PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej L 80/1

DECYZJA KOMISJI (UE) 2015/454

z dnia 9 lipca 2014 r.

w sprawie pomocy państwa SA.34823 (2012/C), SA.36004 (2013/NN), SA.37965 (2013/N), SA.37966 (2013/N), SA.37967 (2013/N) wdrożonej przez Grecję na rzecz Alpha Bank Group związanej z:

— dokapitalizowaniem i restrukturyzacją Alpha Bank SA,

— restrukturyzacją i uporządkowaną likwidacją Banku Spółdzielczego Macedonii Zachodniej przez zlecenie rozrachunku na rzecz Alpha Bank SA,

— restrukturyzacją i uporządkowaną likwidacją Banku Spółdzielczego Ewii przez zlecenie rozrachunku na rzecz Alpha Bank SA,

— restrukturyzacją i uporządkowaną likwidacją Banku Spółdzielczego Dodekanezu przez zlecenie rozrachunku na rzecz Alpha Bank SA

(notyfikowana jako dokument nr C(2014) 4662)

(Jedynie tekst w języku angielskim jest autentyczny)

(Tekst mający znaczenie dla EOG)

KOMISJA EUROPEJSKA,

uwzględniając Traktat o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, w szczególności jego art. 108 ust. 2 akapit pierwszy,

uwzględniając Porozumienie o Europejskim Obszarze Gospodarczym, w szczególności jego art. 62 ust. 1 lit. a),

po wezwaniu państw członkowskich i innych zainteresowanych stron do przedstawienia uwag zgodnie z przywołanymi artykułami,

a także mając na uwadze, co następuje:

1. PROCEDURA

1.1. PROCEDURA DOTYCZĄCA ALPHA BANK

(1) Decyzją z dnia 19 listopada 2008 r. Komisja zatwierdziła program zatytułowany „Środki wsparcia na rzecz instytucji kredytowych w Grecji” („program wsparcia na rzecz greckich banków”), opracowany w celu zapewnienia stabilności greckiego systemu finansowego. Program wsparcia na rzecz greckich banków pozwala na przyznanie pomocy w ramach trzech środków składowych: dokapitalizowania, gwarancji i rządowej pożyczki obligacyjnej (1). W maju 2009 r. Grecja dokapitalizowała Alpha Bank Group („bank”) w ramach środka dokapitalizowania.

(2) W motywie 14 decyzji z dnia 19 listopada 2008 r. wskazuje się, że w odniesieniu do beneficjentów środka dokapitalizowania Komisji zostanie zgłoszony plan restrukturyzacji.

(3) Dnia 2 sierpnia 2010 r. władze greckie przedłożyły Komisji plan restrukturyzacji w odniesieniu do banku. Komisja zarejestrowała ten plan i jego późniejsze aktualizacje oraz dodatkowe informacje przedłożone przez władze greckie jako sprawę SA.30342 (PN 26/2010), a następnie sprawę SA.32786 (2011/PN).

(4) Bank wielokrotnie korzystał z gwarancji państwowych dotyczących instrumentów dłużnych i z rządowych pożyczek obligacyjnych w ramach programu wsparcia na rzecz greckich banków (2). Skorzystał także z awaryjnego wsparcia płynnościowego gwarantowanego przez państwo.

(5) Dnia 20 kwietnia 2012 r. grecki fundusz stabilności finansowej (Hellenic Financial Stability Fund, „HFSF”) udzielił bankowi pisemnego zobowiązania dotyczącego udziału w planowanym podwyższeniu kapitału podstawowego banku. Dnia 28 maja 2012 r. HFSF przyznał bankowi dokapitalizowanie pomostowe w wysokości 1 900 mln EUR („pierwsze dokapitalizowanie pomostowe”).

(6) W maju 2012 r. władze greckie zgłosiły Komisji pisemne zobowiązanie, które bank otrzymał od HFSF. W związku z tym, że środek został już wdrożony, Komisja zarejestrowała go jako pomoc niezgłoszoną (sprawa SA.34823 (2012/NN)).

(7) Decyzją z dnia 27 lipca 2012 r. Komisja wszczęła formalne postępowanie wyjaśniające dotyczące pierwszego dokapitalizowania pomostowego („decyzja o wszczęciu postępowania w sprawie Alpha Bank”) (3).

(8) Dnia 12 października 2012 r. HFSF udzielił bankowi swojej zgody na nabycie Emporiki Bank od Crédit Agricole SA („Crédit Agricole”). Dnia 16 października 2012 r. Crédit Agricole i bank podpisały umowę o zakupie udziałów.

(9) Przed tą datą władze greckie poinformowały służby Komisji o przebiegu tego procesu i warunkach możliwego nabycia Emporiki Bank.

(10) Dnia 23 listopada 2012 r. służby Komisji wysłały pismo do władz greckich, w którym przedstawiły swoją wstępną ocenę nabycia.

(11) W grudniu 2012 r. HFSF przyznał bankowi drugie dokapitalizowanie pomostowe w wysokości 1 042 mln EUR („drugie dokapitalizowanie pomostowe”). Dnia 21 grudnia 2012 r. HFSF udzielił bankowi pisemnego zobowiązania dotyczącego swojego udziału w podwyższeniu kapitału podstawowego banku i w emitowanych instrumentach kapitału zamiennego na całkowitą kwotę 1 629 mln EUR (4). Dnia 27 grudnia 2012 r. władze greckie zgłosiły powyższe środki do Komisji (5).

(12) W maju 2013 r. bank ogłosił skuteczne zakończenie emisji praw poboru o wartości 457,1 mln EUR i przydział wszystkich akcji zaoferowanych w ramach dodatkowej oferty na rynku niepublicznym o wartości 92,9 mln EUR. Dnia 3 czerwca 2013 r. HFSH dokonał konwersji pierwszego i drugiego dokapitalizowania pomostowego na kapitał własny oraz dokonał na rzecz banku zastrzyku kapitałowego w dodatkowej kwocie 1 079 mln EUR („dokapitalizowanie z wiosny 2013 r.”).

(13) Dnia 19 grudnia 2013 r. władze greckie przedłożyły Komisji informację dotyczącą warunków dokapitalizowania z wiosny 2013 r.

(14) Dnia 12 czerwca 2014 r. władze greckie przedłożyły Komisji końcowy plan restrukturyzacji banku („plan restrukturyzacji”). Tego samego dnia przedstawiły informację o gwarantowanym przez państwo awaryjnym wsparciu płynnościowym. Wskazały, że mają zamiar nadal udzielać bankowi pomocy na utrzymanie płynności finansowej oraz gwarancji państwowych w odniesieniu do instrumentów dłużnych oraz rządowych pożyczek obligacyjnych w ramach programu wsparcia na rzecz greckich banków (6).

(15) Komisja odbyła szereg spotkań i telekonferencji oraz uczestniczyła w wymianie korespondencji elektronicznej z przedstawicielami władz greckich i banku.

(16) Grecja zgadza się, aby – w drodze wyjątku – niniejszą decyzję przyjęto wyłącznie w języku angielskim.

1.2. PROCEDURA DOTYCZĄCA WSPARCIA ZE STRONY PAŃSTWA PRZYZNANEGO NA RZECZ TRZECH BANKÓW SPÓŁDZIELCZYCH

(17) Dnia 3 grudnia 2013 r. Grecja poinformowała Komisję o przewidywanej restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji trzech banków spółdzielczych („trzy banki spółdzielcze”), tj. Banku Spółdzielczego Dodekanezu („Dodecanese Bank”), Banku Spółdzielczego Ewii („Evia Bank”) i Banku Spółdzielczego Macedonii Zachodniej („Western Macedonia Bank”).

(18) Dnia 4 grudnia 2013 r. służby Komisji zwróciły się do Grecji o przedłożenie informacji dotyczących przewidywanej restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji trzech banków spółdzielczych.

(19) Dnia 5 grudnia 2013 r. Grecja przedłożyła służbom Komisji wymagane informacje.

(20) Dnia 8 grudnia 2013 r. narodowy bank Grecji przystąpił do restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji trzech banków spółdzielczych i przekazania wybranych zobowiązań trzech banków spółdzielczych do banku.

(21) Dnia 17 grudnia 2013 r. Grecja zgłosiła wsparcie ze strony państwa przyznane w ramach restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji trzech banków spółdzielczych.

2. OPIS

2.1. BANK I JEGO TRUDNOŚCI

2.1.1. Ogólna sytuacja greckiego sektora bankowego

(22) Jak pokazano w tabeli 1, realny produkt krajowy brutto („PKB”) Grecji spadł o 20 % w okresie 2008–2012. W związku z tym greckie banki odnotowały szybki wzrost współczynnika niewykonania zobowiązania w przypadku kredytów udzielonych greckim gospodarstwom domowym i przedsiębiorstwom (7). Sytuacja ta miała negatywny wpływ na korzyści z aktywów uzyskiwane przez greckie banki i doprowadziła do powstania potrzeb kapitałowych. Tabela 1 Realny wzrost PKB Grecji, 2008–2013 Grecja 2008 2009 2010 2011 2012 2013 Realny wzrost PKB, % –0,2 –3,1 –4,9 –7,1 –7,0 –3,9 Źródło: Eurostat, dane dostępne w internecie pod adresem: http://epp.eurostat.ec.europa.eu/tgm/table.do?tab=table&init=1&plugin=1&language=en&pcode=tec00115

(23) Ponadto w lutym 2012 r. Grecja wdrożyła program wymiany obligacji w sektorze prywatnym, znany jako program udziału sektora prywatnego. W program udziału sektora prywatnego zaangażowane były greckie banki; w trakcie tego programu rząd grecki zaoferował obecnym prywatnym obligatariuszom nowe papiery wartościowe (w tym greckie obligacje skarbowe (GGBs), papiery wartościowe powiązane z PKB i noty obciążeniowe programu udziału sektora prywatnego wyemitowane przez Europejski Instrument Stabilności Finansowej („EFSF”)) w zamian za istniejące greckie obligacje skarbowe z nominalnym dyskontem na poziomie 53,5 % i dłuższymi okresami zapadalności (8). Władze greckie ogłosiły wyniki tej wymiany obligacji dnia 9 marca 2012 r. (9). Wymiana spowodowała znaczne straty dla obligatariuszy (które w odniesieniu do banków greckich narodowy bank Grecji oszacował średnio na poziomie 78 % bazowej wartości nominalnej starych greckich obligacji skarbowych) i potrzeby kapitałowe, które zostały wstecznie zaksięgowane w sprawozdaniach finansowych greckich banków za 2011 r. Tabela 2 Całkowite straty głównych banków greckich w związku z programem udziału sektora prywatnego (w mln EUR) Banki Bazowa wartość nominalna Bazowa wartość nominalna greckich obligacji skarbowych (1) Bazowa wartość nominalna pożyczek państwowych (2) Całkowita bazowa wartość nominalna (3) = (1) + (2) Strata greckich obligacji skarbowych w programie udziału sektora prywatnego (4) Strata dotycząca pożyczek państwowych w związku z udziałem sektora prywatnego (5) Całkowite straty związane z udziałem sektora prywatnego (6) =( 4) + (5) Całkowite straty związane z udziałem sektora prywatnego /kapitał podstawowy Tier 1 (10) (grudzień 2011 r.) (%) Całkowite straty związane z udziałem sektora prywatnego /aktywa razem (grudzień 2011 r.) (%) NBG 13 748 1 001 14 749 10 985 751 11 735 161,0 % 11,0 % Eurobank 7 001 335 7 336 5 517 264 5 781 164,5 % 7,5 % Alpha 3 898 2 145 6 043 3 087 1 699 4 786 105,7 % 8,1 % Piraeus 7 063 280 7 343 5 686 225 5 911 226,0 % 12,0 % Emporiki 351 415 766 270 320 590 40,3 % 2,7 % Źródło: Bank of Greece, Report on the Recapitalisation and the Restructuring of the Greek Banking Sector, grudzień 2012, s. 14.

(24) W związku z tym, że greckie banki doświadczyły znaczących niedoborów kapitału w wyniku programu udziału sektora prywatnego i trwającej recesji, na podstawie protokołu dotyczącego polityki gospodarczej i finansowej zawartego w ramach drugiego programu dostosowawczego dla Grecji przez rząd grecki, Unię Europejską, Międzynarodowy Fundusz Walutowy („MFW”) i Europejski Bank Centralny (EBC) dnia 11 marca 2012 r. udostępniono fundusze na dokapitalizowanie tych banków. Władze greckie oszacowały całkowite zapotrzebowanie banków na dokapitalizowanie oraz koszty restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji finansowane w ramach tego programu na kwotę 50 mld EUR (11). Kwota ta została oszacowana na podstawie testu warunków skrajnych przeprowadzonego przez narodowy bank Grecji w odniesieniu do okresu rozpoczynającego się w grudniu 2011 r. i kończącego się w grudniu 2014 r. („test warunków skrajnych z 2012 r.”), który opierał się na prognozie strat kredytowych wykonanej przez Blackrock (12). Fundusze na dokapitalizowanie greckich banków są dostępne poprzez HFSF. Tabela 3 przedstawia podsumowanie obliczeń dotyczących potrzeb kapitałowych głównych banków greckich wynikających z testu warunków skrajnych przeprowadzonego w 2012 r. Tabela 3 Test warunków skrajnych z 2012 r.: Potrzeby kapitałowe głównych banków greckich (w mln EUR) Banki Referencyjny kapitał podstawowy Tier 1 (grudzień 2011 r.) (1) Całkowite straty związane z udziałem sektora prywatnego (grudzień 2011 r.) (2) Rezerwy związane z udziałem sektora prywatnego (czerwiec 2011 r.) (3) Skumulowane straty brutto Prognozy ryzyka kredytowego (4) Rezerwa na straty kredytowe (grudzień 2011 r.) (5) Generowanie kapitału wewnętrznego (6) Docelowy kapitał podstawowy Tier 1 (grudzień 2014 r.) (7) Potrzeby kapitałowe (8) = (7) - [(1) + (2) + (3) + (4) + (5) + (6)] NBG 7 287 –11 735 1 646 –8 366 5 390 4 681 8 657 9 756 Eurobank 3 515 –5 781 830 –8 226 3 514 2 904 2 595 5 839 Alpha 4 526 –4 786 673 –8 493 3 115 2 428 2 033 4 571 Piraeus 2 615 –5 911 1 005 –6 281 2 565 1 080 2 408 7 335 Emporiki 1 462 – 590 71 –6 351 3 969 114 1 151 2 475 Postbank (TT Bank) 557 –3 444 566 –1 482 1 284 – 315 903 3 737 Źródło: Bank of Greece, Report on the Recapitalisation and the Restructuring of the Greek Banking Sector, grudzień 2012, s. 8

(25) Zgodnie z protokołem dotyczącym polityki gospodarczej i finansowej „banki, które przedstawią rentowne plany pozyskania kapitału, uzyskają możliwość ubiegania się o publiczne wsparcie i otrzymania go w sposób pozwalający na utrzymanie zachęt dla sektora prywatnego do dokonywania zastrzyków kapitałowych, a tym samym na zminimalizowanie obciążenia podatników” (13). Narodowy bank Grecji uznał, że tylko cztery największe banki (Eurobank, National Bank of Greece, Piraeus Bank i Alpha Bank) przedstawiły rentowne plany pozyskania kapitału (14). Otrzymały one pierwsze dokapitalizowanie pomostowe z HFSF w maju 2012 r.

(26) W związku z recesją i niepewnością polityczną wartość depozytów krajowych w bankach greckich zmniejszyła się w sumie o 37 % od końca 2009 r. i do czerwca 2012 r. Banki te musiały płacić wyższe stopy procentowe, aby zatrzymać depozyty. Koszty depozytów zwiększyły się, powodując zmniejszenie marży odsetkowej netto tych banków. Ponieważ banki greckie zostały pozbawione dostępu do rynków finansowania międzybankowego, stały się całkowicie zależne od finansowania w ramach Eurosystemu (15), którego coraz większa część była udzielana przez narodowy bank Grecji w formie gwarantowanego przez państwo awaryjnego wsparcia płynnościowego.

(27) Dnia 3 grudnia 2012 r. Grecja rozpoczęła program wykupu nowych greckich obligacji skarbowych otrzymanych przez inwestorów w ramach programu udziału sektora prywatnego po cenach wynoszących od 30,2 % do 40,1 % ich wartości nominalnej (16). Greckie banki wzięły udział w tym programie wykupu, w wyniku czego zrealizowały się dalsze straty w ich bilansach, ponieważ większość straty księgowej (tj. różnica między wartością rynkową a wartością nominalną) zaksięgowanej na tych nowych greckich obligacjach skarbowych w czasie trwania programu udziału sektora prywatnego stała się ostateczna i nieodwracalna (17).

(28) W grudniu 2012 r. cztery największe banki greckie otrzymały drugie dokapitalizowanie pomostowe z HFSF.

(29) Wiosną 2013 r. dokonano konwersji dokapitalizowania pomostowego czterech banków na trwałe dokapitalizowanie w akcjach zwykłych, przy czym HFSF objął ponad 80 % udziału w każdym z czterech banków. W przypadku banków, którym udało się uzyskać wcześniej określoną kwotę prywatnego kapitału (bank, Piraeus Bank SA i National Bank of Greece SA), HFSF otrzymał akcje bez prawa głosu, a inwestorom prywatnym przyznano warranty na akcje HFSF.

(30) W lipcu 2013 r. narodowy bank Grecji zlecił przeprowadzenie przez doradcę zewnętrznego badania diagnostycznego portfeli kredytowych wszystkich greckich banków. Doradca ten przeprowadził prognozy straty kredytowej w odniesieniu do wszystkich krajowych portfeli kredytowych w greckich bankach oraz kredytów obciążonych greckim ryzykiem w zagranicznych oddziałach i spółkach zależnych w horyzoncie trzech i pół roku i całego okresu kredytowania. Analiza dostarczyła prognozy straty kredytowej w ramach dwóch scenariuszy makroekonomicznych – podstawowego i niekorzystnego. Prognozy straty kredytowej dla zagranicznych portfeli kredytowych zostały oszacowane przez narodowy bank Grecji z wykorzystaniem niektórych danych dostarczonych przez doradcę.

(31) Na podstawie dokonanej przez doradcę oceny prognoz straty kredytowej jesienią 2013 r. narodowy bank Grecji rozpoczął nowy test warunków skrajnych („test warunków skrajnych z 2013 r.”), aby ocenić stabilność pozycji kapitałowej greckich banków zarówno w scenariuszu podstawowym, jak i w scenariuszu niekorzystnym. Narodowy bank Grecji przeprowadził ocenę potrzeb kapitałowych, korzystając z pomocy technicznej drugiego doradcy.

(32) Główne komponenty oceny potrzeb kapitałowych w ramach testu warunków skrajnych z 2013 r. obejmowały (i) prognozy straty kredytowej (18) dla portfeli kredytowych banków na zasadzie skonsolidowanej w odniesieniu do ryzyka greckiego i zagranicznego w ujęciu pomniejszonym o istniejące rezerwy na ryzyko kredytowe; oraz (ii) szacunkową zyskowność operacyjną banków w okresie od czerwca 2013 r. do grudnia 2016 r. w oparciu o zachowawczą korektę planów restrukturyzacji, która została przedłożona narodowemu bankowi Grecji w czwartym kwartale 2013 r. Tabela 4 przedstawia podsumowanie obliczeń dotyczących potrzeb kapitałowych głównych banków greckich na podstawie scenariusza podstawowego testu warunków skrajnych z 2013 r. Tabela 4 Test warunków skrajnych z 2013 r.: Potrzeby kapitałowe głównych banków greckich w scenariuszu podstawowym (w mln EUR) Banki Referencyjny kapitał podstawowy Tier 1 (czerwiec 2013 r.) (1) Rezerwa na straty kredytowe (czerwiec 2013 r.) (2) Prognozy straty kredytowej w odniesieniu do ryzyka greckiego (3) Prognozy straty kredytowej w odniesieniu do ryzyka zagranicznego (19) (4) Generowanie kapitału wewnętrznego (5) Referencyjny kapitał podstawowy Tier 1 w teście warunków skrajnych (grudzień 2016 r.) (6) Potrzeby kapitałowe (7) = (6) - (1) - (2) - (3) - (4) - (5) NBG (20) 4 821 8 134 –8 745 –3 100 1 451 4 743 2 183 Eurobank (21) 2 228 7 000 –9 519 –1 628 2 106 3 133 2 945 Alpha 7 380 10 416 –14 720 –2 936 4 047 4 450 262 Piraeus 8 294 12 362 –16 132 –2 342 2 658 5 265 425 Attica 225 403 – 888 0 106 243 397 Panellinia 61 66 – 237 0 –26 31 169 Źródło: Bank of Greece, 2013 Stress Test of the Greek Banking Sector, marzec 2014, s. 42.

(33) Dnia 6 marca 2014 r. narodowy bank Grecji przedstawił wyniki testu warunków skrajnych z 2013 r. i zwrócił się do banków o przedłożenie ich planów pozyskania kapitału do połowy kwietnia 2014 r. w celu pokrycia potrzeb kapitałowych w scenariuszu podstawowym.

(34) Od końca marca 2013 r. do początku maja 2014 r. banki dokonały podwyższeń kapitału.

2.1.2. Beneficjent

(35) Bank świadczy uniwersalne usługi bankowe, głównie w Grecji oraz Europie Południowo-Wschodniej (na Cyprze, w Rumunii, Bułgarii, Serbii, Albanii i byłej jugosłowiańskiej republice Macedonii (FYROM)), a także w Zjednoczonym Królestwie. Oferuje pełny zakres produktów i usług bankowych i finansowych dla gospodarstw domowych i przedsiębiorstw. Prowadzi działalność w zakresie bankowości detalicznej, korporacyjnej i prywatnej, zarządzania aktywami, zasobów finansowych i bankowości inwestycyjnej. Bank ma siedzibę w Grecji, a jego akcje są notowane na giełdzie papierów wartościowych w Atenach. Całkowita liczba pracowników zatrudnionych w banku na dzień 30 września 2012 r. wynosiła 17 119 osób, z których około jedna trzecia była zatrudniona w Europie Południowo-Wschodniej i Zjednoczonym Królestwie, zaś pozostałe dwie trzecie były zatrudnione w Grecji (22).

(36) Bank uczestniczył w programie udziału sektora prywatnego, wymieniając greckie obligacje skarbowe i pożyczki państwowe o wartości nominalnej 6 043 mln EUR. Jego całkowite obciążenie związane z udziałem sektora prywatnego wyniosło około 4 786 mln EUR przed opodatkowaniem i zostało w całości zaksięgowane w księgach rachunkowych za 2011 r. (23). Podczas programu wykupu w grudniu 2012 r. bank sprzedał nowe greckie obligacje skarbowe, które otrzymał w ramach programu udziału sektora prywatnego ze znacznym dyskontem w stosunku do wartości nominalnej. W wyniku sprzedaży zrealizowały się jego straty na nowych greckich obligacjach skarbowych.

(37) Główne dane finansowe banku na grudzień 2010 r., grudzień 2011 r., grudzień 2012 r. i grudzień 2013 r. (dane skonsolidowane) przedstawiono w tabeli 5. Tabela 5 Główne dane finansowe Alpha Bank – 2010 r., 2011 r., 2012 r. i 2013 r. Zysk i strata (mln EUR) 2010 2011 2012 Pro forma 2012 (w tym Emporiki) 2013 (w tym Emporiki) Przychody operacyjne ogółem 1 819 1 784 1 397 1 755 1 658 Koszty operacyjne ogółem 2 249 2 283 1 506 1 826 2 344 Dochód przed odpisem na rezerwy –1 148 –1 096 –1 179 –1 746 –1 426 Straty z tytułu ryzyka kredytowego 1 101 1 187 327 80 918 Odpisy aktualizujące na pokrycie ryzyka kredytowego – 885 –1 130 –1 669 –2 802 –1 923 Odpisy aktualizujące z tytułu utraty wartości greckich obligacji skarbowych i kredyty kwalifikowalne do programu udziału sektora prywatnego — –4 789 — — — Ujemna wartość firmy 3 283 Zysk/strata netto 86 –3 810 –1 086 nd. 2 922 Wybrane dane ilościowe (mln EUR) 2010 2011 2012 Pro forma 2012 (w tym Emporiki) 2013 (w tym Emporiki) Wartość kredytów i zaliczek na rzecz klientów ogółem (netto) 49 305 44 876 40 495 55 459 51 678 Depozyty 38 293 29 399 28 451 41 348 42 485 Aktywa razem 66 798 59 148 58 357 76 518 73 697 Kapitał własny razem (24) 5 784 1 966 773 3 423 8 312 Źródła: 2013: http://www.alpha.gr/files/investorrelations/Deltio_Typou_20140310EN.pdf Pro forma 2012 r.: Plan restrukturyzacji Alpha Bank, czerwiec 2014 r., s. 24 2012 i 2011: Wyniki finansowe 2012 – Consolidated financial statements: http://www.alpha.gr/files/investorrelations/IFRS_Alphagroup_FY_2012_en.pdf 2010: Wyniki finansowe 2011 – Consolidated financial statements: http://www.alpha.gr/files/investorrelations/IFRS_Alphagroup_FY_2011_en.pdf

(38) Tabela 5 pokazuje, że oprócz ogromnych strat, zaksięgowanych w 2011 r. w związku z programem udziału sektora prywatnego (4 786 mln EUR (25)), bank ucierpiał z powodu spadku dochodów (między innymi z powodu wyższych kosztów depozytów) oraz wysokich i stale zwiększających się odpisów aktualizujących z tytułu utraty wartości portfeli kredytowych w Grecji i za granicą. Poziom płynności banku pogorszył się znacznie z powodu odpływu depozytów, a dnia 31 grudnia 2011 r. (26) relacja kredytów do depozytów osiągnęła poziom 152 %, zaś 34 % bilansu banku w tym czasie było finansowane przez Eurosystem (27).

(39) Na podstawie testu warunków skrajnych z 2013 r. narodowy bank Grecji oszacował potrzeby kapitałowe banku na kwotę 262 mln EUR w scenariuszu podstawowym.

(40) W marcu 2014 r. bank przystąpił do podwyższenia kapitału o 1,2 mld EUR w celu pokrycia potrzeb kapitałowych wymienionych w motywie 39 i spłacenia akcji uprzywilejowanych posiadanych przez Grecję o wartości 940 mln EUR (28). W przeciwieństwie do podwyższenia kapitału Eurobanku w kwietniu 2014 r. HFSF nie zobowiązał się do dokonania zastrzyku kapitałowego w ramach podwyższenia kapitału banku w przypadku niewystarczającego popytu ze strony inwestorów prywatnych. Podwyższenie kapitału w kwietniu 2014 r. osiągnięto poprzez emisję akcji bez prawa pierwszeństwa (to znaczy w formie podwyższenia kapitału przy uchyleniu praw pierwszeństwa akcjonariuszy) skierowaną do inwestorów międzynarodowych i poprzez publiczną emisję w Grecji. Cena subskrypcji została ustalona na kwotę 0,66 EUR za akcję.

(41) W następstwie podwyższenia kapitału bank ogłosił w dniu 17 kwietnia 2014 r., że wykupił akcje uprzywilejowane od Grecji na łączną kwotę 940 mln EUR.

2.2. TRANSAKCJE NABYCIA PRZEPROWADZANE PRZEZ BANK W SEKTORZE GRECKIEJ DZIAŁALNOŚCI BANKOWEJ

2.2.1. Nabycie Emporiki Bank

(42) Emporiki Bank został założony w 1882 r.

(43) W 2000 r. Crédit Agricole Group pierwotnie nabyła 6,7 % udziałów Emporiki Bank. Emporiki Bank stał się spółką zależną Crédit Agricole w 2006 r., w momencie nabycia udziałów kontrolujących. Crédit Agricole zwiększył wówczas swój udział w Emporiki Bank do 94,99 %.

(44) Emporiki Bank prowadził działalność we wszystkich sektorach działalności bankowej (sektorze detalicznym, sektorze przedsiębiorstw), a także w obszarze bankowości inwestycyjnej, zarządzania aktywami, zarządzania portfelem oraz ogólnych usług finansowych. Oferował on swoje usługi w Grecji za pośrednictwem swojej sieci 323 oddziałów i za granicą za pośrednictwem swojego oddziału na Cyprze, a także za pośrednictwem spółek zależnych na Cyprze, w Bułgarii, Albanii i Rumunii (29). Na dzień 31 grudnia 2012 r. zatrudniał on 4 230 pracowników.

(45) Bank uczestniczył w programie udziału sektora prywatnego, wymieniając greckie obligacje skarbowe i inne uznane papiery wartościowe o wartości nominalnej 766 mln EUR. Jak przedstawiono w tabeli 2, jego całkowite obciążenie związane z udziałem sektora prywatnego wyniosło około 590 mln EUR przed opodatkowaniem i zostało w całości zaksięgowane w księgach rachunkowych za 2011 r. Jak przestawiono w tabeli 3, potrzeby kapitałowe Emporiki Bank oszacowano na 2 475 mln EUR i obliczono na podstawie testu warunków skrajnych z 2012 r., który został przeprowadzony przez narodowy bank Grecji w odniesieniu do okresu rozpoczynającego się w dniu 31 grudnia 2011 r. i kończącego się w dniu 31 grudnia 2014 r. i który opierał się na prognozie strat kredytowych wykonanej przez Blackrock.

(46) Dnia 12 października 2012 r. HFSF udzielił bankowi swojej zgody na nabycie Emporiki Bank od Crédit Agricole.

(47) Dnia 16 października 2012 r. Crédit Agricole i bank podpisały „umowę o zakupie udziałów z dnia 16 października 2012 r. między Crédit Agricole SA i Alpha Bank SA dotyczącą sprzedaży i zakupu Emporiki Bank of Greece SA”. Po zakończeniu finansowego badania due diligence Crédit Agricole wniósł na poczet kapitału łączną kwotę 2 893 mln EUR, subskrybując jednocześnie w całości obligacje zamienne wyemitowane przez bank na kwotę 150 mln EUR (30). Bank miał wtedy nabyć całkowicie dokapitalizowany Emporiki Bank za jedno euro. W ramach umowy o zakupie udziałów bank nie nabył zagranicznych spółek zależnych Emporiki Bank, które pozostały własnością Crédit Agricole, z wyjątkiem cypryjskiego oddziału Emporiki Bank, którego aktywa miały wartość 0,5 mld EUR i który był częścią obszaru nabytego przez bank.

(48) Na dzień 31 grudnia 2012 r., w następstwie dokapitalizowania przez Crédit Agricole, współczynnik adekwatności kapitałowej Emporiki Bank wynosił 17,6 %, a jego referencyjny kapitał podstawowy Tier 1 wynosił 13,5 %.

(49) W dniu 1 lutego 2013 r. bank ogłosił zakończenie transferu całego kapitału podstawowego Emporiki Bank do banku (31).

(50) Główne dane finansowe Emporiki Bank na grudzień 2010 r., grudzień 2011 r., grudzień 2012 r. i styczeń 2013 r. przedstawiono w tabeli 6. Tabela 6 Główne dane finansowe Emporiki Bank – 2010 r., 2011 r., 2012 r. i styczeń 2013 r. W mld EUR 31 grudnia 2010 r. (skonsolidowane) 31 grudnia 2011 r. (skonsolidowane) Grudzień 2012 r. (obszar nabyty przez bank) Styczeń 2013 r. (obszar nabyty przez bank) Aktywa razem 26,78 21,7 19,5 18,2 Wartość kredytów brutto i zaliczek na rzecz klientów ogółem 24 23,48 19,85 19,8 Środki tymczasowe 2,8 4,4 5 5 Należności wobec klientów 12,2 11,3 12,68 12,9 Finansowanie w ramach Eurosystemu 0,3 1,77 1,2 1,2 Kapitał własny razem 0,9 0,9 1,73 2,3 Straty po opodatkowaniu –0,87 –1,76 –1,5 Kredyty/depozyty netto 173,8 % 169,1 % 117,2 % 114,1 % Źródła: Styczeń 2013 r.: Alpha Bank FY 2012 Results, prezentacja z dnia 27 marca 2013 r. (dostępna w internecie pod adresem: http://www.alpha.gr/files/investorrelations/2012_FY_Financial_Report1.pdf) Grudzień 2012 r.: Kluczowe wskaźniki Alpha Bank i Emporiki Bank, dostępne w internecie pod adresem: http://www.alpha.gr/page/default.asp?id=9&la=2 2011 r. i 2010 r.: Skonsolidowane sprawozdania finansowe Emporiki Bank na dzień 31 grudnia 2011 r.

2.2.2. Nabycie wybranych zobowiązań trzech banków spółdzielczych

(51) Dnia 8 grudnia 2013 r. narodowy bank Grecji podjął decyzję o przystąpieniu do restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji trzech banków spółdzielczych: Dodecanese Bank, Evia Bank i Western Macedonia Bank.

(52) Narodowy bank Grecji dokonał zakupu i przejęcia (32), w ramach którego na nabywcę przeniesione zostaną wszystkie depozyty, w tym depozyty międzybankowe, wierzytelności i zobowiązania wobec Greckiego Funduszu Depozytów i Gwarancji Inwestycyjnych, ale nie kredyty. Narodowy bank Grecji skontaktował się z czterema greckimi bankami o znaczeniu systemowym, ponieważ według narodowego banku Grecji depozyty należało przenieść do całkowicie dokapitalizowanych instytucji. Jedynie bank i Eurobank przedstawiły wiążące oferty w dniu 5 grudnia 2013 r. Narodowy bank Grecji uznał ofertę banku za najlepszą. Bank zaoferował tytułem zapłaty kwotę wynoszącą 2,1 % przeniesionych depozytów.

2.2.2.1. Dodecanese Bank

(53) Dodecanese Bank został założony w 1994 r.

(54) W dniu 22 lipca 2013 r. narodowy bank Grecji wezwał Dodecanese Bank do przywrócenia jego referencyjnego kapitału podstawowego Tier 1. Dodecanese Bank przystąpił do podwyższenia kapitału przez publiczną emisję udziałów w spółdzielni. Zgodnie z memorandum informacyjnym referencyjny kapitał podstawowy Tier 1 Dodecanese Bank, obliczony na podstawie danych finansowych banku na dzień 30 czerwca 2013 r., oszacowany został na 3,5 % i nie spełniał w związku z tym minimalnych wymogów adekwatność kapitałowej określonych przez narodowy bank Grecji. Przy pozyskaniu kapitału nie udało się jednak zapewnić wystarczającego popytu ze strony inwestorów prywatnych.

(55) Z tego powodu dnia 8 grudnia 2013 r. narodowy bank Grecji przystąpił do restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji Dodecanese Bank. Cofnięto zezwolenie na prowadzenie działalności bankowej dla Dodecanese Bank, stawiając go w stan likwidacji (33). Wybrane zobowiązania Dodecanese Bank zostały przeniesione do banku (34). Według narodowego banku Grecji (35) wartość godziwa przeniesionych aktywów wynosiła około 6 mln EUR, natomiast wartość godziwa przeniesionych zobowiązań wynosiła 255 mln EUR, a zatem różnica stanowi niedopasowanie poziomu płynności (36) wynoszące 249 mln EUR. Niedopasowanie poziomu płynności zostało pokryte przez HFSF zgodnie z art. 63D ust. 13 ustawy 3601/2007. W grudniu 2013 r. HFSF wypłacił dwie trzecie łącznego niedopasowania poziomu płynności, tj. 166 mln EUR, w formie obligacji EFSF oraz zobowiązał się do wpłacenia pozostałej kwoty 83 mln EUR w momencie ostatecznego ustalenia niedopasowania poziomu płynności. Dnia 16 czerwca 2014 r. narodowy bank Grecji określił, że niedopasowanie poziomu płynności Dodecanese Bank wynosi 258,5 mln EUR. HFSF pokryje niewpłaconą część niedopasowania poziomu płynności.

(56) Na dzień 30 września 2013 r. Dodecanese Bank zatrudniał 132 osoby i posiadał 11 oddziałów. W ramach restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji bank nie przejął żadnych oddziałów Dodecanese Bank, ale wskazał, że utrzyma fizyczną obecność na obszarach, na których nie występuje nakładanie się sieci (mianowicie na czterech wyspach bez alternatyw bankowych) poprzez wynajęcie czterech małych oddziałów zarządzanych przez likwidatora. Pracownicy Dodecanese Bank zostali zwolnieni i wybiórczo ponownie zatrudnieni przez bank.

2.2.2.2. Evia Bank

(57) Evia Bank został założony w 1995 r.

(58) W dniu 22 lipca 2013 r. narodowy bank Grecji wezwał Evia Bank do przywrócenia jego referencyjnego kapitału podstawowego Tier 1. Evia Bank przystąpił do podwyższenia kapitału przez publiczną emisję udziałów w spółdzielni. Zgodnie z memorandum informacyjnym referencyjny kapitał podstawowy Tier 1 Evia Bank, obliczony na podstawie danych finansowych banku na dzień 30 czerwca 2013 r., oszacowany został na 1,8 % i nie spełniał w związku z tym minimalnych wymogów adekwatność kapitałowej określonych przez narodowy bank Grecji. Przy pozyskaniu kapitału nie udało się jednak zapewnić wystarczającego popytu ze strony inwestorów prywatnych.

(59) Z tego powodu dnia 8 grudnia 2013 r. narodowy bank Grecji przystąpił do restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji Evia Bank. Cofnięto zezwolenie na prowadzenie działalności bankowej dla Evia Bank, stawiając Evia Bank w stan likwidacji (37). Wybrane zobowiązania Evia Bank zostały przeniesione do banku (38). Według narodowego banku Grecji (39) wartość godziwa przeniesionych aktywów wynosiła około 2 mln EUR, natomiast wartość godziwa przeniesionych zobowiązań wynosiła 98 mln EUR, a zatem różnica stanowi niedopasowanie poziomu płynności wynoszące 96 mln EUR. Niedopasowanie poziomu płynności zostało pokryte przez HFSF zgodnie z art. 63D ust. 13 ustawy 3601/2007. W grudniu 2013 r. HFSF wypłacił dwie trzecie łącznego niedopasowania poziomu płynności, tj. 64 mln EUR, w formie obligacji EFSF oraz zobowiązał się do wpłacenia pozostałej kwoty 32 mln EUR w momencie ostatecznego ustalenia niedopasowania poziomu płynności. Dnia 16 czerwca 2014 r. narodowy bank Grecji określił, że niedopasowanie poziomu płynności Evia Bank wynosi 105 mln EUR. HFSF pokryje niewpłaconą część niedopasowania poziomu płynności. Na dzień 30 września 2013 r. Evia Bank zatrudniał 59 osób i posiadał 4 oddziały. Bank nie przejął żadnych oddziałów Evia Bank. Pracownicy Evia Bank zostali zwolnieni i wybiórczo ponownie zatrudnieni przez bank.

2.2.2.3. Western Macedonia Bank

(60) W 1995 r. założona została spółdzielnia kredytowa na rzecz rozwoju prefektury Kozani. W 2008 r. bank spółdzielczy działał pod nową nazwą „Banku Spółdzielczego Macedonii Zachodniej”.

(61) W dniu 22 lipca 2013 r. narodowy bank Grecji wezwał Western Macedonia Bank do przywrócenia jego referencyjnego kapitału podstawowego Tier 1. Western Macedonia Bank przystąpił do podwyższenia kapitału przez publiczną emisję udziałów w spółdzielni. Zgodnie z memorandum informacyjnym referencyjny kapitał podstawowy Tier 1 Western Macedonia Bank, obliczony na podstawie danych finansowych banku na dzień 30 września 2013 r., oszacowany został na -11 % i nie spełniał w związku z tym minimalnych wymogów adekwatność kapitałowej określonych przez narodowy bank Grecji. Przy pozyskaniu kapitału nie udało się jednak zapewnić wystarczającego popytu ze strony inwestorów prywatnych.

(62) Z tego powodu dnia 8 grudnia 2013 r. narodowy bank Grecji przystąpił do restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji Western Macedonia Bank. Cofnięto zezwolenie na prowadzenie działalności bankowej dla Western Macedonia Bank, stawiając bank w stan likwidacji (40). Wybrane zobowiązania Western Macedonia Bank zostały przeniesione do banku (41). Według narodowego banku Grecji (42) wartość godziwa przeniesionych aktywów wynosiła około 2 mln EUR, natomiast wartość godziwa przeniesionych zobowiązań wynosiła 84 mln EUR, a zatem różnica stanowi niedopasowanie poziomu płynności wynoszące 82 mln EUR. Niedopasowanie poziomu płynności zostało pokryte przez HFSF zgodnie z art. 63D ust. 13 ustawy 3601/2007. W grudniu 2013 r. HFSF wypłacił dwie trzecie łącznego niedopasowania poziomu płynności, tj. 55 mln EUR, w formie obligacji EFSF oraz zobowiązał się do wpłacenia pozostałej kwoty 27 mln EUR w momencie ostatecznego ustalenia niedopasowania poziomu płynności.

(63) Na dzień 30 września 2013 r. Western Macedonia Bank zatrudniał 36 osób i posiadał 3 oddziały. Bank nie przejął żadnych oddziałów Western Macedonia Bank. Pracownicy Western Macedonia Bank zostali zwolnieni i wybiórczo ponownie zatrudnieni przez bank.

(64) Główne dane finansowe dotyczące trzech banków spółdzielczych przedstawiono w tabeli 7. Tabela 7 Główne dane finansowe dotyczące trzech banków spółdzielczych (w mln EUR) (A) (B) (C) (D) = (B) - (A) (E) = 2,1 %* (C) Wartość godziwa przeniesionych aktywów Wartość godziwa przeniesionych zobowiązań W tym przeniesione depozyty Początkowe niedopasowanie poziomu płynności Zapłata (2,1 % przeniesionych depozytów) Dodecanese Bank 6 255 255 249 5 Evia Bank 2 98 95 96 2 Western Macedonia Bank 2 84 82 82 2 Ogółem 427 9 Źródła: Decyzje 97/1, 97/2, 97/3 z dnia 8 lutego 2013 r. komisji ds. kredytu i ubezpieczeń narodowego banku Grecji. Decyzje 14/1, 14/2, 14/3, 14/4, 14/5 14/6, 14/7, 14/8 z dnia 8 grudnia 2013 r. komisji ds. środków naprawczych w sektorze bankowym narodowego banku Grecji.

2.2.3. Nabycie Citibank Greece

(65) Citibank International został założony w 1812 r. W Grecji Citibank został założony w 1964 r. głównie w celu służenia potrzebom sektora morskiego i sektora przedsiębiorstw. W 1980 r. Citibank Greece zaczął rozwijać się w kierunku bankowości detalicznej. Citibank Greece prowadzi obecnie aktywną działalność zarówno w sektorze klientów korporacyjnych, jak i klientów indywidualnych oraz zarządza siecią 20 oddziałów w całym kraju.

(66) W dniu 29 maja 2014 r. HFSF otrzymał od banku wniosek o wyrażenie zgody na nabycie Citibank Greece, w tym Diners Club Greece („Diners”) (43).

(67) Bank wyraził zamiar zakupu działalności Citibank Greece, w tym kredytów klientów (na całkowitą kwotę netto 442 mln EUR i kwotę 1 115 mln EUR w całości odpisanych kredytów zagrożonych), depozytów klientów (w całkowitej kwocie 1 067 mln EUR), aktywów objętych zarządzaniem (1 186 mln EUR), oddziałów prowadzących transakcje klientów detalicznych, sieci bankomatów (44) oraz pracowników (45). Ponadto bank wyraził swój zamiar zakupu 100 % kapitału zakładowego Diners.

(68) Cena została ustalona na kwotę 2 mln EUR.

(69) W dniu 5 czerwca 2014 r. HFSF wyraził zgodę na nabycie Citibank Greece przez bank.

2.3. ŚRODKI POMOCY

2.3.1. Środki pomocy przyznane bankowi w ramach programu wsparcia na rzecz greckich banków (środki L1 i A)

(70) W ramach programu wsparcia na rzecz greckich banków bank otrzymał szereg rodzajów pomocy, w ramach środka dotyczącego dokapitalizowania, środka dotyczącego gwarancji i środka dotyczącego rządowej pożyczki obligacyjnej.

2.3.1.1. Pomoc państwa na utrzymanie płynności finansowej przyznana w ramach środka dotyczącego gwarancji i środka dotyczącego rządowej pożyczki obligacyjnej (środek L1)

(71) Bank skorzystał i nadal korzysta z pomocy w ramach środka dotyczącego dokapitalizowania i środka dotyczącego rządowej pożyczki obligacyjnej. Pomoc ta będzie określana w niniejszej decyzji jako „środek L1”. Na dzień 30 listopada 2011 r. gwarancje udzielone bankowi wynosiły około 14,0 mld EUR. W dniu 30 września 2011 r. bank otrzymał pożyczki w formie obligacji rządowych na kwotę 1,6 mld EUR (46).

(72) W planie restrukturyzacji banku przedłożonym Komisji przez władze greckie dnia 12 czerwca 2014 r. władze greckie zasygnalizowały swój zamiar dalszego przyznawania gwarancji i udzielania pożyczek w formie obligacji rządowych w ramach programu wsparcia na rzecz greckich banków w okresie restrukturyzacji.

2.3.1.2. Dokapitalizowanie przez państwo przyznane w ramach środka dokapitalizowania (środek A)

(73) W maju 2009 r. bank uzyskał zastrzyk kapitałowy w wysokości 940 mln EUR (środek A) w ramach środka dokapitalizowania stanowiącego część programu wsparcia na rzecz greckich banków. Wspomniany zastrzyk kapitałowy stanowił równowartość około 2 % aktywów ważonych ryzykiem (47) posiadanych przez bank w tamtym czasie.

(74) Dokapitalizowanie przeprowadzono w formie subskrypcji przez Grecję akcji uprzywilejowanych o kuponie 10 % i pięcioletnim terminie zapadalności.

(75) Bank wykupił akcje uprzywilejowane w dniu 17 kwietnia 2014 r., jak opisano w motywie 41.

2.3.2. Gwarantowane przez państwo awaryjne wsparcie płynnościowe (środek L2)

(76) Awaryjne wsparcie płynnościowe stanowi wyjątkowy środek umożliwiający wypłacalnej instytucji finansowej, która doświadcza tymczasowych problemów z płynnością, otrzymanie finansowania w ramach Eurosystemu, przy czym operacja taka nie stanowi elementu jednolitej polityki pieniężnej. Stopa procentowa, jaką instytucja finansowa płaci za awaryjne wsparcie płynnościowe, wynosi o […] (48) punktów bazowych więcej niż stopa procentowa, którą płaci ona za zwykłe refinansowanie z banku centralnego.

(77) Narodowy bank Grecji jest odpowiedzialny za program awaryjnego wsparcia płynnościowego, co znaczy, że wszelkie koszty i ryzyko związane z udzielaniem awaryjnego wsparcia płynnościowego ponosi narodowy bank Grecji. Grecja przyznała narodowemu bankowi Grecji gwarancję państwową, która odnosi się do całkowitej kwoty awaryjnego wsparcia płynnościowego udzielanego przez narodowy bank Grecji (49). Przyjęcie art. 50 ust. 7 ustawy 3943/2011, którym zmieniono art. 65 ust. 1 ustawy 2362/1995, pozwoliło Ministrowi Finansów na przyznanie narodowemu bankowi Grecji gwarancji w imieniu państwa, aby zabezpieczyć wierzytelności narodowego banku Grecji wobec instytucji kredytowych. Banki korzystające z awaryjnego wsparcia płynnościowego muszą wnieść opłatę gwarancyjną na rzecz państwa wynoszącą […] punktów bazowych.

(78) Do dnia 31 grudnia 2011 r. bank skorzystał z gwarantowanego przez państwo awaryjnego wsparcia płynnościowego w wysokości 6,7 mld EUR (50), zaś do dnia 31 grudnia 2012 r. bank skorzystał z gwarantowanego przez państwo awaryjnego wsparcia płynnościowego w wysokości 23,6 mld EUR (51).

2.3.3. Środki pomocy przyznane bankowi poprzez HFSF (środki B1, B2, B3 i B4)

(79) Od 2012 r. bank skorzystał z szeregu środków wsparcia kapitałowego przyznanych mu przez HFSF. Tabela 8 przedstawia przegląd tych środków pomocy. Tabela 8 Środki pomocy przyznane bankowi poprzez HFSF 1. dokapitalizowanie pomostowe – maj 2012 r. 2. dokapitalizowanie pomostowe – grudzień 2012 r. Pisemne zobowiązanie - grudzień 2012 r. Udział HFSF w dokapitalizowaniu z wiosny 2013 r. – maj 2013 r. Środek B1 B2 B3 B4 Kwota (mln EUR) 1 900 1 042 1 629 4 021

2.3.3.1. Pierwsze dokapitalizowanie pomostowe (środek B1)

(80) W motywach 14–32 decyzji o wszczęciu postępowania w sprawie Alpha Bank (52) szczegółowo opisano pierwsze dokapitalizowanie pomostowe z maja 2012 r. (środek B1). Kontekst i główne cechy tego środka zostały przedstawione w niniejszej sekcji.

(81) Dnia 20 kwietnia 2012 r. HFSF udzielił bankowi pisemnego zobowiązania dotyczącego udziału w planowanym podwyższeniu kapitału podstawowego banku w kwocie do 1,9 mld EUR.

(82) Dnia 28 maja 2012 r. HFSF przekazał bankowi obligacje EFSF o wartości 1,9 mld EUR w ramach środka B1 zgodnie z przepisami dotyczącymi dokapitalizowania pomostowego określonymi w ustawie 3864/2010 ustanawiającej HFSF („ustawa o HFSF”). Obligacje EFSF przekazane bankowi były obligacjami EFSF o zmiennym oprocentowaniu z terminami zapadalności wynoszącymi sześć i dziesięć lat oraz datą emisji dnia 19 kwietnia 2012 r. W motywie 48 decyzji o wszczęciu postępowania w sprawie Alpha Bank Komisja stwierdziła, że „dokapitalizowanie pomostowe sfinalizowane w dniu 28 maja 2012 r. stanowi wykonanie zobowiązania podjętego w pisemnym zobowiązaniu i tym samym kontynuację tej samej pomocy”. Zarówno kwoty zapewnione w pisemnym zobowiązaniu, jak i w ramach dokapitalizowania pomostowego zostały obliczone przez narodowy bank Grecji, aby zapewnić osiągnięcie przez bank łącznego współczynnika kapitałowego na poziomie 8 % na dzień 31 grudnia 2011 r., który był dniem wstecznego zaksięgowania dokapitalizowania pomostowego w dokumentacji księgowej banku. Jak pokazuje tabela 3, środek B1 pokrywał tylko ograniczoną część całkowitych potrzeb kapitałowych ustalonych na podstawie testu warunków skrajnych z 2012 r. Bank miał dalej zwiększać swój kapitał w drodze przyszłego podwyższenia kapitału, a dokapitalizowanie pomostowe miało na celu zachowanie kwalifikowalności banku do finansowania przez EBC do czasu dokonania tego podwyższenia kapitału.

(83) W odniesieniu do okresu między datą pierwszego dokapitalizowania pomostowego i datą konwersji pierwszego dokapitalizowania pomostowego na akcje zwykłe i inne instrumenty kapitału zamiennego umowa poprzedzająca subskrypcję zawarta między bankiem i HFSF przewidywała, że bank zapłaci HFSF roczną opłatę w wysokości 1 % wartości nominalnej obligacji EFSF i że wszelkie wypłaty kuponu oraz odsetki naliczone z tytułu obligacji EFSF za ten okres będą zaliczone jako dodatkowe wpłaty na poczet kapitału ze strony HFSF na rzecz banku (53).

2.3.3.2. Drugie dokapitalizowanie pomostowe (środek B2)

(84) Jesienią 2012 r. bank zaksięgował dalsze straty. W związku z tym jego kapitał ponownie spadł poniżej minimalnych wymogów kapitałowych, które musi spełniać, aby kwalifikować się do refinansowania przez EBC.

(85) W związku z tym konieczne stało się drugie dokapitalizowanie pomostowe. W dniu 21 grudnia 2012 r. HFSF zrealizował drugie dokapitalizowanie pomostowe w wysokości 1 042 mln EUR (środek B2), które ponownie zostało wpłacone przez przekazanie bankowi obligacji EFSF.

2.3.3.3. Pisemne zobowiązanie z dnia 21 grudnia 2012 r. (środek B3)

(86) Oprócz drugiego dokapitalizowania pomostowego dnia 21 grudnia 2012 r. HFSF udzielił bankowi pisemnego zobowiązania dotyczącego swojego udziału w podwyższeniu kapitału podstawowego banku i w planowanej emisji instrumentów zamiennych na całkowitą kwotę do 1 629 mln EUR (środek B3).

(87) Dwukrotne dokapitalizowanie pomostowe (środki B1 i B2) i dodatkowa kwota zobowiązania z grudnia 2012 r. (środek B3) oznaczały łącznie, że zobowiązanie HFSF wobec banku odpowiada całkowitym potrzebom kapitałowym ustalonym na podstawie testu warunków skrajnych z 2012 r. (4 571 mln EUR (54)).

2.3.3.4. Udział HFSF w dokapitalizowaniu z wiosny 2013 r. (środek B4)

(88) Dnia 16 kwietnia 2013 r. walne zgromadzenie akcjonariuszy banku zatwierdziło podwyższenie kapitału podstawowego banku. Dnia 1 maja 2013 r. bank ogłosił pełne zabezpieczenie emisji praw poboru o wartości 457 mln EUR i otwarcie oferty na rynku niepublicznym o wartości do 93 mln EUR w cenie 0,44 EUR za nową akcję (55).

(89) Bank ogłosił zakończenie emisji praw poboru oraz pełny przydział oferty na rynku niepublicznym dnia 3 czerwca 2013 r. (56). W związku z tym całkowity udział inwestorów prywatnych w podwyższeniu kapitału podstawowego banku osiągnął kwotę 550 mln EUR.

(90) Tego samego dnia bank ogłosił, że HFSF subskrybuje 9 138 636 364 akcji w cenie 0,44 EUR za akcję. W związku z tym poprzez dokapitalizowanie z wiosny 2013 r. HFSF dokonał na rzecz banku zastrzyku kapitałowego w łącznej kwocie 4 021 mln EUR w formie akcji zwykłych (środek B4). Kwota ta jest równa sumie środków B1, B2 i B3 po odliczeniu kwoty odpowiadającej udziałowi inwestorów prywatnych. W związku z tym, że całkowity udział inwestorów prywatnych osiągnął 12 % podwyższenia kapitału, akcje będące w posiadaniu HFSF zapewniły mu ograniczone prawo głosu. Ustawa o HFSF przewidywała, że inwestorzy prywatni zachowają kontrolę nad bankiem, jeżeli dokonają zastrzyku kapitałowego przewyższającego potrzeby kapitałowe banku o 10 %. HFSF zachował jednak pełne prawa głosu w odniesieniu do kluczowych decyzji korporacyjnych.

(91) Przez podwyższenie kapitału podstawowego banku (środek B4) dokonano konwersji pierwszego i drugiego dokapitalizowania pomostowego (środki B1 i B2) na trwałe dokapitalizowanie oraz częściowo wykonano zobowiązanie do udzielenia dodatkowej pomocy kapitałowej (środek B3).

(92) Cenę nowych akcji ustalono na 50 % średniej ceny akcji ważonej wolumenem z ostatnich 50 dni sesyjnych poprzedzających ustalenie ceny ofertowej. W związku z odwróceniem podziału akcji (57), o którym nadzwyczajne walne zgromadzenie akcjonariuszy zdecydowało dnia 16 kwietnia 2012 r. (58), cena nowych akcji została ustalona na kwotę 0,44 EUR za akcję.

(93) Natychmiast po dokapitalizowaniu z wiosny 2013 r. HFSF został głównym akcjonariuszem banku z udziałem wynoszącym 83,66 % (59). HFSF wyemitował 1 233 503 482 warrantów i przyznał prywatnym inwestorom po jednym warrancie na każdą subskrybowaną akcję bez żadnej zapłaty (60). Każdy warrant uprawnia do zakupu 7,40 akcji HFSF w wybranych odstępach czasu i po wybranych kursach wykonania. Pierwszy termin realizacji przypadał na dzień 10 grudnia 2013 r., przy czym warranty mogą być realizowane dwa razy w roku do dnia 10 grudnia 2017 r. Kurs wykonania jest równy cenie subskrypcji wynoszącej 0,44 EUR powiększonej o roczną stopę procentową (4 % w roku pierwszym, 5 % w roku drugim, 6 % w roku trzecim, 7 % w roku czwartym, a następnie 8 % w ujęciu rocznym za okres ostatnich sześciu miesięcy) (61).

(94) Zmieniona w 2014 r. ustawa o HFSF stanowi, że w przypadku emisji praw poboru można dostosować tylko kursy wykonania warrantów. Ponadto każde takie dostosowanie zostanie przeprowadzone ex post i tylko do kwoty zrealizowanych zysków ze sprzedaży praw pierwszeństwa HFSF. W przypadku podwyższenia kapitału podstawowego bez prawa pierwszeństwa nie przewiduje się dostosowania.

2.3.4. Środki wsparcia ze strony państwa przyznane trzem bankom spółdzielczym

(95) Jak wspomniano już w sekcji 2.2.2, narodowy bank Grecji oszacował niedopasowanie poziomu płynności Dodecanese Bank, Evia Bank i Western Macedonia Bank odpowiednio na kwotę 249 mln EUR, 96 mln EUR i 82 mln EUR. W związku z tym całkowitą wartość niedopasowania poziomu płynności oszacowano na 427 mln EUR. Zostało ono pokryte przez HFSF, który przyznał bankowi odpowiednią ilość obligacji EFSF.

2.4. PLAN RESTRUKTURYZACJI

(96) Dnia 12 czerwca 2014 r. Grecja przedłożyła plan restrukturyzacji banku, w którym wyjaśnia się, w jaki sposób bank, jako połączony podmiot powstały w wyniku nabycia Emporiki Bank i depozytów trzech banków spółdzielczych, zamierza przywrócić swoją długoterminową rentowność.

2.4.1. Działalność krajowa

(97) Dzięki planowi restrukturyzacji bank skoncentruje się na swojej podstawowej działalności bankowej w Grecji. W grudniu 2009 r. ponad 20 % aktywów pochodziło z działalności międzynarodowej, natomiast w czerwcu 2013 r. (62) udział ten spadł do 15 % i powinien obniżyć się do około […] % na koniec 2018 r. (63).

(98) Głównym priorytetem banku jest przywrócenie zyskowności i rentowności jego działalności bankowej w Grecji. W związku z tym plan restrukturyzacji przedstawia szereg środków, mających na celu poprawę efektywności operacyjnej i marży odsetkowej netto banku, jak również środki wzmacniające jego pozycję kapitałową i strukturę bilansu.

(99) Jeżeli chodzi o efektywność operacyjną, bank rozpoczął już obszerny program racjonalizacji na długo przed transakcjami nabycia Emporiki Bank i trzech banków spółdzielczych. Od dnia 31 grudnia 2010 r. do dnia 30 września 2012 r. bank ograniczył swoją fizyczną obecność w Grecji. Zmniejszył liczbę oddziałów z 458 w 2010 r. do 426 w 2012 r. (64), a także ograniczył liczebność siły roboczej zaangażowanej w działalność bankową i niebankową w Grecji o kilkuset pracowników w tym samym okresie (65).

(100) Od grudnia 2012 r. do grudnia 2017 r. bank zamierza nadal zmniejszać liczbę oddziałów w Grecji z 739 do […]. Liczba pracowników zaangażowanych w działalność bankową i niebankową w Grecji zmniejszy się z 11 435 do […] (66).

(101) Zwiększona wydajność oddziałów i personelu pomoże zmniejszyć całkowity koszt działalności banku w Grecji o […] %, z 1 345 mln EUR w ujęciu pro forma w 2012 r. do […] mln EUR w 2017 r. (67). W wyniku tych działań oczekiwany wskaźnik kosztów do dochodów jego działalności bankowej w Grecji spadnie do poniżej […] % na koniec okresu restrukturyzacji.

(102) Plan restrukturyzacji opisuje również sposób ograniczenia przez bank jego kosztów finansowania, co ma kluczowe znaczenie dla przywrócenia rentowności. Bank oczekuje, że będzie mógł wypłacać niższe odsetki z depozytów w związku z bardziej stabilnym otoczeniem oraz w szczególności przewidywaną stabilizacją i ożywieniem greckiej gospodarki, która ma powrócić na ścieżkę wzrostu od 2014 r. Oczekuje się, że odsetki wypłacane od depozytów (średnia z depozytów terminowych, depozytów à vista i oprocentowania oszczędności) obniżą się w Grecji. Zmniejszenie to zostałoby osiągnięte głównie dzięki znacznemu obniżeniu stóp na depozytach terminowych. Podobnie zależność banku od gwarantowanego przez państwo awaryjnego wsparcia płynnościowego i szerszego finansowania z Eurosystemu zmniejszy się z poziomu 32 % jego całkowitych aktywów w 2012 r. do zaledwie […] % w 2017 r. (68).

(103) Plan restrukturyzacji zakłada, że bank wzmocni również swój bilans. Jego relacja kredytów do depozytów w Grecji obniży się do […] % w 2018 r. (ze 131 % w 2012 r. (69)), podczas gdy jego adekwatność kapitałowa będzie się dalej poprawiać.

(104) Kolejnym priorytetem banku jest zarządzanie kredytami zagrożonymi. Bank wzmocni swoje procesy kredytowe związane zarówno z momentem początkowym kredytów (lepsze pokrycie zabezpieczeniem, zmniejszone limity), jak i z zarządzaniem kredytami zagrożonymi. Wskaźnik kredytów zagrożonych osiągnie […] % w 2014 r., a następnie zacznie spadać do przewidywanego poziomu […] % na koniec okresu restrukturyzacji (70). Koszty ryzyka (utrata wartości) zmniejszą się z 2 799 mln EUR w 2012 r. w ujęciu pro forma (tj. uwzględniając Emporiki Bank) do […] mln EUR w 2018 r. (71) w wyniku ożywienia w greckiej gospodarce.

(105) Poprawa efektywności operacyjnej, zwiększenie marży odsetkowej netto i zmniejszające się koszty ryzyka pozwolą bankowi odzyskać rentowność w zakresie jego działalności w Grecji od 2015 r. […]. Jego stopa zwrotu z kapitału własnego w Grecji osiągnie […] % w 2018 r. (72).

2.4.2. Międzynarodowa działalność bankowa

(106) Bank rozpoczął już eliminację dźwigni finansowej i restrukturyzację swojej sieci międzynarodowej. W sierpniu 2013 r. sprzedał swoją ukraińską spółkę zależną. Liczba oddziałów w Europie Południowo-Wschodniej zmniejszyła się z 622 w 2009 r. do 488 w 2012 r. (73).

(107) Bank będzie kontynuował restrukturyzację i eliminację dźwigi finansowej swojej sieci międzynarodowej. Bank zamierza ograniczyć wartość swoich aktywów międzynarodowych do […] mld EUR. Aby osiągnąć ten cel, bank rozważy wszelkie połączenie transakcji zbycia lub eliminację dźwigi finansowej w ramach swojego portfela. Docelowa wartość aktywów międzynarodowych banku stanowi zmniejszenie o […] % jego zagranicznych aktywów na dzień 31 grudnia 2012 r. […].

(108) W planie restrukturyzacji podkreśla się potrzebę zmniejszenia stopnia zależności zagranicznych spółek zależnych od greckiej spółki dominującej w zakresie poziomu płynności. Finansowanie wewnątrzgrupowe zagranicznych spółek zależnych zmniejszy się z 4 172 mln EUR do […] mln EUR w latach 2013–2017 (74).

(109) Aby poprawić zyskowność swojej działalności zagranicznej, bank planuje wdrożenie programu znaczącej redukcji kosztów w sieci międzynarodowej, wraz ze zmniejszeniem liczby oddziałów i pracowników. Na przykład w […] planuje się zamknięcie […] spośród […] oddziałów, a siła robocza zmniejszy się o […] pracowników (-[…]) w latach 2012–2018 (75).

(110) W związku z tym stopa zwrotu z kapitału własnego banku osiągnie […] (76).

2.4.3. Pozyskiwanie kapitału prywatnego i wkład ze strony obecnych akcjonariuszy i wierzycieli nieuprzywilejowanych

(111) Bank z powodzeniem zgromadził znaczące kwoty kapitału na rynku, ograniczając w ten sposób potrzebną mu kwotę pomocy państwa.

(112) Po pierwsze bank zgromadził pewną ilość prywatnego kapitału w 2009 r. w drodze emisji praw poboru o wartości 986 mln EUR (77). Jak wspomniano w motywie 89, bank pozyskał również kapitał od inwestorów prywatnych w ramach dokapitalizowania z wiosny 2013 r. Dokapitalizowanie z wiosny 2013 r. spowodowało znaczne rozmycie wcześniej istniejącego akcjonariatu, ponieważ po tym dokapitalizowaniu HFSF otrzymał 83,66 % akcji banku, zostawiając wcześniejszym akcjonariuszom tylko 4,9 % akcji w spółce. Od 2008 r. nie wypłacono żadnej dywidendy w gotówce.

(113) W marcu 2014 r. bank pozyskał z rynku kapitał w wysokości 1,2 mld EUR w celu pokrycia dodatkowych potrzeb kapitałowych i spłacania akcji uprzywilejowanych posiadanych przez Grecję. Nowe akcje zostały wyemitowane po wyższej cenie za akcję niż cena, którą HFSF zapłacił w ramach dokapitalizowania z wiosny 2013 r.

(114) Dnia 20 kwietnia 2012 r. bank zaoferował wykup papierów wartościowych kapitału Tier 1, upper Tier 2 i lower Tier 2 po cenach nabycia wynoszących odpowiednio 40 %, 60 % i 60 % ich wartości nominalnej w gotówce. Cena wykupu została ustalona na podstawie wartości rynkowej instrumentów i zawierała premię nie wyższą niż dziesięć punktów procentowych, którą dodano w celu zachęcenia inwestorów do wzięcia udziału w wykupie. Dnia 7 maja 2012 r. bank ogłosił wyniki wykupu (78). Całkowity udział wyniósł 66 % przy łącznym zysku kapitałowym w wysokości 333 mln EUR. Dnia 19 kwietnia 2013 r. bank zapowiedział przeprowadzenie kolejnego procesu zarządzania zobowiązaniami dotyczącego pozostającej kwoty nominalnej wynoszącej 316 mln EUR. Bank zaoferował wykup papierów wartościowych kapitału Tier 1, upper Tier 2 i lower Tier 2 po cenach nabycia wynoszących odpowiednio 35 %, 55 % i 55 % ich wartości nominalnej w gotówce. Oferowana cena wykupu została ustalona na podstawie wartości rynkowej instrumentów i zawierała premię nie wyższą niż dziesięć punktów procentowych, którą dodano w celu zachęcenia inwestorów do wzięcia udziału w wykupie. Wskaźnik akceptacji wyniósł 58 %, a zysk kapitałowy wyniósł 103 mln EUR.

(115) W wyniku dwóch wykupów pozostająca kwota długu podporządkowanego i hybrydowego spadła z 985 mln EUR do 134 mln EUR.

2.5. ZOBOWIĄZANIA WŁADZ GRECKICH

(116) Dnia 12 czerwca 2014 r. Grecja zobowiązała się, że bank i podmioty z nim powiązane wykonają plan restrukturyzacji przedłożony tego samego dnia i przedstawiła dalsze zobowiązania dotyczące realizacji planu restrukturyzacji. W niniejszej sekcji podsumowuje się te dalsze zobowiązania wymienione w załączniku.

(117) Po pierwsze, Grecja zobowiązała się, że bank przeprowadzi restrukturyzację swojej działalności komercyjnej w Grecji, ustalając maksymalną liczbę oddziałów i pracowników oraz maksymalną kwotę całkowitych kosztów, które zostaną osiągnięte do dnia 31 grudnia 2017 r. (79).

(118) Grecja zobowiązała się również, że bank zmniejszy koszty depozytów zebranych w Grecji i spełni wymóg dotyczący maksymalnej relacji kredytów do depozytów netto do dnia 31 grudnia 2017 r. (80).

(119) W odniesieniu do zagranicznych spółek zależnych banku, Grecja zobowiązała się, że bank nie udzieli dodatkowego wsparcia kapitałowego, o ile nie zostaną spełnione z góry określone warunki. Ponadto Grecja zobowiązała się, że bank w znacznym stopniu wyeliminuje dźwignię finansową swoich aktywów międzynarodowych do dnia 30 czerwca 2018 r. (81).

(120) Grecja zobowiązała się, że bank dokona zbycia określonej liczby papierów wartościowych oraz zmniejszy wielkość portfela niepublicznych instrumentów kapitałowych. Ponadto bank nie będzie kupował papierów wartościowych o ratingu nieinwestycyjnym poza ograniczonymi wyjątkami (82).

(121) Grecja podjęła szereg zobowiązań dotyczących ładu korporacyjnego banku. Zobowiązała się do ograniczenia wynagrodzeń pracowników i kadry kierowniczej banku, doprowadzenia do przestrzegania przez bank greckiego prawa dotyczącego ładu korporacyjnego oraz ustanowienia efektywnej i odpowiedniej struktury organizacyjnej (83).

(122) Ponadto Grecja zobowiązała się, że bank wprowadzi politykę kredytową wysokiej jakości w celu zapewnienia, aby decyzje o przyznaniu i restrukturyzacji kredytów miały na celu maksymalizację rentowności i zyskowności banku. Grecja zobowiązała się do przestrzegania przez bank wysokich standardów monitorowania ryzyka kredytowego oraz restrukturyzacji kredytów (84).

(123) Szereg zobowiązań odnosi się do działań banku w odniesieniu do powiązanych kredytobiorców. Zobowiązania te mają na celu zapewnienie, aby bank nie odstąpił od ostrożnych praktyk bankowych podczas przyznawania lub restrukturyzacji kredytów dla swoich pracowników, członków kadry kierowniczej i akcjonariuszy, jak również jednostek publicznych, partii politycznych i spółek mediowych (85).

(124) Ponadto Grecja podjęła zobowiązanie dotyczące przestrzegania przez bank ograniczeń w zakresie zachowania na rynku, takich jak zakaz wypłacania kuponów i dywidend, zakaz nabywania innych przedsiębiorstw i zakaz reklamy odnoszącej się do wsparcia ze strony państwa (86).

(125) Zobowiązania te będą monitorowane przez pełnomocnika ds. monitorowania do dnia 31 grudnia 2018 r.

(126) Oprócz tego Grecja wskazała, że wystąpi o zatwierdzenie ze strony Komisji przed jakimkolwiek wykupem warrantów przez bank lub jakikolwiek podmiot państwowy, w tym HFSF (87).

3. POWODY WSZCZĘCIA FORMALNEGO POSTĘPOWANIA WYJAŚNIAJĄCEGO DOTYCZĄCEGO PIERWSZEGO DOKAPITALIZOWANIA POMOSTOWEGO

(127) Dnia 27 lipca 2012 r. Komisja wszczęła formalne postępowanie wyjaśniające w celu sprawdzenia, czy spełniono warunki komunikatu bankowego z 2008 r. (88) w odniesieniu do stosowności, konieczności i proporcjonalności pierwszego dokapitalizowania pomostowego udzielonego bankowi przez HFSF (środek B1).

(128) Jeżeli chodzi o stosowność środka, biorąc pod uwagę fakt, że pomoc została przyznana po uprzednim dokapitalizowaniu i udzieleniu pomocy na utrzymanie płynności finansowej oraz uwzględniając przedłużenie okresu na ratowanie, Komisja wyraziła wątpliwości w kwestii tego, czy bank podjął wszystkie możliwe działania, aby zapobiec potrzebie otrzymywania pomocy w przyszłości (89). Ponadto Komisja nie mogła stwierdzić wyraźnie, kto będzie kontrolował bank po zastąpieniu pierwszego dokapitalizowania pomostowego trwałym dokapitalizowaniem (90), ponieważ kontrolę nad bankiem mogłoby uzyskać albo państwo, albo mniejszościowi właściciele prywatni. Komisja zaznaczyła, że chciałaby zapewnić, aby jakość zarządzania bankiem, a w szczególności jakość jego procesu udzielania kredytów, nie uległa pogorszeniu w żadnym przypadku.

(129) Jeżeli chodzi o konieczność pierwszego dokapitalizowania pomostowego, w motywie 66 decyzji o wszczęciu postępowania w sprawie Alpha Bank Komisja rozważała, czy podjęto wszystkie możliwe środki, aby uniknąć sytuacji, w której bank ponownie będzie potrzebował pomocy w przyszłości. Ponadto, ponieważ nie było pewności w kwestii długości okresu dokapitalizowania pomostowego, Komisja nie mogła stwierdzić, czy było ono wystarczające i zgodne z zasadami wynagrodzenia i podziału obciążenia w ramach zasad pomocy państwa. Dodatkowo warunki konwersji pierwszego dokapitalizowania pomostowego na trwałe dokapitalizowanie nie były znane w czasie przyjęcia decyzji o wszczęciu postępowania w sprawie Alpha Bank, w związku z czym Komisja nie mogła ich ocenić.

(130) Jeżeli chodzi o proporcjonalność środka Komisja wyraziła wątpliwości w kwestii tego, czy zabezpieczenia (zakaz reklamy odnoszącej się do wsparcia ze strony państwa, zakaz wypłacania kuponów i dywidend, zakaz wykonywania opcji kupna oraz zakaz wykupu, zgodnie z motywem 71 decyzji o wszczęciu postępowania w sprawie Alpha Bank) były wystarczające w odniesieniu do pierwszego dokapitalizowania pomostowego. Ponadto w motywie 72 decyzji o wszczęciu postępowania w sprawie Alpha Bank Komisja stwierdziła, że zakłócenia konkurencji mogą być spowodowane brakiem reguł zapobiegających koordynacji czterech największych greckich banków (tj. banku, Eurobank, National Bank of Greece i Piraeus Bank) przez HFSF i brakiem odpowiednich zabezpieczeń, które zapobiegłyby dzieleniu się przez te banki szczególnie chronionymi informacjami handlowymi. W związku z tym Komisja zaproponowała wyznaczenie pełnomocnika ds. monitorowania, który będzie fizycznie obecny w banku.

4. UWAGI ZAINTERESOWANYCH STRON DOTYCZĄCE FORMALNEGO POSTĘPOWANIA WYJAŚNIAJĄCEGO W SPRAWIE PIERWSZEGO DOKAPITALIZOWANIA POMOSTOWEGO

4.1. UWAGI BANKU

(131) Dnia 30 sierpnia 2012 r. Komisja otrzymała uwagi dotyczące decyzji o wszczęciu postępowania w sprawie Alpha Bank przedłożone przez bank.

(132) W odniesieniu do stosowności środka bank zauważył, że ma on znaczenie systemowe zarówno dla Grecji, jak dla rynków bankowych na których bank prowadzi działalność. Dodał również, że jego model biznesowy jest rentowny, czego dowodzi jego długa wyróżniająca się historia.

(133) Bank zauważył również, że obie fale dokapitalizowania stanowiły produkt uboczny poważnie pogarszającego się środowiska gospodarczego i że dodatkowe środki pomocy zostały udzielone w wyniku pogłębiania się kryzysu finansowego. Stwierdził, że do chwili obecnej był beneficjentem proporcjonalnie najniższej pomocy państwa wśród dużych greckich banków. Bank zauważył, że jeżeli chodzi o to, czy natychmiast podjęto wszystkie możliwe środki, aby uniknąć dalszej potrzeby korzystania z pomocy przez bank w przyszłości, plan restrukturyzacji będzie zawierał obszerne informacje na temat środków związanych z podziałem obciążenia, które zostały już wdrożone, są wdrażane lub są planowane. Bank zauważył również, że środki te zapewniały, aby żaden z akcjonariuszy nie został pominięty. Wraz z istniejącą silną bazą działalności i solidnym charakterem procesu oceny kapitałowej środki te przyczynią się do zapewnienia odpowiedniego dokapitalizowania banku, prowadząc do przywrócenia rentowności i ostatecznego zaprzestania z korzystania ze wsparcia państwa.

(134) Ponadto bank z zadowoleniem przyjął wyraźne określenie warunków trwałego dokapitalizowania, które w jego opinii powinny w pełni odzwierciedlać powody, dla których potrzebował on wsparcia ze strony państwa. Zauważył również, że dokapitalizowanie uwzględnia utratę kapitału wynikającą z jego uczestnictwa w programie udziału sektora prywatnego, co stanowiło wysoce nadzwyczajne i nieprzewidywalne zdarzenie. Bank poparł opinię, że nie podejmował nadmiernego ryzyka w zakresie nabywania długu publicznego według norm greckich i europejskich. Stwierdził, że gdyby nie program udziału sektora prywatnego, uniknąłby potrzeby dokapitalizowania w 2012 r. i byłby w stanie spłacić akcje uprzywilejowane zgodnie z dotyczącymi ich warunkami określonymi w umowie. Ponadto zauważył, że nawet po odnotowaniu znacznych strat kapitałowych w wyniku uczestnictwa banku w programie udziału sektora prywatnego nadal posiadał dodatnią wartość aktywów netto.

(135) Bank dodał, że prowadzi on działalność na bardzo silnej podstawie i był bardzo aktywny we wdrażaniu środków mających na celu skuteczne przejście przez okres skrajnych trudności. Zwrócił on uwagę, że ponieważ od początku kryzysu nie zaangażował się w żadną agresywną strategię handlową lub podejmowanie nadmiernego ryzyka, skupiając się na zarządzaniu ryzykiem kredytowym, zajął się problemem zakłóceń równowagi swojego profilu finansowania poprzez uporządkowaną eliminację dźwigni finansowej oraz aktywnie zarządzał swoją podstawą kosztów poprzez racjonalizowanie platformy operacyjnej i optymalizację wydatków na zamówienia.

(136) Ponadto podkreślił znaczący podział obciążenia między akcjonariuszami. Wskazał on również na ważne zabezpieczenia dostępne dla sektora oficjalnego, mające na celu zapobieganie podejmowaniu nadmiernego ryzyka przez dokapitalizowane banki oraz ścisłe monitorowanie właściwego wdrażania planów restrukturyzacji, w szczególności poprzez wyznaczanie przedstawicieli Ministerstwa Finansów oraz HFSF w radach dyrektorów i odnośnych komitetach. Podkreślił również, że HFSF będzie monitorował wdrażanie planu restrukturyzacji i że zawieszenie prawa głosu HFSF zostanie zniesione w przypadku istotnego uchybienia.

(137) Z tych powodów bank uważał, że struktura i warunki trwałego dokapitalizowania zapewniać powinny silne środki zachęty dla istniejących i nowych akcjonariuszy, aby uczestniczyli oni w przyszłych podwyższeniach kapitału.

(138) W odniesieniu do konieczności środków bank zauważył, że środek pomocy ukierunkowany był na deficyt kapitałowy spowodowany programem udziału sektora prywatnego, tak aby bank osiągnął minimalne współczynniki adekwatności kapitałowej nałożone przez narodowy bank Grecji, miał ciągły dostęp do operacji refinansujących EBC oraz był w stanie wspierać swoich klientów i grecką gospodarkę w trudnej sytuacji.

(139) W odniesieniu do proporcjonalności środka bank zadeklarował zamiar niestosowania pomocy w celu zakłócenia konkurencji. Podkreślił również, że od momentu otrzymania pomocy państwa nie angażował się w żadną agresywną strategię handlową. Zauważył również, że ponieważ wszystkie duże greckie banki były beneficjentami pomocy oraz ponieważ zainteresowanie podmiotów zagranicznych na rynku greckim podejmowaniem ryzyka w Grecji zmniejszało się, zdolność jakiegokolwiek beneficjenta pomocy do zakłócenia konkurencji ze szkodą dla podmiotu, który nie otrzymał pomocy, została zminimalizowana.

4.2. UWAGI INNEGO GRECKIEGO BANKU

(140) Dnia 3 stycznia 2013 r. Komisja otrzymała uwagi dotyczące decyzji o wszczęciu postępowania w sprawie Alpha Bank przedłożone przez grecki bank. Bank ten stwierdził, że dokapitalizowanie greckich banków przez HFSF stanowiło zasadniczo pożądany krok w kierunku zdrowszego i rentowniejszego systemu bankowego i nie wyraził żadnego sprzeciwu wobec dokapitalizowania banku.

(141) Wyrażając pełne poparcie dla zasady dokapitalizowania greckich banków przez HFSF, wspomniany grecki bank wyjaśnił jednak, że aby ograniczyć zakłócenia konkurencji do minimum i uniknąć dyskryminacji, oczekuje, że dokapitalizowanie przez HFSF będzie dostępne dla wszystkich banków działających w Grecji na podobnych warunkach.

5. UWAGI GRECJI DOTYCZĄCE FORMALNEGO POSTĘPOWANIA WYJAŚNIAJĄCEGO W SPRAWIE PIERWSZEGO DOKAPITALIZOWANIA POMOSTOWEGO

(142) Dnia 5 września 2012 r. Grecja przedstawiła uwagi dotyczące decyzji o wszczęciu postępowania w sprawie Alpha Bank, które zostały przygotowane przez narodowy bank Grecji i HFSF.

5.1. UWAGI NARODOWEGO BANKU GRECJI

(143) W odniesieniu do stosowności pierwszego dokapitalizowania pomostowego narodowy bank Grecji zauważył, że pierwsze dokapitalizowanie pomostowe było tymczasowe, biorąc pod uwagę, że proces dokapitalizowania miał zakończyć się podwyższeniem kapitału podstawowego w czterech przedmiotowych bankach.

(144) Narodowy bank Grecji wskazał również, że dokapitalizowanie największych greckich banków stanowi część długoterminowej restrukturyzacji greckiego sektora bankowego. Zauważył on, że w przypadku gdyby bank pozostał w rękach prywatnych, kierownictwo najprawdopodobniej pozostałoby to samo, zaś w przypadku gdyby bank stał się własnością państwa (to znaczy, własnością HFSF), HFSF mógłby wyznaczyć nowe kierownictwo, które w każdym przypadku musiałoby być oceniane przez narodowy bank Grecji. Narodowy bank Grecji zwrócił uwagę, że na bieżąco ocenia ramy ładu korporacyjnego, adekwatność zarządzania i profil ryzyka każdego banku w celu zapewnienia, aby nie podejmowano nadmiernego ryzyka. Wskazał on również, że HFSF wyznaczył już swoich przedstawicieli w radach dyrektorów dokapitalizowanych banków.

(145) W odniesieniu do konieczności pierwszego dokapitalizowania pomostowego narodowy bank Grecji zauważył, że dokapitalizowanie banku było ograniczone, tak aby zapewnić spełnienie obowiązujących wówczas minimalnych wymogów kapitałowych (8 %). Stwierdził również, że przedłużony okres poprzedzający dokapitalizowanie wynikał z gwałtownego pogorszenia środowiska operacyjnego w Grecji i wpływu programu udziału sektora prywatnego, złożoności całego projektu i potrzeby maksymalizacji uczestnictwa inwestorów prywatnych w podwyższeniach kapitału podstawowego.

(146) W odniesieniu do proporcjonalności pierwszego dokapitalizowania pomostowego narodowy bank Grecji wskazał, że pełna realizacja planu restrukturyzacji, który zostanie przedłożony Komisji, była zabezpieczona przez fakt, że zawieszenie praw głosu HFSF zostałoby uchylone w przypadku bezpośredniego naruszenia planu restrukturyzacji. Narodowy bank Grecji zauważył także, że trudności banku nie wynikały ani z niedoszacowania czynników ryzyka przez kierownictwo banku, ani z agresywnych działań handlowych.

5.2. UWAGI HFSF

(147) Jeżeli chodzi o stosowność pierwszego dokapitalizowania pomostowego, w odniesieniu do ewentualnej ingerencji państwa, w przypadku gdy państwo udziela pomocy w znacznej wysokości poprzez HFSF, a HFSF posiada pełne prawa głosu, HFSF stwierdził, że banki finansowane przez HFSF nie są uważane za podmioty publiczne ani za podmioty kontrolowane przez państwo i że nie będą kontrolowane przez państwo po trwałym dokapitalizowaniu przez HFSF. HFSF wskazał, że jest całkowicie niezależnym podmiotem prawnym prawa prywatnego posiadającym autonomię podejmowania decyzji. Nie podlega kontroli rządowej zgodnie z art. 16C ust. 2 ustawy o HFSF, który stanowi, że instytucje kredytowe, które otrzymały wsparcie kapitałowe od HFSF nie należą do szeroko rozumianego sektora publicznego. HFSF wskazał również na swoją strukturę zarządczą.

(148) Jeżeli chodzi o interwencję HFSF w zarządzanie bankiem, HFSF zwrócił uwagę, że będzie przestrzegał autonomii banku i nie będzie ingerował w jego codzienne zarządzanie, biorąc pod uwagę, że jego rola jest ograniczona przepisami ustawy o HFSF. Stwierdził, że nie będzie żadnej ingerencji ani koordynacji ze strony państwa i że decyzje banku dotyczące procesu udzielania kredytów (między innymi w odniesieniu do zabezpieczenia, ustalania ceny i wypłacalności kredytobiorców) będą podejmowane na podstawie kryteriów komercyjnych.

(149) HFSF wskazał, że ustawa o HFSF i umowa poprzedzająca subskrypcję zawierały właściwe zabezpieczenia, aby zapobiegać podejmowaniu nadmiernego ryzyka przez obecnych prywatnych akcjonariuszy. Wskazał na elementy takie, jak (i) wyznaczenie przedstawicieli HFSF na niezależnych niewykonawczych członków rady dyrektorów banku i ich obecność podczas posiedzeń komisji; (ii) przeprowadzenie badania due diligence w banku przez HFSF; i (iii) fakt, że po ostatecznym dokapitalizowaniu jego prawa głosu będą ograniczone tylko dopóty, dopóki bank będzie przestrzegał warunków planu restrukturyzacji.

(150) HFSF stwierdził, że wprowadzono właściwe środki w celu zapewnienia, aby banki, w których udziały ma HFSF, nie dzieliły się szczególnie chronionymi informacjami handlowymi. Środki te obejmują wyznaczanie różnych przedstawicieli HFSF do tych banków, mandaty dotyczące tych przedstawicieli, które stanowią specjalne zabezpieczanie przez przepływem informacji między przedstawicielami, oraz wyraźne wewnętrzne instrukcje dla tych przedstawicieli, aby nie przekazywali chronionych informacji handlowych tych banków. HFSF stwierdził również, że nie wykonuje swoich praw w odniesieniu do tych banków w sposób, który mógłby uniemożliwiać, ograniczać, zniekształcać lub istotnie zmniejszać lub utrudniać efektywną konkurencję. Ponadto HFSF wskazał, że członkowie jego rady dyrektorów i jego pracownicy podlegają surowym zasadom poufności i obowiązkom powierniczym oraz są związani przepisami dotyczącymi tajemnicy służbowej w stosunku do jego spraw.

6. OCENA WSPARCIA ZE STRONY PAŃSTWA DOTYCZĄCEGO NABYCIA WYBRANYCH ZOBOWIĄZAŃ TRZECH BANKÓW SPÓŁDZIELCZYCH

(151) Komisja musi najpierw ocenić, czy wsparcie ze strony państwa związane z restrukturyzacją i uporządkowaną likwidacją trzech banków spółdzielczych (czyli finansowanie niedopasowań poziomu płynności, które umożliwiło umożliwiające przeniesienie depozytów, w tym zobowiązań międzybankowych, wierzytelności i zobowiązań wobec HDIGF) stanowi pomoc państwa w rozumieniu art. 107 ust. 1 Traktatu. Zgodnie z powyższym przepisem pomoc państwa oznacza wszelką pomoc przyznawaną przez państwo członkowskie lub przy użyciu zasobów państwowych w jakiejkolwiek formie, która zakłóca lub grozi zakłóceniem konkurencji poprzez sprzyjanie niektórym przedsiębiorstwom w zakresie, w jakim wpływa na wymianę handlową między państwami członkowskimi.

(152) Komisja rozpocznie od dokonania oceny, czy następujący potencjalni beneficjenci odnieśli korzyść: (i) banki spółdzielcze i „działalność” ewentualnie przeniesiona do banku; oraz (ii) bank.

(i) Istnienie pomocy na rzecz banków spółdzielczych i „działalności” ewentualnie przeniesionej do banku

(153) Jeżeli chodzi o banki spółdzielcze, Komisja zauważa, że Dodecanese Bank, Evia Bank i Western Macedonia Bank zostały postawione w stan likwidacji, a ich zezwolenia na prowadzenie działalności bankowej zostały cofnięte. W związku z tym nie będą one dłużej prowadziły działalności gospodarczej na rynku bankowym.

(154) Wsparcie ze strony państwa, czyli finansowanie niedopasowań poziomu płynności, stanowiłoby pomoc w odniesieniu do przeniesionych wierzytelności i zobowiązań w rozumieniu art. 107 ust. 1 Traktatu, jedynie jeżeli wspólnie stanowiłyby one przedsiębiorstwo. Pojęcie przedsiębiorstwa obejmuje każdy podmiot prowadzący działalność gospodarczą, niezależnie od jego statusu prawnego i sposobu jego finansowania. Działalność gospodarczą stanowi wszelka działalność polegająca na oferowaniu dóbr lub usług na danym rynku. W związku z tym w celu stwierdzenia, czy pomoc została udzielona przedsiębiorstwu, należy ocenić, czy przeniesienie wierzytelności i zobowiązań wiąże się z przeniesieniem działalności gospodarczej.

(155) Jak wspomniano w sekcji 2.2.2, w następstwie restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji banków spółdzielczych do banku przeniesione zostały jedynie depozyty, zobowiązania międzybankowe, wierzytelności i zobowiązania wobec HDIGF. Trzy banki spółdzielcze łącznie zatrudniały 227 pracowników i posiadały 18 oddziałów. Należy zauważyć, że nie odbyło się automatyczne przeniesienie oddziałów lub umów o pracę lub kredytów między trzema bankami spółdzielczymi i bankiem. W związku z tym fakt, że kredyty nie są przenoszone do banku, lecz pozostają w trzech bankach spółdzielczych w stanie likwidacji, brak przeniesienia oddziałów i brak automatycznego przeniesienia umów o pracę prowadzą (91) do wniosku, że nie zachodzi przeniesienie działalności gospodarczej. Przeniesione zobowiązania (tj. depozyty) nie mogą zostać uznane za beneficjenta wsparcia ze strony państwa, ponieważ nie stanowią one „przedsiębiorstwa”.

(156) Podsumowując, trzy istniejące podmioty prawne postawione zostały w stan likwidacji i nie prowadzą już żadnej działalności bankowej. Jednocześnie przeniesione aktywa i zobowiązania nie stanowią działalności gospodarczej.

(157) Stwierdza się zatem, że przyznanie bankowi obligacji EFSF przez HFSF w celu pokrycia niedopasowania poziomu płynności nabytych aktywów i zobowiązań trzech banków spółdzielczych nie pozwala na kontynuowanie ich działalności gospodarczej. W związku z tym wsparcie HFSF nie stanowi pomocy na rzecz zlikwidowanych podmiotów, ani pomocy na rzecz przeniesionych aktywów i zobowiązań.

(ii) Istnienie pomocy na rzecz banku

(158) W odniesieniu do tego, czy sprzedaż aktywów i pasywów trzech banków spółdzielczych wiąże się z pomocą państwa na rzecz banku, Komisja musi ocenić, czy są spełnione pewne wymogi, a w szczególności czy: (i) proces sprzedaży ma charakter otwarty, bezwarunkowy i niedyskryminujący; (ii) sprzedaż odbywa się na warunkach rynkowych; i (iii) państwo dąży do uzyskania jak najwyższej ceny sprzedaży za odnośne aktywa i zobowiązania (92).

(159) Jak wspomniano w motywie 52, narodowy bank Grecji skontaktował się tylko z czterema greckimi bankami o znaczeniu systemowym w celu przeprowadzenia aukcji wybranych aktywów i zobowiązań trzech banków spółdzielczych, ponieważ uważał, że depozyty należało przenieść do całkowicie dokapitalizowanych instytucji. Jedynie bank i Eurobank przedstawiły wiążące oferty. Alpha Bank wybrany został jako najlepszy oferent w konkurencyjnym przetargu zorganizowanym przez organ ds. restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji, który uwzględniał zaproponowaną cenę oraz zdolność do przejęcia i zintegrowania zakupionych depozytów w spójny i szybki sposób.

(160) Sprzedawany pakiet obejmował tylko depozyty bez jakiejkolwiek infrastruktury. Nabywcą może zatem być tylko bank posiadający infrastrukturę i sieć oddziałów w Grecji w celu obsługi deponentów.

(161) Ponieważ Komisja nie ma powodu, aby sądzić, że sprzedaż nie odbyła się na warunkach rynkowych, stwierdza ona, że można wykluczyć pomoc na rzecz banku, zgodnie z pkt 80 komunikatu bankowego z 2013 r., pkt 20 komunikatu w sprawie restrukturyzacji i praktyką decyzyjną Komisji (93).

(iii) Wniosek dotyczący istnienia pomocy

(162) Wsparcie ze strony państwa związane ze sprzedażą trzech banków spółdzielczych nie przynosi korzyści żadnej działalności gospodarczej ani żadnemu przedsiębiorstwu. Środek nie stanowi więc pomocy w rozumieniu art. 107 ust. 1 Traktatu.

7. OCENA POMOCY PRZYZNANEJ BANKOWI

7.1. ISTNIENIE I KWOTA POMOCY

(163) Komisja musi ustalić istnienie pomocy państwa na rzecz banku w rozumieniu art. 107 ust. 1 Traktatu.

7.1.1. Istnienie pomocy w przypadku środków przyznanych w ramach programu wsparcia na rzecz greckich banków (środki L1 i A)

7.1.1.1. Pomoc państwa na utrzymanie płynności finansowej przyznana w ramach środka dotyczącego gwarancji i środka dotyczącego rządowej pożyczki obligacyjnej (środek L1)

(164) Komisja stwierdziła już w decyzjach zatwierdzających i przedłużających program wsparcia na rzecz greckich banków (94), że pomoc na utrzymanie płynności finansowej przyznana w ramach tego programu stanowi pomoc. Przyszła pomoc na utrzymanie płynności finansowej udzielona w ramach tego programu również będzie stanowiła pomoc.

7.1.1.2. Dokapitalizowanie przez państwo przyznane w ramach środka dokapitalizowania (środek A)

(165) Komisja stwierdziła już w decyzji z dnia 19 listopada 2008 r. w sprawie programu wsparcia na rzecz greckich banków, że dokapitalizowanie przewidziane w ramach jej środka dokapitalizowania stanowiłoby pomoc. Bank otrzymał 940 mln EUR w formie akcji uprzywilejowanych, które stanowiły w tym czasie 2 % aktywów ważonych ryzykiem banku.

7.1.2. Istnienie pomocy państwa w przypadku gwarantowanego przez państwo awaryjnego wsparcia płynnościowego (środek L2)

(166) Komisja wyjaśniała w pkt 51 komunikatu bankowego z 2008 r., że zasilanie instytucji finansowych funduszami przez banki centralne nie stanowi pomocy, jeżeli spełnione są cztery łączne warunki dotyczące wypłacalności instytucji finansowej, zabezpieczenia instrumentu, stopy procentowej nakładanej na instytucję finansową i braku kontrgwarancji państwowej. Gwarantowane przez państwo awaryjne wsparcie płynnościowe na rzecz banku stanowi pomoc, ponieważ nie spełnia ono tych czterech łącznych warunków, szczególnie dlatego, że jest gwarantowane przez państwo i jest przyznane w połączeniu z innymi środkami wsparcia.

(167) Gwarantowane przez państwo awaryjne wsparcie płynnościowe jest zgodne z wymogami określonymi w art. 107 ust. 1 Traktatu. Po pierwsze, ponieważ środek ten obejmuje gwarancję państwową na rzecz narodowego banku Grecji, wszelkie straty zostaną poniesione przez państwo. W związku z tym środek wiąże się z zasobami państwowymi. Awaryjne wsparcie płynnościowe umożliwia bankom uzyskanie finansowania wtedy, gdy nie mają dostępu do rynków finansowania międzybankowego i do zwykłych operacji refinansujących Eurosystemu. W związku z tym gwarantowane przez państwo awaryjne wsparcie płynnościowe stanowi korzyść dla banku. Ponieważ awaryjne wsparcie płynnościowe jest ograniczone do sektora bankowego, środek ma charakter selektywny. Ponieważ gwarantowane przez państwo awaryjne wsparcie płynnościowe pozwala bankowi na prowadzenie działalności na rynku i uniknięcie niewykonania zobowiązań oraz konieczności wycofania się z rynku, zakłóca ono konkurencję. Jako że bank prowadzi działalność w innych państwach członkowskich, a instytucje finansowe z innych państw członkowskich prowadzą działalność lub mogłyby być zainteresowane prowadzeniem działalności w Grecji, korzyść przyznana bankowi wpływa na wymianę handlową między państwami członkowskimi.

(168) Gwarantowane przez państwo awaryjne wsparcie płynnościowe (środek L2) stanowi pomoc państwa. Kwota gwarantowanego przez państwo awaryjnego wsparcia płynnościowego zmieniała się w czasie. Zgodnie ze stanem na dzień 31 grudnia 2012 r. wynosiła ona 23,6 mld EUR.

7.1.3. Istnienie pomocy w przypadku środków przyznanych przez HFSF (środki B1, B2, B3 i B4)

7.1.3.1. Pierwsze dokapitalizowanie pomostowe (środek B1)

(169) W sekcji 5.1 decyzji o wszczęciu postępowania w sprawie Alpha Bank Komisja stwierdziła już, że pierwsze dokapitalizowanie pomostowe stanowi pomoc państwa. Otrzymany kapitał wynosił 1,9 mld EUR.

7.1.3.2. Drugie dokapitalizowanie pomostowe (środek B2)

(170) Środek B2 wdrożono przy użyciu zasobów HFSF, które, jak wyjaśniono w motywie 47 decyzji o wszczęciu postępowania w sprawie Alpha Bank, wiążą się z zasobami państwowymi.

(171) Jeśli chodzi o istnienie korzyści, środek B2 spowodował zwiększenie współczynnika kapitałowego do poziomu pozwalającego na kontynuację działalności na rynku i dostęp do finansowania w ramach Eurosystemu. Ponadto wynagrodzenie za środek B2 składało się z odsetek naliczonych od obligacji EFSF i dodatkowej opłaty w wysokości 1 %. Ponieważ wynagrodzenie jest znacznie niższe niż wynagrodzenie za podobne instrumenty kapitałowe na rynku, bank z pewnością nie byłby w stanie zebrać takiego kapitału na takich warunkach na rynku. W związku z tym w ramach środka B2 przyznano bankowi korzyść z zasobów państwowych. Ponieważ środek udostępniono tylko bankowi, miał on charakter selektywny.

(172) W wyniku zastosowania środka B2 poprawiła się sytuacja banku, ponieważ uzyskał on środki finansowe pozwalające na dalsze spełnianie wymogów kapitałowych w sposób prowadzący do zakłóceń konkurencji. Jako że bank prowadzi działalność na innych rynkach bankowych Unii Europejskiej, a instytucje finansowe z innych państw członkowskich prowadzą działalność w Grecji, środek B2 może również wpłynąć na wymianę handlową między państwami członkowskimi.

(173) Komisja uważa, że środek B2 stanowi pomoc państwa. Został on zgłoszony jako pomoc przez organy krajowe. Otrzymany kapitał wynosił 1 042 mln EUR.

7.1.3.3. Pisemne zobowiązanie (środek B3)

(174) W ramach środka B3 HFSF zobowiązał się do zapewnienia dodatkowego kapitału koniecznego, aby dokończyć dokapitalizowanie banku do kwoty wymaganej przez narodowy bank Grecji w ramach testu warunków skrajnych z 2012 r. HFSF otrzymuje swojej zasoby od państwa. Komisja stwierdza zatem, że pisemne zobowiązanie dotyczy zasobów państwowych. Okoliczności, w jakich HFSF może udzielać wsparcia instytucjom finansowym, są dokładnie określone i ograniczone przez prawo. W związku z tym korzystanie z tych zasobów państwowych można przypisać państwu. HFSF zobowiązał się zapewnić dodatkowy kapitał w kwocie 1 629 mln EUR.

(175) Pisemne zobowiązanie stanowiło korzyść dla banku, ponieważ upewniło deponentów, że bank będzie w stanie zgromadzić całą konieczną kwotę kapitału, tzn. HFSF zapewni kapitał, w przypadku gdyby bankowi nie udało się zgromadzić go na rynku. Zobowiązanie to ułatwiło także gromadzenie prywatnego kapitału z rynku, ponieważ inwestorzy mieli pewność, że gdyby bankowi nie udało się pozyskać części kapitału z rynku, kapitał ten zostałby zapewniony przez HFSF. Żaden prywatny inwestor nie zgodziłby się na zobowiązanie się do dokonania zastrzyku kapitałowego przed poznaniem warunków dokapitalizowania, a w tamtym czasie bank nie miał dostępu do rynku kapitałowego. Korzyść ma charakter selektywny, ponieważ nie została przyznana wszystkim bankom prowadzącym działalność w Grecji.

(176) Jako że bank prowadzi działalność na innych unijnych rynkach bankowych, a instytucje finansowe z innych państw członkowskich działają w Grecji, środek B3 może również wpłynąć na wymianę handlową między państwami członkowskimi i zakłócić konkurencję.

(177) Środek B3 stanowi zatem pomoc i został zgłoszony jako pomoc państwa przez władze greckie w dniu 27 grudnia 2012 r.

7.1.3.4. Udział HFSF w dokapitalizowaniu z wiosny 2013 r. (środek B4)

(178) Udział HFSF w dokapitalizowaniu z wiosny 2013 r. (środek B4) stanowi konwersję pierwszego i drugiego dokapitalizowania pomostowego (środki B1 i B2) oraz częściowej realizacji pisemnego zobowiązania (środek B3) na trwałe dokapitalizowanie w wysokości 4 021 mln EUR w akcjach zwykłych. Fakt, że nie cała kwota kapitału będąca przedmiotem zobowiązania w ramach środka B3 musiała zostać faktycznie wniesiona, wynika z pozyskania kapitału od inwestorów prywatnych w kwocie 550 mln EUR. Ponieważ środek B4 stanowi konwersję przyznanej już pomocy, nadal wiąże się on z zasobami państwowymi, jednak nie zwiększa nominalnej kwoty pomocy. Zwiększa on jednak korzyść banku (i w związku z tym zakłócenie konkurencji), ponieważ stanowi trwałe dokapitalizowanie, a nie tymczasowe, jak ma to miejsce w przypadku środków B1 i B2. W porównaniu ze środkiem B3, który stanowi tylko zobowiązanie, a nie faktyczne dokapitalizowanie, środek B4 spowodował zwiększenie adekwatności kapitałowej banku i w związku z tym przynosi większe korzyści.

(179) Komisja zauważa, że takiego wsparcia nie przyznano wszystkim bankom prowadzącym działalność w Grecji. W związku z tym korzyść przyznana bankowi ma charakter selektywny. W odniesieniu do zakłócenia konkurencji i wpływu na handel Komisja zauważa na przykład, że pomoc umożliwiła bankowi wykonywanie jego operacji w innych państwach członkowskich. Likwidacja banku wiązałaby się z zaprzestaniem jego działalności za granicą, w wyniku likwidacji tej działalności lub jej sprzedaży. W związku z tym środek zakłóca konkurencję i wpływa na wymianę handlową między państwami członkowskimi. Powyższy środek stanowi pomoc państwa.

7.1.3.5. Wniosek dotyczący środków B1, B2, B3 i B4

(180) Środki B1, B2, B3 i B4 stanowią pomoc państwa w rozumieniu art. 107 ust. 1 Traktatu. Kwota pomocy państwa w ramach środków B1, B2, B3 i B4 wynosi 4 571 mln EUR. Jak wskazano w sekcji 7.1.3.4, tylko część kwoty zobowiązania z grudnia 2012 r. (środek B3) objęto konwersją na faktyczny zastrzyk kapitałowy (środek B4). Faktycznie wypłacona kwota wsparcia ze strony państwa wynosiła zatem jedynie 4 021 mln EUR.

(181) Punkt 31 komunikatu w sprawie restrukturyzacji stanowi, że poza bezwzględną kwotą pomocy, Komisja musi wziąć pod uwagę pomoc „w stosunku do aktywów banku ważonych ryzykiem”. Środki B1, B2, B3 i B4 zostały przyznane w okresie jednego roku, od kwietnia 2012 r. do maja 2013 r. Podczas tego okresu aktywa ważone ryzykiem banku uległy zmianie, zwiększając się po nabyciu Emporiki Bank. Nasuwa się zatem pytanie, który poziom aktywów ważonych ryzykiem należy zastosować, a w szczególności czy pomoc państwa należy oceniać w odniesieniu do tych aktywów ważonych ryzykiem, które istniały na początku okresu, czy też do tych, które istniały na końcu tego okresu. Środki B1, B2, B3 i B4 mają na celu pokrycie potrzeb kapitałowych określonych przez narodowy bank Grecji w marcu 2012 r. (test warunków skrajnych z 2012 r.). Innymi słowy, potrzeby kapitałowe, którym zaradzić mają te środki wsparcia ze strony państwa, istniały już w marcu 2012 r. Komisja uważa zatem, że kwotę pomocy w ramach środków B1, B2, B3 i B4 należy porównywać z aktywami ważonymi ryzykiem banku na dzień 31 marca 2012 r. Fakt nabycia Emporiki Bank przez bank długo po marcu 2012 r. nie powinien prowadzić do zmniejszenia wskaźnika „pomoc w relacji do aktywów ważonych ryzykiem”. Pomoc bowiem nie wywołuje zakłóceń konkurencji w mniejszym stopniu ze względu na to, że bank dokonał nabycia, które zwiększa jego aktywa ważone ryzykiem. Przypomniała ona również, że narodowy bank Grecji, po dokapitalizowaniu z marca 2012 r. i do czasu dokapitalizowania z wiosny 2013 r., nie brał pod uwagę nabycia dokonanego przez banki greckie w celu dostosowania, w górę lub w dół, ich potrzeb kapitałowych. Czynnik ten wykazuje również, że środki B1, B2, B3 i B4 były środkami pomocy związanymi z sytuacją w obszarze działalności banku na dzień 31 marca 2012 r.

(182) Pierwsze i drugie dokapitalizowanie pomostowe oraz pisemne zobowiązanie wyniosły łącznie 4 571 mln EUR. Kwota ta stanowi 10,3 % aktywów ważonych ryzykiem banku na dzień 31 marca 2012 r. (95).

(183) W związku z tym, że bank zdołał przyciągnąć kapitał prywatny, faktyczna kwota zastrzyku kapitałowego dokonanego przez HFSF na rzecz banku wyniosła tylko 4 021 mln EUR, co stanowi 9,1 % aktywów ważonych ryzykiem banku na dzień 31 marca 2012 r.

7.1.4. Wniosek dotyczący istnienia pomocy i łącznej kwoty otrzymanej pomocy

(184) Środki A, B1, B2, B3 i B4 stanowią pomoc państwa w rozumieniu art. 107 ust. 1 Traktatu. Oznaczenie środka Środek Rodzaj środka Kwota pomocy Dokapitalizowanie/aktywa ważone ryzykiem A Akcje uprzywilejowane Wsparcie kapitałowe 940 mln EUR 2 % B1 B2 B3 B4 Pierwsze dokapitalizowanie pomostowe Drugie dokapitalizowanie pomostowe Pisemne zobowiązanie Udział HFSF w dokapitalizowaniu z wiosny 2013 r. Wsparcie kapitałowe 4 571 mln EUR (kwota wypłacona przez HFSF: 4 021 mln EUR) 10,3 % (kwota wypłacona przez HFSF: 9,1 %) Łączna pomoc kapitałowa udzielona bankowi 5 511 mln EUR (kwota wypłacona przez HFSF: 4 961 mln EUR) 12,3 % (kwota wypłacona przez HFSF: 11,1 %) Oznaczenie środka Środek Rodzaj środka Nominalna kwota pomocy L1 Pomoc na utrzymanie płynności finansowej Gwarancja Pożyczka obligacyjna Gwarancje: 14 mld EUR na dzień 30 listopada 2011 r. Pożyczka obligacyjna: 1,6 mld EUR na dzień 30 września 2011 r. L2 Awaryjne wsparcie płynnościowe gwarantowane przez państwo Finansowanie i gwarancja 23,6 mld EUR na dzień 31 grudnia 2012 r. Całkowita pomoc na utrzymanie płynności finansowej udzielona bankowi 39,2 mld EUR

7.2. PODSTAWA PRAWNA OCENY ZGODNOŚCI

(185) W art. 107 ust. 3 lit. b) Traktatu upoważnia się Komisję do stwierdzenia zgodności pomocy z rynkiem wewnętrznym, jeżeli ma ona na celu „zaradzenie poważnym zaburzeniom w gospodarce państwa członkowskiego”.

(186) Komisja uznała, że globalny kryzys finansowy może powodować poważne zaburzenie w gospodarce państwa członkowskiego i że środki wsparcia dla banków mogą zaradzić temu zaburzeniu. Potwierdzono to w komunikacie bankowym z 2008 r., komunikacie w sprawie dokapitalizowania i komunikacie w sprawie restrukturyzacji. Komisja nadal uważa, że wymogi w zakresie pomocy państwa, która ma zostać zatwierdzona na podstawie art. 107 ust. 3 lit. b) Traktatu, są spełnione w świetle wystąpienia warunków skrajnych na rynkach finansowych. Komisja potwierdziła ten pogląd, przyjmując komunikat w sprawie przedłużenia z 2011 r. (96) i komunikat bankowy z 2013 r.

(187) W odniesieniu do gospodarki Grecji w decyzji zatwierdzającej i przedłużającej program wsparcia na rzecz greckich banków oraz w swoich decyzjach zatwierdzających środki pomocy państwa przyznane przez Grecję poszczególnym bankom (97) Komisja uznała, że istnieje zagrożenie poważnym zaburzeniem w gospodarce Grecji i że wsparcie państwa dla banków stanowi właściwy środek zaradczy wobec tego zaburzenia. Z tego powodu podstawę prawną oceny środków pomocy powinien stanowić art. 107 ust. 3 lit. b) Traktatu.

(188) W okresie kryzysu finansowego Komisja opracowała kryteria zgodności w odniesieniu do różnych rodzajów środków pomocy. Zasady oceny środków pomocy zostały po raz pierwszy określone w komunikacie bankowym z 2008 r.

(189) Zgodnie z punktem 15 komunikatu bankowego z 2008 r., aby pomoc była zgodna z rynkiem wewnętrznym na podstawie art. 107 ust. 3 lit. b) Traktatu, musi ona spełniać ogólne kryteria zgodności: a) stosowności: pomoc musi być ściśle ukierunkowana, aby umożliwić skuteczne osiągnięcie celu, jakim jest zaradzenie poważnemu zaburzeniu gospodarki. Nie zostałoby to osiągnięte, gdyby środek nie był stosowny do zaburzenia, któremu ma zaradzić; b) konieczności: zastosowanie środka pomocy o określonej kwocie i postaci musi być konieczne do osiągnięcia danego celu. Dlatego kwota środka pomocy musi stanowić minimalną kwotę niezbędną do osiągnięcia tego celu, a jego forma musi być najbardziej odpowiednia do zaradzenia zakłóceniu; c) proporcjonalności: konieczne jest zachowanie właściwej równowagi między pozytywnymi skutkami środka a zakłóceniami konkurencji, tak aby zakłócenia te ograniczały się do minimum niezbędnego do osiągnięcia celów środka.

(190) Wytyczne dotyczące środków dokapitalizowania można znaleźć w komunikacie w sprawie dokapitalizowania i komunikacie w sprawie przedłużenia z 2011 r.

(191) Komunikat w sprawie restrukturyzacji określa podejście przyjęte przez Komisję w odniesieniu do oceny planów restrukturyzacji, w szczególności konieczność przywrócenia rentowności, zapewnienia odpowiedniego wkładu beneficjenta oraz ograniczenia zakłócenia konkurencji.

(192) Te ramy zostały uzupełnione komunikatem bankowym z 2013 r., który ma zastosowanie do środków pomocy zgłoszonych po dniu 31 lipca 2013 r.

7.2.1. Podstawa prawna oceny zgodności pomocy na utrzymanie płynności finansowej banku (środek L1)

(193) Pomoc na utrzymanie płynności finansowej otrzymana już przez bank została ostatecznie zatwierdzona na podstawie kolejnych decyzji zatwierdzających środki w ramach programu wsparcia na rzecz greckich banków oraz jego zmiany i przedłużenia (98). Jakakolwiek przyszła pomoc na utrzymanie płynności finansowej banku będzie musiała zostać przyznana w ramach programu należycie zatwierdzonego przez Komisję. Warunki takiej pomocy będą musiały zostać zatwierdzone przez Komisję zanim zostanie ona przyznana i w związku z tym nie ma potrzeby ich dalszej oceny w niniejszej decyzji.

7.2.2. Podstawa prawna oceny zgodności akcji uprzywilejowanych (środek A)

(194) Dokapitalizowanie przyznane w 2009 r. w formie akcji uprzywilejowanych (środek A), zostało przyznane w ramach środka dokapitalizowania zatwierdzonego w 2008 r. jako część programu wsparcia na rzecz greckich banków zgodnie z komunikatem bankowym z 2008 r. W związku z tym nie musi ono być ponownie oceniane na podstawie komunikatu bankowego z 2008 r., musi natomiast zostać ocenione wyłącznie na podstawie komunikatu w sprawie restrukturyzacji.

7.2.3. Podstawa prawna oceny zgodności gwarantowanego przez państwo awaryjnego wsparcia płynnościowego (środek L2)

(195) Zgodność gwarantowanego przez państwo awaryjnego wsparcia płynnościowego (środek L2) należy w pierwszej kolejności ocenić w oparciu o komunikat bankowy z 2008 r. i komunikat w sprawie przedłużenia z 2011 r. Wszelkie gwarantowane przez państwo awaryjne wsparcie płynnościowe przyznane po dniu 1 sierpnia 2013 r. jest objęte komunikatem bankowym z 2013 r.

7.2.4. Podstawa prawna oceny zgodności dokapitalizowania przez HFSF (środki B1, B2, B3 i B4)

(196) Zgodność środków dokapitalizowania udzielonych przez HFSF (środków B1, B2, B3 i B4), w szczególności w odniesieniu do wynagrodzenia, należy w pierwszej kolejności ocenić w oparciu o komunikat bankowy z 2008 r., komunikat w sprawie dokapitalizowania i komunikat w sprawie przedłużenia z 2011 r. W decyzji o wszczęciu postępowania w sprawie Alpha Bank Komisja wyraziła wątpliwości w kwestii zgodności środka B1 z tymi komunikatami. Ponieważ środki te zostały wdrożone przed dniem 31 lipca 2013 r., nie są one objęte komunikatem bankowym z 2013 r. Zgodność środków dokapitalizowania udzielonych przez HFSF (środki B1, B2, B3 i B4) należy również ocenić na podstawie komunikatu w sprawie restrukturyzacji.

7.3. ZGODNOŚĆ ŚRODKA L2 Z KOMUNIKATEM BANKOWYM Z 2008 r. Z KOMUNIKATEM W SPRAWIE PRZEDŁUŻENIA Z 2011 r. I KOMUNIKATEM BANKOWYM Z 2013 r.

(197) Aby pomoc była zgodna z art. 107 ust. 3 lit. b) Traktatu, musi ona spełniać ogólne kryteria zgodności: stosowności, konieczności i proporcjonalności.

(198) Ponieważ banki greckie zostały pozbawione dostępu do rynków hurtowych i stały się całkowicie zależne od finansowania z banku centralnego, jak wskazano w motywie 26, i ponieważ bank nie mógł pożyczyć wystarczającej kwoty funduszy w ramach zwykłych operacji refinansujących, potrzebował on gwarantowanego przez państwo awaryjnego wsparcia płynnościowego w celu uzyskania wystarczającej płynności, aby uniknąć niewykonania zobowiązań. Komisja stwierdza, że środek L2 jest odpowiednim mechanizmem w celu zaradzenia poważnym zaburzeniom, które powstałyby, jeżeli bank nie wykonywałby zobowiązań.

(199) Ponieważ gwarantowane przez państwo awaryjne wsparcie płynnościowe wiąże się ze stosunkowo wysokimi kosztami finansowania dla banku, bank uzyskuje wystarczającą zachętę, aby unikać opierania się na tym źródle finansowania w celu rozwijania jego działalności. Bank musiałby zapłacić odsetki według stopy oprocentowania wynoszącej […] punktów bazowych więcej niż ma to miejsce w przypadku zwykłych operacji refinansujących w ramach Eurosystemu. Ponadto musiałby zapłacić na rzecz państwa opłatę gwarancyjną wynoszącą […] punktów bazowych. W rezultacie całkowity koszt gwarantowanego przez państwo awaryjnego wsparcia płynnościowego jest dużo wyższy niż zwykłe koszty refinansowania przez EBC. W szczególności różnica między nimi jest większa niż poziom opłaty gwarancyjnej wynikającej z komunikatu w sprawie przedłużenia z 2011 r. W związku z tym całkowite wynagrodzenie pobierane przez państwo możne zostać uznane za wystarczające. Jeżeli chodzi o kwotę gwarantowanego przez państwo awaryjnego wsparcia płynnościowego, jest ona regularnie weryfikowana przez narodowy bank Grecji i EBC na podstawie faktycznych potrzeb banku. Ściśle monitorują one jego wykorzystanie i zapewniają jego ograniczenie do niezbędnego minimum. W związku z tym środek L2 nie zapewnia bankowi nadmiernej płynności, która mogłaby zostać wykorzystana w celu finansowania działalności zakłócającej konkurencję. Pomoc ograniczona jest do niezbędnej kwoty minimalnej.

(200) Taka dokładna kontrola wykorzystania gwarantowanego przez państwo awaryjnego wsparcia płynnościowego i regularna weryfikacja mająca na celu ograniczenie jego wykorzystania do minimum zape