32001Y0106(01)
6.1.2001 DZIENNIK URZĘDOWY WSPÓLNOT EUROPEJSKICH C 3/2
OBWIESZCZENIE KOMISJI
Wytyczne w sprawie stosowania art. 81 Traktatu WE do horyzontalnych poroz umień kooperacyjnych
(2001/C 3/02)
(Tekst mający znaczenie dla EOG)
1.WPROWADZENIE
1.1.Cel
1. W niniejszych wytycznych zawarto zasady dokonywania
oceny horyzontalnych porozumień kooperacyjnych
wświetleart.81Traktatu.Współpracama„charakterhory-zontalny”, jeśli stronami porozumienia lub uzgodnionejpraktyki są przedsiębiorstwa działające na tym samympoziomielubpoziomachnarynku.Wwiększościprzypad-ków współpraca horyzontalna polega na współpracy mię-dzy konkurentami. Obejmuje ona, na przykład takie dzie-dziny,jakbadaniairozwój(R&D),produkcja,zamówieniaczy komercjalizacja.
2. Współpraca horyzontalna może prowadzić do powstania
problemów w dziedzinie konkurencji. Tak dzieje się naprzykład w przypadku gdy strony porozumienia koopera-cyjnego podejmują decyzję o ustalaniu cen lub produkcjiczy też o podziale rynków, lub gdy współpraca pozwalastronom utrzymywać, pozyskiwać lub zwiększać siłę ryn-kową, a przez to wywiera negatywny wpływ na rynekw odniesieniu do cen, produkcji, innowacji lub różnorod-ności i jakości produktów.
3. Zdrugiejstronywspółpracahoryzontalnamożeprowadzić
do uzyskania znaczących korzyści gospodarczych. Przed-siębiorstwamusząokreślićswojestanowiskowobecrosną-cejpresjikonkurencyjnej,zmieniającychsięwskutekgloba-lizacji warunków rynkowych, szybkości postęputechnologicznego oraz zasadniczo bardziej dynamicznegocharakteru rynków. Współpraca może okazać się sposo-bem na zmniejszenie ryzyka, oszczędność kosztów, gro-madzenie know-how i szybsze wprowadzanie innowacji na
rynek. Zwłaszcza dla małych i średnich przedsiębiorstwwspółpraca jest ważnym środkiem w przystosowywaniusię do zmieniającej się sytuacji na rynku.
4. Wiedząc o możliwości generowania przez współpracę
korzyści gospodarczych, Komisja musi zapewnić istnienieskutecznej konkurencji. Artykuł 81 zawiera ramy prawnedladokonaniawyważonejocenyuwzględniającejzarównoskutki antykonkurencyjne, jak i korzyści gospodarcze.
5. W przeszłości Komisja wydała dwa obwieszczenia oraz
dwa rozporządzenia w sprawie wyłączeń grupowych,w których zawarła wytyczne dotyczące oceny współpracyhoryzontalnej w świetle art. 81. Rozporządzenie Komisji(EWG) nr 417/85 (
1) ostatnio zmienione rozporządze-
niem (WE) nr 2236/97 (2) oraz rozporządzenie Komisji
(EWG) nr 418/85 (3) ostatnio zmienionerozporządzeniem (WE) nr 2236/97 przewidywały wyłą-czenie,odpowiednio,niektórychformporozumieńspecja-lizacyjnychiporozumieńobadaniachirozwoju(R&D).Tedwa rozporządzenia zostały obecnie zastąpione rozporzą-dzeniem Komisji (WE) nr 2658/2000 z dnia 29 listopada2000 r. w sprawie stosowania art. 81 ust. 3 Traktatu dokategoriiporozumieńspecjalizacyjnych (
4)(„rozporządze-
nie w sprawie wyłączeń grupowych w zakresie porozu-mień specjalizacyjnych”) oraz rozporządzeniem Komisji(WE)nr2659/2000zdnia29listopada2000r.wsprawiestosowaniaart.81ust.3Traktatudokategoriiporozumieńo badaniach i rozwoju (
5) („rozporządzenie w sprawie
wyłączeń grupowych w zakresie porozumień R&D”). Dwawspomnianeobwieszczeniazawieraływytycznedotycząceniektórych typów porozumień kooperacyjnych nieobję-tych zakresem art. 81 (
6) oraz oceny kooperacyjnych
wspólnych przedsiębiorstw ( joint venture) (7).
6. Zmieniająca się sytuacja na rynkach prowadzi do coraz
większego zróżnicowania i wykorzystania współpracyhoryzontalnej. Dlatego też potrzebne są pełniejsze i aktu-alne wytyczne, które poprawią jasność i przejrzystość sto-sowania art. 81 w tym obszarze. W ramach oceny należypołożyć większy nacisk na kryteria ekonomiczne, ażebylepiej odzwierciedlić rozwój praktyki stosowania prawaiorzecznictwaTrybunałuSprawiedliwościiSąduPierwszejInstancji Wspólnot Europejskich.
7. Celem niniejszych wytycznych jest przedstawienie anali-
tycznychramdlanajczęściejspotykanychrodzajówwspół-pracy horyzontalnej. Ramy te zasadniczo opierają się nakryteriach ułatwiających analizę gospodarczego kontekstuporozumienia kooperacyjnego. Kryteria ekonomiczne,takiejaksiłarynkowastronczyinneczynnikizwiązanezestrukturąrynkusąkluczowymelementemocenypotencjal-nego wpływu danej współpracy na ryne k i w związku z
tymkluczowymelementemocenydokonywanejwświetleart. 81. Zważywszy na ogromną różnorodność typówi kombinacji współpracy horyzontalnej oraz okolicznościrynkowych, w jakich współpraca ta jest prowadzona,niemożliwością jest dostarczenie konkretnych odpowiedzina każdy możliwy scenariusz. Niemniej przedstawione turamy analityczne oparte na kryteriach ekonomicznychpomogą przedsiębiorstwom ocenić zgodność poszczegól-nych porozumień kooperacyjnych z art. 81.
8. Niniejsze wytyczne nie tylko zastępują obwieszczenia
wspomniane w ust. 5, ale także obejmują szerszy zakresnajbardziejpowszechnychrodzajówporozumieńhoryzon-talnych. Uzupełniają one rozporządzenie w sprawie wyłą-czeńgrupowychwzakresieporozumieńR&Dorazrozpo-rządzenie w sprawie wyłączeń grupowych w zakresieporozumień specjalizacyjnych.
1.2.
Zakres wytycznych
9. Wytyczne obejmują porozumienia lub praktyki uzgod-
nione (zwane dalej „porozumieniami”), które są zawierane08/t. 2 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej 25
między dwoma lub większą liczbą przedsiębiorstw działa-
jącychnatymsamympoziomielubpoziomachrynku,np.natymsamympoziomieprodukcjilubdystrybucji.Wtymkontekście uwaga jest kierowana na współpracę międzykonkurentami.Stosowanewniniejszychwytycznychpoję-cie „konkurenci” obejmuje zarówno konkurentów rzeczy-wistych (
8), jak i potencjalnych (9).
10. Niniejsze wytyczne nie uwzględniają jednak wszystkich
możliwych porozumień horyzontalnych. Dotyczą onetylko tych rodzajów współpracy, które potencjalne gene-rują wzrost efektywności, mianowicie porozumieńw zakresie prac badawczo-rozwojowych, produkcji, zaku-pów, komercjalizacji, normalizacji i ochrony środowiska.Pozostałe rodzaje porozumień horyzontalnych międzykonkurentami dotyczące, na przykład, wymiany informa-cjilubobjęciaudziałówmniejszościowych,musząbyćroz-patrywane osobno.
11. Porozumienia, które są zawierane między przedsiębior-
stwami działającymi na różnym poziomie łańcucha pro-dukcjiidystrybucji,innymisłowyporozumieniawertykal-ne, zostały z założenia wyłączone z zakresu niniejszychwytycznych i omówione w rozporządzeniu Komisji (WE)nr 2790/1999 (
10) („rozporządzenie w sprawie wyłączeń
grupowych w przypadku ograniczeń wertykalnych”) orazw wytycznych w sprawie ograniczeń wertykalnych (
11).
Jednak w zakresie, w jakim porozumienia wertykalne, np.porozumienia dystrybucyjne, są zawierane między konku-rentami, wpływ danego porozumienia na rynek orazpotencjalne problemy w dziedzinie konkurencji mogą byćpodobne do wpływu i problemów powodowanych przezporozumienia horyzontalne. Dlatego porozumienia tenależy oceniać zgodnie z zasadami opisanymi w niniej-szych wytycznych. Nie wyłącza to możliwości dodatko-wego wykorzystania w przypadku tych porozumieńwytycznych w sprawie ograniczeń wertykalnych w celudokonania oceny ograniczeń wertykalnych zawartychw takich porozumieniach (
12).
12. Porozumienia mogą łączyć różne etapy współpracy, na
przykładR&Dzprodukcjąichrezultatów.Jeśliporozumie-nia te nie wchodzą w zakres rozporządzenia Rady (EWG)nr 4064/89 z dnia 21 grudnia 1989 r. w sprawie kontrolikoncentracji przedsiębiorstw (
13), ostatnio zmienionego
rozporządzeniem (WE) nr 1310/97 (14) („rozporządzenie
w sprawie połączeń”), są one regulowane przez niniejszewytyczne. Środek ciężkości współpracy decyduje, którasekcjaniniejszychwytycznychstosujesiędodanegoporo-zumienia.Abyokreślićśrodekciężkościnależywszczegól-ności wziąć pod uwagę dwa czynniki: po pierwsze,moment rozpoczęcia współpracy oraz, po drugie, stopieńzintegrowania różnych funkcji, które są łączone. Współ-praca obejmująca zarówno wspólne prace R&D, jaki wspólną produkcję wyników, powinna zatem podlegaćpod sekcję „Porozumienia o badaniach i rozwoju”, jako żewspólna produkcja jest warunkowana pomyślnym prowa-dzeniem wspólnych prac R&D. Oznacza to, że wynikiwspólnych prac R&D mają decydujące znaczenie dla pro-dukcji. Porozumienie R&D może być zatem uznane zapunkt wyjścia współpracy. Ocena ta uległaby zmianie,gdyby porozumienie przewidywało pełną integracjęwobszarzeprodukcjiijedynieczęściowąintegracjęniektó-rych prac R&D. W takim przypadku potencjalne skutkiograniczające konkurencję oraz korzyści ekonomiczne zewspółpracy byłyby w dużej mierze związane ze wspólnąprodukcją, a porozumienie byłoby wówczas ocenianewedług zasad przedstawionych w sekcji „Porozumienia oprodukcji”. Bardziej złożone porozumienia, na przykładalianse strategiczne, które łączą szereg różnych obszarówi instrumentów współpracy na różnorakie sposoby, nie sąobjęte zakresem niniejszych wytycznych. Ocena poszczególnych obszarów współpracy w ramach aliansu możezostać dokonana przy pomocy odpowiedniego rozdziałuwytycznych. Złożone porozumienia muszą być jednakanalizowane również całościowo. Z uwagi na możliwośćłączeniawramachaliansuróżnorakichobszarów,niemoż-liwe jest udzielenie ogólnej wskazówki co do przeprowa-dzenia takiej całościowej oceny. Alianse lub inne formywspółpracy, które opierają się przede wszystkim na dekla-rowaniuwoli,niepodlegająoceniewświetlezasadkonku-rencji tak długo, jak długo nie mają precyzyjnie określo-nego zakresu.
13. Kryteria przedstawione w niniejszych wytycznych stosuje
siędowspółpracydotyczącejzarównotowarówjakiusług,zbiorczo określanych mianem „produktów”. Niemniejwytyczne nie znajdują zastosowania w takim zakresie,w jakim stosowane są uregulowania sektorowe, na przy-kład w przypadku rolnictwa, transportu lub ubezpie-czeń (
15).Równieżdziałania,któresąobjętezakresemroz-
porządzenia w sprawie połączeń nie podlegają niniejszymwytycznym.
14. Artykuł 81 stosuje się jedynie do tych horyzontalnych
porozumień kooperacyjnych, które mogą wpływać nawymianę handlową między Państwami Członkowskimi.Wytyczne te nie dotyczą analizy możliwości wywieraniaprzez dane porozumienie wpływu na wymianę handlową.Dlatego też poniższe zasady dotyczące zastosowaniaart. 81 opierają się na założeniu, że porozumienia te mająwpływ na wymianę handlową między Państwami Człon-kowskimi. Jednak w praktyce kwestię tę należy rozważyćosobno w każdym przypadku.
15. Artykuł 81 nie stosuje się do porozumień o mniejszym
znaczeniu, gdyż nie są one w stanie odczuwalnie ograni-czyćkonkurencjipodwzględemcelulubskutku.Niniejszewytyczne pozostają bez uszczerbku dla stosowania obec-nych lub przyszłych obwieszczeń dotyczących zasady de
minimis(
16).
16. Ocena w świetle art. 81, przedstawiona w niniejszych
wytycznych,pozostajebezuszczerbkudlamożliwościrów-noległego stosowania art. 82 Traktatu do horyzontalnychporozumień kooperacyjnych. Ponadto wytyczne te nienaruszają wykładni, jaka może zostać wydana przez SądPierwszej Instancji i Trybunał Sprawiedliwości WspólnotEuropejskichwodniesieniudostosowaniaart.81dohory-zontalnych porozumień kooperacyjnych.26
PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej 08/t. 2
1.3.Podstawowe zasady oceny w świetle art. 81
1.3.1.Artykuł 81 ust. 1
17. Artykuł 81 ust. 1 stosuje się do horyzontalnych porozu-
mień kooperacyjnych, których celem lub skutkiem jest
zapobieżenie, ograniczenie lub zakłócenie konkurencji(zwane dalej „ograniczeniami konkurencji”).
18. Wniektórychprzypadkachcharakterwspółpracywskazuje
jużodsamegopoczątkunazastosowanieart.81ust.1.Takdzieje się w przypadku porozumień, które mają na celuograniczaniekonkurencjipoprzezustalaniecen,ogranicza-nie produkcji bądź podział rynków lub klientów. Uznajesię,żetakieporozumieniawywierająnegatywnywpływnarynek. Dlatego nie jest konieczne zbadanie ich rzeczywi-stychskutkównakonkurencjęirynekwceludowiedzenia,że są one objęte zakresem art. 81 ust. 1.
19. Jednakwielehoryzontalnychporozumieńkooperacyjnych
nie ma na celu ograniczania konkurencji. Dlategokonieczna jest analiza skutków danego porozumienia. Wprzypadku takiej analizy nie wystarczy, że dane porozu-mienie ogranicza konkurencję między stronami. Musi onorównież wskazywać na możliwość oddziaływania na kon-kurencję na rynku w takim zakresie, że można oczekiwaćnegatywnychskutkównarynkuwodniesieniudocen,pro-dukcji,innowacjibądźróżnorodnościlubjakościtowarówi usług.
20. Możliwośćwywoływaniaprzezporozumienietakichnega-
tywnychskutkównarynkuzależyodkontekstugospodar-czego,uwzględniającegozarównocharakterporozumienia,jak i łączną siłę rynkową stron, która określa – wraz zinnymi czynnikami strukturalnymi – zdolność wpływaniawspółpracy na całą konkurencję w tak znacznym stopniu.
Charakter porozumienia
21. Charakter porozumienia wiąże się z takimi czynnikami jak
obszaricelwspółpracy,konkurencyjnerelacjemiędzystro-namiorazzakres,wjakimłącząoneswojedziałania.Czyn-niki te wskazują prawdopodobieństwo koordynowaniaprzez strony ich zachowania na rynku.
22. Istnieje mniejsze prawdopodobieństwo zawierania ograni-
czeń w odniesieniu do cen i produkcji w niektórych rodza-jachporozumień,naprzykładwiększościporozumieńR&Dlubporozumieńkooperacyjnychnakierowanychnaustano-wienie norm lub poprawę warunków ochrony środowiska.Jeślitakierodzajeporozumieńwywierająjakiekolwieknega-tywneskutki,tonajprawdopodobniejnainnowacyjnośćlubróżnorodność produktów. Mogą one również wywoływaćproblemy związane z ograniczeniem możliwości dostępudo rynku.23. Inne rodzaje współpracy, na przykład porozumienia o
produkcji lub zakupie, zwykle prowadzą do pewnegostopnia wspólności kosztów (całkowitych). Jeśli stopieńten jest znaczny, strony mogą łatwiej koordynować cenyna rynku i produkcję. Znaczny stopień wspólności kosz-tówmożezostaćosiągniętyjedyniepodpewnymiwarun-kami: po pierwsze, obszar współpracy, np. produkcjai zakupy, musi odpowiadać za dużą część kosztów całko-witych na danym rynku; po drugie, strony muszą w zna-czącym zakresie połączyć swoje działania w obszarzewspółpracy. Tak dzieje się na przykład w sytuacji, gdystrony wspólnie produkują lub kupują ważny półproduktlub dużą część swojej całkowitej produkcji wyrobu goto-wego.
Porozumienia nieobjęte zakresem art. 81 ust. 1
24. Niektóre kategorie porozumień nie są objęte zakresem
art. 81 ust . 1 z powodu samego ich charakteru. Zwykle
dotyczy to współpracy, która nie implikuje koordynacjikonkurencyjnego zachowania stron na rynku, np.:
— współpracymiędzystronaminiebędącymikonkuren-
tami,
— współpraca między konkurującymi przedsiębior-
stwami, którzy nie mogą niezależnie realizować pro-
jektu lub działalności będących przedmiotem współ-pracy,
— współpraca dotycząca działalności, która nie wpływa
na właściwe parametry konkurencji.
Wymienione kategorie współpracy mogłyby być objęte
zakresem art. 81 ust. 1 tylko wówczas, gdyby dotyczyłyprzedsiębiorstw o znaczącej sile rynkowej (
17) oraz mogły
wywoływaćwzględemosób trzecichproblemyzwiązanezograniczeniem możliwości dostępu do rynku.
Porozumienia prawie zawsze objęte zakresem art. 81 ust. 1
25.Druga kategoria porozumień może być oceniana od
samego początku jako zwykle objęte zakresem art. 81
ust. 1. Dotyczy to porozumień kooperacyjnych, którychcelem jest ograniczenie konkurencji w drodze ustalaniacen, ograniczania produkcji lub podziału rynków lub kli-entów. Ograniczenia te są uznawane za najbardziej szkod-liwe, ponieważ bezpośrednio ingerują w wynik procesukonkurencyjnego. Ustalanie cen i ograniczanie produkcjibezpośrednio prowadzi do płacenia przez konsumentówwyższych cen lub nieotrzymywania pożądanych ilości.Podział rynków lub klientów zmniejsza wybór dostępnyklientom i w związku z tym prowadzi również do wyż-
szych cen lub zmniejszonej produkcji. Dlatego możnazałożyć,żeograniczeniatewywierająnegatywneskutkinarynek. Są one zatem prawie zawsze zakazane (
18).08/t. 2 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej 27
Porozumienia, które mogą być objęte zakresem art. 81 ust. 1
26. Porozumienia, które nie należą do wspomnianych wyżej
kategoriiwymagajądalszejanalizy,którapozwoliokreślić,
czy są one objęte zakresem art. 81 ust. 1. Analiza musiuwzględniać kryteria związane z rynkiem, takie jak pozy-cja rynkowa stron i inne czynniki strukturalne.
Siła rynkowa i struktura rynku
27. Punktemwyjściaanalizyjestpozycjastronnarynkach,na
które wywiera wpływ współpraca. Pozwala to określićprawdopodobieństwoutrzymania,zyskanialubzwiększe-nia przez strony swojej siły rynkowej w drodze współ-pracy, tzn. posiadania zdolności do wywoływania nega-tywnych skutków na rynku w odniesieniu do cen,produkcji, innowacyjności bądź różnorodności lub jako-ścitowarówiusług.Abyprzeprowadzićtakąanalizęryneklub rynki właściwe muszą być zdefiniowane przy wyko-rzystaniu metodologii przedstawionej w obwieszczeniuKomisji w sprawie sposobu wyznaczania rynku (
19). Jeśli
chodzioszczególnerodzajerynków,takiejakrynkizaku-pów lub technologii, niniejsze wytyczne dostarczą dodat-kowych wskazówek.
28. Jeśli strony razem posiadają niski łączny udział w ryn-
ku (
20),ograniczającykonkurencjęskutekwspółpracyjest
mało prawdopodobny i zwykle nie jest konieczna dalszaanaliza. Jeśli jedna z dwóch stron posiada jedynie nie-znaczny udział w rynku oraz jeśli nie posiada ona istot-nych zasobów, zwykle nawet wysoki łączny udziałw rynku nie może być postrzegany jako wskazujący naskutekograniczającykonkurencjęnarynku (
21).Zważyw-
szy na różnorodność rodzajów współpracy i różnorakieskutki, jakie mogą one wywoływać w różnych sytuacjachrynkowych, niemożliwe jest wskazanie ogólnego proguudziału w rynku, powyżej którego można założyć istnie-nie dostatecznej siły rynkowej, która wywołuje skutkiograniczające konkurencję.
29. Oprócz pozycji rynkowej stron oraz udziałów w rynku
może wystąpić konieczność uwzględnienia koncentracjirynku,tj.pozycjiiliczbykonkurentów,jakododatkowegoczynnikawoceniewpływuwspółpracynakonkurencjęnarynku. Jako miernik można wykorzystać wskaźnikHerfindahla-Hirshmana (HHI),któryjestsumąkwadratówposzczególnych udziałów w rynku wszystkich konkuren-tów (
22): przy HHI poniżej 1 000 koncentrację rynku
można scharakteryzować jako niską, między 1 000 a1 800 – jako średnią, a powyżej 1 800 – jako wysoką.Drugim wskaźnikiem byłby ewentualnie wskaźnik kon-centracji dla wiodących przedsiębiorstw, który sumujeposzczególne udziały w rynku wiodących konkuren-tów (
23).
30. W zależności od pozycji rynkowej stron i koncentracji
rynku, należy brać pod uwagę również inne czynniki, np.stabilność udziałów w rynku w czasie, bariery wejściai prawdopodobieństwo wejścia na rynek, równoważącasiła kupujących/dostawców lub charakter produktów (np.homogeniczność, dojrzałość). Jeśli prawdopodobny jestwpływ na konkurencję w odniesieniu do innowacyjności,a nie może on być odpowiednio zmierzony na podstawieistniejących rynków, podczas analizy tego wpływukonieczne może okazać się uwzględnienie szczególnychczynników (zob. Rozdział 2, „Porozumienia o badaniachi rozwoju”).
1.3.2.
Artykuł 81 ust. 3
31. Porozumienia,któresąobjętezakresemart.81ust.1,mogą
zostaćwyłączonezzakresuobowiązywaniategoprzepisu,jeśli spełnione są warunki przedstawione w art. 81 ust. 3.Dotyczy to przypadków, w których porozumienie:
— przyczynia się do polepszenia produkcji lub dystrybu-
cji produktów bądź do popierania postępu technicz-
nego lub gospodarczego,
—
zastrzega dla konsumentów słuszną część zysku, który
z tego wynika,
oraz bez
— nakładaniaograniczeń,któreniesąniezbędnedoosiąg-
nięcia tych celów,
—dawania możliwości eliminowania konkurencji w sto-
sunku do znacznej części danych produktów.
Korzyści ekonomiczne
32. Pierwszy warunek wymaga, by porozumienie przyczyniało
się do polepszenia produkcji lub dystrybucji produktów,
albodorozwojupostęputechnicznegolubgospodarczego.Jako że korzyści te są związane z efektywnością statycznąlub dynamiczną, można je określić mianem korzyści ekono-
micznych. Korzyści ekonomiczne mogą być większe niż
skutki ograniczające konkurencję. Na przykład współpracamoże umożliwiać przedsiębiorstwom oferowanie towarówlub usług po niższych cenach lub o lepszej jakości, lub naszybsze wprowadzanie innowacji na rynek. W większościefektywność jest wynikiem kombinacji i integracji różnychumiejętnościlubzasobów.Stronymusząwykazać,żeefek-tywność będzie z dużym prawdopodobieństwem wynikałaze współpracy i nie może zostać osiągnięta poprzez wyko-rzystanieśrodków,którewmniejszymstopniuograniczająkonkurencję (zob. również niżej). Argumenty wykorzystu-jące efektywność muszą zostać poparte dowodami. Speku-lacjelubogólnestwierdzeniadotycząceoszczędnościkosz-tów są niewystarczające.
33. Komisjanieuwzględniaoszczędnościkosztów,którewyni-
kajązograniczeniaprodukcji,podziałurynkulubzwykłegowykorzystywania siły rynkowej.28
PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej 08/t. 2
Słuszna część zysku dla konsumentów
34. Korzyściekonomicznemusząprzypadaćnietylkostronom
porozumienia, ale także konsumentom. W zasadzie trans-
ferkorzyścinarzeczkonsumentówbędziezależećodinten-sywności konkurencji w obrębie rynku właściwego. Presjakonkurencyjnazwyklezapewnia,żeoszczędnościkosztówsąprzenoszonewformieniższychcen,lubżeprzedsiębior-stwazyskująbodziecdowprowadzanianowychproduktównarynekmożliwienajszybciej.Dlategojeślinarynkuutrzy-mywana jest wystarczająca konkurencja, która skutecznieogranicza strony porozumienia proces konkurencyjnyzwykle zapewni, że konsumenci otrzymają słuszną częśćkorzyści ekonomicznych.
Niezbędność
35. Ograniczeniekonkurencjimusibyćkoniecznedoosiągnię-
cia korzyści ekonomicznych. Jeśli do osiągnięcia podob-nych korzyści można posłużyć się środkami ograniczają-cymi konkurencję w mniejszym stopniu, zgłaszanaefektywność nie może być stosowana w celu uzasadnieniaograniczania konkurencji. To, czy dane ograniczenie jestkonieczne, zależy od sytuacji na rynku i czasu trwaniaporozumienia. Na przykład porozumienia o wyłącznościmogą ustrzec uczestniczącą stronę od problemu „gapowi-cza”(ang. freeriding)imogądziękitemubyćakceptowalne.
W pewnych okolicznościach mogą one jednak nie byćkonieczne i zwiększać skutek ograniczający konkurencję.
Nieeliminowanie konkurencji
36.Ostatnie kryterium, mówiące o eliminacji konkurencji
wzakresieznacznejczęściodnośnychproduktówwiążesięz zagadnieniem dominacji. Jeśli przedsiębiorstwo jest lubstaje się dominujące w konsekwencji porozumienia hory-zontalnego,porozumienie,którewywołujeskutkiantykon-kurencyjne w rozumieniu art. 81, może z zasady nie byćobjęte wyłączeniem.
Rozporządzenia w sprawie wyłączeń grupowych w zakre-
sie porozumień R&D i specjalizacyjnych
37. W pewnych warunkach można przyjąć, że kryteria przed-
stawione w art. 81 ust. 3 mogą zostać spełnione w przy-padku określonych kategorii porozumień. Dotyczy towszczególnościporozumieńR&Diporozumieńoproduk-cji,wktórychtoprzypadkachkombinacjauzupełniającychsię umiejętności lub aktywów może być źródłem znacznejefektywności.Niniejszewytycznepowinnybyćpostrzeganejako uzupełnienie rozporządzeń w sprawie wyłączeń gru-powych w zakresie porozumień R&D i specjalizacyjnych.Te rozporządzenia w sprawie wyłączeń grupowych obej-mują wyłączeniem najbardziej powszechne formy porozu-mieńwdziedzinieprodukcji/specjalizacjidoproguudziałuw rynku wynoszącego maksymalnie 20 %, a w dziedzinieR&D do progu udziału w rynku wynoszącego 25 %, podwarunkiem że dane porozumienia spełniają warunkipozwalające przedsiębiorstwom wnioskować o objęciewyłączeniem grupowym i nie zawierają ograniczeń bardzomocno zagrażających konkurencji („czarnych klauzul”),któresprawiają,żewyłączeniegrupowenieznajdujezasto-sowania. Rozporządzenia w sprawie wyłączeń grupowychnie przewidują rozdzielności w przypadku ograniczeń bar-dzo mocnozagrażających konkurencji. Jeśli istnieje jednolub większa liczba takich ograniczeń, korzyść zapewnianaprzez rozporządzenie w sprawie wyłączeń grupowychzostaje zaprzepaszczona dla całego porozumienia.
1.4.Struktura kolejnych rozdziałów o rodzajach współ-
pracy
38. Wytycznezostałypodzielonenarozdziały,wktórychoma-
wiane są niektóre rodzaje porozumień. Struktura każdegorozdziałuzostaładostosowanadoopisanejwyżej,wpunk-cie 1.3, ramy analitycznej. Tam gdzie jest to konieczne,przedstawiane są szczególne wskazówki dotyczące defini-cjirynkówwłaściwych(np.wdziedzinieR&Dlubwodnie-sieniu do rynków zakupów).
2.
POROZUMIENIA O BADANIACH I ROZWOJU
2.1.Definicja
39. Porozumienia o badaniach i rozwoju mogą różnić się pod
względem formy i zakresu. Począwszy od outsourcinguniektórych prac badawczo-rozwojowych, przez wspólneulepszanie istniejących technologii, po współpracęw zakresie badań, rozwoju i wprowadzania do obrotuzupełnie nowych produktów. Porozumienia R&D mogąprzybierać formę porozumienia kooperacyjnego lubwspólniekontrolowanegoprzedsiębiorstwa.Niniejszyroz-dział dotyczy wszystkich form porozumień R&D, w tympowiązanych z nimi porozumień o produkcji lub komer-cjalizacjiwynikówpracbadawczo-rozwojowych,oileśro-dek ciężkości współpracy został położony na te prace, zwyjątkiemłączeniasięprzedsiębiorstwiwspólnychprzed-siębiorstw ( joint venture) , które są objęte zakresem rozpo-
rządzenia w sprawie połączeń.
40. Współpraca w dziedzinie badań i rozwoju może zmniej-
szyćniepotrzebniepowielanekoszty,prowadzićdoznacz-nej wymiany pomysłów i doświadczeń oraz zaowocowaćszybszymrozwojemproduktówitechnologii,niżmiałobyto miejsce bez takiej współpracy. Ogólną zasadą jest, żewspółpraca w dziedzinie R&D zwykle zwiększa całkowitądziałalność badawczo-rozwojową.
41. Małe i średnie przedsiębiorstwa (MSP) tworzą dynamiczną
i heterogeniczną społeczność, która musi sprostać wieluwyzwaniom, w tym spełnić rosnące żądania większychprzedsiębiorstw, dla których MŚP często pracują jakopodwykonawcy. W sektorach szczególnie chłonnych podwzględem badań i rozwoju, szybko rosnące MSP, częściejzwane „nowymi spółkami” (ang. start-up companies ), rów-
nież mają na celu zajęcie pozycji lidera w szybko rozwija-jących się segmentach rynku. Aby sprostać tym wyzwa-niom i nie utracić konkurencyjności, MSP musząnieustannie pracować nad innowacyjnymi rozwiązaniami.Dzięki współpracy w dziedzinie badań i rozwoju istniejeprawdopodobieństwo, że ogół działalności badawczo-rozwojowej prowadzonej przez MSP będzie się zwiększał,a same MSP będą w stanie dynamicznej konkurować z sil-niejszymi uczestnikami rynku.
42. Jednak w pewnych okolicznościach porozumienia o bada-
niach i rozwoju mogą być źródłem problemów w dziedzi-nie konkurencji, wywołując na przykład skutki ogranicza-jące konkurencję w odniesieniu do cen, produkcji,innowacyjności bądź różnorodności lub jakości produk-tów.08/t. 2
PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej 29
2.2.Rynki właściwe
43. Kluczem do zdefiniowania rynku właściwego podczas
oceny skutków porozumień R&D jest identyfikacja tych
produktów, technologii lub prac badawczo-rozwojowych,które będą działały jak ograniczenie konkurencji międzystronami. Z jednej strony, innowacyjność może zaowoco-wać produktem (lub technologią), który stanie się konku-rencyjnynaistniejącymrynkuasortymentowym(lubrynkutechnologii). Tak dzieje się w przypadku prac badawczo-rozwojowych nakierowanych na nieznaczne ulepszenialubmodyfikacje,naprzykładnowemodeleniektórychpro-duktów. W tym przypadku potencjalne skutki dotycząrynku istniejących produktów. Z drugiej strony, innowa-cyjność może zaowocować zupełnie nowym produktem,który stworzy własny nowy rynek (np. spektrum nowejszczepionkidlauprzednionieuleczalnejchoroby).Wtakimprzypadkuistniejącerynkisąwłaściwetylkowtedy,gdysąwpewiensposóbpowiązanezdanąinnowacją.Wkonsek-wencji, a także w miarę możliwości, należy ocenić skutkiwspółpracy dla innowacyjności. Jednak większość przy-padków najprawdopodobniej dotyczy sytuacji znajdują-cych się pomiędzy tymi dwoma ekstremami, tj. sytuacji,w których rezultatem prac innowacyjnych mogą być pro-dukty (lub technologia), które z czasem zastąpią produktyjużistniejące(np.płytyCDzastąpiłypłytywinylowe).Moż-liwe,żedokładnaanalizatychsytuacjibędziemusiałaobej-mować zarówno istniejące rynki, jak i wpływ porozumie-nia na innowacyjność.
Istniejące rynki
a)Rynki asortymentowe
44. Jeśli współpraca dotyczy prac badawczo-rozwojowych
nakierowanych na ulepszenie istniejących produktów, teistniejąceprodukty,łączniezichnajbliższymisubstytutami,tworzą rynek właściwy, którego dotyczy dana współpracaDefinicjarynkuzob.obwieszczenieKomisjiw sprawiedefi-nicji rynku właściwego do celów wspólnotowego prawakonkurencji. (
24)
45. Jeśli prace badawczo-rozwojowe są nakierowane na zna-
czącą zmianę istniejącego produktu lub nawet na nowyprodukt zastępujący dotychczasowy, substytucja istnieją-cych produktów może być niedoskonała lub długotermi-nowa. W konsekwencji mało prawdopodobne jest by pro-dukty stare i nowe potencjalnie wchodzące na ryneknależały do tego samego rynku właściwego. Sytuacja możejednak dotyczyć rynku istniejących produktów, jeśli połą-czenie prac badawczo-rozwojowych z dużym prawdopo-dobieństwem doprowadzi do koordynacji zachowań stronjako dostawców istniejących produktów. Niemniej wyko-rzystanie siły rynkowej na istniejącym rynku jest możliwetylko wtedy, gdy obie strony mają silną pozycję zarównow odniesieniu do rynku istniejących produktów, jak i pracbadawczo-rozwojowych.
46. Jeślipracebadawczo-rozwojowedotycząważnegokompo-
nentu produktu końcowego, w ocenie uwzględniany jestnietylkorynektegokomponentu,aletakżeistniejącyrynekproduktu końcowego. Na przykład jeśli producenci samo-chodów współpracują w dziedzinie R&D związanej znowym typem silnika, rynek samochodowy może znaleźćsiępodwpływemtakiejwspółpracywdziedzinieR&D.Jed-nakrynekproduktówkońcowychjestwłaściwynapotrzebyoceny tylko wtedy, gdy komponent będący celem pracbadawczo-rozwojowych jest pod względem technicznymlub ekonomicznym kluczowym elementem tych produk-tów końcowych, oraz gdy strony porozumienia o bada-niach i rozwoju są ważnymi konkurentami w odniesieniudo produktów końcowych.
b)Rynki technologii
47. Współpraca w dziedzinie R&D może dotyczyć nie tylko
produktów, ale również technologii. Kiedy prawa do wła-sności intelektualnej są przedmiotem obrotu oddzielnie odproduktów, z którymi są związane, należy zdefiniowaćrównież właściwy rynek technologii. Rynki technologiiobejmują własność intelektualną, która jest licencjonowa-na, a także jej bliskie substytuty, tj. inne technologie, którekonsumenci mogliby wykorzystywać w zastępstwie.
48. Metodologiadefiniowaniarynkówtechnologiipodlegatym
samym zasadom, co definiowanie rynków asortymento-wych (
25). Wychodząc od technologii, która jest wprowa-
dzana do obrotu przez strony, należy zidentyfikować innetechnologie, które konsumenci mogliby zacząć stosowaćw odpowiedzi na niewielki, ale stały wzrost cen względ-nych. Po zidentyfikowaniu takich technologii można obli-czyć udziały w rynku dzieląc wygenerowany przez stronydochód pochodzący z licencjonowania przez całkowitydochód z licencjonowania wszystkich sprzedających tech-nologie substytucyjne.
49. Pozycja stron na rynku istniejącej technologii jest właści-
wym kryterium oceny, w przypadku gdy współpracaw dziedzinie R&D dotyczy znaczącego udoskonalenia ist-niejącej technologii lub wprowadzenia nowej technologii,która prawdopodobnie zastąpi dotychczasową. Jednakudziały stron w rynku mogą być traktowane tylko jakopunkt wyjścia dla tej analizy. W przypadku rynków tech-nologii szczególny nacisk należy położyć na potencjalnąkonkurencję.Jeśliprzedsiębiorstwa,któreobecnienielicen-cjonują swojej technologii mogą potencjalnie wejść narynek technologii, mogliby one ograniczyć zdolność strondo poniesienia ceny za ich technologię (zob. przykład3 poniżej).
Konkurencja w innowacyjności (prace badawczo-
rozwojowe)
50. WspółpracawdziedzinieR&Dmożenienaruszać,lubnie
tylko naruszać konkurencję na istniejących rynkach, alekonkurencję w innowacyjności. Tak dzieje się w sytuacji,gdy współpraca dotyczy rozwoju nowychproduktów/technologii, które albo mogą – jeśli dopieropowstają – pewnego dnia zastąpić istniejąceprodukty/technologie, albo są opracowywane z myślą onowym zastosowani u i w związku z tym nie zastąpią ist-
niejących produktów, lecz wywołają zupełnie nowypopyt. Skutki dla konkurencji w dziedzinie innowacji sąistotne w takich sytuacjach, ale mogą w niektórych przy-padkach nie być w wystarczającym stopniu ocenianepoprzezanalizęrzeczywistejlubpotencjalnejkonkurencjina rynkach istniejących produktów/technologii. Pod tymwzględemmożnawyodrębnićdwascenariuszewzależno-ści od charakteru procesu innowacji w danym przemyśle.30
PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej 08/t. 2
51. W pierwszym scenariuszu, który występuje na przykład
w przemyśle farmaceutycznym proces innowacji jest skon-
struowany w taki sposób, że już na bardzo wczesnym eta-pie możliwe jest zidentyfikowanie biegunów badawczo-rozwojowych ( R&D poles ). Bieguny R&D są pracami
badawczo-rozwojowymi nakierowanymi na pewien nowyprodukt lub technologię, a także na substytuty tychże pracbadawczo-rozwojowych, tj. prace badawczo-rozwojowe,których celem jest rozwój substytucyjnych produktów lubtechnologii dla produktów i technologii opracowanychwdrodzewspółpracy,któremająporównywalnydostępdozasobów oraz podobny czas trwania. W tym przypadkumożna analizować, czy po zawarciu porozumienia pozo-stanie wystarczająca liczba biegunów R&D. Punktem wyj-ścia dla analizy są prace badawczo-rozwojowe stron.Następnie należy zidentyfikować wiarygodne konkuren-cyjne bieguny R&D. Aby dokonać oceny wiarygodnościkonkurencyjnychbiegunównależyuwzględnićnastępująceaspekty: charakter, zakres i rozmiar potencjalnych innychpracbadawczo-rozwojowych,ichdostępdozasobówfinan-sowych i ludzkich, know-how/patenty, lub inne wyspecjali-
zowane aktywa, a także ich czas trwania i zdolność dowykorzystania potencjalnych rezultatów. Biegun R&D niejest wiarygodnym konkurentem, jeśli nie może zostaćuznany za bliski substytut prac badawczo-rozwojowychstronzpunktuwidzenia,naprzykład,dostępudozasobówlub czasu trwania.
52. Wdrugimscenariuszu,praceinnowacyjnewprzemyślenie
mająstrukturwyraźniepozwalającychnaidentyfikacjębie-gunów R&D. W takiej sytuacji Komisja nie starałaby się,wyłączając wyjątkowe okoliczności, ocenić wpływu danejwspółpracy w dziedzinie badań i rozwoju na innowacyj-ność,aleograniczyłabyswojąocenędorynkówasortymen-towychi/lubrynkówtechnologii,któresązwiązanezdanąwspółpracą w dziedzinie R&D.
Obliczanie udziałów w rynku
53. Obliczanieudziałówwrynkudlacelówzarównorozporzą-
dzenia w sprawie wyłączeń grupowych w zakresie porozu-mień R&D, jak i niniejszych wytycznych, musi odzwiercie-dlać rozróżnienie między rynkami istniejącymi akonkurencją w innowacyjności. Na początku współpracypunktem odniesienia jest rynek produktów, które mogązostaćulepszonelubzastąpioneprzezproduktyznajdującesię w trakcie rozwoju. Jeśli porozumienie R&D ma na celujedynie ulepszenie lub udoskonalenie istniejących produk-tów, rynek ten obejmuje produkty, których pracebadawczo-rozwojowe bezpośrednio dotyczą. Udziaływ rynku można zatem obliczyć na podstawie wartościsprzedaży istniejących produktów. Jeśli prace badawczo-rozwojowe mają na celu zastąpienie istniejącego produktu,nowy produkt – zakładając pomyślny obrót spraw – staniesię substytutem istniejących produktów. Aby ocenić pozy-cję konkurencyjną stron, można również obliczyć udziaływrynkunapodstawiewartościsprzedażyistniejącychpro-duktów.Wkonsekwencji,rozporządzeniewsprawiewyłą-czeńgrupowychwzakresieporozumieńR&Dopierawyłą-czenie takich sytuacji na udziale w rynku „właściwym dlaproduktów,któremogąbyćulepszonelubzastąpioneprzezprodukty umowne”.W przypadku automatycznego wyłączenia udział w rynkunie może przekroczyć 25 % (
26).54. Jeśli prace badawczo-rozwojowe mają na celu rozwój pro-
duktu,którywywołazupełnienowypopyt,udziaływrynkunie mogą być obliczane na podstawie sprzedaży. Możliwajest tylko analiza skutków porozumienia dla konkurencjiw innowacyjności. W rezultacie rozporządzenie w sprawiewyłączeń grupowych w zakresie porozumień R&D obej-muje wyłączeniem takie porozumienia niezależnie odudziału w rynku na okres siedmiu lat od chwili, gdy danyprodukt został po raz pierwszy wprowadzony do obro-tu (
27). Jednak przywilej wyłączenia grupowego może
zostać wycofany, jeśli porozumienie eliminowałoby sku-teczną konkurencję w innowacyjności (
28). Po upływie
siedmiu lat można obliczyć udziały w rynku na podstawiewartości sprzedaży i zastosować 25 % próg udziałóww rynku (
29).
2.3.Ocena w świetle art. 81 ust. 1
2.3.1.Charakter porozumienia
2.3.1.1.Porozumienia nieobjęte zakresem art. 81
ust. 1
55. Większość porozumień o badaniach i rozwoju nie jest
objętych zakresem art. 81 ust. 1. Po pierwsze, można toodnieść do porozumień dotyczących współpracy w dzie-dzinie R&D na etapie raczej teoretycznym, dalekim odwykorzystania potencjalnych wyników.
56. Ponadto współpraca w dziedzinie R&D między podmio-
taminiekonkurującymizesobązwyklenieograniczakon-kurencji (
30). Konkurencyjny związek między stronami
musi być analizowany w kontekście wywierania wpływunaistniejącerynkii/lubinnowacje.Jeślistronyniesąwsta-nie prowadzić koniecznych prac badawczo-rozwojowychniezależnie, nie następuje ograniczenie konkurencji. Możeto dotyczyć, na przykład, przedsiębiorstw łączących uzu-pełniającesięumiejętności,technologieiinnezasoby.Kwe-stia potencjalnej konkurencji musi być oceniana na realis-tycznej podstawie. Na przykład strony nie mogą byćdefiniowane jako potencjalni konkurenci po prostu dla-tego, że współpraca umożliwia im prowadzenie pracbadawczo-rozwojowych. Decydującym pytaniem jest to,czy każda strona niezależnie posiada konieczne środkiw odniesieniu do aktywów, know-how i innych zasobów.
57. Współpraca w dziedzinie R&D w drodze outsourcingu
uprzednio wewnętrznych prac badawczo-rozwojowychjest często prowadzona przez wyspecjalizowane przedsię-biorstwa, instytuty badawcze lub placówki akademickie,które nie wykorzystują aktywnie wyników. Zwykle takieporozumienia są połączone z transferem know-how i/lub z
klauzuląowyłącznejdostawieodnoszącejsiędopotencjal-nychwyników.Wtakichprzypadkach,zuwaginakomple-mentarny charakter stron uczestniczących we współpracy,art. 81 ust. 1 nie stosuje się.08/t. 2
PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej 31
58. Współpraca w dziedzinie R&D, która nie obejmuje wspól-
nego wykorzystania potencjalnych wyników w drodze
licencjonowania, produkcji i/lub wprowadzenia do obroturzadkojestobjętazakresemart.81ust.1.Te„czyste”poro-zumienia o badaniach i rozwoju mogą wywołać problemw zakresie konkurencji tylko wtedy, gdy znacząco zosta-nie zmniejszona skuteczna konkurencja w odniesieniu doinnowacyjności.
2.3.1.2.
Porozumienia prawie zawsze objęte zakresem
art. 81 ust. 1
59. Jeśliprawdziwymprzedmiotemporozumienianiesąbada-
nia i rozwój, ale stworzenie tajnego kartelu, tj. dopuszcze-niesięwprzeciwnymraziezakazanegoustalaniacen,ogra-niczaniaprodukcjilubpodziałurynku,daneporozumieniejest objęte zakresem art. 81 ust. 1. Jednak porozumienie obadaniachirozwoju,któreobejmujewspólnewykorzysta-nie potencjalnych przyszłych wyników, nie musi zawszeograniczać konkurencji.
2.3.1.3.
Porozumienia, które mogą być objęte zakre-
sem art. 81 ust. 1
60. Porozumienia o badaniach i rozwoju, które nie mogą
zostać ocenione na samym początku jako wyraźnie nie-ograniczające konkurencji, mogą być objęte zakresemart. 81 ust. 1 (
31) i muszą być analizowane w swoim kon-
tekście gospodarczym. Dotyczy to współpracy w dziedzi-nieR&D,któraodbywasięnapoziomieraczejbliższymdowprowadzeniadoobrotu,iktórazostałauzgodnionaprzezprzedsiębiorstwa będące konkurentami albo na rynkachistniejącychproduktów/technologii,albonarynkachinno-wacji.
2.3.2.
Siła rynkowa i struktury rynku
61. Współpraca w dziedzinie R&D może wywoływać nega-
tywne skutki na rynku w trzech aspektach: po pierwszemożeonaograniczaćinnowacyjność;podrugiemożepro-wadzić do koordynacji zachowania stron na istniejącychrynkach; a po trzecie, na poziomie wykorzystania poten-cjalnych wyników mogą wystąpić problemy związane zograniczeniemmożliwościdostępudorynku.Jednakpraw-dopodobieństwo pojawienia się tych rodzajów negatyw-nychskutkównarynkuwystępujetylkowtedy,gdystronyuczestniczącewewspółpracyposiadająznaczącąsiłęnaist-niejących rynkach i/lub znacząco zmniejszona zostaniekonkurencja w odniesieniu do innowacyjności. Bez siłyrynkowej nie ma bodźca do koordynowania zachowaniana istniejących rynkach bądź do zmniejszania lub spowal-nianiainnowacji.Problemzwiązanyzograniczeniemmoż-liwości dostępu do rynku może powstać tylko w kontek-ście współpracy, w której uczestniczy przynajmniej jedenpodmiot o znaczącej sile rynkowej w odniesieniu do klu-czowej technologii i wyłącznego wykorzystania wyników.
62. Nie istnieje żaden bezwzględny próg udziału w rynku,
który wskazuje, że porozumienie o badaniach i rozwojuwytwarzapewienstopieńsiłyrynkowe jiwzwiązkuztym-
jestobjętezakresemart.81ust.1.NiemniejporozumieniaR&D są obejmowane wyłączeniem, jeśli są zawierane mię-dzy stronami o łącznym udziale w rynku nieprzekraczającym 25 % oraz jeśli spełnione są pozostałewarunkizastosowaniarozporządzeniawsprawiewyłączeńgrupowych w zakresie porozumień R&D. Dlatego w przy-padku większości porozumień R&D skutki ograniczającekonkurencję należy analizować tylko wtedy, gdy łącznyudział stron w rynku przekracza 25 %.
63. Porozumienia, których z uwagi na silniejszą pozycję ryn-
kową stron nie obejmuje rozporządzenie w sprawie wyłą-czeń grupowych w zakresie porozumień R&D, nie zawszeograniczają konkurencję. Jednak im silniejsza jest łącznapozycja stron na istniejących rynkach i/lub im bardziejograniczana jest konkurencja w innowacyjności, tym bar-dziej prawdopodobne staje się zastosowanie art. 81 ust. 1,a ocena wymaga bardziej szczegółowej analizy.
64. Jeśli prace badawczo-rozwojowe są nakierowane na ulep-
szenie lub udoskonalenie istniejących produktów-/technologii, potencjalne skutki dotyczą rynku(-ów)właściwego(-wych) dla tych istniejących produktów-/technologii. Wpływ na ceny, produkcję i/lub innowacyj-ność na istniejących rynkach prawdopodobny jest jednaktylkowtedy,gdystronyrazemzajmująsilnąpozycję,wejś-cie na rynek jest trudne i można zidentyfikować zaledwiekilka innych prac innowacyjnych. Ponadto jeśli badaniai rozwój dotyczą względnie niewielkiego wkładu do pro-duktu końcowego, skutki w odniesieniu do konkurencjiw dziedzinie takich produktów końcowych są, jeśli nie-zmiennie,bardzoograniczone.Zasadniczonależydokonaćrozróżnienia między czystymi porozumieniami o bada-niach i rozwoju a bardziej kompleksową współpracą obej-mującąróżneetapywykorzystaniawyników(tzn.licencjo-nowanie, produkcja, obrót). Jak wspomniano powyżej,czyste porozumienia R&D rzadko są objęte zakresemart. 81 ust. 1. Dotyczy to zwłaszcza prac badawczo-rozwojowych, których celem jest ograniczone ulepszenieistniejących produktów/technologii. Jeśli w takim przy-padku współpraca w dziedzinie badań i rozwoju obejmujewspólne wykorzystanie wyników jedynie w drodze licen-cjonowania,małoprawdopodobnejest,żewystąpiąskutkiograniczającekonkurencję,np.problemyzwiązanezogra-niczeniem możliwości dostępu do rynku. Jeśli jednakwspółpraca uwzględnia wspólną produkcję i/lub wprowa-dzanie do obrotu nieznacznie ulepszonychproduktów/technologii, należy ją poddać bardziej szcze-gółowej analizie. Po pierwsze, wystąpienie negatywnychskutków w odniesieniu do cen i produkcji na istniejącychrynkachjestbardziejprawdopodobne,gdywtakąsytuacjęzaangażowani są silni konkurenci. Po drugie, współpracamoże upodobnić się do porozumienia o produkcji, gdyżprace badawczo-rozwojowe mogą de factonie stanowić
głównego punktu ciężkości takiego współdziałania.
65. Jeśli celem prac badawczo-rozwojowych jest zupełnie
nowy produkt (lub technologia), który tworzy własnynowyrynek,skutkinacenyiprodukcjęnaistniejącychryn-kach są raczej mało prawdopodobne. Analiza powinnakoncentrować się na potencjalnych ograniczeniach inno-wacyjności w zakresie, na przykład, jakości i różnorodno-ści potencjalnych, przyszłych produktów/technologii lubszybkościinnowacji.Takieskutkiograniczającekonkuren-cję mogą wystąpić wtedy, gdy dwóch lub większa liczba ztych kilku przedsiębiorstw zaangażowanych w rozwój32
PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej 08/t. 2
takiegonowegoproduktu,podejmiewspółpracęnaetapie,
gdy każde z nich niezależnie znajduje się raczej bliskowprowadzeniadanegoproduktudoobrotu.Wtakimprzy-padku innowacyjność może zostać ograniczona nawetprzez czyste porozumienie R&D. Ogólnie jednak współ-praca w dziedzinie badań i rozwoju dotycząca zupełnienowych produktów jest prokonkurencyjna. Zasada ta nieulegaistotnejzmianie,jeślinastępujewspólnewykorzysta-nie wyników, a nawet wspólne wprowadzanie do obrotu.Wistocie,wtakichprzypadkachkwestiawspólnegowyko-rzystaniamaznaczenietylkowtedy,gdydochodzidoogra-niczenia możliwości dostępu do kluczowych technologii.Problemyteniepowstałybyjednak,gdybystronyudzielałylicencji osobom trzecim.
66. Większośćporozumieńobadaniachirozwojubędzieznaj-
dowała się gdzieś pomiędzy tymi dwoma sytuacjami opi-sanymipowyżej.Dlategoporozumieniatemogąoddziały-waćnietylkonainnowacyjność,aleinaistniejącerynki.Wkonsekwencji, zarówno istniejący rynek, jak i wpływ nainnowacyjność mogą okazać się istotne podczas ocenyłącznej pozycji stron, wskaźników koncentracji, liczbyuczestników/innowatorów i warunków wejścia na rynek.W niektórych przypadkach na istniejących rynkach mogąwystąpić skutki ograniczające konkurencję w odniesieniudo ceny/produkcji oraz negatywny wpływ na innowacyj-ność poprzez spowalnianie szybkości rozwoju. Na przy-kład, jeśli znaczący konkurenci na istniejącym rynku tech-nologii współpracują w celu opracowania nowejtechnologii,któramożepewnegodniazastąpićdotychcza-sowe produkty, istnieje prawdopodobieństwo, że współ-praca ta będzie wywoływała skutki ograniczające konku-rencję, jeśli strony posiadają znaczącą siłę rynkową naistniejącym rynku (która dałaby bodziec do eksploatowa-niago),orazjeślimająonerównieżsilnąpozycjęwodnie-sieniu do badań i rozwoju. Podobny skutek może wystą-pić,gdygłównyuczestnikistniejącegorynkuwspółpracujez o wiele mniejszym lub nawet potencjalnym konkuren-tem, który lada chwila wprowadzi do obrotu nowyprodukt/technologię, które mogą zagrażać pozycji przed-siębiorstwa dominującego.
67. Porozumieniamogąrównieżniekwalifikowaćsiędowyłą-
czenia grupowego bez względu na siłę rynkową stron.Dotyczy to, na przykład, porozumień, które ograniczajądostęp strony do wyników pracy, ponieważ nie promująone, z zasady, technicznego i gospodarczego postępupoprzezcorazlepszeupowszechnianiewiedzytechnicznejmiędzy stronami (
32). Wyłączenie grupowe przewiduje
szczególne odstępstwo od tej ogólnej zasady w przypadkuinstytucji akademickich, instytutów badawczych lubwyspecjalizowanych przedsiębiorstw, które prowadząpracebadawczo-rozwojowenazasadzieświadczeniausług,iktóreniesąaktywnewprzemysłowymwykorzystywaniuwynikówpracbadawczo-rozwojowych (
33).Należyjednak
zauważyć, że porozumienia zawierające postanowienia owyłącznych prawach dostępu mogą, gdy są objęte zakre-sem art. 81 ust. 1, spełniać kryteria wyłączenia z art. 81ust. 3, zwłaszcza gdy wyłączne prawa dostępu są ekono-micznie niezbędne z uwagi na rynek, ryzyka i skalę inwes-tycji wymaganych do wykorzystywania wyników pracbadawczo-rozwojowych.2.4.
Ocena w świetle art. 81 ust. 3
2.4.1.Korzyści ekonomiczne
68. Większość porozumień o badaniach i rozwoju – zakłada-
jącychlubniezakładającychwspólnewykorzystaniepoten-cjalnych wyników – przysparza korzyści ekonomicznychdziękioszczędnościomkosztóworazwzajemnejwymianiepomysłów i doświadczeń, prowadząc do powstania ulep-szonych lub nowych produktów i technologii, które sąopracowywaneszybciejniżmiałobytomiejscewprzeciw-nym razie. W takich warunkach rozsądne wydaje sięzapewnienie wyłączenia takich porozumień, które powo-dująograniczeniekonkurencjidowysokościproguudziałuw rynku, poniżej którego można – do celów stosowaniaart. 81 ust .3–wsposób ogólny założyć, że pozytywne
skutkiporozumieńobadaniachirozwojubędąwiększeniżjakiekolwieknegatywneskutkiwywieranenakonkurencję.Dlatego rozporządzenie w sprawie wyłączeń grupowychw zakresie porozumień R&D obejmuje wyłączeniem takieporozumienia R&D, które spełniają określone warunki(zob. art. 3) i nie zawierają ograniczeń bardzo mocnozagrażających konkurencji (zob. art. 5), o ile łączny udziałstronwistniejącymrynkulubrynkachnaktórewpływmaporozumienie, nie przekracza 25 %.
69. Jeśliwspółpracaprzyczyniasiędotworzenialubzwiększa-
nia znacznej siły rynkowej strony muszą wykazać, że zprowadzenia prac badawczo-rozwojowych wynikają zna-czące korzyści, szybsze wprowadzenie do obrotu nowychproduktów/technologii lub innego rodzaju efektywność.
2.4.2.
Niezbędność
70. Porozumienie o badaniach i rozwoju nie może zostać
objętewyłączeniem,jeślinakładaograniczenia,któreniesąniezbędne do osiągnięcia wspomnianych wyżej korzyści.Poszczególne klauzule przedstawione w art. 5 rozporzą-dzeniawsprawiewyłączeńgrupowychwzakresieporozu-mień R&D, będą w większości przypadków wykluczałymożliwość objęcia wyłączeniem również po dokonaniuindywidualnej ocen y i w związku z tym mogą zostać
uznane za dobre potwierdzenie ograniczeń, które nie sąniezbędne dla współpracy.
2.4.3.
Nieeliminowanie konkurencji
71. Objęcie wyłączeniem nie będzie możliwe, jeśli strony
korzystają ze sposobności wyeliminowania konkurencjiw odniesieniu do znaczącej części danych produktów (lubtechnologii). Jeśli w konsekwencji zawarcia porozumieniao badaniach i rozwoju przedsiębiorstwo jest lub staje siędominujące albo na istniejących rynkach, albo w odniesie-niu do innowacyjności, takie porozumienie wywołująceskutki antykonkurencyjne w rozumieniu art. 81, nie możez zasady zostać objęte wyłączeniem. W przypadku inno-wacji sytuacja taka ma miejsce, na przykład, jeśli porozu-mienie łączy jedyne dwa istniejące bieguny badań.
Czas dokonywania oceny i czas trwania wyłączenia
72. Porozumieniaobadaniachirozwojuobejmującewspólną
produkcję i obrót nowymi produktami/technologiami,wymagają szczególnej uwagi w odniesieniu do czasudokonywania oceny.08/t. 2
PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej 33
73. Napoczątkuwspółpracywdziedziniebadańirozwoju,jej
powodzenie oraz takie czynniki, jak przyszła pozycja
stron na rynku i rozwój przyszłych rynków asortymento-wychlubrynkówtechnologiiczęstoniesąznane.Wkon-sekwencji ocena w chwili podejmowania współpracy jestograniczona do (wówczas) istniejących rynków asorty-mentowychlubrynkówtechnologiii/lubrynkówinnowa-cji opisanych w niniejszym rozdziale. Jeśli na podstawietakiej analizy, konkurencja prawdopodobnie nie zostaniewyeliminowana, porozumienie o badaniach i rozwojumożezostaćobjętewyłączeniem.Będzieonozwykleobej-mowało czas trwania prac badawczo-rozwojowych oraz,w przypadku wspólnej produkcji i sprzedaży produktów,dodatkową fazę potencjalnego wypuszczenia i wprowa-dzenianarynek.Tadodatkowafazazostałauwzględnionawwyłączeniudlatego,iżpierwszeprzedsiębiorstwa,którewprowadzają na rynek nowy produkt/technologię, częstoposiadająnapoczątkubardzowysokieudziaływrynku,azakończonesukcesempracebadawczo-rozwojoweczęstokorzystają z ochroną praw własności intelektualnej. Silnapozycja rynkowa wynikająca z takiej „przewagi z racjipierwszeństwa” nie może być w normalnych warunkachinterpretowanajakoeliminacjakonkurencji.Dlategowyłą-czenie grupowe obejmuje porozumienia o badaniachi rozwoju przez dodatkowy okres o długości siedmiu lat(tj. wykraczający poza fazę badań i rozwoju) niezależnieod tego, czy strony uzyskają dzięki swoim nowymproduktom/technologiomwysokiudziałwrynkuwciągutego okresu. Dotyczy to również indywidualnej ocenyprzypadków niekwalifikujących się do objęcia wyłącze-niem grupowym, o ile spełnione są kryteria art. 81 ust. 3w odniesieniu do pozostałych aspektów porozumienia.Nie wyklucza to możliwości spełniania kryteriów art. 81ust. 3 przez okres dłuższy niż 7 lat, jeśli można wykazać,że jest to minimalny okres konieczny do zagwarantowa-nia adekwatnego zwrotu z danej inwestycji.
74. Jeśli po tym okresie dokonywana jest ponowna ocena
współpracy w dziedzinie badań i rozwoju – na przykładpo otrzymaniu skargi – analiza musi opierać się na sytu-acji panującej na (ówczesnym) istniejącym rynku. Wyłą-czenie grupowe wciąż ma zastosowanie, jeśli udział stronw(ówczesnym)rynkuwłaściwymnieprzekracza25%.Wpodobny sposób art. 81 ust. 3 stosuje się nadal do poro-zumień R&D niekwalifikujących się do objęcia wyłącze-niem grupowym pod warunkiem że spełnione są kryteriauzyskania wyłączenia.
2.5
Przykłady
75.Przykład 1
Sytuacja: Na europejskim rynku producentów istniejących
komponentów elektronicznych działają dwagłówne przed-
siębiorstwa: A (30 %) i B (30 %). Każde z nich dokonałoznaczących nakładów inwestycyjnych w prace badawczo-rozwojowe konieczne do rozwoju zminiaturyzowanychkomponentów elektronicznych oraz opracowało wczesneprototypy. Teraz przedsiębiorstwa te uzgodniły, że połącząwysiłki badawczo-rozwojowe w drodze utworzenia wspól-nego przedsiębiorstwa ( joint venture) , które dokończy prace
badawczo-rozwojowe i będzie produkowało komponenty.Będą one następnie odsprzedawane przedsiębiorstwomdominującym, które niezależnie od siebie zajmą się ichkomercjalizacją. Pozostała część rynku składa się z małychspółek, które nie posiadają wystarczających zasobów, bydokonać koniecznych inwestycji.
Analiza:
Choć zminiaturyzowane komponenty elektro-
niczne mogą konkurować w niektórych obszarach z istnie-
jącymikomponentami,sąonezasadniczonowątechnologiąinależyprzeprowadzićanalizębiegunówbadańprzeznaczo-nych na ten przyszły rynek. Jeśli wspólne przedsiębiorstwo(jointventure) rozpoczniedziałalność,wówczasbędzieistniała
tylko jedna droga do uzyskania technologii koniecznej doprodukcji, a prawdopodobne wydaje się, ż eAiBmogłyby
osobno wprowadzić na ten rynek odrębne produkty. Cho-ciaż porozumienie to mogłoby przynieść korzyści w postaciszybszego wprowadzenia nowej technologii, zmniejsza onotakże różnorodność i stwarza sytuację wspólności kosztówmiędzy stronami. Ponadto należy uwzględnić możliwośćwykorzystywaniaprzezstronyswojejsilnejpozycjinaistnie-jącymrynku.Jakożeniegroziłabyimżadnakonkurencjanapoziomie R&D, bodźce zachęcające je do rozwijania nowejtechnologii w szybkim tempie mogłyby zostać poważniezmniejszone. Chociaż niektóre z tych obaw można byłobyrozwiać nakładając na strony wymóg licencjonowania oso-bom trzecim na rozsądnych warunkach kluczowego know-
howw zakresie wytwarzania miniaturowych komponentów,
niemożliwe może okazać się usunięcie wszystkich obawi spełnienie warunków uzyskania wyłączenia.
76.Przykład 2
Sytuacja: MałaspółkabadawczaA,któranieposiadaswojej
własnejorganizacjizajmującejsięobrotemodkryłaiopaten-towała substancję farmaceutyczną opartą na nowej techno-logii, która zrewolucjonizuje leczenie pewnej choroby.Spółka A zawiera porozumienie o badaniach i rozwoju zdużym producentem farmaceutycznym B wytwarzającymprodukty, które dotychczas były stosowane w leczeniu tejchoroby. Spółka B nie realizuje żadnego podobnego pro-gramu badawczo-rozwojowego. Udział spółk i B w rynku
wprzypadkuistniejącychproduktówwynosiokoło75%wewszystkich Państwach Członkowskich, ale patenty wygasająwciągupięciunastępnychlat.Istniejąrównieżdwainnebie-guny badań będące na mniej więcej tym samym poziomierozwoju i wykorzystujące tę samą podstawową nową tech-nologię. Spółka B będzie zapewniała znaczne środki finan-soweiknow-how dorozwojuproduktu ,awprzyszłościrów-
nież dostęp do rynku. Spółka B otrzymuje licencję nawyłączną produkcję i dystrybucję produktu będącego wyni-kiem prac na czas trwania patentu. Oczekuje się, że stronymogłyby wspólnie wprowadzić przedmiotowy produkt narynek w ciągu 5–7 lat.34 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej 08/t. 2
Analiza:Produkt zapewne będzie należał do nowego rynku
właściwego. Strony wnoszą do współpracy wzajemnie uzu-
pełniającesięzasobyiumiejętności,istotniezwiększająctymprawdopodobieństwo wejścia produktu na rynek. Chociażspółka B prawdopodobnie będzie miała znaczną siłę ryn-kową na istniejącym rynku, siła ta będzie się szybko zmniej-szała,aobecnośćinnychbiegunówbadańzapewnewyelimi-nujewszelkiebodźcezachęcającedozmniejszaniawysiłkówbadawczo-rozwojowych. Prawa do wykorzystania wynikówprzez pozostały czas trwania patentu są prawdopodobniekonieczne, aby spółka B dokonała znacznych, wymaganychinwestycji, a spółka A nie dysponuje własnymi zasobamiw zakresie obrotu. W związku z powyższym porozumienieto prawdopodobnie nie będzie ograniczało konkurencji.
77.Przykład 3
Sytuacja: Dwie spółki inżynieryjne, które produkują kom-
ponenty samochodowe postanawiają utworzyć wspólneprzedsiębiorstwo ( joint venture ) w celu połączenia swoich
wysiłków badawczo-rozwojowych nakierowanych nausprawnienie produkcji i poprawienie parametrów istnieją-cych komponentów. Łączą one także swoją działalnośćw zakresie licencjonowania istniejącej technologii w tymobszarze, lecz zachowują odrębną produkcję. Udział tychdwóch przedsiębiorstw w europejskim rynku asortymento-wymproducentóworyginalnegowyposażenia(OEM)wynosi15%i20%.Narynkudziałajądwajinni,dośćznaczącykon-kurenciorazrealizowanychjestkilkawewnętrznychprogra-mów badawczych przez dużych producentów pojazdów.Udziały tych dwóch przedsiębiorstw w światowym rynkulicencjonowania technologii dla tych produktów, mierzonewzględemgenerowanychprzychodów,wynoszą20%i25%,a ponadto istnieją jeszcze dwie inne główne technologie.Cyklżyciakomponentutrwazwykleoddwóchdotrzechlat.W każdym z ostatnich pięciu lat jedna z wiodących spółekwprowadzała nową lub ulepszoną wersję.
Analiza:
Ponieważ prace badawczo-rozwojowe tych przed-
siębiorstw nie są nakierowane na zupełnie nowy produkt,należy uwzględnić rynek istniejących komponentów i ryneklicencjonowaniaodnośnejtechnologii.ChociażichistniejąceprogramyR&Dwwieluaspektachpokrywająsię,zmniejsze-nie w drodze współpracy dublowania się mogłoby pozwolićtym przedsiębiorstwom przeznaczyć więcej środków naR&D, niż byłoby to możliwe, gdyby prowadziły one pracebadawczo-rozwojowe osobno. Istnieje kilka innych techno-logii, a łączny udział stron w rynku OEM nie prowadzi dozajęcia pozycji dominującej. Mimo iż ich udział w rynkutechnologiijestbardzowysoki(45%),istniejąkonkurencyjnetechnologie. Ponadto producenci pojazdów, którzy obecnienielicencjonująswojejtechnologii,sąpotencjalnymikonku-rentami na tym rynku, ograniczając w ten sposób zdolnośćstron do podnoszenia cen. Jak opisano, wspólne przedsię-biorstwo ( joint venture ) prawdopodobnie skorzysta zprzywi-
leju wyłączenia.3.POROZUMIENIA O PRODUKCJI (W TYM POROZU-
MIENIA SPECJALIZACYJNE)
3.1.Definicja
78. Porozumienia o produkcji mogą różnić się pod względem
formyizakresu.Mogąoneprzybieraćformęwspólnejpro-
dukcji w ramach wspólnego przedsiębiorstwa ( joint ventu-
re)(34), tzn. wspólnie kontrolowanej spółki, która kieruje
jednym lub kilkoma zakładami produkcyjnymi, lub możebyćprowadzonazapomocąporozumieńspecjalizacyjnychlubopodwykonawstwo,namocyktórychjednastronazga-dza się prowadzić produkcję pewnego produktu.
79. Zasadniczo można wyróżnić trzy kategorie porozumień o
produkcji: porozumienia o wspólnej produkcji, na mocyktórych strony zgadzają się wspólnie wytwarzać niektóreprodukty; porozumienia o specjalizacji (jednostronnej lubwzajemnej),namocyktórychjednastronalubobienazasa-dzie wzajemności zgadzają się zaniechać wytwarzaniadanego produktu oraz nabywać go od drugiej strony; orazporozumieniaopodwykonawstwo,namocyktórychjednastrona („kontrahent”) powierza drugiej stronie („podwyko-nawcy”) wytwarzanie danego produktu.
80. Porozumieniaopodwykonawstwosąporozumieniamiwer-
tykalnymi.Wzwiązkuztymwzakresie,wjakimzawierająoneograniczeniakonkurencji,sąoneregulowanerozporzą-dzeniemwsprawiewyłączeńgrupowychorazwytycznymiw sprawie ograniczeń wertykalnych. Od tej zasady istniejąjednak dwa wyjątki: porozumienia o podwykonawstwomiędzykonkurentami (
35)orazporozumieniaopodwyko-
nawstwo między przedsiębiorstwami niekonkurującymi zesobą, obejmujące transfer know-how do podwykonaw-
cy (
36).
81. Porozumienia o podwykonawstwo między konkurentami
sąobjęteniniejszymiwytycznymi (37).Wytycznedotyczące
oceny porozumień o podwykonawstwo między przedsię-biorstwami niekonkurującymi ze sobą, które przewidujątransferknow-how do podwykonawcy zostały przedsta-
wione w osobnym obwieszczeniu (
38).
3.2.Rynki właściwe
82. Abyocenićkonkurencyjnystosunekmiędzywspółpracują-
cymistronami,należynajpierwokreślićwłaściwyryneklubrynki asortymentowe i geograficzne, których bezpośredniodotyczy współpraca (tj. rynek lub rynki, do których należąprodukty będące przedmiotem porozumienia). Po drugie,porozumienie o produkcji na jednym rynku może równieżoddziaływaćnakonkurencyjnezachowaniestronnarynku,który jest poprzednim lub następnym ogniwem łańcuchaprodukcyjnego, lub na rynku sąsiednim blisko związanymz rynkiem, którego bezpośrednio dotyczy współpraca (
39)
(tzw. „rynki rozlewające się”; ang. spill-over markets ). Jednak
efekty„rozlewaniasię”występująjedyniewtedy,gdywspół-praca na jednym rynku w sposób konieczny prowadzi dokoordynacjikonkurencyjnegozachowanianainnymrynku,tj. jeśli rynki są powiązane współzależnościami, oraz jeślistronyposiadająsilnąpozycjęnarynku„rozlewającymsię”.08/t. 2
PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej 35
3.3.Ocena w świetle art. 81 ust. 1
3.3.1.Charakter porozumienia
83. Głównym źródłem problemów w dziedzinie konkurencji,
które mogą wynikać z porozumień o produkcji jest koor-
dynacja konkurencyjnego zachowania stron jako dostaw-ców. Taki problem w dziedzinie konkurencji powstaje, gdywspółpracujące strony są rzeczywistymi lub potencjalnymikonkurentaminaprzynajmniejjednymztychrynkówwła-ściwych, tj. na rynkach, których bezpośrednio dotyczywspółpraca i/lub na potencjalnych rynkach „rozlewającychsię”.
84. Fakt,żestronysąkonkurentaminiepowodujeautomatycz-
nej koordynacji ich zachowania. Ponadto strony muszązwykle współpracować w zakresie znacznej części swojejdziałalności, aby osiągnąć znaczny stopień wspólnościkosztów. Im większy stopień wspólności kosztów, tymwiększa możliwość ograniczenia konkurencji cenowej,zwłaszcza w przypadku produktów homogenicznych.
85. Opróczproblemówzwiązanychzkoordynacją,porozumie-
niaoprodukcjimogąrównieżwywoływaćproblemyzwią-zane z ograniczeniem możliwości dostępu do rynku orazinne negatywne skutki wobec osób trzecich. Nie wynikająonezkonkurencyjnegostosunkumiędzystronami,alezsil-nej pozycji rynkowej przynajmniej jednej ze stron (np. narynku kluczowego komponentu, będącym poprzednimogniwem łańcucha produkcyjnego, który umożliwia stro-nom podnieść koszty swoich rywali na rynku będącymnastępnym ogniwem łańcucha produkcyjnego) w kontek-ściebardziejwertykalnegolubkomplementarnegozwiązkumiędzywspółpracującymistronami.Dlategogłówniemoż-liwość ograniczenia dostępu do rynku musi być analizo-wana w przypadku wspólnej produkcji ważnego kompo-nentu i porozumień o podwykonawstwo (zob. poniżej).
3.3.1.1.
Porozumienia nieobjęte zakresem art. 81
ust. 1
86. O ile nie powstaną problemy związane z ograniczeniem
możliwości dostępu do rynku, porozumienia o produkcjimiędzy przedsiębiorstwami niekonkurującymi w normal-nych warunkach nie są regulowane przez art. 81 ust. 1.Dotyczytorównieżporozumień,namocyktórychnakładyprodukcyjne lub komponenty, które dotychczas byływytwarzane na potrzeby własnej konsumpcji (ang. captive
production ),sąkupowaneodosobytrzeciejwdrodzepodwy-
konawstwa lub specjalizacji jednostronnej, chyba że wielewskazuje na to, iż przedsiębiorstwo, które dotychczas pro-dukowało tylko na potrzeby własnej konsumpcji mógłwejśćnarynekhandlowycelemprowadzeniasprzedażydlaosób trzecich bez ponoszenia znacznych dodatkowychkosztów lub ryzyka w odpowiedzi na małe, ale ciągłezmiany względnych cen rynkowych.
87. Nawetporozumieniaoprodukcjimiędzykonkurentaminie
zawsze są objęte zakresem art. 81 ust. 1. Po pierwsze,współpracamiędzyprzedsiębiorstwami,którekonkurująnarynkach blisko związanych z rynkiem, którego bezpośred-nio dotyczy współpraca, nie może być definiowana jakoograniczająca konkurencję, jeśli współpraca jest jedynymmożliwym do uzasadnienia pod względem gospodarczymsposobem na wejście na nowy rynek, wprowadzenie doobrotu nowego produktu lub usługi, lub realizację określo-nego projektu.
88. Podrugie,wpływnakonkurencyjnezachowaniestronjako
dostawców rynkowych jest wysoce nieprawdopodobny,jeżeliudziałstronwewspólnychkosztachcałkowitychjestniewielki.Naprzykład,możnazałożyćniskistopieńwspól-ności w kosztach całkowitych, gdy dwóch lub większaliczba przedsiębiorstw zgadza się na specjalizację/wspólnąprodukcję półproduktu, który ma jedynie niewielki udziałw kosztach produkcji produktu końcowego i, w konsek-wencji,wkosztachcałkowitych.Tosamodotyczyporozu-mienia o podwykonawstwo między konkurentami, w któ-rego przypadku nakłady produkcyjne, które jedenkonkurentkupujeodinnego,mająjedynieniewielkiudziałw kosztach produkcji produktu końcowego. Mały stopieńwspólności kosztów całkowitych można również założyć,gdy strony wspólnie wytwarzają produkt końcowy, ale tawspólna produkcja stanowi tylko małą część w porówna-niu do ich całkowitej produkcji produktu końcowego.Nawet jeśli wspólnie wytwarzana jest znaczna część, sto-pieńwspólnościkosztówcałkowitychmożeitakbyćniskilub średni, jeśli współpraca dotyczy produktów heteroge-nicznych,którewymagająkosztownegowprowadzaniadoobrotu.
89. Potrzecie,porozumieniaopodwykonawstwomiędzykon-
kurentami nie są objęte zakresem art. 81 ust. 1, jeżeli ogra-niczają się one do indywidualnej sprzedaży i zakupów narynkuhandlowymbezjakichkolwiekdalszychzobowiązańi bez tworzenia części szerszych stosunków handlowychmiędzy stronami (
40).
3.3.1.2.Porozumienia prawie zawsze objęte zakresem
art. 81 ust. 1
90. Porozumienia, które ustalają ceny na dostawy rynkowe
stron, ograniczają produkcję, dzielą udziały w rynku lubgrupy klientów, mają za swój cel ograniczanie konkurencjiiniemalzawszesąobjętezakresemart.81ust.1.Niedoty-czy to jednak sytuacji, w których:
— stronyuzgadniająprodukcję,którejbezpośredniodoty-
czy porozumienie o produkcji (np. zdolność produk-
cyjną i wielkość produkcji wspólnego przedsiębiorstwa(joint venture ) lub ilość produktów outsourcingowa-
nych), lub
— wspólne przedsiębiorstwo ( joint venture ) produkcyjne,
które również zajmuje się dystrybucją wytworzonychproduktów,ustalacenysprzedażytychproduktów,podwarunkiem że ustalanie cen przez wspólne przedsię-biorstwo ( joint venture ) jest skutkiem integrowania róż-
nych funkcji (
41).36 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej 08/t. 2
W obu sytuacjach porozumienie dotyczące produkcji lub
cenniebędzieocenianeosobno,alewświetlecałkowitychskutków wywoływanych przez wspólne przedsiębiorstwo(jointventure )narynkuwceluokreśleniamożliwościzasto-
sowania art. 81 ust. 1.
3.3.1.3.Porozumienia, które mogą być objęte zakre-
sem art. 81 ust. 1
91. Porozumienia o produkcji, które nie mogą być scharakte-
ryzowanejakowyraźnieograniczającelubnieograniczające
konkurencji na podstawie powyższych czynników, mogąbyćobjętezakresemart.81ust.1 (
42)imusząbyćanalizo-
wanewswoimkontekściegospodarczym.Dotyczytoporo-zumień kooperacyjnych między konkurentami, które two-rzą znaczny stopień wspólności kosztów, ale nie zawierająwspomnianych powyżej ograniczeń bardzo mocno zagra-żających konkurencji.
3.3.2.
Siła rynkowa i struktury rynku
92. Punktem wyjścia do analizy jest pozycja stron na odpo-
wiednimrynku(-ach).Wynikatozfaktu,żebezsiłyrynko-wej strony porozumienia o produkcji nie mają bodźcazachęcającego je do koordynowania swojego konkurencyj-negozachowaniajakodostawcy.Podrugie,skuteknakon-kurencję na rynku nie jest wywierany bez siły rynkowejstron, nawet jeśli strony koordynowałyby swojezachowanie.
93. Nieistniejeżadenbezwzględnyprógudziałuwrynku,który
wskazuje,żeporozumienieoprodukcjistwarzapewiensto-pień siły rynkowej, a przez to jest objęte zakresem art. 81ust. 1. Niemniej porozumienia dotyczące specjalizacji jed-nostronnejlubwzajemnejorazwspólnejprodukcjisąobjętewyłączeniemgrupowympodwarunkiemżesązawartemię-dzy stronami, których łączny udział w rynku lub rynkachwłaściwych nie przekracza 20 % oraz spełnione są pozo-stałe warunki do zastosowania rozporządzenia w sprawiewyłączeńgrupowychwzakresieporozumieńspecjalizacyj-nych.Dlategowprzypadkuporozumieńobjętychwyłącze-niem grupowym, skutki ograniczające konkurencję musząbyć analizowane tylko wtedy, gdy łączny udział stronw rynku przekracza 20 %.
94. Porozumienia,któreniesąobjęterozporządzeniemowyłą-
czeniachgrupowych,wymagająbardziejszczegółowejana-lizy. Punktem wyjścia jest pozycja rynkowa stron. Następ-niezwykleuwzględnianyjestwskaźnikkoncentracjiiliczbauczestników rynku oraz inne czynniki opisane wrozdziale 1.
95. Zwykle analiza będzie uwzględniała tylko rynek lub rynki
właściwe, których bezpośrednio dotyczy współpraca.Wpewnych okolicznościach, np. jeśli strony mają bardzosilną łączną pozycję na rynkach asortymentowych będą-cych poprzednim lub następnym ogniwem łańcuchaprodukcyjnego lub na rynkach blisko związanych z ryn-kami, których bezpośrednio dotyczy współpraca, możewystąpić konieczność dokonania analizy również takichrynków „rozlewających się”. Dotyczy to w szczególnościwspółpracy na rynkach będących poprzednim ogniwemłańcuchaprodukcyjnegomiędzyprzedsiębiorstwami,któreposiadająrównieżsilnąłącznąpozycjęrynkowąnarynkachbędących kolejnymi ogniwami. Analiza problemów zwią-zanych z ograniczeniem możliwości dostępu do rynkumoże również okazać się konieczna, jeśli każda stronaosobno ma silną pozycję jako dostawca nakładów produk-cyjnych lub kupujący nakłady produkcyjne.
Pozycja rynkowa stron, wskaźnik koncentracji, liczba uczestni-
ków rynku oraz inne czynniki strukturalne
96. Jeśli łączny udział stron w rynku jest większy niż 20 %,
należy ocenić prawdopodobny wpływ porozumienia oprodukcji na rynek. Pod tym względem istotnymi czynni-kamibędąkoncentracjarynkuiudziaływrynku.Imwyż-szy łączny udział stron w rynku, tym wyższa koncentra-cja na danym rynku. Jednak nieznacznie wyższy udziałw rynku niż dozwolony w przypadku wyłączenia grupo-wego nie musi świadczyć o wysokim wskaźniku koncen-tracji. Na przykład, łączny udział stron w rynku niecopowyżej 20 % może występować na rynku o umiarkowa-nej koncentracji (wskaźnik HHI poniżej 1800). W takimprzypadkuwystąpienieskutkuograniczającegokonkuren-cję jest mało prawdopodobne. Jednak na rynku o wyższejkoncentracji udział w rynku powyżej 20 % może, wraz zinnymi czynnikami, prowadzić do ograniczenia konku-rencji(zob.równieżprzykład1poniżej).Sytuacjatamożejednak ulec zmianie, jeśli rynek jest bardzo dynamiczny,zwiększasięliczbanowychuczestnikównarynku,apozy-cje rynkowe często się zmieniają.
97. Wprzypadkuwspólnejprodukcjiefektysieci,tj.powiąza-
nia między znaczną liczbą konkurentów, również mogąodgrywaćważnąrolę.Utworzeniedodatkowegopowiąza-nia na skoncentrowanym rynku może przeważyć szalęizwiększyćnatymrynkuprawdopodobieństwowystąpie-nia zmowy, nawet jeśli strony mają znaczny, choć wciążumiarkowany, łączny udział w rynku (zob. przykład2 poniżej).
98. W szczególnych okolicznościach współpraca między
potencjalnymi konkurentami może również wywoływaćobawy związane z konkurencją. Ogranicza się to jednakdo przypadków, w których silny uczestnik jednego rynkuwspółpracuje z realnym, potencjalnym kandydatem dowejścia na rynek, na przykład z silnym dostawcą tegosamego produktu lub usługi na sąsiednim rynku geogra-ficznym. Zmniejszenie potencjalnej konkurencji stwarzaszczególne problemy, jeśli rzeczywista konkurencja jużjestsłaba,agroźbawejściakonkurentanarynekjestgłów-nym źródłem konkurencji.
Współpraca na rynkach będących poprzednim ogniwem łańcu-
cha produkcyjnego
99. Wspólna produkcja ważnego komponentu lub innego
nakładu produkcyjnego dla produktu końcowego stronmoże w pewnych okolicznościach wywoływać na rynkunegatywne skutki:08/t. 2
PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej 37
— problemy związane z ograniczeniem możliwości
dostępudorynku(zob.przykład3poniżej),jeślistrony
posiadająsilnąpozycjęnarynkuwłaściwymnakładówprodukcyjnych(naużytekzewnętrzny),aprzechodze-nie między produkcją na użytek wewnętrzny azewnętrzny nie następowałoby w obecności niewiel-kiego, ale stałego wzrostu cen względnych danegoproduktu,
— efekty „rozlewania się” (zob. przykład 4 poniżej), jeśli
nakładprodukcyjnyjestważnymkomponentemkosz-tów, a strony mają silną pozycję na rynku będącymnastępnym ogniwem łańcucha produkcyjnego pro-duktu końcowego.
Porozumienia o podwykonawstwo między konkurentami
100. Podobneproblemymogąpowstać,jeślikonkurentzawiera
zinnymkonkurentemporozumienieopodwykonawstwow odniesieniu do ważnego komponentu lub innegonakładu produkcyjnego dla swojego produktu końcowe-go. Może to również prowadzić do:
—
problemów związanych z ograniczeniem możliwości
dostępu do rynku, jeśli strony mają silną pozycję jako
dostawcylubkupującynarynkuwłaściwymbędącymrynkiem nakładów produkcyjnych (użytekzewnętrzny). Podwykonawstwo mogłoby wówczasprowadzićdotego,żealboinnikonkurenciniebylibyw stanie pozyskać takiego nakładu produkcyjnego pokonkurencyjnej cenie, albo inni dostawcy nie bylibyw stanie dostarczać nakładów w sposób konkuren-cyjny, jeśli traciliby dużą część swojego popytu.
— efektów„rozlewaniasię”,jeślinakładprodukcyjnyjest
ważnym komponentem kosztów, a strony mają silnąpozycję na rynku będącym następnym ogniwem łań-cucha produkcyjnego produktu końcowego.
Porozumienia specjalizacyjne
101.Porozumienia o specjalizacji wzajemnej przy udziałach
w rynku przekraczających wartość progową dla wyłącze-nia grupowego będą niemal zawsze objęte zakresemart. 81 ust . 1 i muszą być dokładnie analizowane przez
wzgląd na ryzyko podziału rynku (zob. przykład 5 poni-żej).
3.4.Ocena w świetle art. 81 ust. 3
3.4.1.Korzyści ekonomiczne
102. Możnazałożyć,żenajbardziejpowszechnerodzajeporo-
zumień o produkcji przynoszą pewne korzyści ekono-miczne w formie korzyści skali lub zakresu, lub lepszychtechnologii produkcji, o ile nie są one instrumentem słu-żącym do ustalania cen, ograniczania produkcji lubpodziału rynku i klientów. Z zastrzeżeniem tych warun-ków, rozsądne wydaje się zapewnienie wyłączenia takichporozumień, które skutkują ograniczeniem konkurencjido wysokości progu udziału w rynku, poniżej któregomożna – do celów stosowania art. 81 ust .3–wsposób
ogólny założyć, że pozytywne skutki porozumień o pro-dukcji będą większe niż jakiekolwiek negatywne skutkiwywierane na konkurencję. Dlatego porozumienia doty-czące specjalizacji jednostronnej lub wzajemnej orazwspólnej produkcji są objęte wyłączeniem grupowym(rozporządzeniewsprawiewyłączeńgrupowychwzakre-sieporozumieńspecjalizacyjnych)podwarunkiemżeniezawierają ograniczeń bardzo mocno zagrażających kon-kurencji (zob. art. 5) oraz są zawierane między stronami,których łączny udział w rynku nie przekracza 20 % narynku,lub rynkach właściwych.
103. W przypadku porozumień, które nie są objęte wyłącze-
niem grupowym, strony muszą dowieść usprawnieniaprodukcjilubinnegorodzajuefektywności.Efektywność,któraprzynosikorzyścijedyniestronom,luboszczędno-ści kosztów wynikające z ograniczenia produkcji lubpodziału rynku nie mogą być brane pod uwagę.
3.4.2.
Niezbędność
104. Ograniczenia,którewykraczająpozato,cojestkonieczne
do osiągnięcia opisanych wyżej korzyści gospodarczychnie będą akceptowane. Na przykład, strony nie powinnybyć ograniczone w swoim konkurencyjnym zachowaniuwstosunkudoprodukcjiniebędącejprzedmiotemwspół-pracy.
3.4.3.
Nieeliminowanie konkurencji
105. Objęcie wyłączeniem nie będzie możliwe, jeśli strony
korzystają ze sposobności wyeliminowania konkurencjiw odniesieniu do znaczącej części danych produktów.Jeśliwkonsekwencjizawarciaporozumieniaoprodukcjiprzedsiębiorstwojestlubstajesiędominujące,takieporo-zumienie, które generuje skutki antykonkurencyjnew rozumieniu art. 81, nie może z zasady zostać objętewyłączeniem. Wymaga to analizy na podstawie rynkuwłaściwego, do którego należą produkty objęte współ-pracą, oraz na podstawie potencjalnych rynków „rozle-wających się”.
3.5Przykłady
Wspólna produkcja
106. Poniższe dwa przykłady dotyczą hipotetycznych sytuacji
wywołujących problemy w dziedzinie konkurencji narynku właściwym, do którego należą wspólnie wytwa-rzane produkty.
107.Przykład 1
Sytuacja: Dwóch dostawców ,AiB ,podstawowego pro-
duktu chemicznego X postanawia zbudować nowy zakład
produkcyjnykontrolowanyprzezwspólneprzedsiębiorstwo(joint venture ). Zakład ten będzie wytwarzał około 50 % ich
całkowitejprodukcji.Xjestproduktemhomogenicznyminiejest substytucyjny względem innych produktów, tj. tworzyswój własny rynek właściwy. Na rynku tym panuje raczejstagnacja. Strony nie zwiększą znacząco całkowitej produk-cji, ale zamkną dwie stare fabryki i przeniosą zdolność pro-dukcyjną do nowego zakładu. Zarówno A, ja k i B posiadają
20 % udział w rynku. Działa również trzech innych znaczą-cych dostawców, z których każdy posiada 10–15 % udziałw rynku, a także kilku mniejszych uczestników rynku.38 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej 08/t. 2
Analiza: Istnieje prawdopodobieństwo, że przedmiotowe
wspólne przedsiębiorstwo ( joint venture ) będzie miało wpływ
na konkurencyjne zachowanie stron, ponieważ koordynacja
pozwoliłabyimuzyskaćznacznąsiłęrynkową,amożenawetpozycjędominującą.Prawdopodobnejestrównież,żewystą-pią poważne skutki ograniczające konkurencję na rynku.Korzyści płynące z wyższej efektywności, które mogą byćwiększeniżtakieskutki,sąmałoprawdopodobnewsytuacji,w której nie można oczekiwać znacznego wzrostuprodukcji.
108.Przykład 2
Sytuacja: Dwóch dostawców ,AiB , zawiązują wspólne
przedsiębiorstwo ( joint venture ) na tym samym rynku właści-
wym, o którym mowa w przykładzie 1. Wspólne przedsię-biorstwo ( joint venture ) również wytwarza 50 % całkowitej
produkcji stron. A i B mają po 15 % udziału w rynku. Narynku jest również 3 innych uczestników: C, którego udziałw rynku wynosi 30 % ,D–2 5%iE–1 5% .B posiada już
wspólny zakład produkcyjny z E.
Analiza:
W tym przypadku rynek charakteryzuje się bardzo
małą liczbą uczestników i raczej symetrycznymi struktura-mi. Wspólne przedsiębiorstwo ( joint venture ) tworzy dodat-
kowe powiązanie między uczestnikami rynku. KoordynacjamiędzyAiBde factojeszcze bardziej zwiększyłaby koncen-
trację, a także powiązałab yEzAiB . Istnieje prawdopodo-
bieństwo,żewspółpracawywołapoważnyskutekogranicza-jący konkurencję, przy czym – jak w przykładzi e1–n i e
można oczekiwać korzyści płynących z wyższejefektywności.
109. Przykład3równieżdotyczyrynkuwłaściwego,doktórego
należą wspólnie wytwarzane produkty, ale demonstruje
znaczenie kryteriów innych niż udział w rynku (w tymprzypadku przejście od produkcji wewnętrznej dozewnętrznej).
110.Przykład 3
Sytuacja: A i B zawiązują wspólne przedsiębiorstwo ( joint
venture) dla półprodukt u X w drodze restrukturyzacji obec-
nych zakładów. Jonit venture sprzedaje X wyłącznie d oAiB ,
wytwarzając 40 % całkowitej produkcji A i 50 % całkowitej
produkcji B. A i B zużywają X na własne potrzeby oraz sądostawcami na rynku zewnętrznym. Udzia ł A w całkowitej
produkcji X w przemyśle wynosi 10 %, udział B sięga 20 %,
a udział wspólnego przedsiębiorstwa ( joint venture ) – 14 %.
Jednak na rynku zewnętrznym udzia łAiBwynosi odpo-
wiednio 2 5%i3 5% .
Analiza:
Mimo silnej pozycji stron na rynku zewnętrznym
współpraca może nie wyeliminować skutecznej konkurencjina rynku w odniesieniu do X, jeśli koszty przejścia międzyprodukcją na użytek wewnętrzny a zewnętrzny. Niemniejtylko bardzo szybkie przejście mogłoby przeciwdziałaćwysokiemu udziałowi w rynku, sięgającemu 60 %. W prze-ciwnym razie przedmiotowe przedsiębiorstwo produkcyjnewywołuje poważne obawy co do konkurencji, które niemogązostaćzneutralizowanenawetznacznymikorzyściamiekonomicznymi.
111. Przykład 4 dotyczy współpracy w zakresie ważnego pół-
produktu, wywołującej skutki „rozlewania się” na rynku
będącym następnym ogniwem łańcucha produkcyjnego.
112.Przykład4
Sytuacja: AiBz a w iązują wspólne przedsiębiorstwo ( joint
venture)produkcyjnedlapółproduktuX.Zamknąonewłasne
fabryki, w których wytwarzany był X, i będą zaspokajałyswojezapotrzebowanienaXwyłączniewoparciuowspólneprzedsiębiorstwo ( joint venture ). Przedmiotowy półprodukt
stanowi 50 % całkowitych kosztów produktu końcowego Y.Udział zarówno A, ja kiBwrynku dla produktu Y wynosi
20 %. Działają również dwaj inni znaczący dostawcy pro-duktu Y, z których każdy posiada po 15 % rynku, a takżekilku mniejszych konkurentów.
Analiza:
Wtymprzypadkuwspólnośćkosztówjestwysoka;
ponadto strony zyskałyby siłę rynkową poprzez koordyna-cję swojego zachowania na rynku Y. Sytuacja ta wywołujeproblemywdziedziniekonkurencjiiocenajestniemaliden-tyczna, jak w przykładzie 1, choć w tym przypadku współ-praca odbywa się na rynku będącym poprzednim ogniwemłańcucha produkcyjnego.
Specjalizacja wzajemna
113.Przykład 5
Sytuacja: ZarównoA,ja kiBwytwarzająidostarczająhomo-
geniczne produkty X i Y, które należą do różnych rynków.Udział A w rynku w przypadku X wynosi 28 % , a w przy-
padkuY–1 0% .Z kolei udzia ł B w rynku w przypadku X
wynosi 10 % , a w przypadk uY–3 0% . Przez wzgląd na
oszczędności skali strony zawierają porozumienie o specja-lizacji wzajemnej, na mocy którego A będzie w przyszłościprodukowałatylkoX ,aB–tylkoY.Obiestronyzgadzająsię
na dostawy wzajemne, tak aby obie utrzymały się na rynkujakodostawcy.Zuwaginahomogenicznycharakterproduk-tów koszty dystrybucji są niewielkie. Funkcjonuje równieżdwóch innych dostawców produktó wXiY ,a każdy z nich
posiadamniejwięcej15-procentowyudziałwrynku;udziałypozostałych dostawców w rynku wynoszą 5–10 %.
Analiza:
Stopień wspólności kosztów jest wyjątkowo wyso-
ki,jedyniewzględnieniewielkiekosztydystrybucjipozostająodrębne. W konsekwencji, stworzonoby bardzo mało moż-liwości do konkurowania. Strony uzyskałyby siłę rynkowąw drodze koordynacji swojego zachowania na rynkach08/t. 2
PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej 39
produktówXiY .Ponadto istnieje prawdopodobieństwo, że
dostawyrynkoweYpochodząceodAorazXpochodząceod
B z czasem się zmniejszą. Przypadek ten prowadzi dopowstania problemów w dziedzinie konkurencji, którychraczej nie przeważą zakładane oszczędności skali.
Scenariusztenmógłbysięzmienić,gdyb yXiYbyłyproduk-
tami heterogenicznymi o bardzo dużym udziale kosztówzwiązanych z obrotem i dystrybucją (np. 65–70 % całkowi-tych kosztów). Ponadto gdyby oferta pełnego asortymentuzróżnicowanych produktów była warunkiem skutecznejkonkurencji, wycofanie się jednej lub większej liczby stronjako dostawców X i/lub Y nie byłoby prawdopodobne. Wprzypadkutakiegoscenariuszukryteriawyłączeniamogąbyćspełnione (o ile oszczędności skali są znaczne), mimo wyso-kich udziałów w rynku.
Podwykonawstwo między konkurentami
114.Przykład 6
Sytuacja: AiBs ąkonkurentami na rynku produktu końco-
wegoX.Udzia łAwrynkuwynosi15% ,B–20%. ZarównoA
i B wytwarzają półprodukt Y, który jest nakładem produkcyj-nymwwytwarzaniuX,alejestrównieżstosowanydoproduk-cji innych produktów. Stanowi on 10 % kosztów X. A produ-kujeYtylkodowewnętrznejkonsumpcji,natomiastBrównieżsprzedaje Y klientom będącym osobami trzecimi. Udział Bw rynku w przypadku Y wynosi 10 % .AiBzgadzają się
zawrzeć porozumienie o podwykonawstwo, na mocy któregoA będzie pokrywała 60 % swojego zapotrzebowania na Ykupując go od B. Natomiast 40 % swojego zapotrzebowaniabędzie nadal zaspokajała za pomocą produkcji wewnętrznej,aby nie utracić know-how związanego z produkcją Y.
Analiza:
JakożeAprodukowałaYjedyniewcelukonsump-
cji wewnętrznej, należy najpierw przeanalizować, czy A jestrealistycznymkonkurentem,którywprzyszłościmożewejśćnarynekhandlowyisprzedawaćYosobomtrzecim.Jeśliniejesttakimkonkurentem,wówczasporozumienienieograni-cza konkurencji w odniesieniu do Y. Efekty „rozlewania się”na rynku produktu X są również mało prawdopodobne zuwagi na niski stopień wspólności kosztów generowanychprzez porozumienie.
Jeśli A zostałaby uznana za realistycznego, potencjalnegokonkurenta na rynku handlowym w zakresie sprzedaży Yosobom trzecim, należałoby uwzględnić pozycję rynkową Bna rynku produktu Y. Ponieważ udział B w rynku jest raczejniski, wynik analizy nie uległby zmianie.
4.POROZUMIENIA DOTYCZĄCE ZAKUPU
4.1.Definicja
115. Niniejszy rozdział koncentruje się na porozumieniach
dotyczącychwspólnegokupowaniaproduktów.Wspólnezakupymogąbyćdokonywaneprzezwspólniekontrolo-
wanąspółkę,przezspółkę,wktórejdużaliczbaprzedsię-biorstwposiadaniewielkiudział,wdrodzeporozumieniaumownegolubnawetwramachwspółpracyoluźniejszejformie.
116. Porozumienia dotyczące zakupu są często zawierane
przez małe i średnie przedsiębiorstwa w celu uzyskaniawolumenuzamówieńirabatówpodobnychdozamówieńi rabatów większych konkurentów. Takie porozumieniamiędzy małymi i średnimi przedsiębiorstwami są zatemzwykleprokonkurencyjne.Nawetjeśliwytworzonazosta-nieumiarkowanasiłarynkowa,możeonazostaćprzewa-żona przez oszczędności skali, o ile strony faktyczniepołączą wolumen.
117. Wspólnezakupymogąbyćelementemzarównoporozu-
mieńhoryzontalnych,jakiiwertykalnych.Wtakichprzy-padkach konieczne jest przeprowadzenie dwuetapowejanalizy. Po pierwsze, porozumienia horyzontalne musząbyć oceniane zgodnie z zasadami przedstawionymiw niniejszych wytycznych. Jeśli taka ocena prowadzi downiosku, że współpraca między konkurentami w obsza-rzezakupówjestmożliwadozaakceptowania,koniecznebędzie przeprowadzenie dalszej analizy w celu zbadaniaporozumień wertykalnych zawartych z dostawcami lubindywidualnymi sprzedawcami. Druga z ocen zostanieprzeprowadzona zgodnie z zasadami określonymiw rozporządzeniu w sprawie wyłączeń grupowychi wytycznych w sprawie ograniczeń wertykalnych (
43).
118. Jako przykład można podać stowarzyszenie utworzone
przez grupę sprzedawców detalicznych w celu dokony-wania wspólnych zakupów produktów. Porozumieniahoryzontalne zawarte między członkami stowarzyszenialubdecyzjepodjęteprzezstowarzyszeniemusząbyćoce-nione najpierw jako porozumienie horyzontalne stosow-niedoniniejszychwytycznych.Tylkojeśliocenatabędziepozytywna, zasadne stanie się dokonanie oceny wyniko-wych porozumień wertykalnych między stowarzysze-niem i indywidualnymi członkami lub między stowarzy-szeniem i dostawcami. Porozumienia te są objęte – dopewnego stopnia – wyłączeniem grupowym dla ograni-czeń wertykalnych (
44). Te porozumienia, które nie są
objęte wertykalnym wyłączeniem grupowym, nie będąuznawane za nielegalne, choć mogą wymagać indywidu-alnej oceny.
4.2.
Rynki właściwe
119. Wspólne zakupy mogą oddziaływać na dwa rynki: po
pierwsze,naryneklubrynki,którychbezpośredniodoty-czy współpraca, tj. właściwy rynek zakupów; po drugie,na rynek lub rynki zbytu, tj. rynki będące następnymogniwemłańcuchaprodukcyjnego,naktórymuczestnicyporozumieniaowspólnymzakupiesąaktywnijakosprze-dający.40
PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej 08/t. 2
120. Definicja właściwego rynku zakupów jest zgodna z zasa-
dami przedstawionymi w obwieszczeniu Komisji w spra-
wie sposobu wyznaczania rynku właściwego i opiera sięna koncepcji substytucyjności w celu zidentyfikowaniaograniczeń konkurencji. Jedyną różnicą w wyznaczaniurynkówzbytujestto,iżsubstytucyjnośćmusibyćdefinio-wanazpunktuwidzeniapodaży,aniezpunktuwidzeniapopytu. Innymi słowy, alternatywy dla dostawców sądecydujące w identyfikowaniu ograniczeń konkurencjiw odniesieniu do kupujących. Mogłyby one być analizo-wane,naprzykład,poprzezbadaniereakcjidostawcównaniewielkie,aleutrzymującesię obniżeniecen.Jeślizdefinio-
wany został rynek, udział w rynku można obliczyć jakowartość procentową, którą stanowią zakupy dokonaneprzezzainteresowanestronyzcałkowitejsprzedażyzaku-pionego produktu lub usługi na rynku właściwym.
121.Przykład 1
Grupa producentów samochodów uzgadnia, iż będzie wspól-
nie kupowała produkt X. Ich wspólne zakupy X stanowią 15jednostek. Całkowita sprzedaż X producentom samochodówstanowi50jednostek.JednakXjestrównieżsprzedawanypro-ducentomproduktówinnychniżsamochody.Całkowitasprze-dażXstanowi100jednostek.Zatemudziałgrupywrynku(za-kupów) wynosi 15 %.
122. Jeśli strony są ponadto konkurentami na jednym lub
większej liczbie rynków zbytu, rynki te są również wła-
ściwe dla potrzeb oceny. Ograniczenia konkurencji natych rynkach są bardziej prawdopodobne, jeśli stronyosiągną siłę rynkową poprzez koordynację swojegozachowania, oraz jeśli znaczna część kosztów całkowi-tych stron jest wspólna. Tak dzieje się na przykład, gdysprzedawcy detaliczni, którzy są aktywni na tym samymwłaściwym rynku lub rynkach detalicznych, wspólniekupująznacznączęśćproduktówoferowanychprzeznichdosprzedaży.Dotyczyćtomożerównieżsytuacji,wktó-rej konkurujący producenci i sprzedawcy produktu koń-cowegorazemkupujądośćdużączęśćswoichnakładów.Rynki zbytu muszą być definiowane poprzez zastosowa-nie metodologii przedstawionej w obwieszczeniu Komi-sji w sprawie sposobu wyznaczania rynku właściwego.
4.3.
Ocena w świetle art. 81 ust. 1
4.3.1Charakter porozumienia
4.3.1.1.Porozumienia nieobjęte zakresem art. 81
ust. 1
123. Przez wzgląd na sam swój charakter, porozumienia doty-
czące zakupu będą zawierane między przedsiębiorstwami,któresąprzynajmniejkonkurentaminarynkachzakupów.Jeślijednakwspółpracująkonkurującynabywcy,którzyniesąaktywninatymsamymrynkuwłaściwym,będącymdal-szym ogniwem łańcucha produkcyjnego (np. sprzedawcydetaliczni, którzy są aktywni na innych rynkachgeograficznych i nie mogą być uznani za rzeczywistychpotencjalnych konkurentów), art. 81 ust. 1 będzie rzadkoznajdowałzastosowanie,chybażestronyposiadająbardzosilną pozycję na rynkach zakupów, która mogłaby zostaćwykorzystana do zaszkodzenia konkurencyjnej pozycjipozostałychuczestnikówrynkunaichodnośnychrynkachzbytu.
4.3.1.2.
Porozumienia prawie zawsze objęte zakresem
art. 81 ust. 1
124. Porozumienia dotyczące zakupu są objęte zakresem
art. 81 ust. 1 tylko przez wzgląd na swój charakter, jeśliwspółpraca nie dotyczy w rzeczywistości wspólnegokupowania, ale służy jako narzędzie do angażowania sięw działalność tajnego kartelu, tj. w przeciwnym raziezakazane ustalanie cen, ograniczanie produkcji lubpodział rynku.
4.3.1.3.
Porozumienia, które mogą być objęte zakre-
sem art. 81 ust. 1
125. Większość porozumień o zakupie musi być analizowana
w swoim kontekście prawnym i ekonomicznym. Analizamusi obejmować zarówno rynki zakupów, jak i rynkizbytu.
4.3.2.
Siła rynkowa i struktury rynku
126. Punktem wyjścia analizy jest zbadanie siły nabywczej
stron. Można założyć istnienie siły nabywczej, jeśli poro-zumienie o zakupie obejmuje dostatecznie dużą częśćcałkowitego wolumenu rynku zakupów, tak że cenymogą zostać obniżone poniżej konkurencyjnegopoziomu lub rynek może zostać zamknięty dla konkuru-jących nabywców. Wysoki stopień siły nabywczej wobecdostawców na rynku może spowodować nieefektywnośćw postaci, na przykład, obniżenia jakości, zmniejszeniaintensywności prac innowacyjnych, czy też ostatecznienieoptymalnychdostaw.Jednakgłówneobawywkontek-ście siły nabywczej wywodzą się z możliwości zaniecha-nia przeniesienia niższych cen na konsumentów w dal-szych ogniwach łańcucha produkcyjnego oraz zmożliwości doprowadzenia do wzrostu kosztów w przy-padkukonkurentównabywcównarynkachzbytu,ponie-ważalbodostawcybędąstaralisięzrekompensowaćsobieobniżeniecenydlajednejgrupyklientówpodnosząccenydla innych klientów, albo konkurenci będą mieli mniej-szy dostęp do efektywnych dostawców. Jak z tego wyni-ka,rynkizakupówizbytucharakteryzująsięwspółzależ-nościami, które przedstawiono poniżej.
Współzależności między rynkami zakupów i zbytu
127. Współpraca konkurujących nabywców może znacząco
ograniczyćkonkurencjępoprzezwytworzeniesiłynabyw-czej. Choć wytworzenie siły nabywczej może prowadzićdo niższych cen dla konsumentów, siła nabywcza nie jestzawszeprokonkurencyjnaimożenawet,wpewnychoko-licznościach, wywoływać bardzo silne negatywne skutkidla konkurencji.08/t. 2
PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej 41
128. Popierwsze,niższekosztyzakupuwynikającezwykorzy-
stania siły nabywczej nie mogą być postrzegane jako pro-
konkurencyjne,jeślinabywcyrazemposiadająsiłęnaryn-kach zbytu. W takim przypadku oszczędności kosztówprawdopodobnieniesąprzenoszonenaklientów.Imwyż-szą łączną siłę posiadają strony na swoich rynkach zbytu,tym większy jest bodziec zachęcający strony do koordy-nowania swojego zachowania jako sprzedający. Może tostać się łatwiejsze, jeśli strony osiągną wysoki stopieńwspólności kosztów w drodze wspólnego dokonywaniazakupów. Na przykład, jeśli grupa dużych sprzedawcówdetalicznychrazemkupujedużączęśćswoichproduktów,duża część ich kosztów całkowitych będzie wspólna.Negatywne skutki wspólnych zakupów mogą być zatemw pewnej mierze podobne do wspólnej produkcji.
129. Podrugie,siłanarynkachzbytumożezostaćwytworzona
lub zwiększona za pomocą siły nabywczej, która jestwykorzystywana do ograniczania możliwości dostępu dorynkukonkurentomlubzwiększeniakosztówrywali.Zna-czącasiłanabywczazestronyjednejgrupyklientówmożeprowadzić do ograniczenia możliwości dostępu do rynkudla konkurujących nabywców poprzez ograniczanie ichdostępu do efektywnych dostawców. Może ona równieżprowadzićdowzrostukosztówukonkurentów,ponieważdostawcy będą usiłowali zrekompensować sobie obniże-nie cen dla jednej grupy klientów podwyższając ceny dlainnych klientów (np. dyskryminowanie w zakresie udzie-lania rabatów przez dostawców sprzedawców detalicz-nych). Jest to możliwe tylko wtedy, gdy dostawcy na ryn-kach zakupów również posiadają pewien stopień siłyrynkowej. W obu przypadkach konkurencja na rynkachzbytu może być jeszcze bardziej ograniczana przez siłęnabywczą.
130. Nie istnieje żaden bezwzględny próg, który wskazuje, że
współpraca w dziedzinie zakupów generuje pewien sto-pieńsiłyrynkowe jiwzwiązkuztymjestobjętazakresem
art. 81 ust. 1. Niemniej w większości przypadków małoprawdopodobne jest, by istniała siła rynkowa, jeśli stronyporozumieniaposiadająłącznyudziałwrynku(-ach)zaku-pówwynoszącyponiżej15%orazłącznyudziałwrynkulubrynkachzbyturównieżponiżej15%.Wkażdymrazie,przy takim poziomie udziału w rynku istnieje prawdopo-dobieństwo, że przedstawione poniżej warunki art. 81ust. 3 są spełnione przez rozpatrywane porozumienie.
131. Udziałwrynkupowyżejtegoprogunieświadczyautoma-
tycznie, że współpraca wywiera negatywny skutek narynek, ale że wymaga bardziej szczegółowej ocenywpływu porozumienia o wspólnym zakupie na rynek,przy uwzględnieniu takich czynników, jak koncentracjarynku i potencjalna siła równoważąca ze strony silnychdostawców. Wspólne kupowanie, w które zaangażowanesąstronyołącznymudzialewrynkusięgającymznaczniepowyżej 15 % na skoncentrowanym rynku, będzie praw-dopodobnie podlegało pod art. 81 ust. 1, a strony musząwykazaćefektywność,któramożeprzeważyćskutekogra-niczający konkurencję.
4.4.Ocena w świetle art. 81 ust. 3
4.4.1.Korzyści ekonomiczne
132. Porozumienia o zakupie mogą być źródłem takich
korzyści ekonomicznych, jak oszczędności skali wskładaniu zamówień lub w transporcie, które mogą byćwiększeniżskutkiograniczającekonkurencję.Jeślistronyrazem mają znaczącą siłę nabywczą lub siłę sprzedażynależy dokładnie przeanalizować kwestię efektywności.Oszczędności kosztów, które są generowane zaledwieprzez wykorzystanie siły, i które nie przynoszą korzyścikonsumentom, nie mogą być brane pod uwagę.
4.4.2.
Niezbędność
133. Porozumieniaozakupieniemogązostaćobjętewyłącze-
niem, jeśli nakładają one ograniczenia, które nie są nie-zbędne do osiągnięcia wspomnianych wyżej korzyści.Zobowiązanie do dokonywania zakupów wyłączniew ramach współpracy może w niektórych przypadkachbyć niezbędne do osiągnięcia wolumenu koniecznego dorealizacji oszczędności skali. Jednak takie zobowiązaniemusi być oceniane w kontekście indywidualnego przy-padku.
4.4.3.
Nieeliminowanie konkurencji
134. Objęciewyłączeniemniebędziemożliwe,jeślistronyzys-
kująmożliwośćwyeliminowaniakonkurencjiwodniesie-niu do znacznej części danych produktów. Ocena musiobejmować rynki zakupów i zbytu. Za punkt wyjściamożna uznać łączne udziały stron w rynku. Następnienależyocenić,czyteudziaływrynkusąprzejawempozy-cji dominującej oraz czy istnieją jakiekolwiek czynnikiłagodzące, takie jak siła równoważąca ze strony dostaw-cównarynkachzakupówlubmożliwośćwejścianarynekna rynkach zbytu. Jeśli w konsekwencji porozumienia ozakupie dane przedsiębiorstwo jest lub staje się dominu-jące albo na rynku zakupów, albo na rynku zbytu, takieporozumienie wywołujące skutki antykonkurencyjnew rozumieniu art. 81, nie może z zasady zostać objętewyłączeniem.
4.5.
Przykłady
135.Przykład 2
Sytuacja: Dwóch producentów ,AiB ,postanawia wspólnie
kupować komponent X. Są oni konkurentami na swoim
rynku zbytu. Łącznie ich zakupy stanowią 35 % całkowitejsprzedażyXwEOG,któryuznajesięzawłaściwyrynekgeo-
graficzny.Jestrównież6innychproducentów(konkurentówAiBn ai c h rynku zbytu), którzy posiadają pozostałe 65 %
rynku zakupów; przy czym udział jednego wynosi 25 %, apozostałych znacznie mniej. Strona podaży jest raczejskoncentrowan a – 6 dostawców komponentu X, z których
dwóchposiadapo30%rynku,apozostalimiędzy10a15%(HHI wynosi 2300–2500). Na swoim rynku zbyt uAiB
posiadają łączny udział w rynku wynoszący 35 %.42 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej 08/t. 2
Analiza:Z uwagi na siłę rynkową stron na ich rynku zbytu
korzyści z potencjalnych oszczędności kosztów mogą nie
być przeniesione na konsumentów końcowych. Ponadtowspólne dokonywanie zakupów zapewne zwiększy kosztymniejszych konkurentów stron, ponieważ tych dwóchpotężnych dostawców prawdopodobnie zrekompensujesobie obniżenie cen dla grupy poprzez zwiększenie cen dlamniejszychklientów.Rezultatemmożebyćrosnącakoncen-tracja na rynku będącym następnym ogniwem łańcuchaprodukcyjnego. Dodatkowo współpraca ta może prowadzićdo dalszej koncentracji wśród dostawców, gdyż mniejsi znich, którzy już teraz mogą funkcjonować blisko lub poni-żej minimalnej skali efektywnej, mogą zostać wypchnięci zrynku,jeśliniebędąwstaniedalejobniżaćcen.Takiprzypa-dek prawdopodobnie doprowadzi do znacznego ogranicze-nia konkurencji, które może okazać się większe niż poten-cjalne zyski z efektywności wynikającej z połączeniawolumenów.
136.Przykład 3
Sytuacja: 150 małych sprzedawców detalicznych zawiera
porozumienie,któregocelemjestutworzeniewspólnejorga-nizacji zakupów. Są oni zobowiązani do zakupu minimal-negowolumenupoprzezorganizację,costanowimniejwię-cej 50 % całkowitych kosztów każdego detalisty. Detaliścimogą kupować w ramach organizacji więcej niż minimalnywolumen, a także mogą dokonywać zakupów poza ramamiwspółpracy. Ich łączny udział w rynku wynosi 20 % na każ-dym rynku zakupów i zbytu. A i B są ich dwoma dużymikonkurentami; udział A na każdym z odnośnych rynkówwynosi 25 % ,aB–3 5% . Pozostali mniejsi konkurenci rów-
nież utworzyli grupę dokonującą zakupów. 150 sprzedaw-cówdetalicznychuzyskujeoszczędnościskaliłączącznacznąilość wolumenu i czynności związanych z kupowaniem.
Analiza:
Detaliścimogąosiągnąćwysokistopieńwspólności
kosztów, jeśli ostatecznie będą kupowali razem więcej niżuzgodniony minimalny wolumen. Jednak razem posiadająonijedynieumiarkowanąpozycjęrynkowąnarynkachzaku-pów i zbytu. Ponadto wynikiem współpracy są pewneoszczędnościskali.Współpracatazostanieprawdopodobnieobjęta wyłączeniem.
137.Przykład 4
Sytuacja: Dwie sieci supermarketów zawierają porozumie-
niemającnaceluwspólnekupowanieproduktów,któresta-nowią około 50 % ich całkowitych kosztów. Na właściwychrynkach zakupów dla różnych kategorii produktów udziałystron wahają się między 2 5%a4 0% ; natomiast na właści-
wym rynku zbytu (zakładając, że jest tylko jeden właściwyrynek geograficzny) udziały stron sięgają 40 %. Działa rów-nież pięciu innych znaczących sprzedawców detalicznych, audział każdego z nich w rynku sięga 10–15 %. Wejście narynek jest mało prawdopodobne.
Analiza:
Istnieje prawdopodobieństwo, że to porozumienie
owspólnychzakupachwywarłobywpływnakonkurencyjnezachowanie stron, ponieważ koordynacja dałaby im zna-czącą siłę rynkową. Dotyczy to w szczególności sytuacji,w której możliwość wejścia na rynek jest niewielka. Bodzieczachęcającydokoordynowaniazachowaniajestwiększy,jeślikoszty są podobne. Podobne marże stron wprowadziłybydodatkowo bodziec zachęcający do żądania takich samychcen. Nawet jeśli wynikiem współpracy jest różnego rodzajuefektywność, mało prawdopodobne jest, aby porozumieniezostało objęte wyłączeniem z uwagi na wysoki stopień siłyrynkowej.
138.Przykład 5
Sytuacja: Małe współpracujące ze sobą podmioty zawierają
porozumieniewceluutworzeniawspólnejorganizacjizaku-pów. Są one zobowiązane do kupowania poprzez organiza-cję minimalnego wolumenu. Strony mogą kupić w ramachorganizacji więcej niż minimalny wolumen, ale mogą rów-nież dokonywać zakupów poza organizacją. Całkowityudziałkażdejzestronwrynkuwynosi5%nakażdymzryn-ków zakupów i zbytu, dając łączny udział w rynku wyno-szący25%.Działarównieżdwóchinnychznaczącychsprze-dawców detalicznych, z których każdy posiada 20–25 %udział w rynku, a także szereg mniejszych detalistów, któ-rych udziały w rynku nie przekraczają 5 %.
Analiza:
Utworzeniewspólnejorganizacjizakupówprawdo-
podobnie pozwoli uzyskać stronom taką pozycję rynkowązarówno na rynkach zakupów, jak i rynkach zbytu, któraumożliwi im konkurowanie z dwoma największymi detalis-tami. Ponadto obecność dwóch innych uczestników rynku,posiadających podobną pozycję rynkową, prawdopodobniedoprowadzi do tego, iż efektywność osiągnięta wskutekporozumienia będzie przenoszona na konsumentów. Wtakim przypadku porozumienie to prawdopodobnie zosta-nie objęte wyłączeniem.
5.POROZUMIENIA O KOMERCJALIZACJI
5.1.Definicja
139. Porozumienia omawiane w niniejszej sekcji dotyczą
współpracy między konkurentami w dziedzinie sprze-
daży, dystrybucji lub promocji swoich produktów. Takieporozumienia mogą mieć niezwykle różnorodny zakresw zależności od funkcji związanych z wprowadzaniemdo obrotu, które są przedmiotem współpracy. Z jednejstrony znajduje się wspólna sprzedaż, która prowadzi do08/t. 2
PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej 43
wspólnego decydowania o wszystkich aspektach handlo-
wychzwiązanychzesprzedażądanegoproduktu,łączniez cenąZ drugiej zaś strony znajdują się porozumienia obardziej ograniczonym zakresie,któredotyczątylkojednejkonkretnejfunkcjiwprowadza-nia do obrotu, np. dystrybucji, świadczenia usług czyreklamy.
140. Najważniejszymizporozumieńobardziejograniczonym
zakresie wydają się być porozumienia dystrybucyjne.Porozumienia te są zasadniczo regulowane przez rozpo-rządzenie w sprawie wyłączeń grupowych i wytycznew sprawie ograniczeń wertykalnych, chyba że strony sąrzeczywistymilubpotencjalnymikonkurentami.Wtakimprzypadku rozporządzenie w sprawie wyłączeń grupo-wych obejmuje jedynie zawierane między konkurentamiporozumienia wertykalne o charakterze niewzajemnym,jeśli a) kupujący, wraz ze swoimi powiązanymi przedsię-biorstwami,marocznyobrótnieprzekraczający100mlnEUR lub b) dostawca jest producentem i dystrybutoremproduktów, podczas gdy kupujący jest dystrybutorem,któryniejestrównocześniewytwórcąproduktówkonku-rujących z produktami będącymi przedmiotem porozu-mienia, lub c) dostawca świadczy usługi na kilku szcze-blach obrotu towarowego, natomiast kupujący nieświadczyusługkonkurencyjnychnatymszczebluobrotutowarowego,naktórymnabywausługibędąceprzedmio-tem porozumienia (
45). Jeśli konkurenci zgodzą się dys-
trybuować swoje produkty na zasadzie wzajemności,w niektórych przypadkach istnieje możliwość, że celemlub skutkiem tych porozumień będzie podział rynkówmiędzy stronami lub doprowadzą one do zmowy. Tosamo dotyczy porozumień o charakterze niewzajemnymmiędzykonkurentamipowyżejpewnejwielkości.Porozu-mienia te muszą zatem najpierw zostać ocenione zgod-niezzasadamiprzedstawionymiponiżej.Jeżelitakaocenaprowadzi do wniosku, że współpraca między konkuren-tamiwdziedziniedystrybucjibyłabywzasadziemożliwadozaakceptowania,koniecznabędziedalszaocenawceluzbadania ograniczeń wertykalnych obecnych w takichporozumieniach. Ocena ta powinna opierać się na zasa-dach przedstawionych w wytycznych w sprawie ograni-czeń wertykalnych.
141. Kolejnego rozróżnienia należy dokonać między porozu-
mieniami, w których strony zgadzają się jedynie nawspólną komercjalizację, a porozumieniami, w którychkomercjalizacja wiąże się z innego rodzaju współpracą.Możetodotyczyćnaprzykładsytuacji,wktórejnastępujewspólna produkcja lub wspólne dokonywanie zakupów.Takie porozumienia będą rozpatrywane tak, jak w przy-padku oceny takich rodzajów współpracy.
5.2.
Rynki właściwe
142. Abyocenićkonkurencyjnystosunekmiędzywspółpracu-
jącymi stronami, należy na początku zdefiniować wła-ściwyryneklubrynkiasortymentoweigeograficzne,któ-rych bezpośrednio dotyczy współpraca (tj. rynek lubrynki, do którego należą produkty będące przedmiotemporozumienia). Po drugie, porozumienie o komercjaliza-cji na jednym rynku może również oddziaływać nakonkurencyjnezachowaniestronnarynkusąsiednimbli-skozwiązanymzrynkiem,któregobezpośredniodotyczywspółpraca.5.3.
Ocena w świetle art. 81 ust. 1
5.3.1.Charakter porozumienia
5.3.1.1.Porozumienia nieobjęte zakresem art. 81
ust. 1
143. Porozumienia o komercjalizacji omawiane w niniejszej
sekcji podlegają zasadom konkurencji tylko wtedy, gdystrony porozumień są konkurentami. Jeśli strony wyraź-nieniekonkurująmiędzysobąwodniesieniudoproduk-tówlubusługbędącychprzedmiotemdanegoporozumie-nia, porozumienie to nie może wywoływać w dziedziniekonkurencji problemów o charakterze horyzontalnym.Niemniejporozumieniemożebyćobjętezakresemart.81ust. 1, jeśli zawiera ograniczenia wertykalne, na przykładograniczenie pasywnej sprzedaży, utrzymanie cenodsprzedaży itd. Znajduje to również zastosowanie, jeśliwspółpraca w komercjalizacji jest obiektywnie koniecz-na,ażebypozwolićjednejstroniewejśćnarynek,naktórynie byłaby w stanie wejść indywidualnie, na przykład zpowoduzwiązanychztymkosztów.Szczególnymzasto-sowaniem tej zasady byłyby umowy konsorcjalne, któreumożliwiajązaangażowanymprzedsiębiorstwomuczest-nictwo w wiarygodnym przetargu na realizację projek-tów, którego warunków nie byłyby w stanie spełnić, lubw którym nie złożyłyby oferty przetargowej, gdyby dzia-łały indywidualnie. Ponieważ przedsiębiorstwa te nie sąpotencjalnymi konkurentami w przetargu, nie następujeograniczenie konkurencji.
5.3.1.2.
Porozumienia prawie zawsze objęte zakresem
art. 81 ust. 1
144. Głównym problemem w obszarze konkurencji w przy-
padkuporozumieniaokomercjalizacjimiędzykonkuren-tami jest ustalanie cen. Z reguły celem i skutkiem poro-zumień poprzestających na wspólnej sprzedaży jestkoordynacja polityki cenowej konkurujących wytwór-ców. W tym przypadku nie tylko eliminują one konku-rencję cenową między stronami, ale także ograniczająwolumen produktów, jakie będą dostarczane przezuczestnikówwramachsystemualokacjizamówień.Ogra-niczająonezatemkonkurencjęmiędzystronamipostro-nie podaży, zmniejszają możliwość wyboru dla nabyw-ców oraz są objęte zakresem es art. 81 ust. 1.
145. Ocena ta nie ulega zmianie, jeśli porozumienie nie ma
charakteru wyłącznego. Artykuł 81 ust. 1 nadal znajdujezastosowanienawetwówczas,gdystronymogąswobod-nie sprzedawać poza porozumieniem, dopóki możnazałożyć, że dane porozumienie będzie prowadziło doogólnej koordynacji cen nakładanych przez strony.
5.3.1.3.
Porozumienia, które mogą być objęte zakre-
sem art. 81 ust. 1
146. W przypadku porozumień o komercjalizacji, które nie
dotyczą wspólnej sprzedaży, występowały będą dwazasadnicze problemy. Po pierwsze, wspólna komercjali-zacja stwarza wyraźną możliwość wymiany wrażliwychinformacji handlowych dotyczących zwłaszcza strategiimarketingowej i polityki cenowej. Po drugie, w zależno-ściodstrukturykosztowejkomercjalizacji,znacznaczęść44
PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej 08/t. 2
kosztów końcowych stron może okazać się wspólna. W
rezultacie rzeczywisty zakres konkurencji cenowej naostatnim poziomie sprzedaży może być ograniczony.Porozumienia o wspólnej komercjalizacji mogą zatembyć objęte zakresem art. 81 ust. 1, jeśli albo umożliwiająone wymianę wrażliwych informacji handlowych, albowywierają wpływ na znaczną część kosztów końcowychstron.
147. Szczególnym problemem związanym z porozumieniami
dystrybucyjnymi między konkurentami, którzy sąaktywni na różnych rynkach geograficznych jest to, iżmogą one prowadzić do podziału rynku lub stać sięnarzędziem takiego podziału. W przypadku porozumieńwzajemnych mających na celu dystrybucję produktówstron, strony porozumienia dokonują podziału rynkówlub klientów oraz eliminują konkurencję między sobą.Kluczowym pytaniem w ocenie tego rodzaju porozumie-nia jest czy przedmiotowe porozumienie jest obiektyw-niekonieczne,byjednastronamogławejśćnarynekdru-giej strony. Jeśli jest konieczne, dane porozumienie niestwarza w dziedzinie konkurencji problemów o charak-terze horyzontalnym. Porozumienie dystrybucyjne możejednak być objęte zakresem art. 81 ust. 1, jeśli zawieraograniczenia wertykalne, na przykład ograniczeniepasywnej sprzedaży czy utrzymanie cen odsprzedaży.Jeśli dane porozumienie nie jest obiektywnie konieczne,bystronymogływzajemniewejśćnaswojerynki,jestonoobjęteart.81ust.1.Jeżelidaneporozumienieniemacha-rakteru wzajemnego, ryzyko podziału rynku jest mniejwyraziste. Musi być ono jednak poddane ocenie, jeśliporozumienieocharakterzeniewzajemnymstanowipod-stawę wzajemnego zrozumienia, by nie wchodzić narynki innych stron lub jest środkiem do kontrolowaniadostępu do rynku „importującego” lub konkurencji natym rynku.
5.3.2.
Siła rynkowa i struktura rynku
148. Jak wspomniano powyżej, porozumienia dotyczące usta-
lania cen zawsze będą objęte zakresem art. 81 ust. 1 bezwzględu na siłę rynkową stron. Mogą one jednak zostaćobjęte wyłączeniem na mocy art. 81 ust. 3 po spełnieniuwarunków opisanych poniżej.
149. Porozumienia o komercjalizacji między konkurentami,
które nie dotyczą ustalania cen, są objęte art. 81 ust. 1tylko wtedy, gdy strony porozumienia dysponują pewnąsiłą rynkową. W większości przypadków istnienie siłyrynkowej jest mało prawdopodobne, jeśli łączny udziałstron porozumienia w rynku wynosi mniej niż 15 %. Wkażdym razie przy takim poziomie udziału w rynku ist-nieje prawdopodobieństwo, że przedmiotowe porozu-mienie spełnia warunki z art. 81 ust. 3, o których mowaponiżej.
151. Jeśli łączny udział stron w rynku jest większy niż 15 %,
należy ocenić prawdopodobny wpływ porozumienia owspólnej komercjalizacji na rynek. Pod tym względemistotnym czynnikiem jest koncentracja rynku i udziaływrynku.Imbardziejskoncentrowanyrynek,tymbardziejużyteczne są informacje o cenach lub strategiimarketingowejpozwalającezmniejszyćniepewnośćitymwiększy jest bodziec zachęcający strony do wymianytakich informacji (
46).
5.4.Ocena w świetle art. 81 ust. 3
5.4.1.Korzyści ekonomiczne
151. Efektywność, którą należy uwzględnić decydując o tym,
czy porozumienie o wspólnej komercjalizacji możezostaćobjętewyłączeniem,będziezależałaodcharakterudanejdziałalności.Zasadniczoustalaniecenniemożebyćuzasadnione, chyba że jest ono konieczne do integracjiinnych funkcji związanych z obrotem, a integracja tabędzie generowała znaczną efektywność. Wielkość gene-rowanej efektywności zależy między innymi od znacze-nia wspólnej działalności związanej z obrotem wobecogólnej struktury kosztów przedmiotowego produktu.Jest zatem bardziej prawdopodobne, że wspólna dystry-bucja wygeneruje znaczącą efektywność w przypadkuproducentówszerokodystrybuowanychproduktówkon-sumpcyjnych, aniżeli w przypadku producentów artyku-łów przemysłowych, które są kupowane jedynie przezograniczoną liczbę użytkowników.
152. Ponadto zgłaszana efektywność nie może przybierać
formy oszczędności będących jedynie wynikiem elimina-cjikosztów,któresąnieodłącznieczęściąkonkurencji,alemuszą wynikać z integracji czynności gospodarczych.Zmniejszenie kosztów transportu, które jest wyłączniewynikiem podziału klientów, i któremu nie towarzyszyjakakolwiek integracja systemu logistycznego nie możezatem zostać uznane za efektywność, która stwarzałabymożliwość objęcia danego porozumienia wyłączeniem.
153. Zgłaszane korzyści płynące z efektywności muszą zostać
wykazane.Podtymwzględemważnymelementembyłbydokonanieprzezobiestronywkładuwformieznacznegokapitału, technologii lub innych aktywów. Akceptowanemogą być również oszczędności kosztów wynikające zograniczeniadublowaniazasobówizaplecza.Jeśli,zdru-giej strony, wspólna komercjalizacja jest niczym więcejniż tylko agencją sprzedaży bez jakichkolwiek inwestycjiistnieje prawdopodobieństwo, że jest ona ukrytym karte-lemijakotakaniemożespełnićwarunkówart.81ust.3.
5.4.2.
Niezbędność
154. Porozumienie o komercjalizacji nie może zostać objęte
wyłączeniem, jeśli nakłada ograniczenia, które nie są nie-zbędnedoosiągnięciawspomnianychwyżejkorzyści.Jakwskazano powyżej, zagadnienie niezbędności jest szcze-gólnie ważne w przypadku porozumień dotyczącychustalania cen lub podziału rynków.08/t. 2
PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej 45
5.4.3.Nieeliminowanie konkurencji
155. Objęciewyłączeniemniebędziemożliwe,jeślistronyzys-
kująmożliwośćwyeliminowaniakonkurencjiwodniesie-
niu do znaczącej części przedmiotowych produktów.Dokonując takiej oceny za punkt wyjścia można przyjąćłącznyudziałstronwrynku.Następnienależyocenić,czyte udziały w rynku są przejawem pozycji dominującej, atakże czy istnieją jakiekolwiek czynniki łagodzące, takiejak możliwość wejścia na rynek. Jeśli w konsekwencjizawarcia porozumienia o komercjalizacji przedsiębior-stwo jest lub staje się dominujące, porozumienie takie,wywołujące skutki antykonkurencyjne w rozumieniuart. 81 nie może z zasady zostać objęte wyłączeniem.
5.5.
Przykłady
156.Przykład 1
Sytuacja: 5 małych producentów środków spożywczych, z
których każdy posiada 2-procentowy udział w całym rynku
artykułówżywnościowych,zgadzasiępołączyćswojezaple-cze dystrybucyjne, dokonywać obrotu pod wspólną markąoraz sprzedawać swoje produkty po jednakowej cenie.Pociąga to za sobą znaczne inwestycje w magazynowanie,transport, reklamę, marketing i dział sprzedaży. Porozumie-nieistotniezmniejszaichbazękosztową,stanowiącązwykle50%żądanejprzeznichcenysprzedaży,atakżepozwalaimoferować szybszy i bardziej efektywny system dystrybucji.Klientami producentów środków spożywczych są duże siecisklepów detalicznych.
Na rynku dominują trzy duże wielonarodowe grupy produ-
centów środków spożywczych, a udział każdej z nichw rynku wynosi 20 %. Pozostała część rynku złożona jest zmałych, niezależnych producentów. Asortymenty produk-tów stron tegoż porozumienia pokrywają się w niektórychistotnychobszarach,alenażadnymrynkuasortymentowymich łączny udział w rynku nie przekracza 15 %.
Analiza:
Porozumienie to obejmuje ustalanie cen i w
związkuztymjestobjętezakresemart.81ust.1,nawetjeśliniemożnauznać,iżstronyporozumieniaposiadająsiłęryn-kową. Jednak integracja wprowadzania na rynek i dystrybu-cji wydaje się prowadzić do znacznej efektywności, któraprzynosi klientom korzyści zarówno w postaci lepszychusług, jak i niższych kosztów. Powstaje zatem pytanie, czyporozumienie może zostać objęte wyłączeniem na mocyart.81ust.3.Abyodpowiedziećnatopytanienależystwier-dzić, czy ustalanie cen jest niezbędne do integracji innychfunkcjiwprowadzanianarynekorazdoosiągnięciakorzyściekonomicznych. W takim przypadku ustalanie cen możezostać uznane za niezbędne, gdyż klienci – duże sieci skle-pów detalicznych – nie chcą zajmować się mnogością cen.Jest ono również niezbędne, gdyż cel – wspólna marka –możezostaćwiarygodnieosiągniętytylkowtedy,gdywszyst-kieaspektyobrotu,wtymcena,podlegająnormalizacji.Jakoże strony nie mają siły rynkowej, a porozumienie generujeznaczną efektywność, jest ono zgodne z art. 81.157.Przykład 2
Sytuacja: 2producentówłożyskkulkowych,zktórychkażdy
posiada 5-procentowy udział w rynku zawiązuje wspólneprzedsiębiorstwo( jointventure )wdziedziniesprzedaży,które
dokonywało obrotu produktami, określało ceny i przydzie-lało zamówienia do spółek dominujących. Zachowują oniprawodosprzedażypozatąstrukturą.Dostawydoklientównadalbędąrealizowanebezpośredniozfabrykspółek-matek.Dwaj producenci twierdzą, że doprowadzi to do uzyskaniaefektywności, gdyż wspólny dział sprzedaży może demon-strować produkty stron w tym samym czasie temu samemuklientowi, eliminując dzięki temu niepotrzebne dublowaniewysiłków w obszarze sprzedaży. Ponadto wspólne przedsię-biorstwo ( joint venture ) przydzielałaby, kiedy tylko byłoby to
możliwe, zamówienia możliwie najbliższemu zakładowiprodukcyjnemu, obniżając w ten sposób koszty transportu.
Analiza:
Porozumienie obejmuje ustalanie cen i w związku
z tym jest objęte zakresem art. 81 ust. 1, nawet jeśli niemożna uznać, iż strony porozumienia posiadają siłę ryn-kową. Nie może ono jednak zostać objęte wyłączeniem namocy art. 81 ust. 3, gdyż zgłaszana efektywność jest jedynieobniżeniem kosztów wynikającym z wyeliminowania kon-kurencji między stronami.
158.Przykład 3
Sytuacja: 2 producentów napojów bezalkoholowych jest
aktywnychw2sąsiednichPaństwachCzłonkowskich.Udział
każdegoznichwrynkuwewnętrznymwynosi20%.Uzgod-nili oni wzajemną dystrybucję swoich produktów na swoichodpowiednich rynkach geograficznych.
Obydwarynkisązdominowaneprzezdużego,wielonarodo-
wegoproducentanapojówbezalkoholowych,któregoudziałw każdym z rynków wynosi 50 %.
Analiza:
Porozumienie to jest objęte zakresem art. 81 ust. 1
jeśli można przyjąć, że strony są potencjalnymi konkurenta-mi. Odpowiedź na to pytanie wymagałaby zatem analizybarierwejścianaodpowiednierynkigeograficzne.Jeślijednastrona mogłaby samodzielnie wejść na rynek drugiej strony,wówczas ich porozumienie eliminuje konkurencję międzynimi. Niemniej nawet jeśli udziały stron w rynku wskazują,że strony mogłyby mieć pewną siłę rynkową, analiza struk-tury rynku wskazuje, że w tym przypadku jest inaczej.Ponadto porozumienie o dystrybucji wzajemnej przynosikorzyści konsumentom, gdyż zwiększa wybór dostępny nakażdym rynku geograficznym. Porozumienie to zostałobyzatem objęte wyłączeniem, nawet jeśli zostałoby uznanezaograniczające konkurencję.46 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej 08/t. 2
6.POROZUMIENIA DOTYCZĄCE NORM
6.1.Definicja
159. Głównym celem porozumień normalizacyjnych jest defi-
niowanie wymogów technicznych lub jakościowych,
które obecne lub przyszłe produkty, procesy lub metodyprodukcji mogą spełniać (
47). Porozumienia normaliza-
cyjne mogą dotyczyć różnych kwestii, takich jak norma-lizacja różnych klas lub rozmiarów danego produktu lubspecyfikacje techniczne na rynkach, na których istotnajest zgodność i interoperacyjność z innymi produktamii systemami. Warunki uzyskania danego znaku jakościlubzatwierdzeniaprzezorganregulacyjnymogąrównieżbyć uznawane za normę.
160. Niniejsze wytyczne nie dotyczą norm związanych ze
świadczeniem usług w ramach wykonywania zawodu,takich jak zasady wykonywania wolnych zawodów.
6.2.
Rynki właściwe
161. Porozumienianormalizacyjnewywierająskutkinatrzech
potencjalnychrynkach,którebędądefiniowanezgodniezobwieszczeniem Komisji w sprawie definicji rynku. Popierwsze, rynek lub rynki asortymentowe, któregonorma(-y) dotyczy(-ą). Jeśli chodzi o definicję rynku,normydlazupełnienowychproduktówmogąprowadzićdo podniesienia kwestii podobnych do tych, jakie poja-wiająsięwprzypadkuporozumieńobadaniachirozwoju(zob. ust. 2.2). Po drugie, rynek usług w przypadku usta-nawianianorm,jeśliistniejąróżneorganylubporozumie-niaustanawiającenormy.Potrzecie,wstosownychprzy-padkach, odrębny rynek dla testowania i certyfikacji.
6.3.Ocena w świetle art. 81 ust. 1
162. Porozumienia mające na celu ustanowienie norm (48)
mogą być zawierane albo między prywatnymi przedsię-biorstwami, albo pod egidą organów publicznych luborganów, którym powierzono wykonywanie usług oogólnym znaczeniu gospodarczym, takich jak organynormalizacyjne uznane na mocy dyrektywy98/34/WE (
49). Zaangażowanie takich organów podlega
zobowiązaniomPaństwCzłonkowskichwodniesieniudozachowania niezakłóconej konkurencji we Wspólnocie.
6.3.1.
Charakter porozumienia
6.3.1.1.Porozumienia nieobjęte zakresem art. 81
ust. 1
163. Jeśli udział w ustanawianiu norm jest nieskrępowany
i przejrzysty, zdefiniowane powyżej porozumienianormalizacyjne, które nie nakładają żadnego obowiązkuprzestrzegania danej normy, lub które są częściami szer-szego porozumienia mającego na celu zapewnieniekompatybilności produktów, nie ograniczają konkuren-cji. Zwykle dotyczy to norm przyjętych przez uznaneorgany normalizacyjne w oparciu o niedyskryminacyjne,otwarte i przejrzyste procedury.
164. Niewystępujeżadneznacząceograniczeniewprzypadku
tych norm, które mają niewielki zasięg na rynku właści-wym, dopóki utrzymuje się taka sytuacja. Nie stwierdzasię również żadnego znaczącego ograniczenia w porozu-mieniach, które skupiają MSP w celu normalizacji formdostępu do przetargów zbiorowych lub ich warunków,ani w porozumieniach, które normalizują takie aspekty,jak charakterystyka, formy i sprawozdania w przypadkuproduktów o mniejszym znaczeniu, które wywierają nie-istotny wpływ na główne czynniki oddziaływujące nakonkurencję na rynkach właściwych.
6.3.1.2.
Porozumienia prawie zawsze objęte zakresem
art. 81 ust. 1
165. Porozumienia, które wykorzystują normę jako jeden ze
środków szerszego porozumienia ograniczającego kon-kurencję, nakierowanego na wykluczenie rzeczywistychlub potencjalnych konkurentów, będzie niemal zawszepodlegało pod art. 81 ust. 1. Na przykład w tej kategoriiznalazłoby się porozumienie, na mocy którego krajowestowarzyszenieproducentówustanawianormęiwywierapresję na strony trzecie, by nie wprowadzały do obrotuproduktów, które nie są zgodne z normą.
6.3.1.3.
Porozumienia, które mogą być objęte zakre-
sem art. 81 ust. 1
166. Porozumienianormalizacyjnemogąpodlegaćpodart.81
ust. 1 w takim zakresie, w jakim przyznają stronomwspólną kontrolę nad produkcją i/lub innowacją, ograni-czając w ten sposób ich zdolność do konkurowaniaw odniesieniu do cech produktu i wywierając wpływ nastrony trzecie, na przykład dostawców lub nabywcówznormalizowanych produktów. W ocenie każdego poro-zumienia należy z jednej strony uwzględnić charakternormyorazjejprawdopodobnyskuteknadanerynki,azdrugiej strony, zakres potencjalnych ograniczeń, którewykraczająpozagłównycelnormalizacji,zgodniezdefi-nicją powyżej.
167. Występowanie ograniczenia konkurencji w porozumie-
niachnormalizacyjnychzależyodzakresu,wjakimstronyzachowują swobodę opracowywania alternatywnychnorm lub produktów, które nie są zgodne z uzgodnionąnormą. Porozumienia standaryzacyjne mogą ograniczaćkonkurencję, jeśli uniemożliwiają stronom albo opraco-wywaniealternatywnychnorm,albokomercjalizacjępro-duktów, które nie są zgodne z daną normą. Porozumie-nia, które powierzają niektórym organom wyłączneprawo do sprawdzania zgodności z daną normą wykra-czają poza główny cel definiowania normy i mogą rów-nież ograniczać konkurencję. Porozumienia, które nakła-dająograniczenianaoznakowaniezgodnościznormami,jeśliniezostałyoneprzewidzianeprzezprzepisyprawne,mogą również ograniczać konkurencję.08/t. 2
PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej 47
6.3.2.Siła rynkowa i struktury rynków
168. Wysokie udziały stron w rynku lub rynkach, na które
porozumienie wywiera wpływ, nie zawsze muszą stano-
wić problem w przypadku porozumień normalizacyj-nych. Ich skuteczność jest często proporcjonalna doudziałuprzemysłuzaangażowanegowustanowieniei/lubstosowaniedanejnormy.Zdrugiejstronynormy,doktó-rych nie mają dostępu strony trzecie, mogą dyskrymino-waćlubpowstrzymywaćodwejścianarynekstronytrze-cie lub segmenty rynku stosownie do ich geograficznegozasięgu stosowania. Zatem ustalenie, czy dane porozu-mienie ogranicza konkurencję będzie koncentrowało się,koniecznie w każdym przypadku z osobna, na stopniu,w jakim takie bariery wejścia mogą zostać pokonane.
6.4.
Ocena w świetle art. 81 ust. 3
6.4.1.Korzyści ekonomiczne
169. Komisja zwykle wykazuje pozytywne podejście do poro-
zumień, które promują wzajemne przenikanie się aspek-tówgospodarczychnawspólnymrynkulubzachęcajądorozwoju nowych rynków i poprawy warunków dostaw.Abyurzeczywistnićtekorzyściekonomiczne,informacjekonieczne do stosowania danej normy muszą byćdostępne dla podmiotów zamierzających wejść na rynek,a znaczna część przemysłu musi być zaangażowanawustanawianiedanejnormywprzejrzystysposób.Zada-niem stron jest wykazanie, że wszelkie ograniczeniawustanawianiu,stosowaniulubdostępiedodanejnormygenerują korzyści gospodarcze.
170. Aby czerpać korzyści techniczne i ekonomiczne, normy
nie powinny ograniczać innowacji. Będzie to zależałoprzede wszystkim od długości cyklu życia odnośnychproduktów w powiązaniu z fazą rozwoju rynku (szybkorozwijającysię,rozwijającysię,wzastojuitd……).Skutkiwywierane na innowacyjność muszą być analizowanew każdym przypadku z osobna. Możliwe, że strony będąmusiały przedstawić materiały dowodowe świadczące otym,żezbiorowanormalizacjazwiększaefektywnośćdlakonsumenta w sytuacji, gdy nowa norma może spowo-dować nadmiernie szybkie starzenie się istniejących pro-duktów, nie przynosząc jednocześnie obiektywnych,dodatkowych korzyści.
6.4.2.
Niezbędność
171. Przez wzgląd na swój charakter normy nie będą obejmo-
wały wszystkich możliwych specyfikacji lub technologii.W niektórych przypadkach, z uwagi na korzyść dla kon-sumentówlubcałejgospodarki,koniecznebyłobydyspo-nowanie tylko jednym rozwiązaniem technologicznym.Niemniej norma ta musi być ustanowiona w sposóbniedyskryminacyjny. Idealnie byłoby, gdyby normy byłyneutralnewodniesieniudotechnologii.Wkażdymprzy-padku należy uzasadnić, dlaczego wybrana została ta, anie inna norma.
172. Wszyscykonkurencinarynkulubrynkach,naktóredana
normawywierawpływ,powinnimiećmożliwośćudziałuw dyskusji. Dlatego uczestnictwo w ustanawianiu norm-powinno być otwarte dla wszystkich, chyba że stronywykażą istotną nieefektywność takiego uczestnictwa lubprzewidzianesąuznaneproceduryzbiorowejreprezenta-cji interesów, podobnie jak ma to miejsce w formalnychorganach normalizacyjnych.
173. Codozasadypowinnoistniećwyraźnerozróżnieniemię-
dzy ustanawianiem normy oraz, w stosownych przypad-kach, powiązanymi pracami badawczo-rozwojowymi, ahandlowym wykorzystaniem tejże normy. Porozumienianormalizacyjne nie powinny obejmować więcej, niż jesttokoniecznedozapewnieniarealizacjiswoichcelów,nie-zależnie od tego, czy chodzi o techniczną kompatybil-ność, czy pewien poziom jakości. Na przykład, bardzowyraźnie powinno zostać wykazane, dlaczego do poja-wienia się korzyści ekonomicznych niezbędne jest, abyporozumienie mające na celu upowszechnianie normyw przemyśle, w którym tylko jeden konkurent oferujealternatywę,zobowiązywałostronyporozumieniadoboj-kotowania tejże alternatywy.
6.4.3.
Nieeliminowanie konkurencji
174. Oczywistejest,żenastąpitakachwila,wktórejspecyfika-
cja prywatnej normy opracowanej przez grupę przedsię-biorstw, zajmujących kolektywną pozycję dominującą,prawdopodobnie doprowadzi do utworzenia de facto
normy przemysłowej. Wówczas głównym problemembędzie zapewnienie, że normy te są możliwie najbardziejotwarte oraz stosowane w jasny i niedyskryminacyjnysposób. Aby uniknąć wyeliminowania konkurencji narynku(-ach) właściwym, dostęp do normy należy zagwa-rantować stronom trzecim na sprawiedliwych, rozsąd-nych i niedyskryminacyjnych warunkach.
175. W zakresie, w jakim prywatne organizacje lub grupy
przedsiębiorstw ustanawiają normę lub ich własna tech-nologiastajesię defactonormą,konkurencjabędzieelimi-
nowana, jeśli osobom trzecim uniemożliwi się dostęp dotej normy.
6.5.
Przykłady
176.Przykład 1
Sytuacja: NormaEN60603–7:1993definiujewarunkipod-
łączenia odbiorników telewizyjnych do akcesoriów przeka-
zujących wizję, takich jak magnetowidy czy gry telewizyjne.Chociaż norma ta nie jest prawnie wiążąca, w praktyce pro-ducenci zarówno odbiorników, jak i gier telewizyjnych sto-sują tę normę, gdyż tego wymaga rynek.
Analiza:
Artykuł81ust.1niejestnaruszony.Normazostała
przyjęta przez uznane organy normalizacyjne na szczeblukrajowym, europejskim i międzynarodowym za pomocąotwartych i przejrzystych procedur oraz opiera się na krajo-wymkonsensusieodzwierciedlającymstanowiskoproducen-tówikonsumentów.Wszystkimproducentomwolnostoso-wać tę normę.48 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej 08/t. 2
177.Przykład 2
Sytuacja: Kilkuproducentówkasetwideopostanawiarazem
opracować normę lub znak jakości, które wskazywałyby, że
dana kaseta wideo spełnia pewne minimalne wymogi tech-niczne. Producenci mogą swobodnie produkować kasetywideo, które nie są zgodne z normą, a sama norma jest bezograniczeń udostępniana innym producentom.
Analiza:
Pod warunkiem że porozumienie to nie ogranicza
winnysposóbkonkurencji,art.81ust.1pozostajenienaru-szony, gdyż uczestnictwo w ustanawianiu normy jestnieograniczoneiprzejrzyste,aporozumienienormalizacyjnenie nakłada obowiązku zachowania zgodności z normą.Jeżeli strony uzgodniłyby, iż będą produkować tylko kasetywideo, które są zgodne z nową normą, porozumienie ogra-niczałoby rozwój techniczny i uniemożliwiałoby stronomsprzedaż odmiennych produktów, co stanowiłoby narusze-nie art. 81 ust. 1.
178.Przykład 3
Sytuacja: Grupa konkurentów aktywnych na różnych ryn-
kach, które są od siebie wzajemnie zależne z uwagi nakoniecznośćzachowaniakompatybilnościproduktów,iktó-rzy posiadają ponad 80 % rynku właściwego, postanawia, iżbędą oni wspólnie opracowywać nową normę, która zosta-niewprowadzonajakokonkurencyjnawstosunkudopozo-stałych norm obecnych już na rynku i powszechnie stoso-wanych przez ich konkurentów. Różne produktydostosowanedonowejnormyniebędązgodnezdotychcza-sowymi normami. Ponieważ konieczne jest dokonanie zna-czących inwestycji w celu przekierowania i utrzymania pro-dukcji według nowej normy, strony uzgadniają, żezarezerwują pewną część sprzedaży dla produktów zgod-nych z nową normą, ażeby wytworzyć „masę krytyczną” narynku. Zgadzają się oni również na ograniczenie wielkościswojejindywidualnejprodukcjiproduktówniezgodnychztąnormą do poziomu osiągniętego w ubiegłym roku.
Analiza:
Porozumienie to, z uwagi na siłę rynkową stron
i ograniczenie produkcji, jest objęte zakresem art. 81 ust. 1i prawdopodobnie nie spełni warunków ust. 3, chyba żezapewniony zostałby dostęp do informacji technicznych nazasadzieniedyskryminacjiinarozsądnychwarunkachpozo-stałym dostawcom, których zamiarem jest konkurowanie.
7.POROZUMIENIA DOTYCZĄCE OCHRONY ŚRO-
DOWISKA
7.1.Definicja
179. Porozumienia dotyczące ochrony środowiska (50)s ą
takimi porozumieniami, na mocy których strony zobo-
wiązują się doprowadzić do ograniczenia zanieczyszcze-nia,zgodniezprawemoochronieśrodowiskalubcelamipolityki ochrony środowiska, zwłaszcza z celami wymie-nionymiwart.174Traktatu.Dlategouzgodnionycellubśrodki muszą być bezpośrednio związane ze zmniejsze-niem ilości danej substancji zanieczyszczającej lub pew-nego rodzaju odpadów wskazanych jako takie w odno-śnych uregulowaniach (
51). Wykluczone są zatem
porozumienia, które prowadzą do zmniejszenia zanie-czyszczeniabędącegoproduktemubocznyminnychdzia-łań.
180. Porozumienia dotyczące ochrony środowiska mogą
zawierać normy regulujące oddziaływanie produktów(nakładów lub wyników) lub procesów produkcji na śro-dowisko (
52). Do pozostałych, potencjalnych kategorii
mogą należeć porozumienia na tym samym poziomieobrotu, na mocy których strony zobowiązują się dowspólnego osiągnięcia celu z zakresu ochrony środowi-ska, na przykład recyklingu niektórych materiałów,zmniejszeniaemisjizanieczyszczeńlubpoprawyefektyw-ności energetycznej.
181. W wielu Państwach Członkowskich wdrażane są kom-
pleksoweprogramynakierowanenacałyprzemysłwceluprzestrzegania zobowiązań z zakresu ochrony środowi-ska w odniesieniu do zasady, zgodnie z którą produktypowracają do producenta w końcowym etapie swojegoistnienia (ang. take-back) lub recyklingu. Takie programy
zwykleskładająsięzezbioruprzepisówohoryzontalnymlub wertykalnym charakterze. Dopóki porozumienia tezawierają ograniczenia wertykalne, nie podlegają podniniejsze wytyczne.
7.2.
Rynki właściwe
182. Należy ocenić skutki wywierane na rynki, których doty-
czy dane porozumienie, i które będą definiowane zgod-niezobwieszczeniemKomisjiwsprawiesposobuwyzna-czania rynku właściwego dla potrzeb wspólnotowegoprawakonkurencji.Kiedysamasubstancjazanieczyszcza-jąca nie jest produktem, rynek właściwy obejmuje rynektego produktu, do którego wprowadzana jest substancjazanieczyszczająca. Natomiast w przypadku porozumieńdotyczącychzbierania/recyklinguodpadów,opróczskut-ków wywieranych przez te porozumienia na rynek lubrynki, na których strony są aktywne jako producenci lubdystrybutorzy, ocenie należy poddać również skutkiwywierane na rynek usług zbierania odpadów potencjal-nie obejmujący przedmiotowy towar.
7.3.Ocena w świetle art. 81 ust. 1
183. Do zawarcia niektórych porozumień dotyczących
ochrony środowiska władze państwa mogą zachęcać lubobligować w ramach wykorzystywania swoich preroga-tyw publicznych. Niniejsze wytyczne nie dają odpowie-dzinapytanie,czytakainterwencjazestronypaństwajestzgodnazezobowiązaniamiPaństwCzłonkowskichwyni-kającymi z Traktatu. Dotyczą one jedynie oceny, jakamusizostaćprzeprowadzonawodniesieniudozgodnościdanego porozumienia z art. 81.
7.3.1.
Charakter porozumienia
7.3.1.1.Porozumienia nieobjęte zakresem art. 81
ust. 1
184. Niektóre porozumienia dotyczące ochrony środowiska
najprawdopodobniejniebędąobjętezakresemwyznaczo-nym zakazem z art. 81 ust. 1, niezależnie od zagregowa-nego udziału stron w rynku.08/t. 2
PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej 49
185. Taka sytuacja może powstać, jeśli na strony nie jest nało-
żoneżadneściśleokreślone,indywidualnezobowiązanie,
lub jeśli są one luźno zobowiązane do przyczyniania siędo osiągnięcia celu z zakresu ochrony środowiska doty-czącego całego sektora. W drugim z przypadków, ocenabędzie koncentrowała się na swobodnym uznaniu pozo-stawionym stronom co do wyboru środków, które sątechnicznie i ekonomicznie dostępne w celu osiągnięciauzgodnionego celu środowiskowego. Im bardziej zróżni-cowane są takie środki, tym mniej znaczące są poten-cjalne skutki ograniczające konkurencję.
186.
Podobnie zakresem art. 81 ust. 1 nie są objęte porozu-
mieniaokreślająceoddziaływanienaśrodowiskoproduk-tów lub procesów, które nie wpływają w znaczącymstopniu na różnorodność produktów i produkcji narynkuwłaściwym,lubktórychznaczeniejestmarginalne,jeśli chodzi o wpływ na decyzje o zakupie. Jeśli niektórekategorie produktu są zakazywane lub stopniowo wyco-fywane z rynku, nie można uznawać ograniczeń za zna-czące,oileudziałtakichproduktówwewłaściwymrynkugeograficznym lub, w przypadku rynków obejmującychcałyobszarWspólnoty,wewszystkichPaństwachCzłon-kowskich jest niewielki.
187. Wreszcie porozumienia, które prowadzą do powstania
prawdziwego rynku, na przykład porozumienia doty-czące recyklingu, zwykle nie będą ograniczały konkuren-cji, jeśli i dopóki strony nie byłyby w stanie prowadzićtakiej działalności osobno, podczas gdy inne alternatywyi/lub konkurenci nie istnieją.
7.3.1.2.
Porozumienia prawie zawsze objęte zakresem
art. 81 ust. 1
188. Porozumienia dotyczące ochrony środowiska podlegają
pod art. 81 ust. 1 przez wzgląd na swój charakter, jeśliwspółpracaniedotyczywrzeczywistościcelówśrodowi-skowych,alesłużyjakonarzędzieangażowaniasięwdzia-łalność ukrytego kartelu, tj. zakazane ustalanie cen, ogra-niczanieprodukcjilubpodziałrynku,lubjeśliwspółpracajest wykorzystywana jako środek wśród innych częściszerszego porozumienia ograniczającego konkurencję,którego celem jest wykluczenie rzeczywistych lub poten-cjalnych konkurentów.
7.3.1.3.
Porozumienia, które mogą być objęte zakre-
sem art. 81 ust. 1
189. Porozumieniadotycząceochronyśrodowiskaobejmujące
większą część danej branży na szczeblu krajowym lubwspólnotowym będą prawdopodobnie podlegały podart.81ust.1,jeśliznaczącoograniczajązdolnośćstrondoopracowywania cech swoich produktów lub sposobu,w jaki je wytwarzają, pozwalając w ten sposób stronomnawzajemnewywieraniewpływunaprodukcjęlubsprze-daż drugiej strony. Oprócz ograniczeń między stronami,porozumieniedotycząceochronyśrodowiskamożerów-nieżzmniejszyćlubznaczącowpłynąćnaprodukcjęstrontrzecich będących albo dostawcami, albo nabywcami.190. Na przykład, porozumienia dotyczące ochrony środowi-
ska, które mogą stopniowo wycofywać lub znaczącowpływać na istotną część sprzedaży stron w odniesieniudo ich produktów lub procesów produkcyjnych, mogąbyć objęte zakresem art. 81 ust. 1, gdy strony posiadająznaczną część rynku. To samo dotyczy porozumień, namocy których strony rozdzielają indywidualne kwotyzanieczyszczeń.
191. Podobnie porozumienia, na mocy których strony posia-
dające znaczne udziały w znaczącej części wspólnegorynku wyznaczają przedsiębiorstwo na wyłącznego usłu-godawcę świadczącego usługi zbierania i/lub recyklinguodpadówwodniesieniudoichproduktów,mogąrównieżw znaczącym stopniu ograniczać konkurencję, jeśli ist-nieją inni rzeczywiści lub potencjalnie realistycznidostawcy takich usług.
7.4.Ocena w świetle art. 81 ust. 3
7.4.1.Korzyści ekonomiczne
192. Komisja zwykle zajmuje pozytywne stanowisko wobec
wykorzystywania porozumień dotyczących ochrony śro-dowiska jako instrumentu prowadzenia polityki w celuosiągnięciacelówprzewidzianychwart .2i174Traktatu
oraz we wspólnotowych planach działania na rzeczochrony środowiska (
53), jeśli takie porozumienia są
zgodne z zasadami konkurencji (54).
193. Porozumieniadotycząceochronyśrodowiska,którepod-
legają pod art. 81 ust. 1, mogą prowadzić do uzyskaniakorzyściekonomicznych,które–albonapoziomieindy-widualnym, albo na zagregowanym poziomie konsu-menckim – przeważają negatywne skutki wywierane nakonkurencję. Aby spełnić ten warunek, muszą istniećkorzyści netto w kategoriach zmniejszonej presji na śro-dowiskobędącejwynikiemporozumienia,wporównaniudo sytuacji podstawowej, kiedy nie są podejmowaneżadnedziałania.Innymisłowy,oczekiwanekorzyścieko-nomiczne muszą być większe niż koszty (
55).
194. Takie koszty obejmują skutki zmniejszonej konkurencji
wraz z kosztami uzyskania zgodności ponoszonymiprzez podmioty gospodarcze i/lub skutkami wywiera-nymi na strony trzecie. Korzyści mogą być ocenianewdwóchetapach.Wsytuacji,gdykonsumenciindywidu-alnie mają dodatnią stopę zwrotu z porozumienia przyrozsądnych okresach zwrotu kapitału, nie ma potrzebyobiektywnie ustalać zagregowanych korzyści w odniesie-niu do ochrony środowiska. W innej sytuacji koniecznemoże okazać się dokonanie oceny, czy przy rozsądnychzałożeniach prawdopodobne jest uzyskanie korzyścinetto przez ogół konsumentów.
7.4.2.
Niezbędność
195. Im bardziej obiektywnie wykazywana jest efektywność
ekonomicznaporozumieniadotyczącegoochronyśrodo-wiska, tym wyraźniej każde postanowienie może byćuznawanezaniezbędnedoosiągnięciaceluzwiązanegozochronąśrodowiskawswoimkontekściegospodarczym.50
PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej 08/t. 2
196. Obiektywna ocena postanowień, które mogłyby prima
faciezostać uznane za nie będące niezbędnymi, musi
zostać poparta analizą efektywności kosztowej wyka-
zującą, że przy rozsądnych założeniach alternatywnesposoby uzyskania oczekiwanych korzyści w dziedzi-nie ochrony środowiska byłyby bardziej kosztownepod względem ekonomicznym lub finansowym. Naprzykład, należy bardzo wyraźnie wykazać, że jedno-lita opłata, pobierania niezależnie od indywidualnychkosztówzbieraniaodpadów,jestniezbędnadofunkcjo-nowania systemu zbierania odpadów w całej branży.
7.4.3.
Nieeliminowanie konkurencji
197. Niezależnieodzyskówwdziedzinieochronyśrodowi-
ska i gospodarki oraz konieczności planowanychpostanowień,porozumienieniemożeeliminowaćkon-kurencji z punktu widzenia różnicowania produktówlub procesów, innowacji technologicznych lub wejściana rynek w krótkim lub, w stosownych przypadkach,średnim okresie. Na przykład, w przypadku wyłącz-nych praw do zbierania odpadów przyznanych pod-miotowizbierającemu/recyklingującemuodpady,któryma potencjalnych konkurentów, czas trwania takichpraw powinien uwzględniać możliwe pojawienie sięalternatywy dla tegoż podmiotu.
7.5.Przykłady
198.Przykład
Sytuacja: Prawie wszyscy wspólnotowi producenci i impor-
terzy artykułów AGD (np. pralek) uzgadniają, zachęceni
przez organ publiczny, że nie będą już więcej produkowaćiimportowaćdoWspólnotyproduktów,któreniesązgodnez niektórymi kryteriami z zakresu ochrony środowiska (np.energooszczędność). Razem strony posiadają 90 % rynkuWspólnoty. Produkty, które będą w związku z tym stop-niowo wycofywane z rynku, mają znaczny udział w całko-witejsprzedaży.Zostanąonezastąpioneproduktamibardziejprzyjaznymi dla środowiska, ale jednocześnie droższymi.Ponadtoporozumieniepośredniozmniejszaprodukcjęosóbtrzecich (np. fabryk urządzeń elektrycznych, dostawcówkomponentów stosowanych w wycofywanych produktach).
Analiza:
Porozumienie przyznaje stronom kontrolę nad
indywidualną produkcją i importem oraz dotyczy znacznejczęściichsprzedażyicałkowitejprodukcji,zmniejszającjed-nocześnie produkcję stron trzecich. Wybór konsumenta,który częściowo koncentruje się na cechach produktu zwią-zanych z wpływem na środowisko, jest zawężony, a cenyprawdopodobniewzrosną.Dlategoporozumieniejestobjętezakresemart.81ust.1.Zaangażowanieorganupublicznegojest nieistotne z punktu widzenia tej oceny.
Nowsze produkty są jednak bardziej zaawansowane tech-nicznie i zmniejszając problem ekologiczny będący pośred-nim celem (emisje zanieczyszczeń pochodzące z wytwarza-nia energii elektrycznej) nie muszą zawsze stwarzać lubzwiększać innego problemu ekologicznego (np. zużyciawody, wykorzystania detergentów). Wkład netto do ogólnejpoprawy stanu środowiska naturalnego przewyższa zwięk-szone koszty. Ponadto indywidualni nabywcy droższychproduktów również szybko odzyskają zwiększone koszty,gdyż produkty bardziej przyjazne środowisku mają niższekoszty eksploatacji. Stwierdzono, że inne rozwiązania alter-natywne do przedmiotowego porozumienia są mniej pewnei mniej efektywne kosztowo w drodze do uzyskania takichsamych korzyści netto. Pod względem ekonomicznymstrony mają dostęp do zróżnicowanych środków technicz-nych, ażeby wytwarzać produkty, które są rzeczywiściezgodne z uzgodnionymi cechami produktu związanymi zwpływem na środowisko, a konkurencja wciąż będzie miałamiejsce w przypadku pozostałych cech produktów. Wzwiązkuzpowyższym,spełnionesąwarunkiobjęciadanegoporozumienia wyłączeniem na mocy art. 81 ust. 3.08/t. 2 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej 51
(1)Dz.U. L 53 z 22.2.1985, str. 1.
(2)Dz.U. L 306 z 11.11.1997, str. 12.
(3)Dz.U. L 53 z 22.2. 1985, str. 5.
(4)Dz.U. L 304 z 5.12.2000, str. 3.
(5)Dz.U. L 304 z 5.12.2000, str. 7.
(6)Dz.U. C 75 z 29.7.1968, str. 3.
(7)Dz.U. C 43 z 16.2.1993, str. 2.
(8)Przedsiębiorstwo traktowane jest jako rzeczywisty konkurent, jeśli jes t albo aktywne na tym samym rynku właściwym, albo jeśl i – w przypadku
braku porozumienia – jest w stanie przestawić produkcję na odpowiednie pr odukty i wprowadzić je do obrotu w krótkim czasie bez ponoszenia
istotnych dodatkowych kosztów lub ryzyka w odpowiedzi na niewielki, ale s tały wzrost cen względnych (natychmiastowa substytucyjność po
stronie podaży). Takie samo rozumowanie może prowadzić do grupowania róż nych obszarów geograficznych. Jednak kiedy substytucyjność po
stroniepodażypociągałabyzasobąkoniecznośćznacznegodostosowaniai stniejącychśrodkówtrwałychorazwartościniematerialnychiprawnych,
dokonaniadodatkowychinwestycji,podjęciastrategicznychdecyzjilub doświadczeniaopóźnieńwczasie,przedsiębiorstwoniebędzietraktowan e
jako konkurent, ale jako potencjalny konkurent (zob. niżej). Zob. obwies zczenie Komisji w sprawie definicji rynku właściwego do celów
wspólnotowego prawa konkurencji (Dz.U. C 372 z 9.12.1997, str. 5, ust. 20- 23).
(9)Przedsiębiorstwo traktowane jest jako potencjalny konkurent, jeżeli is tnieją dowody na to, ż e – w przypadku braku porozumienia –
przedsiębiorstwotomógłobyprzeprowadzićiprawdopodobnieprzeprowad ziłobykoniecznedodatkoweinwestycjelubponiosłoinneniezbędne
kosztyprzekierowaniadziałalności,takabymócwejśćnarynekwłaściwyw odpowiedzinaniewielki,alestaływzrostcenwzględnych.Ocenataka
musi opierać się na realnych podstawach, bowiem jedynie teoretyczna możl iwość wejścia na rynek jest niewystarczająca (zob. obwieszczenie
Komisji w sprawie definicji rynku właściwego do celów wspólnotowego praw a konkurencji (ust. 24); zob. również trzynasty raport Komisji
wsprawiepolitykikonkurencji,punkt55,atakżedecyzjęKomisji90/410/ EWGwsprawieElopak/MetalBox-Odin(Dz.U.L209z8.8.1990,str.15).
Wejścienarynekmusiodbywaćsiędostatecznieszybko,ażebygroźbapoten cjalnegowejściaograniczałazachowanieuczestnikówrynku.Zwykle
oznaczato,żewejścienarynekmusinastąpićwkrótkimokresie.Wwytyczny chwsprawieograniczeńwertykalnych(Dz.U.C291z13.10.2000,
str. 1, ust. 26) jest mowa o okresie o długości maksymalnie 1 roku dla celów s tosowania rozporządzenia w sprawie wyłączeń grupowych
wprzypadkuograniczeńwertykalnych(zob.przypisnr11).Niemniejwindy widualnychprzypadkachmożnabraćpoduwagędłuższeokresy.Jako
miarawokreślaniudługościtakiegookresumożeposłużyćczaspotrzebnyd ziałającymjużnarynkuprzedsiębiorstwomnadostosowanieswoich
zdolności.
(10) Dz.U. L 336 z 29.12.1999, str. 21.
(11) Dz.U. C 291 z 13.10.2000, str. 1.
(12) Rozgraniczenie pomiędzy porozumieniami horyzontalnymi i wertykalnym i zostanie szerzej omówione w rozdziałach poświęconych wspólnym
zakupom (Rozdział 4) i wspólnej komercjalizacji (Rozdział 5). Zob. równi eż ust. 26 i 29 wytycznych w sprawie ograniczeń wertykalnych.
(13) Dz.U. L 395 z 30.12.1989, str. 1. Wersja poprawiona:
Dz.U. L 257 z 21.9.1990, str. 13.
(14) Dz.U. L 180 z 9. 7.1997, str. 1.
(15) Rozporządzenie Rady 26/62 (Dz.U. 30)
Rozporządzenie Rady (EWG) nr 1017/68 (Dz.U. L 175 z 23.7.1968, str. 1 (tran sport kolejowy, drogowy i żegluga śródlądowa);
Rozporządzenie Rady (EWG) nr 4056/86 (Dz.U. L 378 z 31.12.1986, str. 4(tra nsport morski);
Rozporządzenie Rady (EWG) nr 3975/87 (Dz.U. L 374 z 31.12.1987, str. 1(tra nsport lotniczy);
Rozporządzenie Rady (EWG) nr 3976/87 (Dz.U. L 374 z 31.12.1987, str. 9) (tr ansport lotniczy);
Rozporządzenie Komisji (EWG) nr 1617/93 ( Dz.U. L 155 z 26. 6.1993, str. 18
(wyłączenie grupowe w zakresie wspólnego planowania i koordynacji rozkł adów, wspólnych przedsięwzięć i konsultacji w sprawie taryf
pasażerskich i towarowych w regularnych usługach lotniczych oraz przydz iału czasu na strat lub lądowanie);
Rozporządzenie Rady (EWG) nr 479/92 (Dz.U. L 55 z 29.2.1992, str. 3) (kompa nie liniowe);
Rozporządzenie Komisji (WE) nr 870/95 (Dz.U. L 89 z 21.4.1995, str. 7
(wyłączenie grupowe obejmujące niektóre porozumienia między towarzyst wami żeglugi liniowej);
Rozporządzenie Rady (EWG) nr 1534/91 (Dz.U. L 143 z 7.6.1991, str . 1 ) (sektor ubezpieczeniowy);
Rozporządzenie Komisji (EWG) nr 3932/92
Dz.U. L 398 z 31.12.1992, str. 7) (wyłączenie grupowe)
(16) Zob. Obwieszczenie w sprawie porozumień o niewielkim znaczeniu (Dz.U. C 372 z 9.12.1997, str. 13).
(17) Przedsiębiorstwa mogą posiadać znaczącą siłę rynkową poniżej poziomu d la pozycji dominującej na rynku, który jest progiem dla stosowania
art. 82.
(18) Wyjątkowo nie dotyczy to wspólnego przedsiębiorstwa ( joint venture ) produkcyjnego. Właściwe dla funkcjonowania takiego wspólnego
przedsiębiorstwa jest, że decyzje dotyczące produkcji są podejmowane ws pólnie przez strony. Jeśli wspólne przedsiębiorstwo ( joint venture )t o
równieżzajmujesięobrotemwspólniewytworzonymitowarami,wówczasdec yzjedotyczącecenmusząbyćpodejmowanewspólnieprzezstrony
takiego porozumienia. W takim przypadku włączenie postanowień dotycząc ych cen lub produkcji nie powoduje automatycznie objęcia danego
porozumienia art. 81 ust. 1. Aby określić zakres stosowania art. 81 ust. 1, postanowienia dotyczące cen lub produkcji będą musiały być oceniane
wraz z pozostałymi skutkami wywieranymi na rynek przez wspólne przedsięb iorstwo (joint venture ) (zob. ust. 90).
(19) Zob.obwieszczenieKomisjiwsprawiedefinicjirynkuwłaściwegodoceló wwspólnotowegoprawakonkurencji(Dz.U.C372z9.12.1997,str.5).
(20) Udziały w rynku powinny być obliczane na podstawie wartości sprzedaży ry nkowej (zob. art. 6 rozporządzenia w sprawie wyłączeń grupowych
wzakresieporozumieńR&Diart.6rozporządzeniawsprawiewyłączeńgrupo wychwzakresieporozumieńspecjalizacyjnych).Podczasokreślania
udziałustronywdanymrynkunależyuwzględnićprzedsiębiorstwa,któres ąpowiązanezestronami(zob.punkt2art.2rozporządzeniawsprawie
wyłączeń grupowych w zakresie porozumień R&D i punkt 2 art. 2 rozporządzen ia w sprawie wyłączeń grupowych w zakresie porozumień
specjalizacyjnych).
(21) Jeśli występuje więcej stron niż dwie, wówczas łączny udział wszystkich współpracujących konkurentów musi być znacznie większy niż udział
jednego, największego konkurenta uczestniczącego w porozumieniu.
(22) Dlarynkuskładającegosięzczterechprzedsiębiorstwoudziałach30%,2 5%,25%i20%, wskaźnikHHIwynosi2550(900+625+625+400)przed
podjęciem współpracy. Jeśli dwóch pierwszych liderów na rynku podjęłoby współpracę, wskaźnik HHI zmieniłby się na 4050 (3025+625+400)
po podjęciu współpracy. Wskaźnik HHI po podjęciu współpracy jest odpowie dni do oceny potencjalnych skutków współpracy wywołanych na
rynku.52 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej 08/t. 2
(23) Np. wskaźnik koncentracji dla trzech przedsiębiorstw CR3 jest sumą udzi ałów w rynku trzech wiodących konkurentów na rynku.
(24) Definicja rynku zob. obwieszczenie Komisji w sprawie definicji rynku wł aściwego do celów wspólnotowego prawa konkurencji.
(25) Zob.obwieszczenieKomisjiwsprawiedefinicjirynkuwłaściwego;zob.r ównież,naprzykład,decyzjęKomisji94/811/WEzdnia8czerwca1994r.
w sprawie nr IV/M269 – Shell/Montecatini (Dz.U. L 332 z 22.12.1994, str. 48 ).
(26) Art. 4 ust. 2 rozporządzenia w sprawie wyłączeń grupowych w zakresie poro zumień R&D.
(27) Art. 4 ust. 1 rozporządzenia w sprawie wyłączeń grupowych w zakresie poro zumień R&D.
(28) Art. 7 lit. e) rozporządzenia w sprawie wyłączeń grupowych w zakresie por ozumień R&D.
(29) Art. 4 ust. 3 rozporządzenia w sprawie wyłączeń grupowych w zakresie poro zumień R&D.
(30) WspółpracawdziedzinieR&Dmiędzypodmiotaminiekonkurującymizesobą możejednakwświetleart.81ust.1wywoływaćskutkiograniczające
możliwości dostępu do rynku, jeśli porozumienie dotyczy wyłącznego wyko rzystania wyników, oraz jeśli jest zawierane między
przedsiębiorstwami, z których jedno posiada znaczącą siłę rynkową w odni esieniu do kluczowej technologii.
(31) Zgodnie z art. 4 ust .2i3Rozporządzenia nr 17, porozumienia, których przedmiotem jest tylko wspó lne prowadzenie badań i wspólne prace
rozwojowe nie muszą, choć mogą, zostać zgłoszone Komisji.
(32) Zob. art. 3 ust. 2 rozporządzenia w sprawie wyłączeń grupowych w zakresie porozumień R&D.
(33) Zob. art. 3 ust. 2 rozporządzenia w sprawie wyłączeń grupowych w zakresie porozumień R&D.
(34) Jakwspomnianopowyżej,wspólneprzedsiębiorstwa( jointventure ),doktórychstosujesięrozporządzeniewsprawiepołączeń,niesąprzedm iotem
niniejszychwytycznych.Wspólnymiprzedsiębiorstwamiopełnymzakresi efunkcjiwwymiarzewspólnotowymzajmująsięzwykleogranyochrony
konkurencji w państwach członkowskich. Zastosowanie rozporządzenia nr 17 byłoby właściwe tylko wtedy, gdy takie wspólne przedsiębiorstwo
o pełnym zakresie funkcji prowadziłoby do ograniczenia konkurencji, wyn ikającego z koordynacji spółek macierzystych poza wspólnym
przedsiębiorstwem (efekt „rozlewania się”; ang. spill-over effect ). Pod tym względem Komisja oświadczyła, że pozostawia ocenę takich dział ań
państwom członkowskim w możliwie najszerszym zakresie (zob. oświadczen ie do protokołu rady w sprawie rozporządzenia (WE) nr 1310/97,
punkt 4).
(35) Artykuł 2 ust. 4 rozporządzenia w sprawie wyłączeń grupowych w przypadku ograniczeń wertykalnych.
(36) Artykuł 2 ust. 3 rozporządzenia w sprawie wyłączeń grupowych w przypadku ograniczeń wertykalnych. Zob. również ust. 33 wytycznych
wsprawieograniczeńwertykalnych,wktórymstwierdzasię,żeporozumien iaopodwykonawstwiemiędzyprzedsiębiorstwaminiekonkurującymi
zesobą,namocyktórychkupującyzapewniadostawcyjedyniespecyfikacje opisującetowarylubusługipodlegającedostawiesąregulowaneprzez
rozporządzenie w sprawie wyłączeń grupowych w przypadku ograniczeń wert ykalnych.
(37) Jeśli porozumienie o podwykonawstwie między konkurentami przewiduje, że kontrahent zaprzestanie wytwarzania produktu będącego
przedmiotem porozumienia, porozumienie to jest porozumieniem o specjal izacji jednostronnej, które jest regulowane, z zastrzeżeniem pewnych
warunków, przez rozporządzenie w sprawie wyłączeń grupowych w zakresie p orozumień specjalizacyjnych.
(38) Obwieszczeniedotycząceocenyniektórychporozumieńopodwykonawstwi ewodniesieniudoart.85ust.1TraktatuEWG,Dz.U .C1z3.1.1979,
str. 2.
(39) O tej kwestii wspomniano również w art. 2 ust. 4 rozporządzenia w sprawie p ołączeń.
(40) Jak każde porozumienie o podwykonawstwie, takie porozumienie może jedn ak wchodzić w zakres art. 81 ust. 1, jeżeli zawiera ograniczenia
wertykalne, np. ograniczenie pasywnej sprzedaży czy utrzymanie cen odsp rzedaży.
(41) Wspólne przedsiębiorstwo ( joint venture ) produkcyjne, które również prowadzi wspólną dystrybucję, w większości przypadków jednak wykonuje
na stałe wszystkie funkcje samodzielnego przedsiębiorstwa.
(42) Zgodnie z art. 4 ust .2i3rozporządzenia Rady nr 17, porozumienia, których przedmiotem jest tylko specjalizacja produkcji, nie muszą, pod
pewnymi warunkami, być zgłaszane Komisji. Można je jednak zgłosić.
(43) Zob. wytyczne w sprawie ograniczeń wertykalnych, ust. 29.
(44) Artykuł 2 ust. 2 rozporządzenia w sprawie wyłączeń grupowych w przypadku ograniczeń wertykalnych.
(45) Artykuł 2 ust. 4 rozporządzenia w sprawie wyłączeń grupowych w przypadku ograniczeń wertykalnych.
(46) Wymianawrażliwychiszczegółowychinformacji,któraodbywasięnaolig opolistycznymrynku,możejakotakapodlegaćpodart.81ust.1.Pod
tym względem użyteczne wyjaśnienia znajdują się w orzeczeniach wydanych dnia 28 maja 1998 r. w sprawach Tractor(C-8/958 P: New Holland
Ford oraz C-7/95 P: John Deere) oraz dnia 11 marca 1999 r. w sprawach Steel Beams (T-134/94, T-136/94, T-137/94, T-138/94, T-141/94,
T-145/94, T-147/94, T-148/94, T-151/94, T-156/94 i T-157/94).
(47) Normalizacjamożeprzybieraćróżneformy,począwszyodprzyjęciaprzez uznaneeuropejskielubkrajoweorgananormalizacyjnenormopartych
na krajowym konsensusie, poprzez konsorcja i fora, aż po umowy między posz czególnymi przedsiębiorstwami. Chociaż prawo wspólnotowe
zawiera ścisłą definicję norm, niniejsze wytyczne zaliczają do norm wsze lkie porozumienia, o których mowa w niniejszym ustępie.
(48) Zgodnie z art. 4 ust. 2 i 3 rozporządzenia nr 17, porozumienia, których prz edmiotem jest tylko rozwój lub jednolite stosowanie norm i typów,
nie muszą choć mogą być zgłoszone Komisji.
(49) Dyrektywa98/34/WEParlamentuEuropejskiegoiRadyzdnia22czerwca199 8r.ustanawiającaproceduręudzielaniainformacjiwzakresienorm
i przepisów technicznych (Dz.U. L 204 z 21. 7.1998, str. 37).
(50) Określenie „porozumienie” zostało użyte w znaczeniu zdefiniowanym prz ez Trybunał Sprawiedliwości i Sąd Pierwszej Instancji w orzecznictwie
dotyczącymart.81.Niezawszemusionoodpowiadaćdefinicji„porozumien ia”wdokumentachKomisjidotyczącychochronyśrodowiska,takich
jak komunikat w sprawie porozumień dotyczących ochrony środowiska COM(9 6) 561 wersja ostateczna z 27.11.1996 r.
(51) Na przykład, krajowe porozumienie dotyczące stopniowego wycofywania s ubstancji zanieczyszczającej lub odpadów wskazanych jako takie
w odnośnych dyrektywach Wspólnoty nie może zostać włączone do zbiorowego bojkotu danego produktu, który znajduje się w swobodnym
obrocie we Wspólnocie.
(52) Wzakresie,wjakimniektóreporozumieniadotycząceochronyśrodowiska mogłybyzostaćwłączonedonormalizacji,stosująsiędonichtesame
zasady oceny, co w przypadku normalizacji.
(53) V Program Działania na rzecz Ochrony Środowiska (Dz.U. C 138 z 17. 5.1993) str. 1; Decyzja 2179/98/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z
dnia 24 września 1998 r. (Dz.U. L 275 z 10.10.1998, str. 1).
(54) KomunikatwsprawieporozumieńdotyczącychochronyśrodowiskaCOM(96) 561final27.11.1996r.,ust.27-29iart.3ust.1decyzjiParlamentu
Europejskiego i Rady jw. Komunikat zawiera „formularz sprawdzający dla p orozumień dotyczących ochrony środowiska” określający elementy,
które powinny być zasadniczo uwzględnione w takim porozumieniu.
(55) Jesttozgodnezwymogiemnakazującymuwzględnianiepotencjalnychzysk ówikosztówdziałańlubichbraku,przedstawionymwart.174ust.3
Traktatu oraz w art. 7 lit. d) decyzji Parlamentu Europejskiego i Rady jw.08/t. 2 PL Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej 53