu do wynagrodzeń oraz podziału obciążenia. Co więcej, Komisja nie mogła ocenić warunków przekształcenia pierwszego dokapitalizowania pomostowego w dokapitalizowanie stałe, ponieważ były one nieznane w chwili przyjęcia decyzji o wszczęciu postępowania w sprawie Piraeus Bank.

(149) W kwestii proporcjonalności środka Komisja wyraziła wątpliwości, czy w przypadku pierwszego dokapitalizowania pomostowego zastosowano dostateczne środki ochronne (zakaz upowszechniania informacji o pomocy państwa, zakaz realizacji kuponów i wypłacania dywidend, zakaz opcji kupna i zakaz wykupu, opisane w motywie 76 decyzji o wszczęciu postępowania w sprawie Piraeus Bank). Ponadto w motywie 77 decyzji o wszczęciu postępowania w sprawie Piraeus Bank Komisja stwierdza, że brak przepisów, które uniemożliwiałyby HFSF koordynację czterech największych banków (mianowicie banku, Eurobank, NBG i Alpha Bank), jak również brak odpowiednich środków ochronnych, które uniemożliwiałyby tym bankom wymianę szczególnie chronionych informacji handlowych, mogą skutkować zakłóceniem konkurencji. Komisja zaproponowała zatem mianowanie powiernika monitorującego, który będzie fizycznie obecny w banku.

4. UWAGI ZAINTERESOWANYCH STRON DOTYCZĄCE FORMALNEGO POSTĘPOWANIA WYJAŚNIAJĄCEGO W SPRAWIE PIERWSZEGO DOKAPITALIZOWANIA POMOSTOWEGO

4.1. UWAGI PRZEDSTAWIONE PRZEZ BANK

(150) W dniu 30 sierpnia 2012 r. Komisja otrzymała od banku uwagi dotyczące decyzji o wszczęciu postępowania w sprawie Piraeus Bank.

(151) W kwestii stosowności środków bank zwrócił uwagę na fakt, że kryzys zadłużeniowy w Grecji i strefie euro to sytuacja bezprecedensowa. Zastrzyk kapitałowy w wysokości 1,0 % aktywów banku ważonych ryzykiem dokonany w maju 2009 r. był bezpośrednią reakcją na wyjątkowe turbulencje na światowych rynkach finansowych. Pod koniec 2011 r. dodatkowy zastrzyk kapitałowy Grecji w kwocie 380 mln EUR był równy 1,1 % ówczesnych aktywów banku ważonych ryzykiem i miał rozwiązać problem niedoboru kapitału, którego spodziewano się w związku z pogłębiającą się recesją. Dokapitalizowanie banku przez HFSF kwotą 4,7 mld EUR stanowiło pierwszą część dokapitalizowania, które miało rozwiązać problem niedoboru kapitału wynikającego z realizacji programu PSI oraz oceny portfeli kredytowych wykonanej przez Blackrock (88), jak również z pogłębiającej się recesji.

(152) Wyraził również pogląd, że podejmowaniu nadmiernego ryzyka przez bank zapobiegało mianowanie przez Grecję i HFSF odpowiednio jednego i dwóch członków zarządu banku, występujących w charakterze przedstawicieli, oraz jednego przedstawiciela HFSF wchodzącego w skład funkcjonującej w banku komisji ds. ryzyka.

(153) W kwestii konieczności zastosowania środków bank zwrócił uwagę na fakt, że decyzję w sprawie dokapitalizowania w formie finansowania pomostowego podjęły władze greckie oraz Unia Europejska, MFW i EBC, a kwota dokapitalizowania pomostowego w wysokości 4,7 mld EUR niemal kompensowała skutki programu PSI. Jeśli chodzi o przekształcenie dokapitalizowania pomostowego w kapitał stały, po przedłużającym się okresie braku rządu w Grecji w drugim kwartale 2012 r. zatwierdzenie ostatecznej struktury z pewnością uruchomiłoby proces rozwadniania stanu posiadania istniejącego akcjonariatu oraz zaowocowałoby uzgodnieniem odpowiedniego wynagrodzenia (zależnie od warunków i wykorzystanych instrumentów).

(154) W kwestii proporcjonalności środków bank zwrócił uwagę na fakt, że od 2009 r. skorygował swoje praktyki w obszarze udzielania kredytów przez zastosowanie zaostrzonych kryteriów, warunków wcześniejszej spłaty oraz niższych limitów kredytowych. Od pierwszego kwartału 2009 r. wszystkie wnioski o wypłatę środków powyżej określonej kwoty ocenia i zatwierdza zastępca dyrektora zarządzającego oraz dyrektor naczelny ds. kredytów Grupy. Bank nie dokonałby zmiany bieżących praktyk prowadzenia działalności, określonych w biznesplanie przedstawionym Bank of Greece, jak również nie osłabiłby aktualnych standardów udzielania kredytów. Były to jedne z najbardziej restrykcyjnych standardów w branży, czego dowiodły też bardzo dobre wyniki banku w badaniu rozpoznawczym przeprowadzonym przez Blackrock Solutions. Zamierzenia te byłyby zabezpieczone przez przedstawicieli Grecji i HFSF zasiadający z zarządzie banku.

(155) W kwestii wniosku Komisji dotyczącego mianowania powiernika monitorującego bank uważa, że ścisły monitoring prowadzi już kilka stron trzecich, takich jak Bank of Greece, audytorzy zewnętrzni, przedstawiciele Grecji oraz przedstawiciele HFSF.

4.2. UWAGI PRZEDSTAWIONE PRZEZ INNY BANK GRECKI

(156) W dniu 3 stycznia 2013 r. Komisja otrzymała od jednego z greckich banków uwagi dotyczące decyzji o wszczęciu postępowania w sprawie Piraeus Bank. Ten bank grecki wyraził opinię, że dokapitalizowanie greckich banków przez HFSF było w zasadzie pożądanym krokiem na drodze do zdrowszego oraz bardziej rentownego systemu bankowego, i nie zgłosił zastrzeżeń do dokapitalizowania banku.

(157) Niemniej wyrażając pełne poparcie dla zasady dokapitalizowania greckich banków przez HFSF, bank ten wyjaśnił, że aby zminimalizować zakłócenia konkurencji i uniknąć dyskryminacji, oczekiwałby dostępności dokapitalizowania przez HFSF dla wszystkich banków prowadzących działalność w Grecji na podobnych warunkach.

5. UWAGI GRECJI DOTYCZĄCE FORMALNEGO POSTĘPOWANIA WYJAŚNIAJĄCEGO W SPRAWIE PIERWSZEGO DOKAPITALIZOWANIA POMOSTOWEGO

(158) W dniu 5 września 2012 r. Grecja przedłożyła uwagi przygotowane przez Bank of Greece i HFSF.

5.1. UWAGI PRZEDSTAWIONE PRZEZ BANK OF GREECE

(159) W kwestii stosowności pierwszego dokapitalizowania pomostowego Bank of Greece zwrócił uwagę, że kwota 18 mld EUR, którą HFSF dokapitalizował cztery największe banki greckie w maju 2012 r., była niższa od ostatecznej kwoty, której banki te potrzebowały, aby stopniowo uzyskać wskaźnik kapitału podstawowego Tier I na poziomie 10 % i utrzymać go do czerwca 2012 r. oraz wskaźnik kapitału podstawowego Tier I na poziomie 7 % w warunkach trzyletniego scenariusza pesymistycznego wynikającego z testu warunków skrajnych. Stwierdził też, że pierwsze dokapitalizowanie pomostowe było tymczasowe, ponieważ zakładano, że proces dokapitalizowania zakończy się zwiększeniem kapitału zakładowego przedmiotowych czterech banków.

(160) Bank of Greece zwrócił również uwagę na fakt, że dokapitalizowanie największych banków greckich stanowiło element bardziej długoterminowej restrukturyzacji greckiego sektora bankowego. Zaznaczył, że jeśli bank pozostaje w rękach prywatnych zarząd najprawdopodobniej zostaje ten sam, natomiast jeżeli bank przechodzi na własność państwa (czyli własność HFSF), HFSF może powołać nowy zarząd, który w każdym wypadku będzie podlegał ocenie przez Bank of Greece. Bank of Greece zwrócił uwagę, że aby uniknąć podejmowania nadmiernego ryzyka, na bieżąco ocenia ramy ładu korporacyjnego, adekwatność zarządzania oraz profil ryzyka każdego banku. Podkreślił też, że HFSF już mianował przedstawicieli w zarządach dokapitalizowanych banków.

(161) W kwestii konieczności dokonania pierwszego dokapitalizowania pomostowego Bank of Greece zauważył, że dokapitalizowanie banku ograniczono, by zapewnić spełnienie mających wówczas zastosowanie minimalnych wymogów kapitałowych (8 %). Stwierdził też, że wydłużony okres poprzedzający dokapitalizowania spowodowany był gwałtownym pogorszeniem się warunków prowadzenia działalności w Grecji oraz wpływem programu PSI, złożonością całego projektu, jak również potrzebą zapewnienia jak największego udziału prywatnych inwestorów w zwiększeniu kapitału zakładowego.

(162) W kwestii proporcjonalność pierwszego dokapitalizowania pomostowego Bank of Greece zaznaczył, że pełne wdrożenie planu restrukturyzacji, który ma zostać przedłożony Komisji, zostanie zagwarantowane przez możliwość zawieszenia praw głosu HFSF w razie, między innymi, istotnego naruszenia planu restrukturyzacji. Bank of Greece zauważył również, że trudności banku nie wynikały z niedoszacowania ryzyka przez zarząd banku ani realizacji agresywnej strategii handlowej.

5.2. UWAGI PRZEDSTAWIONE PRZEZ HFSF

(163) W kwestii stosowności pierwszego dokapitalizowania pomostowego, aby wyjaśnić kwestię potencjalnej ingerencji państwa na wypadek, gdyby państwo udzieliło pomocy państwa w wysokiej kwocie za pośrednictwem HFSF i HFSF posiadałby pełne prawa głosu, HFSF stwierdził, że banków finansowanych przez HFSF nie uważa się za podmioty publiczne czy podmioty pozostające pod kontrolą państwa i po stałym dokapitalizowaniu przez HFSF państwo nie będzie sprawowało nad nimi kontroli. HFSF zaznaczył, że jest w pełni niezależnym podmiotem prawa prywatnego, któremu przysługuje autonomia decyzyjna. Nie podlega kontroli ze strony rządu, zgodnie z art. 16(C) ust. 2 ustawy o HFSF, według którego instytucji kredytowych otrzymujących wsparcie kapitałowe od HFSF nie zalicza się do szerszego sektora publicznego. Wskazał też na strukturę zarządzania HFSF.

(164) Jeśli chodzi o interwencję HFSF w zarządzanie bankiem, HFSF stwierdził, że szanuje niezależność banku i nie ingerowałby w zarządzanie nim na co dzień, ponieważ jego rola ogranicza się do zadań określonych w ustawie o HFSF. Wykluczył ingerencję czy koordynację ze strony państwa i poinformował, że bank podejmuje decyzje w ramach procedur udzielania kredytów (dotyczące między innymi zabezpieczeń, wyceny i wypłacalności kredytobiorców) na podstawie kryteriów handlowych.

(165) HFSF zaznaczył, że ustawa o HFSF oraz umowa przedsubskrypcyjna przewidują stosowne środki ochronne, mające zapobiegać podejmowaniu nadmiernego ryzyka przez aktualnych akcjonariuszy prywatnych. Zwrócił uwagę na takie elementy jak (i) mianowanie przedstawicieli HFSF jako niezależnych niewykonawczych członków zarządu banku i ich obecność w komisjach, (ii) przeprowadzenie przez HFSF badania due diligence w banku oraz (iii) fakt, że po ostatecznym dokapitalizowaniu jego prawa głosu byłyby ograniczone tylko w sytuacji wypełniania przez bank warunków planu restrukturyzacji.

(166) HFSF stwierdził, że stosuje się odpowiednie środki zapewniające, by banki, w których HFSF ma udziały, nie wymieniały między sobą szczególnie chronionych informacji handlowych. Do środków takich zalicza się mianowanie różnych przedstawicieli HFSF w tych bankach, mandaty tych przedstawicieli, które szczególnie uniemożliwiają przepływ informacji między nimi, jak również jasne instrukcje wewnętrzne dla przedstawicieli dotyczące nieprzekazywania szczególnie chronionych informacji handlowych banków. Ponadto HFSF poinformował, że nie korzysta ze swoich praw w stosunku do banków w sposób, który uniemożliwiałby, ograniczał, zakłócał, znacznie osłabiał lub hamował efektywną konkurencję. Na koniec HFSF zaznaczył, że członkowie jego zarządu oraz pracownicy zobowiązani są przestrzegać restrykcyjnego regulaminu dotyczącego poufności i obowiązków powierniczych oraz przepisów w sprawie tajemnicy zawodowej w odniesieniu do spraw związanych z pracą zarządu.

6. OCENA POMOCY DOTYCZĄCEJ PRZEJĘCIA ATE ORAZ GRECKICH OPERACJI TRZECH BANKÓW CYPRYJSKICH

6.1. OCENA POMOCY DOTYCZĄCEJ ATE

(167) W decyzji w sprawie restrukturyzacji ATE Komisja stwierdziła, że środki opisane w motywach 58 i 108 tej decyzji stanowią pomoc państwa oraz są zgodne z rynkiem wewnętrznym.

(168) W decyzji w sprawie likwidacji ATE Komisja uznała, że środki opisane w motywach 109 i 110 tej decyzji stanowią pomoc państwa na rzecz przeniesionych działań ATE. Ponadto Komisja stwierdziła, że pomoc na rzecz ATE jest zgodna z rynkiem wewnętrznym wyłącznie wówczas, gdy przeniesione działania ATE są realizowane zgodnie z planem restrukturyzacji, a plan restrukturyzacji banku – obejmujący przeniesione działania ATE – umożliwia przywrócenie jego długoterminowej rentowności. Ustalenia w kwestii przywrócenia długoterminowej rentowności zawarto w sekcji 7.6.2.

(169) W związku z powyższym Komisja nie musi ponownie oceniać wspomnianych wyżej środków i potwierdza ich zgodność z rynkiem wewnętrznym.

6.2. OCENA POMOCY NA RZECZ GRECKICH OPERACJI TRZECH BANKÓW CYPRYJSKICH (ŚRODEK C)

6.2.1. Istnienie i kwota pomocy

(170) Komisja musi ustalić istnienie pomocy państwa w rozumieniu art. 107 ust. 1 Traktatu w odniesieniu do środka C. Zgodnie z tym artykułem pomoc państwa to wszelka pomoc przyznawana przy użyciu zasobów państwowych w jakiejkolwiek formie, która zakłóca lub grozi zakłóceniem konkurencji poprzez sprzyjanie niektórym przedsiębiorstwom lub produkcji niektórych towarów w zakresie, w jakim wpływa na wymianę handlową między państwami członkowskimi.

(171) Do dokapitalizowania banku przez HFSF w kwocie 524 mln EUR zobowiązano się w marcu 2013 r., w trakcie procedury przetargowej dotyczącej nabycia przeniesionych działań cypryjskich. Środek został zatem przyznany w marcu 2013 r. HFSF wywiązał się z tego zobowiązania w ramach dokapitalizowania wiosennego 2013 (89).

(172) Dokapitalizowania banku dokonał HFSF, podmiot utworzony i finansowany przez Grecję na potrzeby wspierania banków, zatem wypłatę zrealizowano przy użyciu zasobów państwowych.

(173) Jeśli chodzi o beneficjenta pomocy państwa, zgodnie z objaśnieniem przedstawionym w motywie 72 dokapitalizowanie miało na celu pokrycie zapotrzebowania kapitałowego, które wynikałoby z nabycia przeniesionych działań cypryjskich. Ponadto dokapitalizowanie byłoby dostępne dla każdego greckiego banku, który nabyłby przeniesione działania cypryjskie. Oferta banku, przedstawiona do zatwierdzenia HFSF, uwzględniała dokapitalizowanie przez HFSF. Kapitał dla greckich banków był wówczas ograniczony i bez obietnicy dokapitalizowania żaden z nich nie nabyłby przeniesionych działań cypryjskich. W związku z tym nawet jeżeli bank jest formalnym odbiorcą kapitału HFSF Komisja uważa, że beneficjentem pomocy państwa są przeniesione działania cypryjskie, ponieważ środek umożliwia ich sprzedaż bankowi greckiemu. Bez dokapitalizowania banku działalności tej nie nabyłby bank grecki. Pozostałaby ona w rękach grup borykających się z ogromnymi problemami (zarówno Cyprus Popular Bank, jak i Bank of Cyprus były poddane restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji w związku z ich dużym zapotrzebowaniem kapitałowym), w związku z czym prawdopodobnie upadłaby lub przynajmniej ucierpiałaby z powodu dużego odpływu depozytów. Jeśli chodzi o występowanie korzyści, Komisja zauważa też, że dokapitalizowanie banku przez HFSF jest niezgodne z zasadą prywatnego inwestora: w tak niepewnej sytuacji jak wówczas, prywatny inwestor prowadzący działalność w normalnych warunkach rynkowych nie zobowiązałby się do zasilenia banku w przyszłości znacznymi środkami kapitałowymi, nie znając uprzednio warunków przyszłego zastrzyku kapitałowego (czyli ceny emisji).

(174) Ponadto środek jest na pierwszy rzut oka selektywny, ponieważ ma zastosowanie wyłącznie do przeniesionych działań cypryjskich (z których każde stanowi przedsiębiorstwo), a nie do żadnego innego przedsiębiorstwa.

(175) I w końcu, przeniesione działania cypryjskie, czyli greckie oddziały trzech banków cypryjskich, konkurują z innymi bankami, w tym z jednostkami zależnymi banków zagranicznych prowadzącymi działalność w Grecji lub potencjalnie zainteresowanymi wejściem na rynek grecki. Ratowanie tych działań zakłóca zatem konkurencję i wpływa na wymianę handlową między państwami członkowskimi.

(176) W związku z powyższym Komisja stwierdza, że dokapitalizowanie banku przez HFSF w kwocie 524 mln EUR stanowi pomoc państwa w rozumieniu art. 107 ust. 1 Traktatu.

Beneficjent pomocy państwa

(177) Jak już wyjaśniono w motywie 173, Komisja uważa przeniesione działania cypryjskie za beneficjenta obligacji EFSF przekazanych przez HFSF.

(178) Co więcej, jak już wyjaśniono w motywach 71 i 173, nabycie przeniesionych działań cypryjskich, czyli greckich oddziałów trzech banków cypryjskich, przez inny bank było koniecznością podyktowaną względami stabilności finansowej, a przede wszystkim bardzo trudną sytuacją banków cypryjskich. Sprzedaż przeniesionych działań cypryjskich oraz to, czy sprzedaż skutkuje pomocą państwa na rzecz nabywcy, czyli banku, należy zatem analizować na podstawie sekcji komunikatu w sprawie restrukturyzacji zatytułowanej „Przywrócenie rentowności poprzez sprzedaż banku” (90).

(179) W celu zrealizowania tej sprzedaży Bank of Greece postanowił skontaktować się tylko z największymi krajowymi bankami funkcjonującymi w Grecji, z których tylko bank i dwa inne banki złożyły niewiążące oferty. Bank jest jedynym oferentem, który przedstawił ważną wiążącą ofertę. Nieliczni nabywcy, z którymi się skontaktowano, nie mogą wykluczyć, że przetarg był otwarty, ponieważ w uzasadniony sposób nie można było spodziewać się formalnych ofert od innych inwestorów. Istotnie, z uwagi na ówczesną finansową niestabilność greckiego systemu bankowego, który odnotował duże straty kredytowe z powodu głębokiej i przedłużającej się recesji, banki zagraniczne prowadzące działalność w Grecji pozbywały się lub były bliskie pozbycia się greckiej działalności (np. Geniki, MBG, Emporiki Bank). Inaczej ujmując, opuszczały grecki rynek i nie szukały nowych możliwości inwestycyjnych w Grecji. Ponadto racjonalne jest założenie, że działalnością taką zainteresowany mógł być wyłącznie inwestor mający możliwość szybkiego ustabilizowania nabytej działalności i zapewnienia jej rentowności – tj. duża grupa bankowa. I w końcu, z powodu bardzo krótkiego czasu na zamknięcie sprzedaży – spowodowanego kryzysem finansowym, podczas którego sprzedające banki funkcjonowały – udział zagranicznych banków lub innego rodzaju inwestorów w procedurze sprzedaży był wysoce nieprawdopodobny, ponieważ inwestorzy tacy, przed złożeniem formalnej oferty, chcieliby poddać oferowane do sprzedaży aktywa badaniu due dilligence.

(180) W związku z tym Komisja stwierdza, że cena sprzedaży przeniesionych działań cypryjskich była ceną rynkową i można wykluczyć pomoc na rzecz nabywcy, czyli banku.

6.2.2. Podstawa prawna oceny zgodności

(181) Artykuł 107 ust. 3 lit. b) Traktatu upoważnia Komisję do ustalenia, czy pomoc jest zgodna ze wspólnym rynkiem, jeżeli ma na celu „zaradzenie poważnym zaburzeniom w gospodarce państwa członkowskiego”.

(182) Komisja przyznała, że globalny kryzys finansowy może skutkować poważnymi zaburzeniami w gospodarce państwa członkowskiego, a środki zapewniające bankom wsparcie mogą tym zaburzeniom zaradzić. Potwierdzono to w komunikacie bankowym z 2008 r., komunikacie w sprawie dokapitalizowania oraz komunikacie w sprawie restrukturyzacji. Komisja podtrzymuje opinię, że w świetle ponownego napięcia na rynkach finansowych spełniono wymogi dotyczące pomocy państwa, która ma zostać zatwierdzona na podstawie art. 107 ust. 3 lit. b) Traktatu. Komisja potwierdziła to stanowisko, przyjmując komunikat w sprawie przedłużenia w 2011 r. (91) oraz komunikat bankowy w roku 2013 (92).

(183) Jeśli chodzi o grecką gospodarkę, w swoich decyzjach zatwierdzających i przedłużających program wsparcia finansowego banków greckich, jak również zatwierdzając środki pomocy przyznane przez Grecję poszczególnym bankom (93), Komisja potwierdziła zagrożenie poważnymi zaburzeniami w gospodarce greckiej oraz stosowność wsparcia banków przez państwo w celu zaradzenia tym zaburzeniom. W związku z powyższym podstawą prawną oceny środków pomocy powinien być art. 107 ust. 3 lit. b) Traktatu.

(184) Podczas kryzysu finansowego Komisja opracowała kryteria dotyczące zgodności różnego rodzaju środków pomocy. Zasady oceny środków pomocy najpierw ustanowiono w komunikacie bankowym z 2008 r.

(185) Zgodnie z pkt 15 komunikatu bankowego z 2008 r. pomoc uważa się za zgodną na podstawie art. 107 ust. 3 lit. b) Traktatu, jeżeli spełnia ona ogólne kryteria zgodności: a) Stosowność: pomoc musi być dobrze ukierunkowana, aby umożliwić skuteczne osiągnięcie celu, jakim jest zaradzenie poważnemu zaburzeniu gospodarki. Nie będzie to miało miejsca, jeśli środek nie będzie odpowiedni w celu zaradzenia danym zaburzeniom. b) Konieczność: Zastosowanie środka o określonej kwocie i postaci musi być konieczne do osiągnięcia celu. Jego kwota musi zatem być minimalną kwotą niezbędną do osiągnięcia celu, a jego forma musi być najbardziej odpowiednia do zaradzenia zaburzeniom. c) Proporcjonalność: należy zachować odpowiednią równowagę między pozytywnymi skutkami wynikającymi z zastosowania środka a zakłóceniami konkurencji, tak by zakłócenia te ograniczały się do minimum niezbędnego do osiągnięcia celów leżących u podstaw zastosowanego środka.

(186) Podczas kryzysu finansowego Komisja opracowała kryteria dotyczące zgodności różnego rodzaju środków pomocy. Zasady oceny środków pomocy najpierw ustanowiono w komunikacie bankowym z 2008 r.

(187) W komunikacie w sprawie dokapitalizowania określono dalsze wytyczne dotyczące poziomu wynagrodzenia wymaganego w odniesieniu do zastrzyków kapitałowych ze strony państwa.

(188) I wreszcie, w komunikacie w sprawie restrukturyzacji Komisja wyjaśniła, w jaki sposób będzie oceniała plany restrukturyzacji. W swojej ocenie planu restrukturyzacji banku na podstawie komunikatu w sprawie restrukturyzacji Komisja uwzględni wszystkie środki wymienione w tabeli 11.

6.2.3. Zgodność środka pomocy C z komunikatem bankowym z 2008 r. oraz komunikatem w sprawie dokapitalizowania

6.2.3.1. Stosowność

(189) W kwestii stosowności środka, czyli zobowiązania HFSF do dokapitalizowania banku w kwocie 524 mln EUR, Komisja uważa, że środek jest stosowny, ponieważ umożliwił sprzedaż bankowi greckich operacji trzech banków cypryjskich.

(190) W przypadku braku tego środka żaden z greckich banków, łącznie z bankiem, nie chciałby przejąć przeniesionych działań cypryjskich w czasie, gdy żaden bank spoza Grecji nie chciał wchodzić na ten rynek. Jeżeli przeniesione działania cypryjskie nie zostałyby przejęte, działania te, zwłaszcza depozyty greckich oddziałów, znalazłyby się w sytuacji zagrożenia. Środek zapewniał zatem utrzymanie stabilności finansowej w Grecji. Na tej podstawie Komisja stwierdza, że jest to właściwy środek pomocy na ratowanie.

6.2.3.2. Konieczność

(191) Zgodnie z komunikatem bankowym z 2008 r. zastosowanie środka o określonej kwocie i postaci musi być konieczne do osiągnięcia celu tego środka. Przykładowo oznacza to, że zastrzyk kapitałowy musi być w minimalnej kwocie koniecznej do osiągnięcia tego celu.

(192) W czasie, kiedy greckie banki borykały się z dużymi trudnościami w znalezieniu kapitału, środek pokrywał zapotrzebowanie kapitałowe wynikające z zapłacenia ceny zakupu z tytułu przejęcia przeniesionych działań cypryjskich, umożliwiając tym samym to przejęcie.

(193) Ponadto Komisja pozytywnie ocenia fakt, że pomoc miała formę zastrzyku kapitałowego w ramach dokapitalizowania wiosennego 2013, ponieważ HFSF nie udzielił bankowi dotacji, lecz otrzymał akcje zwykłe o takiej samej wartości.

(194) Środek jest zatem konieczny do osiągnięcia celu, jakim jest ograniczenie zaburzeń w greckim systemie bankowym oraz w całej gospodarce.

6.2.3.3. Proporcjonalność

(195) Działania objęte pomocą sprzedano po ogłoszeniu przez władze greckie zaproszenia do składania ofert. Ponadto przejęte działania zostały szybko zintegrowane z działalnością banku. Pomoc nie doprowadziła do pozostawienia objętych nią działań w roli odrębnych konkurentów na rynku.

(196) Ponadto kwota pomocy była stosunkowo mała, ponieważ odpowiada mniej więcej 3 % kredytów netto ogółem podlegających przeniesionym działaniom cypryjskim (lub około 3 % aktywów ważonych ryzykiem objętych tymi działaniami) (94).

(197) W związku z powyższym Komisja uważa, że środek opracowano w sposób minimalizujący niepożądane zakłócenia konkurencji.

6.2.3.4. Wnioski dotyczące zgodności z komunikatem bankowym z 2008 r. oraz komunikatem w sprawie dokapitalizowania

(198) Na podstawie analizy przedstawionej w motywach 189–197 stwierdza się, że dokapitalizowanie banku przez HFSF w kwocie 524 mln EUR było odpowiednie, konieczne do ograniczenia zaburzeń w greckim systemie bankowym i całej gospodarce oraz zostało opracowane w sposób minimalizujący niepożądane zakłócenia konkurencji, jak również jest zgodne z komunikatem bankowym z 2008 r. i komunikatem w sprawie dokapitalizowania.

6.2.4. Zgodność środka pomocy z komunikatem w sprawie restrukturyzacji

(199) Jak wyjaśniono w motywie 178 sprzedaż przeniesionych działań cypryjskich podlega sekcji komunikatu w sprawie restrukturyzacji zatytułowanej „Przywrócenie rentowności poprzez sprzedaż banku”. Zgodnie z pkt 17 komunikatu w sprawie restrukturyzacji, w przypadku sprzedaży znajdującego się w trudnej sytuacji banku innej instytucji finansowej należy przestrzegać wymogów rentowności, wkładu własnego i ograniczonego zakłócenia konkurencji.

6.2.4.1. Przywrócenie długoterminowej rentowności przeniesionych działań cypryjskich poprzez sprzedaż

(200) Punkt 17 komunikatu w sprawie restrukturyzacji stanowi, że sprzedaż znajdującego się w trudnej sytuacji banku innej instytucji finansowej może pomóc przywrócić długoterminową rentowność, jeśli nabywcą jest przedsiębiorstwo rentowne i zdolne do przejęcia banku w trudnej sytuacji, jak również może to przyczynić się do przywrócenia zaufania do rynku.

(201) Bank z powodzeniem zintegrował przeniesione działania cypryjskie ze swoją działalnością. Jak stwierdzono w sekcji 7.6, bank można uznać za podmiot rentowny na podstawie planu jego restrukturyzacji. Przekazanie bankowi przeniesionych działań cypryjskich umożliwia zatem przywrócenie długoterminowej rentowności tych działań.

6.2.4.2. Wkład własny i podział obciążenia

(202) W kwestii udziału akcjonariuszy trzech banków cypryjskich w kosztach restrukturyzacji Komisja zwraca uwagę na fakt, że wspomniane trzy banki cypryjskie nie sprzedały przeniesionych działań cypryjskich w cenie ich wartości księgowej, lecz na podstawie wartości skorygowanej według raportu PIMCO. Co więcej, nawet po dokonaniu tej korekty trzy banki cypryjskie przekazały bankowi więcej aktywów niż pasywów. W związku z tym dostatecznie podzielono obciążenie akcjonariuszy, ponieważ stratę na wartości przeniesionych działań cypryjskich poniosły podmioty dokonujące sprzedaży tych działań.

6.2.4.3. Środki ograniczające zakłócenia konkurencji

(203) Jeśli chodzi o środki ograniczające zakłócenia konkurencji, pkt 30 komunikatu w sprawie restrukturyzacji stanowi, że „punktem wyjścia dla oceny Komisji dotyczącej konieczności podjęcia takich środków są wielkość, skala i zakres działań, jakie prowadził będzie bank po zrealizowaniu wiarygodnego planu restrukturyzacji […]. po pierwsze od kwoty pomocy oraz warunków i okoliczności, w jakich ją przyznano, a po drugie od cech rynku lub rynków, na których bank będący beneficjentem pomocy będzie działał”.

(204) Zgodnie z informacją przedstawioną w motywie 196 kwota pomocy odpowiada około 3 % aktywów ważonych ryzykiem objętych przeniesionymi działaniami cypryjskimi. Komisja uważa zatem, że jest ona stosunkowo mała, jeżeli uwzględnić fakt, że kwota ta umożliwiła sprzedaż przeniesionych działań cypryjskich oraz, jak wyjaśniono w motywie 190, zapewniła utrzymanie stabilności finansowej w Grecji.

(205) W następstwie sprzedaży przeniesionych działań cypryjskich oddziały greckie nie występowały już w charakterze samodzielnych konkurentów, ponieważ zostały całkowicie zintegrowane z bankiem.

(206) Komisja stwierdza brak niepożądanych zakłóceń konkurencji z uwagi na stosunkowo małą kwotę pomocy na rzecz przeniesionych działań cypryjskich oraz z uwagi na fakt, że nie będą one już stanowiły samodzielnej konkurencji.

6.2.4.4. Wnioski dotyczące zgodności z komunikatem w sprawie restrukturyzacji

(207) Na podstawie analizy przedstawionej w motywach 199–206 stwierdza się, że sprzedaż przeniesionych działań cypryjskich i ich integracja z działaniami banku zapewniają długoterminową rentowność tych działań, pomoc ograniczono do koniecznego minimum, a niepożądane zakłócenia konkurencji nie występują, zgodnie z komunikatem w sprawie restrukturyzacji.

(208) Dokapitalizowanie banku przez HFSF w kwocie 524 mln EUR należy zatem uznać za zgodne z rynkiem wewnętrznym.

7. OCENA POMOCY PRZYZNANEJ BANKOWI

7.1. ISTNIENIE I KWOTA POMOCY

(209) Komisja musi ustalić istnienie pomocy państwa na rzecz banku w rozumieniu art. 107 ust. 1 Traktatu.

7.1.1. Istnienie pomocy w środkach przyznanych w ramach programu wsparcia finansowego banków greckich

7.1.1.1. Pomoc państwa na utrzymanie płynności finansowej w ramach środków w formie gwarancji i państwowych pożyczek obligacyjnych (środek L1)

(210) W decyzjach zatwierdzających i przedłużających program wsparcia finansowego banków greckich (95) Komisja uznała już, że wsparcie na utrzymanie płynności finansowej w ramach tego programu stanowi pomoc. W 2011 r. bank wyemitował obligacje gwarantowane przez państwo o łącznej wartości 9,9 mld EUR. Grecja pożyczyła też bankowi 1 289 mln EUR w obligacjach państwowych. Na koniec marca 2014 r. kwoty należne z tytułu obligacji gwarantowanych przez państwo oraz obligacji państwowych wynosiły odpowiednio 9,9 mld EUR i 1 024 mln EUR (96). Przyszłe wsparcie na utrzymanie płynności finansowej, przyznane w ramach programu wsparcia finansowego banków greckich, również stanowiłoby pomoc.

7.1.1.2. Dokapitalizowanie przez państwo przyznane w ramach środka polegającego na dokapitalizowaniu (środek A)

(211) W decyzji z dnia 19 listopada 2008 r. w sprawie programu wsparcia finansowego banków greckich Komisja uznała już, że dokapitalizowania, które mają zostać przyznane w ramach danego środka polegającego na dokapitalizowaniu, stanowią pomoc. Bank otrzymał 750 mln EUR w akcjach uprzywilejowanych, co stanowi 2,1 % aktywów banku ważonych ryzykiem (97).

7.1.2. Istnienie pomocy w AWP gwarantowanym przez państwo (środek L2)

(212) W pkt 51 komunikatu bankowego z 2008 r. Komisja wyjaśniła, że przekazanie środków banku centralnego instytucji finansowej nie stanowi pomocy, jeżeli spełniono cztery warunki dotyczące wypłacalności instytucji finansowej, zabezpieczenia operacji, odsetek pobieranych od instytucji finansowej oraz braku kontrgwarancji państwowej. Ponieważ przyznane bankowi AWP gwarantowane przez państwo nie spełnia tych wszystkich czterech warunków, zwłaszcza z uwagi na fakt, że jest gwarantowane przez państwo oraz przyznane w połączeniu z innymi środkami wsparcia, nie można uznać, że AWP gwarantowane przez państwo nie stanowi pomocy państwa.

(213) AWP gwarantowane przez państwo spełnia wymogi ustanowione w art. 107 ust. 1 Traktatu. Po pierwsze dlatego, że środek obejmuje gwarancję państwa na korzyść Bank of Greece, w związku z czym to państwo poniesie wszelkie straty. Środek zatem obejmuje zasoby państwowe. AWP umożliwia bankom otrzymanie finansowania w czasie, gdy nie mają one dostępu do rynku międzybankowego oraz regularnych operacji refinansujących w ramach Eurosystemu. AWP gwarantowane przez państwo przyznaje zatem bankowi korzyść. Ponieważ AWP gwarantowane przez państwo ogranicza się do sektora bankowego, środek ten jest selektywny. AWP gwarantowane przez państwo zakłóca konkurencję, gdyż umożliwia bankowi kontynuowanie działalności na rynku, pozwala mu uniknąć niewywiązania się z zobowiązań i konieczności opuszczenia rynku. Mając na uwadze, że bank prowadzi działalność w innych państwach członkowskich, a instytucje finansowe z innych państw członkowskich prowadzą działalność w Grecji lub mogą być zainteresowane prowadzeniem działalności w Grecji, korzyść przyznana bankowi wpływa na wymianę handlową między państwami członkowskimi.

(214) Na podstawie powyższych okoliczności Komisja stwierdza, że AWP gwarantowane przez państwo (środek L2) stanowi pomoc państwa. Kwota AWP gwarantowanego przez państwo różniła się na przestrzeni czasu. W dniu 31 grudnia 2012 r. wynosiło około 31,4 mld EUR. Po gwałtownym spadku w 2013 r. na koniec tego roku wyniosło zaledwie 750 mln EUR.

7.1.3. Istnienie pomocy w środkach przyznanych za pośrednictwem HFSF

7.1.3.1. Pierwsze dokapitalizowanie pomostowe (środek B1)

(215) W sekcji 5.1 decyzji o wszczęciu postępowania w sprawie Piraeus Bank Komisja już stwierdziła, że pierwsze dokapitalizowanie pomostowe stanowi pomoc państwa. Otrzymany kapitał wynosił 4,7 mld EUR.

7.1.3.2. Drugie dokapitalizowanie pomostowe (środek B2)

(216) Środek B2 wdrożono z wykorzystaniem zasobów HFSF, które obejmują zasoby państwowe, jak wyjaśniono w motywie 65 decyzji o wszczęciu postępowania w sprawie Piraeus Bank.

(217) Jeśli chodzi o występowanie korzyści, środek B2 zwiększył współczynnik kapitałowy banku do poziomu, który umożliwił bankowi kontynuację działalności na rynku oraz dostęp do finansowania w ramach Eurosystemu. Ponadto na wynagrodzenie wynikające ze środka B2 składały się narosłe odsetki od obligacji EFSF i dodatkowa opłata w wysokości 1 %. Ponieważ wynagrodzenie to jest wyraźnie niższe od wynagrodzenia z tytułu podobnych instrumentów kapitałowych na rynku, bank z pewnością nie mógłby pozyskać takiego kapitału na takich warunkach na rynku. Środek B2 przyznał zatem bankowi korzyść z zasobów państwa. Mając na uwadze, że środek udostępniono wyłącznie bankowi, ma on charakter selektywny.

(218) Środek B2 umocnił pozycję banku, dostarczając mu zasobów finansowych koniecznych do dalszego spełniania wymogów kapitałowych, prowadząc tym samym do zakłócenia konkurencji. Mając na uwadze, że bank prowadzi działalność na rynkach bankowych w innych państwach członkowskich, a instytucje finansowe z innych państw członkowskich prowadzą działalność w Grecji lub mogą być zainteresowane prowadzeniem działalności w Grecji, środek B2 wpływa na wymianę handlową między państwami członkowskimi.

(219) Komisja uważa, że środek B2 stanowi pomoc państwa. Został zgłoszony jako pomoc przez władze krajowe. Otrzymany kapitał wynosił 1 553 mln EUR.

7.1.3.3. Pisemne zobowiązanie (środek B3)

(220) Za sprawą środka B3 HFSF zobowiązał się przekazać dodatkowy kapitał konieczny do sfinalizowania dokapitalizowania banku w kwocie wymaganej przez Bank of Greece w ramach testu warunków skrajnych 2012. HFSF otrzymuje swoje zasoby od państwa. Pisemne zobowiązanie dotyczy zatem zasobów państwowych. Okoliczności, w jakich HFSF może przyznać wsparcie instytucjom finansowym dokładnie określa prawo, które również przewiduje ograniczenia w odniesieniu do tych okoliczności. Wykorzystanie tych zasobów państwa można zatem przypisać państwu. HFSF zobowiązał się przekazać dodatkowy kapitał w maksymalnej kwocie 1 082 mln EUR.

(221) Pisemne zobowiązanie przyznawało bankowi korzyść, ponieważ dawało deponentom pewność, że bank będzie w stanie zgromadzić całą potrzebną mu kwotę kapitału, czyli HFSF przekaże bankowi kapitał, którego ten nie pozyskałby na rynku. Zobowiązanie to ułatwiło też pozyskanie prywatnego kapitału na rynku, ponieważ inwestorzy mieli pewność, że jeżeli bank nie zgromadzi części kapitału na rynku, otrzyma ją od HFSF. Żaden prywatny inwestor nie zgodziłby się złożyć zobowiązania bez znajomości warunków dokapitalizowania, a bank nie miał wówczas dostępu do rynków kapitałowych. Korzyść ta jest selektywna, ponieważ nie przyznano jej wszystkim bankom, które prowadzą działalność w Grecji.

(222) Mając na uwadze, że bank prowadzi działalność w innych państwach członkowskich, a instytucje finansowe z innych państw członkowskich prowadzą działalność w Grecji lub mogą być zainteresowane prowadzeniem działalności w Grecji, środek B3 również może wpływać na wymianę handlową między państwami członkowskimi i zakłócać konkurencję.

(223) Środek B3 stanowi zatem pomoc i został zgłoszony przez władze greckie jako pomoc państwa.

7.1.3.4. Udział HFSF w dokapitalizowaniu wiosennym 2013 w celu pokrycia zapotrzebowania kapitałowego stwierdzonego w teście warunków skrajnych 2013 (środek B4)

(224) Udział HFSF w dokapitalizowaniu wiosennym 2013 w celu pokrycia zapotrzebowania kapitałowego stwierdzonego w teście warunków skrajnych 2012 (środek B4) to częściowe przekształcenie pierwszego i drugiego dokapitalizowania (środki B1 i B2) w dokapitalizowanie stałe w kwocie 5 891 mln EUR w akcjach zwykłych. Ponieważ środek B4 stanowi częściowe przekształcenie pomocy już przyznanej, nadal dotyczy zasobów państwowych, ale nie zwiększa nominalnej kwoty pomocy. Dana nominalna wartość pomocy zwiększa jednak korzyść banku (zakłócając tym samym w większym stopniu konkurencję), ponieważ stanowi dokapitalizowanie stałe, a nie tymczasowe jak w przypadku środków B1 i B2.

(225) Komisja zauważa, że wsparcia takiego nie udzielono wszystkim bankom prowadzącym działalność w Grecji. W kwestii zakłóceń konkurencji i wpływu na wymianę handlową Komisja przykładowo zwraca uwagę na fakt, że pomoc pozwoliła bankowi kontynuować operacje w innych państwach członkowskich. Likwidacja banku doprowadziłaby do zakończenia działalności za granicą w drodze likwidacji tych działań lub ich sprzedaży. Ponadto w Grecji prowadziły działalność niektóre banki z innych państw członkowskich. Środek zakłóca zatem konkurencję i wpływa na wymianę handlową między państwami członkowskimi. W związku z tym Komisja uważa, że środek B4 stanowi pomoc państwa.

7.1.3.5. Wnioski dotyczące środków B1, B2, B3 i B4

(226) Środki B1, B2, B3 i B4 stanowią pomoc państwa w rozumieniu art. 107 ust. 1 Traktatu. Kwota pomocy państwa zawarta w środkach B1, B2 i B3 wynosi 7 335 mln EUR. Jak wskazano w sekcji 7.1.3.3, z uwagi na fakt, że w ramach dokapitalizowania wiosennego 2013 bank pozyskał prywatny kapitał w kwocie 1 444 mln EUR, w stałe dokapitalizowanie (środek B4) przekształcono jedynie część pierwszego i drugiego dokapitalizowania pomostowego (środki B1 i B2). Dodatkowy kapitał w kwocie 1 082 mln EUR (środek B3), do przekazania którego zobowiązał się HFSF, nie był konieczny i w związku z tym nie został wypłacony. Kwota, którą wypłacono jako wsparcie ze strony państwa była zatem jedynie sumą pierwszego i drugiego dokapitalizowania pomostowego, wynoszącą 6 253 mln EUR, a część tej pomocy zwrócono w ciągu sześciu miesięcy w trakcie dokapitalizowania wiosennego 2013 (środek B4), ponieważ udział prywatny przekroczył kwotę pisemnego zobowiązania.

(227) W pkt 31 komunikatu w sprawie restrukturyzacji wskazano, że oprócz bezwzględnej kwoty pomocy Komisja musi uwzględnić pomoc „w stosunku do aktywów banku ważonych ryzykiem”. Środki B1, B2 i B3 przyznano w ciągu jednego roku, od kwietnia 2012 r. do maja 2013 r. W okresie tym aktywa banku ważone ryzykiem bardzo wzrosły za sprawą kolejnych przejęć. Rodzi się zatem pytanie co do stopnia wykorzystania aktywów ważonych ryzykiem, a dokładniej – czy pomoc państwa należy oceniać przez odniesienie do aktywów ważonych ryzykiem według stanu z początku lub z końca danego okresu. Środki B1, B2 i B3 mają na celu pokrycie zapotrzebowania kapitałowego określonego przez Bank of Greece w marcu 2012 r. (test warunków skrajnych 2012). Ujmując inaczej, zapotrzebowanie kapitałowe, któremu miały sprostać dane środki pomocy państwa, istniało już w marcu 2012 r. Komisja uważa zatem, że kwotę pomocy zawartą w środkach B1, B2 i B3 należy porównać z aktywami banku ważonymi ryzykiem według stanu na dzień 31 marca 2012 r. Przypomina się również, że po marcu 2012 r. i do czasu dokapitalizowania wiosennego 2013 Bank of Greece nie uwzględnił przejęć dokonanych przez greckie banki, by skorygować ich zapotrzebowanie kapitałowe w górę lub w dół. Element ten dodatkowo dowodzi, że środki B1, B2 i B3 były środkami pomocy dobranymi do parametrów banku istniejących na dzień 31 marca 2012 r.

(228) Pomoc przyznana bankowi stanowiła sumę pierwszego i drugiego dokapitalizowania pomostowego (środki B1 i B2) i kwoty objętej zobowiązaniem HFSF (środek B3), czyli 7 335 mln EUR lub 21,5 % aktywów banku ważonych ryzykiem na dzień 31 marca 2012 r.

(229) Pomoc wypłacona bankowi stanowiła sumę pierwszego i drugiego dokapitalizowania pomostowego (środki B1 i B2), czyli 6 253 mln EUR lub 18,4 % aktywów banku ważonych ryzykiem na dzień 31 marca 2012 r.

(230) Z uwagi na fakt, że bank zdołał pozyskać kapitał prywatny, kwota, którą HFSF ostatecznie zasilił bank w formie akcji zwykłych wyniosła 5 891 mln EUR, co stanowi 17,3 % aktywów banku ważonych ryzykiem na dzień 31 marca 2012 r.

7.1.4. Wnioski dotyczące istnienia pomocy i łącznej kwoty pomocy otrzymanej przez bank

(231) Środki A, B1, B2, B3, B4, L1 i L2 stanowią pomoc państwa w rozumieniu art. 107 ust. 1 Traktatu. Środki te podsumowano w tabeli 11. Tabela 11 Pomoc otrzymana przez bank ogółem Ref. Środek Rodzaj środka pomocy Kwota pomocy Pomoc/aktywa ważone ryzykiem A Akcje uprzywilejowane Wsparcie kapitałowe 750 mln EUR 2,1 % B1 B2 B3 Pierwsze dokapitalizowanie pomostowe Drugie dokapitalizowanie pomostowe Pisemne zobowiązanie Wsparcie kapitałowe 4 700 mln EUR 1 553 mln EUR 1 082 mln EUR 13,8 % 4,5 % 3,2 % Pomoc kapitałowa przyznana bankowi ogółem A + B1 + B2 + B3 8 085 mln EUR 23,7 % Pomoc wypłacona bankowi ogółem A + B1 + B2