PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej L 220/1

DECYZJA KOMISJI

z dnia 3 sierpnia 2011 r.

w sprawie pomocy SA. 26980 (C 34/09 (ex N 588/08)), którą Portugalia zamierza przyznać na rzecz Petrogal

(notyfikowana jako dokument nr C(2011) 5546)

(Tekst mający znaczenie dla EOG)

(2012/466/UE)

KOMISJA EUROPEJSKA,

uwzględniając Traktat o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, w szczególności jego art. 108 ust. 2 akapit pierwszy,

uwzględniając Porozumienie o Europejskim Obszarze Gospodarczym, w szczególności jego art. 62 ust. 1 lit. a),

po wezwaniu zainteresowanych stron do przedstawienia uwag (1) zgodnie z przywołanymi artykułami i uwzględniając otrzymane odpowiedzi,

a także mając na uwadze, co następuje:

1. PROCEDURA

(1) Pismem z dnia 19 listopada 2009 r. Komisja poinformowała Portugalię o swojej decyzji w sprawie wszczęcia postępowania określonego w art. 108 ust. 2 Traktatu w odniesieniu do regionalnej pomocy ad hoc dla projektu inwestycyjnego spółki Petroleos de Portugal, Petrogal S.A. („Petrogal”), dotyczącego działalności rafineryjnej tej spółki w rafineriach Sines i Matosinhos („projekt inwestycyjny”). Pismem z dnia 9 grudnia 2009 r. Portugalia przedstawiła nieopatrzoną klauzulą poufności wersję decyzji w sprawie wszczęcia postępowania do celów jej publikacji.

(2) Pismem z dnia 17 grudnia 2009 r. Portugalia zwróciła się z prośbą o przedłużenie o jeden miesiąc terminu na przedstawienie uwag. W dniu 22 grudnia 2009 r. Komisja przyjęła ten wniosek. Portugalia przedstawiła swoje uwagi pismem z dnia 21 stycznia 2010 r.

(3) Decyzję Komisji o wszczęciu postępowania opublikowano w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej (2). Komisja wezwała zainteresowane strony do przedstawienia uwag.

(4) Komisja otrzymała uwagi od Associação das Indústrias da Petroquímica, Química e Refinação (3), od Confederação da Indústria Portuguesa (4), od Associação para a eficiência energética (5), od konkurenta nr 2 (6), od przedsiębiorstwa konkurującego ze spółką Petrogal (7), od konkurenta nr 1 (8) (9), od União Geral de trabalhadores (10), od władz gminy Sines (11), od Confederação Geral dos Trabalhadores Portugueses (12) oraz od Associação Industrial Portuguesa (13).

(5) Pismami z dnia 9 marca, z dnia 10 marca, z dnia 17 marca i z dnia 19 marca 2010 r. Komisja przekazała te uwagi Portugalii, dając jej możliwość odniesienia się do nich; uwagi Portugalii wpłynęły pismem z dnia 8 kwietnia 2010 r.

(6) Pismami z dnia 15 i 28 lipca 2010 r. (14) Komisja zwróciła się z prośbą o udzielenie dalszych informacji, które Portugalia przekazała pismami z dnia odpowiednio 16 i 23 sierpnia 2010 r.

(7) Pismami z dnia 4 i 5 sierpnia 2010 r. Komisja zwróciła się do konkurentów nr 1 i nr 2 z prośbą o udzielenie wyjaśnień, które dostarczono pismami z dnia 10 i 15 września 2010 r. Pismem z dnia 20 września 2010 r. wyjaśnienia te przedstawiono Portugalii do skomentowania.

(8) Pismami z dnia 17 września i z dnia 1 października 2010 r. Komisja zwróciła się do Portugalii z prośbą o udzielenie dalszych informacji. Portugalia udzieliła odpowiedzi w dniach 18 i 29 października 2010 r.

(9) Pismami z dnia 13 października 2010 r. zwrócono się do konkurentów nr 1 i nr 2 z prośbą o udzielenie szczegółowych informacji dotyczących ich odpowiedzi z dnia odpowiednio 10 i 15 września 2010 r.

(10) Pismami z dnia 21 i z dnia 28 października 2010 r. Komisja zwróciła się do Portugalii z prośbą o udzielenie dodatkowych informacji. Portugalia udzieliła odpowiedzi pismami z dnia 12 listopada.

(11) Pismem z dnia 10 listopada 2010 r. konkurent nr 1 przedstawił wyjaśnienia dotyczące swojego pisma z dnia 15 września 2010 r. W dniu 12 listopada 2010 r. wyjaśnienia te przedstawiono Portugalii do skomentowania; Portugalia odpowiedziała na nie w dniu 19 listopada 2010 r.

(12) Pismem z dnia 30 listopada 2010 r. Komisja zwróciła się do Portugalii z prośbą o udzielenie dodatkowych informacji. Portugalia przedstawiła swoją odpowiedź pismem z dnia 20 grudnia 2010 r.

(13) Pismem z dnia 11 listopada 2010 r. Komisja zwróciła się do Portugalii z prośbą o przedstawienie analizy kosztów i korzyści projektu inwestycyjnego. Portugalia przedstawiła wymagane informacje w dniu 1 grudnia 2010 r.

(14) Pismem z dnia 6 stycznia 2011 r. Portugalia przedstawiła informacje dotyczące akcjonariuszy spółki Petrogal.

(15) W dniu 12 stycznia 2011 r. odbyło się spotkanie władz portugalskich, przedstawicieli spółki Petrogal i Komisji. Pismem z dnia 25 stycznia 2011 r. Portugalia przedstawiła informacje dotyczące niektórych kwestii poruszonych na spotkaniu (np. oceny rynku, efektu zachęty pomocy).

(16) Pismami z dnia 24 stycznia, z dnia 16 marca i z dnia 12 kwietnia 2011 r. Komisja zwróciła się z prośbą o udzielenie dodatkowych informacji na temat ewentualnego scenariusza alternatywnego dla projektu inwestycyjnego; Portugalia odpowiedziała na tę prośbę pismami z dnia odpowiednio 7 lutego, 4 kwietnia i 29 kwietnia 2011 r. Za pośrednictwem poczty elektronicznej w dniu 7 czerwca 2011 r. Komisja zwróciła się z prośbą o udzielenie informacji, których Portugalia nie przedstawiła we wcześniejszych pismach. Pocztą elektroniczną w dniu 9 czerwca 2011 r. oraz pismami z dnia 11 i 17 czerwca 2011 r. Portugalia przekazała informacje dotyczące niektórych z tych kwestii.

(17) Pismem z dnia 24 czerwca 2011 r. Komisja zwróciła się do Portugalii z prośbą o wyjaśnienie brakujących informacji na temat rynku oleju napędowego. Portugalia przedstawiła te informacje pismami z dnia 30 czerwca i z dnia 14 lipca 2011 r. Pismem z dnia 20 lipca 2011 r. władze portugalskie wyraziły zgodę na przyjęcie przez Komisję decyzji w języku angielskim.

2. SZCZEGÓŁOWY OPIS POMOCY PAŃSTWA

2.1. Beneficjent

(18) Beneficjent pomocy państwa, Petróleos de Portugal – Petrogal, S.A. (zwana dalej „Petrogal”), jest spółką zależną w całości należącą do Galp Energia, SGPS, S.A. („Galp Energia”). Głównymi akcjonariuszami Galp Energia są: ENI SpA (15) (33,34 %), Amorim Energia BV („Amorim Energia”) (16) (33,34 %), Parpública Participações Públicas („Parpública”) (SGPS) (17) (7 %), Fidelity International Limited (2,01 %), Caixa Geral de Depósitos SA („CGD”) (18) (1 %) oraz inne podmioty (23,31 %). Galp Energia jest spółką holdingową grupy Galp Energia („Galp”). Prowadzi działalność na rynku produktów naftowych (która obejmuje działalność rafineryjną i wprowadzanie produktów do obrotu, np. sprzedaż niedetaliczną i detaliczną) oraz na rynku gazu.

(19) Spółka holdingowa powstała w dniu 22 kwietnia 1999 r. pod nazwą GALP – Petróleos e Gás de Portugal SGPS, S.A., głównie na potrzeby handlu ropą naftową i gazem ziemnym, z połączenia dwóch istniejących wcześniej spółek należących do portugalskiego rządu, które znalazły się pod kontrolą Galp Energia, a mianowicie Petrogal, koncentrującej się na produktach naftowych, oraz GDP – Gas de Portugal, SGPS, S.A., koncentrującej się na gazie ziemnym (19).

(20) Działalność gospodarcza Galp Energia obejmuje również detaliczną i hurtową sprzedaż rafinowanych produktów naftowych na Półwyspie Iberyjskim. Spółka ta jest liderem na portugalskim rynku (20) i w coraz większym stopniu zaznacza swoją obecność w Hiszpanii.

(21) Petrogal jest właścicielem jedynych dwóch rafinerii w Portugalii. Są to rafinerie Sines i Matosinhos. Działalność związana z przerobem ropy naftowej obejmuje wszystkie działania z zakresu rafinacji, dostaw i logistyki. Spółka Petrogal jest największym sprzedawcą produktów naftowych w Portugalii oraz jednym z największych na Półwyspie Iberyjskim. W rzeczywistości zarządza całym przywozem ropy naftowej oraz częścią przywozu produktów rafinowanych do Portugalii; zarządza również 80 % pojemności magazynowej ropy naftowej i produktów rafinowanych (21), a także zajmuje ważną pozycję w portugalskiej infrastrukturze logistycznej produktów naftowych.

(22) Spółka Petrogal oferuje bogatą gamę produktów, w tym benzynę, olej napędowy, paliwo lotnicze, olej opałowy, benzynę ciężką, skroplony gaz ropopochodny, asfalt oraz szereg węglowodorów aromatycznych. Działalność rafineryjna zapewnia zaopatrzenie w produkty naftowe działów Petrogal zajmujących się sprzedażą detaliczną, hurtową i sprzedażą skroplonego gazu ropopochodnego, konkurentów i klientów zagranicznych oraz na potrzeby obsługi ich aktywów produkcyjnych i narzędzi logistycznych. Spółka Petrogal magazynuje i transportuje swoje produkty, korzystając z obiektów magazynowych, których jest właścicielem, lub z usług powiązanych przedsiębiorstw logistycznych.

(23) Na rys. 1 przedstawiono strukturę własności oraz uprawnień kontrolnych spółki Petrogal:

(24) W dniu 29 grudnia 2005 r. podpisano umowę akcjonariuszy pomiędzy Amorim Energia, ENI oraz Rede Eléctrica Nacional de Portugal (REN); CGD przystąpiła do umowy w dniu 28 marca 2006 r. („umowa akcjonariuszy”). Umowa akcjonariuszy weszła w życie w dniu 29 marca 2006 r. na okres ośmiu lat. Zgodnie z art. 20 ust. 1 lit. c) portugalskiego Kodeksu Papierów Wartościowych prawa głosu związane z akcjami spółki Galp Energia znajdującymi się w posiadaniu stron umowy akcjonariuszy są wzajemnie przyznawane pozostałym stronom. W rezultacie uznaje się, że spółka Galp Energia jest kontrolowana wspólnie przez akcjonariuszy będących stronami umowy akcjonariuszy.

(25) Zdaniem Portugalii z umowy akcjonariuszy wynika, że akcjonariusze, a w szczególności ENI, nie mogą kontrolować ani całkowicie określać strategii między swoją działalnością rafineryjną a działalnością rafineryjną spółki Petrogal.

2.2. Projekt inwestycyjny spółki Petrogal

(26) Projekt inwestycyjny ma na celu ponowną konfigurację oraz rozbudowę istniejących instalacji rafineryjnych w Sines i Matosinhos, będących jedynymi dwoma istniejącymi rafineriami w Portugalii. Projekt ma również na celu większe zintegrowanie tych dwóch rafinerii oraz zwiększenie efektów synergii między nimi. Otwiera to możliwość wykorzystania cięższych gatunków ropy naftowej.

(27) Głównym zamierzeniem projektu inwestycyjnego jest zwiększenie produkcji oleju napędowego kosztem produkcji benzyny. Z założeń projektu inwestycyjnego wynika, że zwiększenie wykorzystania ciężkich gatunków ropy naftowej obniży koszt surowców i zwiększy elastyczność w odniesieniu do pochodzenia gatunków ropy naftowej, które mają być przetwarzane.

(28) Dokładniej, projekt inwestycyjny dotyczący przekształcenia rafinerii Matosinhos polega na budowie nowej instalacji destylacji próżniowej do pozyskiwania próżniowego oleju gazowego (VGO) oraz nowej instalacji do krakowania wstępnego (visbreaker) do niskotemperaturowego krakowania otrzymanego gudronu.

(29) Projekt inwestycyjny dotyczący przekształcenia rafinerii Sines ma na celu budowę nowego hydrokrakera, tzn. instalacji hydrokrakingu destylatu próżniowego do produkcji oleju napędowego i paliwa lotniczego. Zgodnie z założeniami projektu inwestycyjnego jako materiał wsadowy w instalacji hydrokrakingu będzie wykorzystywany destylat próżniowy oraz olej napędowy z krakowania wstępnego, wyprodukowane w rafineriach Matosinhos i Sines, co zapewni pełne wykorzystanie zdolności przetwórczych krajowych urządzeń do rafinacji. Instalacja ta będzie przerabiać około [ ] baryłek dziennie przy użyciu około [ ] kt/rok pozostałości atmosferycznych jako podstawowego materiału wsadowego.

(30) Produkty wytwarzane w procesie hydrokrakingu (skroplony gaz ropopochodny, benzyna ciężka (22) i olej napędowy) są [ ] poddawane uwodornieniu, co sprawia, że są bardzo wysokiej jakości. Oczekuje się, że rezultatem projektu inwestycyjnego będzie jedynie zwiększenie produkcji oleju napędowego i benzyny ciężkiej.

(31) Zgodnie z założeniami projektu inwestycyjnego część benzyny ciężkiej wyprodukowanej w rafinerii Sines będzie transportowana do Matosinhos jako surowiec na potrzeby należącej do spółki Petrogal instalacji do produkcji węglowodorów aromatycznych (23), co będzie kolejnym krokiem w kierunku większej integracji obu rafinerii. Zwiększenie produkcji benzyny ciężkiej jest nieuniknionym skutkiem technicznym projektu przekształcenia rafinerii Sines.

(32) Prace nad projektem inwestycyjnym rozpoczęły się w 2008 r. (pierwsze zarządzenie wydano w dniu 14 marca 2008 r. w efekcie decyzji podjętej przez zarząd w dniu 5 marca 2008 r.) i miały zakończyć się do dnia 31 grudnia 2010 r. Oczekuje się, że pełna zdolność produkcyjna zostanie osiągnięta do 2011 r.

2.3. Jednostkowy projekt inwestycyjny

(33) Portugalia sugeruje, że pomimo odległości geograficznej dzielącej obie przedmiotowe rafinerie (około 450 km drogą morską) projekt inwestycyjny należy uznać za jednostkowy projekt inwestycyjny w rozumieniu pkt 60 wytycznych w sprawie krajowej pomocy regionalnej na lata 2007–2013 (24) (zwanych dalej „wytycznymi KPR”). Władze portugalskie potwierdzają, że spółka Petrogal nie otrzymała pomocy państwa w ciągu trzech lat poprzedzających rozpoczęcie zgłoszonego projektu inwestycyjnego.

2.4. Koszty projektu inwestycyjnego

(34) Przewiduje się, że koszty inwestycyjne inwestycji w Sines wyniosą [ ] EUR w wartości nominalnej. Rafineria Sines ma otrzymać pomoc w wysokości [ ] EUR (wartość nominalna), co odpowiada intensywności pomocy na poziomie 16 %. W przypadku rafinerii Matosinhos inwestycja ma wartość [ ] EUR (wartość nominalna), a rafineria ma skorzystać z pomocy w wysokości [ ] EUR (wartość nominalna), co odpowiada intensywności pomocy na poziomie 13 %.

(35) Kwalifikowalne wydatki projektu inwestycyjnego wynoszą 974 064 894 EUR według wartości bieżącej (1 058 934 146 EUR według wartości nominalnej) i obejmują wyłącznie urządzenia (bez gruntów oraz budynków). Kwota pomocy dla obu rafinerii wynosi 121 091 314 EUR według wartości bieżącej (160 484 007 EUR według wartości nominalnej), co odpowiada intensywności pomocy na poziomie 12,43 %. W tabeli 1 przedstawiono zestawienie wydatków kwalifikowalnych w poszczególnych latach: Tabela 1 Koszty kwalifikowalne (w EUR) 2007 2008 2009 2010 Ogółem Rzeczowe aktywa trwałe [ ] (25) [ ] [ ] [ ] 1 058 934 146

2.5. Finansowanie projektu inwestycyjnego

(36) Spółka Petrogal planuje sfinansować ten projekt inwestycyjny z własnych środków oraz z pomocy państwa, o której przyznanie złożyła wniosek (160 484 007 EUR w wartości nominalnej). Nie przewiduje się żadnych innych źródeł finansowania w ramach pomocy państwa. Na realizację projektu inwestycyjnego Europejski Bank Inwestycyjny przyznał również kredyt w wysokości 500 mln EUR, który zatwierdzono w 2009 r. Udział własny beneficjenta w wydatkach kwalifikowalnych wynosi 36 %.

2.6. Pułap pomocy regionalnej

(37) Zgodnie z portugalską mapą pomocy regionalnej na lata 2007–2013 (26) regiony Alentejo i Norte, w których znajdują się, odpowiednio, rafinerie Sines i Matosinhos, kwalifikują się do pomocy regionalnej na podstawie odstępstwa przewidzianego w art. 107 ust. 3 lit. a) Traktatu przy zastosowaniu pułapu dla regionalnej pomocy na inwestycje dla dużych przedsiębiorstw w wysokości odpowiednio 40 % i 30 % ekwiwalentu dotacji brutto (EDB).

2.7. Wkład w rozwój regionalny

(38) Oczekuje się, że projekt inwestycyjny doprowadzi do utworzenia około 150 bezpośrednich miejsc pracy oraz 450 pośrednich miejsc pracy w obu regionach. Ponadto, jak wynika z informacji przedstawionych przez Portugalię, w okresie budowy zostanie utworzone około 3 000 tymczasowych miejsc pracy.

2.8. Forma pomocy

(39) Pomoc państwa ma zostać przyznana jako pomoc ad hoc, którą zaplanowano, realizując przepisy wygasłego programu pomocy (nr 97/1999) na podstawie dekretu z mocą ustawy nr 409/99 z dnia 15 października 1999 r.

(40) Na podstawie rezolucji portugalskiej Rady Ministrów z dnia 6 marca 2008 r. w dniu 10 marca 2008 r. podpisano dwie umowy pomiędzy rządem portugalskim, spółką Petrogal i Galp Energia w celu przyznania pomocy państwa. Dwoma wspomnianymi umowami były: „umowa o przyznaniu korzyści podatkowych” oraz „umowa inwestycyjna” („umowy o przyznaniu pomocy”).

(41) W podpisanych umowach o przyznaniu pomocy przewidziano ulgę podatkową powiązanej z ukończeniem projektu inwestycyjnego. Pomoc miałaby formę ulgi podatkowej do odliczenia od płaconego w przyszłości podatku od osób prawnych. Władze portugalskie obliczyłyby kwotę ulgi podatkowej jako procent kwalifikowalnej inwestycji. Ulga podatkowa byłaby stosowana wyłącznie w odniesieniu do podatków z tytułu projektu inwestycyjnego. W przypadku braku możliwości pełnego odliczenia ulgi podatkowej ulga, która nie została wykorzystana, mogłaby nadal zostać odliczona do czasu wygaśnięcia umowy (a mianowicie do dnia 31 grudnia 2016 r.).

2.9. Kwota pomocy

(42) Portugalia zamierza udzielić pomocy regionalnej w wysokości 160 484 007 EUR w wartości nominalnej, począwszy od 2011 r. W tabeli 2 poniżej, przekazanej przez władze portugalskie, przedstawiono szczegółowy harmonogram przyznania pomocy: Tabela 2 Rok Szacowany przychód podlegający opodatkowaniu Podatki Wykorzystanie ulgi podatkowej (27) 2008 2009 2010 2011 [ ] [ ] 2012 [ ] [ ] [ ] 2013 [ ] [ ] [ ] 2014 [ ] [ ] [ ] 2015 [ ] [ ] [ ] 2016 [ ] [ ] 160 484 007

(43) Portugalia potwierdziła, że pomoc na realizację projektu inwestycyjnego nie będzie łączona z żadną inną pomocą otrzymaną na pokrycie tych samych kwalifikowalnych kosztów z innych źródeł lokalnych, regionalnych, krajowych lub unijnych.

(44) Ponadto pomoc jest przyznawana pod warunkiem utrzymania przez spółkę Petrogal inwestycji w obszarach objętych pomocą przez okres co najmniej pięciu lat od zakończenia projektu inwestycyjnego.

(45) Portugalia potwierdziła, że przyznanie pomocy jest uzależnione od zgody Komisji.

(46) Spółka Petrogal złożyła wniosek o przyznanie pomocy na realizację projektu inwestycyjnego w dniu 22 stycznia 2007 r. W dniu 23 stycznia 2007 r. władze portugalskie przekazały spółce Petrogal potwierdzenie na piśmie, że z zastrzeżeniem szczegółowej weryfikacji projekt inwestycyjny spełnił warunki kwalifikowalności określone w „systemie podatkowym” przed rozpoczęciem prac nad projektem.

(47) Portugalia zobowiązała się, że nie przekroczy maksymalnej kwoty pomocy ani maksymalnej intensywności pomocy określonej w niniejszej decyzji, nawet w przypadku niższych lub zwiększonych kwalifikowalnych wydatków.

2.10. Przepisy ogólne

(48) Portugalia zobowiązała się do: — przedstawienia, w terminie dwóch miesięcy od przyznania pomocy, kopii dokumentu przesłanego spółce Petrogal, powiadamiającego o wejściu w życie umów o przyznaniu pomocy, — przedstawiania co pięć lat, począwszy od daty zatwierdzenia pomocy przez Komisję, sprawozdania okresowego (zawierającego informacje o wypłaconych kwotach pomocy, wykonaniu umowy o przyznaniu pomocy oraz wszelkich innych projektach inwestycyjnych w tym samym przedsiębiorstwie/zakładzie), — przedstawienia szczegółowego sprawozdania końcowego w terminie sześciu miesięcy od przyznania ostatniej transzy pomocy według zgłoszonego harmonogramu przyznawania pomocy.

3. PODSTAWY WSZCZĘCIA FORMALNEGO POSTĘPOWANIA WYJAŚNIAJĄCEGO

(49) W swojej decyzji o wszczęciu formalnego postępowania wyjaśniającego na podstawie z art. 108 ust. 2 Traktatu WE („decyzja o wszczęciu postępowania”) Komisja wyraziła wątpliwości dotyczące zgodności pomocy z przepisami wytycznych KPR. W tym kontekście w decyzji o wszczęciu postępowania Komisja wyraziła wątpliwości dotyczące kwestii, o których mowa w motywach 50–64.

3.1. Zgodność z ogólnymi przepisami wytycznych KPR

(50) W pkt 34 wytycznych RAG opisuje się standardowe kategorie inwestycji początkowej jako „inwestycję w aktywa materialne oraz aktywa niematerialne i prawne” związane z: — utworzeniem nowego zakładu, — rozbudową istniejącego zakładu, — dywersyfikacją produkcji zakładu poprzez wprowadzenie nowych dodatkowych produktów, — zasadniczą zmianą dotyczącą całościowego procesu produkcyjnego istniejącego zakładu. Z zakresu definicji inwestycji początkowej wyraźnie wyłącza się inwestycje odtworzeniowe niespełniające żadnego z powyższych warunków.

(51) W tym kontekście w decyzji o wszczęciu postępowania Komisja wyraziła wątpliwości, czy można uznać projekt inwestycyjny, którego celem jest modernizacja i większa integracja dwóch rafinerii, zwiększenie produkcji oleju napędowego (i równolegle benzyny ciężkiej) przy jednoczesnym zmniejszeniu produkcji benzyny, za inwestycję początkową. Komisja uznała, że projekt inwestycyjny nie stanowi inwestycji w nowy zakład ani dywersyfikacji produkcji istniejącego zakładu poprzez wprowadzenie nowych dodatkowych produktów. Można jednak uznać, że zawiera on niektóre aspekty „rozbudowy” oraz „zasadniczej zmiany dotyczącej procesu produkcyjnego”.

(52) W decyzji o wszczęciu postępowania Komisja zauważyła, że ponieważ środek pomocy należy oceniać jako pomoc ad hoc, Portugalia musi wykazać, że projekt inwestycyjny przyczynia się do osiągnięcia celów spójnej strategii rozwoju regionalnego w rozumieniu pkt 10 wytycznych KPR.

(53) W decyzji o wszczęciu postępowania Komisja wyraziła w szczególności wątpliwości, czy oczekiwany wkład w rozwój regionalny rzeczywiście równoważy sektorowe skutki przyznania pomocy (160 mln EUR pomocy i utworzenie zaledwie 150 bezpośrednich miejsc pracy).

(54) W tym kontekście Komisja zauważyła, że istnieją podstawy do tego, aby poddać w wątpliwość konieczność pomocy, jak wynika wyraźnie ze sprawozdania finansowego spółki Petrogal za 2008 r., projekt inwestycyjny stanowi część strategii przemysłowej i prawdopodobnie będzie realizowany w ramach analizy alternatywnego scenariusza braku pomocy. Komisja wskazała, że pomoc nie wydaje się konieczna dla realizacji inwestycji (prace nad którą rozpoczęły się w 2008 r.) oraz że spółka Petrogal mogła wziąć pod uwagę inne lokalizacje dla tej inwestycji. Pomoc, która nie jest konieczna, prawdopodobnie nie przyczyni się do rozwoju regionalnego i może powodować niedopuszczalne zakłócenia konkurencji.

(55) W decyzji o wszczęciu postępowania Komisja wyraziła wątpliwości co do spełnienia formalnych wymogów dotyczących efektu zachęty określonych w pkt 38 wytycznych KPR. W przypadku pomocy ad hoc właściwy organ, przed rozpoczęciem prac nad realizacją projektu, musi wydać list intencyjny w sprawie przyznania pomocy, uzależniający je od zatwierdzenia przez Komisję.

(56) W tym kontekście w decyzji o wszczęciu postępowania Komisja wyraziła wątpliwości, czy wydane przez Portugalię pisemne potwierdzenie, że na podstawie szczegółowej weryfikacji projekt inwestycyjny kwalifikuje się do pomocy państwa, faktycznie spełnia wymogi pkt 38 wytycznych KPR.

3.2. Ocena pomocy w kontekście przepisów dotyczących pomocy dla dużych projektów inwestycyjnych

(57) Portugalia zgłosiła projekt inwestycyjny w dwóch przedmiotowych rafineriach jako jednostkowy projekt inwestycyjny. Zgodnie z pkt 60 wytycznych KPR inwestycję początkową uznaje się za jednostkowy projekt inwestycyjny, jeżeli jest ona ekonomicznie niepodzielna, biorąc pod uwagę powiązania techniczne, funkcjonalne i strategiczne oraz bezpośrednią bliskość.

(58) W tym kontekście w decyzji o wszczęciu postępowania Komisja wyraziła wątpliwości dotyczące odległości dzielącej dwie przedmiotowe rafinerie. Poza tym uznanie projektu inwestycyjnego za jednostkowy projekt inwestycyjny wiązałoby się z zastosowaniem skorygowanego pułapu regionalnego, w oparciu o zmniejszenie wartości procentowej zgodnie z pkt 67 wytycznych KPR.

(59) W decyzji o wszczęciu postępowania Komisja wyraziła wątpliwości co do oceny pomocy w kontekście przepisów dwóch wymienionych punktów wytycznych KPR.

(60) W szczególności Komisja nie mogła wyciągnąć wniosków na temat właściwych produktów, których dotyczy projekt inwestycyjny. Niejasne pozostaje to, czy produktami tymi są wyłącznie olej napędowy i benzyna ciężka, jak twierdzi Portugalia, czy też należy wziąć pod uwagę inne produkty uzyskane w wyniku działalności rafineryjnej. Należy wziąć pod uwagę ewentualną substytucjonalność produktów rafineryjnych po stronie podaży oraz fakt, że benzynę ciężką można uznać za produkt pośredni w rozumieniu pkt 69 wytycznych KPR.

(61) Komisja wyraziła wątpliwości dotyczące właściwego rynku produktowego oraz czy obejmuje on, jak twierdzi Portugalia, poziom loco rafineria zarówno w odniesieniu do oleju napędowego, jak i benzyny ciężkiej.

(62) Komisja wyraziła wątpliwości, czy należy określić właściwe rynki geograficzne dla przedmiotowych produktów na poziomie krajowym, regionalnym (Półwysep Iberyjski) czy też na szczeblu Europejskiego Obszaru Gospodarczego („EOG”).

(63) Komisja wyraziła również wątpliwości, czy udział w rynku spółki Petrogal i grup Galp Energia oraz ENI, do których należy Petrogal, wynosił mniej niż 25 % właściwego rynku zgodnie z pkt 68 lit. a) wytycznych KPR.

(64) Zgodnie z pkt 68 lit. b) wytycznych KPR Komisja wyraziła wątpliwości, w odniesieniu do wszystkich przedmiotowych produktów, czy zdolności produkcyjne osiągnięte w wyniku realizacji projektu stanowią ponad 5 % rynku, co potwierdzają dane o widocznej konsumpcji danego produktu, a w takim przypadku czy średni roczny wskaźnik wzrostu jego widocznej konsumpcji w ciągu ostatnich pięciu lat nie przekraczał średniego rocznego wzrostu PKB w Europejskim Obszarze Gospodarczym.

4. UWAGI ZAINTERESOWANYCH STRON

4.1. Uwagi Associação das Indústrias da Petroquímica, Química e Refinação („AIPQR”)

(65) AIPQR uważa projekt inwestycyjny za niezbędny dla ożywienia portugalskiej gospodarki oraz za sposób na wzmocnienie konkurencyjności Europy w sektorze petrochemicznym i rafineryjnym. Gdyby projekt inwestycyjny nie mógł zostać doprowadzony do końca lub gdyby zabrakło środków niezbędnych do jego ukończenia, mogłoby to mieć poważne konsekwencje dla autonomii i wsparcia łańcucha produkcji petrochemicznej.

(66) Nowy zakład produkcji PTA (oczyszczony kwas tereftalowy) planowany przez Artensa (Artenius – Produção e Comercialização de Ácido Tereftálico Purificado e Produtos Conexos, S.A., która jest hiszpańską jednostką zależną La Seda de Barcelona S.A.) w Sines znacznie zwiększy zapotrzebowanie spółki La Seda na ciężką benzynę. Dlatego też zwiększenie produkcji ciężkiej benzyny przez instalację hydrokrakingu spółki Petrogal ma zasadnicze znaczenie dla realizacji szacowanej na około 400 mln EUR inwestycji spółki La Seda.

(67) Według AIPQR projekt inwestycyjny zmniejszy deficyt oleju napędowego na poziomie europejskim.

(68) AIPQR uważa wkład spółki Petrogal za niezbędny dla umożliwienia i promowania rozwoju Centrum Konkurencyjności i Technologii dla Branży Rafineryjnej, Petrochemicznej i Przemysłowej w ramach strategii Portugalii na rzecz promowania sektorów o kluczowym znaczeniu dla gospodarki krajowej i regionalnej.

(69) Według AIPQR olej napędowy otrzymywany metodą hydrokrakingu jest najwyższej jakości, zapewnia bardziej wydajne spalanie i ogranicza zawartość zanieczyszczeń w spalinach do minimum. Jakość olejów napędowych, a także efektywność energetyczna, które zostaną osiągnięte w wyniku projektu inwestycyjnego, pozwolą spółce Petrogal na zrealizowanie planu efektywności energetycznej na lata 2008–2011.

(70) Ponadto AIPQR uważa, że projekt inwestycyjny przyczyni się do stabilności społecznej i gospodarczej w gminach Matosinhos i Sines oraz do stabilności społecznej i gospodarczej całego kraju.

4.2. Uwagi Associação para a eficiência energética („COGEN”)

(71) Projekt inwestycyjny jest właściwy: większa elastyczność dostaw i większa autonomia w zakresie oleju napędowego.

(72) Według COGEN projekt inwestycyjny stworzy duże możliwości pod względem innowacji technologicznych oraz przyczyni się do stworzenia bezpośrednio około 150 miejsc pracy i pośrednio około 500 miejsc pracy wymagających średnich kwalifikacji – będą to wszystko osoby zatrudnione na stałe.

(73) COGEN uważa, że pod względem energetycznym projekty dotyczące przekształceń obydwu rafinerii pozwolą na zaoszczędzenie 14 % energii. Ponadto COGEN podkreśla, że projekt inwestycyjny umożliwi również realizację innej inwestycji, nieobjętej tym projektem, a mianowicie instalacji dwóch jednostek kogeneracji o mocy 82 MW, po jednej w każdej rafinerii, w wyniku czego zdolność przetwórcza z wykorzystaniem tej technologii zwiększy się w Portugalii o około 12 %.

4.3. Uwagi Confederação da Indústria Portuguesa („CIP”)

(74) CIP uważa, że projekt inwestycyjny jest odpowiedzią na sytuację panującą w Portugalii, którą charakteryzuje: (i) rozbieżność między zużyciem oleju napędowego a istniejącymi zdolnościami przetwórczymi Portugalii, co prowadzi do nieustannego zapotrzebowania na przywóz dużych ilości oleju napędowego i sprzedaży nadwyżek benzyny za granicą; (ii) przyszłe nadwyżki oleju opałowego spowodowane faktem, że olej ten nie jest już wykorzystywany do wytwarzania energii elektrycznej, oraz występowaniem czynników zniechęcających do stosowania oleju opałowego w przemyśle w ogóle, które określono w portugalskim programie krajowym dotyczącym zmiany klimatu; (iii) tendencje rynkach międzynarodowych związane ze wzrostem zakupów cięższych gatunków ropy naftowej o większej zawartości siarki, co zapewniłoby większą elastyczność pod względem wyboru gatunku ropy naftowej; (iv) wkład w bezpieczeństwo dostaw.

(75) CIP uważa, że przedmiotowy projekt inwestycyjny znacznie zwiększy efektywność energetyczną obydwu rafinerii zgodnie ze zobowiązaniami podjętymi przez Portugalię wobec UE dotyczącymi zwiększenia europejskiej efektywności energetycznej o 10 %.

(76) CIP uważa, że przewidywane utworzenie około 150 stanowisk dla wysoko wykwalifikowanych pracowników oraz 450 pośrednich stałych miejsc pracy znacznie przyczyni się do rozwoju gospodarczego Portugalii. Ożywi to lokalną gospodarkę w odnośnych regionach, w których PKB na mieszkańca jest niższy od średniej krajowej, oraz spowoduje utworzenie w przybliżeniu 5 000 tymczasowych miejsc pracy na etapie budowy.

4.4. Uwagi União Geral de Trabalhadores („UGT”)

(77) UGT uważa, że przedmiotowy projekt inwestycyjny będzie promował rozwój regionalny oraz pozytywnie wpłynie na rozwój gospodarczy oraz spójność społeczną i terytorialną w odnośnych regionach. Odnośne regiony charakteryzują się wysoką stopą bezrobocia, strukturą przedsiębiorstw, która wykazuje niewielkie zróżnicowanie, oraz PKB na mieszkańca niższym od średniej krajowej. Projekt inwestycyjny będzie miał znaczący wpływ na strukturę przemysłową obydwu regionów i całej Portugalii, ponieważ nastąpi rozwój działalności zarówno na wcześniejszych, jak i na późniejszych etapach łańcucha produkcji, w szczególności w takich dziedzinach, jak budowa maszyn i inżynieria lądowa, energia elektryczna, a nawet handel i usługi gastronomiczne.

(78) UGT uważa, że projekt inwestycyjny przyczyni się do utworzenia lepszych i liczniejszych miejsc pracy, w szczególności w okresie szybkiego wzrostu poziomu bezrobocia spowodowanego kryzysem gospodarczym i społecznym. Zgodnie z założeniami projektu inwestycyjnego ma zostać stworzone bezpośrednio 150 miejsc pracy w obydwu rafineriach, z których wiele ma być przeznaczonych dla wysoko wykwalifikowanych pracowników. Oczekuje się, że pośrednio powstanie kolejnych 450 miejsc pracy, natomiast 5 000 tymczasowych miejsc pracy zostanie utworzonych na etapie budowy. Projekt inwestycyjny przyczyni się do utrzymania około 2 050 istniejących miejsc pracy, które w przeciwnym razie byłyby zagrożone.

(79) Ponadto UGT uważa, że projekt inwestycyjny pomoże spełnić rygorystyczne normy ochrony środowiska i bezpieczeństwa, ponieważ rafinerie będą stosowały technologie bardziej przyjazne dla środowiska.

(80) Według UGT projekt inwestycyjny ma bardzo istotne znaczenie dla poprawy niedostatecznych zdolności Portugalii w zakresie rafinacji i produkcji oleju napędowego. Obecne zdolność przerobu jest ewidentnie zbyt niska, aby zaspokoić popyt krajowy, co sprawia, że Portugalia jest w większym stopniu zależna od przywozu oleju napędowego z innych państw (co zwiększa tym samym ryzyko strategiczne). Spadek przywozu oleju napędowego zmniejszyłby również obecny deficyt handlowy, który w dużej mierze wynika z rachunków energetycznych.

(81) UGT zauważa ponadto, że projekt inwestycyjny jest istotny nie tylko ze względów krajowych, ale również dla UE, ponieważ ma w założeniu pomóc w rozwinięciu bardziej ekologicznej i zrównoważonej gospodarki.

4.5. UWAGI WŁADZ GMINY MATOSINHOS („CMM”)

(82) CMM uważają, że stworzenie miejsc pracy ma ogromny wpływ na obszar. Dzięki stworzeniu miejsc pracy dla wykwalifikowanych pracowników z wynagrodzeniem powyżej średniej regionalnej rafineria Matosinhos przyczyni się do wzrostu siły nabywczej obszaru i regionu. Wpływ na wartość dodaną brutto regionu będzie nadal znaczący dzięki działalności rafinerii oraz setek małych i średnich przedsiębiorstw handlowych i przemysłowych, zwłaszcza że stopa bezrobocia w regionie wynosi 13 % (tj. przekracza średnią krajową). CMM sądzą, że projekt inwestycyjny ma kluczowe znaczenie dla regionu zarówno pod względem gospodarczym, jak i społecznym.

4.6. Uwagi władz gminy Sines („CMS”)

(83) CMS są przekonane o znaczeniu nowych jednostek produkcyjnych rafinerii Sines dla rozwoju gospodarki lokalnej i regionalnej. Projekt pozytywnie wpłynie na społeczny rozwój regionu ze względu na stworzenie miejsc pracy dla wykwalifikowanych pracowników oraz utworzenie liczniejszych i lepszych małych i średnich przedsiębiorstw.

4.7. Uwagi Confederação Geral dos Trabalhadores Portugueses („CGTP”)

(84) CGTP uważa, że projekt inwestycyjny wywiera bardzo pozytywny wpływ na środowisko oraz jest istotny dla rozwoju regionalnego Portugalii, ponieważ: (i) umożliwi oferowanie większego asortymentu produktów o wyższej jakości zarówno na potrzeby krajowego przemysłu chemii organicznej, jak i na eksport. Dlatego też projekt inwestycyjny pozytywnie wpłynie na podniesienie wartości specjalistycznego profilu przemysłu wytwórczego; (ii) spowoduje stworzenie setek stałych miejsc pracy oraz tysięcy tymczasowych miejsc pracy na etapie budowy, przede wszystkim w regionach, w których stopa bezrobocia należy do najwyższych w Portugalii; (iii) przyczyni się do rozwoju lokalnej gospodarki na poziomie mieszkalnictwa, handlu i hotelarstwa.

4.8. Uwagi Associação Industrial Portuguesa („AIP”)

(85) AIP wskazuje, że projekt inwestycyjny zdecydowanie przyczyni się do zwiększenia zamożności regionów Norte i Alentejo.

(86) Region Norte, ze stopą bezrobocia wynoszącą 11,6 % w porównaniu ze średnią krajową 9,8 % (dane za trzeci kwartał 2009 r.), jest obecnie regionem Portugalii o najwyższym poziomie bezrobocia, w szczególności długotrwałego bezrobocia (połowa populacji bezrobotnych poszukuje pracy przez co najmniej rok). W kontekście obecnego kryzysu społecznego stworzenie bezpośrednio 500 miejsc pracy i pośrednio 200 stałych miejsc pracy, a także około 2 000 tymczasowych miejsc pracy na etapie budowy ma ogromne znaczenie dla regionu.

(87) Region Alentejo jest obecnie jednym z regionów Portugalii o najwyższej stopie bezrobocia wynoszącej 10,2 % w porównaniu ze średnią krajową 9,8 % (dane za trzeci kwartał 2009 r.), w szczególności długotrwałego bezrobocia (połowa populacji bezrobotnych poszukuje pracy przez co najmniej rok). W tym kontekście stworzenie bezpośrednio 100 miejsc pracy oraz pośrednio 250 stałych miejsc pracy, a także około 3 000 miejsc pracy na etapie budowy będzie miało duże znaczenie dla regionu.

4.9. Uwagi konkurenta nr 1

4.9.1. Uwagi dotyczące decyzji o wszczęciu postępowania

(88) Według konkurenta nr 1 projekt inwestycyjny może zostać uznany za zwykłą „rozbudowę istniejącego zakładu” w rozumieniu pkt 34 wytycznych KPR. Przedmiotowy projekt nie może zostać uznany za jednostkowy projekt inwestycyjny, ponieważ aktywa trwałe inwestycji byłyby „podzielne ekonomicznie” w rozumieniu pkt 60 wytycznych KPR. W rzeczywistości rafinerie Sines i Matosinhos są geograficznie oddalone od siebie. W projekcie inwestycyjnym wyraźnie zdefiniowano oddzielną inwestycję dla każdej rafinerii. Rafinerie mogą wybrać instalacje próżniowe i instalacje do krakowania wstępnego bez instalacji hydrokrakingu lub odwrotnie. Inwestycje w rafineriach niekoniecznie są zatem bezpośrednio ze sobą powiązane. W każdym przypadku rafinerie mogłyby funkcjonować niezależnie bez konieczności jakiejkolwiek ingerencji. Ponadto rafineria Matosinhos mogłaby sprzedawać swoją produkcję oleju napędowego uzyskiwanego metodą destylacji próżniowej na rynkach międzynarodowych, zaś instalację hydrokrakingu zlokalizowaną w Sines można by było zasilać przywożonym olejem napędowym.

(89) Portugalia wymieniła wyłącznie bezpośrednie i pośrednie stworzenie miejsc pracy jako wkład projektu inwestycyjnego w rozwój regionalny. Nie można zatem wykazać, że projekt inwestycyjny przyczynia się do spójnej strategii rozwoju regionalnego ani że realizuje cel spójności gospodarczej (28). Trudno zaakceptować fakt, że wydanie ponad jednego miliona euro na bezpośrednie stworzenie jednego miejsca pracy może zostać uznane za jakiś wyjątkowy wkład w rozwój regionalny. Pod tym względem stosunek kwoty pomocy do stworzonych bezpośrednich miejsc pracy dla przedmiotowego projektu inwestycyjnego jest porównywany z poprzednimi decyzjami Komisji (porównanie tego stosunku z poprzednimi decyzjami Komisji zawiera tabela). Ponadto konkurent nr 1 uważa, że projekt inwestycyjny nie wiąże się z żadną domniemaną niedoskonałością rynku.

(90) Jeżeli chodzi o formalny wymóg efektu zachęty, Petrogal nigdy nie otrzymał listu intencyjnego od Portugalii przed rozpoczęciem prac. Dlatego też konkurent nr 1 stwierdza, że pomoc jest niezgodna z przepisami pkt 38 wytycznych KPR.

(91) Konkurent nr 1 uważa, że z punktu widzenia oceny ekonomicznej pomoc nie spełnia kryterium konieczności i nie generuje żadnego efektu zachęty. Projekt inwestycyjny jest inwestycją produkcyjną motywowaną pod względem gospodarczym brakiem równowagi między podażą a popytem oraz możliwością uzyskania dostępu do cięższych i tańszych gatunków ropy naftowej. Inwestycja ta jest odpowiedzią na naturalne zmiany popytu na olej napędowy. Wszystkie inne podmioty gospodarcze w całej Europie realizują podobne inwestycje w rafineriach bez pomocy państwa. Fakty wskazują zatem, że przedmiotowy projekt inwestycyjny i tak zostałby przeprowadzony, co jest niezgodne z przepisami pkt 22 komunikatu Komisji z dnia 24 czerwca 2009 r. (29) (komunikat w sprawie szczegółowej oceny).

(92) Konkurent nr 1 uważa, że projekt dotyczy następujących produktów: — oleju napędowego (który jest produktem końcowym), — ciężkiej benzyny (która jest produktem pośrednim w rozumieniu przepisów pkt 69 wytycznych KPR), a zatem produkty petrochemiczne uzyskane z benzyny ciężkiej również należy uznać za przedmiotowe produkty (lub produkty uważane za przedmiotowe), — pozostałości z hydrokrakingu (jeżeli instalacja hydrokrakingu nie jest wyposażona w urządzenie do recyclingu).

— Olej napędowy

(93) Według konkurenta nr 1 Petrogal jest jedynym podmiotem gospodarczym w Portugalii, który posiada zdolności przerobu ropy naftowej. Petrogal zapewnia dostawy swoim konkurentom na tym rynku. Petrogal kontroluje największe instalacje przywozowe i zakłady magazynowania benzyny i oleju napędowego. Petrogal ma największą sieć stacji obsługi w Portugalii. Petrogal ma dominującą, lub co najmniej znaczącą, pozycję rynkową na rynku bardzo wielu produktów naftowych w Portugalii. Konkurent nr 1 uważa, że przy ocenie właściwego rynku należy uwzględnić nie tylko poziom loco rafineria, ale również sytuację w zakresie konkurencji na poziomie detalicznego i niedetalicznego rynku oleju napędowego.

— Ciężka benzyna

(94) W odniesieniu do ciężkiej benzyny konkurent nr 1 również uważa, że właściwy rynek produktów, który należy ocenić, nie powinien ograniczać się do sprzedaży loco rafineria, ale powinien uwzględniać działalność na późniejszych etapach łańcucha produkcji.

(95) Jeżeli chodzi o właściwy rynek geograficzny, stosunek całkowitego przywozu i wywozu oleju napędowego do całkowitej sprzedaży oleju napędowego w Portugalii jest zbyt niski, aby mógł uzasadniać wybór rynku regionalnego jako właściwego rynku. Konkurent nr 1 uznaje rynek portugalski za właściwy rynek geograficzny.

(96) Konkurent nr 1 uważa, że należy wziąć pod uwagę działalność spółki ENI na rynkach produktów, których dotyczy projekt, ponieważ w przypadku gdy jedna spółka może wywierać decydujący wpływ na politykę sprzedaży innej spółki, konieczne jest przeanalizowanie łącznego udziału obydwu spółek we właściwych rynkach.

(97) Konkurent nr 1 stwierdza, że w odniesieniu do oleju napędowego próg 25 % udziału w rynku, określony w pkt 68 wytycznych KPR, jest znacznie przekroczony. W związku z tym pomoc przyznana poprzez projekt inwestycyjny ma w założeniu subsydiować dominujący podmiot gospodarczy, umożliwiając mu utrzymanie i zwiększenie jego pozycji rynkowej. Będzie to miało poważny wpływ na konkurencję i pomoc w dużym stopniu zakłóci funkcjonowanie właściwych rynków.

(98) Podsumowując, konkurent nr 1 stwierdza, że pomoc stanowi pomoc operacyjną, która umacnia pozycję rynkową dominującego podmiotu gospodarczego na właściwych rynkach. Pomoc nie przyczynia się do wygenerowania żadnego efektu zachęty. Negatywne skutki pomocy pod każdym względem przewyższają ewentualne skutki pozytywne.

4.9.2. Uwagi przedstawione w pismach z dnia 15 września i 10 listopada 2010 r. (w odpowiedzi na pytania Komisji z dnia 5 sierpnia i 13 października 2010 r.)

(99) Podobne projekty inwestycyjne zostały zrealizowane w czterech rafineriach (La Rabida, Castellón, Cartagena i Bilbao) w takim samym celu, tj. w celu zwiększenia rentowności aktywów w wyniku instalacji nowych jednostek konwersji, które maksymalizują wydajność produkcji pośrednich produktów destylacji, ograniczają produkcję oleju opałowego oraz przetwarzają cięższe gatunki ropy naftowej. Konkurent nr 1 odnosi się również do podobnych projektów inwestycyjnych we Włoszech (rafinerie Sannazzaro i Taranto, zrealizowane przez ENI), w Niemczech (Bayernoil), na Litwie (Mazeikiu Nafta) oraz na Białorusi (Slavneft).

(100) Jeżeli chodzi o potencjalną, referencyjną stopę zwrotu dla takich inwestycji w tym sektorze, konkurent nr 1 stwierdza, że nie jest mu znany żaden poziom odniesienia: rentowność projektu inwestycyjnego zależy zazwyczaj m.in. od kosztu kapitału każdej spółki. Konkurent nr 1 uważa, że w okresie, w którym podjęto decyzję w sprawie projektu inwestycyjnego, zastępcza stopa zwrotu w sektorze rafineryjnym powinna wynosić co najmniej 10 %.

(101) Konkurent nr 1 odnosi się ogólnie do istnienia barier przywozowych w odniesieniu do właściwego rynku geograficznego. Jego zdaniem głównym problemem w Portugalii jest dominująca pozycja spółki Petrogal na rynku, która kontroluje 100 % zdolności przerobu w Portugalii, a tym samym najważniejsze terminale przywozowe i wywozowe. Ponadto konkurent nr 1 twierdzi, że Petrogal ma dominującą pozycję pod względem pojemności magazynowej produktów, którą niektóre niezależne źródła (30) oceniają na 90 % rynku. Dzięki temu spółka Petrogal osiąga udział w sprzedaży detalicznej w wysokości około 45 % oraz udział w sprzedaży niedetalicznej w wysokości 80 % rynku portugalskiego.

(102) Jeżeli chodzi o zapytanie Komisji o zaistnienie faktu odmowy możliwości skorzystania z pojemności magazynowej spółki Petrogal, konkurent nr 1 nie był w stanie opisać takiej sytuacji.

(103) Konkurent nr 1 uważa, że pojemność magazynowa w Portugalii jest ograniczona i że koszty magazynowania są wyższe w Portugalii niż w innych państwach, takich jak Hiszpania czy Włochy, w odniesieniu do podobnych obiektów lub operacji (w przybliżeniu o 25 % wyższe).

(104) Konkurent nr 1 uważa, że nie występują znaczące różnice między cenami przywożonego oleju napędowego a ceną oleju napędowego nabywanego od spółki Petrogal, ponieważ ceny są indeksowane względem cen międzynarodowych i doliczane są koszty logistyczne.

4.10. Uwagi konkurenta nr 2

4.10.1. Uwagi dotyczące decyzji o wszczęciu postępowania

(105) Konkurent nr 2 uważa, że projekt inwestycyjny zwiększy zdolność produkcyjną spółki Petrogal w zakresie oleju napędowego o około 2,5 mln ton, dzięki czemu Portugalia z małego importera przekształci się w dużego eksportera oleju napędowego.

(106) Konkurent nr 2 wyraża wątpliwości co do konieczności pomocy, ponieważ Petrogal jest własnością dużej spółki, należącej do ENI i kontrolowanej przez tę spółkę. Petrogal jest rentowną spółką, która zrealizowała znaczące inwestycje zarówno na wcześniejszych etapach łańcucha produkcji, tj. rafinacja w Brazylii i Angoli, jak i na etapach późniejszych w celu powiększenia swojej sieci dystrybucji w Hiszpanii. Petrogal cieszy się uprzywilejowaną pozycją w Portugalii, będąc właścicielem jedynych dwóch rafinerii.

(107) Petrogal jest zintegrowaną pionowo i zarazem największą spółką wprowadzającą produkty naftowe do obrotu w Portugalii oraz trzecim co do wielkości konkurentem na Półwyspie Iberyjskim.

(108) Konkurent nr 2 uważa, że pomoc państwa nie spełnia formalnych wymogów efektu zachęty pomocy, określonych w przepisach pkt 38 wytycznych KPR. Projekt inwestycyjny jako taki jest rentowną transakcją, która pozwala zrealizować średnio- i długoterminowe strategiczne cele spółki Petrogal, w związku z czym zostanie przeprowadzony niezależnie od okoliczności.

(109) Według konkurenta nr 2 projekt inwestycyjny przyczyni się do zaspokojenia coraz większego krajowego popytu na olej napędowy, pozwoli spółce Petrogal stać się eksporterem netto na inne rynki (na przykład rynek francuski i hiszpański) oraz zwiększy marżę rafineryjną spółki Petrogal.

(110) Konkurent nr 2 uważa, że konieczność pomocy należy ocenić na podstawie przepisów sekcji 2.3 komunikatu w sprawie szczegółowej oceny.

(111) Konkurent nr 2 nawiązuje do sprawozdania PFC Energy, o którym mowa w przypisie 31, w którym wspomniano, że projekt inwestycyjny spółki Petrogal był już faktem w 2006 r. Przedmiotowy projekt inwestycyjny można było zrealizować wyłącznie w gminach Matosinhos i Sines (nie dlatego, że są to obszary objęte pomocą, ale ponieważ rafinerie są tam zlokalizowane).

(112) Wreszcie konkurent nr 2 stwierdza, że z definicji nie wchodziła w grę żadna inna lokalizacja dla inwestycji w reorganizację istniejących rafinerii.

(113) Konkurent nr 2 przedstawił jedynie uwagi dotyczące oleju napędowego.

— Poziom loco rafineria

(114) Konkurent nr 2 wyjaśnia, że chociaż nie ma barier prawnych dla wywozu, jest on w dużej mierze uwarunkowany (jeżeli nie ograniczony) szeregiem czynników fizycznych (brak obiektów do składowania przywożonych produktów, ich lokalizacja i kwestie własności, ograniczenia sieci logistyki wtórnej) oraz czynnikami związanymi ze strukturą rynku (zdolność do ustalania cen loco rafineria).

— Poziom niedetaliczny

(115) Pozostałe portugalskie podmioty rynkowe przywożą 90 % całkowitego przywożonego oleju napędowego, w związku z czym napotykają oni poważne trudności, jak wspomniano w sprawozdaniu portugalskiego organu ds. konkurencji zatytułowanym „Relatório final sobre os sectores dos combustíveis líquidos e do gás engarrafado em Portugal” (31) („sprawozdanie organu”). Konkurent nr 2 uważa, że wszystkie wymienione czynniki sprawiają, iż rynek portugalski staje się bardziej zamknięty niż porównywalne rynki w innych państwach.

(116) Konkurent nr 2 sądzi, że przy ocenie właściwego rynku nie należy ograniczać się do poziomu loco fabryka, ale należy również uwzględnić kanały dystrybucji i sprzedaży (detaliczne i niedetaliczne). Projekt inwestycyjny zwiększy produkcję o 2,5 mln ton rocznie, przekształcając Portugalię w państwo o rocznej nadwyżce 1,6 mln ton oleju napędowego oraz 0,5 mln ton biodiesela rocznie z rafinerii Sines.

— Sprzedaż niedetaliczna i detaliczna

(117) Zgodnie ze sprawozdaniem organu ten poziom sprzedaży uznaje się za drugi poziom w systemie dystrybucji oleju napędowego. Cena oleju napędowego będzie uzależniona od ceny zakupu w rafinerii lub przywozu, do której dolicza się koszty transportu i magazynowania, oraz od marży sprzedaży.

(118) Konkurent nr 2 uważa, że Petrogal konkuruje również na poziomie dystrybucji, gdzie zyskuje wyraźną przewagę konkurencyjną: każda pomoc przyznana na obniżenie kosztów Petrogalu związanych z produkcją oleju napędowego wzmocni jego obecną dominującą pozycję na rynku portugalskim (51 % na rynku niedetalicznym i 37 % na rynku detalicznym).

(119) Konkurent nr 2 uważa, że właściwym rynkiem geograficznym powinien być co najwyżej rynek iberyjski. Rynek EOG mógłby być właściwym rynkiem geograficznym tylko wtedy, gdyby przywożony olej napędowy efektywnie konkurował z olejem napędowym rafinowanym w Portugalii (mianowicie zakładając, że nie istnieją żadne prawne ani ekonomiczne bariery wejścia).

(120) Pomoc dla przedmiotowej inwestycji wpłynie na konkurentów Petrogalu na rynku iberyjskim, ponieważ rafinerie zlokalizowane w Hiszpanii zrealizowały podobne inwestycje (o bardzo podobnych celach strategicznych) bez żadnej pomocy.

(121) Gdyby uznać sprzedaż niedetaliczną i detaliczną za część właściwego rynku produktów, udział Petrogalu w rynku krajowym i w rynkach lokalnych znacznie przekroczyłby próg 25 % określony w pkt 68 wytycznych KPR, w związku z czym pomoc nie powinna zostać przyznana.

(122) Konkurent nr 2 uważa, że po stronie podaży niedetaliczny rynek benzyny i oleju napędowego jest silnie skoncentrowany (cztery największe podmioty gospodarcze mają ponad 95 % udział w rynku), jak wskazał portugalski organ ds. konkurencji w swoim sprawozdaniu.

(123) Szacuje się, że udział Petrogalu w niedetalicznym rynku oleju napędowego w Portugalii w ujęciu realnym kształtuje się w przedziale od 35 % do 45 %. Konkurent nr 2 uważa, że przedmiotowy projekt inwestycyjny zwiększy zdolność produkcyjną Petrogalu o 2,5 Mt, co w połączeniu z innymi zrealizowanymi projektami spowoduje, że Petrogal będzie w stanie nie tylko zaspokoić popyt krajowy na portugalskim rynku oleju napędowego, ale również wywozić blisko 2 Mt oleju napędowego do sąsiednich państw (Hiszpanii i Francji).

4.10.2. Uwagi przedstawione w piśmie z dnia 10 września 2010 r. w odpowiedzi na wezwanie Komisji do udzielenia informacji z 4 sierpnia 2010 r.

(124) Konkurent nr 2 wskazuje, że na szczeblu sektorowym nie określono referencyjnej stopy zwrotu, ponieważ spółki ustalają własne stopy docelowe, które mogą się różnić w zależności od charakterystycznych cech poszczególnych projektów inwestycyjnych. Konkurent nr 2 podaje listę pięciu rafinerii, które zrealizowały podobne projekty inwestycyjne o łącznej wartości ponad 6 mld EUR bez pomocy państwa.

(125) Konkurent nr 2 wskazuje, że pojemność magazynowa i infrastruktura portowa są ograniczone. Dlatego też dostawy do Portugalii odbywają się w mniejszych ilościach, co prowadzi do większych kosztów dystrybucji, które mają wpływ na końcowe marże sprzedaży detalicznej i niedetalicznej.

(126) Jeżeli chodzi o zakłady magazynowania, konkurent nr 2 wskazuje, że instalacje są z reguły wykorzystywane przez właściciela (np. Petrogal) do jego własnych celów. W przypadku zakładów magazynowania należących do stron trzecich, dostępna jest niewielka powierzchnia magazynowa ze względu na istniejące kontrakty długoterminowe, które zostały już podpisane z innymi podmiotami gospodarczymi.

(127) Według konkurenta nr 2 Petrogal ma przewagę nad swoimi konkurentami w odniesieniu do ceny sprzedaży oleju napędowego szacowanej na około 3 do 5 USD/t ze względu na jego dominującą pozycję pod względem zakładów magazynowania.

5. UWAGI PORTUGALII

5.1. Uwagi dotyczące decyzji o wszczęciu postępowania

(128) Portugalia koryguje, że spotkanie między władzami portugalskimi a służbami Komisji odbyło się w dniu 11 marca 2009 r. Portugalia wyjaśnia, że projekt inwestycyjny nie dotyczy zastąpienia ani unowocześnienia; projekt ten zakłada przekształcenie, co oznacza faktyczną zmianę procesu przerobu w celu lepszego zaspokojenia coraz większego popytu na olej napędowy. Portugalia dodaje, że EBI zapewni finansowanie oraz że pomoc, w formie ulgi podatkowej, zostanie przyznana począwszy od 2011 r. Portugalia uważa również, że uznanie projektu inwestycyjnego za pomoc ad hoc nie powinno prowadzić do zaostrzenia zasad oceny. Co więcej, umowa dotycząca projektu inwestycyjnego i umowa o przyznaniu pomocy zawarte między Portugalią a beneficjentem są uzależnione od pozytywnej decyzji Komisji. Ponieważ obydwie umowy zostały już przedstawione Komisji na etapie zgłoszenia, Portugalia proponuje przekazanie pisma administracyjnego – z umową dotyczącą projektu inwestycyjnego i umową o przyznaniu pomocy, o których mowa na s. 8 decyzji o wszczęciu postępowania, w załączeniu do tego pisma – zawierającego informacje o wejściu tych umów w życie.

5.1.1. Uwagi dotyczące projektu inwestycyjnego

(129) Portugalia uważa, że projekt inwestycyjny stanowi inwestycję początkową, którą można sklasyfikować jako rozbudowę istniejącego zakładu lub zasadniczą zmianę procesu produkcji.

(130) Według Portugalii nowa instalacja destylacji próżniowej i nowa instalacja hydrokrakingu umożliwią produkcję większych ilości oleju napędowego, a tym samym dostosują produkcję oleju napędowego do potrzeb rynkowych. Takie dostosowanie nie jest możliwe przy istniejącej konfiguracji systemu przerobu, który jest bardzo mało elastyczny, jeżeli chodzi o przestawienie produkcji z benzyny na olej napędowy.

(131) Nowa instalacja destylacji próżniowej i nowa instalacja do krakowania wstępnego w rafinerii Matosinhos, nowa instalacja hydrokrakingu w rafinerii Sines oraz pierwotne, wcześniej istniejące instalacje rafineryjne będą funkcjonowały równocześnie. Dlatego też Portugalia uznaje projekt inwestycyjny za rozbudowę systemu produkcji przy zasadniczej zmianie procesu produkcji.

(132) Władze portugalskie wyjaśniają, że nowa konfiguracja procesu zwiększy komplementarność operacyjną i funkcjonalną między obydwoma rafineriami: olej napędowy wytwarzany metodą próżniową […] będzie transportowany z rafinerii Matosinhos do rafinerii Sines, a ciężka benzyna […] będzie przewożona z rafinerii Sines do rafinerii Matosinhos. Projekt inwestycyjny jest realizowany w zintegrowanym systemie przerobu: rafinerie Sines i Matosinhos są nieodłączne, w szczególności pod względem optymalizacji produkcji oleju napędowego. Niespełnione jest jedynie kryterium geograficzne („bezpośrednia bliskość geograficzna”). Rozdzielenie projektu inwestycyjnego na dwie części byłoby jednak sztucznym zabiegiem, ponieważ projekt jest technicznie, funkcjonalnie i strategicznie niepodzielny (32).

5.1.2. Uwagi dotyczące charakterystyki rynku i właściwych produktów

(133) Portugalia uważa, że właściwymi produktami są olej napędowy i ciężka benzyna, przy czym olej napędowy jako czynnik gospodarczy motywujący inwestycje oraz ciężka benzyna jako nieunikniony produkt uboczny produkcji w rafinerii Sines.

(134) Jeżeli chodzi o ciężką benzynę wytwarzaną przez przekształcone rafinerie, będzie ona wykorzystywana w kraju do produkcji węglowodorów aromatycznych przez Petrogal w rafinerii Matosinhos oraz zastąpi przywóz (który w 92 % pochodził spoza UE). Projekt inwestycyjny spowoduje wyłącznie zwiększenie produkcji ciężkiej benzyny w rafinerii Sines (o [200–250] kt rocznie) (33). Większa produkcja ciężkiej benzyny w rafinerii Sines zastąpi ilości obecnie przywożone do rafinerii Matosinhos i nie będzie sprzedawana stronom trzecim.

(135) Portugalia wyjaśniła, że żadne inwestycje w rafinerii Matosinhos nie dotyczą specjalistycznych jednostek przetwarzających ciężką benzynę w benzynę reformowaną, produkt pośredni służący do produkcji węglowodorów aromatycznych (mianowicie pochodnych benzyny ciężkiej), a następnie przetwarzających benzynę reformowaną w instalacji spółki Petrogal do produkcji węglowodorów aromatycznych, znajdującej się w rafinerii Matosinhos, w pochodne benzyny ciężkiej (które są sprzedawane na rynku po cenach rynkowych zakładom petrochemicznym drugiej generacji). Cena benzyny reformowanej naliczana dla zakładu produkcji węglowodorów aromatycznych pozostanie bez zmian, ponieważ jest ona indeksowana względem [10–20] % parytetu importowego ciężkiej benzyny oraz [80–90] % parytetu eksportowego benzyny.

(136) Portugalia uważa, że jej właściwy rynek krajowy jest otwarty, konkurencyjny i pozbawiony barier handlowych. Ceny oleju napędowego opierają się na cenie ropy naftowej i kosztach rafinacji. Rafinerie muszą konkurować z przywożonymi produktami. Według Portugalii właściwym rynkiem geograficznym jest Europa Północno-Zachodnia.

(137) W poprzednich decyzjach Komisji stwierdzono, że ciężka benzyna jest produktem znajdującym się w międzynarodowym obrocie oraz że właściwym rynkiem jest co najmniej Europa Zachodnia.

(138) Na poziomie grupy (nie włączając danych liczbowych ENI, ponieważ spółka nie prowadzi działalności związanej z przerobem ani sprzedażą detaliczną na rynku iberyjskim, zaś indeks Herfindahla-Hirschmanna wskazuje niski stopień koncentracji na szczeblu europejskim) udział w rynku nie przekracza 25 % na szczeblu regionalnym.

5.1.3. Uwagi dotyczące projektu w ramach strategii europejskiej, krajowej i regionalnej

(139) Portugalia podkreśla, że projekt inwestycyjny jest zgodny z celami strategicznymi na poziomie krajowym lub europejskim. Maksymalizacja produkcji oleju napędowego – szacowana na [1–3] Mt rocznie, począwszy od 2011 r. – pozwoli na lepsze wykorzystanie zdolności przetwórczych krajowego systemu rafinacji. Dzięki niej możliwe będzie lepsze dopasowanie podaży i popytu, przeciwdziałanie poważnemu deficytowi oleju napędowego oraz ograniczenie nadwyżek w produkcji benzyny.

(140) Według Portugalii projekt inwestycyjny zmniejszy zależność od przywozu rosyjskiego oleju napędowego, co stanowi cel przyjęty przez Komisję (w jej drugim strategicznym przeglądem sytuacji energetycznej: plan działania dotyczący bezpieczeństwa energetycznego i solidarności energetycznej UE, z 2008 r. (34)) i państwa członkowskie.

(141) Popyt na olej napędowy wzrósł i będzie się zwiększał w latach 2000–2025, ale rafinerie w swoim obecnym kształcie mogą tylko w niewielkim stopniu dostosować się do zmian popytu bez dużych inwestycji w reorganizację. W ramach inwestycji Petrogalu przewiduje się zwiększony popyt oraz ograniczenie uzależnienia od przywozu i związanego z tym ryzyka niedoboru dostaw.

(142) Projekt inwestycyjny będzie promował ograniczenie emisji do atmosfery, zaś efektywność energetyczna instalacji zostanie zoptymalizowana. Przewidywane środki racjonalizacji zużycia energii pozwolą na zmniejszenie obecnego zużycia energii w rafineriach o […] %.

(143) Kiedy rozpocznie się produkcja w zreorganizowanych rafineriach, przetwarzany ładunek będzie taki sam, ale przy znacznie wyższej zdolności konwersji, mniejszym zużyciu energii oraz ograniczeniu emisji.

(144) Według Portugalii wpływ na zanieczyszczenie powietrza ma istotne znaczenie, ponieważ projekt inwestycyjny zmniejszy emisje ze źródeł stacjonarnych (rafinerie), a tym samym przyczyni się do osiągnięcia regionalnych i krajowych celów dotyczących jakości powietrza.

(145) Na poziomie regionalnym znaczenie projektu inwestycyjnego uznaje się w zakresie, w jakim uwzględnia on również wprowadzenie gazu ziemnego do portfolio paliw rafinerii oraz zastąpienie obecnej siłowni parowej jednostką kogeneracji.

(146) Na szczeblu krajowym korzyści dla środowiska można ocenić pod względem wkładu w osiągnięcie celów wyznaczonych w programie krajowym na rzecz redukcji emisji zanieczyszczeń w postaci ditlenku siarki i tlenków azotu (35).

(147) Projekt inwestycyjny przyczyni się do poprawy jakości oleju napędowego, a w konsekwencji do ograniczenia emisji zanieczyszczeń z pojazdów. Projekt inwestycyjny będzie miał również pozytywny wpływ na czynniki biologiczne (flora i fauna) oraz na krajobraz.

5.1.4. Uwagi dotyczące wkładu w rozwój regionalny

(148) Portugalia podkreśla istotny wkład projektu inwestycyjnego w rozwój regionalny ze względu na jego lokalizację w dwóch regionach znajdujących się w niekorzystnym położeniu, które zmagają się z dużym bezrobociem. Obydwa regiony są obszarami kwalifikowalnymi na mocy art. 107 ust. 3 lit. a) Traktatu, w przypadku których standardowe pułapy pomocy regionalnej dla dużych przedsiębiorstw wynoszą 40 % (dla rafinerii Sines w regionie Alentejo) oraz 30 % (dla rafinerii Matosinhos w regionie Norte) zgodnie z portugalską mapą pomocy regionalnej. Obydwa regiony są objęte celem konwergencji (jak zdefiniowano w polityce regionalnej UE), zaś ich PKB na mieszkańca kształtuje się poniżej 75 % średniej europejskiej.

(149) Portugalia uważa, że rafinerie Sines i Matosinhos stanowią fundamentalne filary gospodarek regionalnych. Portugalia przewiduje, że projekt inwestycyjny będzie miał bardzo duży pozytywny wpływ na zatrudnienie oraz, bardziej ogólnie, na strukturę ekonomiczną regionów Norte i Alentejo.

(i) Rafineria Sines

(150) Rafineria Sines jest zlokalizowana w regionie Alentejo, którego PKB jest o 6 % niższy od średniej krajowej. Region ten charakteryzuje się ograniczoną liczbą przedsiębiorstw oraz brakiem nowoczesnych usług wsparcia rozwoju i innowacji. W trzecim kwartale 2009 r. stopa bezrobocia wynosiła 10,2 %, tj. 0,4 % powyżej średniej krajowej, a następnie wzrosła do 11,6 % w trzecim kwartale 2010 r. (0,7 % powyżej średniej krajowej).

(ii) Rafineria Matosinhos

(151) Rafineria Matosinhos jest zlokalizowana w dystrykcie Porto w regionie Norte. Region Norte jest obecnie najbiedniejszym regionem NUTS II (wspólna klasyfikacja jednostek terytorialnych do celów statystycznych) Portugalii z PKB na mieszkańca około 20 % poniżej średniej krajowej w 2008 r. Stopa wzrostu gospodarczego regionu jest niższa od średniej unijnej i krajowej; region boryka się z niskim poziomem wykwalifikowanych zasobów ludzkich. Stopa bezrobocia wzrosła z 11,6 % w trzecim kwartale 2009 r. do 13,2 % w tym samym kwartale 2010 r., co znacznie przekracza średnią krajową (odpowiednio 9,8 % w 2009 r. i 10,9 % w 2010 r.).

5.1.5. Miejsca pracy i szkolenia

(152) Zgodnie z szacunkami Portugalii na etapie funkcjonowania projekt inwestycyjny przyczyni się do utworzenia bezpośrednio 150 nowych miejsc pracy związanych z funkcjonowaniem jednostek przetwarzania w obydwu rafineriach.

(153) Stosunek wydatków inwestycyjnych do liczby bezpośrednio utworzonych miejsc pracy wskazuje, że sektor rafinacji jest bardzo kapitałochłonny. Ponadto sektor ten wymaga szkoleń specjalistycznych i zawodowych.

(154) Projekt inwestycyjny charakteryzuje się wysokim potencjałem w zakresie tworzenia pośrednich miejsc pracy, ponieważ nowe instalacje zwiększą stopień złożoności technologicznej rafinerii i będą wymagały większej liczby czynności konserwacyjnych. W wyniku polityki podwykonawstwa rafinerii nastąpi wzrost zapotrzebowania na świadczenie usług przez wyspecjalizowanych pracowników. Portugalia uważa, że „reorganizacja instalacji rafineryjnych będzie miała istotny wpływ na strukturę przemysłu krajowego, w szczególności w sektorze budowy maszyn, energii elektrycznej i budownictwa. Szacuje się, że w najintensywniejszym okresie budowy około 3 000 pracowników będzie zaangażowanych w budowę obydwu rafinerii” oraz „oczekuje się, że powstanie pośrednio 450 stałych miejsc pracy”. Te miejsca pracy wymagają wysokich kwalifikacji i są zazwyczaj opłacane powyżej średniej rynkowej; oczekuje się, że przyniosą wymierne skutki społeczne i gospodarcze dla lokalnej społeczności, w szczególności w gminie Sines.

(155) W odniesieniu do kwestii, czy stosunek trzech pośrednio stworzonych miejsc pracy na każde jedno bezpośrednio stworzone miejsce pracy przedstawiony dla projektu inwestycyjnego i zastosowana metodyka są uzasadnione, Portugalia odpowiedziała, że stosunek ten należy porównać ze stosunkami uzyskanymi dla innych projektów inwestycyjnych w tym samym sektorze. Jeżeli chodzi o dwa inne środki pomocy państwa zatwierdzone przez Komisję (decyzje Komisji nr 898/06 i nr 899/06 dotyczące odpowiednio projektów petrochemicznych Repsol Polimeros i Artensa) (36), Portugalia uważa, że stosunek bezpośrednio stworzonych do pośrednio stworzonych miejsc pracy zaproponowany dla przedmiotowego projektu inwestycyjnego jest bardziej konserwatywny i realistyczny niż stosunek obliczony dla projektu Repsol Polimeros (15 pośrednio stworzonych miejsc pracy na każde bezpośrednio stworzone miejsce pracy), mimo że obydwa projekty są inwestycjami prowadzonymi na terenach poprzemysłowych. Portugalia zauważyła również, że kwoty dla projektu inwestycyjnego są zbliżone do kwot dotyczących projektu Artensa, który jest inwestycją prowadzoną od podstaw na terenie niezagospodarowanym. Portugalia bierze również pod uwagę ustalony przez HSB Solomon Associates LLC poziom odniesienia dotyczący przemysłu naftowego, tj. PEI (Personnel Efficiency Index). Jest to wskaźnik liczby godzin przepracowanych na wskaźnik EDC (Equivalent Distillation Capacity), czyli – ogólnie mówiąc – liczby utworzonych miejsc pracy przypadających na jedną przetworzoną baryłkę ropy. W najnowszym dostępnym raporcie (dane liczbowe za 2008 r.) beneficjent przedstawił wskaźnik globalny wynoszący [50–70], który porównuje się ze średnią z badania wynoszącą 113,7 oraz ze średnią dla Europy Południowej i Środkowej w wysokości 206,8. Odzwierciedla to liczbę pracowników wewnętrznych rafinerii, [ ]; oraz istnienie grupy działań wspierających opartych na usługach zewnętrznych, które są świadczone w sposób stały. Portugalia uważa, że to korzystanie z usług zewnętrznych zapewnia pośrednie tworzenie miejsc pracy i uzasadnia oczekiwanie wyższego stosunku pośrednio stworzonych miejsc pracy do bezpośrednio stworzonych miejsc pracy niż w przypadku projektu Artensa. W związku z tym Portugalia stwierdza, że w porównaniu z decyzjami Komisji opisanymi w niniejszym motywie w przypadku projektu Repsol Polimeros strategię tę posunięto do skrajności (minimalne wykorzystanie zasobów wewnętrznych i maksymalne wykorzystanie zasobów zewnętrznych). Projekt Artensa jest przykładem odwrotnego podejścia, mianowicie równowagi w wykorzystaniu zasobów wewnętrznych i zewnętrznych. Portugalia uważa, że proponowany stosunek 3:1 jest zgodny ze stosunkiem dla przemysłu rafineryjnego i prawidłowo odzwierciedla stopień zlecania działań spółki Petrogal na zewnątrz (np. w obszarze konserwacji).

(156) W przedstawionych później uwagach Portugalia dodatkowo uzasadnia to stwierdzenie, cytując nowszy dokument (37) wydany przez Komisję, który – zdaniem Portugalii – wskazywałby na stosunek w przedziale od 4:1 do 6:1: „zatem ponieważ bezpośrednie zatrudnienie w przemyśle znajduje zaledwie 100 000 osób w UE, można uznać, że nawet od 400 000 do 600 000 miejsc pracy jest bezpośrednio uzależnionych od unijnego przemysłu rafineryjnego”. W tym samym dokumencie, o którym mowa w przypisie 41, wspomniano o „kolejnych 600 000 miejsc pracy w logistyce i marketingu”, co pozwoliłoby na uzyskanie stosunku nawet 12:1.

(157) Na etapie formalnego dochodzenia w kolejnym dokumencie (analiza kosztów i korzyści) przekazanym Komisji Portugalia podaje liczbę miejsc pracy ochronionych dzięki projektowi inwestycyjnemu, ponieważ oczywiste jest, że w przypadku alternatywnego scenariusza braku inwestycji spółka Petrogal wprowadziłaby pewne środki restrukturyzacyjne, w tym ograniczenie liczby personelu. Gdyby projekt inwestycyjny nie został zrealizowany, nastąpiłaby „utrata 1 240 miejsc pracy ogółem: 150 bezpośrednio stworzonych miejsc pracy + 450 pośrednio stworzonych miejsc pracy (bezpośredni rezultat projektu) oprócz szacowanej utraty 160 bezpośrednio stworzonych miejsc pracy + 480 pośrednio stworzonych miejsc pracy z powodu środków redukcji kosztów, które zostałyby wdrożone w reakcji na obniżone marże rafineryjne dla rafinerii w ich obecnym kształcie”.

(158) Portugalia podkreśla, że w projekt inwestycyjny zaangażowani będą głównie wykwalifikowani pracownicy, otrzymujący [ ] średniego wynagrodzenia na właściwym rynku lokalnym. Wynikające z tego skutki społeczno-gospodarcze dla lokalnej społeczności przyczynią się do rozwoju przedsiębiorczości i innych form działalności. Projekt inwestycyjny będzie miał zatem korzystny wpływ na tworzenie i odnawianie infrastruktury i obiektów w dystrykcie Porto i gminie Sines, zapewniając tym regionom warunki niezbędne do osiągnięcia nowego etapu pod względem jakości życia i konkurencyjności.

(159) W swojej odpowiedzi Portugalia podkreśla również, że „na etapie budowy projekt będzie miał znaczny wpływ na strukturę przemysłu krajowego, na promowanie tworzenia i rozwoju lokalnej przedsiębiorczości. Po osiągnięciu pełnej zdolności operacyjnej projekt będzie zachętą do powstawania nowych przedsiębiorstw związanych z konserwacją, a tym samym będzie w dalszym ciągu umacniał dynamikę rozwoju regionu. też związku z tym „dzięki tej inicjatywie spółka Petrogal pomoże w zrównoważeniu konkurencyjności regionów słabiej rozwiniętych ze średnią krajową. Ponadto projekt pozytywnie wpłynie na przedsiębiorczość w rejonie Alentejo oraz na jej ekspozycję na rynki zagraniczne”.

(160) Ponadto oczekuje się, że poprzez zwiększenie przepływu surowców i wyrobów gotowych między obydwoma rafineriami projekt przyniesie bardzo pozytywne skutki dla infrastruktury portowej w Sines i Leixões (38) w postaci znacznego wzrostu ich aktywności i wykorzystania, a tym samym również zysków z działalności operacyjnej.

(161) Portugalia zauważa wreszcie, że spółka Petrogal zakłada co najmniej 30-letni okres eksploatacji projektu inwestycyjnego, co wskazuje na długoterminowe zobowiązanie dotyczące realizacji celów regionalnych, krajowych i europejskich.

(162) Projekt inwestycyjny przyczyni się również do zwiększenia potencjału regionalnego kapitału ludzkiego. Aby przeszkolić pracowników uczestniczących w projekcie inwestycyjnym, zarówno nowo zatrudnionych, jak i już pracujących, utworzone zostaną struktury kwalifikacji i szkoleń zawodowych, we współpracy z uczelnią techniczną w Alentejo Litoral (39), w centrum biznesowym strefy przemysłu i logistyki w Sines (40) (ZILS).

(163) Jeżeli chodzi o powiązania z projektami badawczo-rozwojowymi oraz współpracę z uniwersytetami, Portugalia zaznacza, że obydwie rafinerie reprezentują ośrodki rozwoju regionalnego w zakresie badań i szkoleń. Według Portugalii projekt będzie miał pozytywny wpływ oraz potencjał w zakresie przyciągania nowych umów między spółką Petrogal a ośrodkami edukacyjnymi w obszarze nauk ścisłych i inżynierii.

(164) Portugalia komentuje stosunek wielkości inwestycji do liczby utworzonych miejsc pracy, który wskazywałby na całkowitą zasadność proporcji, w szczególności zważywszy na fakt, że sektor rafinacji jest bardzo kapitałochłonny i wymaga wysoko wykwalifikowanej siły roboczej oraz dużych nakładów inwestycyjnych na przeszkolenie wykwalifikowanych pracowników. Podobnie wysokie stosunki kwoty pomocy do tworzonych miejsca pracy zostały zatwierdzone przez Komisję w przypadku projektów petrochemicznych Repsol Polimeros i Artensa (41).

(165) W odpowiedzi na wezwanie Komisji do sporządzenia analizy kosztów i korzyści oraz wyceny projektu porównywalnych z tymi wymaganymi w przypadku dużych projektów współfinansowanych z funduszy strukturalnych (42) Portugalia przedłożyła dokument, którego głównym celem było ilościowe przedstawienie korzyści społecznych i gospodarczych związanych z realizacją projektu inwestycyjnego. W dokumencie wskazano skutki gospodarcze wynikające z pozytywnego wpływu inwestycji, takie jak: należny podatek w związku z projektem; bezpośrednie zatrudnienie (podatki); pośrednie zatrudnienie (podatki); uniknięcie pomocy z tytułu bezrobocia; podatek konsumpcyjny (VAT); ograniczenie emisji CO2 w sektorach transportu i przemysłu; uniknięcie odsetek od zadłużenia zewnętrznego rządu portugalskiego; fracht i składowe (podatki); dodatkowe przychody dla portu w Leixões; oraz wsparcie rozwoju społeczności lokalnej.

(166) Korzyści wynikające lokalnie z projektu inwestycyjnego obejmują podatek konsumpcyjny (VAT), dodatkowe przychody dla portu w Leixões oraz wsparcie rozwoju społeczności lokalnej (o wartości ogółem 49 mln EUR w wartości bieżącej netto), natomiast pozostałe korzyści należy uznać za dobro ogólnokrajowe (o wartości ogółem 454 mln EUR w wartości bieżącej netto), przynoszące korzyść dla całej gospodarki krajowej, dzięki czemu można je tylko częściowo przypisać odnośnym regionom. Zakładając, że to dobro ogólnokrajowe proporcjonalnie rozkłada się na wszystkie regiony Portugalii zgodnie z ich znaczeniem gospodarczym, jako że w 2007 r. udział regionów Norte i Alentejo w krajowym PKB Portugalii wynosił 34,8 %, całkowita korzyść w skali lokalnej (o wartości 195 mln EUR w wartości bieżącej netto) w znacznej mierze przekracza koszt pomocy przyznanej dla projektu inwestycyjnego (o wartości 121 mln EUR w wartości bieżącej netto).

5.1.6. Uwagi dotyczące konieczności pomocy

(167) Portugalia zaznaczyła, że pomoc skutecznie i zdecydowanie przyczyniła się do podjęcia przez Petrogal decyzji o inwestycji, ponieważ była ona konieczna do zapewnienia rentowności projektu. W dniu 5 marca 2008 r. zarząd grupy Galp zatwierdził projekt inwestycyjny, otrzymawszy od organów krajowych pismo o kwalifikowalności, wydane w dniu 23 stycznia 2007 r. Pierwsze zobowiązanie do zamówienia urządzeń datuje się na dzień 14 marca 2008 r., tj. po podpisaniu umów o przyznaniu pomocy z rządem portugalskim w dniu 10 marca 2008 r.

(168) Bez pomocy projekt inwestycyjny nie zostałby wdrożony, ponieważ jego rentowność nie zostałaby uzasadniona.

(169) W 2001 r. zarząd grupy Galp zrezygnował z realizacji wcześniejszego planu modernizacji rafinerii Matosinhos, ponieważ wskaźnik zwrotu z kapitału zaangażowanego w projekt (ROCE) był niższy od średniego ważonego kosztu kapitału (WACC) grupy Galp Energia dla jej sektora rafineryjnego.

(170) W 2005 r. zarząd grupy Galp rozważył strategiczną możliwość podjęcia realizacji projektu przekształcenia obydwu rafinerii. Po wewnętrznym przeanalizowaniu alternatywnych projektów inwestycyjnych w marcu 2008 r. przedłożono zarządowi do zatwierdzenia projekt przekształcenia rafinerii Sines i Matosinhos. Wewnętrzną stopę zwrotu związaną z analizowaną inwestycją [ ] mln EUR obliczono na [8–10] % bez żadnych zachęt, tj. [ ] p.p. powyżej wskaźnika WACC grupy Galp Energia dla działalności rafineryjnej (ustalonego na poziomie [7–9] %).

(171) Decyzja podjęta przez zarząd grupy Galp w marcu 2008 r. opierała się na poniższej analizie wrażliwości wewnętrznej stopy zwroty projektu inwestycyjnego: Tabela 3 Z pomocą Wartość bieżąca netto [100–150] mln EUR Stopa zwrotu/Wewnętrzna stopa zwrotu [9–11] % Bez pomocy Wartość bieżąca netto [1–50] mln EUR Stopa zwrotu/Wewnętrzna stopa zwrotu [8–10] % Źródło: GALP

(172) Zgodnie z wynikami obrad Komitetu Wykonawczego grupy Galp Energia przeprowadzonych w dniu 10 stycznia 2008 r. WACC i wewnętrzna wymagana stopa zwrotu (premia z tytułu ryzyka dodawana do kosztu kapitału (43)) dla obszaru dostaw, rafinacji i logistyki wynosiły odpowiednio [7–9] % i [10–12] %.

(173) Portugalia wskazała, że zarówno WACC, jak i wewnętrzna wymagana stopa zwrotu ustalone przez grupę Galp Energia były zgodne ze standardową praktyką w sektorze rafineryjnym oraz że stosowanie tych kryteriów ekonomicznych jest powszechnie akceptowane przez wszystkie duże spółki w sektorze. Na poparcie tych twierdzeń Portugalia przedstawiła Komisji tabelę opracowaną przez Citigroup, Bloomberg oraz Broker Research w 2010 r., zawierającą porównanie WACC znaczących spółek prowadzących działalność w sektorze.

(174) Portugalia utrzymuje, że decyzja inwestycyjna była i jest spójna z praktyką i normalnymi wymaganiami w zakresie rentowności, których beneficjent wymaga w przypadku wszystkich swoich projektów. Dodatkowym kryterium stosowanym do oceny rentowności, poza koncepcją WACC, jest wymagana stopa zwrotu. Przewidywania dotyczące przyszłych przepływów pieniężnych zasadniczo nie są nieomylne. Zawsze istnieje niepewność (ryzyko) związana z prognozą przepływów pieniężnych – im bardziej są one oddalone w czasie, tym większa szansa, że szacunki są przybliżone i zawierają błędy. Najpowszechniejszym sposobem radzenia sobie z niepewnością jest dodanie premii z tytułu ryzyka do kosztu kapitału (WACC) oraz wykorzystanie otrzymanego wskaźnika jako minimalnej stopy rentowności wymaganej w odniesieniu do inwestycji (wymagana stopa zwrotu). Różnica między wartością wymaganej stopy zwrotu a wartością WACC jest zatem dodatkowym zyskiem oczekiwanym przy podejmowaniu decyzji o dokonaniu inwestycji, ponieważ oznacza ona akceptację dodatkowego ryzyka związanego z przewidywanymi przepływami pieniężnymi. Portugalia oświadczyła, że wymagana stopa zwrotu jest uwzględniana przez grupę Galp Energia w analizie i podejmowaniu decyzji w sprawie projektów inwestycyjnych począwszy od 2002 r. Ustalono wówczas, tj. w 2002 r., że wymagana stopa zwrotu mająca zastosowanie do projektów będzie wynosiła WACC plus spread wynoszący [1–5] punktów procentowych (p.p.). W 2006 r. grupa Galp Energia postanowiła nieco zmienić sposób obliczania wymaganej stopy zwrotu, mianowicie zamiast dodawać [1–5] punktów procentowych do WACC, zdecydowano się zwiększyć WACC o [10–50] % (WACC2006 + wymagana stopa zwrotu2006 = [1,1–1,5] x WACC2006). Te nowe kryterium było rezultatem wewnętrznych obliczeń, z których wynikało, że z uwagi na różne poziomy WACC w różnych sektorach działalności zastosowanie wartości procentowej do podstawy wydaje się bardziej odpowiednie i spójne niż stosowanie wartości bezwzględnej. Jako dodatkowe wyjaśnienie Portugalia przedstawiła Komisji różne WACC i wymagane stopy zwrotu stosowane przez grupę Galp Energia w latach 2002–2006 dla każdego sektora działalności: dostawa i rafinacja, wprowadzanie do obrotu produktów naftowych, poszukiwanie i produkcja, gaz i energia.

(175) Portugalia utrzymywała, że zgodnie z międzynarodowymi zasadami dla projektów tego typu, ze względu na wciąż wysoki poziom zmian inwestycji na etapie przedinwestycyjnym (FEED), zarząd grupy Galp stwierdził, że projekt o takim znaczeniu, którego stopa zwrotu jest tak bardzo zbliżona do WACC, nie jest opłacalny oraz że może z dużym prawdopodobieństwem przynieść zwrot niższy od wartości odniesienia.

(176) Biorąc jednak pod uwagę przyznanie zachęty podatkowej dla projektu inwestycyjnego, zwrot z tego projektu wyniósłby [9–11] %, co w świetle strategicznego charakteru projektu inwestycyjnego zostało uznane za akceptowalne minimum dla rozpoczęcia i zatwierdzenia realizacji zobowiązań przez dostawców sprzętu.

(177) Portugalia przedstawiła wykaz alternatywnych projektów inwestycyjnych, których realizacji spółka Petrogal mogła się podjąć w chwili podejmowania decyzji o zrealizowaniu przedmiotowego projektu inwestycyjnego. Ze względu na ograniczone dostępne środki finansowe na nowe inwestycje kilka obszarów działalności grupy Galp Energia konkuruje ze sobą o ich zdobycie i polityka selekcji jest bardzo surowa.

(178) Gdyby jednak umowa o przyznaniu pomocy nie została podpisana z państwem portugalskim, a projekt inwestycyjny nie został zrealizowany, nieuchronnie ucierpiałaby na tym konkurencyjność obydwu rafinerii. Zdaniem Portugalii, gdyby projekt inwestycyjny nie został zrealizowany, wykorzystanie mocy rafinerii zostałoby ograniczone do [80–90] % w odpowiedzi na zniżkową tendencję rynkową w zakresie popytu na benzynę i olej opałowy (ponieważ zgodnie z wynikami badań przewiduje się znaczny spadek popytu w latach 2008–2020 przy ograniczeniach rzędu [20–30] % i [40–50] %). Rafinerie utrzymałyby tylko bardzo ograniczoną marżę rafineryjną. Aby załagodzić tę sytuację, konieczne byłoby wdrożenie drastycznego programu restrukturyzacji obejmującego redukcję zatrudnienia.

(179) Ponieważ Komisja miała wątpliwości, czy przy podejmowaniu decyzji zarząd grupy Galp wziął pod uwagę zmiany w otoczeniu biznesowym, wezwano Portugalię do przedstawienia szczegółowej analizy alternatywnego scenariusza zakładającego brak projektu inwestycyjnego. W tym celu poproszono Portugalię o przedstawienie wewnętrznej stopy zwrotu projektu inwestycyjnego z uwzględnieniem potencjalnej rentowności rafinerii w sytuacji, gdyby projekt inwestycyjny nie został zrealizowany, oraz z uwzględnieniem obniżenia marży rafineryjnych.

(180) Alternatywny scenariusz Portugalii podsumowano w tabeli 4: Tabela 4 Opracowanie „business case” Nowa końcowa wartość inwestycji Z pomocą Wartość bieżąca netto [200–250] mln EUR [150–200] mln EUR Stopa zwrotu/Wewnętrzna stopa zwrotu [10–12] % [10–12] % Bez pomocy Wartość bieżąca netto [100–150] mln EUR [100–150] mln EUR Stopa zwrotu/Wewnętrzna stopa zwrotu [9–11] % [9–11] %

(181) Według Portugalii „fakt, że projekt może mieć bardzo istotne, a nawet strategiczne znaczenie dla spółki, nie oznacza, że jest to jedyny lub niekwestionowany projekt, jeżeli wewnętrzna stopa wzrostu nie jest na tyle wysoka, aby spełnić minimalne dopuszczalne wymagania” (tak jak to miało miejsce w 2001 r.).

5.2. Przedstawione przez Portugalię spostrzeżenia dotyczące uwag stron trzecich

(182) Portugalia podkreśla wysoki poziom udziału różnych podmiotów (gmin, związków i stowarzyszeń sektorowych i branżowych) oraz wymienia wszystkie uwagi na poparcie wartości projektu inwestycyjnego pod względem rozwoju regionalnego i efektywności energetycznej.

5.2.1. Spostrzeżenia dotyczące uwag konkurentów nr 1 i nr 2

(183) W uzupełnieniu do uwag z dnia 21 stycznia 2010 r. Portugalia wyjaśnia, że rynek obrotu próżniowym olejem gazowym jest bardzo zmienny i nie zapewnia wymaganych, stabilnych dostaw próżniowego oleju gazowego, który jest potrzebny jako materiał wsadowy do instalacji hydrokrakingu takiej wielkości, jak instalacja w Sines. Jeżeli chodzi o produkcję pozostałości z hydrokrakingu, Portugalia potwierdza, że jest ona praktycznie znikoma, ponieważ instalacja będzie wykorzystywać technologię isocrackingu.

(184) Portugalia powtarza, że projekt inwestycyjny będzie stymulował rozwój regionalny w regionach znajdujących się w niekorzystnym położeniu (tworzenie i utrzymanie miejsc pracy, szkolenie pracowników, korzyści skali, transfery technologii, skutki uboczne na innych rynkach itp.) pomimo jego lokalizacji w istniejących wcześniej rafineriach; punkt ten potwierdzają wszystkie otrzymane pozytywne uwagi. Portugalia podkreśla również strategiczne znaczenie i wartość środowiskową projektu inwestycyjnego, odrzucając tym samym uwagi, że jest jedynie korzyścią w skali regionalnej jest zatrudnienie.

(185) W odniesieniu do tabeli przygotowanej przez konkurenta nr 1 będącego stroną trzecią, w której porównano stosunek „kwoty pomocy do utworzonych miejsc pracy” w innych projektach z udziałem pomocy regionalnej ad hoc (zob. motyw 89), Portugalia wskazała, że tabela nie uwzględnia innych projektów w przemyśle rafineryjnym ani w żadnych innych kapitałochłonnych branżach. Z tego względu nie można porównywać przedmiotowego projektu inwestycyjnego z projektami przedstawionymi w tabeli; należy go natomiast porównywać z pomocą udzielaną dla dużych projektów inwestycyjnych w tym samym sektorze gospodarki (zob. decyzje Komisji z dnia 10 lipca 2007 r. w sprawie pomocy państwa nr 898/06 – Repsol Polimeros oraz z dnia 10 lipca 2007 r. w sprawie pomocy państwa nr 899/06 – Artensa (Artenius) – Produção e Comercialização de Ácido Tereftálico Purificado e Produtos Conexos, SA, gdzie stosunek „kwota pomocy/utworzone miejsca pracy” mieściłby się w zakresie porównywalnym z projektem spółki Petrogal).

(186) Podobnie, jeżeli się porówna stosunek „pośrednio stworzone miejsca pracy/bezpośrednio stworzone miejsca pracy” z porównywalnymi projektami (takimi jak projekty, o których mowa w motywie 185), otrzymane dane liczbowe będą porównywalne.

(187) Portugalia powtarza, że zarząd grupy Galp zatwierdził projekt inwestycyjny w marcu 2008 r. po otrzymaniu – w styczniu 2007 r. – pisemnego potwierdzenia od władz portugalskich, że projekt inwestycyjny kwalifikuje się do pomocy. Dlatego też warunkowo (konieczna była przede wszystkim zgoda Komisji) przyznano pomoc przed rozpoczęciem prac. Pierwsze zamówienie wiążące miało miejsce w marcu 2008 r. po podpisaniu przez spółkę Petrogal umów o przyznaniu pomocy.

(188) Portugalia odrzuca twierdzenie strony trzeciej, jakoby spółka Petrogal podjęła decyzję o rozpoczęciu projektu inwestycyjnego już w 2006 r.

(189) Portugalia przyznaje, że przed podjęciem ostatecznej decyzji przeprowadzono studia wykonalności. O ile takie informacje są absolutnie potrzebne zarządowi grupy Galp do podjęcia decyzji, nie oznacza to, że zarząd grupy Galp podjął już decyzję.

(190) Portugalia zapewnia, że projekt inwestycyjny nie zostałby wdrożony bez pomocy.

(191) Portugalia wyjaśnia, że wewnętrzna stopa zwrotu projektu była niewystarczająca w porównaniu z podjętym ryzykiem i atrakcyjnością innych projektów ([ ]), które mają kluczowe znaczenie dla rozwoju grupy Galp Energia. Prowadzi to do wniosku, że projekt inwestycyjny nie zostałby zrealizowany bez pomocy.

(192) Portugalia wnioskuje z uwag otrzymanych od stron trzecich, że właściwym rynkiem geograficznym nie jest rynek portugalski, ale co najmniej rynek iberyjski.

(193) Portugalia precyzuje, że udział spółki Petrogal w rynku oleju napędowego (na poziomie loco rafineria, niedetalicznym i detalicznym) nigdy nie przekroczy 25 %, jeżeli właściwym rynkiem geograficznym będzie półwysep iberyjski lub jeszcze szerszy rynek.

(194) Portugalia podkreśla, że w żadnym razie projekt inwestycyjny nie będzie miał wpływu na niedetaliczny i detaliczny rynek oleju napędowego, ponieważ cena na poziomie loco rafineria jest ustalana na warunkach rynkowych, a spółka Petrogal odwzorowuje ceny wyznaczane przez inne przedsiębiorstwa. Gdyby było inaczej, klienci spółki Petrogal mogliby z łatwością zacząć korzystać z przywozu, ponieważ – zdaniem Portugalii – nie istnieją żadne przeszkody (techniczne, taryfowe, logistyczne (44) itd.) dla przywozu oleju napędowego z innych państw członkowskich. Portugalskie wymogi dotyczące przywozu są zgodne z wymogami unijnymi.

(195) Portugalia przedstawiła łączne dane liczbowe dotyczące przywozu (drogą morską i lądową) oleju napędowego do Portugalii. Tabela 5 Przywóz i wywóz oleju napędowego Rok 2006 2007 2008 2009 PRZYWÓZ Ogółem (kt) 638 776 1 011 1 478 Petrogal [ ] [ ] [ ] [ ] Pozostałe [ ] [ ] [ ] [ ] WYWÓZ Ogółem (kt) 314 192 164 95 Petrogal [ ] [ ] [ ] [ ] Pozostałe [ ] [ ] [ ] [ ] Źródło: Dane DGEG (kursywą) i Petrogal.

(196) Ponadto Portugalia dysponuje wystarczającą pojemnością magazynową; Portugalia przedstawiła dane wskazujące, że różne podmioty gospodarcze przyjęły różne opcje strategiczne (inwestowanie w pojemność magazynową lub leasing obiektów) oraz że obydwa warianty są możliwe do zrealizowania i opłacalne. Główne podmioty gospodarcze nie zwiększyły swojej pojemności magazynowej, pomimo możliwości, które pojawiły się na rynku, co sugeruje, że ich zasoby magazynowe są wystarczające z punktu widzenia prowadzonej działalności w zakresie wprowadzania produktów do obrotu. Portugalia wskazuje na ciągły wzrost przywozu oleju napędowego ogółem, jak również na niewielki spadek wywozu. Wynika to z ciągłego rozwoju rynku i coraz większego deficytu lokalnych zdolności produkcyjnych. Dane liczbowe za 2009 r. odzwierciedlają jednak wpływ wypadku, który miał miejsce w rafinerii Sines i który na kilka tygodni ograniczył funkcjonowanie rafinerii i produkcję. Podmioty gospodarcze musiały zwiększyć przywóz tamtego roku, co zarazem dowiodło istnienia alternatywnych możliwości dostaw.

(197) Przywóz oleju napędowego do Portugalii w 2009 r. stanowił 27,2 % całkowitego zużycia oleju napędowego w tym roku. W poprzednich latach średni przywóz oleju napędowego w stosunku do rocznego zużycia oleju napędowego w Portugalii (około 5,4 Mt) wynosił około 14 %.

(198) W związku z tym Portugalia uważa portugalski rynek oleju napędowego za rynek otwarty i konkurencyjny, na którym handel jest ułatwiony, zaś ceny opierają się na cenie ropy naftowej, kosztach rafinacji i są określane przez alternatywę jaką jest przywóz po cenach Platts.

(199) Jeżeli chodzi o ciężką benzynę, Portugalia uważa, że właściwym rynkiem jest co najmniej EOG, ponieważ ciężka benzyna jest produktem znajdującym się w obrocie międzynarodowym.

6. OCENA ŚRODKA POMOCY

6.1. Istnienie pomocy państwa

(200) Zgodnie z art. 107 ust. 1 Traktatu z zastrzeżeniem innych postanowień przewidzianych w Traktacie wszelka pomoc przyznawana przez państwo członkowskie lub przy użyciu zasobów państwowych w jakiejkolwiek formie, która zakłóca lub grozi zakłóceniem konkurencji poprzez sprzyjanie niektórym przedsiębiorstwom lub produkcji niektórych towarów, jest niezgodna ze wspólnym rynkiem w zakresie, w jakim wpływa na wymianę handlową między państwami członkowskimi.

(201) Przyznana przez Portugalię pomoc na rzecz Petrogal będzie miała formę ulgi podatkowej. Wsparcie to można więc uznać za udzielone przez państwo członkowskie i przy użyciu zasobów państwowych w rozumieniu art. 107 ust. 1 Traktatu.

(202) Pomoc przyznaje się jednemu przedsiębiorstwu, Petrogal, a więc ma ona charakter selektywny.

(203) Pomoc przyznaje się na realizację inwestycji skutkującej zwiększeniem produkcji oleju napędowego i ciężkiej benzyny. Ponieważ produkty te są przedmiotem wymiany handlowej między państwami członkowskimi, istnieje prawdopodobieństwo, że przedmiotowy środek wpływa na wymianę handlową między państwami członkowskimi. Pomoc przyznana przedsiębiorstwu Petrogal zwolni je z kosztów, które normalnie musiałoby ponieść samo. W związku z tym przedsiębiorstwo Petrogal odniesie korzyść gospodarczą w stosunku do swoich konkurentów. Sprzyjając w ten sposób przedsiębiorstwu Petrogal i prowadzonej przez nie produkcji, pomoc zakłóca lub grozi zakłóceniem konkurencji.

(204) W związku z tym Komisja uważa, że pomoc ta stanowi pomoc państwa w rozumieniu art. 107 ust. 1 Traktatu.

(205) Po ustaleniu, że przedmiotowa pomoc stanowi pomoc państwa w rozumieniu art. 107 ust. 1 Traktatu, konieczne jest rozważenie, czy środek ten można uznać za zgodny rynkiem wewnętrznym.

6.2. Zgodność środka pomocy z prawem

(206) Zgłaszając pomoc przed jej wprowadzeniem w życie, Portugalia spełniła obowiązek dotyczący zgłoszenia wynikający z art. 108 ust. 3 Traktatu.

6.3. Podstawa prawna oceny

(207) Ponieważ celem pomocy jest promocja rozwoju regionalnego, podstawą oceny zgodności pomocy z rynkiem wewnętrznym są wytyczne KPR oraz, w szczególności, przepisy sekcji 4.3 tych wytycznych dotyczące dużych projektów inwestycyjnych, a także kryteria dotyczące szczegółowej oceny pomocy regionalnej dla dużych projektów inwestycyjnych określone w komunikacie w sprawie szczegółowej oceny, chyba że formalne postępowanie wykaże, że progi określone w pkt 68 lit. a) („test udziału w rynku”) i w pkt 68 lit. b) („testy wzrostu zdolności produkcyjnych i wydajności rynkowej”) wytycznych KPR nie zostały przekroczone.

(208) Komisja musi przeprowadzić ocenę trójetapowo: — po pierwsze, musi dokonać oceny zgodności z ogólnymi przepisami wytycznych KPR, — po drugie, musi sprawdzić, czy test udziału w rynku i testy wzrostu zdolności produkcyjnych i wydajności rynkowej określone w pkt 68 lit. a) i b) (zwane dalej „testami określonymi w pkt 68 lit. a) i b)”) na pewno nie dają wyniku pozytywnego, — po trzecie, w zależności od wyniku oceny przeprowadzonej w drugim etapie, może przystąpić do szczegółowej oceny.

6.4. Zgodność z ogólnymi przepisami wytycznych KPR – weryfikacja wątpliwości przedstawionych w decyzji o wszczęciu postępowania

(209) Komisja sprawdziła, czy przyznana pomoc jest zgodna z ogólnymi przepisami wytycznych KPR. W wyniku tej oceny sformułowano następujące wnioski:

(210) W decyzji o wszczęciu postępowania Komisja wyraziła wątpliwości co do tego, czy przedmiotowy projekt inwestycyjny jest inwestycją początkową, czy też mógłby zostać uznany za inwestycję odtworzeniową.

(211) Komisja uwzględniła uwagi Portugalii przedstawione w motywach 130 i 131, zgodnie z którymi inwestycje skutkowały rozbudową istniejącego zakładu i zasadniczą zmianą dotyczącą całościowego procesu produkcyjnego istniejącego zakładu, w związku z czym inwestycję można uznać za inwestycję początkową, jak określono w pkt 34 wytycznych KPR.

(212) Nowa instalacja destylacji próżniowej, instalacja do krakowania wstępnego w Matosinhos oraz nowa instalacja hydrokrakingu w Sines faktycznie będą działały wraz z pierwotnymi istniejącymi wcześniej instalacjami rafineryjnymi; w związku z tym przedmiotowy projekt inwestycyjny nie ma na celu odtworzenia, tylko rozszerzenie systemu produkcji. Ponadto efektem realizacji projektu inwestycyjnego będzie przekształcenie rafinerii poprzez wyposażenie ich w nową infrastrukturę technologiczną służącą do przetwarzania cięższych gatunków ropy naftowej na benzynę i olej napędowy.

(213) Konkurent nr 1 nie wyraża sprzeciwu odnośnie do początkowego charakteru inwestycji, ale uważa, że inwestycja stanowi jedynie rozbudowę istniejącego zakładu.

(214) W związku z tym Komisja uznaje, że projekt inwestycyjny dotyczy inwestycji początkowej w rozumieniu pkt 34 wytycznych KPR i tym samym że wątpliwości dotyczące początkowego charakteru inwestycyjnego projektu inwestycyjnego zostały rozwiane.

(215) W decyzji o wszczęciu postępowania Komisja wyraziła wątpliwości co do spełnienia wymogów dotyczących formalnego aspektu efektu zachęty mających zastosowanie do pomocy ad hoc, jak określono w pkt 38 wytycznych KPR. W szczególności Komisja wyraziła wątpliwości co do tego, czy wymagany list intencyjny mógł zostać zastąpiony pisemnym potwierdzeniem Portugalii, że projekt, z zastrzeżeniem szczegółowej weryfikacji wniosku, zasadniczo kwalifikuje się do pomocy, ponieważ spełnia kryteria określone w programie, jak wykazała szczegółowa kontrola (45).

(216) Punkt 38 wytycznych KPR ma następujące brzmienie: „Istotne jest zagwarantowanie, aby pomoc regionalna stanowiła zachętę do podejmowania inwestycji, które w przeciwnym razie nie zostałyby zrealizowane w regionach objętych pomocą. Zatem pomoc może zostać udzielona w ramach programów pomocy wyłącznie wtedy, gdy beneficjent przed rozpoczęciem prac nad realizacją projektu złożył wniosek o przyznanie pomocy, a organ odpowiedzialny za zarządzanie programem potwierdził następnie na piśmie, że projekt, z zastrzeżeniem szczegółowej weryfikacji wniosku, zasadniczo kwalifikuje się do pomocy, ponieważ spełnia kryteria określone w programie. […] W przypadku pomocy ad hoc właściwy organ, przed rozpoczęciem prac nad realizacją projektu, musi wydać list intencyjny w sprawie przyznania pomocy uzależniający je od zatwierdzenia pomocy przez Komisję. Jeśli prace rozpoczną się zanim warunki określone w niniejszym ustępie zostaną spełnione, projekt w całości nie będzie kwalifikował się do pomocy”.

(217) „Rozpoczęcie prac” zdefiniowano w przypisie 40 wytycznych KPR jako podjęcie prac budowlanych lub pierwsze wiążące zamówienie na urządzenia.

(218) Komisja wzięła pod uwagę następujące informacje faktyczne przedstawione przez Portugalię: — dnia 22 stycznia 2007 r. przedsiębiorstwo Petrogal złożyło wniosek o przyznanie pomocy, — dnia 23 stycznia 2007 r. Portugalia potwierdziła zasadniczą kwalifikowalność projektu pomocy, — dnia 6 marca 2008 r. pomoc została zatwierdzona przez portugalską Radę Ministrów, ale jej przyznanie zależy od zatwierdzenia Komisji, w związku z czym Petrogal nie skorzysta z pomocy przed rokiem 2011 (tj. przed zakończeniem inwestycji), — dnia 8 marca 2008 r. zarząd przedsiębiorstwa Petrogal wydał zezwolenie na zamawianie urządzeń, — dnia 14 marca 2008 r. złożono pierwsze wiążące zamówienie. Prace budowlane w ramach inwestycji faktycznie rozpoczęto w listopadzie 2008 r. w Sines i w styczniu 2009 r. w Matosinhos.

(219) Komisja uważa, że umowy o przyznaniu pomocy podpisane dnia 10 marca 2008 r. przez Portugalię i Petrogal oraz publikacja w portugalskim dzienniku ustaw rezolucji Rady Ministrów przyjętych dnia 6 marca 2008 r. (46) odpowiadają co najmniej listowi intencyjnemu i należy je uznawać za ściślejszy dowód formalnego aspektu efektu zachęty niż list intencyjny wymagany na podstawie pkt 38 wytycznych KPR. Wspomniane umowy o przyznaniu pomocy podpisano przed rozpoczęciem prac nad realizacją projektu inwestycyjnego.

(220) W związku z tym Komisja uważa, że wątpliwości co do formalnego aspektu efektu zachęty zostały rozwiane.

(221) W decyzji o wszczęciu postępowania Komisja wyraziła wątpliwości co do wkładu inwestycji w rozwój regionalny. W tym kontekście Komisja wyraziła również wątpliwości dotyczące konieczności pomocy oraz zwróciła uwagę, że „pomoc, która nie jest konieczna, prawdopodobnie nie przyczyni się do rozwoju regionalnego i może skutkować niedopuszczalnym zakłóceniem konkurencji” (47).

(222) Konkurenci nr 1 i nr 2 wskazali, że przedsiębiorstwo Petrogal przystąpiłoby do realizacji projektu inwestycyjnego nawet bez przyznania pomocy. Ich zdaniem jest to inwestycja generująca dochód, która z gospodarczego punktu widzenia stymulowana jest brakiem równowagi między podażą oleju napędowego a popytem na cięższe i tańsze frakcje ropy naftowej i ich dostępnością. Wszystkie podmioty gospodarcze w całej Europie realizują w swoich rafineriach podobne inwestycje bez pomocy państwa.

(223) W związku z tym należy ocenić, czy pomoc jest konieczna, aby wystąpił faktyczny efekt zachęty do podjęcia inwestycji, do której w przeciwnym razie by nie doszło w dwóch regionach objętych pomocą, lub czy do realizacji przedmiotowego projektu inwestycyjnego przystąpiono by niezależnie od przyznania pomocy. Odnośnie do tej kwestii Komisja musi ustalić, czy pomoc wpłynęła na zmianę postępowania przedsiębiorstwa Petrogal polegającą na przystąpieniu do realizacji dodatkowej inwestycji w odnośnych regionach.

(224) Wydaje się, że strategiczną decyzję o przystąpieniu do realizacji inwestycji podjęto w 2006 r. Odzwierciedlono to w dokumencie przedstawionym przez grupę Galp Energia w październiku 2006 r. (48). Jak stwierdzono w sprawozdaniu rocznym grupy Galp Energia za 2006 r., zarząd podjął decyzję wykonawczą o realizacji projektu inwestycyjnego dnia 23 stycznia 2007 r. (49) i dnia 5 marca 2008 r. (tj. po otrzymaniu pisma z dnia 23 stycznia 2007 r. potwierdzającego kwalifikowalność od organów krajowych). Dnia 14 marca 2008 r. zarząd podjął decyzję operacyjną o zamówieniu pierwszych urządzeń mających związek z projektem inwestycyjnym.

(225) Portugalia stwierdziła, że z powodu niewystarczających zdolności finansowych przedsiębiorstwo Petrogal przystąpiło do realizacji inwestycji dopiero w 2008 r. oraz że zarząd Galp ostatecznie podjął decyzję o przystąpieniu do realizacji zamówień na urządzenia oraz prac konstrukcyjnych po przyjęciu przez rząd portugalski odpowiedniej rezolucji Rady Ministrów.

(226) Portugalia uważa, że dostępność pomocy państwa była kluczowa dla podjęcia przez Petrogal decyzji o przystąpieniu do realizacji inwestycji. Bez pomocy zaniechano by realizacji projektu inwestycyjnego. Przedsiębiorstwo Petrogal wdrożyłoby alternatywny plan restrukturyzacji w celu dostosowania swojej działalności rafineryjnej do zmian na rynku oraz do warunków związanych z podażą ropy naftowej. Ponadto dostępne środki finansowe zostałyby wykorzystane w ramach inwestycji w projekty alternatywne niemające związku z działalnością rafineryjną.

(227) Portugalia przedstawiła dokumenty należące do przedsiębiorstwa Petrogal, zawierające analizę dotyczącą oczekiwanej wewnętrznej stopy zwrotu z realizacji projektu inwestycyjnego i kosztu kapitału (WACC), a także wykaz ewentualnych inwestycji alternatywnych, do realizacji których grupa Galp Energia mogłaby przystąpić, wykorzystując dostępny kapitał.

(228) Komisja uważa, że dokumenty przedstawione zarządowi grupy Galp w dniu 23 stycznia 2007 r. i w dniu 5 marca 2008 r. miały decydujące znaczenie dla oceny konieczności pomocy, ponieważ decyzja zarządu została podjęta w oparciu o te dokumenty.

(229) Według Portugalii kalkulacje przedstawione przez zarząd grupy Galp w 2008 r. wskazywały, że wewnętrzna stopa zwrotu z realizacji projektu inwestycyjnego w przypadku braku pomocy wynosiłaby [8–10] %. Ten poziom wewnętrznej stopy zwrotu znacznie przewyższa poziom WACC Petrogal, który wynosi [7–9] %.

(230) Portugalia wyjaśniła jednak, że decyzje zarządu grupy Galp zostały podjęte zgodnie z podejściem opartym na wymaganej stopie zwrotu wprowadzonym już w 2002 r. Wymagana stopa zwrotu lub minimalna dopuszczalna stopa zwrotu to minimalna stopa zwrotu z realizacji projektu, którą organ decyzyjny zamierza zaakceptować przez rozpoczęciem realizacji projektu, biorąc pod uwagę ryzyko i koszt