DECYZJA WYKONAWCZA KOMISJI (UE) 2018/210

z dnia 12 lutego 2018 r.

w sprawie przyjęcia wieloletniego programu prac na lata 2018–2020 dla programu LIFE

(Tekst mający znaczenie dla EOG)

KOMISJA EUROPEJSKA,

uwzględniając Traktat o funkcjonowaniu Unii Europejskiej,

uwzględniając rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1293/2013 z dnia 11 grudnia 2013 r. w sprawie ustanowienia programu działań na rzecz środowiska i klimatu (LIFE) i uchylające rozporządzenie (WE) nr 614/2007 (1), w szczególności jego art. 24 ust. 1,

uwzględniając rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE, Euratom) nr 966/2012 z dnia 25 października 2012 r. w sprawie zasad finansowych mających zastosowanie do budżetu ogólnego Unii oraz uchylające rozporządzenie Rady (WE, Euratom) nr 1605/2002 (2), w szczególności jego art. 84 ust. 2,

Po zasięgnięciu opinii Komitetu ds. Programu LIFE na rzecz Środowiska i Klimatu,

a także mając na uwadze, co następuje:

W celu ustanowienia ram realizacji dwóch podprogramów programu LIFE w wieloletnim programie prac na lata 2018–2020 należy określić orientacyjny przydział środków na rzecz obszarów priorytetowych i rodzajów finansowania, tematykę projektów służących wdrożeniu priorytetów tematycznych określonych w załączniku III do rozporządzenia (UE) nr 1293/2013, metodę wyboru technicznego, kryteria przyznawania dotacji, a także orientacyjne terminy zaproszeń do składania wniosków.

PRZYJMUJE NINIEJSZĄ DECYZJĘ:

Artykuł 1

Wieloletni program prac

Przyjmuje się wieloletni program prac na lata 2018–2020 dla programu LIFE określony w załączniku.

Artykuł 2

Wkład finansowy UE w wieloletni program prac

Maksymalny wkład finansowy w wieloletni program prac dla programu LIFE na lata 2018–2020 ustala się na poziomie 1 657 063 000 EUR i wykorzystuje się go w celu finansowania właściwych podprogramów i obszarów priorytetowych zgodnie z poniższym podziałem:

Artykuł 3

Instrumenty finansowe

1. Następujący instrument finansowy opisany w załączniku otrzymuje wkłady finansowe na podstawie art. 17 ust. 1 rozporządzenia (UE) nr 1293/2013:

2. Realizację wkładu finansowego w instrument finansowania prywatnego na rzecz efektywności energetycznej i mechanizm finansowy na rzecz kapitału naturalnego powierza się Europejskiemu Bankowi Inwestycyjnemu.

Artykuł 4

Niniejszą decyzję stosuje się od dnia 1 stycznia 2018 r.

Niniejsza decyzja wchodzi w życie następnego dnia po jej opublikowaniu w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej.

(1) Dz.U. L 347 z 20.12.2013, s. 185.

(2) Dz.U. L 298 z 26.10.2012, s. 1.

ZAŁĄCZNIK

1. WPROWADZENIE

Zgodnie z art. 3 rozporządzenia (UE) nr 1293/2013 (zwanego dalej „rozporządzeniem LIFE”) w ramach programu LIFE realizuje się następujące cele ogólne:

— wspieranie przejścia w kierunku gospodarki efektywnie korzystającej z zasobów, niskoemisyjnej i odpornej na zmiany klimatu, ochrony i poprawy jakości środowiska oraz zatrzymywania i odwracania procesu utraty różnorodności biologicznej, w tym wspieranie sieci Natura 2000 i przeciwdziałanie degradacji ekosystemów,

— poprawa rozwoju, realizacji i egzekwowania unijnej polityki i przepisów prawnych dotyczących środowiska i klimatu, a także pełnienie roli katalizatora i działanie na rzecz integracji i włączania celów w zakresie środowiska i klimatu do głównego nurtu innych unijnych strategii politycznych, jak również do praktyki sektorów publicznego i prywatnego, w tym poprzez zwiększanie potencjału sektorów publicznego i prywatnego,

— wspieranie lepszego zarządzania w zakresie środowiska i klimatu na wszystkich poziomach, w tym większego zaangażowania społeczeństwa obywatelskiego, organizacji pozarządowych i podmiotów lokalnych, oraz

— wspieranie wdrożenia 7. programu działań w zakresie środowiska.

W bieżącym, drugim wieloletnim programie prac dla programu LIFE uwzględniono doświadczenie zgromadzone w latach 2014–2017 oraz – w szczególności – zalecenia przedstawione w przeglądzie śródokresowym (1), które są głównie związane z:

1) uproszczeniem procesów składania wniosków i sprawozdań;

2) powielaniem wyników projektu;

3) udoskonaleniem strategii komunikowania.

Środki upraszczające proces składania wniosków są integralną częścią bieżącego wieloletniego programu prac dla programu LIFE (zob. sekcja 5.1.1.1 poniżej). Konieczność dalszej realizacji, powielania lub przenoszenia wyników projektu zostanie podkreślona na etapie przyznawania finansowania (zob. sekcja 5.1.1.2 poniżej) i otrzyma większe wsparcie w ramach zamówień publicznych. Do uproszczenia procesu składania sprawozdań będzie się dążyć poprzez procedury zarządzania projektem i poprzez udostępnienie beneficjentom bazy danych online, co ułatwi gromadzenie danych związanych z kluczowymi dla projektu wskaźnikami. Udoskonalenie strategii komunikowania zostanie osiągnięte w drodze udzielania zamówień publicznych. Środków tych nie omówiono zatem szczegółowo w bieżącym wieloletnim programie prac dla programu LIFE.

Bieżący wieloletni program prac dla programu LIFE – w którym uwzględniono także niedawne zmiany w polityce UE, takie jak plan działania dotyczący gospodarki o obiegu zamkniętym (2) i plan działania na rzecz przyrody, ludzi i gospodarki (3) – posłuży jako pomost do przyszłego finansowania na rzecz zrównoważoności, jak nakreślono w dokumencie otwierającym debatę na temat przyszłości finansów UE (4). Pod uwagę wzięto następujące zmiany:

w odniesieniu do podprogramu działań na rzecz środowiska:

— zmniejszenie liczby tematów projektów (z 87 do 42) i wyraźniejszy nacisk na większe ukierunkowanie wnioskodawców na priorytety polityki UE przy jednoczesnym zwiększeniu szans na realizację projektów w niektórych podobszarach, takich jak różnorodność biologiczna i gospodarka obiegowa, ale również szans na realizację projektów mających silny i bezpośredni wpływ na zdrowie większości europejskich obywateli,

— reorientację tematyki projektów w zakresie zarządzania i informacji, aby w większym stopniu skupiała się na szczególnych kwestiach związanych z podnoszeniem świadomości i zarządzeniem,

w odniesieniu do obu podprogramów:

— dalszą poprawę zorientowania na rezultaty poprzez wprowadzenie wymogu osiągania mierzalnych rezultatów w kwestii ochrony środowiska lub zmiany klimatu w ramach wszystkich obszarów priorytetowych,

— zachęcanie podmiotów prywatnych do większego zaangażowania poprzez podkreślanie zalet podejścia powiązanego z rynkiem jako narzędzia do zapewniania zrównoważonego charakteru wyników projektu. Wspieranie działań, które pomagają opracować gotowe na inwestycje, rentowne pod względem gospodarczym i środowiskowym projekty mobilizujące dodatkowe prywatne i publiczne zasoby finansowe na rzecz popularyzowania i powielania rezultatów,

— uproszczenie procedur zarządzania dotacjami, w szczególności w drodze testowania dwuetapowej procedury składania wniosków w sprawie projektów pilotażowych, projektów demonstracyjnych, projektów dotyczących najlepszych praktyk oraz projektów informacyjnych, dotyczących zwiększenia świadomości i rozpowszechniania informacji, jak zasugerowano w przeglądzie śródokresowym programu LIFE.

Ustalenia przeglądu śródokresowego programu LIFE oraz Parlament Europejski (w odniesieniu do wydatków UE) (5) potwierdziły potrzebę i znaczenie osiągania mierzalnych rezultatów w ramach projektów prowadzonych w terenie. Program LIFE zawiera wskaźniki wyników, a wieloletnie programy prac zawierają zgodne z nimi wskaźniki ilościowe (tj. produktów) i jakościowe odnoszące się do uzyskanych wyników. Aby móc przedstawiać sprawozdania dotyczące wspomnianych wskaźników na szczeblu programu, beneficjenci muszą przewidzieć i ocenić skutki środowiskowe, klimatyczne oraz związane z zarządzaniem i informacjami – tj. skutki społeczne – na szczeblu projektu w odniesieniu do konkretnych wskaźników produktów i wyników (6). W celu zapewnienia długotrwałości tych rezultatów – tj. ich trwałości w czasie – beneficjenci muszą również ustanowić solidne mechanizmy zapewniające, aby w drodze rozszerzania i powielania projekty wywierały skutki poza pierwotnym obszarem objętym projektem. W związku z tym jasne i spójne wyjaśnienie sposobu zapewnienia dalszej realizacji, powielania lub przenoszenia działalności prowadzonej w ramach projektów oraz rezultatów projektów staje się w jeszcze większym stopniu decydującym kryterium przyznania finansowania podczas oceny wniosków dotyczących projektu. W przypadku rozwiązań wyzwań związanych ze środowiskiem i zmianą klimatu, w odniesieniu do których to rozwiązań wykazano powiązanie z rynkiem, istnieje – ze względu na ich charakter – szczególnie duża szansa na dalszą realizację, powielenie lub przeniesienie. W ramach tego kryterium wysoki wynik osiągną zatem wnioski, w których w sposób wiarygodny i spójny przedstawiona zostanie strategia osiągnięcia zbywalności do końca trwania projektu.

W przeglądzie śródokresowym zgodnie z art. 25 rozporządzenia LIFE poddano analizie i potwierdzono zdolność programu LIFE do promowania synergii wewnątrz programu. W dokumencie otwierającym debatę na temat przyszłości finansów UE (7) podkreślono istotę wymiaru społecznego w polityce europejskiej. W odniesieniu do programu LIFE powinno to zapewnić impuls do poszukiwania jeszcze większej synergii w środowiskowym, gospodarczym i społecznym wymiarze zrównoważonego rozwoju. W związku z tym dobrze przemyślane podejścia uniwersalne, w ramach których obok swoich głównych celów środowiskowych lub działań na rzecz klimatu zakłada się również realizację celów dotyczących np. integracji społecznej lub wzrostu gospodarczego otrzymają punkty dodatkowe (8). Przykładowo działalność na rzecz ochrony przyrody i różnorodności biologicznej oraz działalność ukierunkowana na wzmocnienie gospodarki obiegowej ma potencjał przyczynienia się do budowania wspólnoty oraz integracji społecznej. Gospodarka obiegowa może mierzyć się z wyzwaniami dotyczącymi wykazania efektywności ekonomicznej, a w wielu przypadkach istotne jest uwzględnienie wymiaru społecznego (np. w celu integracji na rynku pracy osób znajdujących się w niekorzystnej sytuacji).

Program LIFE dopuszcza „inne projekty” i „inną działalność”. Elastyczność tę można wykorzystać, aby wypróbować nowe podejścia, nowe rodzaje projektów i usług wspierających istniejące projekty lub nowe sposoby postępowania z zainteresowanymi stronami, które nie uważają tradycyjnych formatów projektów za atrakcyjne. Na przykład lukę między pomyślnie przyjętym wnioskiem w sprawie rozwiązań środowiskowych lub działań na rzecz klimatu w ramach projektów LIFE a jego faktycznym dostępem do rynku często można wypełnić, jeżeli najbardziej obiecujące projekty LIFE miałyby otrzymać konkretne wsparcie w celu uzyskania dostępu do rynków i potencjalnych inwestorów. Mogłoby to polegać na komplementarnym projekcie koncentrującym się na wsparciu dostępu do rynku, dostosowanym do konkretnego projektu zarządzania przedsiębiorstwem oraz coachingu w zakresie pozyskiwania funduszy, wsparciu na rzecz budowania klastrów gospodarki obiegowej lub współpracy z takimi klastrami bądź na przyznawaniu corocznych nagród za projekty o szczególnie dużej europejskiej wartości dodanej. Jeżeli nowe rozporządzenie finansowe umożliwi większą elastyczność w kwestii przypisywania kwot ryczałtowych w odniesieniu do konkretnych wyników, możliwe byłoby również wykorzystanie tej elastyczności do celów budowania potencjału w kierunku „akceptowania przez banki” projektów inwestycyjnych i dostępu do rynku.

Programem LIFE zarządzają służby Komisji we własnym zakresie oraz agencja wykonawcza, której zadanie to zostało przekazane w ramach zarządzania bezpośredniego. Agencja wykonawcza działa w granicach przekazanych uprawnień zgodnie z decyzją Komisji C(2013) 9414 lub jakąkolwiek decyzją Komisji zastępującą tę decyzję, a także pod nadzorem służb Komisji. Całość odpowiedzialności za program ponosi Komisja. Eksperci zewnętrzni mogą zostać zatrudnieni w celu wsparcia służb Komisji lub agencji wykonawczej w ich pracach.

W zastosowaniu zasady komplementarności z innymi europejskimi programami finansowania określonymi w motywach 5, 11 i 13 oraz w art. 8 rozporządzenia LIFE wdrożenie wieloletniego programu prac zapewni spójność i synergie, a także pozwoli uniknąć, na tyle na ile to możliwe, pokrywania się programu LIFE z innymi unijnymi strategiami politycznymi i instrumentami finansowymi w ramach dążenia do komplementarności z programem „Horyzont 2020” (9) – unijnym programem w zakresie badań naukowych i innowacji na lata 2014–2020 – oraz z jego programami prac (10). Zostanie to głównie osiągnięte dzięki kryteriom kwalifikowalności w odniesieniu do różnych rodzajów projektów i orientacji w stosowaniu wytycznych towarzyszących zaproszeniom do składania wniosków (11) w ramach dążenia do komplementarności z programem „Horyzont 2020”. Kontrola krzyżowa na etapie wyboru oraz weryfikacje ex post pozwolą uniknąć podwójnego finansowania. Z finansowania w ramach programu LIFE wyklucza się projekty dotyczące przede wszystkim badań naukowych w zakresie dużych infrastruktur lub realizacji dużych infrastruktur, jako że są one objęte innymi programami UE.

Struktura wieloletniego programu prac jest zgodna ze strukturą określoną w art. 24 ust. 2 rozporządzenia LIFE i jedynie w stosownych przypadkach w programie prac traktuje się osobno podprogram działań na rzecz środowiska i podprogram działań na rzecz klimatu.

Wieloletni program prac obejmuje okres od dnia 1 stycznia 2018 r. do dnia 31 grudnia 2020 r.

1.1. Podprogram działań na rzecz środowiska

Podprogram działań na rzecz środowiska obejmuje obszary priorytetowe: „Ochrona środowiska i efektywne gospodarowanie zasobami”, „Przyroda i różnorodność biologiczną” oraz „Zarządzanie i informowanie w zakresie środowiska” (art. 9–12 rozporządzenia LIFE). Każdy z obszarów priorytetowych obejmuje szereg priorytetów tematycznych wymienionych w załączniku III do rozporządzenia LIFE.

W bieżącym wieloletnim programie prac na lata 2018–2020 określa się tematykę projektów służących wdrożeniu priorytetów tematycznych.

1.2. Podprogram działań na rzecz klimatu

Podprogram działań na rzecz klimatu obejmuje obszary priorytetowe: łagodzenie skutków zmiany klimatu, dostosowywanie się do skutków zmiany klimatu, zarządzanie i informacja w zakresie klimatu (art. 13–16 rozporządzenia LIFE). W każdym obszarze priorytetowym mieści się szereg obszarów polityki określonych w sekcji 4 poniżej, które uznaje się za szczególnie interesujące przez cały okres objęty bieżącym wieloletnim programem prac.

2. PODZIAŁ ŚRODKÓW MIĘDZY OBSZARY PRIORYTETOWE I MIĘDZY POSZCZEGÓLNE RODZAJE FINANSOWANIA – ART. 24 UST. 2 LIT. a)

Zgodnie z art. 4 rozporządzenia LIFE ogólne ramy budżetowe na program LIFE na lata 2014–2020 wynoszą 3 456 655 000 EUR, przy czym 75 % środków przydzielono na podprogram działań na rzecz środowiska (2 592 491 250 EUR), a 25 % – na podprogram działań na rzecz klimatu (864 163 750 EUR).

W latach 2014–2017 na podprogram działań na rzecz środowiska przydzielono 1 349 mln EUR, a na podprogram działań na rzecz klimatu – 446 mln EUR. Kwota 1 657 mln EUR jest dostępna na lata 2018–2020.

W rozporządzeniu LIFE ustala się również minimalny procent budżetu całkowitego, który należy zarezerwować dla projektów (81 %, art. 17 ust. 4 rozporządzenia LIFE), i maksymalny procent zasobów budżetowych przydzielanych na projekty wspierane za pośrednictwem dotacji na działania, jaki można przeznaczyć na projekty zintegrowane (30 %, art. 17 ust. 5 rozporządzenia LIFE).

Art. 4 rozporządzenia LIFE jest obecnie poddawany przeglądowi, aby obejmował wkład w wysokości 4 500 000 EUR na rzecz Europejskiego Korpusu Solidarności na projekty angażujące młodych wolontariuszy z całej Europy w ochronę środowiska i działanie na rzecz klimatu (12).

Projekty LIFE jest finansowany za pośrednictwem dotacji na działania lub, w stosownych przypadkach, za pomocą instrumentów finansowych (art. 17 ust. 4 rozporządzenia LIFE).

Zgodnie z art. 24 ust. 2 lit. a) rozporządzenia LIFE w niniejszym wieloletnim programie prac określono kwoty, które mają być przydzielone z podziałem na obszary priorytetowe i rodzaje finansowania.

Ogólny przydział środków według rodzaju finansowania na oba podprogramy

Budżet na lata 2018–2020 w mln EUR Dotacje na projekty i dotacje operacyjne Dotacje na działania 1 263,44 Dotacje operacyjne 36,00 Instrumenty finansowe 75,00 Zamówienia publiczne 252,70 Wydatki pomocnicze 29,92 Łącznie 1 657,06





Ogólny przydział środków według obszaru priorytetowego na lata 2018–2020

Obszary priorytetowe Ochrona środowiska i efektywne gospodarowanie zasobami Przyroda i różnorodność biologiczna Zarządzanie i informacja w zakresie środowiska Europejski Korpus Solidarności Łagodzenie skutków zmiany klimatu Dostosowywanie się do skutków zmiany klimatu Zarządzanie i informacja w zakresie klimatu Łącznie na obszar (w mln EUR) 444,81 632,55 143,38 4,50 230,50 123,85 47,55 Suma częściowa 1 627,14 Wydatki pomocnicze (ATA) 29,92 Łącznie 1 657,06

Środki przydzielone według obszaru priorytetowego i rodzaju finansowania mają charakter orientacyjny. W odniesieniu do dotacji na działania ostateczny przydział środków będzie zależał od faktycznej liczby wniosków dotyczących projektów podlegających finansowaniu w ramach każdego obszaru priorytetowego. Przydział środków budżetowych na instrumenty finansowe i podział ich między te instrumenty mogą zostać dostosowane w czasie realizacji programu LIFE w odpowiedzi na faktyczne wykorzystanie środków. Zgodnie z rozporządzeniem finansowym (13) w ramach progów ustanowionych rozporządzeniem LIFE środki ponownie przydzielane do obszarów priorytetowych nie mogą przekraczać 5 % całkowitych środków przydzielonych na dane obszary priorytetowe.

2.1. Podprogram działań na rzecz środowiska

Na okres trwania bieżącego wieloletniego programu prac na podprogram działań na rzecz środowiska przydzielono budżet w wysokości 1 243,81 mln (14).

Konkretny odsetek zasobów budżetowych przydzielonych na projekty wspierane poprzez dotacje na działania w ramach podprogramu działań na rzecz środowiska przydzielono na projekty wspierające ochronę przyrody i różnorodność biologiczną, w tym związane z tym informacje, zarządzanie, pomoc techniczną i projekty przygotowawcze (art. 9 ust. 3 rozporządzenia LIFE) (15). Pozostała część budżetu przeznaczonego na projekty będzie przydzielana na projekty w ramach obszarów priorytetowych: ochrona środowiska i efektywne gospodarowanie zasobami oraz zarządzanie i informacja w zakresie środowiska.

Orientacyjny przydział według rodzaju finansowania w ramach podprogramu działań na rzecz środowiska

Budżet na lata 2018–2020 w mln EUR Dotacje na działania (*1) — Projekty na rzecz budowania potencjału 7,75 — Projekty pomocy technicznej 2,95 — Inne dotacje na działania 992,37 Instrument finansowy (*2) Mechanizm finansowy na rzecz kapitału naturalnego (NCFF) p.m. Dotacje operacyjne 27,00 Zamówienia publiczne 193,67 Wydatki na wsparcie (*3) 20,07 Łącznie 1 243,81

Środki przydzielone według obszaru priorytetowego i rodzaju finansowania mają charakter orientacyjny.

Przydział środków budżetowych na instrumenty finansowe i podział ich między te instrumenty mogą zostać dostosowane w czasie realizacji programu LIFE w odpowiedzi na faktyczne wykorzystanie środków. W ramach progów ustanowionych rozporządzeniem LIFE środki ponownie przydzielane do obszarów priorytetowych nie mogą przekraczać 5 % całkowitych środków przydzielonych na dane obszary priorytetowe.

2.2. Podprogram działań na rzecz klimatu

Przeznaczony na bieżący wieloletni program prac budżet podprogramu działań na rzecz klimatu wynosi 413,25 mln EUR. Przydział środków według obszaru priorytetowego jest orientacyjny i zależy od faktycznej liczby wniosków dotyczących dotacji na działania w ramach każdego obszaru priorytetowego oraz związanego z tym wykorzystania środków na rynku w ramach instrumentu finansowania prywatnego na rzecz efektywności energetycznej (unikalnego dla tego podprogramu) i mechanizmu finansowego na rzecz kapitału naturalnego.

Orientacyjny przydział według rodzaju finansowania w ramach podprogramu działań na rzecz klimatu

Budżet na lata 2018–2020 w mln EUR Dotacje na działania (*4) Projekty na rzecz budowania potencjału 3,00 Projekty pomocy technicznej 0,78 Inne dotacje na działania 256,59 Instrumenty finansowe (*5) Instrument finansowania prywatnego na rzecz efektywności energetycznej (PF4EE) 75,0 Mechanizm finansowy na rzecz kapitału naturalnego (NCFF) p.m. Dotacje operacyjne 9,00 Zamówienia publiczne 59,03 Wydatki pomocnicze (*6) 9,85 Łącznie 413,25

3. TEMATYKA PROJEKTÓW SŁUŻĄCYCH WDROŻENIU PRIORYTETÓW TEMATYCZNYCH OKREŚLONYCH W ZAŁĄCZNIKU III W ODNIESIENIU DO PODPROGRAMU DZIAŁAŃ NA RZECZ ŚRODOWISKA (ART. 24 UST. 2 LIT. b) ROZPORZĄDZENIA LIFE)

Zgodnie z motywem 36 i art. 24 rozporządzenia LIFE w wieloletnim programie prac uwzględnia się niewyczerpujący wykaz tematyki projektów służących wdrożeniu priorytetów tematycznych, ukierunkowując starania przede wszystkim na określone priorytety polityki w dziedzinie środowiska i powiązane priorytety polityki zarządzania i informacji oraz obszary działania w ramach podprogramu działań na rzecz środowiska. Zgodnie z motywem 22 rozporządzenia LIFE przy ocenie unijnej wartości dodanej projektów w ramach podprogramu działań na rzecz środowiska Komisja powinna zwracać szczególną uwagę na ich wkład w priorytety tematyczne realizowane w ramach projektów. W związku z tym tematyka projektów jest narzędziem dającym przewagę projektom dotyczącym strategicznie ważnych obszarów polityki i jednocześnie otwartym na dobre wnioski w innych obszarach oraz na włączanie nowych pomysłów w odpowiedzi na nowe wyzwania.

Określony odsetek zasobów przydzielonych na projekty wspierane przez dotacje na działania będzie przeznaczany na projekty propagujące ochronę przyrody i różnorodność biologiczną (16). Ten zwiększony odsetek środków w stosunku do rozporządzenia LIFE+ powoduje ograniczenie budżetu przeznaczonego na projekty w innych priorytetach tematycznych w ramach podprogramu działań na rzecz środowiska, co stanowi kolejny powód, aby lepiej ukierunkować wykorzystywanie funduszy w tych obszarach.

Należy zauważyć, że finansowanie projektów, których tematyki nie objęto wspomnianym wykazem, nie jest wykluczone. Projekty wysokiej jakości, które spełniają mające zastosowanie kryteria kwalifikowalności i wyboru, mogą nadal otrzymać finansowanie. Ustanowienie tego wykazu na okres obowiązywania wieloletniego programu prac zapewnia zatem zarówno elastyczność konieczną do realizacji celów programu LIFE, jak i stabilność konieczną do umożliwienia potencjalnym wnioskodawcom planowania, przygotowania i składania wniosków.

3.1. Obszar priorytetowy „Ochrona środowiska i efektywne gospodarowanie zasobami”

Na podstawie art. 10 lit. a) rozporządzenia LIFE tematyka odpowiadająca temu obszarowi priorytetowemu i związanym z nim priorytetom tematycznym określonym w załączniku III do rozporządzenia LIFE jest ukierunkowana przede wszystkim na realizację szczegółowego celu, czyli „rozwój, testowanie i prezentację podejść związanych z polityką lub zarządzaniem, najlepszych praktyk i rozwiązań, w tym opracowywanie i prezentację innowacyjnych technologii, pozwalających na sprostanie wyzwaniom w zakresie środowiska, odpowiednich do powielenia, naśladowania lub włączenia do głównego nurtu, w tym dotyczących powiązania pomiędzy środowiskiem a zdrowiem, a także wspierających politykę i przepisy prawne dotyczące efektywnego gospodarowania zasobami, w tym” Plan działania na rzecz zasobooszczędnej Europy„”. Innowacyjne podejścia związane z zarządzaniem obejmują w szczególności wspólne działania eksperymentalne z podmiotami publicznymi, prywatnymi oraz podmiotami społeczeństwa obywatelskiego według łańcucha wartości, wobec których oczekuje się, że będą mieć bezpośredni i mierzalny pozytywny wpływ na środowisko. W związku z tym wszystkie projekty w ramach tego obszaru priorytetowego stanowią albo projekty pilotażowe, albo projekty demonstracyjne w rozumieniu art. 18 lit. a) i b) rozporządzenia LIFE, lecz nie mogą koncentrować się na badaniach naukowych. Prowadzenie badań stosowanych w ograniczonym zakresie jest dozwolone jako część działań przygotowawczych lub działań monitorowania. Jeżeli chodzi o projekty demonstracyjne w ramach tego obszaru priorytetowego objęte jednym z tematów projektów wymienionych poniżej, priorytet nadaje się projektom polegającym na zastosowaniu w praktyce, testowaniu, ocenie i rozpowszechnianiu działań, metod lub podejść, które są nowe lub nieznane w całej UE.

Pomiaru realizacji programu LIFE, jeżeli chodzi o cele w ramach tego obszaru priorytetowego odnoszące się do projektów pilotażowych i demonstracyjnych, w szczególności jeżeli chodzi o jego wkład w przejście w kierunku zasobooszczędnej gospodarki oraz w ochronę i poprawę jakości środowiska, dokonuje się według wskaźnika poprawy w zakresie środowiska możliwej do przypisania projektom LIFE. W związku z tym wszystkie projekty LIFE w ramach tego obszaru priorytetowego obejmują działania, które wywierają bezpośredni i wymierny wpływ na środowisko w czasie trwania projektu.

Załącznik III do rozporządzenia LIFE a) priorytety tematyczne dotyczące wody, w tym środowiska morskiego: działania na rzecz wdrożenia szczegółowych celów dotyczących wody określone w planie działania na rzecz zasobooszczędnej Europy i w 7. programie działań w zakresie środowiska, w szczególności: (i) podejścia zintegrowane na rzecz wdrożenia dyrektywy 2000/60/WE Parlamentu Europejskiego i Rady (17); (ii) działania na rzecz wdrożenia dyrektywy 2007/60/WE Parlamentu Europejskiego i Rady (18); (iii) działania na rzecz wdrożenia programu środków przewidzianych w dyrektywie Parlamentu Europejskiego i Rady 2008/56/WE (19) w celu osiągnięcia dobrego stanu środowiskowego wód morskich; (iv) działania na rzecz zapewnienia bezpiecznego i wydajnego wykorzystania zasobów wodnych, poprawy ilościowego zarządzania wodą, zachowania wysokiej jakości wody oraz zapobiegania niewłaściwemu korzystaniu z zasobów wodnych i pogorszeniu ich stanu;

Rozwiązanie problemów zarządzania jakością wody, ryzykiem powodziowym i ryzykiem wystąpienia suszy w sposób efektywny pod względem kosztów stanowi poważne wyzwanie w całej UE. Odpowiedź na wyzwania i możliwości w sektorze gospodarki wodnej wymaga podejścia holistycznego uwzględniającego szereg czynników. Zgodnie z realizacją ramowej dyrektywy wodnej, dyrektywy powodziowej i priorytetów europejskiego partnerstwa innowacyjnego w zakresie wody projekty powinny przede wszystkim obejmować działania rozwojowe, w szczególności związane z wdrażaniem, co może pomóc państwom członkowskim zrobić krok w kierunku prawdziwie zintegrowanego gospodarowania zasobami wodnymi, przy wspieraniu podejść ekosystemowych w stosownych przypadkach. W kontekście działań ukierunkowanych na wykonanie dyrektywy ramowej w sprawie strategii morskiej należy położyć szczególny nacisk na nowe presje i oddziaływania oraz rozwijanie bardziej zintegrowanego zarządzania strefą przybrzeżną, a także planowanie przestrzenne obszarów morskich. W odniesieniu do sektora gospodarki wodnej technologie i procesy stosowane w celu zapewnienia świadczenia usług wodnych (produkcji wody pitnej lub oczyszczania ścieków) osiągają coraz wyższy stopień rozwoju. Zgodnie z obszarami priorytetowymi europejskiego partnerstwa innowacyjnego w zakresie wody obecnie istnieją dwa rodzaje wyzwań: (i) zapewnienie prawidłowego wdrażania w sposób, który przynosi wyniki efektywne pod względem kosztów, zasobooszczędne i spójne pod względem prawnym; oraz (ii) zapewnienie możliwości rozwiązania problemów powstających w tym obszarze.

W związku z tym status priorytetowy zostanie nadany projektom o następującej tematyce:

Woda, powodzie i susza – załącznik III sekcja A lit. a) ppkt (i)–(ii)

1. Wdrożenie działań w zakresie zarządzania ryzykiem powodziowym lub ryzykiem wystąpienia suszy poprzez zastosowanie co najmniej jednego z poniższych: — rozwiązań opartych na przyrodzie obejmujących środki związane z naturalną retencją wód, które zwiększają infiltrację, magazynowanie wody oraz usuwają zanieczyszczenia przez procesy naturalne lub „podobne do naturalnych”, w tym przywrócenie morfologii rzek, jezior, obszarów przyujściowych i przybrzeżnych do ich stanu naturalnego lub przywrócenie związanych z nimi siedlisk, w tym równin zalewowych i bagiennych, — narzędzi oraz technik zapobiegania i ochrony wspierających politykę, planowanie przestrzenne, ograniczanie ryzyka, odporność na skutki zdarzeń i zarządzanie sytuacjami wyjątkowymi, lub — zintegrowanej oceny ryzyka i podejścia zarządczego uwzględniającego podatność na zagrożenia społeczne i ukierunkowanego na poprawę odporności i jednoczesne zapewnienie akceptacji społecznej.

2. Projekty ukierunkowane na presje hydromorfologiczne zidentyfikowane w planach gospodarowania wodami w dorzeczu i wynikające z użytkowania gruntów lub korzystania z wód, ukierunkowane na osiągnięcie dobrego stanu wód lub potencjału w tym względzie, zgodnie z wymogami określonymi w celach ramowej dyrektywy wodnej.

3. Zintegrowane zarządzanie substancjami biogennymi i zanieczyszczeniami organicznymi pochodzenia ludzkiego lub rolniczego poprzez bezpośrednie usunięcie zanieczyszczenia. Przewidziane działania należy zidentyfikować jako rezultat kompleksowej analizy luk (20), która pozwoliła określić środki konieczne w skali dorzecza rzeki lub zlewni rzeki w celu umożliwienia spełnienia wymogów ramowej dyrektywy wodnej i dyrektywy ramowej w sprawie strategii morskiej, z uwzględnieniem wymogów zawartych w dyrektywie dotyczącej oczyszczania ścieków komunalnych (21), dyrektywie azotanowej (22), dyrektywie dotyczącej jakości wody w kąpieliskach (23) oraz dyrektywie w sprawie wód podziemnych (24).

4. Ograniczenie presji ze strony zanieczyszczeń chemicznych w środowisku wodnym poprzez redukcję emisji substancji priorytetowych i innych substancji chemicznych zidentyfikowanych jako zanieczyszczenia specyficzne dla dorzecza u źródła poprzez stosowanie odpowiednich substytutów (25) lub technologii alternatywnych.

5. Wdrożenie środków na rzecz oszczędzania wody w celu zmniejszenia ilościowych i jakościowych presji na jednolite części wód w deficytowych zbiornikach, jak zidentyfikowano we właściwym planie gospodarowania wodami w dorzeczu.

Zarządzanie obszarami morskimi i strefą przybrzeżną – załącznik III sekcja A lit. a) ppkt (iii)

1. Stosowanie narzędzi, technologii lub praktyk zapewniających zrównoważoność działalności człowieka związanej ze środowiskiem morskim, w tym przez ograniczanie presji działalności człowieka na środowisko morskie oraz uwzględnienie co najmniej jednej z poniższych kwestii budzących poważne obawy: — hałasu podmorskiego, — fizycznego uszkodzenia dna morskiego, — skutków górnictwa głębokomorskiego, — połowów, — rolnictwa lub — nawigacji.

2. Projekty mające na celu zapobieganie powstawaniu odpadów lub zanieczyszczeń morskich oraz ich ograniczanie, usuwanie ich u źródła na lądzie lub na morzu.

Sektor gospodarki wodnej (załącznik III sekcja A lit. a) ppkt (iv))

1. Stosowanie technologii obsługujących systemy uzdatniania wody pitnej i systemy oczyszczania ścieków komunalnych dzięki stosowaniu procesów efektywnego gospodarowania zasobami przy świadczeniu usług wodnych (26) oraz stosowaniu procedur na miejscu lub procesów kontroli w celu ograniczenia lub wyeliminowania zrzutów nowych zanieczyszczeń lub patogenów ze ścieków oczyszczonych.

2. Stosowanie narzędzi zapewniających zasobooszczędne świadczenie usług wodnych, które są zgodne z dyrektywą w sprawie wodny pitnej i dyrektywą dotyczącą oczyszczania ścieków komunalnych, na rzecz ludności żyjącej na obszarach wiejskich (27).

3. Zwiększenie efektywności i skuteczności rozwiązań lub możliwości oczyszczania w przypadku wody poddanej recyklingowi/odzyskanej poprzez wdrożenie co najmniej jednego z poniższych rozwiązań: — koncepcji w odniesieniu do (alternatywnego) zaopatrywania w wodę, oczyszczania ścieków, ponownego użycia, odzysku i poddania zasobów recyklingowi (28), — metod kontroli u źródła i efektywnych pod względem kosztów technologii kontroli na miejscu dotyczących zrzutów nowych zanieczyszczeń i patogenów do systemu oczyszczania ścieków, — ośrodków innowacji w zakresie oczyszczania ścieków w regionach, w których obecnie brakuje odpowiednich układów kanalizacyjnych oraz instalacji oczyszczania i sanitarnych, wykorzystujących inteligentne technologie i zdecentralizowane systemy, w szczególności ukierunkowane na alternatywne źródła wody, — podejść systemowych mających na celu unikanie strat wody, energii i zasobów w produkcji przemysłowej lub infrastrukturze wodnej i ściekowej.

Załącznik III do rozporządzenia LIFE b) priorytety tematyczne dotyczące odpadów: działania na rzecz wdrożenia szczegółowych celów dotyczących odpadów, określone w planie działania na rzecz zasobooszczędnej Europy i w 7. programie działań w zakresie środowiska, w szczególności: (i) zintegrowane podejścia do wdrażania planów i programów dotyczących odpadów; (ii) działania na rzecz wdrożenia i rozwoju prawa Unii w dziedzinie odpadów, ze szczególnym uwzględnieniem pierwszych stopni unijnej hierarchii sposobów postępowania z odpadami (zapobieganie, przygotowanie do ponownego użycia i recykling); (iii) działania na rzecz efektywnego gospodarowania zasobami i dotyczące wpływu cyklu życia produktów, modeli konsumpcji i dematerializacji gospodarki;

W odniesieniu do odpadów Plan działania na rzecz zasobooszczędnej Europy oraz 7. program działań w zakresie środowiska są ukierunkowane na osiągnięcie następujących celów do 2020 r.:

— ograniczenie wytwarzanych odpadów,

— maksymalizacja recyklingu i ponownego wykorzystywania,

— ograniczenie spalania do materiałów nienadających się do recyclingu, oraz

— ograniczenie składowania do odpadów nienadających się do recyclingu ani odzysku.

W związku z tym status priorytetowy zostanie nadany projektom o następującej tematyce:

Wdrożenie przepisów dotyczących odpadów – załącznik III sekcja A lit. b) ppkt (i)–(ii)

1. Wdrożenie metod gospodarowania (selektywnego zbierania, sortowania i recyklingu) odpadami w regionach UE najbardziej oddalonych (29) lub na wyspach (30), na których liczba ludności miejscowej wynosi mniej niż 250 000 mieszkańców (31).

2. Wdrożenie innowacyjnych rozwiązań ukierunkowanych na jedno z poniższych zagadnień: — selektywne zbieranie i recykling zużytego sprzętu elektrycznego i elektronicznego (WEEE) lub baterii i akumulatorów lub recykling zużytego sprzętu elektrycznego i elektronicznego lub baterii i akumulatorów, — demontaż i recykling pojazdów wycofanych z eksploatacji (ELV), — selektywna rozbiórka robót budowlanych i budynków prowadząca do uzyskania w rezultacie materiałów lub produktów poddanych recyklingowi o wartości dodanej (32), — sortowanie tworzyw sztucznych i poddawanie ich recyklingowi o wartości dodanej (33), — selektywne zbieranie i poddawanie recyklingowi bioodpadów, lub — recykling materiałów złożonych w celu odzyskania surowców krytycznych. Objaśnienia: W celu uzupełnienia tych innowacyjnych rozwiązań i projektu LIFE należy również prowadzić inne właściwe działania związane z gospodarowaniem odpadami zgodnie z hierarchią postępowania z odpadami w czasie trwania projektu i po jego zakończeniu.

3. Identyfikacja (34) i oddzielenie substancji niebezpiecznych zawartych w odpadach w celu umożliwienia poddawania przetwarzanych odpadów recyklingowi o wartości dodanej (35), a także bezpiecznego unieszkodliwienia substancji niebezpiecznych w ramach projektu.

Odpady i efektywne gospodarowanie zasobami – załącznik III sekcja A lit. b) ppkt (iii)

1. Wdrożenie nowych modeli biznesu lub konsumpcji lub podejść służących do wsparcia efektywnego gospodarowania zasobami w priorytetowych sektorach przemysłowych, jak określono w Planie działania na rzecz zasobooszczędnej Europy (36) i w planie działania UE dotyczącym gospodarki o obiegu zamkniętym (37), ze szczególnym naciskiem na trwałość produktu, możliwość ponownego użycia, naprawy i recyklingu, a także na alternatywne procesy sprzedaży produktów. Już w czasie trwania projektu wdrożenie nowych modeli biznesu i podejść powinno: — doprowadzić do ograniczenia wykorzystywanych zasobów (tj. wykorzystywania materiałów, wykorzystywania energii lub korzystania z wód, w zależności od efektu głównego) oraz — wesprzeć transformację małych i średnich przedsiębiorstw (MŚP) (38) lub — przyczynić się do włączenia wymiaru społecznego do modelu biznesu. Objaśnienia: Alternatywne procesy obejmują wymianę produktów lub ich leasing, regenerację produktów, symbiozę przemysłową, optymalizację łańcuchów żywnościowych, transport i mobilność, budynki o zrównoważonym charakterze, ich budowę/rozbiórkę, lecz się do nich nie ograniczają.

Załącznik III do rozporządzenia LIFE c) priorytety tematyczne dotyczące efektywnego gospodarowania zasobami, w tym glebą i lasami, oraz ekologicznej i obiegowej gospodarki: działania na rzecz wdrożenia planu działania na rzecz zasobooszczędnej Europy i 7. programu działań w zakresie środowiska, nieobjęte innymi priorytetami tematycznymi, o których mowa w załączniku, w szczególności: (i) działania na rzecz symbiozy przemysłowej i transferu wiedzy, rozwoju nowych modeli przejścia na ekologiczną gospodarkę o obiegu zamkniętym; (ii) działania na rzecz strategii tematycznej dotyczącej gleby (komunikat Komisji z dnia 22 września 2006 r. zatytułowany „Strategia tematyczna w dziedzinie ochrony gleby”), ze szczególnym uwzględnieniem łagodzenia i kompensacji zasklepiania gleby oraz poprawy gospodarki gruntami; (iii) działania na rzecz leśnych systemów monitorowania i informacji oraz zapobiegania pożarom lasów;

Projekty w ramach priorytetów tematycznych dotyczących efektywnego gospodarowania zasobami, w tym glebą i lasami, oraz gospodarki ekologicznej i o obiegu zamkniętym będą w szczególności ukierunkowane na wdrażanie Planu działania na rzecz zasobooszczędnej Europy, planu działania UE dotyczącego gospodarki o obiegu zamkniętym (39), strategii tematycznej w dziedzinie ochrony gleby (40) oraz strategii leśnej UE (41) z 2013 r.

W odniesieniu do symbiozy przemysłowej, transferu wiedzy oraz przejścia na gospodarkę ekologiczną i o obiegu zamkniętym należy w szczególności zwróć uwagę na umożliwiające obieg zamknięty/zasobooszczędne, bezpieczne dla środowiska funkcjonowanie przedsiębiorstw, politykę konsumencką, nowe modele biznesu i konsumpcji i łańcuchy wartości. Publiczne wsparcie na rzecz gospodarki o obiegu zamkniętym było do tej pory ukierunkowane przede wszystkim na „recykling”, zbyt nieliczne są natomiast projekty na rzecz ponownego użycia, naprawy i regeneracji produktów (42). Jeśli gospodarka o obiegu zamkniętym zostanie wdrożona na całej długości (lokalnych) łańcuchów wartości, zostanie uwolniony znaczny potencjał do przyniesienia pozytywnych skutków dla społeczeństwa, jeżeli chodzi o integrację na rynku pracy osób defaworyzowanych i formalizację działalności prowadzonej w szarej strefie (gospodarki). Zachęca się do uwzględnienia tych aspektów wraz z bezpośrednimi, mierzalnymi skutkami dla środowiska w przypadku projektów ukierunkowanych na gospodarkę o obiegu zamkniętym. Wspomniane łańcuchy wartości będą ukierunkowane na sektory priorytetowe i tym samym przyczynią się również do wspierania wdrożenia planowanej „Strategii dotyczącej tworzyw sztucznych w gospodarce o obiegu zamkniętym” (43).

Jeżeli chodzi o ochronę gleb, istnieje potrzeba usprawnienia gospodarowania glebą, a w szczególności ograniczenia zasklepiania gleby i złagodzenia jego skutków. Zgromadzone w ramach projektu dane dotyczące gleb należy przekazywać do właściwych regionalnych, krajowych lub unijnych baz danych.

Przewiduje się, że projekty ukierunkowane na lasy przyczynią się do monitorowania lasów, dzięki zapewnieniu obecnym i przyszłym europejskim leśnym systemom informacyjnym wszelkich istotnych danych, które mogą zostać zebrane w ich toku. Z drugiej strony, zachodzi potrzeba opracowania efektywnych pod względem kosztów, „półnaturalnych” lub podobnych alternatywnych podejść leśniczych do już posadzonych drzewostanów gromadzących drzewa w tym samym wieku i w jednym gatunku w celu dalszego wspierania różnorodności biologicznej i odporności. Szczególnych starań należy dołożyć, aby nie dopuścić do wybuchów pożarów lasów, zminimalizować warunki sprzyjające ich rozprzestrzenianiu oraz aby zwiększyć ogólną odporność lasów, szczególnie na obszarach chronionych takich jak obszary Natura 2000, na których rośnie znaczna część lasów, a które stanowią podstawę działań unijnych ukierunkowanych na ochronę przyrody.

W związku z tym status priorytetowy zostanie nadany projektom o następującej tematyce:

Efektywne gospodarowanie zasobami, gospodarka ekologiczna i o obiegu zamkniętym – załącznik III sekcja A lit. c) ppkt (i)

Wdrożenie koncepcji gospodarki o obiegu zamkniętym, ukierunkowanej na co najmniej jeden z sektorów priorytetowych wskazanych w planie działania UE dotyczącym gospodarki o obiegu zamkniętym (44) i zapewnienie korzystania z wysokiej jakości zasobów wtórnych, materiałów złomowanych lub odpadów wchodzących w skład łańcuch wartości lub różnych łańcuchów wartości. Już w czasie trwania projektu wdrożenie gospodarki o obiegu zamkniętym powinno:

— wesprzeć transformację małych i średnich przedsiębiorstw (MŚP) lub

— przyczynić się do włączenia wymiaru społecznego do łańcucha (łańcuchów) wartości.

Gleba – załącznik III sekcja A lit. c) ppkt (ii)

1. Wdrożenie działań zgodnie z wytycznymi dotyczącymi zasklepiania gleby (45) o zwiększonej skuteczności w stosunku do rozwiązań rynkowych w celu osiągnięcia regionalnego lub krajowego rozwoju przestrzennego bez dalszego zajmowania gruntów lub zasklepiania gleby. W skład tych działań powinno wchodzić co najmniej jedno z poniższych: — ograniczanie procesu zasklepiania gleby lub inne działania zaradcze koncentrujące się na miejscach skażonych, — łagodzenie procesu zasklepiania gleby, lub — kompensowanie procesu zasklepiania gleby.

2. Wdrażanie zintegrowanych i odznaczających się zrównoważonym charakterem praktyk zarządzania glebą zgodnie z dobrowolnymi wytycznymi w zakresie zrównoważonego gospodarowania glebą (46) za pośrednictwem regionalnych, krajowych lub ponadnarodowych sieci lub organizacji.

Lasy – załącznik III sekcja A lit. c) ppkt (iii)

Oprócz danych dotyczących wskaźników odnoszących się do siedlisk leśnych i ekosystemów oraz usług ekosystemowych, w ramach projektów LIFE ukierunkowanych na lasy należy również zapewnić dane uwzględniane w odpowiednich wskaźnikach objętych zakresem kryteriów 1, 2, 4 i 5 zaktualizowanych paneuropejskich wskaźników zrównoważonej gospodarki leśnej (47).

1. Skuteczne i efektywne stosowanie narzędzi, metod, technik, technologii i sprzętu w celu wdrożenia „półnaturalnych” podejść do gospodarki leśnej i podobnych alternatywnych metod zalesiania (48) w celu zwiększenia intensywności (49) gospodarki leśnej lub podejść do gospodarki, których podstawą jest sadzenie drzewostanów drzew w tym samym wieku i jednym gatunku, przy opłacalności podobnej jak w przypadku działań na średnią lub dużą skalę podejmowanych w równoważnym kontekście intensywniejszej gospodarki leśnej lub gospodarki polegającej na sadzeniu drzew w tym samym wieku i w jednym gatunku (50). Objaśnienia: „Półnaturalna” gospodarka leśna (czasami zwana również „leśnictwem przyjaznym dla środowiska” lub „rębnią stopniową”) charakteryzuje się praktykami dążącymi do odwzorowania procesów naturalnych, które łączą w sobie gospodarcze zastosowanie lasów oraz ochronę przyrody. Wynikiem przyjęcia takiego podejścia są aktywnie zarządzane, ale wielowarstwowe i bogate lasy mieszane, które są stosunkowo bliskie lasom naturalnym. Koncepcja obejmuje czynną gospodarkę leśną wraz z pozyskiwaniem drewna, w związku z czym nie należy jej mylić z podejściami wyraźnie dążącymi do zachowania procesów naturalnych np. na obszarach naturalnych. Zwykle stosowane praktyki mogą nieznacznie różnić się między poszczególnymi państwami, ale oczekuje się, że będą obejmować następujące elementy: wykorzystanie rodzimych lub dostosowanych do danego obszaru gatunków drzew, naturalne odnowienie lasu, ograniczone działania z użyciem maszyn, włączenie środków ochrony przyrody, wykluczenie nawożenia lub stosowania pestycydów, długi cykl trwania płodozmianu oraz pozyskiwanie jednopniowe lub grupowe (51).

2. Badanie i wdrażanie metod (52) przekształcenia istniejących wysoce podatnych na pożary lasów na bardziej odporne drzewostany o mniejszym nagromadzeniu opału i ryzyku rozprzestrzeniania się pożaru, opieranie się na praktykach z zakresu leśnictwa i praktykach gospodarowania gruntami, które sprzyjają zachowanym częściowo w stanie naturalnym lasom mieszanym bądź liściastym, wykluczają nadmierne wykorzystywanie odnośnych jednolitych części wód lub zapewniają zrównoważone użytkowanie gruntów, które zmniejszy ryzyko lub intensywność pożaru.

Załącznik III do rozporządzenia LIFE d) priorytety tematyczne w dziedzinie środowiska i zdrowia, w tym dotyczące chemikaliów i hałasu: działania pomocnicze na rzecz wdrożenia szczegółowych celów dotyczących środowiska i zdrowia określonych w 7. programie działań w zakresie środowiska, w szczególności: (i) działania pomocnicze na rzecz wdrożenia rozporządzenia (WE) nr 1907/2006 Parlamentu Europejskiego i Rady (53) (REACH) oraz rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 528/2012 (54) (rozporządzenie w sprawie produktów biobójczych) w celu zapewnienia bezpieczniejszego, bardziej zrównoważonego lub oszczędnego stosowania chemikaliów (w tym nanomateriałów); (ii) działania pomocnicze ułatwiające wdrożenie dyrektywy 2002/49/WE Parlamentu Europejskiego i Rady (55) (dyrektywa w sprawie hałasu) w celu osiągnięcia takich poziomów hałasu, które nie powodują poważnych negatywnych skutków ani nie stanowią zagrożenia dla zdrowia człowieka; (iii) działania pomocnicze służące uniknięciu poważnych awarii, w szczególności poprzez ułatwienie wdrożenia dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2012/18/UE (56) (dyrektywa Seveso III);

Jeżeli chodzi o dziedzinę środowiska i zdrowia, należy zbadać nowe metody w celu ograniczenia wpływu chemikaliów, hałasu i awarii przemysłowych na środowisko i zdrowie człowieka.

W związku z tym status priorytetowy zostanie nadany projektom o następującej tematyce:

Chemikalia – załącznik III sekcja A lit. d) ppkt (i)

Zmniejszenie wpływu na środowisko lub zdrowie człowieka co najmniej jednego z poniżej wymienionych:

— substancji zidentyfikowanych jako stwarzające zagrożenie dla zdrowia człowieka lub dla środowiska na podstawie rozporządzenia w sprawie klasyfikacji, oznakowania i pakowania substancji i mieszanin (CLP) (57),

— połączonego oddziaływania substancji chemicznych, w tym substancji zaburzających funkcjonowanie układu hormonalnego,

— nanomateriałów,

— produktów biobójczych lub pestycydów.

Zostanie to osiągnięte poprzez zastosowanie co najmniej jednego z poniższych rozwiązań:

— bezpieczniejszego lub bardziej zrównoważonego stosowania,

— zminimalizowania narażenia na toksyczne substancje chemiczne obecne w produktach lub w środowisku, lub

— zastąpienie substancji chemicznych bezpieczniejszymi substancjami lub roztworami niechemicznymi.

Hałas – załącznik III sekcja A lit. d) ppkt (ii)

W ramach tego działu status priorytetowy zostanie przyznany projektom realizowanym na obszarach miejskich, aby poprawić sytuację maksymalnej liczby osób.

Obniżenie poziomu hałasu, którego źródłem są drogi w obrębie gęsto zaludnionych obszarów miejskich, dzięki zastosowaniu nawierzchni lub opon dźwiękochłonnych, których koszt całego cyklu życia jest porównywalny z kosztem powierzchni lub opon standardowych i które pozwalają uzyskać znaczącą redukcję hałasu.

Awarie przemysłowe – załącznik III sekcja A lit. e) ppkt (iii)

Uproszczenie wdrażania dyrektywy Seveso III (dyrektywy 2012/18/UE) w sprawie kontroli zagrożeń poważnymi awariami związanymi z substancjami niebezpiecznymi dzięki wprowadzeniu szczególnie opłacalnych narzędzi metodycznych do sporządzenia mapy ryzyka zdrowia człowieka i ryzyka środowiskowego oraz przeciwdziałania efektom domina. Projekty przewidują demonstracyjne stosowanie tych narzędzi przez różne zobowiązane do tego podmioty oraz realizowanie środków zapobiegających ryzyku lub zmniejszających ryzyko na ich podstawie.

Załącznik III do rozporządzenia LIFE e) priorytety tematyczne dotyczące jakości powietrza i emisji, w tym środowiska miejskiego: działania pomocnicze na rzecz wdrożenia szczegółowych celów dotyczących powietrza i emisji określonych w planie działania na rzecz zasobooszczędnej Europy i w 7. programie działań w zakresie środowiska, w szczególności: (i) podejścia zintegrowane w odniesieniu do wdrożenia przepisów dotyczących jakości powietrza; (ii) działania pomocnicze mające na celu zapewnienie zgodności z normami unijnymi dotyczącymi jakości powietrza i związanymi z nimi normami emisji, w tym z dyrektywą 2001/81/WE Parlamentu Europejskiego i Rady (58) (dyrektywa w sprawie krajowych poziomów emisji); (iii) działania pomocnicze na rzecz lepszego wdrożenia dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2010/75/UE (59) (dyrektywa w sprawie emisji przemysłowych), ze szczególnym uwzględnieniem poprawy procesu definiowania i wdrażania najlepszych dostępnych praktyk, zapewniające łatwy dostęp społeczeństwa do informacji i zwiększające wkład dyrektywy w sprawie emisji przemysłowych w innowacje.

Priorytet tematyczny „jakość powietrza i emisje, w tym w środowisku miejskim” uwzględnia w szczególności wdrożenie przepisów dotyczących jakości powietrza i kompleksowe podejście do miejskich problemów środowiskowych. Zanieczyszczenie powietrza jest nadal najpoważniejszym problemem środowiskowym dotyczącym zdrowia w Europie, a związany z nim współczynnik umieralności jest ponad dziesięć razy wyższy niż współczynnik umieralności w wyniku wypadków drogowych, a ponadto ma również znaczący wpływ na ekosystemy (np. 70 % obszarów Natura 2000 w UE padło ofiarą eutrofizacji w wyniku zanieczyszczenia powietrza). Problem zanieczyszczenia powietrza powinien zostać rozwiązany zgodnie z przyszłą strategią UE na rzecz jakości powietrza do 2030 r. Projekty powinny odnosić się do pyłu zawieszonego lub NO2, nie do CO2. Jeżeli głównym celem projektu jest redukcja emisji CO2, należy go przedstawić w ramach podprogramu działań na rzecz klimatu.

Dyrektywa w sprawie emisji przemysłowych jest podstawowym instrumentem w odniesieniu do zapobiegania zanieczyszczeniom pochodzącym z dużych źródeł punktowej emisji zanieczyszczeń i kontroli tych zanieczyszczeń. Doświadczenie zdobyte podczas wdrażania dyrektywy w sprawie emisji przemysłowych (i poprzedzającej ją dyrektywy w sprawie zintegrowanego zapobiegania zanieczyszczeniom i ich kontroli) umożliwiło identyfikację dodatkowych potrzeb w zakresie informacji publicznej i wprowadzenia nowych technik.

W związku z tym status priorytetowy zostanie nadany projektom o następującej tematyce:

Przepisy dotyczące jakości powietrza i dyrektywa w sprawie krajowych poziomów emisji – załącznik III sekcja A lit. e) ppkt (i)–(ii)

Jeżeli nie stwierdzono wyraźnie inaczej, projekty dotyczące jakości powietrza powinny ogólnie być ukierunkowane na obszary miejskie, aby obejmowały jak największą liczbę osób.

1. Poprawa jakości powietrza i redukcja emisji pyłu zawieszonego na obszarach o wysokim zużyciu paliw stałych, takich jak biomasa, węgiel i torf, do ogrzewania budynków mieszkalnych. Takie projekty realizują jedno lub więcej z niżej wymienionych rozwiązań: — rozwiązania techniczne (60), — rozwiązania w zakresie zarządzania, — rozwiązania w zakresie regulacyjnym, lub — rozwiązania oparte na zachętach (61).

2. Zrównoważona mobilność w transporcie drogowym ukierunkowana na emisje zanieczyszczeń powietrza, których redukcja jest kluczowa dla spełnienia norm jakości powietrza, poprzez położenie nacisku na co najmniej jeden z następujących sposobów: — czystsze rzeczywiste warunki jazdy, — czystsze lub elektryczne pojazdy dwu- lub trójkołowe lub analiza i realizacja w skali testowej odnośnych potrzeb w zakresie infrastruktury, — korzystanie z pojazdów elektrycznych lub pojazdów bardzo niskoemisyjnych (62), — stosowanie paliw alternatywnych, — innowacyjne programy w zakresie modernizacji pojazdów służby cywilnej (63), — alternatywna technologia napędowa dla pociągów (64), — mające duży wpływ systemy dostępu do ruchu drogowego (takie jak strefy niskiej emisji i systemy opłat za korzystanie z dróg) w oparciu o zaawansowane kryteria lub etykiety, lub — stosowanie innowacyjnych platform logistycznych (65).

3. Mobilność w zakresie zrównoważonego lotnictwa i maszyn mobilnych nieporuszających się po drogach mająca na celu redukcję emisji, szczególnie emisji z istniejących maszyn mobilnych nieporuszających się po drogach nieobjętych (jeszcze) rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/1628 (66).

4. Redukcja emisji amoniaku, metanu i pyłu zawieszonego, których źródłem jest rolnictwo, w ramach wsparcia na potrzeby wdrażania zaktualizowanego kodeksu dobrej praktyki rolniczej EKG ONZ na rzecz redukcji emisji z rolnictwa (67).

Dyrektywa w sprawie emisji przemysłowych – załącznik III sekcja A lit. e) ppkt (iii)

Stosowanie technik zapobiegania zanieczyszczeniom i redukcji zanieczyszczeń, o których mowa w dyrektywie w sprawie emisji przemysłowych jako o nowych metodach.

Środowisko miejskie – załącznik III sekcja A lit. e)

Wdrożenie zintegrowanej polityki miejskiej i podejść regulacyjnych w zakresie zrównoważonego planowania i projektowania lub w zakresie wspierania innowacyjnych rozwiązań technicznych, aby udoskonalić co najmniej jeden z następujących aspektów:

— transport publiczny i mobilność w miastach,

— rozwiązania w zakresie energii lub zasobooszczędności lub nieemisyjnej/niskoemisyjnej (68) energii ze źródeł odnawialnych lub surowców (69),

— lokalna produkcja żywności, lub

— stan ekosystemów miejskich i usług ekosystemowych (70).

3.2. Obszar priorytetowy „Przyroda i różnorodność biologiczna”

Na podstawie art. 11 lit. a) rozporządzenia LIFE tematyka projektów odpowiadająca temu obszarowi priorytetowemu i związanym z nim priorytetom tematycznym określonym w załączniku III do rozporządzenia LIFE powinna być ukierunkowana na realizację szczegółowego celu, jakim jest „wspieranie opracowywania i wdrażania unijnej polityki i przepisów w dziedzinie przyrody i różnorodności biologicznej, w tym unijnej Strategii na rzecz różnorodności biologicznej do 2020 r., dyrektywy Rady 92/43/EWG (71) i dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2009/147/WE (72), w szczególności przez zastosowanie, rozwój, testowanie i prezentację podejść, najlepszych praktyk i rozwiązań”.

Od 25 lat program LIFE jest podstawowym narzędziem wspierającym wykonywanie dyrektywy ptasiej i dyrektywy siedliskowej, przy czym walnie przyczynił się do ustanowienia sieci Natura 2000, a w niektórych przypadkach miał wręcz decydujące znaczenie w tym względzie. W ocenie adekwatności dyrektywy dotyczącej ochrony przyrody (73) i planie działania na rzecz przyrody, ludzi i gospodarki (74) podkreślono konieczność zwiększenia nakładów finansowania na ten obszar priorytetowy, która została uwzględniona w rozporządzeniu delegowanym zmieniającym art. 9 ust. 4 rozporządzenia LIFE. Zasoby finansowe podprogramu programu LIFE „Przyroda i różnorodność biologiczna” w dalszym ciągu będą ukierunkowane na sieć Natura 2000, aby zapewnić całkowite wypełnienie zobowiązań dotyczących celu 1 strategii różnorodności biologicznej i jednocześnie promować projekty realizujące cele 2, 3, 4 i 5 strategii różnorodności biologicznej do 2020 r.

Projekty LIFE „Przyroda i różnorodność biologiczna” mają na celu uzupełnianie się wzajemnie oraz, w stosownych przypadkach, uzupełnianie innych priorytetów tematycznych związanych i przyrodą i różnorodnością biologiczną, np. jeżeli projekt jest ukierunkowany na sieć Natura 2000, w stosownych przypadkach powinien się on także odnosić do inwazyjnych gatunków obcych. W związku z tym, aby uniknąć niespójności, zasady mające zastosowanie w ramach jednego z priorytetów tematycznych mają zastosowanie również w ramach priorytetu uzupełniającego. Jeżeli projekty służące osiągnięciu celów 2, 3, 4 lub 5 strategii różnorodności biologicznej do 2020 r. prowadzi się (nawet częściowo) na obszarach Natura 2000, zaproponowane środki muszą wpisywać się w cele ochrony obszaru, plan zarządzania obszarem lub równoważne instrumenty lub w decyzję o wyznaczeniu specjalnego obszaru ochrony (SOO). Ponadto w ramach projektów LIFE ukierunkowanych na lasy należy również zapewnić dane uwzględniane w odpowiednich wskaźnikach objętych zakresem kryteriów 1, 2, 4 i 5 zaktualizowanych paneuropejskich wskaźników zrównoważonej gospodarki leśnej (75).

Załącznik III do rozporządzenia LIFE a) priorytety tematyczne dotyczące przyrody: działania na rzecz wdrożenia dyrektyw 92/43/EWG i 2009/147/WE, w szczególności: (i) działania mające na celu poprawę zachowania stanu siedlisk i gatunków, w tym siedlisk i gatunków morskich oraz gatunków ptaków, będących przedmiotem zainteresowania Unii; (ii) działania wspierające seminaria biogeograficzne sieci „Natura 2000”; (iii) podejścia zintegrowane w odniesieniu do realizacji priorytetowych ram działań;

Status priorytetowy przyznano projektom o następującej tematyce, przyczyniającym się do osiągnięcia celu 1 strategii ochrony różnorodności biologicznej na okres do 2020, jakim jest pełne wdrożenie dyrektywy ptasiej i dyrektywy siedliskowej:

1. Poprawa stanu ochrony typów siedlisk lub gatunków będących przedmiotem zainteresowania Wspólnoty (76) na podstawie unijnych dyrektyw ptasiej i siedliskowej ukierunkowana na obszary Natura 2000 zaproponowane lub wyznaczone dla tych typów siedlisk lub dla tych gatunków (77).

2. Projekty mające na celu poprawę stanu ochrony typów siedlisk lub gatunków będących przedmiotem zainteresowania Wspólnoty, pod warunkiem że ich stan nie jest „właściwy/bezpieczny i niepogarszający się” lub „nieznany” zgodnie z najaktualniejszymi ocenami ogólnymi przeprowadzonymi przez państwa członkowskie na odpowiednim poziomie geograficznym zgodnie z art. 17 dyrektywy siedliskowej lub najaktualniejszymi ocenami zgodnie z art. 12 dyrektywy ptasiej i oceną ptaków na poziomie UE.

3. Wdrażanie morskiego komponentu dyrektywy siedliskowej i dyrektywy ptasiej oraz powiązanych przepisów w ramach wskaźnika 1 dyrektywy ramowej w sprawie strategii morskiej w przypadkach, w których projekty takie dotyczą głównie jednego z następujących działań lub szeregu następujących działań: — uzupełnienia i sfinalizowania krajowych inwentaryzacji dotyczących ustanawiania przybrzeżnej sieci obszarów Natura 2000, — odnowy obszarów morskich objętych siecią Natura 2000 i zarządzania nimi, w tym przygotowania i wdrożenia planów zarządzania obszarami, — działania ukierunkowane na rozwiązywanie konfliktów związanych z gatunkami, siedliskami lub obszarami między ochroną środowiska morskiego a rybakami lub innymi użytkownikami środowiska morskiego, a także działania łączące środki ochrony ze zrównoważonym korzystaniem z obszarów Natura 2000, lub — podejścia demonstracyjnego lub innowacyjnego do oceny lub monitorowania wpływu działalności człowieka na najważniejsze siedliska i gatunki morskie oraz ich zastosowania jako narzędzia wprowadzania konkretnych środków ochrony.

Załącznik III do rozporządzenia LIFE b) priorytety tematyczne dotyczące różnorodności biologicznej: działania na rzecz wdrożenia unijnej strategii na rzecz różnorodności biologicznej do 2020 r., w szczególności: (i) działania mające przyczynić się do osiągnięcia celu 2; (ii) działania mające przyczynić się do osiągnięcia celu 3, 4 i 5.

Poniższa tematyka projektów dotyczy w szczególności osiągnięcia celów 2, 3, 4 i 5 strategii ochrony różnorodności biologicznej do 2020 r. w zakresie, w jakim dotyczą one przede wszystkim ogólnych i szczegółowych celów zgodnie z art. 3 i 11 rozporządzenia LIFE, w związku z czym może ona być finansowana w ramach programu LIFE.

Określona poniżej tematyka projektów otrzyma status priorytetowy:

1. Opracowanie i wdrożenie planów zielonej infrastruktury (78) i działań poprawiających stan ekosystemów i usług ekosystemowych (79) lub łączności między obszarami Natura 2000 lub innymi obszarami chronionymi. Opracowanie i zastosowanie możliwych do powielenia metod lub technik powiązanych z zieloną infrastrukturą, które skutecznie łagodzą negatywny wpływ, jaki infrastruktura energetyczna lub transportowa wywierają na różnorodność biologiczną, poprzez wzmocnienie łączności. Wspomniane techniki lub metody powinny być bardziej opłacalne niż już oferowane na rynku rozwiązania równoważne finansowo oraz – w stosownych przypadkach – prowadzić do nieodpłatnie współdzielonych rozwiązań lub do opracowania norm technicznych.

2. Opracowanie i zastosowanie narzędzi ukierunkowanych na włączenie kwestii różnorodności biologicznej do decyzji finansowych i gospodarczych w celu zapewnienia – w drodze ochrony i odnowy różnorodności biologicznej zapewnionej podczas trwania projektu – zerowej utraty różnorodności biologicznej netto lub wzmocnienia usług ekosystemowych przynoszących dochód (80).

3. Ukierunkowanie na gatunki lub siedliska zagrożone, których nie objęto załącznikami do dyrektywy siedliskowej, ale które posiadają status gatunku „zagrożonego” lub gorszy w Europejskiej Czerwonej Księdze Gatunków (81) lub Siedlisk (82) Zagrożonych lub w Czerwonej Księdze Gatunków Zagrożonych publikowanej przez IUCN (83) w przypadku tych gatunków, których nie uwzględniono w Europejskiej Czerwonej Księdze.

4. Rozwiązywanie problemu inwazyjnych gatunków obcych (84) poprzez badanie i realizowanie następujących trzech kroków w odpowiedniej skali przestrzennej i w sposób kompleksowy: — zapobieganie wprowadzaniu inwazyjnych gatunków obcych, w szczególności przez blokowanie priorytetowych dróg ich wprowadzania, — stworzenie systemu ich wczesnego wykrywania i szybkiego zwalczania, oraz — zwalczanie, kontrolowanie lub opanowanie zadomowionych inwazyjnych gatunków obcych. Należy określić działania w zakresie tych projektów w celu poprawienia istniejących – lub wprowadzenia nowych – ram technicznych, administracyjnych lub prawnych na właściwym poziomie, w szczególności – lecz nie tylko – w odniesieniu do gatunków zamieszczonych w wykazie inwazyjnych gatunków obcych stwarzających zagrożenie dla Unii zgodnie z art. 4 ust. 1 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1143/2014 (85). Objaśnienia: Jeżeli dany krok został już podjęty niezależnie od projektu lub jego podjęcie jest niemożliwe w kontekście projektu, działania w ramach projektu powinny być przynajmniej wyraźnie osadzone w szerszych ramach, które łączą wszystkie trzy kroki.

3.3. Obszar priorytetowy „Zarządzanie i informacja w zakresie środowiska”

Na podstawie art. 12 lit. a) rozporządzenia LIFE tematyka projektów odpowiadająca temu obszarowi priorytetowemu i związanym z nim priorytetom tematycznym określonym w załączniku III do rozporządzenia LIFE jest w szczególności ukierunkowana na realizację szczegółowego celu, który obejmuje „wspieranie zwiększania poziomu świadomości dotyczącego zagadnień środowiska, w tym pozyskiwania wsparcia społeczeństwa i zainteresowanych podmiotów dla tworzenia unijnej polityki w dziedzinie środowiska, a także promocję wiedzy na temat zrównoważonego rozwoju i nowych modeli zrównoważonej konsumpcji”.

Załącznik III do rozporządzenia LIFE Priorytetowy obszar „Zarządzanie i informacja w zakresie środowiska”: a) kampanie informacyjne, komunikacyjne i zwiększające poziom świadomości zgodnie z priorytetami 7. programu działań w zakresie środowiska; b) działania wspierające skuteczny proces kontroli, a także środki wspierania zgodności w odniesieniu do przepisów Unii w dziedzinie środowiska, oraz wsparcie systemów i narzędzi informacyjnych dotyczących wdrażania prawa Unii w dziedzinie środowiska.

Kampanie informacyjne, komunikacyjne i zwiększające poziom świadomości – załącznik III sekcja C lit. a)

Przy ocenie europejskiej wartości dodanej proponowanych projektów zostanie wzięty pod uwagę zasięg geograficzny informacji podnoszących poziom świadomości, komunikacji i kampanii zwiększających poziom świadomości.

Podniesienie poziomu świadomości na temat problemów środowiskowych, unijnej polityki ochrony środowiska, narzędzi lub przepisów prawa wśród określonych docelowych odbiorców w celu zmiany ich zachowań i pobudzania do przyjmowania postaw przyjaznych środowisku lub podejmowania praktyk o takim charakterze lub do podejmowania działań w ramach bezpośredniego zaangażowania obywatelskiego. Wnioskodawca musi przedstawić istotne dowody wskazujące na zmianę poziomów świadomości (86) w dziedzinie (dziedzinach), na którą ukierunkowany był projekt, a zmiana ta stanowi kluczowy czynnik wspierający prawidłowe wdrażanie lub przyszły rozwój narzędzi i opracowywanie przepisów prawa w ramach unijnej polityki ochrony środowiska. Działania służące podnoszeniu świadomości powinny mieć możliwie najszerszy zakres w przypadku konkretnych zagadnień, na które są ukierunkowane (87). Problemy środowiskowe, unijna polityka ochrony środowiska, ukierunkowane narzędzie lub przepisy prawa należy bezpośrednio powiązać z co najmniej jednym z obszarów tematycznych, których wykaz zamieszczono pod każdym z trzech poniższych priorytetów (88):

Zielony wzrost: — zrównoważona konsumpcja, ze szczególnym uwzględnieniem zapobiegania powstawaniu odpadów, w szczególności odpadów z tworzyw sztucznych, odpadów żywnościowych i odpadów wrzucanych do morza, — przejście na gospodarkę o obiegu zamkniętym, w szczególności wdrożenie zrównoważonych modeli biznesu, produkcji, produktów i usług o charakterze zrównoważonym (89).

Nawiązanie kontaktu z obywatelami: — Natura 2000 i korzyści wynikające z wdrożenia prawodawstwa UE w dziedzinie ochrony środowiska zgodnie z planem działania na rzecz przyrody, ludzi i gospodarki (90), — inwazyjne gatunki obce, — bezpieczne stosowanie substancji chemicznych, — korzyści z natury, w tym zielonej infrastruktury i powiązanych usług ekosystemowych.

Czas na rezultaty: — jakość powietrza na obszarach miejskich i skutki tej jakości dla zdrowia, lub — korzyści wynikające z wdrożenia prawodawstwa wodnego.

Działania wspierające skuteczny proces kontroli, a także środki wspierania zgodności – załącznik III sekcja C lit. b)

Systemy informacyjne, jakość administracji publicznej i podejścia dobrowolne

1. Usprawnianie systemów informacji o środowisku obsługiwanych przez organy publiczne służących do elektronicznego gromadzenia, przetwarzania, przechowywania i udostępniania informacji o środowisku poprzez opracowywanie i zapewnianie nowych, a w razie potrzeby rozwijanie istniejących systemów. Projekty powinny przyczynić się do usprawnienia wdrażania unijnej polityki ochrony środowiska, a ponadto w ich ramach należy wypełniać unijny obowiązek sprawozdawczy. Objaśnienia: Usprawnienia mogą przybrać formę zmniejszonego obciążenia administracyjnego, poprawy w zakresie udostępniania informacji zarówno w ramach jednego organu, jak i między organami, poprawy końcowego wykorzystywania informacji o środowisku, w tym sprawozdawczości, a także lepszych usług świadczonych na rzecz użytkowników końcowych, w tym na rzecz społeczeństwa. Jeżeli chodzi o dane z monitorowania stanu chemicznego, w ramach projektów należy poprawić dostępność i przystępność danych z monitorowania stanu chemicznego, które są potrzebne w procedurach regulacyjnych; dokonać tego można korzystając z Platformy Informacyjnej Monitorowania Stanu Chemicznego (IPCHEM) poprzez połączenie i utworzenie korelacji między danymi z monitorowania stanu chemicznego a danymi dotyczącymi ludności i wpływu środowiska na jej zdrowie.

2. Zwiększenie zdolności i poprawa jakości administracji publicznej w stosunku do planów, programów, analiz, przeglądów i ocen lub zezwoleń, odstępstw i innych decyzji odnoszących się do konkretnych działań, a w razie potrzeby również w stosunkach partnerskich z jednostkami prywatnymi, z myślą o zmniejszeniu obciążenia administracyjnego przy jednoczesnej optymalizacji wyników środowiskowych i podjęciu, w stosownych przypadkach działań na rzecz ochrony przyrody. Działania należy ukierunkować na co najmniej jedną z poniższych kategorii: Plany, programy, analizy, przeglądy i oceny — plany ochrony powietrza (91), — krajowe programy ograniczania zanieczyszczenia powietrza (92), — plany gospodarowania wodami w dorzeczach (93) i powiązane programy środków działania, analizy i przeglądy, — plany przestrzenne obszarów morskich i powiązane programy środków działania, a także strategie morskie ukierunkowane na zapewnienie synergii z siecią natura 2000 i planami gospodarowania wodami w dorzeczu, — plany zarządzania ryzykiem powodziowym (94), — plany działań w zakresie azotanów (95), — plany gospodarki odpadami (96), — plany zadań ochronnych dla obszarów natura 2000 (97), — plany urządzania lasów, których sporządzania wymaga się na podstawie rozporządzenia w sprawie rozwoju obszarów wiejskich, służące zapewnieniu większej różnorodności biologicznej lasów, — plany użytkowania gruntów i inne plany wymagające przeprowadzenia strategicznej oceny oddziaływania na środowisko (98), które służą lepszemu uwzględnianiu ekosystemów (99) i usług ekosystemowych (100), — oceny usług ekosystemowych i powiązane prace (101) lub Decyzje odnoszące się do: — emisji przemysłowych, — gospodarowania odpadami, — zanieczyszczenia i poboru wody (102), — ochrony przyrody (103). Objaśnienia: W przypadku planów, programów lub innych ukierunkowanych środków zwiększenie zdolności i poprawa jakości administracji publicznej może oznaczać co najmniej jedno z poniższych działań: angażowanie i wspieranie zainteresowanych stron; przeprowadzanie konsultacji publicznych; udoskonalanie treści dokumentów; monitorowanie ich wdrażania i zgodności z ukierunkowanym środkiem; dzielenie się najlepszymi praktykami; stosowanie skutecznych metod wykorzystywanych przy ich przygotowywaniu czy w trakcie przeglądu i oceny środowiskowej. Większe zdolności w zakresie monitorowania poprzez np. silne rozproszenie monitorowania i stosowanie technik monitorowania w czasie rzeczywistym, przyjęte w sposób spójny w wielu miejscach, prowadzą do zwiększenia możliwości i poszerzenia bazy danych nie tylko na potrzeby oceny planów, lecz również tworzenia nowych, dynamicznych planów. Jeżeli chodzi o plany zadań ochronnych dla obszaru Natura 2000 i decyzje odnoszące się do ochrony przyrody, należy wziąć pod uwagę zalecenia z seminariów biogeograficznych sieci Natura 2000. Jeżeli chodzi o decyzje odnoszące się do ochrony przyrody, dotyczy to wymogów w zakresie zezwoleń zgodnie z art. 6 ust. 3 i art. 6 ust. 4 dyrektywy siedliskowej oraz przepisów dotyczących ochrony gatunków zgodnie z art. 12 i art. 16 dyrektywy siedliskowej oraz art. 5 i 9 dyrektywy ptasiej. Ocena obejmuje pomiar i modelowanie, a także ustanowienie lub ulepszenie wykazu emisji. Decyzje stanowią decyzje wydawane przez właściwe organy, co służy przestrzeganiu odpowiedniego prawodawstwa UE w dziedzinie środowiska.

3. Opracowanie, promocja, wdrożenie lub ujednolicenie co najmniej jednego z poniższych podejść dobrowolnych i jego wykorzystywanie przez jednostki w celu zmniejszenia wpływu wywieranego na środowisko przez ich działalność, produkty i usługi: — przeprowadzana przez osobę trzecią weryfikacja efektywności w zakresie technologii innowacyjnych, gdy są one gotowe do wprowadzenia na rynek, taka jak Weryfikacja Technologii Środowiskowych (ETV) (104), — zasady dotyczące kategorii śladu środowiskowego produktu (PEFCR) lub zasady sektorowe dotyczące śladu środowiskowego organizacji (OEFSR) na szczeblu europejskim w odniesieniu do produktów i sektorów nieuwzględnionych do tej pory w istniejących zasadach PEFCR/OEFSR i powiązane bazy danych wysokiej jakości, opracowane w oparciu o europejską metodykę dotyczącą śladu środowiskowego (105) i najnowsze dostępne wytyczne (106), — działania, usługi, sieci i nowe modele biznesu promujące wykorzystywanie produktów poddanych regeneracji, naprawionych, odświeżonych lub ponownie użytych, powiązane również z zagadnieniami trwałości produktu i sztucznie skróconego cyklu życia lub zachęcające do stosowania oficjalnie uznanych oznakowań ekologicznych takich jak oznakowanie ekologiczne UE, — wspólne specyfikacje istotnych warunków zamówienia lub upowszechnianie narzędzi do monitorowania wśród organów publicznych o podobnych potrzebach nabywczych w celu zachęcania do wdrożenia zielonych zamówień publicznych sprzyjających tworzeniu gospodarki o obiegu zamkniętym, — łączenie regulacyjnych, finansowych lub reputacyjnych środków zachęty z efektami działalności środowiskowej przez stosowanie EMAS, — ocena efektywności środowiskowej budynków z wykorzystaniem ram budowlanych zawierających główne wskaźniki (107).

Zapewnienie zgodności środowiskowej i dostęp do wymiaru sprawiedliwości

1. Wspieranie zapewnienia zgodności środowiskowej przez opracowywanie i wdrażanie lub wdrażanie istniejących transgranicznych, krajowych lub regionalnych strategii opartych na analizie ryzyka w celu promowania, sprawdzania i egzekwowania zgodności z wykorzystaniem połączenia przepisów prawa administracyjnego, karnego i odpowiedzialności za środowisko w odniesieniu do co najmniej jednego z poniższych: — przestępstwa w zakresie postępowania z odpadami lub działania naruszającego przepisy w tym zakresie, — nielegalnego handlu dziką fauną i florą, — przestępstwa wymierzonego w dziką faunę i florę oraz dobra natury, a także działania naruszającego przepisy w tym zakresie, w tym nielegalnego pozyskiwania drewna, — zanieczyszczenia wody pochodzącego z rozproszonych lub punktowych źródeł lub niezgodnego z prawem poboru wody, — punktowego lub ruchomego źródła zanieczyszczenia powietrza. Objaśnienia: „Oparta na analizie ryzyka” odnosi się do oceny, po pierwsze, stopnia prawdopodobieństwa, z jakim określone kategorie osób popełnią przestępstwo, oraz, po drugie, tego jak poważne przewiduje się skutki dla środowiska i zdrowia ludzkiego. Im większe prawdopodobieństwo naruszenia przepisów oraz im donioślejsze skutki się przewiduje, tym bardziej nagląca jest potrzeba podjęcia działań. Wybrany sposób działania powinien odzwierciedlać charakter danego ryzyka oraz powinien służyć do złagodzenia go na tyle, na ile to możliwe.

2. Wspieranie zapewnienia zgodności środowiskowej poprzez tworzenie nowych lub, jeżeli już istnieją, wzmacnianie istniejących transgranicznych, krajowych lub regionalnych sieci praktyków lub ekspertów w zakresie zapewniania zgodności środowiskowej bądź tworzenie lub, jeżeli istnieją, doskonalenie kwalifikacji zawodowych i szkoleń (108) w celu poprawienia zgodności z wiążącymi instrumentami środowiskowymi UE poprzez promowanie, sprawdzanie i egzekwowanie zgodności z wykorzystaniem połączenia przepisów prawa administracyjnego, karnego i odpowiedzialności za środowisko. Objaśnienia: Wśród specjalistów w zakresie zapewnienia zgodności środowiskowej mogą znajdować się osoby pracujące dla urzędów i organów na których ciąży obowiązek zapewnienia zgodności, takich jak policja regionalna i lokalna oraz organy celne, agencje i inspektoraty środowiska, najwyższe organy kontroli publicznej i sądownictwo. Mogą do nich należeć również organizacje pozarządowe oraz przedstawiciele środowiska akademickiego i badacze specjalizujący się w co najmniej jednym aspekcie zapewniania zgodności. Jeżeli chodzi o kwalifikacje zawodowe i szkolenia, to w ramach projektów należy zapewnić ich uwierzytelnienie oraz zmaksymalizować możliwości, jakie niesie za sobą technologia informacyjna, przy pomocy takich środków, jak seminaria internetowe oraz masowe, otwarte kursy internetowe (MOOC), aby umożliwić dotarcie z nauczaniem na odległość do jak największej liczby praktyków i w jak najbardziej oszczędny sposób.

3. Opracowywanie i wykorzystywanie innowacyjnych narzędzi oraz podejmowanie działań mających na celu promowanie, monitorowanie i egzekwowanie zgodności poprzez utworzenie i wykorzystanie nowych lub, jeżeli już istnieją, poprzez intensyfikację stosowania istniejących narzędzi i działań, które należą do co najmniej jednej z poniższych kategorii: — oparte na analizie ryzyka systemy i techniki promowania zgodności, — oparte na analizie ryzyka systemy i techniki służące skutecznemu monitorowaniu zgodności z wiążącymi instrumentami środowiskowymi UE oraz uzyskiwaniu materiałów dowodowych i analiz problemów ze zgodnością, na których bez wahania oprzeć można działania następcze, — oparte na analizie ryzyka systemy i techniki służące podejmowaniu skutecznych działań następczych oraz kroków w zakresie egzekwowanie przepisów w przypadku naruszenia przepisów lub powstania zobowiązań w związku z wiążącymi instrumentami środowiskowymi UE i ze stosownymi przepisami prawa administracyjnego, karnego lub w związku z odpowiedzialnością za środowisko. Objaśnienia: Oparte na analizie ryzyka systemy i techniki służą określeniu stopnia, w jakim właściciele gruntów, przedstawiciele przemysłu, MŚP, organizacje pożytku publicznego lub pozostali („podmioty zobowiązane”) wypełniają swoje obowiązki wynikające z wiążących instrumentów środowiskowych UE, oraz określeniu skutków, jakie niespełnianie wymogów lub kryteriów będzie miało dla środowiska i zdrowia ludzkiego. Na podstawie tych ustaleń, takie systemy i techniki mają na celu zachęcenie do przestrzegania przepisów i zniechęcenie do ich nieprzestrzegania poprzez promowanie, monitorowanie i egzekwowanie. W ramach systemów i technik promowania można stosować wytyczne, usługi doradcze, kampanie podnoszące poziom świadomości, umowy partnerstwa lub systemy samokontroli, które ułatwiają podmiotom zobowiązanym zachowanie zgodności. Systemy i techniki monitorowania mogą wiązać się z inspekcjami na miejscu, nadzorowaniem (w tym z wykorzystaniem satelitów i bezzałogowych statków powietrznych), wyrywkowymi kontrolami, gromadzeniem informacji, analizami przemysłowymi, dochodzeniami policyjnymi, analizami danych i audytami środowiskowymi. Działania następcze i w zakresie egzekwowania przepisów mogą mieć podobnie szeroki zakres.

4. Poprawa sposobu postępowania przez organy publiczne ze skargami i wnioskami odnoszącymi się do środowiska, a składanymi przez członków społeczeństwa, w razie potrzeby również w ramach partnerstwa z jednostkami prywatnymi poprzez opracowanie i zapewnienie nowych lub, jeżeli istnieją, usprawnienie istniejących systemów i technik służących do rozpatrywania skarg i wniosków składanych przez członków społeczeństwa z myślą o optymalizacji rzetelności przedstawianych informacji, ułatwieniu współdziałania organów ze społeczeństwem, minimalizacji obciążenia administracyjnego i przyczynieniu się do skutecznego wdrożenia wiążących instrumentów środowiskowych UE. Objaśnienia: Systemy i techniki rozpatrywania skarg i wniosków mogą obejmować elektroniczne systemy postępowania ze skargami, gorące linie, obserwatoria obywatelskie i inne platformy aktywności obywatelskiej. Platformy aktywności obywatelskiej mogą m.in. dać właściwym krajowym, regionalnym i lokalnym władzom możliwość zaangażowania obywateli w monitorowanie stanu środowiska i inne formy monitorowania, generując jednocześnie bardziej ujednolicone i użyteczne dane.

5. Promowanie dostępu społeczeństwa, NGO, prawników, sędziów, administracji publicznej lub innych zainteresowanych stron do wymiaru sprawiedliwości lub mediacji w sprawach dotyczących środowiska z myślą o zwiększeniu wiedzy i zrozumienia oraz usprawnieniu stosowania tych środków rozwiązywania sporów dotyczących środowiska z położeniem szczególnego nacisku na: — ochronę zdrowia i dobrego samopoczucia ludzi poprzez wypełnianie wymogów zawartych w instrumentach UE odnoszących się do powietrza, wody i odpadów, które objęto zakresem priorytetów tematycznych rozporządzenia LIFE, — ochronę środowiska naturalnego, różnorodności biologicznej i jakości wód za pośrednictwem instrumentów odnoszących się do środowiska naturalnego, różnorodności biologicznej i wody, które objęto zakresem priorytetów tematycznych rozporządzenia LIFE, — skuteczne stosowanie dyrektywy w sprawie odpowiedzialności za środowisko (109). Projekty należy sporządzać w oparciu o istniejące moduły i wiedzę fachową w obszarze szkoleń z zakresu prawa ochrony środowiska opracowanych przez Komisję (110).

4. POWIĄZANIE CELÓW OGÓLNYCH Z DOTACJAMI NA DZIAŁANIA W RAMACH PODPROGRAMU DZIAŁAŃ NA RZECZ KLIMATU

Zgodnie z ogólnymi celami rozporządzenia LIFE oraz w celu zapewnienia wymaganej europejskiej wartości dodanej, realizacja dotacji na działania zostanie jednak powiązana z trzema obszarami priorytetowymi określonymi w art. 13 rozporządzenia LIFE: łagodzeniem skutków zmiany klimatu, dostosowywaniem się do skutków zmiany klimatu oraz zarządzaniem i informacją w zakresie klimatu – a także ze szczegółowymi celami określonymi w art. 14, 15 i 16 rozporządzenia LIFE. Priorytety tematyczne i tematyka projektów nie są przewidziane w przypadku dotacji na działania realizowanych w ramach podprogramu działań na rzecz klimatu; właściwe obszary polityki obejmujące działania na rzecz klimatu wymieniono jednak poniżej, a coroczne zaproszenia do składania wniosków zawierają również bardziej szczegółowe obszary prac związane z wymienionymi poniżej obszarami polityki.

Program LIFE przyczyni się do przekształcenia społeczeństwa UE w społeczeństwo niskoemisyjne i odporne na zmianę klimatu, dzięki wsparciu wdrożenia unijnej polityki klimatycznej i przygotowaniu UE na wyzwania związane z działaniami w dziedzinie klimatu, które pojawią się w nadchodzących latach i dekadach. W tym zakresie status priorytetowy nadaje się: wdrożeniu celów określonych w ramach polityki klimatyczno-energetycznej do roku 2030 i w planie działania w dziedzinie energii na rok 2050, a także porozumienia paryskiego i polityki przystosowania się do zmiany klimatu. Nowa technologia w zakresie łagodzenia zmiany klimatu zostanie ułatwiona dzięki najlepszej praktyce, demonstracji i projektom pilotażowym w celu uzyskania w stosownych przypadkach kolejnych środków finansowych. Unijna polityka przeciwdziałania zmianie klimatu zostanie mocno powiązana z lokalnymi najlepszymi praktykami i inicjatywami i promować będzie przykłady nowych, lepszych rozwiązań ułatwiających przekształcenie społeczeństwa w społeczeństwo niskoemisyjne i odporne na zmianę klimatu. Aby osiągnąć sukces w tej dziedzinie, należy również zbadać istniejące technologie/rozwiązania niskoemisyjne pod kątem przeszkód nietechnologicznych uniemożliwiających penetrację rynku. W ramach programu LIFE wspierane będzie również wdrażanie strategii UE w zakresie przystosowania się do zmiany klimatu, aby Europa stała się bardziej odporna na zmianę klimatu (111).

W odniesieniu do łagodzenia zmiany klimatu projekty powinny przedstawiać wdrażanie strategii niskoemisyjnych lub planów zarządzania użytkowaniem gruntów na poziomie regionalnym lub podregionalnym. Obejmowałoby ono uwzględnienie środków w zakresie redukcji emisji i efektywnego gospodarowania zasobami we wszystkich sektorach i propagowanie narzędzi motywujących do zmiany zachowań. Zapewnione zostanie również wsparcie na rzecz wdrażania nowych podejść (w miastach i regionach pokazowych), w stosownych przypadkach za pośrednictwem Światowego Porozumienia Burmistrzów w sprawie Klimatu i Energii (112), w odniesieniu do produkcji, konsumpcji i zarządzania, które mają wpływ na przekształcenie.

Jeżeli chodzi o obszar priorytetowy dotyczący przystosowania się, należy zapewnić wsparcie na rzecz strategii przystosowania się, koncentrując się na szeregu kluczowych obszarów mających europejską wartość dodaną, w tym na projektach na szczeblu regionalnym lub transgranicznym, oraz w stosownych przypadkach za pośrednictwem przystosowania się opartego na ekosystemie. Projekty będą się charakteryzowały potencjałem w zakresie demonstracji i możliwości przenoszenia oraz powinny dotyczyć promowania innowacyjnych rozwiązań w zakresie przystosowania się, w szczególności za pośrednictwem mobilizacji sektora prywatnego oraz w stosownych przypadkach za pośrednictwem Światowego Porozumienia Burmistrzów. Projekty powinny również propagować synergie między polityką przystosowania się do zmiany klimatu i polityką jej łagodzenia, a także polityką zmniejszania ryzyka związanego z klęskami żywiołowymi.

Bieżącą i przyszłą unijną politykę przeciwdziałania zmianie klimatu będzie można wspierać poprzez zastosowania obejmujące następujące obszary polityki „Działania w dziedzinie klimatu”:

a) Łagodzenie skutków zmiany klimatu — starania państw członkowskich oraz władz regionalnych/lokalnych na rzecz zmniejszenia emisji gazów cieplarnianych w sektorach nieobjętych unijnym systemem handlu uprawnieniami do emisji („unijna dyrektywa w sprawie systemu handlu emisjami” – dyrektywa 2003/87/WE Parlamentu Europejskiego i Rady (113)) oraz decyzją dotyczącą wspólnego wysiłku redukcyjnego (decyzja nr Parlamentu Europejskiego i Rady 406/2009/WE (114)): transport i paliwa, rolnictwo, budownictwo (np. efektywność energetyczna w budynkach), użytkowanie gruntów, zmiana użytkowania gruntów i leśnictwo, — opracowanie i wdrożenie rozliczania emisji gazów cieplarnianych i łagodzenia zmiany klimatu w sektorze użytkowania gruntów, — opracowanie praktyk gospodarowania gruntami, które mają wpływ na emisje i pochłanianie emisji, np. jako środki uzupełniające do tych wspieranych w ramach europejskich funduszy strukturalnych i inwestycyjnych; rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 1303/2013 (115), — działania wspierające funkcjonowanie systemu handlu emisjami i wywierające wpływ na energochłonną produkcję przemysłową charakteryzującą się wysoką emisją gazów cieplarnianych, — fluorowane gazy cieplarniane i substancje zubożające warstwę ozonową, w szczególności projekty wspomagające wdrożenie protokołu montrealskiego oraz poprawki z Kigali, a także rozporządzenia UE w sprawie fluorowanych gazów cieplarnianych, lub — monitorowanie gazów cieplarnianych i składanie sprawozdań przez organy.

b) Dostosowywanie się do skutków zmiany klimatu — przystosowanie się na obszarach miejskich oraz gospodarowanie gruntami ograniczające wpływ na zmianę klimatu, — odporność infrastruktury, w tym stosowanie niebiesko-zielonej infrastruktury oraz opartych na ekosystemie podejść do przystosowania się, — zrównoważona gospodarka wodna na obszarach narażonych na suszę, zarządzanie przeciwpowodziowe i zarządzanie strefą przybrzeżną, — odporność sektora rolnego, sektora leśnictwa i sektora turystycznego, w tym na obszarach wyspiarskich i górskich, lub — wsparcie na rzecz regionów najbardziej oddalonych UE: gotowość na wypadek ekstremalnych zdarzeń pogodowych, w szczególności na obszarach przybrzeżnych.

c) Zarządzanie i informacja w zakresie klimatu — opracowanie i wdrożenie krajowych strategii na rzecz klimatu i energii do 2030 r. lub strategii do połowy stulecia, — zachęcanie do zmiany zachowań, uwzględnienie działań w zakresie redukcji emisji i efektywnego gospodarowania zasobami w sektorach, — dokonywanie przez organy oceny funkcjonowania unijnego systemu handlu emisjami, — budowanie zdolności, podnoszenie świadomości wśród użytkowników końcowych i w ramach sieci dystrybucji urządzeń w zakresie fluorowanych gazów cieplarnianych, — monitorowanie polityki przeciwdziałania zmianie klimatu, ocena i ocena ex post, lub — najlepsze praktyki i działania w zakresie podnoszenia świadomości w celu zaspokojenia potrzeb związanych z przystosowaniem się.

5. TECHNICZNA METODYKA PROCEDURY WYBORU PROJEKTÓW ORAZ KRYTERIA WYBORU I PRZYZNAWANIA DOTACJI (ART. 24 UST. 2 LIT. d) ROZPORZĄDZENIA LIFE)

W niniejszej sekcji omówiono techniczną metodykę procedury wyboru projektów oraz główne szczegółowe kryteria kwalifikowalności (116) i kryteria przyznania finansowania w odniesieniu do dotacji zgodnie z art. 2 i art. 19 rozporządzenia LIFE. Ponieważ wspomniana metodyka i kryteria są zasadniczo takie same dla tych samych rodzajów projektów w ramach obu podprogramów, wyraźne odniesienia do jednego z tych podprogramów zamieszczono wyłącznie w przypadkach, w których istnieją między nimi różnice.

W przypadku wszystkich rodzajów dotacji ocenie poddawane będą komplementarność i optymalne wykorzystanie środków UE, w tym finansowanie działań dodatkowych pochodzące z innych unijnych instrumentów finansowych, jak określono w art. 8 rozporządzenia LIFE, i uwzględnione w kryterium „europejska wartość dodana: synergie”. Aby uniknąć niepożądanego powielania działań, wnioskodawcy uzasadniają, dlaczego decydują się na złożenie wniosku o dofinansowanie w ramach programu LIFE, a nie o inne dofinansowanie unijne, w przypadku, w którym środki te mogłyby również stanowić wsparcie dla podobnych projektów lub działań.

Projekty finansowane w ramach jednego obszaru priorytetowego nie powinny utrudniać osiągania celów środowiskowych lub celów dotyczących klimatu w ramach innego obszaru priorytetowego, chyba że wpływ ten zostałby w sposób wyczerpujący wyjaśniony i uzasadniony we wniosku, a możliwe rozwiązania alternatywne oraz działania na rzecz łagodzenia i przystosowywania byłyby w stosownych przypadkach poprawnie zaplanowane.

Dalsze szczegółowe informacje zostaną zamieszczone we wniosku oraz w wytycznych dotyczących oceny, które będą publikowane wraz z odpowiednimi zaproszeniami do składania wniosków. W ramach bieżącego wieloletniego planu prac oraz rozporządzenia LIFE procedura wyboru projektów może podlegać dostosowywaniu i optymalizacji w każdym corocznym zaproszeniu do składania wniosków.

5.1. Dotacje na działania

Wnioski wnioskodawców, którzy mają zostać wykluczeni lub którzy nie spełniają ogólnych kryteriów kwalifikowalności na podstawie art. 131 rozporządzenia finansowego, nie będą uwzględniane.

Ponadto wnioski muszą spełniać wymogi w zakresie dopuszczalności (np. w przypadku niektórych projektów wnioski składane są wyłącznie drogą elektroniczną) oraz wymogi kwalifikowalności (np. zgodność z wytycznymi dotyczącymi kwalifikowania się podmiotów izraelskich i ich działań na terytoriach okupowanych przez Izrael od czerwca 1967 r. do korzystania z dotacji, nagród i instrumentów finansowych finansowanych ze środków UE począwszy od 2014 r. (117)), mające zastosowanie do wszystkich dotacji na działania w ramach programu LIFE, które również będą wyraźnie określone w odnośnych wytycznych dotyczących składania wniosków.

Kryteria kwalifikowalności, które mają zastosowanie do różnych rodzajów projektów, przedstawiono pod odpowiednim nagłówkiem poniżej. Kryteria, które w ten sam sposób mają zastosowanie do różnych rodzajów projektów, wymieniono w sekcji 5.1.1 (projekty, o których mowa w art. 18 lit. a), b), c) i h) rozporządzenia LIFE).

Na podstawie art. 6 ust. 2 rozporządzenia LIFE osoby prawne mające siedzibę poza Unią mogą uczestniczyć w projektach, o których mowa w art. 18 rozporządzenia LIFE, pod warunkiem że beneficjent koordynujący dany projekt ma siedzibę w Unii, a działanie, które ma być prowadzone poza Unią, spełnia wymogi określone w art. 6 ust. 1 tego rozporządzenia. Działania te muszą zatem być potrzebne, aby osiągnąć unijne cele w zakresie środowiska i klimatu i zapewnić skuteczność działań związanych z projektem („interwencje”) realizowanych na terytoriach państw członkowskich, do których mają zastosowanie Traktaty.

Na podstawie art. 7 rozporządzenia LIFE w trakcie realizacji programu LIFE możliwa jest współpraca z odpowiednimi organizacjami międzynarodowymi oraz z ich instytucjami i organami, jeżeli jest to konieczne do osiągnięcia celów ogólnych określonych w art. 3 tego rozporządzenia.

Ponadto wnioski będą wybierane tylko wówczas, gdy na podstawie szczegółowych dokumentów potwierdzających dotyczących wyników działalności wnioskodawcy osiągniętych w roku poprzednim wykazują:

— zdolność operacyjną – wnioskodawca musi posiadać kompetencje i kwalifikacje zawodowe wymagane do zrealizowania danego projektu, oraz

— zdolność finansową – wnioskodawca musi posiadać stabilne i wystarczające źródła finansowania w celu utrzymania działalności w trakcie trwania projektu oraz w celu uczestniczenia w jego finansowaniu.

Przy dokonywaniu wyboru organów publicznych i organizacji międzynarodowych pod względem ich zdolności finansowej zastosowanie będzie miał art. 131 rozporządzenia finansowego.

5.1.1. Projekty, o których mowa w art. 18 lit. a), b), c) i h) rozporządzenia LIFE

Wybór projektów pilotażowych, demonstracyjnych, projektów dotyczących najlepszych praktyk oraz projektów informacyjnych, dotyczących zwiększenia świadomości i rozpowszechniania informacji w rozumieniu art. 18 lit. a), b), c) i h) rozporządzenia LIFE odbywa się zgodnie z tą samą metodyką techniczną, jaka jest stosowana przy wyborze projektów, oraz podlega podobnym kryteriom kwalifikowalności i kryteriom przyznania finansowania, jak określono w poniższej sekcji.

5.1.1.1. Metodyka techniczna procedury składania i wyboru projektów

W świetle wniosku przedstawionego w bieżącym przeglądzie śródokresowym oraz pozytywnych doświadczeń związanych z dwuetapowymi podejściami w niektórych innych unijnych programach w bieżącym wieloletnim programie prac dotyczącym programu LIFE wprowadzono dwuetapowe podejście w odniesieniu do tych obszarów priorytetowych, w których dotychczas potencjalni wnioskodawcy, których pomysły na projekty charakteryzowały się wysoką europejską wartością dodaną i którzy nie mieli żadnego doświadczenia w zakresie programów LIFE, wydawali się zniechęceni poziomem szczegółowości wymaganym w celu oceny pełnego wniosku dotyczącego projektu, biorąc pod uwagę stosunkowo niewielkie szanse powodzenia. W ramach podejścia dwuetapowego złożenie pełnego wniosku wymagane będzie wyłącznie od wnioskodawców, których wnioski charakteryzują się wysokim prawdopodobieństwem wyboru (zob. sekcja 5.1.1.2 lit. b)).

W ramach bieżącego programu LIFE przewidziano zatem dwie procedury:

— dwuetapowe podejście oparte na dokumencie koncepcyjnym, po którym następuje pełen wniosek,

— jednoetapowe podejście oparte wyłącznie na pełnym wniosku.

Wybór między tymi dwoma podejściami zostanie dokonany przez agencję wykonawczą w porozumieniu z Komisją (dyrekcjami generalnymi ds. środowiska i działań w dziedzinie klimatu) w zależności od przeszkód organizacyjnych i operacyjnych związanych z każdym zaproszeniem do składania wniosków.

W przypadku zaproszenia z 2018 r. dwuetapowe podejście zostanie zastosowane w odniesieniu do podprogramu działań na rzecz środowiska. Na podstawie informacji zwrotnej uzyskanej od beneficjentów podejście to można w kolejnych latach rozszerzyć na podprogram działań na rzecz klimatu.

Ocenę pełnych wniosków w ramach podejścia jednoetapowego opisano w sekcjach 5.1.1.2 i 5.1.1.3.

Podejście dwuetapowe zostanie zorganizowane w następujący sposób:

a) Podejście dwuetapowe

Etap 1:

— Zaproszenie do składania wniosków

— Złożenie dokumentu koncepcyjnego Wnioskodawca składa dokument koncepcyjny o długości maksymalnie 10 stron, w tym: — formularze administracyjne dotyczące beneficjentów uczestniczących w projekcie, — zarys treści projektu, w tym opis głównego celu środowiskowego projektu, przewidywanego partnerstwa, możliwych przeszkód oraz planu awaryjnego umożliwiającego ich usunięcie, jak również strategii wybranej w celu zapewnienia zrównoważonego charakteru wyników projektu w okresie trwania projektu, oraz — budżet projektu na poziomie kategorii kosztów.

— Ocena dokumentu koncepcyjnego oraz klasyfikacja Kryteria kwalifikowalności dokumentu koncepcyjnego Agencja wykonawcza na podstawie dokumentu koncepcyjnego identyfikuje wnioski spełniające kryteria kwalifikowalności (zob. sekcja 5.1.1.2 lit. a)). Kryteria przyznania finansowania dotyczące dokumentu koncepcyjnego Wnioski zostaną sklasyfikowane według jakości, tj. punktów otrzymanych na podstawie kryteriów przyznania finansowania: „ogólna jakość wniosku” oraz „ogólna europejska wartość dodana”. Wnioski, które nie osiągnęły minimalnego progu w odniesieniu do jednego kryterium lub obydwu kryteriów, zostaną wykluczone. W przypadku wniosków, które uzyskały jednakową liczbę punktów w ramach kryterium przyznania finansowania „ogólna jakość wniosku”, priorytet zostanie nadany projektom, które uzyskały wyższy wynik w ramach kryterium „ogólna europejska wartość dodana”. Jeżeli wiele wniosków otrzyma jednakową liczbę punktów w ramach obydwu kryteriów, o ostatecznej klasyfikacji zadecyduje komisja oceniająca.

— Lista uwzględnionych projektów Długa lista wniosków w formie dokumentu koncepcyjnego, w przypadku których zwrócono się o złożenie pełnego wniosku, będzie obejmowała najwyżej ocenione wnioski, w odniesieniu do których suma wnioskowanego wkładu finansowego UE stanowi 2–2,5-krotność dostępnego budżetu. Agencja wykonawcza określi współczynnik na podstawie wyników klasyfikacji, biorąc pod uwagę rozmiar wniosków i doświadczenie zdobyte w odniesieniu do dwuetapowego podejścia. Długa lista będzie obejmowała podlisty w odniesieniu do każdego obszaru priorytetowego. W przypadku niewystarczającego popytu w ramach jednego obszaru priorytetowego można rozszerzyć listy odnoszące się do pozostałych obszarów priorytetowych.

Etap 2:

— Złożenie pełnego wniosku Wnioskodawców posiadających kwalifikowalne dokumenty koncepcyjne sklasyfikowane jako wnioski, które można wziąć pod uwagę w celu przyznania finansowania, zaprasza się do złożenia pełnego wniosku. Dopuszcza się ograniczoną elastyczność między dokumentem koncepcyjnym a pełnym wnioskiem w odniesieniu do działań, partnerstwa i budżetu. Elastyczność nie może jednak doprowadzić do zmiany charakteru wniosku jako dokumentu koncepcyjnego. Budżet może się różnić od budżetu określonego w dokumencie koncepcyjnym o maksymalnie 10 %.

— Ocena pełnego wniosku oraz klasyfikacja Wnioski zostaną ocenione i sklasyfikowane w oparciu o kryteria kwalifikowalności i kryteria przyznania finansowania, jak opisano w sekcji 5.1.1.2.

— Opracowanie ostatecznej listy projektów podlegających finansowaniu oraz listy rezerwowej Po zakończeniu etapu przeglądu wybrane projekty będą zgłaszane do finansowania w granicach dostępnego budżetu. Lista rezerwowa będzie obejmowała najwyżej ocenione projekty, na które nie można było przyznać finansowania z uwagi na dostępny budżet. Na projekty z listy rezerwowej przeznaczone zostanie dodatkowe 20 % budżetu dostępnego w ramach programu LIFE.

— Podpisanie umowy o udzielenie dotacji

b) Podejście jednoetapowe

— Zaproszenie do składania wniosków

— Złożenie pełnego wniosku Wnioskodawcy składają pełny wniosek.

— Ocena pełnego wniosku oraz klasyfikacja Wnioski zostaną ocenione w oparciu o kryteria kwalifikowalności i kryteria przyznania finansowania oraz sklasyfikowane, jak opisano w sekcji 5.1.1.2.

— Opracowanie ostatecznej listy projektów podlegających finansowaniu oraz listy rezerwowej Po zakończeniu etapu przeglądu wybrane projekty będą zgłaszane do finansowania w granicach dostępnego budżetu. Lista rezerwowa będzie obejmowała najwyżej ocenione projekty, na które nie można było przyznać finansowania z uwagi na dostępny budżet. Na projekty z listy rezerwowej przeznaczone zostanie dodatkowe 20 % budżetu dostępnego w ramach programu LIFE.

— Podpisanie umowy o udzielenie dotacji

5.1.1.2. Kryteria kwalifikowalności i przyznania finansowania

Kryteria kwalifikowalności określone w lit. a) zostaną zastosowane do dokumentu koncepcyjnego w przypadku przyjęcia podejścia dwuetapowego oraz do pełnych wniosków w przypadku przyjęcia podejścia jednoetapowego.

Kryteria przyznania finansowania określone w lit. b) zostaną zastosowane, jak opisano w sekcji 5.1.1.1 powyżej.

a) Kryteria kwalifikowalności

Ani dokument koncepcyjny, ani pełny wniosek dotyczący projektu w rozumieniu art. 18 lit. a), b), c) lub h) rozporządzenia LIFE nie będą poddawane ocenie pod względem jakości, jeżeli w przedmiotowym wniosku nie zostanie wykazane, że projekt:

— przyczynia się do realizacji jednego lub kilku celów ogólnych określonych w art. 3 rozporządzenia LIFE oraz stosownych celów szczegółowych określonych w ar