PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej L 225/104

DECYZJA KOMISJI

z dnia 2 lipca 2008 r.

w sprawie środków pomocy C 16/04 (ex NN 29/04, CP 71/02 i CP 133/05) udzielonej przez Grecję na rzecz Hellenic Shipyards

(notyfikowana jako dokument nr C(2008) 3118)

(Jedynie wersja w języku greckim jest autentyczna)

(Tekst mający znaczenie dla EOG)

(2009/610/WE)

KOMISJA WSPÓLNOT EUROPEJSKICH,

uwzględniając Traktat ustanawiający Wspólnotę Europejską, w szczególności jego art. 88 ust. 2 akapit pierwszy,

uwzględniając Porozumienie o Europejskim Obszarze Gospodarczym, w szczególności jego art. 62 ust. 1 lit. a),

po wezwaniu zainteresowanych stron do przedstawienia uwag zgodnie z przywołanymi artykułami (1) i po uwzględnieniu tych uwag,

a także mając na uwadze, co następuje:

1. POSTĘPOWANIE

(1) Pismem z dnia 9 września 2003 r. władze greckie przedłożyły Komisji wniosek spółki Hellenic Shipyards SA (zwanej dalej „HSY”) o wprowadzenie zmian do planu inwestycyjnego dotyczącego restrukturyzacji stoczni, dla której Komisja zatwierdziła pomoc decyzją z dnia 15 lipca 1997 r. w sprawie N 401/97 (2) (zwaną dalej „decyzją N 401/97”). Zgodnie ze zmienionym planem z listopada 2002 r. HSY wystąpiła do władz greckich z wnioskiem o wyrażenie zgody na zakończenie realizacji planu inwestycyjnego do dnia 30 czerwca 2004 r. i taką zgodę ostatecznie otrzymała. Ponadto zgodnie ze zmienionym planem pomoc dla HSY zatwierdzona przez Komisję w 1997 r. nie została jeszcze wypłacona.

(2) W piśmie z dnia 31 października 2003 r. władze greckie wyjaśniły, że zmieniony plan został przekazany Komisji „dla jej informacji” i to przekazanie nie stanowiło zgłoszenia.

(3) Pismem z dnia 18 listopada 2003 r. Komisja zwróciła się do władz greckich o wyjaśnienie, czy zamierzają one przyznać bądź wypłacić pomoc na rzecz HSY na potrzeby związane ze zmienionym planem inwestycyjnym. W tym samym piśmie Komisja przypomniała władzom greckim, że w takim wypadku i zgodnie z rozporządzeniem Rady (WE) nr 659/1999 z dnia 22 marca 1999 r. ustanawiającym szczegółowe zasady stosowania art. 93 Traktatu WE (3) (zwanym dalej „rozporządzeniem (WE) nr 659/1999”), taką pomoc należy zgłosić Komisji i nie można jej wdrożyć przed podjęciem przez Komisję formalnej decyzji w sprawie tej pomocy.

(4) W piśmie z dnia 16 stycznia 2004 r. władze greckie stwierdziły, że pomoc, którą zamierzają przyznać, jest „pomocą istniejącą”, podlegającą warunkom określonym przez Komisję w decyzji zatwierdzającej z 1997 r., i że zatwierdzenie zmian do planu restrukturyzacyjnego, włącznie z tymi, które dotyczą przedłużenia harmonogramu realizacji planu, mieści się w zakresie kompetencji władz greckich.

(5) Pismem z dnia 20 lutego 2004 r. Komisja powiadomiła władze greckie o swoich wątpliwościach dotyczących zasadności powyższych stwierdzeń.

(6) W piśmie z dnia 27 lutego 2004 r. władze greckie oświadczyły, że do tego dnia nie została przyznana żadna pomoc dla HSY.

(7) Decyzją C(2004) 1359 z dnia 20 kwietnia 2004 r. (4) (zwaną dalej „decyzją o wszczęciu postępowania”) Komisja rozpoczęła procedurę przewidzianą w art. 88 ust. 2 Traktatu w odniesieniu do zmian wprowadzonych do planu inwestycyjnego, który jest częściowo finansowany z pomocy inwestycyjnej zatwierdzonej decyzją N 401/97. W decyzji o wszczęciu postępowania stwierdza się również, że państwowy bank, Grecki Bank Rozwoju Przemysłu (zwany dalej „ETVA”), udzielił HSY kilku pożyczek i gwarancji oraz że władze greckie nie przedłożyły sprawozdań rocznych, chociaż były do tego zobowiązane.

(8) Po złożeniu wniosku o przedłużenie terminu przewidzianego na zgłoszenie uwag i uzyskaniu takiego przedłużenia władze greckie zgłosiły swoje uwagi dotyczące decyzji o wszczęciu postępowania pismem z dnia 20 października 2004 r.

(9) Decyzja Komisji o wszczęciu postępowania została opublikowana w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej (5). Komisja wezwała zainteresowane strony do przedstawienia uwag na temat środków.

(10) Po złożeniu wniosku o przedłużenie terminu przewidzianego na zgłoszenie uwag i uzyskaniu takiego przedłużenia stocznia HSY przedstawiła swoje uwagi dotyczące decyzji o wszczęciu postępowania pismem z dnia 18 października 2004 r. Uwagi stoczni są takie same jak uwagi przestawione przez władze greckie w dniu 20 października 2004 r. Elefsis, grecka spółka konkurująca z HSY, przedstawiła swoje uwagi pismem z dnia 10 września 2004 r. Te uwagi zostały przesłane władzom greckim pismami z dnia 16 grudnia 2004 r. i dnia 23 grudnia 2004 r.; władze greckie odpowiedziały odpowiednio pismami z dnia 20 stycznia 2005 r. i z dnia 26 stycznia 2005 r. Pismem z dnia 29 marca 2005 r. Komisja przesłała dodatkowe uwagi spółki Elefsis władzom greckim, które odpowiedziały pismem z dnia 23 maja 2005 r.

(11) Od 2002 r. Komisja zaczęła otrzymywać skargi od spółki Elefsis, która twierdziła, że HSY skorzystała z wielu środków pomocy niezgodnych z prawem i ze wspólnym rynkiem i wykorzystała pomoc zatwierdzoną przez Komisję niezgodnie z jej przeznaczeniem. Pisma te były opatrzone następującymi datami: 23 maja 2002 r., 28 maja 2002 r., 14 sierpnia 2002 r., 24 kwietnia 2003 r., 3 lutego 2004 r., 4 marca 2004 r., 30 czerwca 2004 r., 8 kwietnia 2005 r., 27 kwietnia 2005 r., 24 maja 2005 r., 10 czerwca 2005 r., 15 lipca 2005 r., 28 lipca 2005 r., 13 września 2005 r., 16 września 2005 r., 21 października 2005 r., 12 grudnia 2005 r., 23 grudnia 2005 r., 6 stycznia 2006 r., 10 stycznia 2006 r., 12 stycznia 2006 r., 18 stycznia 2006 r., 23 stycznia 2006 r., 3 lutego 2006 r., 9 lutego 2006 r., 23 marca 2006 r., 28 marca 2006 r., 6 kwietnia 2006 r., 20 kwietnia 2006 r., 24 maja 2006 r. i 2 czerwca 2006 r. Komisja wysłała pisma do spółki wnoszącej skargi w dniach 27 czerwca 2002 r., 22 lipca 2004 r. i 12 sierpnia 2005 r.

(12) Skargi te zostały zarejestrowane pod numerami CP 71/02 i CP 133/05.

(13) Komisja zwróciła się do władz greckich o informacje pismami z 30 stycznia 2003 r., 30 lipca 2004 r., 2 maja 2005 r., 24 maja 2005 r., 24 marca 2006 r., 24 maja 2006 r. i 29 maja 2006 r. Władze greckie odpowiedziały pismami z 31 marca 2003 r., 21 października 2004 r., 17 grudnia 2004 r., 20 czerwca 2005 r., 25 kwietnia 2006 r., 30 maja 2006 r. i 1 czerwca 2006 r.

(14) Przedstawiciele Komisji spotkali się z przedstawicielami władz greckich w dniu 22 marca 2006 r. (przedstawicielom władz greckich, którzy przedstawili Komisji kilka dodatkowych dokumentów, towarzyszyli na tym spotkaniu przedstawiciele HSY i Piraeus Bank), a z przedstawicielami spółki wnoszącej skargi w dniach 10 stycznia 2003 r., 14 stycznia 2005 r., 10 marca 2005 r., 20 maja 2005 r., 19 października 2005 r., 8 listopada 2005 r. i 23 marca 2006 r. oraz z przedstawicielami spółki Thyssen Krupp Marine Systems AG (zwanej dalej „TKMS”) w dniu 21 marca 2006 r.

(15) Decyzją C(2006) 2983 z dnia 4 lipca 2006 r. (6) (zwaną dalej „decyzją przedłużającą postępowanie”) Komisja przedłużyła procedurę przewidzianą w art. 88 ust. 2 Traktatu w celu uwzględnienia kilku dodatkowych środków przyznanych HSY. We wspomnianej decyzji przedłużającej postępowanie stwierdza się również, że kilka niezgłoszonych środków albo nie wchodzi w zakres art. 296 Traktatu, albo nie stanowi pomocy państwa w rozumieniu art. 87 ust. 1 Traktatu.

(16) Decyzja o przedłużeniu postępowania w sprawie C 16/04 została podjęta bez uszczerbku dla jakichkolwiek innych toczących się lub przyszłych postępowań dotyczących HSY, których przedmiotem jest pomoc państwa, a mianowicie postępowania w sprawie C 40/02.

(17) Po wystąpieniu z wnioskiem o przedłużenie terminu udzielenia odpowiedzi i uzyskaniu zgody władze greckie odpowiedziały na decyzję przedłużającą postępowanie pismem z dnia 5 października 2006 r.

(18) Decyzja Komisji przedłużająca postępowanie została opublikowana w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej (7). Komisja wezwała zainteresowane strony do przedstawienia uwag na temat środków.

(19) Komisja otrzymała uwagi od niżej wymienionych zainteresowanych stron. HSY przedstawiła uwagi pismem z dnia 30 października 2006 r. Spółka dominująca stoczni greckiej marynarki wojennej (zwana dalej „GNSH”) i TKMS przedstawiły uwagi wspólnie pismem z dnia 30 października 2006 r. Piraeus Bank przesłał uwagi pismem z dnia 27 października 2006 r. oraz – po spotkaniu z przedstawicielami Komisji, które odbyło się w dniu 15 listopada 2007 r. – pismem z dnia 27 grudnia 2006 r. Spółka Elefsis, po wystąpieniu z wnioskiem o przedłużenie terminu udzielenia odpowiedzi i uzyskaniu na nie zgody, przedstawiła uwagi pismem z dnia 17 listopada 2006 r.

(20) Pismem z dnia 22 lutego 2007 r. Komisja przesłała te uwagi władzom greckim, które ustosunkowały się do nich w pismach z dnia 7 marca 2007 r. oraz dnia 19 marca 2007 r. Pismem z dnia 27 kwietnia 2007 r. Komisja przesłała władzom greckim załączniki do uwag stron trzecich, których nie załączyła do pisma z dnia 22 lutego. W piśmie z dnia 27 kwietnia 2007 r. Komisja zadała również wiele pytań władzom greckim, które odpowiedziały na nie pismem z dnia 29 czerwca 2007 r. Pismem z dnia 23 sierpnia 2007 r. Komisja skierowała do HSY pytania, na które stocznia odpowiedziała pismem z dnia 9 października 2007 r. Pismem z dnia 13 listopada 2007 r. Komisja zwróciła się do władz greckich o dalsze informacje i przekazała im odpowiedzi udzielone przez HSY z dnia 9 października 2007 r. Władze greckie odpowiedziały pismami z dnia 4 grudnia 2007 r. i dnia 14 grudnia 2007 r. Przedstawiciele Komisji spotkali się z przedstawicielami władz greckich w dniach 16 października 2007 r. i 21 stycznia 2008 r. Komisja przesłała władzom greckim dodatkowe pytania w dniu 12 lutego 2008 r.; władze greckie udzieliły na nie odpowiedzi pismem z dnia 3 marca 2008 r.

(21) W dniu 8 maja 2007 r. odbyło się spotkanie przedstawicieli Komisji z przedstawicielami spółek TKMS/GNSH i przedstawicielem prawnym HSY. Przedstawiciele spółek TKMS/GNSH zgłosili dodatkowe uwagi pismem z dnia 21 czerwca 2007 r. To pismo Komisja przesłała władzom greckim w dniu 11 września 2007 r., a władze greckie przedstawiły swoje uwagi pismem z dnia 11 października 2007 r. Po drugim spotkaniu przedstawicieli Komisji z tymi samymi osobami, które odbyło się w dniu 9 stycznia 2008 r., spółki TKMS/GNSH przedstawiły dodatkowe uwagi pismem z dnia 18 stycznia 2008 r., które zostało przesłane władzom greckim pismem z dnia 12 lutego 2008 r.

(22) Przedstawiciele Komisji spotkali się z przedstawicielami spółki Elefsis w dniach 15 marca 2007 r. i 7 sierpnia 2007 r. Po drugim z tych spotkań przedstawiciele spółki Elefsis przedstawili pismem z dnia 8 listopada 2007 r. dodatkowe uwagi, które zostały przesłane władzom greckim pismem z dnia 17 stycznia 2008 r. Władze greckie ustosunkowały się do nich pismem z dnia 15 lutego 2008 r.

(23) Piraeus Bank przedłożył dodatkowe uwagi pismem z dnia 22 października 2007 r. i zostały one przesłane władzom greckim pismem z dnia 13 listopada 2007 r. W dniu 12 lutego 2008 r. Piraeus Bank zwrócił się do Komisji z prośbą o ponowne spotkanie. Odbyło się ono w dniu 5 marca 2008 r.

(24) W art. 6 rozporządzenia (WE) nr 659/1999 stwierdza się, że państwa członkowskie i inne strony mają miesiąc na przedstawienie uwag i że „w należycie uzasadnionych przypadkach Komisja może przedłużyć wyznaczony termin.”. W tym przypadku strony przedstawiały uwagi (i zwracały się z prośbami o spotkania z przedstawicielami Komisji) po upływie tego terminu. Początkowo Komisja przesyłała te uwagi władzom greckim, aby się do nich ustosunkowały, sygnalizując im w ten sposób, że przyjęła uwagi zgłoszone po upływie jednego miesiąca. Komisja początkowo wyrażała zgodę na spotkania, o które wnioskowały strony trzecie, i podczas tych spotkań akceptowała wnioski stron o umożliwienie przedstawienia dalszych informacji na temat kwestii omawianych na spotkaniach. Niemniej jednak Komisja nigdy nie zasugerowała zainteresowanym stronom, że wszelkie inne uwagi przedstawione po upływie jednego miesiąca zostaną przyjęte. W szczególności Komisja nigdy nie dała do zrozumienia zainteresowanym stronom, że mogą one zgłaszać uwagi bez końca, ani że powiadomi je, gdy przestanie te uwagi przyjmować.

(25) Komisja uważa, że przedłużenie terminu, o którym mowa, ponad ustalony miesiąc było w tym przypadku uzasadnione, ponieważ decyzja przedłużająca postępowanie obejmuje wiele środków. Ponadto ocena kilku z tych środków wymaga przeprowadzenia złożonej analizy prawnej i wyjaśnienia faktów, które miały miejsce aż dziesięć lat temu.

(26) Jednakże niektóre zainteresowane strony w dalszym ciągu przedstawiały Komisji uwagi nawet po upływie roku od opublikowania decyzji przedłużającej postępowanie. Gdyby Komisja nie podjęła decyzji o nieuwzględnianiu uwag przedłożonych po pewnym terminie, to nieustanne zgłaszanie uwag uniemożliwiłoby Komisji podjęcie ostatecznej decyzji w rozsądnym czasie (8). Ponadto niektóre strony w części swoich uwagach po raz kolejny wypowiadały się na temat zagadnień, do których ustosunkowały się już we wcześniej przedstawionych uwagach i nie wnosiły informacji na temat nowych faktów. Nie takim celom ma służyć przedłużenie terminu na zgłaszanie uwag.

(27) W związku z tym Komisja postanowiła, że wszelkie uwagi, które otrzymała począwszy od dnia 5 marca 2008 r. (tj. od dnia wpływu do Komisji czterostronicowego pisma opatrzonego datą 3 marca 2008 r., w którym władze greckie udzieliły odpowiedzi na pismo Komisji z dnia 12 lutego 2008 r.) będą traktowane jako zgłoszone po upływie terminu przewidzianego na przedstawienie uwag. Dotyczy to uwag zgłoszonych przez spółkę Elefsis w dniach 7 marca 2008 r., 24 kwietnia 2008 r. i 2 czerwca 2008 r. (9), a także uwag GNSH/TKMS z dnia 2 kwietnia 2008 r. Oznacza to, że te uwagi nie zostały przesłane władzom greckim, aby się do nich ustosunkowały, ani nie zostały uwzględnione w niniejszej decyzji.

2. POPRZEDNIE DECYZJE KOMISJI I RADY

(28) Zakłady stoczniowe HSY zaliczają się do największych we wschodniej części rejonu Morza Śródziemnego. Są zlokalizowane w Skaramandze, na zachód od Aten, w nomosie Attyka. HSY została utworzona w 1939 r. przez grecką marynarkę wojenną i zakupiona w 1957 r. przez grupę Niarchos. Długotrwały kryzys w sektorze żeglugi, który nastąpił po pierwszym kryzysie naftowym, wywarł negatywny skutek na poziom aktywności HSY. W kwietniu 1985 r. sytuacja HSY była na tyle krytyczna, że stocznia przestała funkcjonować i rozpoczęła proces likwidacji. We wrześniu 1985 r. bank państwowy ETVA wykupił stocznię. Po tej transakcji sprzedaży ponownie pojęła ona działalność. Jednakże skala tej działalności była niewystarczająca w stosunku do znacznej wielkości zakładów i dużej liczby pracowników (10).

(29) W 1990 r. Rada, specjalnym przepisem ustanowionym w dyrektywie Rady 90/684/EWG z dnia 21 grudnia 1990 r. w sprawie pomocy dla przemysłu stoczniowego (zwanej dalej „dyrektywą 90/684/EWG”) (11), zezwoliła Grecji na udzielenie pomocy operacyjnej na restrukturyzację w ramach prywatyzacji kilku stoczni.

(30) W 1992 r., ze względu na zobowiązania finansowe i skumulowane straty, HSY została postawiona w stan likwidacji. W listopadzie 1993 r., po dwóch nieudanych próbach sprzedaży HSY, proces likwidacji stoczni został odwołany. Na podstawie zobowiązań podjętych przez rząd grecki, że stocznie państwowe zostaną sprywatyzowane do dnia 31 marca 1993 r., Komisja w dniu 23 grudnia 1992 r. (12) zatwierdziła pomoc na rzecz HSY w formie umorzenia zobowiązań. Ponieważ rząd grecki nie dotrzymał terminu wyznaczonego na marzec 1993 r., Komisja w dniu 10 marca 1994 r. wszczęła postępowanie (C 10/94) w sprawie wykorzystania zatwierdzonej pomocy niezgodnie z jej przeznaczeniem (13). W dniu 26 lipca 1995 r. Komisja postanowiła zakończyć postępowanie (14), przyjmując negatywną decyzję dotyczącą pomocy na rzecz HSY. Jednakże na wniosek rządu greckiego, który twierdził, że transakcja sprzedaży stoczni zostanie wkrótce zrealizowana, Komisja postanowiła zawiesić notyfikację tej decyzji. Ostatecznie władze greckie poinformowały Komisję, że 49 % akcji HSY zostało sprzedanych pracownikom stoczni, a władze greckie skorzystały z możliwości zachowania pakietu większościowego w jednej ze swoich stoczni, uzasadniając to interesami obronności, przewidzianymi w art. 10 ust. 3 dyrektywy 90/684/EWG. W dniu 31 października 1995 r. Komisja unieważniła negatywną dla HSY decyzję (15). W tym czasie kwota zobowiązań stoczni rosła, a jej restrukturyzacja nie została przeprowadzona. Dlatego też w dniu 8 stycznia 1997 r. Komisja przedłużyła postępowanie wszczęte w sprawie C 10/94 (16). Wówczas zostało przyjęte rozporządzenie Rady (WE) nr 1013/97 z dnia 2 czerwca 1997 r. w sprawie pomocy dla niektórych stoczni w okresie restrukturyzacji (17) (zwane dalej „rozporządzeniem (WE) nr 1013/97”), obejmujące między innymi HSY.

(31) W dniu 15 lipca 1997 r. Komisja zatwierdziła pomoc dla HSY w dwóch odrębnych decyzjach: — w pierwszej decyzji (18) (zwanej dalej „decyzją C 10/94”), Komisja zakończyła postępowanie w sprawie C 10/94 wszczęte w 1994 r., zatwierdzając pomoc w formie umorzenia zobowiązań w wysokości 54,5 mld GRD (160 mln EUR) na mocy rozporządzenia (WE) nr 1013/97, — w decyzji N 401/97 Komisja, po zgłoszeniu dokonanym przez władze greckie w dniu 20 czerwca 1997 r., wyraziła zgodę na przyznanie dotacji w wysokości 7,8 mld GRD (22,9 mln EUR) na finansowanie programu inwestycyjnego o wartości 15,6 mld GRD (45,9 mln EUR) mającego na celu restrukturyzację stoczni.

(32) W 2001 r. rząd podjął decyzję o pełnej prywatyzacji HSY. Państwo greckie przystąpiło do przeprowadzenia otwartego przetargu w trybie konkurencyjnym, i w związku z tym została opracowana dokumentacja przetargowa. W dniu 31 maja 2002 r. ETVA i pracownicy HSY sprzedali swoje akcje HSY na rzecz konsorcjum utworzonego przez HDW i Ferrostaal (19) (zwanego dalej „HDW/Ferrostaal”). Konsorcjum to utworzyła GNSH w celu zachowania portfela akcji HSY. HDW i Ferrostaal posiadały jednakowe pakiety akcji GNSH. Spółka ThyssenKrupp dokonała przejęcia HDW w styczniu 2005 r. (20) i w listopadzie 2005 r. nabyła akcje GNSH należące do spółki Ferrostaal (21). Od końca 2005 r. ThyssenKrupp jest zatem w 100 % właścicielem HSY i ma pełną kontrolę nad stocznią. GNSH i ΕΝΑΕ ulokowały swoje portfele w TKMS, oddziale spółki ThyssenKrupp, specjalizującym się w systemach do okrętów wojennych i specjalistycznych statków handlowych.

(33) W sierpniu 2001 r., w czasie trwania procedury przetargowej w związku ze sprzedażą HSY, państwo greckie przyjęło ustawę 2941/2001, która obejmuje kilka środków mających na celu ułatwienie sprzedaży HSY. Po pierwsze, ustawa przewiduje środki mające na celu zachęcenie pracowników zatrudnionych w stoczni do jej dobrowolnego opuszczenia. Po drugie, zawiera zapis, że Grecja pokryje część kosztów jednorazowej kwoty wypłacanej przez HSY osobom przechodzącym na emeryturę. Po trzecie, ustawa przewiduje możliwość skorzystania przez HSY z kilku rezerw zwolnionych z podatku, jeżeli zostaną one przeznaczone na zbilansowanie strat z lat poprzednich. Po czwarte, ustawa zawiera przepis dotyczący rekompensaty dla pracowników, którzy byli akcjonariuszami HSY przed jej prywatyzacją. Ujmując rzecz bardziej szczegółowo, państwo greckie zwróci pracownikom kwoty, które zainwestowali w HSY w ramach operacji podwyższenia kapitału, przeprowadzonych w poprzednich latach. W dniu 5 czerwca 2002 r. Komisja przyjęła podwójną decyzję (zwaną dalej „decyzją N 513/01”) (22) dotyczącą kilku środków wchodzących w zakres ustawy 2941/2001, które władze greckie zgłosiły w 2001 r. (zgłoszenie zostało zarejestrowane pod numerem N 513/01). Komisja postanowiła zatwierdzić pomoc na zamknięcie w wysokości 29,5 mln EUR na rzecz HSY i wszcząć (w ramach sprawy C 40/02) formalne postępowanie wyjaśniające przewidziane w art. 88 ust. 2 traktatu WE w odniesieniu do: 1) pokrycia przez państwo części kosztów jednorazowej kwoty wypłacanej przez spółkę HSY osobom przechodzącym na emeryturę; 2) transferu pewnych rezerw zwolnionych z podatku na potrzeby kapitału akcyjnego bez konieczności płacenia ustawowego podatku o stawce 10 %. W ostatecznej decyzji podjętej w dniu 20 października 2004 r. (23). (zwanej dalej „decyzją C 40/02”) stwierdza się, że te dwa środki stanowiły pomoc państwa niezgodną ze wspólnym rynkiem, którą należy odzyskać.

3. OCENA KWESTII HORYZONTALNYCH

(34) Niniejsza decyzja dotyczy szesnastu środków. Przed dokonaniem oceny każdego z nich Komisja musi wyjaśnić niektóre zasadnicze kwestie mające znaczenie dla oceny kilku z tych środków.

3.1. Kwestia horyzontalna 1: Zdolność kredytowa i dostęp do rynku finansowego w latach 1997–2002

(35) Do celów oceny większości środków będących przedmiotem niniejszej decyzji należy określić sytuację ekonomiczną i finansową HSY w latach 1997–2002 i ustalić, czy można było oczekiwać w sposób racjonalnie uzasadniony, że przedsiębiorstwo odzyska długoterminową rentowność. Ponadto należy ustalić, czy w danych okolicznościach inwestor prywatny wyraziłby zgodę na przyznanie HSY pożyczek i gwarancji podobnych do tych, które zostały jej udzielone przez państwo i bank państwowy ETVA. Były to jedyne instytucje, które w tym czasie udostępniły środki finansowe na rzecz HSY.

(36) Komisja najpierw przeprowadzi analizę sytuacji w 1997 r., a następnie rozwoju zdarzeń do 2002 r.

3.1.1. Sytuacja w 1997 r.

(37) Przed przystąpieniem do analizy należy sprawdzić, czy Komisja wyrażała już swój pogląd na temat tej kwestii we wcześniejszych decyzjach. Po pierwsze, Komisja przypomina, że zarówno w decyzji N 401/97, jak i w decyzji C 10/94, które przyjęła w dniu 15 lipca 1997 r., nie zakwestionowała rzetelności planu działalności gospodarczej przedstawionego przez władze greckie. Dlatego też Komisja w sposób dorozumiany przyjęła, że realizacja tego planu pozwoli na przywrócenie rentowności HSY. Po drugie, w opisowej części decyzji N 401/97 stwierdza się, że stocznia sfinansuje część planu restrukturyzacji z środków pochodzących z pożyczki w wysokości 4,67 mld GRD, uzyskanej na warunkach rynkowych bez gwarancji państwowych. Nie kwestionując możliwości realizacji takiego finansowania, Komisja uznała, że przedsiębiorstwo zapewne ma dostęp do rynku kredytowego i może uzyskać na nim przynajmniej kwotę, o której mowa. Gdyby Komisja uważała, że stocznia nie będzie mogła uzyskać pożyczki w wysokości co najmniej 4,67 mld GRD, stwierdziłaby, że plan restrukturyzacji nie jest wiarygodny i nie zezwoliłaby na przyznanie znacznych kwot pomocy na restrukturyzację (między innymi pomocy inwestycyjnej). Reasumując, w niniejszej decyzji Komisja nie może zanegować tych dwóch wcześniejszych ocen.

(38) Nie negując wyżej wspomnianych ocen, Komisja przypomina jednak o bardzo trudnej sytuacji stoczni w latach 1996–1997.

(39) Po pierwsze, w odniesieniu do infrastruktury fizycznej, w decyzji N 401/97 stwierdza się, że urządzenia wykorzystywane w stoczni są zużyte i przestarzałe i że plan inwestycyjny jest pierwszym, który powstał od czasu budowy stoczni (24). W decyzji C 10/94 stwierdza się również, że w celu przywrócenia konkurencyjności i rentowności stoczni niezbędna jest modernizacja infrastruktury. Można zatem wyciągnąć wniosek, że odzyskanie rentowności było uzależnione od szybkiej realizacji planu inwestycyjnego.

(40) Po drugie, w odniesieniu do działalności handlowej HSY i stanu księgi zamówień stoczni same władze greckie przyznały, że „w czasie przedstawiania planu inwestycyjnego przedsiębiorstwo nie podpisało zamówień na budowę statków, a przyszłość działalności stoczni była bardzo niepewna, nie było przejrzystej strategii handlowej ani perspektyw inwestycyjnych. Jedynym poważnym przedsięwzięciem było zakończenie budowy fregaty klasy MEKO dla greckiej marynarki wojennej” (25). Ponieważ księga zamówień na budowę statków była pusta, a stoczni potrzebny był odpowiedni poziom aktywności w dziedzinie budowy statków w celu utrzymania rentowności w nadchodzących latach, Komisja uważa, że odzyskanie rentowności było uzależnione od szybkiego podpisania (tzn. zawarcia) opłacalnych umów o budowę statków cywilnych i wojskowych.

(41) Po trzecie, dla zilustrowania sytuacji finansowej HSY, w tabeli 1 przedstawiono najważniejsze dane księgowe. Można zauważyć, że z punktu widzenia wypłacalności w 1997 r. przedsiębiorstwo dysponowało znaczną kwotą kapitału własnego (26). Jednakże ta pozytywna sytuacja była wyłącznie efektem umorzenia ogromnych zobowiązań, dokonanego przez państwo w 1996 r. Państwo umorzyło zobowiązania w wysokości 54,52 mld GRD (160 mln EUR) z tytułu działalności cywilnej – to umorzenie zostało zatwierdzone decyzją C 10/94 – i zobowiązania w wysokości 46,35 mld GRD (136 mln EUR) z tytułu działalności wojskowej. Ten pozornie zdrowy bilans na dzień 31 grudnia 1996 r. był w pewnym sensie „sztuczny” i w szczególności nie istniały żadne dowody na to, że stocznia odzyskała konkurencyjność i że zostały wyeliminowane powody poważnych trudności, z którymi borykała się przez ostatnie dwadzieścia lat. Bez pełnej realizacji planu inwestycyjnego stocznia najprawdopodobniej odnotowywałaby straty, co szybko doprowadziłoby do wyczerpania tych zasobów własnych (tj. kapitału własnego netto). Należy mieć na względzie, że HSY w ciągu poprzednich dwunastu lat została dwukrotnie postawiona w stan likwidacji. Reasumując, ta dodatnia wartość kapitału własnego nie byłaby wystarczająca, by przekonać bank do udzielenia pożyczki na rzecz HSY według zwykle stosowanej stopy procentowej, tj. stopy procentowej stosowanej przy udzielaniu pożyczek przedsiębiorstwom w dobrej sytuacji finansowej. Tabela 1 Dane dotyczące obrotów, zysku i kapitału własnego netto HSY w okresie od 1997 do 2005 r. (w mln EUR) 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 (27) 2004 2005 Kapitał akcyjny 86 91 92 95 65 106 106 121 121 Kapitał własny netto 82 88 54 17 –4 –78 –83 – 111 – 182 Obroty 74 83 30 59 55 89 112 130 198 Zysk 7 1 –36 –42 –21 – 115 –1 –45 –71

(42) Komisja ostatecznie uważa, że w 1997 r. stocznia w dalszym ciągu znajdowała się w trudnej sytuacji i jeszcze nie była konkurencyjna, ale można było oczekiwać, że odzyska rentowność, jeżeli w pełni i w wyznaczonym terminie zrealizuje plan inwestycyjny i jeśli zdoła szybko zawrzeć opłacalne umowy na budowę statków. Ponieważ odzyskanie rentowności było uzależnione od tych dwóch niepewnych zdarzeń, udzielanie pożyczek HSY w 1997 r. i w latach następnych było obarczone „szczególnym ryzykiem”. Bank komercyjny wprawdzie wyraziłby zgodę na udzielenie HSY pożyczki lub gwarancji, lecz po cenie odzwierciedlającej znaczny poziom ryzyka. W obwieszczeniu Komisji w sprawie metody określania stóp referencyjnych i dyskontowych (28) stwierdza się, że w sytuacjach związanych ze „szczególnym ryzykiem” odpowiednim punktem odniesienia w celu stwierdzenia istnienia i ustalenia wielkości pomocy państwa jest stopa referencyjna dla Grecji (tj. ATHIBOR plus 300 punktów bazowych do dnia 31 grudnia 2000 r. i pięcioletnia stopa swapowa w euro plus 75 punktów bazowych, od dnia 1 stycznia 2001 r.) powiększona o premię za ryzyko w wysokości co najmniej 400 punktów bazowych (tzn. ATHIBOR plus co najmniej 700 p.b. do dnia 31 grudnia 2000 r. i pięcioletnia stopa swapowa w euro plus co najmniej 475 p.b. od dnia 1 stycznia 2001 r.). Istnienie pomocy w przypadku gwarancji dotyczących pożyczek Komisja oceni zgodnie z tą samą metodą, czyli poprzez porównanie całkowitych kosztów pożyczki objętej gwarancją (tzn. stopy procentowej zapłaconej przez HSY na rzecz banku plus prowizji za udzielenie gwarancji, zapłaconej przez HSY na rzecz gwaranta) z kosztami, które HSY poniosłaby, gdyby tę pożyczkę otrzymała na rynku (tzn. stopą referencyjną dla Grecji plus co najmniej 400 punktów bazowych).

3.1.2. Rozwój zdarzeń od 1997 r.

(43) Zgodnie z poniższymi wyjaśnieniami Komisja nie może wykluczyć, że do dnia 30 czerwca 1999 r. HSY w dalszym ciągu mogła uzyskać pożyczkę na rynku według stopy procentowej określonej w poprzedniej sekcji (29).

(44) HSY odnotowała niewielki zysk netto w latach 1997 i 1998 (30). Jednakże w ciągu tych dwóch lat nie zdołała zawrzeć żadnych umów o budowę statków (31), ani wojskowych, ani cywilnych; byłoby to konieczne w celu zapewnienia wystarczającego poziomu aktywności w kolejnych latach i niedopuszczenia do powstawania strat. Pierwsza umowa o budowę statków, którą udało się stoczni zawrzeć, dotyczyła budowy dwóch promów dla linii promowych Strintzis. Umowa została podpisana na samym początku 1999 r. (32). Co więcej, od razu było wiadomo, że cena sprzedaży była zbyt niska, by można było pokryć koszty, i że z tego względu ta umowa przyniesie stratę (33). W lipcu 1999 r. grecka marynarka wojenna zleciła HSY i HDW budowę trzech okrętów podwodnych. Budowa tych trzech okrętów podwodnych została zaplanowana na niemal dziesięć lat, a wartość całej umowy wynosiła około 350 mld GRD (1 mld EUR), przy czym mniej więcej trzy czwarte tej kwoty miał otrzymać koncern HDW, który był zobowiązany dostarczyć urządzenia układu napędowego, podzespoły układu ciśnieniowego i czułe układy elektroniczne. Ponadto pierwszy okręt podwodny miał zostać zbudowany w stoczni należącej do koncernu HDW w Kiel (34). Dlatego też ten projekt nie przyczyniłby się do znacznego zwiększenia aktywności HSY ani do przysporzenia dochodów w pierwszych latach jego realizacji (35).

(45) W związku z niepowodzeniem w stworzeniu księgi dużych i opłacalnych zamówień w 1997 r., 1998 r. i w pierwszych miesiącach 1999 r., kierownictwo i każdy inwestor po przeanalizowaniu sytuacji stoczni musiał zdawać sobie sprawę, w każdym razie w ciągu pierwszych miesięcy 1999 r., że poziom aktywności stoczni w 1999 r. i 2000 r. nie będzie wystarczający, by można było pokryć koszty jej działalności, i że w tych latach odnotuje ona poważne straty, które wpłyną na zmniejszenie kapitału własnego do niewielkiej kwoty (36). W tych okolicznościach nie można było oczekiwać przywrócenia rentowności stoczni (37). W uzupełnieniu Komisja stwierdza, że pierwsze sprawozdanie sporządzone przez władze greckie, dotyczące realizacji planu inwestycyjnego, świadczyło o tym, że do dnia 30 czerwca 1999 r. jedynie niewielka część tego planu została wykonana. Dlatego też oprócz niepowodzeń handlowych, problemem była bardzo powolna modernizacja zakładu (38). I wreszcie Komisja stwierdza, że pojawiające się trudności finansowe doprowadziły do sporu między niezależnym zespołem kierującym stocznią (tzn. firmą Brown & Root, wyznaczoną we wrześniu 1996 r.) a pracownikami/akcjonariuszami. W szczególności kierownictwo podkreślało konieczność przeprowadzenia dodatkowej redukcji zatrudnienia ze względu na niski poziom aktywności stoczni. Z kolei przywódcy związków zawodowych przeciwstawiali się takiej reformie i zdołali doprowadzić do usunięcia zespołu kierowniczego (39). Takie wydarzenie, które przyczyniło się do braku ciągłości w zarządzaniu i dowodziło trudności w realizacji odpowiednich reform w stoczni, było dodatkowym czynnikiem, który powstrzymałby prywatnego inwestora przed udzieleniem pożyczki na rzecz HSY.

(46) Na podstawie powyższego Komisja stwierdza, że począwszy od dnia 30 czerwca 1999 r., nie można było rozsądnie oczekiwać odzyskania rentowności przez stocznię. W związku z tym Komisja uważa, że od tamtej pory żaden bank nie wyraziłby zgody na przyznanie pożyczki stoczni, nawet według wysokiej stopy procentowej, i że żaden bank nie udzieliłby jej gwarancji, nawet za wysoką opłatą. Ponieważ HSY nie otrzymałaby pożyczki ani gwarancji na rynku, każda pożyczka lub gwarancja udzielona stoczni po dniu 30 czerwca 1999 r. automatycznie stanowi pomoc. W razie gdyby taka pomoc została uznana za niezgodną ze wspólnym rynkiem i w dalszym ciągu obowiązującą, każda gwarancja musi być niezwłocznie wstrzymana, a każda pożyczka natychmiast spłacona. Spłata każdej pożyczki udzielonej po dniu 30 czerwca 1999 r. – niezależnie od tego, czy odbywa się zgodnie z normalnym harmonogramem określonym w umowie pożyczki czy w konsekwencji przyjęcia niniejszej decyzji – nie wystarczy jednak do przywrócenia sytuacji początkowej, ponieważ do dnia jej zwrotu HSY dysponowała funduszami, których w zwykłych warunkach nie uzyskałaby na rynku. W celu przywrócenia sytuacji początkowej ta korzyść, której zakres można określić jedynie w przybliżeniu na podstawie stopy procentowej pożyczki obciążonej bardzo dużym ryzykiem, także powinna być odzyskana. Dlatego też Komisja musi nakazać zwrot różnicy między stopą procentową faktycznie zapłaconą przez HSY a stopą procentową teoretycznie adekwatną w przypadku pożyczek obciążonych bardzo wysokim ryzykiem za okres od wypłaty pożyczki na rzecz HSY do jej spłaty przez HSY. W nawiązaniu do określenia drugiej stopy procentowej Komisja zaznacza, że w jej obwieszczeniu w sprawie metody określania stóp referencyjnych i dyskontowych stwierdza się, że premia za ryzyko może być większa niż 400 punktów bazowych ponad stopę referencyjną, „jeżeli żaden bank komercyjny nie przyznałby danego kredytu”, a taka sytuacja ma miejsce w niniejszym przypadku. W kilku decyzjach Komisja uznała, że premia w wysokości 600 punktów bazowych powyżej stopy referencyjnej stanowi odpowiednie minimum odzwierciedlające sytuację obciążoną szczególnym ryzykiem (40). Komisja uważa, że jest to minimum dla pożyczek w niniejszej sytuacji. W odniesieniu do gwarancji państwowych, udzielonych po dniu 30 czerwca 1999 r., Komisja zastosuje takie samo podejście: Komisja wyda nakaz odzyskania różnicy między kosztami pożyczki objętej gwarancją (stopą procentową zapłaconą na rzecz banku i prowizją zapłaconą za udzielenie gwarancji) a stopą referencyjną dla Grecji powiększoną o 600 punktów bazowych za okres od wypłaty pożyczki objętej gwarancją do wygaśnięcia gwarancji – niezależnie od tego, czy spłata odbywa się zgodnie z normalnym harmonogramem określonym w umowie pożyczki czy w konsekwencji przyjęcia niniejszej decyzji.

(47) HSY, na poparcie swego argumentu, że pożyczki i gwarancje udzielone przez państwo i ETVA mogły być przyznane na takich samych warunkach przez bank komercyjny, przedstawiła pierwszy raport firmy Deloitte (41). W sekcji 5 tego raportu, firma Deloitte zamieszcza analizę zdolności kredytowej HSY w 1999 r. i latach następnych. Zawiera ona stwierdzenie, że „Przedsiębiorstwo mogło zamiennie zaciągnąć pożyczki, lub uzyskać listy gwarancyjne od innej niepowiązanej instytucji finansowej (tj. niemającej żadnych innych relacji oprócz regularnej współpracy handlowej) w okresie objętym badaniem” (42). Komisja stwierdza, że raport nie zawiera wyjaśnienia, w jaki sposób ten wniosek można pogodzić z faktem, że próby uzyskania funduszy od innych instytucji finansowych, podejmowane przez HSY, zakończyły się niepowodzeniem (43). Ponadto Komisja zwraca uwagę, że analiza zawiera wiele błędów (44), które w znacznym stopniu podważają wiarygodność powyższego wniosku.

3.1.3. Analiza wewnątrzgrupowa

(48) Wszystkie pożyczki i gwarancje objęte obecnym postępowaniem zostały udzielone przez ETVA lub państwo. Władze greckie twierdzą, że ponieważ ETVA i państwo greckie (za pośrednictwem ETVA) były akcjonariuszami HSY, pożyczki i gwarancje można uznać za transakcje wewnątrzgrupowe. W tym kontekście władze greckie wyrażają dwa poglądy: — Po pierwsze, że do zwykłej praktyki spółki macierzystej należy udzielanie pożyczek spółce zależnej na korzystnych warunkach. Korzyść przyznana spółce zależnej przyczynia się bowiem do zwiększenia wartości akcji będących w posiadaniu spółki macierzystej. Dlatego też nawet gdyby Komisja uznała, że ETVA i państwo udzieliły pożyczek i gwarancji po cenach niższych od rynkowej, takie działanie byłoby w podobnej sytuacji możliwe do zaakceptowania przez prywatnego inwestora. Te pożyczki i gwarancje nie stanowiłyby więc pomocy. — Po drugie, że do zwykłej praktyki spółki macierzystej należy udzielanie pożyczek spółce zależnej znajdującej się w trudnej sytuacji. Udzielanie takich pożyczek ma bowiem na celu utrzymanie wartości pakietu akcji będącego w posiadaniu spółki macierzystej. Dlatego też nawet gdyby Komisja przyjęła, że żaden bank komercyjny nie przyznałby pożyczki HSY w pewnym okresie ze względu na złą sytuację stoczni, pożyczki i gwarancje udzielone przez ETVA i państwo należałoby mimo to uznać za możliwe do zaakceptowania przez prywatnego inwestora w podobnych okolicznościach. Te pożyczki i gwarancje nie stanowiłyby więc pomocy.

(49) Komisja uważa, że wnioski władz greckich nie są prawidłowe.

(50) Po pierwsze, Komisja zwraca uwagę na dwa następujące aspekty. Przede wszystkim żaden inwestor działający zgodnie z zasadami gospodarki rynkowej nie znalazłby się w sytuacji ETVA. Tytułem przykładu należy przypomnieć, że gdy ETVA nabył HSY w 1985 r., był on bankiem rozwoju działającym na zlecenie rządu, w celu niedopuszczenia do zamknięcia przedsiębiorstwa mającego istotne znaczenie dla greckiej gospodarki (45). Dla podtrzymania działalności HSY bank ten w 1986 r. wniósł na jej rzecz dodatkowy kapitał, który został uznany przez Komisję za pomoc (46). W 1995 r. ETVA był w posiadaniu „51 % pakietu większościowego” HSY, ponieważ władze greckie twierdziły, że jest to „uzasadnione interesami obronnymi”, zgodnie z art. 10 dyrektywy 90/684/EWG. Komisja zaznacza też, że jeśli wziąć pod uwagę wszystkie środki przyznane przez państwo (również te, które zostały przyznane przez ETVA, ponieważ, jak zostanie wykazane w dalszej części niniejszej decyzji, są one przypisywalne państwu) na rzecz HSY– w szczególności przyznawane kilkakrotnie w okresie do 2002 r. na rzecz HSY środki pomocy państwa o znacznej wartości – widać jasno, że w czasie do 2002 r. państwo nie postępowało jak inwestor działający zgodnie z warunkami gospodarki rynkowej. Nieustannie udzielało znacznego wsparcia finansowego, które było niezbędne do utrzymania działalności HSY, a to wiązało się z bardzo wysokimi kosztami. A zatem ponieważ państwo (za pośrednictwem ETVA) znalazło się w sytuacji, w której stało się akcjonariuszem HSY jedynie dlatego, że działało jako organ publiczny, który chce utrzymać działalność HSY za wszelką cenę, i dlatego, że nigdy nie postępowało jak prywatny inwestor dążący do osiągnięcia zysku z tytułu posiadania akcji HSY, twierdzenie, że ETVA i państwo postępowały w sposób możliwy do zaakceptowania przez prywatnego inwestora, gdyż niewystarczająco wysokie stopy procentowe (lub opłaty za udzielenie gwarancji) pobrane z tytułu środków finansowych (pożyczek i gwarancji) udostępnionych HSY były kompensowane wzrostem wartości akcji HSY, nie jest wiarygodne. Ponieważ państwo (również ETVA) nigdy nie postępowało jak inwestor działający zgodnie z warunkami gospodarki rynkowej, starający się osiągnąć zysk, lecz przeciwnie, wyrażało zgodę na podtrzymywanie działalności HSY za wysoką cenę, władze greckie i HSY powinny były przynajmniej na potwierdzenie swego stanowiska przedstawić szczegółową analizę świadczącą o tym, że państwo i ETVA, jako akcjonariusz HSY, mogło faktycznie spodziewać się wzrostu kapitału (tj. wzrostu wartości akcji) wyższego od wartości „utraconych przychodów” (tj. zaniżonej stopy procentowej lub zbyt niskiej prowizji za udzielenie gwarancji). Ponieważ taka analiza nie została przedłożona oraz ponieważ HSY i władze greckie przedstawiły swoją wątpliwą i hipotetyczną opinię bez żadnych dowodów na jej poparcie, Komisja nie będzie dalej analizować argumentu, że państwo (również ETVA) postępowało jak inwestor działający zgodnie z warunkami gospodarki rynkowej, gdyż przyznane na korzystnych warunkach środki finansowe przyczyniły się do wzrostu wartości akcji HSY, co miało wystarczająco istotne znaczenie dla zrekompensowania „utraconych przychodów”.

(51) Po drugie, nawet gdyby zrezygnować z powyższego toku rozumowania i przeanalizować aspekty wewnątrzgrupowe (tzn. ewentualny wzrost wartości akcji HSY), istnieją liczne dowody na to, że transakcje przeprowadzone przez ETVA nie byłyby możliwe do zaakceptowania przez prywatnego inwestora, który byłby w posiadaniu 51 % akcji HSY.

(52) W końcu 1995 r. 49 % praw własności HSY przekazano pracownikom HSY. Decyzję co do ceny, jaką pracownicy mają zapłacić za nabycie 49 % akcji, podjęto w tamtym czasie. Dlatego też w kolejnych latach, gdy ETVA i państwo dostarczali środków finansowych na rzecz HSY po cenie niższej od ceny, jaką pobrałby (niepowiązany) bank komercyjny, z części odpowiadającej 49 % wzrostu wartości HSY, wynikającego z tych oszczędności (tzn. z tytułu niższych stóp procentowych płaconych przez HSY), korzystali pozostali akcjonariusze HSY. Jedynie 51 % korzyści (z tytułu płacenia niższych stop procentowych i niższych opłat za udzielenie gwarancji) przyznanej przez ETVA i państwo na rzecz HSY powracało do obu tych instytucji w formie wzrostu wartości HSY. Żaden prywatny inwestor działający zgodnie z warunkami gospodarki rynkowej nie zdecydowałby się na podarowanie takiego prezentu innym akcjonariuszom HSY. W celu uniknięcia straty środków pieniężnych na rzecz tych akcjonariuszy inwestor działający zgodnie z warunkami gospodarki rynkowej zastosowałby stopę procentową w wysokości podobnej do stosowanej przez (niepowiązany) bank komercyjny. Pierwszy argument władz greckich jest więc bezpodstawny.

(53) Taki sam tok rozumowania ma zastosowanie w odniesieniu do okresu po dniu 30 czerwca 1999 r., w którym żaden bank komercyjny nie udostępniłby HSY środków finansowych ze względu na zbyt wysokie ryzyko upadłości stoczni. W szczególności racjonalnie postępujący inwestor, będący właścicielem jedynie 51 % przedsiębiorstwa, przynajmniej zwróciłby się do pozostałych akcjonariuszy o wniesienie środków finansowych w wysokości proporcjonalnej do posiadanych przez nich akcji HSY. Gdyby pozostali akcjonariusze nie dysponowali takimi środkami finansowymi, racjonalnie postępujący inwestor w zamian za wniesienie środków finansowych na rzecz HSY przynajmniej wynegocjowałby dla siebie większy pakiet akcji HSY. Przekazanie HSY znacznych środków finansowych bez uzyskania współfinansowania, lub ustępstw ze strony pozostałych akcjonariuszy, było posunięciem podobnym do przeznaczania własnych środków pieniężnych na przedsięwzięcie obciążone wysokim ryzykiem w celu uratowania wartości akcji będących w posiadaniu innych osób. Żaden inwestor działający zgodnie z warunkami gospodarki rynkowej w podobnych okolicznościach nie zdecydowałby się na podarowanie takiego prezentu pozostałym akcjonariuszom (47). Dlatego też drugi argument władz greckich należy odrzucić.

3.2. Kwestia horyzontalna 2: Możliwość przypisania postępowania ETVA państwu

(54) Kilka z szesnastu środków analizowanych w niniejszej decyzji nie pochodziło bezpośrednio od państwa. Zostały one przyznane przez bank państwowy ETVA. Ponieważ władze greckie, HSY i spółki TKMS/GNSH kwestionują możliwość przypisania tych środków państwu, natomiast spółka Elefsis i Piraeus Bank uznają słuszność takiego twierdzenia, należy tę kwestię poddać analizie.

(55) Te środki zostały przyznane przez ETVA w latach 1996–2002. Zgodnie z orzecznictwem takie środki mogą zostać uznane za pomoc państwa na mocy art. 87 ust. 1 traktatu WE tylko w przypadku, jeśli państwo było w stanie kontrolować ETVA i jeżeli władze „w taki czy inny sposób brały udział w przyjmowaniu tych środków” (48).

(56) ETVA, którego skrócona nazwa pochodzi od pełnej nazwy „Grecki Bank Rozwoju Przemysłu”, został utworzony w 1964 r. w wyniku połączenia trzech organizacji (Organizacji ds. Rozwoju Przemysłu, Organizacji ds. Finansowania Rozwoju Gospodarczego i Organizacji ds. Kredytowania Turystyki). ETVA został przekształcony w spółkę na mocy ustawy 1369/1973. Dlatego też od 1973 r. działał on jako bank państwowy. Według władz greckich (49), „[…] głównym celem ETVA jako banku rozwoju, zapisanym w statucie, było wspieranie rozwoju kraju poprzez finansowanie działalności produkcyjnej w ramach greckiej gospodarki (w dziedzinie turystyki, produkcji przemysłowej itd.)”. ETVA był jedynym bankiem rozwoju w Grecji. Dlatego też ETVA dokładał wszelkich starań, by odgrywać decydującą rolę w rozwoju gospodarczym i regionalnym kraju poprzez finansowanie przedsiębiorstw, rozbudowę regionalnej infrastruktury kraju, zapewnianie kapitału wysokiego ryzyka i udział w przedsięwzięciach o strategicznym znaczeniu dla greckiej gospodarki. W 1995 r., po okresie trudności finansowych spowodowanych tą działalnością, rekapitalizacja, restrukturyzacja i modernizacja banku stały się priorytetowymi przedsięwzięciami dla greckiego rządu. Zostały one przeprowadzone zgodnie z pięcioletnim programem, w ramach ustawy 2359/95. Oprócz wniesienia przez rząd kapitału w wysokości 427 mld GRD, celem restrukturyzacji było wdrożenie nowej orientacji strategicznej, zmiana struktury organizacyjnej i stworzenie nowych procedur biznesowych adekwatnych do aktualnych warunków konkurencji. W związku z tym „[…]oprócz działalności w zakresie rozwoju, ETVA świadczył usługi w zakresie bankowości komercyjnej, w szczególności począwszy od 1997 r.” (50).

(57) W 1999 r. państwo, które posiadało 100 % akcji ETVA, postanowiło wprowadzić bank na Ateńską Giełdę Papierów Wartościowych, udostępniając w ofercie publicznej 24 % kapitału akcyjnego banku. Władze państwowe podjęły decyzję o jeszcze dalej idącej prywatyzacji banku i zmniejszeniu własnego udziału do poniżej 50 %. Została przeprowadzona procedura przetargowa i w jej wyniku wybrano Piraeus Bank. W dniu 20 marca 2002 r. akcje stanowiące 57,7 % kapitału ETVA zostały przekazane Piraeus Bank (51).

(58) W nawiązaniu do możliwości sprawowania kontroli przez państwo nad ETVA Komisja zwraca uwagę, że do końca 1999 r. bank ten był w całości własnością państwa greckiego. Państwo było właścicielem pakietu większościowego do czasu przekazania większości akcji na rzecz Piraeus Bank w dniu 20 marca 2002 r. Państwo miało więc możliwość sprawowania kontroli nad ETVA przynajmniej do dnia 20 marca 2002 r. Dowodzi tego również fakt, że środki przyznane przez ETVA wiązały się z użyciem zasobów państwowych.

(59) W odniesieniu do udziału państwa w przyjmowaniu różnych środków, Komisja zwraca uwagę na następujące kwestie: — Po pierwsze, Komisja uważa, że te trzy najważniejsze decyzje dotyczące portfela ETVA w HSY nie zostały podjęte w sposób niezależny przez kierownictwo ETVA: zostały one natomiast podjęte przez rząd i wprowadzone w życie przez ETVA. W rzeczywistości, gdy ETVA w 1985 r. nabył będącą w stanie upadłości HSY, o transakcji zakupu zdecydował rząd (52). ETVA jedynie wykonał tę decyzję, bezzwłocznie wniósł znaczą kwotę dodatkowego kapitału na rzecz HSY, który został uznany przez Komisję za pomoc państwa (53). Świadczy to o tym, że relacje między ETVA a HSY od początku polegały na udzielaniu przez państwo wsparcia na rzecz ważnego przedsiębiorstwa – pod względem zatrudnienia i działalności – dla greckiego rządu. Druga ważna decyzja dotyczyła sprzedaży przez ETVA 49 % kapitału HSY pracownikom stoczni, przewidzianej w ustawie 2367/1995 (54). W tej ustawie nakłada się również na HSY obowiązek podjęcia istotnych działań restrukturyzacyjnych (55) (i przyznaje bardzo wysokie kwoty pomocy dla stoczni). Trzecim ważnym wydarzeniem była prywatyzacja HSY w latach 2001–2002 (tzn. ETVA miał zbyć pozostałe 51 % akcji HSY). Decyzję nr 14/3-1-2001 o przeprowadzeniu prywatyzacji podjęła odpowiednia międzyresortowa komisja ds. prywatyzacji, a sam proces przeprowadzono zgodnie z grecką ustawą prywatyzacyjną 2000/91. Było to wielokrotnie zaznaczone w dokumentacji przetargowej, przekazanej zainteresowanym inwestorom/oferentom przez Alpha Finance, bank organizujący sprzedaż HSY w imieniu państwa i sprzedających (ETVA i pracowników stoczni). Dokumentacja przetargowa z dnia 2 kwietnia 2001 r. zawiera również informację, że państwo wybierze najbardziej odpowiedniego oferenta wspólnie ze sprzedającymi. Reasumując, te trzy decyzje o zasadniczym znaczeniu dotyczące portfela ETVA w HSY zostały podjęte przez państwo. — Oprócz bezpośredniego zaangażowania w te trzy wydarzenia, państwo przyznało bardzo duże kwoty pomocy w okresie 1995–2002. Państwo dokonało umorzenia zobowiązań w wysokości 54,52 mld GRD (160 mln EUR) z tytułu działalności cywilnej – zatwierdzonego decyzją C 10/94 – oraz zobowiązań w wysokości 46,35 mld GRD (136 mln EUR) związanych z działalnością wojskową. Zgodnie z treścią decyzji N 401/97 państwo zamierzało również przyznać 7,8 mld GRD (22,9 mln EUR) pomocy inwestycyjnej. W czasie trwania procedury przetargowej w 2001 r. państwo greckie przyjęło ustawę 2941/2001, która przewidywała znaczne kwoty wsparcia finansowego na ułatwienie prywatyzacji HSY (zob. motyw 33 niniejszej decyzji). Zgodnie ze stwierdzeniem Komisji, zawartym w decyzji N 513/01, państwo na przykład zobowiązało się wypłacić 118 mln EUR w celu zachęcenia pracowników do dobrowolnego opuszczenia stoczni. Przyznając kilkakrotnie znaczne kwoty pomocy, rząd wyraźnie sygnalizował, że przetrwanie HSY uważa za bardzo ważne ze względów politycznych (56). — I wreszcie, Komisja zwraca uwagę, że państwo w ciągu tych lat udzieliło HSY zamówień o strategicznym znaczeniu dla obronności, których przedmiotem była budowa okrętów podwodnych. Wobec powyższego państwo miało bezpośredni interes w monitorowaniu działalności HSY i zapewnieniu ciągłości funkcjonowania stoczni.

(60) Podejmując decyzję o wielkości pakietu akcji HSY będącego w posiadaniu ETVA, wielokrotnie przyznając HSY znaczne wsparcie finansowe, a także udzielając zamówień wojskowych o niezwykle istotnym znaczeniu dla greckiego bezpieczeństwa, rząd grecki bardzo wyraźnie sygnalizował, że przywiązuje dużą wagę do działalności HSY i że dokładnie monitoruje sytuację stoczni. W tym ogólnym kontekście Komisja uważa, że do czasu prywatyzacji ETVA w marcu 2002 r. nie można zakwestionować możliwości przypisania państwu postępowania ETVA. W rzeczywistości w tych okolicznościach kierownictwo ETVA nie miało możliwości wypracowania wobec HSY polityki udzielania pożyczek, która nie byłaby zgodna z polityką udzielania stałego wsparcia, przyjętą przez rząd. W szczególności, ETVA nie miałby możliwości podjęcia decyzji, której konsekwencją były problemy finansowe HSY. Na przykład ETVA nie mógłby zastosować wysokiej stopy procentowej (tzn. na poziomie znacznie odbiegającym wzwyż od stopy międzybankowej) względem pożyczek udzielanych HSY, ponieważ przyczyniłoby się to do pogorszenia sytuacji finansowej HSY, co z kolei byłoby nie do zaakceptowania dla rządu ze względów politycznych. Podobnie ETVA nie mógłby odmówić udzielenia pożyczki wnioskowanej przez HSY na finansowanie swojej działalności (57). Innymi słowy, ETVA nie miał innego wyboru i musiał postępować zgodnie z polityką silnego i stałego wsparcia dla HSY, przyjętą przez państwo. W związku z tym Komisja stwierdza, że wszystkie środki przyznane przez ETVA na rzecz HSY (pożyczki, gwarancje, operacje wniesienia dodatkowego kapitału itd.) były automatycznie przypisywalne państwu i że nie ma potrzeby przedstawiania żadnych dodatkowych dowodów na zaangażowanie państwa w czasie, gdy każdy z tych środków był przyjmowany przez ETVA. Reasumując, Komisja uważa, że poszczególne środki stosowane przez ETVA są przypisywalne państwu.

(61) Tytułem dodatkowego uzasadnienia Komisja zwraca również uwagę na następujące elementy potwierdzające słuszność przypisania postępowania ETVA państwu.

(62) Po pierwsze, w 1995 r. ETVA sprzedał pracownikom HSY tylko 49 % – a nie 100 % – akcji stoczni. „Władze greckie powoływały się na wojskowe potrzeby w dziedzinie budowy statków, uzasadniając zachowanie 51 % akcji stoczni, na co zezwala art. 10 dyrektywy”. W art. 10 ust. 3 dyrektywy Rady 90/684/EWG istotnie przewiduje się, że „[…] niezależnie od obowiązku zbycia stoczni w drodze sprzedaży, o której mowa w akapicie 2, rząd grecki ma prawo zachować 51 % pakietu większościowego w jednej stoczni, jeżeli jest to uzasadnione interesami obronności” (58). Świadczy to o tym, że zachowanie przez ETVA 51 % akcji HSY miało na celu umożliwienie państwu sprawowania kontroli nad HSY w związku z zabezpieczeniem interesów obronności Grecji. Jest oczywiste, że w tej sytuacji kierownictwo ETVA nie mogłoby zbudować z HSY relacji opartych na zasadach komercyjnych. Żadna decyzja dotycząca zapewnienia HSY środków finansowych i warunków zapewniania tych środków nie mogła być podjęta wbrew interesom obronności Grecji. W szczególności Komisja nie rozumie, jak kierownictwo ETVA mogłoby odmówić przyznania środków finansowych na rzecz HSY, albo zastosować wysoką stopę procentową względem tych środków. Ponadto skoro celem władz greckich było zabezpieczenie interesów obronności, można przypuszczać, że rząd w gruncie rzeczy bezpośrednio nadzorował każdą ważną decyzję kierownictwa HSY i każdą decyzję ETVA dotyczącą środków finansowych dla HSY.

(63) Po drugie, ponieważ mandat ETVA jego „banku rozwoju” został określony przez państwo, można wyciągnąć wniosek, że każda forma działalności ETVA, podejmowana w ramach tego mandatu, była przypisywalna państwu. Podobnie w orzecznictwie stwierdza się, że w celu przeprowadzenia analizy możliwości przypisania środków przyjętych przez przedsiębiorstwo odpowiednim wskaźnikiem może być „charakter jego działalności i sposób jej prowadzenia na rynku w normalnych warunkach konkurencji z prywatnymi podmiotami gospodarczymi” (59). W tym kontekście należy zwrócić uwagę, że władze greckie przyznają, że „ETVA, począwszy od jego utworzenia, nie funkcjonował jak zwykły bank komercyjny, lecz specjalna instytucja kredytowa wspierająca rozwój, która działa przede wszystkim w dziedzinie udzielania kredytów długoterminowych i odgrywa zasadniczą rolę w rozwoju gospodarczym i regionalnym kraju” (60). W tym kontekście Komisja przypomina, że ETVA nabył HSY w 1985 r. Zaangażowanie ETVA w HSY mieściło się więc w ramach wspomnianego mandatu „banku rozwoju”, a nie w ramach jego działalności komercyjnej, którą podjął dopiero w 1997 r. Ponieważ do tego czasu ETVA musiał udzielać wsparcia na rzecz HSY w ramach swego mandatu „banku rozwoju”, nie mógł nagle, począwszy od 1997 r., zaprzestać udzielania pożyczek i gwarancji wnioskowanych przez HSY i dopuścić do upadłości stoczni. W związku z tym Komisja przypomina, że w drugiej połowie lat dziewięćdziesiątych ETVA uzyskał zezwolenie na uruchomienie działalności komercyjnej równolegle do działalności prowadzonej na rzecz rozwoju, a nie zamiast działalności na rzecz rozwoju, którą był zobowiązany kontynuować.

(64) Po trzecie, zgodnie z orzecznictwem: „status prawny przedsiębiorstwa (w sensie posiadania statusu podmiotu prawa publicznego lub zwykłego prawa spółek)” (61) może być odpowiednim kryterium do wykazania możliwości przypisania. W tym względzie, ponieważ głównym celem ETVA jako państwowego banku rozwoju jest stwarzanie możliwości rozwoju kraju poprzez finansowanie greckiej gospodarki, nie podlegał on dyrektywom bankowym (62). Dopiero od czasu, gdy akcje ETVA zostały wprowadzone na Ateńską Giełdę Papierów Wartościowych w dniu 12 stycznia 2000 r., ETVA zaczął podlegać standardowym przepisom w sprawie nadzoru, mającym zastosowanie do banków komercyjnych.

(65) Po czwarte, Komisja zwraca uwagę, że w latach 1996–2002 państwo przywiązywało szczególną wagę do działalności ETVA. W szczególności, państwo przyjęło ustawę 2359/95 w celu przeprowadzenia restrukturyzacji ETVA i wniosło na jego rzecz dodatkowy kapitał w wysokości setek miliardów drachm w ramach tego przedsięwzięcia. W 1999 r. państwo postanowiło wprowadzić część tego kapitału na Ateńską Giełdę Papierów Wartościowych. Rok później podjęło decyzję o prywatyzacji większości kapitału ETVA. Prywatyzacja ta została zakończona w 2002 r. Świadczy to o tym, że w okresie 1996–2002 państwo było bardzo zainteresowane działalnością ETVA. Pożyczki i gwarancje udzielone na rzecz HSY były na tyle wysokie (63), że decyzji o ich przyznaniu nie mogłoby podjąć kierownictwo ETVA bez zgody lub bezpośredniego polecenia jedynego właściciela ETVA.

(66) W poprzednich motywach Komisja wykazała, że w okresie poprzedzającym sprzedaż ETVA na rzecz Piraeus Bank w marcu 2002 r. we wszystkie środki wdrożone przez ETVA były zaangażowane zasoby państwowe i wszystkie środki wdrożone przez ETVA na rzecz HSY były przypisywalne państwu. W swojej ocenie poszczególnych środków wdrożonych przez ETVA Komisja nie będzie już ponownie dowodziła tych dwóch kwestii.

(67) Te dwie kwestie Komisja ponownie przeanalizuje jedynie w ocenie środka E18c, ponieważ niektóre strony twierdzą, że został on przyznany przez ETVA w maju 2002 r., tzn. po nabyciu ETVA przez Piraeus Bank.

3.3. Kwestia horyzontalna 3: środki pomocy przeznaczone na częściowe finansowanie wojskowej działalności HSY

(68) W swojej odpowiedzi na decyzję przedłużającą postępowanie władze greckie twierdzą, że kilka środków badanych przez Komisję przeznaczono na wsparcie wojskowej działalności stoczni. Dlatego też władze greckie uważają, że środki te wchodzą w zakres art. 296 Traktatu i nie mogą być poddawane ocenie – ani tym bardziej odzyskane – na podstawie zasad dotyczących pomocy państwa.

(69) Komisja musi więc ocenić, czy niektóre środki mogą w części lub w całości wchodzić w zakres art. 296 Traktatu.

(70) Żadna ze stron niniejszego postępowania nie kwestionuje, że HSY prowadzi działalność cywilną i wojskową. W ciągu ostatnich piętnastu lat działalność cywilna polegała w głównej mierze na przeprowadzaniu remontów statków cywilnych. HSY produkuje również tabor szynowy oraz buduje kadłuby statków cywilnych. Działalność wojskowa HSY polegała na budowie i remontach statków wojskowych i okrętów podwodnych dla greckiej marynarki wojennej.

(71) Komisja przypomina, że w decyzji przedłużającej postępowanie zostały już określone środki przeznaczone na wsparcie wyłącznie wojskowej działalności stoczni. W decyzji przedłużającej postępowanie stwierdza się, że środki te całkowicie wchodzą w zakres art. 296 Traktatu i nie mają do nich zastosowania zasady dotyczące pomocy państwa. Decyzja przedłużająca postępowanie nie została dotychczas zaskarżona przed Trybunałem.

(72) Niektóre środki wsparcia pochodzące od państwa, objęte niniejszą decyzją, nie były przewidziane na konkretną działalność, tzn. nie zostały przeznaczone na finansowanie określonego projektu. Komisja musi zatem ustalić, w jakim zakresie z tych państwowych środków wsparcia skorzystała działalność wojskowa, a w jakim działalność cywilna. Takie wyliczenie jest dość skomplikowane, ponieważ w HSY nie prowadziło się odrębnych ksiąg rachunkowych dla działalności cywilnej i działalności wojskowej. W tych okolicznościach za podstawę swojej analizy Komisja przyjmie relatywną skalę obu tych działalności. Musi więc poddać ocenie relatywną wagę każdej z tych działalności. Komisja podkreśla, że każde wsparcie ze strony państwa (np. finansowanie, wniesienie dodatkowego kapitału) udzielone na rzecz HSY (i nieprzeznaczone na finansowanie konkretnej działalności) równocześnie pokrywało straty poniesione w poprzednich latach (tj. straty z tytułu dawnych umów) i umożliwiało stoczni finansowanie przyszłej działalności. Dlatego też Komisja uważa, że w celu ustalenia, w jakim zakresie dany środek wsparcia ze strony państwa przysparzał korzyści działalności cywilnej, a w jakim militarnej, w analizie nie można się ograniczyć do rozgraniczenia działalności cywilnej i wojskowej (tzn. do określenia relatywnej wagi każdej z tych działalności) w roku, w którym zostało udzielone wsparcie, lecz należy wyliczyć średnie proporcje tych dwóch rodzajów działalności w wystarczająco długim okresie. To, że relatywna waga tych dwóch rodzajów działalności w znacznym stopniu różni się z roku na rok, jest również uzasadnieniem dla zastosowania średniej dla kilku lat. W zasadzie jeden konkretny rok nie może być reprezentatywny dla średniej proporcji tych dwóch rodzajów działalności w średnio- lub długookresowej perspektywie.

(73) W ramach procedury odzyskiwania pomocy uznanej za niezgodną z prawem i ze wspólnym rynkiem w decyzji C 40/02 władze greckie stwierdziły, że działalność cywilna stanowiła 25 % całej działalności HSY, a działalność wojskowa 75 % całej działalności. Na poparcie tych informacji władze greckie przedstawiły dane dotyczące roboczogodzin i obrotów (tj. wartości sprzedaży) dla tych dwóch rodzajów działalności za lata 1997–2005 (64). W kontekście niniejszego postępowania władze greckie nie zakwestionowały tych danych. Ponadto Komisja zaakceptowała już podział według proporcji: 25 % działalność cywilna / 75 % działalność wojskowa w decyzji N 513/01, która nie została zaskarżona przed Trybunałem. Na podstawie powyższego Komisja przyjmie, że działalność cywilna stanowiła 25 % całej działalności HSY, a działalność wojskowa 75 % całej działalności.

(74) W przypadku działalności wojskowej HSY Komisja we wcześniejszych decyzjach konsekwentnie uznawała, że do wsparcia udzielonego na tę działalność nie stosują się zasady dotyczące pomocy państwa (65). Komisja ponownie przedstawiła tę ocenę w motywach 86 do 90 decyzji przedłużającej postępowanie. Ponieważ środki będące przedmiotem niniejszej decyzji zostały przyznane HSY (tj. HSY jako całemu przedsiębiorstwu) w tym samym okresie, który był poddawany analizie w poprzednich decyzjach, należy stwierdzić, że ta część środków, którą przeznaczono na wsparcie wojskowej działalności HSY, również wchodzi w zakres art. 296 Traktatu i nie podlega zasadom dotyczącym pomocy państwa.

(75) Przy ocenie każdego środka odrębnie Komisja ustali, czy został on przeznaczony wyłącznie na wsparcie działalności cywilnej HSY, czy też był przyznany na rzecz HSY bez określenia konkretnego celu wykorzystania (66): — jeżeli wsparcie przeznaczono wyłącznie na działalność cywilną, Komisja uzna, że nie ma do niego zastosowania art. 296 Traktatu, a wobec tego środek w całości będzie oceniany na podstawie art. 87 Traktatu, — jeżeli wsparcie otrzymała HSY jako całe przedsiębiorstwo, Komisja uzna, że ponieważ 75 % działalności stoczni dotyczy produkcji na cele wojskowe, 75 % wsparcia udzielonego przez państwo przeznaczono na działalność wojskową i ta część wchodzi w zakres art. 296 Traktatu. Pozostałe 25 % wsparcia udzielonego przez państwo można natomiast poddać ocenie na podstawie zasad dotyczących pomocy państwa.

4. ŚRODKI: OPIS, PODSTAWY WSZCZĘCIA POSTĘPOWANIA, OTRZYMANE UWAGI, OCENA I WNIOSEK

(76) W odniesieniu do uwag władz greckich i stron trzecich Komisja stwierdza, że zawierają one wiele różnych argumentów. Na przykład w swoich licznych pismach skierowanych do Komisji wnosząca skargę spółka Elefsis twierdzi, że istnieje szereg powodów, na podstawie których należy uznać środki za pomoc niezgodną ze wspólnym rynkiem. Natomiast władze greckie, HSY i spółki TKMS/GNSH twierdzą w swoich kolejnych pismach skierowanych do Komisji, że jest wiele powodów, na podstawie których środki powinny być uznane za zgodne ze wspólnym rynkiem.

(77) Zgodnie z art. 253 Traktatu w decyzji Komisji muszą być podane powody, na których się ona opiera. Jednakże Komisja nie ma obowiązku ustosunkowywać się do każdego argumentu zgłoszonego przez strony. W związku tym w niniejszej decyzji zostaną przedstawione wyłącznie najważniejsze kwestie poruszone przez strony. W szczególności w decyzji nie będą uwzględnione niektóre argumenty stron w sposób oczywisty niezgodne ze stanem faktycznym, sprzeczne z argumentami tych samych stron, przedstawionymi w ich innych pismach, lub takie, które można zdecydowanie odrzucić na podstawie faktów i oceny, przedstawionych w niniejszej decyzji.

(78) Ponieważ niniejsza analiza obejmuje znaczną liczbę środków, należy je oznaczyć w celu ułatwienia odbioru jej treści i uniknięcia nieporozumień. W związku z tym cztery środki objęte decyzją o wszczęciu postępowania zostaną oznaczone symbolami P1 do P4. Każdy z dwunastu środków wchodzących w zakres decyzji przedłużającej postępowanie zachowa numer przyporządkowany mu w tamtej decyzji, lecz zostaną one poprzedzone literą E.

4.1. Wykorzystanie pomocy inwestycyjnej zatwierdzonej w 1997 r. niezgodnie z przeznaczeniem (środek P1)

4.1.1. Opis środka

(79) Decyzją N 401/97 Komisja zatwierdziła kwotę pomocy inwestycyjnej w wysokości 7,8 mld GRD (22,9 mln EUR), którą władze greckie zgłosiły w dniu 20 czerwca 1997 r. W tej decyzji pomoc została oceniona na podstawie art. 6 „Pomoc inwestycyjna” w rozdziale III „Pomoc na restrukturyzację” dyrektywy 90/684/EWG, który stanowi, że „Pomoc inwestycyjna […] może zostać przyznana jedynie w przypadku […], jeżeli wiąże się z planem restrukturyzacji, który nie przewiduje wzrostu mocy produkcyjnych stoczni […]. Taka pomoc nie może być przyznana stoczniom remontowym, chyba że jest powiązana z planem restrukturyzacji, który prowadzi do całkowitej redukcji mocy produkcyjnych w dziedzinie remontów statków”. W decyzji N 401/97 stwierdza się, że plan działalności gospodarczej został opracowany i ma na celu przywrócenie konkurencyjności stoczni poprzez zwiększenie jej wydajności i modernizację. Pierwszym filarem tego planu jest zakrojona na szeroką skalę reorganizacja i zmniejszenie stanu zatrudnienia. W szczególności liczba pracowników zostanie zmniejszona do 2 000 osób do końca 1997 r. i zostaną wprowadzone bardziej elastyczne metody pracy. W decyzji N 401/97 stwierdza się, że w czasie jej przyjmowania ograniczenie stanu zatrudnienia zostało już w znacznej mierze przeprowadzone, co przyczyni się do wzrostu wydajności. Drugim filarem planu restrukturyzacji jest program inwestycyjny, polegający na wymianie zużytych i przestarzałych urządzeń na nowe, wyprodukowane według nowoczesnej technologii. W decyzji stwierdza się, że zgodnie z planem stocznia odzyska rentowność przed zakończeniem realizacji planu działalności gospodarczej, tzn. do 2000 r. Całkowite koszty programu inwestycyjnego oszacowano na kwotę 15,62 mld GRD (45,9 mln EUR). Z części opisowej decyzji wynika, że program ten będzie finansowany w następujący sposób: 7,81 mld GRD (22,9 mln EUR) z pomocy państwa, 3,13 mld GRD (9,2 mln EUR) poprzez podwyższenie kapitału akcyjnego i 4,67 mld GRD (13,7 mln EUR) z pożyczek bankowych. Podwyższenie kapitału zostanie dokonane proporcjonalnie do podziału kapitału, tzn. 51 % środków wniesie ETVA, a 49 % – pracownicy HSY. W decyzji stwierdza się również, że pożyczki bankowe zostaną zaciągnięte na zwykłych warunkach rynkowych bez gwarancji państwowej. W swojej ocenie Komisja zwraca uwagę, że w planie restrukturyzacji nie przewidziano wzrostu mocy produkcyjnych w dziedzinie budowy statków ani zmniejszenia mocy produkcyjnych w dziedzinie remontów statków. Komisja stwierdza również, że intensywność pomocy (50 %) mieści się w ramach intensywności pomocy regionalnej dopuszczalnej dla Grecji. Poziom intensywności jest również uzasadniony zakresem restrukturyzacji.

4.1.2. Podstawy wszczęcia postępowania

(80) Wymiana korespondencji między władzami greckimi a Komisją, poprzedzająca wszczęcie postępowania, została opisana w rozdziale 1 „Postępowanie” niniejszej decyzji.

(81) W decyzji o wszczęciu postępowania Komisja wyraziła przypuszczenie, że pomoc inwestycyjna, zatwierdzona decyzją N 401/97, mogła być wykorzystana niezgodnie z przeznaczeniem. Po pierwsze, Komisja stwierdziła, że plan inwestycyjny został zrealizowany jedynie częściowo i z poważnymi opóźnieniami. Władze greckie bez porozumienia z Komisją kilkakrotnie wyraziły zgodę na przedłużenie terminu wykonania planu inwestycyjnego po dniu 31 grudnia 1999 r. Po drugie, chociaż w decyzji N 401/97 zaznacza się, że program inwestycyjny będzie finansowany z pożyczek bankowych zaciągniętych na zwykłych warunkach rynkowych bez gwarancji państwowej, przedsiębiorstwo, jak się zdaje, otrzymało pożyczki z banku państwowego według stóp procentowych nieodpowiadających wartości rynkowej i przypuszczalnie w odniesieniu do jednej z tych pożyczek państwo udzieliło gwarancji. Po trzecie, władze greckie nie przesłały sprawozdań rocznych z realizacji planu, zgodnie z wymogami decyzji N 401/97. Z powodu tych trzech naruszeń decyzji N 401/97 można przypuszczać, że pomoc inwestycyjna została wykorzystana niezgodnie z przeznaczeniem.

4.1.3. Uwagi zainteresowanych stron

(82) Spółka Elefsis podkreśla, że trzęsienie ziemi, na które powołano się w uzasadnieniu opóźnienia, wyjaśnia tylko to opóźnienie, które nastąpiło we wrześniu 1999 r., to znaczy cztery miesiące przed zakończeniem okresu przewidzianego na realizację planu inwestycyjnego (dzień 31 grudnia 1999 r.). Przed końcem 1999 r. HSY zrealizowała jedynie niewielką część planu inwestycyjnego. Świadczy to o tym, że w HSY znaczne opóźnienia w realizacji planu powstały jeszcze przed trzęsieniem ziemi i że HSY nie mogłaby na czas zakończyć realizacji programu inwestycyjnego, nawet gdyby trzęsienie ziemi nie miało miejsca. Sytuacja przedstawia się podobnie w przypadku prywatyzacji HSY, którą również podano jako uzasadnienie opóźnienia, a która została przeprowadzona po upływie dość długiego czasu od końca 1999 r. i dlatego nie mogła być uzasadnieniem niedopełnienia przez HSY warunków decyzji N 401/97. I wreszcie spółka Elefsis twierdzi, że ponieważ HSY otrzymała pożyczkę gwarantowaną przez państwo oraz pożyczki na zasadach innych niż rynkowe, naruszyła warunki ustanowione w decyzji N 401/97. Dlatego też należy odzyskać tę dodatkową pomoc, jak również pomoc inwestycyjną.

(83) HSY przedstawiła takie same uwagi jak władze greckie; zostały one streszczone w następnej sekcji.

4.1.4. Uwagi władz greckich

(84) W piśmie z dnia 20 października 2004 r. władze greckie potwierdzają, że początkowo termin zakończenia realizacji planu inwestycyjnego wyznaczyły na dzień 31 grudnia 1999 r. W grudniu 1999 r. przeprowadziły pierwszą kontrolę postępu realizacji planu inwestycyjnego, która dotyczyła wydatków poniesionych przez HSY do dnia 30 czerwca 1999 r. Okazało się, że wyniosły one 2,7 mld GRD (8,1 mln EUR), co stanowi 17,7 % ogólnych kosztów programu inwestycyjnego. W dniu 27 czerwca 2001 r. władze greckie wyraziły zgodę na przedłużenie terminu zakończenia realizacji planu inwestycyjnego do dnia 31 grudnia 2001 r. z powodu trzęsienia ziemi, które miało miejsce dnia 7 września 1999 r. i spowodowało szkody w stoczni oraz przyczyniło się do opóźnienia w wykonaniu planu inwestycyjnego. Decyzją z dnia 28 grudnia 2001 r. władze greckie zezwoliły na drugie przedłużenie terminu, do dnia 30 czerwca 2002 r., ponieważ proces prywatyzacji, który rozpoczął się w styczniu 2001 r. (i ostatecznie zakończył się w dniu 31 maja 2002 r.), wymagał wstrzymania realizacji planu inwestycyjnego. Gdy władze greckie przeprowadziły drugą kontrolę w maju 2002 r., stwierdziły, że wydatki poniesione przez HSY do dnia 31 grudnia 2001 r. wynoszą 9,8 mld GRD (28,9 mln EUR), czyli 63 % całkowitych kosztów inwestycji. Decyzją z dnia 14 czerwca 2002 r. wydano zgodę na kolejne przedłużenie, do dnia 30 czerwca 2004 r. Decyzją z dnia 23 lipca 2003 r. władze greckie zatwierdziły modyfikację planu inwestycyjnego. Przy tej okazji przedsiębiorstwo zwróciło się z wnioskiem o wyłączenie niektórych wydatków inwestycyjnych zatwierdzonych podczas drugiej kontroli. Były to zaliczki na inwestycje, które przedsiębiorstwo postanowiło wykluczyć z planu inwestycyjnego. Dlatego też łączną kwotę kosztów zatwierdzonych podczas drugiej kontroli zmniejszono do 23,3 mln EUR, czyli 50,75 % ogólnej kwoty. Pismem z dnia 30 czerwca 2004 r. stocznia zwróciła się o wyrażenie zgody na kolejne przedłużenie terminu realizacji planu, do dnia 31 grudnia 2004 r. Do dziś pomoc inwestycyjna nie została jeszcze stoczni wypłacona.

(85) Władze greckie twierdzą, że przy udzielaniu zgody na przedłużenie terminu realizacji planu w dobrej wierze przyjęły założenie, że działają w granicach decyzji zatwierdzającej, wydanej przez Komisję, i że dotyczyła ona pomocy istniejącej, w przypadku której nowe zgłoszenie nie jest konieczne. Władze greckie uważały, że nieliczenie się z ewentualnością przedłużenia terminu wdrożenia planu inwestycyjnego na taką skalę i o takim zakresie byłoby równoznaczne z brakiem realizmu, tym bardziej w przypadku stoczni, która – również zgodnie z opinią Komisji, wyrażoną w decyzji zatwierdzającej – nie ma żadnego doświadczenia w realizacji tego rodzaju planu. Władze greckie twierdzą też, że poinformowały Komisję o przedłużeniu okresu realizacji planu w listopadzie 2002 r. Modyfikacja planu inwestycyjnego, którą władze greckie zatwierdziły w 2003 r., nie miała wpływu na zmianę charakteru, istoty ani przeznaczenia zatwierdzonej pomocy. Miała ona jedynie na celu dostosowanie planu do nowych okoliczności: prywatyzacji stoczni, nowych zamówień o nieprzewidywalnym charakterze (okręty podwodne), trzęsienia ziemi w 1999 r. i postępu technologicznego. Władze greckie nie rozumieją też, jak przedłużenia mogły wpłynąć na istotę pomocy, a w konsekwencji na jej zgodność ze wspólnym rynkiem. I wreszcie władze greckie twierdzą, że Komisja powinna ocenić zgodność przedłużenia terminu realizacji planu ze wspólnym rynkiem na podstawie pkt 52 Wytycznych wspólnotowych dotyczących pomocy państwa w celu ratowania i restrukturyzacji zagrożonych przedsiębiorstw (67) (zwanych dalej „wytycznymi RiR z 1999 r.”). W tym przypadku pomoc należy uznać za zgodną ze wspólnym rynkiem, ponieważ zmieniony plan przewiduje przywrócenie rentowności w rozsądnym czasie, a mianowicie przed dniem 30 czerwca 2004 r. Władze greckie twierdzą w szczególności, że opóźnienie nie powstało z winy przedsiębiorstwa, lecz zostało spowodowane zdarzeniem siły wyższej (trzęsieniem ziemi w 1999 r.) i prywatyzacją przedsiębiorstwa. Ponadto władze greckie twierdzą, że zasada przyznawania danemu przedsiębiorstwu pomocy jedyny raz, „pierwszy i ostatni raz” (one time, last time), nie została naruszona, ponieważ pomoc miała miejsce w ramach adaptacji istniejącego planu restrukturyzacji.

(86) W nawiązaniu do zarzutu dotyczącego nieprzedłożenia rocznych sprawozdań z realizacji planu inwestycyjnego, władze greckie uważają, że fakt ten nie stanowi istotnej przeszkody dla modyfikacji planu.

4.1.5. Ocena

4.1.5.1. Artykuł 296 Traktatu

(87) Przed przystąpieniem do oceny zgodności pomocy ze wspólnym rynkiem na podstawie art. 87 i 88 Traktatu, należy przeanalizować kwestię stosowalności art. 296 Traktatu. W tym względnie Komisja zwraca uwagę na następujące aspekty. Po pierwsze, pomoc inwestycyjna została zgłoszona przez władze greckie w 1997 r. zgodnie z procedurą ustanowioną w art. 88 ust. 3 Traktatu. Zgłaszając pomoc, władze greckie dały do zrozumienia, że plan inwestycyjny był w głównej mierze związany z cywilną działalnością HSY (tj. remontami i budową statków), ponieważ gdyby plan dotyczył działalności o charakterze wojskowym i miał istotne znaczenie dla bezpieczeństwa narodowego, wówczas władze greckie w tamtym czasie mogłyby powołać się na art. 296 traktatu WE i nie musiałyby zgłaszać pomocy inwestycyjnej (68). Co więcej, władze greckie nie zakwestionowały decyzji zatwierdzającej, w której Komisja poddała zgłoszoną pomoc ocenie na podstawie zasad dotyczących pomocy państwa. I wreszcie władze greckie nie powołały się na art. 296 w swojej odpowiedzi na decyzję o wszczęciu postępowania. Wyżej przedstawione argumenty są wystarczające, by uznać, że plan inwestycyjny nie miał wpływu na interesy bezpieczeństwa Grecji i że wszelką pomoc na finansowanie planu inwestycyjnego można rozpatrywać na podstawie zasad dotyczących pomocy państwa, ustanowionych w art. 87 i 88 Traktatu.

4.1.5.2. Wykorzystanie pomocy niezgodnie z przeznaczeniem

(88) W następnej kolejności zostaną przeanalizowane trzy wątpliwości przedstawione w decyzji o wszczęciu postępowania.

(89) W nawiązaniu do naruszenia warunku, zobowiązującego do zaciągania pożyczek według rynkowych stóp procentowych i bez gwarancji państwowej, Komisja uważa, że naruszenie to ma wpływ na zgodność tych środków ze wspólnym rynkiem, a nie na zgodność ze wspólnym rynkiem pomocy inwestycyjnej. W istocie celem takiego warunku jest niedopuszczenie do przyznania dodatkowej pomocy na rzecz programu inwestycyjnego (tj. niedopuszczenie do akumulacji pomocy powyżej intensywności określonej w decyzji N 401/97). Mimo to jednak, zgodnie w wyjaśnieniem przedstawionym w dalszej części niniejszej decyzji, Komisja w oparciu o inne podstawy prawne stwierdza, że gwarancja państwowa na rzecz HSY stanowi pomoc niezgodną ze wspólnym rynkiem i należy ją odzyskać. W odniesieniu do pożyczek Komisja stwierdza również, że ich część stanowiąca element pomocy musi zostać odzyskana. Ponieważ elementy pomocy zostaną odzyskane, początkowa sytuacja zostanie przywrócona i koszty ich finansowania dla HSY nie będą niższe od stóp rynkowych. Innymi słowy, poprzez to odzyskanie cel warunku ustanowionego w decyzji N 401/97, czyli niedopuszczenie do udzielenia dodatkowej pomocy w drodze przyznania na rzecz HSY środków finansowych po cenie niższej od rynkowej, zostanie osiągnięty. Komisja oddala więc wyżej wspominaną skargę spółki Elefsis, że należy odzyskać zarówno elementy pomocy zawarte w pożyczkach i gwarancji, jak i pomoc inwestycyjną zatwierdzoną decyzją N 401/97.

(90) W odniesieniu do kwestii nieprzedłożenia sprawozdań rocznych, poruszonej w decyzji o wszczęciu postępowania, Komisja uważa, że niedopełnienie obowiązku ich przedłożenia samo w sobie nie jest wykorzystaniem pomocy niezgodnie z przeznaczeniem. W istocie nie zmienia ono charakteru pomocy, jej skutku ani istoty programu inwestycyjnego. Jednakże ponieważ władze greckie nie dostarczyły tych informacji w terminie, i wobec tego nie powiadomiły Komisji o opóźnieniach wówczas, gdy miały one miejsce, Komisja została pozbawiona możliwości przyjęcia decyzji w odniesieniu do tych aspektów we właściwym czasie. Dlatego też, ponieważ władze greckie nie przedłożyły sprawozdań rocznych, ciężar dowodu spoczywa na nich – a zatem do władz greckich należy udowodnienie, że Komisja wyraziłaby zgodę na kolejne przedłużenia okresu przewidzianego na realizację programu inwestycyjnego.

(91) W odniesieniu do opóźnienia w realizacji planu inwestycyjnego, którego dotyczyły główne wątpliwości przedstawione w decyzji o wszczęciu postępowania, Komisja doszła do następującego wniosku. Decyzją N 401/97 Komisja zatwierdziła pomoc na wsparcie inwestycji, które były „związane z planem restrukturyzacji”, zgodnie z wymogiem określonym w rozdziale III „Pomoc na restrukturyzację” dyrektywy 90/684/EWG. Zgodnie z opisem planu działalności gospodarczej, podanym w decyzji N 401/97, plan inwestycyjny był w gruncie rzeczy związany nie tylko z planem restrukturyzacji, lecz sam stanowił jeden z dwóch filarów procesu restrukturyzacji. Wynika to z faktu, że stocznia nie podjęła żadnych inwestycji w poprzednich latach i istniała konieczność wymiany „zużytych i przestarzałych urządzeń na nowe, wyprodukowane według nowoczesnej technologii” w celu przywrócenia jej konkurencyjności. W sekcji 2.1 swego pisma z dnia 20 października 2004 r. władze greckie potwierdzają, że program inwestycyjny miał na celu przywrócenie konkurencyjności HSY w drodze poprawy wydajności i modernizacji, by stała się ona przedsiębiorstwem konkurencyjnym na poziomie krajowym i międzynarodowym. Władze greckie potwierdzają również, że celem była wymiana przestarzałych urządzeń, które wyszły z użycia, na nowe, oparte na nowoczesnej technologii. Reasumując, z decyzji N 401/97, a także z pism władz greckich wynika, że program inwestycyjny miał odegrać zasadniczą rolę w planie restrukturyzacji i przywróceniu rentowności (69). Ponieważ był on „związany z planem restrukturyzacji” i miał zasadnicze znaczenie dla przywrócenia rentowności, jest oczywiste, że realizacja programu inwestycyjnego nie mogła być znacznie opóźniona. W istocie realizacja planu była przedsięwzięciem pilnym z punktu widzenia przywrócenia rentowności przedsiębiorstwu. W rezultacie Komisja zatwierdziła pomoc na wsparcie programu inwestycyjnego, który musiał być zrealizowany w ściśle wyznaczonym okresie; nie zatwierdziła pomocy na wsparcie jakiegokolwiek projektu inwestycyjnego, który byłby zrealizowany w przyszłości.

(92) W nawiązaniu do ściśle określonego terminu realizacji programu inwestycyjnego należy zaznaczyć, że w decyzji N 401/97 nie został podany harmonogram zaplanowanych działań. W decyzji N 401/97 stwierdza się jedynie, że „stocznia odzyska rentowność wraz z końcem realizacji planu działalności gospodarczej, w 2000 r.”. W swoim piśmie z dnia 20 października 2004 r. władze greckie podkreślają, że zgodnie z decyzją ministerialną z grudnia 2007 r. przyznającą dotację program inwestycyjny musiał być zakończony do dnia 31 grudnia 1999 r. (70). O tym terminie nie ma jednak mowy w decyzji N 401/97. Komisja stwierdza więc, że zgodnie z decyzją N 401/97 program inwestycyjny musiał być realizowany najpóźniej do końca 2000 r.

(93) Na podstawie powyższego Komisja stwierdza, że zachowanie terminu 31 grudnia 2000 r. było ważne dla zapewnienia powodzenia planu restrukturyzacji. Ponadto każda inwestycja zrealizowana znacznie później niż w 2000 r. nie mogłaby zostać uznana za związaną z planem restrukturyzacji, który został opisany w decyzji N 401/97, tak jak wymaga tego dyrektywa 90/684/EWG.

(94) Po przeprowadzeniu tej analizy decyzji N 401/97 Komisja musi ustalić, czy wyraziłaby zgodę na przedłużenie okresu realizacji inwestycji, gdyby władze greckie zwróciły się z takim wnioskiem i należycie poinformowały Komisję o opóźnieniach. We wrześniu 1999 r., wskutek trzęsienia ziemi, uległy zniszczeniu następujące części stoczni: ściany, dachy, okna, konstrukcja trzech budynków, rury, sieć instalacji elektrycznej, pirsy oraz szyny podsuwnicowe. Władze greckie twierdzą, że z powodu trzęsienia ziemi stocznia była zmuszona wstrzymać realizację planu inwestycyjnego i skoncentrować się na naprawie tych szkód.

(95) Stocznia w listopadzie 2000 r. wystąpiła z wnioskiem o zgodę na pierwsze przedłużenie terminu zakończenia realizacji programu inwestycyjnego do dnia 31 grudnia 2001 r., uzasadniając opóźnienie trzęsieniem ziemi. Należy zatem odpowiedzieć na pytanie, czy Komisja wyraziłaby zgodę na ten wniosek, gdyby go otrzymała. Komisja zwraca uwagę, że gdyby zastosowała pkt 52 wytycznych RiR z 1999 r., nie zatwierdziłaby pierwszego przedłużenia, ponieważ plan restrukturyzacji, zatwierdzony w 1997 r., okazał się wyraźnie niewystarczający do przywrócenia rentowności w świetle sytuacji zaistniałej w listopadzie 2000 r., a żaden inny plan restrukturyzacji pozwalający na przywrócenie rentowności w tamtym czasie nie istniał. Jednakże Komisja ma wątpliwości, czy zastosowałaby pkt 52 wytycznych RiR z 1999 r., ponieważ pomoc nie została zatwierdzona na podstawie tych wytycznych, ponieważ nie wprowadzono żadnych „zmian” do treści planu, a chodziło jedynie o przesunięcie terminu zakończenia inwestycji, i ponieważ w decyzji N 401/97 i w dyrektywie 90/684/EWG nie ma żadnych jasnych przepisów dotyczących zmiany terminu zakończenia inwestycji. Co więcej, z uwagi na to, że poważne trzęsienie ziemi jest wydarzeniem pozostającym poza zakresem odpowiedzialności stoczni i władz greckich, wyjątkowym i niemającym związku z gospodarką i działalnością przedsiębiorczą, Komisja przypuszczalnie uznałaby, że może ono stanowić uzasadnienie dla kilkumiesięcznego opóźnienia. Ponadto realizacja planu inwestycyjnego jest zadaniem trudnym i może wymagać kilku dodatkowych miesięcy. W związku z tym, chociaż jeden rok jest dużym opóźnieniem, można racjonalnie przyjąć, że Komisja mogłaby wyrazić zgodę na przedłużenie.

(96) Drugie przedłużenie, przyznane przez władze greckie, władze te i HSY uzasadniły procesem prywatyzacji stoczni, w czasie którego realizacja planu inwestycyjnego została wstrzymana (71). Innymi słowy, opóźnienie w realizacji programu inwestycyjnego wynikało ze świadomej decyzji dotyczącej wstrzymania realizacji planu. Komisja z całą pewnością nie może zatwierdzić przedłużenia okresu realizacji programu inwestycyjnego w przypadku, gdy świadomie podjęto decyzję o wstrzymaniu jego realizacji na kilka kwartałów w roku. Zgodnie z wcześniejszym wnioskiem przestrzeganie harmonogramu realizacji planu restrukturyzacji było kwestią zasadniczej wagi. Komisja zatwierdziła pomoc na wsparcie konkretnego planu, realizowanego w ściśle określonym czasie. Komisja dodatkowo podkreśla, że gdyby przedłużenie realizacji planu na okres po dniu 31 grudnia 2001 r. zostało zatwierdzone, czas restrukturyzacji byłby tak długi, że inwestycji wdrożonych po tym terminie nie można byłoby uznać za „związane” – w rozumieniu dyrektywy 90/684/EWG – z procesem restrukturyzacji, który rozpoczął się już w 1996 r. Plan restrukturyzacji, zatwierdzony w 1997 r., nie był odpowiedni, aby zaradzić trudnej sytuacji finansowej stoczni, z którą borykała się przez lata, począwszy od 2001 r. Ponadto w latach 2001–2002 zrealizowano zasadnicze działania restrukturyzacyjne, zupełnie nowe i nieuwzględnione w planie restrukturyzacji opisanym w decyzji N 401/97 (na przykład dodatkowe ograniczenie stanu zatrudnienia). Biorąc pod uwagę powyższe względy, Komisja uważa, że nie zatwierdziłaby przedłużenia czasu realizacji inwestycji na okres po dniu 31 grudnia 2001 r.

(97) Reasumując, Komisja stwierdza, że wszelka pomoc przeznaczona na wsparcie kosztów inwestycyjnych poniesionych po dniu 31 grudnia 2001 r. wykracza poza zakres decyzji N 401/97.

(98) Władze greckie uważają, że nawet jeżeli Komisja stwierdzi, że pomoc na pokrycie niektórych kosztów inwestycyjnych nie wchodzi w zakres decyzji N 401/97, to pomoc tę mimo to należy uznać za zgodną ze wspólnym rynkiem jako pomoc na restrukturyzację na podstawie wytycznych RiR z 1999 r. Komisja musi zatem przeanalizować, czy pomoc na pokrycie kosztów inwestycyjnych, poniesionych przez HSY po dniu 31 grudnia 2001 r., mogłaby zostać uznana za zgodną ze wspólnym rynkiem. Komisja zwraca uwagę, że nie ma żadnych wątpliwości, że HSY była przedsiębiorstwem znajdującym się w trudnej sytuacji po dniu 31 grudnia 2001 r. Na przykład straty skumulowane w ciągu poprzednich lat były tak wysokie, że wartość kapitału własnego netto była ujemna. Dlatego też wszelką pomoc udzieloną przedsiębiorstwu, w szczególności pomoc na wsparcie modernizacji przestarzałych urządzeń, należało uznać za pomoc restrukturyzacyjną. Komisja uważa jednak, że przedsiębiorstwo nie spełniło warunków otrzymania pomocy na podstawie wytycznych RiR z 1999 r. Na przykład został naruszony warunek pomocy „pierwszy i ostatni raz”, ustanowiony w pkt 48 tych wytycznych, ponieważ władze greckie przyznały już HSY pomoc restrukturyzacyjną decyzją ministerialną z grudnia 1997 r. W istocie pomoc inwestycyjna zatwierdzona decyzją N 401/97 stanowiła pomoc restrukturyzacyjną zgodnie z dyrektywą 90/684/EWG i zgodnie z samą decyzją N 401/97. Punkt 48 wytycznych RiR z 1999 r. dopuszcza odstępstwa od warunku pomocy „pierwszy i ostatni raz”, jeżeli „zaistniały okoliczności wyjątkowe i nieprzewidziane”. Komisja nie potrafi stwierdzić, jakie wyjątkowe i nieprzewidywalne okoliczności mogłyby uzasadniać przyznanie pomocy restrukturyzacyjnej na pokrycie kosztów inwestycji poniesionych po dniu 31 grudnia 2001 r. W szczególności trzęsienie ziemi z września 1999 r. może, zgodnie z wcześniejszym ustaleniem, uzasadniać pewne opóźnienie w realizacji planu inwestycyjnego. Nie jest ono jednak powodem opóźnienia w realizacji planu inwestycyjnego po dniu 31 grudnia 2001 r. Natomiast wstrzymanie realizacji planu w trakcie procesu prywatyzacji nie spełnia wymogu „okoliczności wyjątkowych i nieprzewidzianych”, zawartego w definicji. Władze greckie twierdzą, że warunek pomocy „pierwszy i ostatni raz” nie był naruszony, ponieważ pomoc została udzielona w ramach dostosowania istniejącego planu restrukturyzacji. Zgodnie z wcześniejszymi szczegółowymi wyjaśnieniami, Komisja uważa, że inwestycje wdrożone po dniu 31 grudnia 2001 r. nie stanowią części programu inwestycyjnego opisanego w decyzji N 401/97. Ponadto w pkt 52 wytycznych RiR z 1999 r. stwierdza się, że „zmieniony plan powinien przewidywać rozsądny termin odzyskania rentowności przedsiębiorstwa”. Zgodnie z początkowym planem stocznia powinna była odzyskać rentowność do 2000 r. Dlatego też Komisja uważa, że planowany termin przywrócenia rentowności w czerwcu 2004 r. był zbyt odległy w porównaniu z terminem założonym w początkowym planie, i powrót do rentowności w takim terminie nie mieścił się w rozsądnych ramach czasowych. I wreszcie Komisja zwraca uwagę, że zaakceptowanie takiego przedłużenia okresu restrukturyzacji byłoby równoznaczne z obejściem warunku pomocy „pierwszy i ostatni raz”.

(99) Reasumując, Komisja uważa, że pomoc na pokrycie kosztów inwestycyjnych poniesionych do dnia 31 grudnia 2001 r. i związanych z programem inwestycyjnym opisanym w decyzji N 401/97 można uznać za wchodzącą w zakres decyzji N 401/97. Natomiast żadna inna pomoc nie jest objęta decyzją N 401/97. Ponadto wszelka inna pomoc na pokrycie innych kosztów inwestycyjnych poniesionych przez HSY jest niezgodna ze wspólnym rynkiem. Ponieważ władze greckie zaznaczyły, że pomoc inwestycyjna nie została jeszcze wypłacona na rzecz HSY, od stoczni nie musi być odzyskana żadna pomoc.

4.2. Pożyczka w wysokości 4,67 mld GRD (13,72 mln EUR) udzielona w 1999 r. i zabezpieczona gwarancją państwową (środek P2)

4.2.1. Opis środka

(100) Władze greckie zwracają uwagę, że ta ośmioletnia pożyczka o wartości 4,67 mld GRD (13,72 mln EUR) została przyznana przez ETVA na finansowanie programu inwestycyjnego (72). Decyzją z dnia 8 grudnia 1999 r. rząd udzielił gwarancji i z tego tytułu pobierał opłatę roczną w wysokości 100 punktów bazowych. Umowę pożyczki zawarto w dniu 29 grudnia 1999 r., a wynikająca z niej kwota została wypłacona HSY w kolejnych transzach od tego dnia do dnia 26 października 2000 r., do łącznej kwoty 12,76 mln EUR (73). Jako stopę procentową przyjęto ATHIBOR (EURIBOR od dnia 1 stycznia 2001 r.) plus 25 punktów bazowych. W dniu 31 maja 2002 r. gwarancję państwową i okres, na który została udzielona pożyczka, przedłużono do dnia 30 czerwca 2009 r., a stopę procentową zwiększono o 100 punktów bazowych. Spłata kapitału rozpoczęła się wraz ze spłatą pierwszej raty w grudniu 2003 r.

4.2.2. Podstawy wszczęcia postępowania

(101) W decyzji o wszczęciu postępowania stwierdza się, że gwarancja udzielona przez państwo może stanowić pomoc państwa, a jej zgodność ze wspólnym rynkiem budzi wątpliwości. Ponadto abstrahując od kwestii, czy gwarancję należy uznać za pomoc czy nie, w decyzji N 401/97 stwierdza się, że w celu finansowania programu inwestycyjnego pożyczki bankowe zostaną zaciągnięte na zwykłych warunkach rynkowych, bez gwarancji państwowej. W związku z tym należy sądzić, że gwarancje państwowe były per se zabronione decyzją N 401/97.

4.2.3. Uwagi zainteresowanych stron

(102) Spółka Elefsis zgłosiła następujące uwagi w odniesieniu do środków P2, P3 i P4. Przypomina ona, że decyzja N 401/97 zawiera wymóg, zgodnie z którym pożyczki bankowe na finansowanie działalności HSY mają być zaciągnięte na zwykłych warunkach rynkowych bez gwarancji państwowej. Można natomiast wykazać, że wszystkie trzy pożyczki zostały udzielone na warunkach innych niż rynkowe. Po pierwsze, te pożyczki były przyznawane począwszy od końca 1999 r., gdy sytuacja finansowa HSY była dramatyczna i istniała groźba cofnięcia stoczni zezwolenia na prowadzenie działalności. Po drugie, pożyczki zostały udzielone w czasie, gdy było oczywiste, że HSY nie zrealizowała planu restrukturyzacji/inwestycyjnego i nie dotrzymała warunków decyzji N 401/97. Po trzecie, biorąc pod uwagę katastrofalną sytuację finansową i brak zabezpieczenia na zasadach rynkowych, HSY nie mogłaby uzyskać tych pożyczek od instytucji sektora prywatnego.

4.2.4. Uwagi władz greckich

(103) Władze greckie (a także HSY) twierdzą, że gwarancja państwowa nie stanowi pomocy państwa i została udzielona na zwykłych warunkach rynkowych. Swoją analizę opierają na następujących aspektach: — Stocznia mogła zawrzeć umowę o udzielenie podobnej pożyczki z każdym innym bankiem, oferując inne formy zabezpieczenia niż gwarancja państwowa. W szczególności przedsiębiorstwo mogło zaoferować jako zabezpieczenia niektóre należności z tytułu dużych zamówień lub pewne zabezpieczenia w formie zastawu hipotecznego na swoich aktywach. — Roczna opłata w wysokości 1 % za udzielenie gwarancji jest stawką rynkową. Ponadto nie jest ona selektywna, ponieważ państwo greckie udzieliło kilku gwarancji w tym samym okresie i w przypadku niektórych pobierało znacznie niższą opłatę. — Nawet gdyby Komisja uznała, że opłata za udzielenie gwarancji była poniżej stawki rynkowej, państwo i tak działało jak inwestor działający zgodnie z warunkami gospodarki rynkowej, ponieważ było akcjonariuszem HSY (za pośrednictwem ETVA) i skorzystałoby na odzyskaniu rentowności przez stocznię po zrealizowaniu przez nią planu inwestycyjnego. — To, że pożyczka miała na celu finansowanie planu inwestycyjnego, który został zatwierdzony przez Komisję, powinno było dla banku udzielającego pożyczki i dla gwaranta stanowić wystarczająco solidną podstawę, by oczekiwać, że HSY będzie mogła spłacić pożyczkę. — Stocznia regularnie spłaca pożyczkę i wnosi opłaty za udzielenie gwarancji.

4.2.5. Ocena

4.2.5.1. Artykuł 296 Traktatu

(104) Przed przystąpieniem do oceny zgodności pomocy ze wspólnym rynkiem na podstawie art. 87 należy przeanalizować kwestię stosowalności art. 296 Traktatu. Komisja zwraca uwagę, że na podstawie decyzji o przyznaniu pożyczki HSY miała obowiązek wykorzystać pożyczkę zabezpieczoną gwarancją, a także dwie pozostałe pożyczki objęte decyzją o wszczęciu postępowania (tj. środki P3 i P4), na finansowanie programu inwestycyjnego (74). Zgodnie z wnioskiem zawartym w ocenie środka P1 program inwestycyjny nie wchodzi w zakres art. 296 Traktatu. Dlatego też Komisja uważa, że w odniesieniu do to tych trzech pożyczek przeznaczonych na finansowanie programu inwestycyjnego mają zastosowanie zasady dotyczące pomocy państwa i pożyczki te nie wchodzą w zakres art. 296 Traktatu.

4.2.5.2. Istnienie pomocy

(105) Należy przede wszystkim sprawdzić, czy gwarancja państwowa spełnia warunki konieczne, aby uznać ją za pomoc państwa w rozumieniu art. 87 ust. 1 Traktatu.

(106) W celu przeprowadzenia oceny istnienia pomocy w przypadku różnych gwarancji badanych w niniejszej decyzji Komisja zastosuje obwieszczenie Komisji w sprawie zastosowania art. 87 i 88 traktatu WE do pomocy państwowej w formie gwarancji (75) (zwane dalej „obwieszczeniem w sprawie gwarancji”), które zostało opublikowane w marcu 2000 r. Jednakże zgodnie z treścią pkt 1.4 tego obwieszczenia nie dotyczy ono zmian w polityce, lecz raczej zawiera bardziej szczegółowe wyjaśnienia metod, które Komisja dotychczas stosowała na potrzeby oceny gwarancji państwowych. W związku z tym zasady ustanowione w obwieszczeniu w sprawie gwarancji można również zastosować do oceny gwarancji udzielonych przed marcem 2000 r. Zgodnie z tym wnioskiem w decyzji o wszczęciu postępowania za podstawę oceny środka P2 Komisja przyjęła obwieszczenie w sprawie gwarancji. Władze greckie nie wniosły zastrzeżeń do zastosowania obwieszczenia. Przeciwnie, także wykorzystały je do oceny środka P2 (76).

(107) Po pierwsze, by można było uznać, że środek wchodzi w zakres art. 87 ust. 1, musi on wiązać się z użyciem zasobów państwowych. Ten warunek jest spełniony w przypadku środka P2, ponieważ państwo, udzielając tej gwarancji, obciążyło ryzykiem zasoby państwowe.

(108) Po drugie, należy ustalić, czy środek ma charakter selektywny czy nie. Władze greckie twierdzą, że państwo udzieliło kilku gwarancji innym przedsiębiorstwom i że również pobierało z tego tytułu prowizję w wysokości 1 %. Władze greckie przedłożyły wykaz tych przedsiębiorstw. Komisja uważa, że ten fakt wcale nie dowodzi, że ten środek miał charakter ogólny. Aby środek miał charakter ogólny, musi on być dostępny dla wszystkich podmiotów gospodarczych działających w danym państwie członkowskim. Muszą mieć do niego skuteczny dostęp wszystkie przedsiębiorstwa na równorzędnych warunkach i ten dostęp nie może być de facto ograniczony na przykład przez uprawnienia uznaniowe państwa do przyznania środka, ani inne czynniki ograniczające ich skutek praktyczny. Rozpatrywany środek nie może być więc uznany za ogólny. W szczególności sam fakt, że niektóre przedsiębiorstwa otrzymały gwarancję państwową, nie oznacza, że wszystkie przedsiębiorstwa mogłyby ją uzyskać. Władze greckie nie wykazały, że gwarancja państwowa jest ogólnie dostępna dla wszystkich podmiotów gospodarczych na równorzędnych warunkach. Ponadto wszystkie podmioty gospodarcze znajdujące się w wykazie przedłożonym przez władze greckie są albo przedsiębiorstwami państwowymi, albo przedsiębiorstwami prowadzącymi w pewnym zakresie działalność o charakterze wojskowym. Wydaje się więc, że przedsiębiorstwa prywatne nie mogłyby otrzymać gwarancji na finansowanie swojej zwykłej działalności. W gruncie rzeczy władze greckie nie podały podstawy prawnej, w oparciu o którą minister finansów w dniu 8 grudnia 1999 r. podjął decyzję o udzieleniu gwarancji. Należy przypuszczać, że jest nią ustawa 2322/1995, będąca środkiem selektywnym, zgodnie z wyjaśnieniem podanym w ocenie środka E12b.

(109) Po trzecie, należy wykazać istnienie korzyści. Zgodnie z pkt 2.2.2 obwieszczenia w sprawie gwarancji, ponieważ gwarancja została udzielona przed przyznaniem pożyczki, a nie ex post, nie istnieje przypuszczenie istnienia pomocy dla udzielającego pożyczki. Jest to więc pomoc dla pożyczkobiorcy, którą należy zbadać zgodnie z treścią pkt 2.1.1 obwieszczenia w sprawie gwarancji. Władze greckie zaprzeczają istnieniu jakiejkolwiek korzyści, ponieważ HSY mogłaby otrzymać podobną pożyczkę, oferując bankowi inne formy zabezpieczenia zamiast gwarancji państwowej. Komisja uważa, że nie musi badać, czy HSY, oferując inne formy zabezpieczenia, mogłaby uzyskać taką pożyczkę, czy nie. Komisja musi natomiast ocenić, czy rzeczywista transakcja dokonana przez państwo, czyli udzielenie gwarancji na pożyczkę bez skorzystania z żadnej formy zabezpieczenia, byłoby możliwe do przyjęcia przez inwestora działającego zgodnie z warunkami gospodarki rynkowej. Gwarancja pożyczki zabezpieczonej zastawem na niektórych aktywach lub przeniesieniem praw do należności stanowi inny rodzaj transakcji. Zgodnie z treścią pkt 2.1.1 obwieszczenia w sprawie gwarancji, jedną z potencjalnych korzyści gwarancji państwowej jest możliwość „zaoferowania niższego zabezpieczenia” przez pożyczkobiorcę. Ponadto nawet gdyby należało poddać ocenie możliwość uzyskania środków finansowych przy zaoferowaniu większego zabezpieczenia, Komisja stwierdziła już w sekcji 3.1 niniejszej decyzji, że po dniu 30 czerwca 1999 r. HSY nie otrzymałaby ani pożyczek, ani gwarancji od prywatnych banków, nawet gdyby zaoferowała im zabezpieczenia. Komisja stwierdza, że ponieważ gwarancji państwowej udzielono w grudniu 1999 r., HSY przyznano korzyść poprzez przyznanie jej środków finansowych, których nie mogłaby otrzymać na rynku.

(110) Władze greckie twierdzą również, że opłata za udzielenie gwarancji, wynosząca 1 %, odpowiadała cenie rynkowej, a wobec tego nie została przyznana żadna korzyść. Komisja zwraca uwagę, że władze greckie nie przedstawiły żadnych danych rynkowych świadczących o tym, że banki były gotowe udzielić gwarancji za taką samą cenę. Władze greckie przedłożyły jedynie wykaz gwarancji udzielonych przez państwo w tym samym okresie za taką samą cenę. Komisja nie rozumie, jak wykaz gwarancji państwowych może stanowić dowód na to, że opłata z tytułu gwarancji wymagana od HSY jest zgodna z rynkiem i nie stanowi pomocy państwa. W szczególności tego wykazu nie można uznać za „państwowy program gwarancyjny, który nie stanowi pomocy państwa w rozumieniu art. 87 ust. 1”, ponieważ – gwarancja na rzecz HSY jest tu przykładem – nie spełnia on wielu warunków określonych w pkt 4.3 obwieszczenia w sprawie gwarancji. Ponadto nawet jeżeli opłata za udzielenie gwarancji wynosząca 1 % mogłaby być zgodna z rynkiem w przypadku innych przedsiębiorstw (będących w dobrej kondycji), nie oznacza to automatycznie, że tak samo było w przypadku przedsiębiorstwa w trudnej sytuacji, takiego jak HSY.

(111) Twierdzenie, że ponieważ władze greckie były akcjonariuszem HSY, to opłata za udzielenie gwarancji niższa od ceny rynkowej byłaby w podobnych okolicznościach możliwa do zaakceptowania przez inwestora działającego zgodnie z warunkami gospodarki rynkowej Komisja już odrzuciła w sekcji 3.1 niniejszej decyzji.

(112) W sekcji 3.1 zostało również wyka