ZALECENIE KOMISJI

z dnia 9 kwietnia 2013 r.

w sprawie stosowania wspólnych metod pomiaru efektywności środowiskowej w cyklu życia produktów i organizacji oraz informowania o niej

(Tekst mający znaczenie dla EOG)

(2013/179/UE)

KOMISJA EUROPEJSKA,

uwzględniając Traktat o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, w szczególności jego art. 191 i 292,

a także mając na uwadze, co następuje:

Obecne rozpowszechnienie różnych metod i inicjatyw mających na celu ocenę efektywności środowiskowej i informowanie o niej powoduje dezorientację i brak zaufania do informacji o efektywności środowiskowej. Może to również generować dodatkowe koszty dla przedsiębiorstw, jeśli muszą one dokonywać pomiarów efektywności środowiskowej produktu lub organizacji za pomocą różnych metod wymaganych przez organy publiczne, partnerów biznesowych, inicjatywy prywatne i inwestorów. Koszty te ograniczają możliwości w zakresie transgranicznego handlu produktami ekologicznymi. Istnieje ryzyko, że niepowodzenia na rynku produktów ekologicznych będą się nasilać (1) .

W komunikacie Komisji do Rady i Parlamentu Europejskiego „Zintegrowana polityka produktowa –podejście oparte na cyklu życia produktów w środowisku” (2) uznano konieczność zintegrowanego podejścia do oddziaływania produktu na środowisko w całym cyklu życia.

W komunikacie „Europejski program na rzecz konsumentów — zwiększanie zaufania i pobudzanie wzrostu gospodarczego” podkreślono, że konsumenci mają prawo do poznania wpływu na środowisko podczas całego cyklu życia produktów, które zamierzają kupić i powinno się im ułatwiać dokonywanie wyborów rzeczywiście zgodnych z zasadami zrównoważonego rozwoju. We wspomnianym komunikacie oświadczono, że Komisja opracuje zharmonizowane metody oceny produktów i przedsiębiorstw pod kątem ich efektywności środowiskowej w cyklu życia. Umożliwi to przekazywanie konsumentom wiarygodnych informacji.

W komunikacie Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego i Komitetu Regionów „Plan działania na rzecz zasobooszczędnej Europy” (7) Komisja Europejska zobowiązała się do ustanowienia wspólnego podejścia metodologicznego, aby umożliwić państwom członkowskim i sektorowi prywatnemu ocenę, przedstawianie i analizę porównawczą efektywności środowiskowej produktów, usług i przedsiębiorstw na podstawie kompleksowej oceny oddziaływania na środowisko w całym cyklu życia („ślad środowiskowy”).

W tym samym dokumencie zwrócono się do państw członkowskich o tworzenie zachęt, które skłaniałyby większość przedsiębiorstw do systematycznego mierzenia, analizy porównawczej i poprawy oszczędnego użytkowania zasobów.

Dzięki zaleceniu, aby państwa członkowskie, prywatne przedsiębiorstwa i stowarzyszenia, operatorzy systemów pomiaru i informowania o efektywności środowiskowej, jak również sektor finansowy korzystały z metod oznaczania śladu środowiskowego, można spodziewać się zmniejszenia istniejącej obecnie znacznej liczby metod i oznakowań, co przyniesie korzyści zarówno podmiotom udostępniającym informacje o efektywności środowiskowej, jak i użytkownikom. W celu doprecyzowania w załączniku I do niniejszego zalecenia przedstawiono potencjalne obszary zastosowania.

PRZYJMUJE NINIEJSZE ZALECENIE:

1. CEL I ZAKRES

2. DEFINICJE

Do celów niniejszego zalecenia stosuje się następujące definicje:

(a) metoda oznaczania śladu środowiskowego produktu (zwana dalej PEF): ogólna metoda mająca na celu pomiar potencjalnego oddziaływania produktu na środowisko w całym cyklu życia oraz informowanie o nim, określona w załączniku II;

(b) metoda oznaczania śladu środowiskowego organizacji (zwana dalej OEF): ogólna metoda mająca na celu pomiar potencjalnego oddziaływania organizacji na środowisko w całym cyklu życia oraz informowanie o nim, określona w załączniku III;

(c) ślad środowiskowy produktu: wynik badania śladu środowiskowego produktu w oparciu o metodę oznaczania śladu środowiskowego produktu;

(d) ślad środowiskowy organizacji: wynik badania śladu środowiskowego organizacji w oparciu o metodę oznaczania śladu środowiskowego organizacji;

(e) efektywność środowiskowa w cyklu życia: określony ilościowo pomiar potencjalnej efektywności środowiskowej uwzględniający wszystkie istotne etapy cyklu życia produktu lub organizacji z perspektywy łańcucha dostaw;

(f) informowanie o efektywności środowiskowej w cyklu życia: wszelkie ujawnienie informacji dotyczących efektywności środowiskowej w cyklu życia, między innymi partnerom biznesowym, inwestorom, organom publicznym lub konsumentom;

(g) organizacja: spółka, korporacja, firma, przedsiębiorstwo, organ lub instytucja albo część lub kombinacja powyższych, posiadająca osobowość prawną lub jej nieposiadająca, publiczna lub prywatna, mająca własne funkcje i administrację;

(h) program: komercyjna lub niekomercyjna inicjatywa podjęta przez przedsiębiorstwa prywatne lub ich stowarzyszenie, partnerstwo publiczno-prywatne lub organizacje pozarządowe, wymagająca dokonywania pomiaru efektywności środowiskowej w cyklu życia lub informowania o niej;

(i) stowarzyszenie branżowe: organizacja reprezentująca przedsiębiorstwa prywatne będące jej członkami lub przedsiębiorstwa prywatne należące do danego sektora na szczeblu lokalnym, regionalnym, krajowym lub międzynarodowym;

(j) sektor finansowy: wszystkie podmioty świadczące usługi finansowe (w tym doradztwo finansowe), w tym banki, inwestorzy i towarzystwa ubezpieczeniowe;

(k) dane na temat cyklu życia: informacje dotyczące cyklu życia danego produktu, organizacji lub innego podmiotu. Obejmują one metadane opisowe oraz ilościową analizę zbioru wejść i wyjść, jak również dane dotyczące oceny cyklu życia;

(l) dane na temat analizy zbioru wejść i wyjść: określone ilościowo wejścia i wyjścia dla produktu lub organizacji w cyklu życia, dane szczegółowe (mierzone lub gromadzone bezpośrednio) lub ogólne (uśrednione, nie mierzone lub gromadzone bezpośrednio).

3. STOSOWANIE METOD OZNACZANIA ŚLADU ŚRODOWISKOWEGO PRODUKTU I ORGANIZACJI W STRATEGIACH POLITYCZNYCH PAŃSTW CZŁONKOWSKICH

Państwa członkowskie powinny:

Stosować we wdrażanej polityce, na zasadzie dobrowolnej odpowiednio metodę PEF lub metodę OEF, obejmujące pomiar efektywności środowiskowej w cyklu życia produktów lub organizacji lub informowanie o niej, zapewniając jednocześnie, że nie będą one tworzyć przeszkód dla swobodnego przepływu towarów w ramach jednolitego rynku.

4. STOSOWANIE METOD OZNACZANIA ŚLADU ŚRODOWISKOWEGO PRODUKTU I ORGANIZACJI PRZEZ PRZEDSIĘBIORSTWA I INNE ORGANIZACJE PRYWATNE

Przedsiębiorstwa i inne organizacje prywatne podejmujące decyzję o pomiarze efektywności środowiskowej w cyklu życia swoich produktów lub organizacji lub informowaniu o niej powinny:

Przyczyniać się do przeglądu publicznych baz danych i uzupełniać je wysokiej jakości danymi dotyczącymi cyklu życia odpowiadającymi co najmniej wymogom w zakresie jakości danych określonym w metodach PEF lub OEF.

Stowarzyszenia branżowe powinny:

5. STOSOWANIE METOD OZNACZANIA ŚLADU ŚRODOWISKOWEGO PRODUKTU I ORGANIZACJI PRZEZ PROGRAMY W ZAKRESIE POMIARU EFEKTYWNOŚCI ŚRODOWISKOWEJ W CYKLU ŻYCIA LUB INFORMOWANIA O NIEJ

Programy w zakresie pomiaru efektywności środowiskowej w cyklu życia lub informowania o niej powinny:

6. STOSOWANIE METOD OZNACZANIA ŚLADU ŚRODOWISKOWEGO PRODUKTU I ORGANIZACJI PRZEZ SEKTOR FINANSOWY

Podmioty sektora finansowego powinny w stosownych przypadkach:

7. WERYFIKACJA

Jeżeli badania śladu środowiskowego produktu i organizacji mają być wykorzystywane do celów informacyjnych, powinny one zostać zweryfikowane zgodnie z wymogami w zakresie weryfikacji metod PEF i OEF.

8. SPRAWOZDAWCZOŚĆ DOTYCZĄCA REALIZACJI ZALECENIA

(1) Ocena skutków dołączona do komunikatu Komisji „Tworzenie jednolitego rynku dla produktów ekologicznych: Umożliwianie poprawy wiarygodności informacji dotyczących efektywności środowiskowej produktów i organizacji” (SWD(2013) 111 final).

(2) COM(2003) 302 final.

(3) 3 061. posiedzenie Rady ds. Środowiska, Bruksela, dnia 20 grudnia 2010 r.

(4) COM(2010) 608 final/2.

(5) COM(2011) 206 final „Akt o jednolitym rynku - Dwanaście dźwigni na rzecz pobudzenia wzrostu gospodarczego i wzmocnienia zaufania. Wspólnie na rzecz nowego wzrostu gospodarczego” oraz COM(2012) 573 final „Akt o jednolitym rynku II. Razem na rzecz nowego wzrostu gospodarczego”.

(6) COM(2012) 582 final.

(7) COM(2011) 571 final

ZAŁĄCZNIK II

PRZEWODNIK DOTYCZĄCY ŚLADU ŚRODOWISKOWEGO PRODUKTU

STRESZCZENIE

Kontekst

Cele i docelowi odbiorcy

Proces i wyniki

Związek z przewodnikiem dotyczącym śladu środowiskowego organizacji

Terminologia: musi, powinien, może

1. OGÓLNE KWESTIE DOTYCZĄCE BADAŃ ŚLADU ŚRODOWISKOWEGO PRODUKTU

1.1 Podejście i przykłady potencjalnych zastosowań

1.2 Jak posługiwać się niniejszym przewodnikiem

1.3 Reguły przeprowadzania badań śladu środowiskowego produktu

1.4 Etapy badania śladu środowiskowego produktu

2. Rola zasad dotyczących kategorii śladu środowiskowego produktu

2.1 Informacje ogólne

2.2 Rola zasad dotyczących kategorii śladu środowiskowego produktu i ich związek z istniejącymi zasadami dotyczącymi kategorii produktu

2.3 Struktura zasad dotyczących kategorii śladu środowiskowego produktu na podstawie klasyfikacji produktów według działalności (CPA)

3. OKREŚLANIE CELÓW BADANIA ŚLADU ŚRODOWISKOWEGO PRODUKTU

3.1 Informacje ogólne

4. OKREŚLANIE ZAKRESU BADANIA ŚLADU ŚRODOWISKOWEGO PRODUKTU

4.1 Informacje ogólne

4.2 Jednostka analizy i przepływ odniesienia

4.3 Granice systemu na potrzeby badania śladu środowiskowego produktu

4.4 Wybór kategorii oddziaływania śladu środowiskowego oraz metody oceny

4.5 Wybór dodatkowych informacji środowiskowych do uwzględnienia w śladzie środowiskowym produktu

4.6 Założenia/ ograniczenia

5. OPRACOWYWANIE I ZAPISYWANIE PROFILU WYKORZYSTYWANIA ZASOBÓW I WYTWARZANIA EMISJI

5.1 Informacje ogólne

5.2 Etap kontroli wstępnej (zalecany)

5.3 Plan zarządzania danymi (opcjonalny)

5.4 Dane dotyczące profilu wykorzystywania zasobów i wytwarzania emisji

5.4.1 Pozyskanie i przetworzenie wstępne surowców („od wydobycia surowców po wyjście z organizacji”)

5.4.2 Dobra kapitałowe

5.4.3 Produkcja

5.4.4 Dystrybucja i przechowywanie produktów

5.4.5 Etap eksploatacji

5.4.6 Modelowanie logistyki dla analizowanego produktu

5.4.7 Wycofanie z eksploatacji

5.4.8 Uwzględnianie zużycia energii elektrycznej (w tym zużycia energii odnawialnej)

5.4.9 Dodatkowe kwestie do rozważenia w odniesieniu do opracowywania profilu wykorzystywania zasobów i wytwarzania emisji

5.5 Nomenklatura dotycząca profilu wykorzystywania zasobów i wytwarzania emisji

5.6 Wymogi dotyczące jakości danych

5.7 Gromadzenie danych szczegółowych

5.8 Gromadzenie danych ogólnych

5.9 Działania w przypadku pozostałych luk w danych lub brakujących danych

5.10 Uwzględnianie wielofunkcyjnych procesów

5.11 Gromadzenie danych w związku z kolejnymi etapami metodyki badania śladu środowiskowego produktu

6. OCENA ODDZIAŁYWANIA ŚLADU ŚRODOWISKOWEGO PRODUKTU

6.1 Klasyfikacja i charakterystyka (obowiązkowe)

6.1.1 Klasyfikacja przepływów w ramach śladu środowiskowego

6.1.2 Charakterystyka przepływów w ramach ślady środowiskowego

6.2 Normalizacja i ważenie (zalecane/opcjonalne)

6.2.1 Normalizacja wyników oceny oddziaływania śladu środowiskowego (zalecana)

6.2.2 Ważenie wyników oceny oddziaływania śladu środowiskowego (opcjonalne)

7. INTERPRETACJA WYNIKÓW ŚLADU ŚRODOWISKOWEGO PRODUKTU

7.1 Informacje ogólne

7.2 Ocena wiarygodności modelu śladu środowiskowego produktu

7.3 Określanie aspektów o kluczowym oddziaływaniu na środowisko

7.4 Oszacowanie niepewności

7.5 Wnioski, zalecenia i ograniczenia

8. SPRAWOZDANIA DOTYCZĄCE ŚLADU ŚRODOWISKOWEGO PRODUKTU

8.1 Informacje ogólne

8.2 Elementy sprawozdawczości

8.2.1 Pierwszy element: streszczenie

8.2.2 Drugi element: sprawozdanie główne

8.2.3 Trzeci element: załącznik

8.2.4 Czwarty element: sprawozdanie poufne

9. PRZEGLĄD KRYTYCZNY ŚLADU ŚRODOWISKOWEGO PRODUKTU

9.1 Informacje ogólne

9.2 Rodzaj przeglądu

9.3 Kwalifikacje kontrolera

10. AKRONIMY I SKRÓTY

11. GLOSARIUSZ

12. BIBLIOGRAFIA

Załącznik I: Podsumowanie kluczowych wymogów obowiązkowych w zakresie badań śladu środowiskowego produktu i w zakresie opracowywania zasad dotyczących kategorii śladu środowiskowego produktu

Załącznik II. Plan zarządzania danymi (na podstawie GHG Protocol Initiative)

Załącznik III. Lista kontrolna dotycząca gromadzenia danych

Załącznik IV: Określanie odpowiedniej nomenklatury i właściwości w odniesieniu do konkretnych przepływów

Załącznik V: Uwzględnianie wielofunkcyjności w sytuacjach recyklingu

Załącznik VI: Wytyczne w zakresie księgowania emisji istotnych dla zmiany klimatu spowodowanych bezpośrednią zmianą użytkowania gruntów

Załącznik VII: Przykład zasad dotyczących kategorii śladu środowiskowego produktu dla półproduktów papierowych – wymogi dotyczące jakości danych

Załącznik VIII: Przyporządkowanie terminologii stosowanej w niniejszym przewodniku dotyczącym śladu środowiskowego produktu do terminologii ISO

Załącznik IX: Przewodnik dotyczący śladu środowiskowego produktu a podręcznik dotyczący systemu ILCD: główne odstępstwa

Załącznik X: Porównanie kluczowych wymogów określonych w przewodniku dotyczącym śladu środowiskowego produktu z innymi metodami

STRESZCZENIE

Ślad środowiskowy produktu (ang. product environmental footprint, PEF) jest opartym na wielu kryteriach wskaźnikiem, który służy do pomiaru efektywności środowiskowej towaru lub usługi przez cały jej cykl życia. Informacje na temat śladu środowiskowego produktu opracowuje się w ramach nadrzędnego celu, jakim jest dążenie do zmniejszenia oddziaływania towarów i usług na środowisko, uwzględniając działania związane z łańcuchem dostaw (1) (począwszy od pozyskania surowców, poprzez produkcję i eksploatację produktów, aż po ostateczne gospodarowanie odpadami). Niniejszy przewodnik dotyczący śladu środowiskowego produktu przedstawia metodę modelowania oddziaływania przepływów materiałów i energii oraz emisji i strumieni odpadów związanych z produktem na środowisko, przez cały cykl życia produktu.

Niniejszy dokument zawiera wytyczne co do sposobu obliczania śladu środowiskowego produktu, a także opracowywania wymogów metodologicznych specyficznych dla danej kategorii produktów, które można następnie uwzględnić w zasadach dotyczących kategorii śladu środowiskowego produktu (ang. product environmental footprint category rules, PEFCR). Ślad środowiskowy produktu ma charakter uzupełniający względem innych narzędzi, w ramach których kładzie się nacisk na konkretne miejsca i progi.

Kontekst

Niniejszy dokument opracowano w kontekście jednego z elementów inicjatywy przewodniej strategii „Europa 2020” – Europa efektywnie korzystająca z zasobów (2). W Planie działania na rzecz zasobooszczędnej Europy Komisji Europejskiej (3) przedstawiono proponowane sposoby zwiększenia produktywności zasobów i uniezależnienia wzrostu gospodarczego od wykorzystania zasobów oraz oddziaływania na środowisko, biorąc pod uwagę cykl życia. Jednym z celów dokumentu jest: ustanowienie wspólnego podejścia metodologicznego, „aby umożliwić państwom członkowskim i sektorowi prywatnemu ocenę, przedstawienie i porównanie ekologiczności produktów, usług i przedsiębiorstw w oparciu o kompleksową ocenę oddziaływania na środowisko w czasie całego cyklu życia (»ślad ekologiczny«)”. Rada Europejska zwróciła się do Komisji z prośbą o opracowanie uzupełniających metod.

W celu opracowania zharmonizowanej na szczeblu europejskim metodyki badania śladu środowiskowego, która obejmowałaby szerszy wachlarz istotnych kryteriów efektywności środowiskowej wraz z zastosowaniem podejścia uwzględniającego cykl życia, rozpoczęto projekt dotyczący śladu środowiskowego produktów i organizacji (4). W ramach podejścia uwzględniającego cykl życia bierze się pod uwagę spektrum przepływów zasobów i interwencji środowiskowych związanych z produktem lub organizacją z perspektywy łańcucha dostaw. Podejście to obejmuje wszystkie etapy, od pozyskania surowców poprzez procesy związane z przetwarzaniem, dystrybucją, eksploatacją i wycofaniem z eksploatacji, a także wszelkie istotne powiązane oddziaływanie na środowisko, skutki dla zdrowia, zagrożenia związane z zasobami i obciążenia dla społeczeństwa. Podejście to jest również bardzo ważne dla naświetlenia wszelkich potencjalnych kompromisów dotyczących różnych rodzajów oddziaływania na środowisko, jakie wiąże się z konkretnymi decyzjami w zakresie polityki i zarządzania. Tym samym takie podejście pomaga uniknąć niezamierzonego przenoszenia obciążeń.

Cele i docelowi odbiorcy

Niniejszy dokument ma na celu przedstawienie szczegółowych i kompleksowych wytycznych dotyczących sposobu przeprowadzania badania śladu środowiskowego produktu. Badanie śladu środowiskowego produktu można wykorzystać do wielu różnych celów, w tym w zarządzaniu przedsiębiorstwem oraz w związku z udziałem w dobrowolnych i obowiązkowych programach. Niniejszy dokument jest adresowany przede wszystkim do ekspertów technicznych, którzy będą przeprowadzać badanie śladu środowiskowego produktu, takich jak inżynierowie i kierownicy odpowiedzialni za kwestie środowiskowe w przedsiębiorstwach i innych instytucjach. Wiedza ekspercka na temat metod ocen związanych ze środowiskiem nie jest niezbędna do korzystania z niniejszego przewodnika w celu przeprowadzenia badania śladu środowiskowego produktu.

Celem niniejszego przewodnika nie jest bezpośrednie wspieranie porównań ani twierdzeń o charakterze porównawczym (tj. twierdzeń dotyczących ekologiczności wskazujących na wyższość lub równorzędność jednego produktu w porównaniu z innym produktem (na podstawie ISO 14040:2006)). Takie porównania wymagają opracowania dodatkowych zasad dotyczących kategorii śladu środowiskowego produktu, uzupełniających zawarte w niniejszym dokumencie bardziej ogólne wytyczne, by jeszcze bardziej zwiększyć harmonizację metodologiczną, specyficzność, istotność i odtwarzalność w odniesieniu do określonego rodzaju produktu. Te zasady dotyczące kategorii śladu środowiskowego produktu pomogą ponadto skoncentrować się na najważniejszych parametrach, tym samym ograniczając również czas, wysiłek i koszty związane z przeprowadzaniem badania śladu środowiskowego produktu. Oprócz ogólnych wytycznych i wymogów odnoszących się do badań śladu środowiskowego produktu w niniejszym przewodniku określono również wymogi w zakresie opracowywania wspomnianych zasad.

Proces i wyniki

Każdy z wymogów opisanych w niniejszym przewodniku dotyczącym śladu środowiskowego produktu wybrano przy uwzględnieniu zaleceń dotyczących podobnych, powszechnie uznanych metod rachunkowości środowiskowej oraz wytycznych w tym zakresie. W szczególności pod uwagę wzięto następujące wytyczne dotyczące metodyki: normy ISO (5) (w szczególności: ISO 14044(2006), projekt ISO/DIS 14067(2012); ISO 14025(2006), ISO 14020(2000)), podręcznik dotyczący systemu ILCD (ILCD Handbook) (6); normy w zakresie śladu ekologicznego (Ecological Footprint Standards) (7); protokół dotyczący emisji gazów cieplarnianych (Greenhouse Gas Protocol) (8) (WRI/WBCSD); ogólne zasady komunikacji środowiskowej na rynku produktów masowych (general principles for an environmental communication on mass market products BPX 30-323-0 (ADEME)) (9); specyfikacja dla celów oceny emisji gazów cieplarnianych w cyklu życia towarów i usług (specification for the assessment of the life cycle greenhouse gas emissions of goods and services (PAS 2050, 2011)) (10).

Wyniki tej analizy podsumowano w załączniku X. Bardziej szczegółowy opis analizowanych metod oraz rezultatu analizy można znaleźć w dokumencie „Analysis of Existing Environmental Footprint Methodologies for Products and Organizations: Recommendations, Rationale, and Alignment”(KE-JRC-IES 2011b) (11). Podczas gdy istniejące metody mogą oferować kilka alternatywnych rozwiązań w odniesieniu do poszczególnych punktów decyzji metodologicznych, celem niniejszego przewodnika dotyczącego śladu środowiskowego produktu jest (tam, gdzie jest to możliwe) określenie jednego wymogu dla każdego punktu decyzji lub zapewnienie dodatkowych wytycznych, tak aby badania śladu środowiskowego produktu były bardziej spójne, wiarygodne i odtwarzalne. Dlatego też w niniejszym dokumencie nad elastyczność badań przedłożono ich porównywalność.

Jak szczegółowo opisano powyżej, zasady dotyczące kategorii śladu środowiskowego produktu stanowią konieczne rozszerzenie i uzupełnienie przedstawionych w niniejszym dokumencie bardziej ogólnych wytycznych dotyczących badań śladu środowiskowego produktu (tj. pod względem porównywalności różnych badań śladu środowiskowego produktu). Po opracowaniu takie zasady będą odgrywać istotną rolę w podnoszeniu poziomu odtwarzalności, jakości, spójności i istotności badań śladu środowiskowego produktu.

Związek z przewodnikiem dotyczącym śladu środowiskowego organizacji

Zarówno ślad środowiskowy organizacji (ang. product environmental footprint, OEF), jak i ślad środowiskowy produktu zapewniają podejście uwzględniające cykl życia na potrzeby ilościowego określenia efektywności środowiskowej. Podczas gdy metoda odnosząca się do śladu środowiskowego produktu jest metodą dotyczącą poszczególnych towarów lub usług, metoda odnosząca się do śladu środowiskowego organizacji dotyczy całej działalności organizacji – innymi słowy, dotyczy ona wszystkich działań związanych z towarami lub usługami, jakie organizacja zapewnia w ramach całego łańcucha dostaw (począwszy od pozyskania surowców, poprzez eksploatację, aż po ostateczne gospodarowanie odpadami). Określanie śladu środowiskowego organizacji oraz określanie śladu środowiskowego produktu mogą być zatem postrzegane jako działania uzupełniające się, przy czym każde z nich podejmuje się na potrzeby konkretnych zastosowań.

Obliczanie śladu środowiskowego organizacji nie wymaga licznych analiz produktów. Ślad środowiskowy organizacji oblicza się za pomocą zagregowanych danych przedstawiających przepływy zasobów oraz odpadów przekraczające określone granice organizacji. Po obliczeniu śladu środowiskowego organizacji można go natomiast zdezagregować do poziomu produktu za pomocą odpowiednich kluczy podziału. Suma śladów środowiskowych produktów, czyli towarów lub usług, dostarczonych przez organizację w ustalonym okresie sprawozdawczym (np. przez jeden rok) powinna teoretycznie równać się śladowi środowiskowemu tej organizacji w tym samym okresie sprawozdawczym (12). Metodykę przedstawioną w niniejszym przewodniku dotyczącym śladu środowiskowego produktu przedstawiono właśnie w tym celu. Ślad środowiskowy organizacji może ponadto pomóc w określeniu w asortymencie produktów organizacji obszarów, których oddziaływanie na środowisko jest największe, a więc w przypadku których przydatne mogą być szczegółowe analizy na poziomie poszczególnych produktów.

Terminologia: musi, powinien, może

W niniejszym przewodniku zastosowano precyzyjną terminologię, aby rozróżnić wymogi, zalecenia oraz opcje, jakie mogą wybrać przedsiębiorstwa.

W całym przewodniku czasownik „musieć” stosowany jest w celu wskazania elementów wymaganych do osiągnięcia zgodności badania śladu środowiskowego produktu z niniejszym przewodnikiem.

Czasownik „powinien” wskazuje zalecenie, które nie stanowi jednak wymogu. Wszelkie odstępstwa od zalecenia oznaczonego czasownikiem „powinien” podmiot prowadzący badanie musi uzasadnić i odpowiednio wyjaśnić.

Czasownik „może” stosowany jest w odniesieniu do dopuszczalnej opcji.

1. OGÓLNE KWESTIE DOTYCZĄCE BADAŃ ŚLADU ŚRODOWISKOWEGO PRODUKTU

1.1 Podejście i przykłady potencjalnych zastosowań

Ślad środowiskowy produktu (ang. product environmental footprint, PEF) jest opartym na wielu kryteriach wskaźnikiem, który służy do pomiaru efektywności środowiskowej towaru lub usługi przez cały jej cykl życia (13). Informacje na temat śladu środowiskowego produktu opracowuje się w ramach nadrzędnego celu, jakim jest dążenie do zmniejszenia oddziaływania towarów i usług na środowisko.

Niniejszy dokument przedstawia wytyczne zawiera wytyczne co do sposobu obliczania śladu środowiskowego produktu, a także opracowywania wymogów metodologicznych specyficznych dla danej kategorii produktów, które można następnie uwzględnić w zasadach dotyczących kategorii śladu środowiskowego produktu w (ang. product environmental footprint category rules, PEFCR). Zasady dotyczące kategorii śladu środowiskowego produktu stanowią konieczne rozszerzenie i uzupełnienie ogólnych wytycznych dotyczących badań śladu środowiskowego produktu. Po opracowaniu takie zasady będą odgrywać istotną rolę w podnoszeniu poziomu odtwarzalności, jakości, spójności i istotności badań śladu środowiskowego produktu. Zasady dotyczące kategorii śladu środowiskowego produktu pomogą ponadto skoncentrować się na najważniejszych parametrach, tym samym potencjalnie ograniczając również czas, wysiłek i koszty związane z przeprowadzaniem badania śladu środowiskowego produktu.

Na podstawie podejścia uwzględniającego cykl życia (14) niniejszy przewodnik dotyczący śladu środowiskowego produktu przedstawia metodę modelowania oddziaływania przepływów materiałów i energii oraz emisji i strumieni odpadów (15) związanych z produktem (16) na środowisko, z perspektywy łańcucha dostaw (17) (począwszy od pozyskania surowców (18), poprzez eksploatację produktów, aż po ostateczne gospodarowanie odpadami). W ramach podejścia uwzględniającego cykl życia bierze się pod uwagę spektrum przepływów zasobów i interwencji środowiskowych związanych z produktem lub organizacją z perspektywy łańcucha dostaw. Podejście to obejmuje wszystkie etapy, od pozyskania surowców poprzez procesy związane z przetwarzaniem, dystrybucją, eksploatacją i wycofaniem z eksploatacji, a także wszelkie istotne powiązane oddziaływanie na środowisko, skutki dla zdrowia, zagrożenia związane z zasobami i obciążenia dla społeczeństwa.

Niniejszy dokument jest adresowany przede wszystkim do ekspertów technicznych, którzy będą przeprowadzać badanie śladu środowiskowego produktu, takich jak inżynierowie i kierownicy odpowiedzialni za kwestie środowiskowe. Wiedza ekspercka na temat metod ocen związanych ze środowiskiem nie jest niezbędna do korzystania z niniejszego przewodnika w celu przeprowadzenia badania śladu środowiskowego produktu.

Metoda śladu środowiskowego produktu opiera się na podejściu uwzględniającym cykl życia. Stosując podejście do zarządzania środowiskowego uwzględniające cykl życia, oraz ogólnie myślenie w kategoriach cyklu życia produktu, bierze się pod uwagę wszelkie istotne dla środowiska interakcje związane z towarami, usługami, działaniami lub podmiotami z perspektywy łańcucha dostaw. Jest to podejście odwrotne do koncentrowania się wyłącznie na oddziaływaniu na poziomie miejsca lub wyłącznie na jednym rodzaju oddziaływania na środowisko w celu ograniczenia możliwości wystąpienia niezamierzonego przenoszenia obciążeń – przenoszenia obciążenia związanego z oddziaływaniem na środowisko z jednego etapu łańcucha dostaw na inny, z jednej kategorii oddziaływania do innej, między oddziaływaniem a efektywnym gospodarowaniem zasobami lub między państwami.

W celu opracowania modelu, który zapewnia realistyczne odwzorowanie takich fizycznych przepływów i oddziaływania, należy określić parametry modelowania, w miarę możliwości na podstawie wyraźnych fizycznych powiązań.

Każdy z wymogów opisanych w niniejszym przewodniku dotyczącym śladu środowiskowego produktu wybrano przy uwzględnieniu zaleceń dotyczących podobnych, powszechnie uznanych metod rachunkowości środowiskowej oraz wytycznych w tym zakresie. W szczególności pod uwagę wzięto następujące wytyczne dotyczące metodyki:

— normy ISO (19), w szczególności: ISO 14044(2006), projekt ISO/DIS 14067(2012); ISO 14025(2006), ISO 14020(2000);

— podręcznik dotyczący systemu ILCD (międzynarodowego referencyjnego systemu danych na temat cyklu życia produktów) (20);

— ślad ekologiczny (21);

— Protokół dotyczący emisji gazów cieplarnianych (22) (WRI/WBCSD);

— ogólne zasady komunikacji środowiskowej na rynku produktów masowych BPX 30-323-0 (ADEME) (23);

— specyfikacja dla celów oceny emisji gazów cieplarnianych w cyklu życia towarów i usług (PAS 2050, 2011) (24).

Załącznik X zawiera przegląd niektórych kluczowych wybranych wymogów przedstawionych w niniejszym przewodniku w porównaniu z wymogami i specyfikacjami zawartymi w wymienionych powyżej dokumentach dotyczących metodyki. Bardziej szczegółowy opis analizowanych metod oraz rezultatu analizy można znaleźć w dokumencie „Analysis of Existing Environmental Footprint Methodologies for Products and Organizations: Recommendations, Rationale, and Alignment”. (25) Podczas gdy istniejące metody mogą oferować kilka alternatywnych rozwiązań w odniesieniu do poszczególnych punktów decyzji metodologicznych, celem niniejszego przewodnika dotyczącego śladu środowiskowego produktu jest (tam, gdzie jest to możliwe) określenie jednego wymogu dla każdego punktu decyzji lub zapewnienie dodatkowych wytycznych, tak aby badania śladu środowiskowego produktu były bardziej spójne, wiarygodne i odtwarzalne.

Potencjalne zastosowania badań śladu środowiskowego produktu można pogrupować w zależności od ich celów wewnętrznych lub zewnętrznych:

— zastosowanie wewnętrzne może obejmować wsparcie zarządzania środowiskowego, określenie aspektów o kluczowym oddziaływaniu na środowisko, a także śledzenie poprawy stanu środowiska oraz efektywności środowiskowej, oraz pośrednio może obejmować również możliwości oszczędności kosztów;

— zastosowanie zewnętrzne (np. relacje między przedsiębiorstwami (B2B), relacje między przedsiębiorstwem a konsumentem (B2C)) obejmuje szeroki wachlarz możliwości, w tym odpowiedzi na zapytania i potrzeby konsumentów, działania marketingowe, analizę porównawczą, oznakowanie ekologiczne, wspieranie ekoprojektów w ramach łańcucha dostaw, ekologiczne zamówienia oraz spełnianie wymogów określonych w strategiach dotyczących ochrony środowiska na poziomie UE lub na poziomie poszczególnych państw członkowskich;

— analiza porównawcza może przykładowo obejmować określenie produktu o przeciętnym działaniu (na podstawie danych dostarczonych przez zainteresowane strony lub na podstawie danych ogólnych lub też przybliżonych), wraz z dalszą oceną innych produktów według ich działania w porównaniu z punktem odniesienia.

Tabela nr 1 przedstawia przegląd zakładanego zastosowania badań śladu środowiskowego produktu w odniesieniu do kluczowych wymogów przeprowadzania badań śladu środowiskowego produktu zgodnie z niniejszym przewodnikiem.

Tabela nr 1

Kluczowe wymogi w zakresie badań śladu środowiskowego produktu w odniesieniu do ich zakładanego zastosowania

Zakładane zastosowanie Określenie celu i zakresu Przeprowadzenie kontroli wstępnej Spełnienie wymogów dotyczących jakości danych Hierarchia wielofunkcyjności Wybór metod oceny oddziaływania Klasyfikacja i charakterystyka Normalizacja Ważenie Interpretacja wyników śladu środowiskowego produktu wymogi w zakresie sprawozdawczości Przegląd krytyczny (1 osoba) Przegląd krytyczny przez zespół (3 osoby) Wymaga sporządzenia zasad dotyczących kategorii śladu środowiskowego produktu wewnętrzne (rzekomo zgodne z przewodnikiem dotyczącym śladu środowiskowego OB Z Z OB OB OB Z O OB O OB O O zewnętrzne B2B/B2C bez porównań/twierdzeń o charakterze porównawczym OB Z OB OB OB OB Z O OB OB OB Z Z B2B/B2C z porównaniami/twierdzeniami o charakterze porównawczym OB Z OB OB OB OB Z O OB OB / OB OB „OB” = obowiązkowe; „Z” – zalecane (nieobowiązkowe); „O" = opcjonalne (nieobowiązkowe); „/” = nie dotyczy

Wymóg w zakresie badań śladu środowiskowego produktu

Badanie śladu środowiskowego produktu musi opierać się na podejściu uwzględniającym cykl życia.

1.2 Jak posługiwać się niniejszym przewodnikiem

Niniejszy przewodnik zawiera informacje potrzebne do przeprowadzenia badania śladu środowiskowego produktu. Materiał zawarty w niniejszym przewodniku przedstawiono według kolejności etapów metodyki, jakie muszą zostać ukończone podczas obliczania śladu środowiskowego produktu. Każda sekcja zaczyna się ogólnym opisem etapu metodyki wraz z przeglądem kwestii, które należy uwzględnić, oraz ilustrującymi je przykładami. W „Wymogach” określone są normy metodologiczne, jakie muszą/powinny zostać spełnione w celu przeprowadzenia badania zgodnie z wymogami w zakresie badania śladu środowiskowego produktu. Wymogi te znajdują się w polach tekstowych obramowanych pojedynczą linią ciągłą, które umieszczono pod sekcjami z ogólnym opisem. We „Wskazówkach” opisano nieobowiązkowe, lecz zalecane najlepsze praktyki. Znajdują się one w zacienionych polach tekstowych również otoczonych pojedynczą linią ciągłą. Jeśli określono dodatkowe wymogi w zakresie tworzenia zasad dotyczących kategorii śladu środowiskowego produktu, takie informacje przedstawiono w polach tekstowych obramowanych podwójną linią ciągłą, które umieszczono pod koniec każdej z odpowiednich sekcji.

1.3 Reguły przeprowadzania badań śladu środowiskowego produktu

Aby uzyskać spójne, wiarygodne i odtwarzalne badania śladu środowiskowego produktu, musi być ściśle przestrzegany zestaw zasad analitycznych. Zasady te mają na celu zapewnienie nadrzędnych wytycznych co do stosowania metody odnoszącej się do śladu środowiskowego produktu. Muszą one być brane pod uwagę w kontekście każdego z etapów badań śladu środowiskowego produktu, począwszy od sformułowania celów badania i określenia jego zakresu, przez gromadzenie danych, ocenę oddziaływania na środowisko i sprawozdawczość, po weryfikację wyników badania.

Wymóg w zakresie badań śladu środowiskowego produktu

Użytkownicy niniejszego przewodnika muszą podczas przeprowadzania badań śladu środowiskowego produktu stosować się do następujących reguł:

(1) Istotność Wszystkie metody zastosowane i dane zgromadzone w celu ilościowego określenia śladu środowiskowego produktu muszą być jak najbardziej istotne dla badania.

(2) Kompletność W ramach ilościowego określania śladu środowiskowego produktu muszą zostać uwzględnione wszystkie znaczące dla środowiska przepływy materiałów lub energii oraz inne interwencje środowiskowe, które są niezbędne do osiągnięcia zgodności z określonymi granicami systemu (26), wymogami dotyczącymi danych oraz zastosowanymi metodami oceny oddziaływania.

(3) Spójność Zgodność z niniejszym przewodnikiem musi być ściśle przestrzegana na wszystkich etapach badania śladu środowiskowego produktu, tak aby zwiększyć wewnętrzną spójność badania oraz jego porównywalność z podobnymi analizami.

(4) Dokładność Muszą być podejmowane wszelkie rozsądne wysiłki, aby ograniczyć niepewność zarówno w modelowaniu systemu produktu (27), jak i w sprawozdawczości dotyczącej wyników.

(5) Przejrzystość Informacje na temat śladu środowiskowego produktu muszą być ujawniane w taki sposób, by zapewnić docelowym odbiorcom niezbędne podstawy do podejmowania decyzji, zaś zainteresowanym stronom umożliwić ocenę ich pewności i wiarygodności.

Reguły odnoszące się do zasad dotyczących kategorii śladu środowiskowego produktu

1. Związek z przewodnikiem dotyczącym śladu środowiskowego produktu

Do badań śladu środowiskowego produktu muszą być stosowane - oprócz wymogów zawartych w niniejszym przewodniku dotyczącym śladu środowiskowego produktu - również wymogi metodologiczne ustalone w odniesieniu do zasad dotyczących kategorii śladu środowiskowego produktu. W przypadku gdy wspomniane zasady obejmują bardziej szczegółowe wymogi niż niniejszy przewodnik dotyczący śladu środowiskowego produktu, muszą być przestrzegane szczegółowe wymogi opisane w tych zasadach.

2. Udział wybranych zainteresowanych stron

Proces opracowywania zasad dotyczących kategorii śladu środowiskowego produktu musi być otwarty i przejrzysty oraz musi obejmować konsultacje z istotnymi zainteresowanymi stronami. Powinny zostać podjęte należyte starania w celu osiągnięcia konsensusu w ramach całego tego procesu (na podstawie ISO 14020:2000, 4.9.1, zasada nr 8). Zasady dotyczące kategorii śladu środowiskowego produktu muszą zostać poddane wzajemnej ocenie.

3. Dążenie do porównywalności

Wyniki badań śladu środowiskowego produktu przeprowadzonych zgodnie z niniejszym przewodnikiem oraz odpowiednimi zasadami dotyczącymi kategorii śladu środowiskowego produktu mogą zostać wykorzystane dla celów porównania efektywności środowiskowej różnych produktów z tej samej kategorii z uwzględnieniem ich cyklu życia, a także mogą przemawiać za twierdzeniami o charakterze porównawczym (28) (przeznaczonymi do podania do wiadomości publicznej). Porównywalność wyników ma zatem kluczowe znaczenie. Informacje przedstawione na potrzeby takiego porównania muszą być przejrzyste, by umożliwić użytkownikowi zrozumienie ograniczeń porównywalności nierozerwalnie związanych z obliczonym wynikiem (na podstawie ISO 14025).

1.4 Etapy badania śladu środowiskowego produktu

Podczas badania śladu środowiskowego produktu zgodnie z niniejszym przewodnikiem musi dojść do ukończenia szeregu etapów – tj. określenia celu, określenia zakresu, profilu wykorzystywania zasobów i wytwarzania emisji, oceny oddziaływania śladu środowiskowego oraz interpretacji śladu środowiskowego i sporządzenia sprawozdania – zob. rysunek 1.

Rysunek nr 1

Etapy badania śladu środowiskowego produktu

2. ROLA ZASAD DOTYCZĄCYCH KATEGORII ŚLADU ŚRODOWISKOWEGO PRODUKTU

2.1 Informacje ogólne

Oprócz ogólnych wytycznych i wymogów odnoszących się do badań śladu środowiskowego produktu w niniejszym przewodniku określono również wymogi w zakresie opracowywania zasad dotyczących kategorii śladu środowiskowego produktu. Takie zasady będą odgrywać istotną rolę w podnoszeniu poziomu odtwarzalności, spójności (a tym samym porównywalności obliczeń śladu środowiskowego produktu między produktami z tej samej kategorii (29)) i istotności badań śladu środowiskowego produktu. Zasady dotyczące kategorii śladu środowiskowego produktu pomogą ponadto skoncentrować się na najważniejszych parametrach badania śladu środowiskowego produktu, tym samym ograniczając również czas, wysiłek i koszty.

Celem jest zagwarantowanie, by zasady te opracowywano zgodnie z niniejszym przewodnikiem dotyczącym śladu środowiskowego produktu oraz by zapewniały one dalsze wymagane specyfikacje umożliwiające osiągnięcie porównywalności, zwiększonej odtwarzalności, spójności, istotności, szczegółowości i skuteczności badań śladu środowiskowego produktu. W ramach zasad dotyczących kategorii śladu środowiskowego produktu powinno dążyć się do tego, by badania śladu środowiskowego produktu koncentrowały się na tych aspektach i parametrach, które są najistotniejsze dla określenia efektywności środowiskowej danego rodzaju produktu. Zasady dotyczące kategorii śladu środowiskowego produktu mogą zawierać bardziej szczegółowe określenie wymogów opisanych w niniejszym przewodniku dotyczącym śladu środowiskowego produktu, a także nowe wymogi, w przypadku gdy w mającym bardziej ogólny charakter przewodniku dotyczącym śladu środowiskowego produktu podaje się kilka opcji.

W przypadku braku zasad dotyczących kategorii śladu środowiskowego produktu badania śladu środowiskowego produktu można przeprowadzać, jeśli nie są one przeznaczone do wykorzystania na potrzeby twierdzeń o charakterze porównawczym przeznaczonych do podania do wiadomości publicznej.

Wymóg w zakresie badań śladu środowiskowego produktu

W przypadku braku zasad dotyczących kategorii śladu środowiskowego produktu kluczowe obszary, które zostałyby uwzględnione w takich zasadach (zgodnie z tymi wymienionymi w niniejszym przewodniku), muszą zostać określone, uzasadnione i szczegółowo przedstawione w badaniu śladu środowiskowego produktu.

2.2 Rola zasad dotyczących kategorii śladu środowiskowego produktu i ich związek z istniejącymi zasadami dotyczącymi kategorii produktu

Zasady dotyczące kategorii śladu środowiskowego produktu mają na celu przedstawienie szczegółowych technicznych wytycznych dotyczących przeprowadzania badania śladu środowiskowego produktu dla określonej kategorii produktu. Zasady dotyczące kategorii śladu środowiskowego produktu muszą zawierać dalsze specyfikacje na poziomie procesów lub produktów. W zasadach dotyczących kategorii śladu środowiskowego produktu w szczególności przedstawione zostaną dalsze specyfikacje i wytyczne dotyczące, na przykład:

— określania celu i zakresu badania;

— określania istotnych/nieistotnych kategorii oddziaływania;

— określania odpowiednich granic systemu na potrzeby analizy;

— określania kluczowych parametrów i etapów cyklu życia;

— przedstawiania wytycznych dotyczących potencjalnych źródeł danych;

— etapu uzupełniania profilu wykorzystywania zasobów i wytwarzania emisji;

— przedstawiania dalszych specyfikacji dotyczących rozwiązywania problemów związanych z wielofunkcyjnością (30).

Wszystkie te aspekty omówiono w niniejszym przewodniku dotyczącym śladu środowiskowego produktu.

Jak określono w normie ISO 14025(2006), zasady dotyczące kategorii produktu (31) obejmują zestawy konkretnych zasad, wytycznych i wymogów, które umożliwiają opracowanie „deklaracji środowiskowych III typu” dla jakiejkolwiek kategorii produktu (tj. towarów lub usług zapewniających równoważne funkcje). „Deklaracje środowiskowe III typu” stanowią ilościowe, oparte na ocenie cyklu życia twierdzenia o aspektach środowiskowych (32) związanych z pewnym rodzajem towaru lub usługi, np. ilościowe informacje na temat potencjalnego oddziaływania na środowisko.

Na potrzeby opracowania i przeglądu zasad dotyczących kategorii produktu w normie ISO 14025(2006) określono procedurę i ustanowiono wymogi dotyczące porównywalności tak zwanych “deklaracji środowiskowych III typu”. Takie deklaracje mogą, na przykład, stanowić potencjalne zastosowania badania śladu środowiskowego produktu.

Wytyczne dotyczące sposobu opracowywania zasad dotyczących kategorii śladu środowiskowego produktu oparte są na minimalnej treści dokumentu na temat zasad dotyczących kategorii produktu wymaganych na podstawie normy ISO 14025. Zgodnie z ISO 14025 dla zasad dotyczących kategorii produktu takie zasady muszą obejmować co najmniej:

— określenie kategorii produktu, dla której opracowywane są zasady dotyczące kategorii produktu, włącznie z opisem, na przykład, funkcji, działania technicznego i zastosowania produktu;

— określenie celu i zakresu oceny cyklu życia (33) produktu, zgodnie z wymogami serii norm ISO 14040, w odniesieniu do, na przykład, jednostki funkcjonalnej, granic systemu, wymogów dotyczących jakości danych (34);

— opis analizy zbioru wejść i wyjść, ze specjalnym naciskiem na etap gromadzenia danych, procedury obliczeniowe oraz zasady przydziału (35);

— wybór wskaźników kategorii oddziaływania śladu środowiskowego, jakie należy uwzględnić w ocenie cyklu życia;

— opis jakichkolwiek końcowych i z góry ustalonych parametrów dotyczących sprawozdawczości w odniesieniu do danych związanych z oceną cyklu życia, na przykład pewnych z góry ustalonych kategorii danych dotyczących analizy zbioru wejść i wyjść lub wskaźników kategorii oddziaływania śladu środowiskowego;

— jeśli nie wszystkie etapy cyklu życia uwzględniono w ocenie cyklu życia, informacje na temat tego, których etapów nie uwzględniono i uzasadnienie;

— okres ważności opracowywanych zasad dotyczących kategorii śladu środowiskowego produktu.

Jeśli w ramach innych programów dostępne są zasady dotyczące kategorii produktu, mogą one zostać wykorzystane do opracowania zasad dotyczących kategorii śladu środowiskowego produktu (36), zgodnie z wymogami określonymi w niniejszym przewodniku.

Wymóg w zakresie opracowywania zasad dotyczących kategorii śladu środowiskowego produktu

Zasady dotyczące kategorii śladu środowiskowego produktu, w zakresie, w jakim jest to możliwe i przy uwzględnieniu różnych kontekstów ich zastosowania, powinny być zgodne z istniejącymi międzynarodowymi wytycznymi określającymi zasady dotyczące kategorii produktu.

2.3 Struktura zasad dotyczących kategorii śladu środowiskowego produktu na podstawie klasyfikacji produktów według działalności (CPA)

W dokumencie zawierającym zasady dotyczące kategorii śladu środowiskowego produktu opisuje się rodzaj informacji, jakie należy przedstawić na temat określonego produktu z perspektywy cyklu życia, a także sposób generowania takich informacji. Diagram klasyfikacji produktów według działalności (CPA) (rysunek nr 2) musi zostać wykorzystany do kodowania i określenia modułów informacji wykorzystanych do przedstawienia cyklu życia produktu.

Kategorie produktów w ramach klasyfikacji produktów według działalności odnoszą się do działalności zdefiniowanych za pomocą kodów NACE (tj. statystyczna klasyfikacja działalności gospodarczej we Wspólnocie Europejskiej). Każdy produkt w ramach klasyfikacji produktów według działalności przypisuje się do jednej działalności według klasyfikacji NACE, tym samym struktura CPA jest równoległa do struktury NACE na wszystkich poziomach.

NACE ma następującą hierarchiczną strukturę (NACE Rev. 2 2008 (37), str. 15):

1. pozycje oznaczone kodem alfabetycznym (sekcje);

2. pozycje oznaczone dwucyfrowym kodem numerycznym (działy);

3. pozycje oznaczone trzycyfrowym kodem numerycznym (grupy);

4. pozycje oznaczone czterocyfrowym kodem numerycznym (klasy).

W ramach Standardowej Klasyfikacji Rodzajów Działalności (ISIC) i klasyfikacji NACE stosuje się te same kody na najwyższych poziomach, jednak NACE jest bardziej szczegółowym systemem pod względem dolnych poziomów klasyfikacji. Jako że w kontekście tego badania kody NACE dotyczą poziomu sektora, musi zostać przypisany kod co najmniej dwucyfrowy (tj. na poziomie działu) (38). Odpowiada to systemowi kodów w ramach ISIC.

Poniżej podano przykład takiego podejścia do zasad dotyczących kategorii śladu środowiskowego produktu na podstawie „mleka i produktów na bazie mleka”. Tu dwucyfrowy kod (na poziomie działu) określa grupę produktów specyficzną dla danej branży (np. dział 10 – Produkty żywnościowe), która obejmuje liczne poszczególne produkty opatrzone tym kodem (np. grupa 10.51.1 – Mleko płynne przetworzone i śmietana) (rysunek nr 2). Tym samym dwucyfrowy kod, a czasami jednocyfrowy kod, może zostać zastosowany do określenia modułów informacyjnych specyficznych dla danej branży, które – po ich zestawieniu – tworzą konkretne cykle życia produktu w strukturze horyzontalnej. Każdy z takich modułów przedstawia również ukrytą strukturę pionową – od ogólnego poziomu grupy produktów do bardziej szczegółowego poziomu poszczególnych produktów.

Rysunek nr 2

Zarys zasad diagramu CPA

Wymóg w zakresie opracowywania zasad dotyczących kategorii śladu środowiskowego produktu

Wspomniane zasady muszą być oparte co najmniej na dwucyfrowych kodach działów CPA (opcja standardowa). W zasadach tych mogą być jednak przewidziane (uzasadnione) odstępstwa (np. dopuszczenie kodów trzycyfrowych). Na przykład w przypadku złożonych aspektów sektora konieczne są kody inne niż dwucyfrowe. Jeśli różne ciągi produkcyjne dla podobnych produktów określa się za pomocą różnych klasyfikacji w ramach CPA, w zasadach dotyczących kategorii śladu środowiskowego produktu muszą zostać uwzględnione wszystkie takie klasyfikacje.

3. OKREŚLANIE CELÓW BADANIA ŚLADU ŚRODOWISKOWEGO PRODUKTU

3.1 Informacje ogólne

Określenie celu jest pierwszym etapem badania śladu środowiskowego produktu i ustanawia ogólny kontekst badania. Jasno sformułowane cele służą zagwarantowaniu, że cele analityczne, metody, wyniki i zakładane zastosowanie są dostosowane w optymalny sposób oraz że ukształtowana jest wspólna wizja, którą mogą kierować się uczestnicy badania. Decyzja o zastosowaniu przewodnika dotyczącego śladu środowiskowego produktu zakłada, że decyzje dotyczące niektórych aspektów określania celu zostaną podjęte a priori. Niemniej jednak ważne jest, by cele zostały rozpatrzone i sformułowane w sposób dokładny i uważny, aby zapewnić pomyślne przeprowadzenie badania śladu środowiskowego produktu.

Istotnym elementem etapu określania celu jest ustalenie zakładanego zastosowania badania, a także powiązanego stopnia dogłębności i dyscypliny analitycznej. To z kolei powinno znaleźć odzwierciedlenie w określonych ograniczeniach badania (etap określania zakresu badania). Badania ilościowe zgodne z wymogami analitycznymi określonymi w niniejszym przewodniku dotyczącym śladu środowiskowego produktu będą konieczne do analiz ukierunkowanych przykładowo na identyfikowanie źródeł zaopatrzenia o najniższych kosztach środowiskowych, projektowanie produktów, analizę porównawczą lub sprawozdawczość. Możliwe jest również stosowanie podejścia łączonego, jeśli w ramach jednego badania śladu środowiskowego produktu tylko pewne części łańcucha dostaw podlegają analizie ilościowej, zaś inne podlegają opisom jakościowym dotyczącym potencjalnych aspektów o kluczowym oddziaływaniu na środowisko (na przykład ilościowa analiza „od wydobycia surowców po wyjście z organizacji” (cradle-to-gate) (39) połączona z jakościowymi opisami kwestii środowiskowych w kontekście procesów „od wejścia do organizacji po koniec życia” (gate-to-grave) (40) lub z ilościowymi analizami etapów eksploatacji i wycofania z eksploatacji w odniesieniu do wybranych reprezentatywnych rodzajów produktów).

Wymóg w zakresie badań śladu środowiskowego produktu

Określenie celu badania śladu środowiskowego produktu musi obejmować:

— zakładane zastosowanie;

— powody przeprowadzania badania oraz kontekst takiej decyzji;

— określenie docelowych odbiorców;

— informację o tym, czy badanie ma być wykorzystywane na potrzeby porównań lub twierdzeń o charakterze porównawczym (41) przeznaczonych do podania do wiadomości publicznej;

— wskazanie podmiotu zlecającego badanie;

— procedurę przeglądu (jeśli dotyczy).

Przykład - ślad środowiskowy koszulki: określenie celu.

Aspekty Szczegóły zakładane zastosowanie: przedstawienie informacji na temat produktu konsumentowi powody przeprowadzania badania oraz kontekst takiej decyzji: odpowiedzieć na zapytanie wystosowane przez klienta Porównania przeznaczone do podania do wiadomości publicznej: Nie dotyczy – badanie będzie powszechnie dostępne, ale ma nie być wykorzystywane do porównań lub twierdzeń o charakterze porównawczym. Docelowi odbiorcy: zewnętrzni odbiorcy o wiedzy technicznej, odbiorcy w relacjach między przedsiębiorstwami Przegląd: niezależny zewnętrzny oceniający, p. Y Podmiot zlecający badanie: G company limited

Dodatkowy wymóg w zakresie opracowywania zasad dotyczących kategorii śladu środowiskowego produktu

Zasady dotyczące kategorii śladu środowiskowego produktu muszą określać wymogi w zakresie przeglądu badania śladu środowiskowego produktu.

4. OKREŚLANIE ZAKRESU BADANIA ŚLADU ŚRODOWISKOWEGO PRODUKTU

4.1 Informacje ogólne

Określanie zakresu badania śladu środowiskowego produktu wiąże się ze szczegółową oceną systemu oraz szczegółowym opisaniem powiązanych analitycznych specyfikacji.

Wymóg w zakresie badań śladu środowiskowego produktu

Określenie zakresu badania śladu środowiskowego produktu musi być zgodne z określonymi celami badania oraz musi obejmować (bardziej szczegółowe opisy znajdują się w kolejnych sekcjach):

— jednostkę analizy (42) i przepływ odniesienia (43);

— granice systemu;

— Kategorie oddziaływania śladu środowiskowego;

— założenia/ograniczenia.

4.2 Jednostka analizy i przepływ odniesienia

Od użytkowników przewodnika dotyczącego śladu środowiskowego produktu wymaga się określenia jednostki analizy i przepływu odniesienia dla badania śladu środowiskowego produktu. Jednostka analizy jakościowo i ilościowo opisuje funkcje i czas trwania produktu.

Wymóg w zakresie badań śladu środowiskowego produktu

Jednostka analizy dla badania śladu środowiskowego produktu musi zostać określona z uwzględnieniem następujących kwestii:

— zapewniane funkcje/usługi: „co?”;

— zakres funkcji lub usługi: „ile?”;

— spodziewany poziom jakości: „jak dobrze?”;

— czas trwania/okres trwałości produktu: „jak długo?”;

— kody NACE.

Dodatkowy wymóg w zakresie opracowania zasad dotyczących kategorii śladu środowiskowego produktu

Zasady dotyczące kategorii śladu środowiskowego produktu muszą określać jednostkę lub jednostki analizy.

Przykład:

Wytyczna/Wymóg: Określenie jednostki funkcjonalnej Nazywanie i kwantyfikacja jakościowych i ilościowych aspektów funkcji produktu wraz z odpowiedzią na pytania „co” , „ile” , „jak dobrze” , oraz „jak długo” .

Przykład: określenie jednostki funkcjonalnej

Jednostka funkcjonalna koszulki:

(CO) koszulka (T shirt) (środnio dla rozmiarów S, M, L) wykonana z poliestru,

(ILE) Jedna koszulka,

(JAK DOBRZE) Noszenie raz w tygodniu i pranie w pralce w 30 stopniach

(JAK DŁUGO) przez 5 lat.

Uwaga:

Niektóre produkty przejściowe mogą mieć więcej niż jedną funkcję. Konieczne może okazać się określenie tych funkcji i dokonanie stosownych wyborów.

Przepływ odniesienia to ilość produktu konieczna do zapewnienia określonej funkcji. W sposób ilościowy odnoszą się do niego wszystkie inne przepływy wejść (44) i wyjść (45) w analizie. Przepływ odniesienia może zatem zostać wyrażony przez bezpośrednie odniesienie do jednostki analizy lub w sposób bardziej ukierunkowany na produkt.

Wymóg w zakresie badań śladu środowiskowego produktu

Odpowiedni przepływ odniesienia musi zostać określony w odniesieniu do jednostki analizy. Ilościowe dane dotyczące wejść i wyjść zgromadzone na potrzeby analizy muszą zostać obliczone w odniesieniu do takiego przepływu.

Przykład:

Przepływ referencyjny: 160 g poliestru

4.3 Granice systemu na potrzeby badania śladu środowiskowego produktu

Granice systemu określają, które części cyklu życia produktu oraz które powiązane procesy należą do analizowanego systemu (tj. które są wymagane do spełnienia jego funkcji zgodnie z definicją zawartą w jednostce analizy). Tym samym granice systemu muszą zostać wyraźnie określone dla systemu produktu poddanego ocenie.

Diagram granic systemu (zalecany)

Na diagramie granic systemu, lub diagramie przepływów, schematycznie przedstawia się system poddawany analizie. Wyszczególnione są na nim części cyklu życia produktu, które zostały uwzględnione w analizie lub z niej wyłączone. Diagram granic systemu może stanowić narzędzie użyteczne przy określaniu granic systemu oraz organizowaniu dalszych działań związanych z gromadzeniem danych.

WSKAZÓWKA: Sporządzenie diagramu granic systemu nie jest obowiązkowe, ale wysoce zalecane. Diagram granic systemu pomoże organizacji określić i zorganizować analizę.

Wymóg w zakresie badań śladu środowiskowego produktu

Granice systemu muszą zostać określone na podstawie ogólnej logiki łańcucha dostaw, włącznie ze wszystkimi etapami, począwszy od pozyskania surowców (46) poprzez przetwarzanie, produkcję, dystrybucję, przechowywanie i eksploatację produktów, aż po ich przetwarzanie związane z wycofaniem z eksploatacji (tj. cały cykl życia (47)), zgodnie z zakładanym zastosowaniem badania. Granice systemu muszą obejmować wszystkie procesy związane z łańcuchem dostaw produktu w odniesieniu do jednostki analizy.

Procesy objęte granicami systemu muszą zostać podzielone na procesy pierwszoplanowe (tj. główne procesy cyklu życia produktu, w przypadku których możliwy jest bezpośredni dostęp do informacji (48)) oraz procesy w tle (tj. te procesy cyklu życia produktu, w przypadku których niemożliwy jest bezpośredni dostęp do informacji (49)).

Diagram granic systemu powinien zostać uwzględniony na etapie określania zakresu.

Dodatkowe wymogi w zakresie opracowania zasad dotyczących kategorii śladu środowiskowego produktu

Zasady dotyczące kategorii śladu środowiskowego produktu muszą obejmować określenie granic dla badań śladu środowiskowego produktu dotyczących kategorii produktu, w tym specyfikację istotnych etapów cyklu życia i procesów, jakie powinny ogólnie zostać przypisane do każdego etapu (włącznie ze specyfikacjami czasowymi, geograficznymi i technologicznymi). Wszelkie odstępstwa od standardowego podejścia opartego na procesach „w całym cyklu życia muszą być wyraźnie wskazane i uzasadnione, np. w przypadku wyłączenia etapu nieznanej eksploatacji lub wycofania z eksploatacji półproduktów (50).

Zasady dotyczące kategorii śladu środowiskowego produktu muszą określać scenariusze dla późniejszych etapów łańcucha dostaw (51), aby zapewnić porównywalność i spójność badań śladu środowiskowego produktu.

Kompensacje

Termin „kompensacja” jest często stosowany w odniesieniu do działań mających na celu łagodzenie emisji gazów cieplarnianych wytwarzanych przez osoby trzecie, np. programów ustanowionych w ramach protokołu z Kioto (mechanizm czystego rozwoju (CDM), mechanizm wspólnego wdrożenia (JI), systemy handlu uprawnieniami do emisji) lub programów dobrowolnych. Kompensacja jest wyraźną redukcją emisji gazów cieplarnianych uzyskaną w innym miejscu niż źródło emisji, na przykład by osiągnąć dobrowolny lub obowiązkowy cel lub pułap związany z emisjami gazów cieplarnianych. Kompensację oblicza się względem poziomu odniesienia, który odzwierciedla hipotetyczny scenariusz dla emisji, jakie miałyby miejsce w przypadku niezrealizowania projektu działań łagodzących, którego efektem jest kompensacja. Przykładem kompensacji emisji mogą być kompensacja emisji dwutlenku węgla w ramach mechanizmu czystego rozwoju, jednostek emisji dwutlenku węgla oraz inne rodzaje kompensacji nienależące do systemu.

Wymóg w zakresie badań śladu środowiskowego produktu

Badanie śladu środowiskowego produktu nie musi obejmować kompensacji, lecz kompensacja może być osobno przedstawiona w części „Dodatkowe informacje środowiskowe”.

4.4 Wybór kategorii oddziaływania śladu środowiskowego oraz metody oceny

Kategorie oddziaływania śladu środowiskowego (52) stanowią określone kategorie oddziaływania na środowisko uwzględnione w badaniach śladu środowiskowego produktu. Wiążą się one zazwyczaj z wykorzystywaniem zasobów, emisją substancji szkodliwych dla środowiska (np. gazów cieplarnianych i toksycznych substancji chemicznych), które mogą mieć również wpływ na zdrowie człowieka. Modele oceny oddziaływania wykorzystuje się do ilościowego określenia związków przyczynowo-skutkowych między wejściami materiałów lub energii oraz emisjami związanymi z cyklem życia produktu (wyszczególnionymi w ramach profilu wykorzystywania zasobów i wytwarzania emisji) a każdą z uwzględnionych kategorii oddziaływania śladu środowiskowego (53). Stąd też każda kategoria odnosi się do samodzielnego modelu oceny oddziaływania śladu środowiskowego.

Celem oceny oddziaływania śladu środowiskowego (54) jest pogrupowanie i zagregowanie danych dotyczących profilu wykorzystywania zasobów i wytwarzania emisji według odpowiedniego udziału w każdej z kategorii oddziaływania śladu środowiskowego. To z kolei stanowi niezbędną podstawę dla interpretacji wyników śladu środowiskowego w odniesieniu do celów badania (na przykład określenia w ramach łańcucha dostaw aspektów o kluczowym oddziaływaniu na środowisko oraz wskazanie możliwości wprowadzenia usprawnień). Wybór kategorii oddziaływania śladu środowiskowego musi zatem być kompleksowy, ponieważ obejmują one wszystkie istotne kwestie środowiskowe związane z rozpatrywanym łańcuchem dostaw produktu.

W tabeli nr 2 przedstawiono podstawową listę kategorii oddziaływania śladu środowiskowego oraz powiązane metody oceny, jakie należy wykorzystać. (55) Dalsze wskazówki co do sposobu obliczania tego oddziaływania znajdują się w rozdziale 6.

Tabela nr 2

Standardowe kategorie oddziaływania śladu środowiskowego (z odpowiednimi wskaźnikami dotyczącymi tych kategorii) oraz modele oceny oddziaływania śladu środowiskowego na potrzeby badań śladu środowiskowego produktu

Kategoria oddziaływania śladu środowiskowego Model oceny oddziaływania śladu środowiskowego Wskaźniki kategorii oddziaływania śladu środowiskowego Źródło Zmiana klimatu Model z Berna - współczynnik ocieplenia globalnego w perspektywie 100 lat Kilogram ekwiwalentu CO2 Międzyrządowy Zespół ds. Zmian Klimatu, 2007 Zubożenie warstwy ozonowej Model projektowania produktów przemysłowych z uwzględnieniem środowiska (ang. Environmental Design of Industrial Products, EDIP), oparty na potencjałach niszczenia ozonu (ODP) w nieokreślonej perspektywie czasowej, opracowany przez Światową Organizację Meteorologiczną (WMO) Kilogram ekwiwalentu CFC-11 (56) WMO, 1999 Ekotoksyczność dla wody słodkiej Model USEtox Porównawcza jednostka toksyczności dotycząca ekosystemów (ang. comparative toxic unit for ecosystems, CTUe) Rosenbaum i in., 2008 Działanie toksyczna dla ludzi – działanie rakotwórcze Model USEtox Porównawcza jednostka toksyczności dotycząca ludzi (CTUh) Rosenbaum i in., 2008 Działanie toksyczne dla ludzi – działanie inne niż rakotwórcze Model USEtox Porównawcza jednostka toksyczności dotycząca ludzi (CTUh) Rosenbaum i in., 2008 Cząstki stałe/substancje nieorganiczne w układzie oddechowym Model RiskPoll Kilogram ekwiwalentu PM2.5 (57) Humbert, 2009 Promieniowanie jonizujące – skutki dla zdrowia człowieka Model wpływu na zdrowie człowieka Kilogram ekwiwalentu U235 (w atmosferze) Dreicer i in., 1995 Fotochemiczne powstawanie ozonu Model LOTOS-EUROS Kilogram ekwiwalentu NMLZO (58) Van Zelm i in., 2008, zgodnie z zastosowaniem w ReCiPe Zakwaszenie Model skumulowanego przekroczenia Ekwiwalent mol H+ Seppälä i in., 2006; Posch i in., 2008 Eutrofizacja – lądowa Model skumulowanego przekroczenia Ekwiwalent mol N Seppälä i in., 2006; Posch i in., 2008 Eutrofizacja – wodna Model EUTREND Woda słodka: kg ekwiwalentu P Woda morska: kg ekwiwalentu N Struijs i in., 2009, zgodnie z zastosowaniem w ReCiPe Wyczerpywanie zasobów – zasoby wodne Szwajcarski model Ecoscarcity m3 zużycia wody w kontekście lokalnych niedoborów wody Frischknecht i in., 2008 Wyczerpywanie się zasobów – surowce mineralne, surowce kopalne Model CML2002 kg ekwiwalentu antymonu (Sb) van Oers i in., 2002 Przekształcanie gruntów Model materii organicznej gleby (SOM) kg (niedobór) Milà i Canals i in., 2007

W zależności od systemu produktu oraz założonego zastosowania użytkownicy niniejszego przewodnika dotyczącego śladu środowiskowego produktu mogą zdecydować się na zawężenie zestawu kategorii oddziaływania śladu środowiskowego. Takie wyłączenia powinny zostać uzasadnione odpowiednimi dokumentami, takimi jak (poniższa lista nie jest wyczerpująca):

— procesy dochodzenia do konsensusu na arenie międzynarodowej;

— niezależny zewnętrzny przegląd;

— proces z udziałem wielu zainteresowanych stron;

— badania oceny cyklu życia poddane wzajemnej ocenie;

— etap kontroli wstępnej (zob. sekcja 5.2).

Wymóg w zakresie badań śladu środowiskowego produktu

Wybór kategorii oddziaływania śladu środowiskowego powinien zatem być kompleksowy, ponieważ obejmują one wszystkie istotne kwestie środowiskowe związane z rozpatrywanym łańcuchem dostaw produktu. Badanie śladu środowiskowego produktu musi wiązać się z zastosowaniem wszystkich określonych standardowych kategorii oddziaływania śladu środowiskowego oraz powiązanych określonych modeli oceny. Wszelkie wyłączenia muszą być wyraźnie udokumentowane, uzasadnione i wskazane w sprawozdaniu dotyczącym śladu środowiskowego produktu oraz poparte odpowiednimi dokumentami.

Wpływ jakiegokolwiek wyłączenia na wyniki końcowe, zwłaszcza związanego z ograniczeniami pod względem porównywalności z innymi badaniami śladu środowiskowego produktu, musi być wskazany w sprawozdaniu i omówiony na etapie interpretacji. Takie wyłączenia podlegają przeglądowi.

Dodatkowy wymóg w zakresie opracowania zasad dotyczących kategorii śladu środowiskowego produktu

Zasady dotyczące kategorii śladu środowiskowego produktu muszą obejmować wyszczególnienie i uzasadnienie wszelkich wyłączeń standardowych kategorii oddziaływania śladu środowiskowego, zwłaszcza związanych z aspektami porównywalności.

4.5 Wybór dodatkowych informacji środowiskowych do uwzględnienia w śladzie środowiskowym produktu

Istotne potencjalne oddziaływanie produktu na środowisko może wykraczać poza powszechnie uznane modele oceny oddziaływania śladu środowiskowego oparte na cyklu życia. Ważne, by takie oddziaływanie na środowisko zostało wzięte pod uwagę, jeżeli tylko jest to wykonalne. Przykładowo oddziaływanie na różnorodność biologiczną spowodowane zmianą użytkowania gruntów może wystąpić w związku z konkretnym miejscem lub konkretnym działaniem. Może to wymagać zastosowania dodatkowych kategorii oddziaływania śladu środowiskowego wykraczających poza standardowy wykaz podany w niniejszym przewodniku dotyczącym śladu środowiskowego produktu lub nawet wymagać dodatkowych opisów jakościowych tam, gdzie oddziaływanie nie może zostać powiązane z łańcuchem dostaw produktu w sposób ilościowy. Takie dodatkowe metody powinno się postrzegać jako uzupełnienie standardowego wykazu kategorii oddziaływania śladu środowiskowego.

Niektóre produkty mogą być produkowane przez przedsiębiorstwa zlokalizowane blisko morza. W związku z tym dotyczące ich emisje mogą w sposób bezpośredni oddziaływać na wodę morską, a nie na wodę słodką. Jako że standardowy zestaw kategorii oddziaływania śladu środowiskowego obejmuje jedynie ekotoksyczność spowodowaną emisjami do wody słodkiej, istotne jest uwzględnienie także takich emisji bezpośrednio do wody morskiej. Musi to zostać wykonane na poziomie podstawowym, ponieważ obecnie nie ma żadnych dostępnych modeli oceny oddziaływania takich emisji.

Dodatkowe informacje środowiskowe mogą obejmować (poniższa lista nie jest wyczerpująca):

(a) dane dotyczące zestawienia podstawowych materiałów;

(b) informacje na temat możliwości demontażu produktu, możliwości poddania produktu recyklingowi, możliwości odzyskania i możliwości ponownego wykorzystania produktu, efektywnego gospodarowania zasobami;

(c) informacje na temat stosowania substancji niebezpiecznych;

(d) informacje na temat unieszkodliwiania odpadów niebezpiecznych i odpadów innych niż niebezpieczne;

(e) informacje na temat zużycia energii;

(f) informacje na temat oddziaływania lokalnego/specyficznego dla danego miejsca, np. lokalne oddziaływanie na zakwaszenie, eutrofizację i różnorodność biologiczną; inne istotne informacje środowiskowe na temat działań lub miejsc rozpatrywanych w badaniu, a także na temat wejść dotyczących produktu.

Wymóg w zakresie badań śladu środowiskowego produktu

Jeśli standardowy zestaw kategorii oddziaływania śladu środowiskowego lub standardowe modele oceny oddziaływania śladu środowiskowego nie obejmują prawidłowo potencjalnego oddziaływania badanego produktu na środowisko, wszystkie powiązane istotne (jakościowe lub ilościowe) aspekty środowiskowe muszą zostać uwzględnione w dodatkowych informacjach środowiskowych. Nie mogą one jednak zastąpić obowiązkowych modeli oceny standardowych kategorii oddziaływania śladu środowiskowego. Dodatkowe modele dla takich dodatkowych kategorii wraz z odpowiednimi wskaźnikami muszą być w wyraźny sposób określone i udokumentowane.

Dodatkowe informacje środowiskowe muszą być:

— oparte na informacjach, które są uzasadnione i zostały poddane przeglądowi lub zweryfikowane zgodnie z wymogami ISO 14020 oraz klauzuli 5 ISO 14021:1999;

— szczegółowe, dokładne i niewprowadzające w błąd;

— istotne dla danej kategorii produktu.

Emisje bezpośrednio do wody morskiej muszą być uwzględnione w dodatkowych informacjach środowiskowych (na poziomie zbioru wejść i wyjść).

Jeśli dodatkowe informacje środowiskowe podaje się jako uzasadnienie na etapie interpretacji badania śladu środowiskowego produktu, wtedy wszystkie dane konieczne do sformułowania takich informacji muszą spełniać te same wymogi dotyczące jakości ustanowione dla danych wykorzystywanych do obliczania wyników śladu środowiskowego produktu (zob. sekcja 5.6 (59)).

Dodatkowe informacje środowiskowe muszą odnosić się wyłącznie do kwestii środowiskowych. Informacje i instrukcje, np. karty charakterystyki produktu, które nie są związane z efektywnością środowiskową produktu, nie mogą stanowić części śladu środowiskowego produktu. Nie można również uwzględniać informacji dotyczących wymogów prawnych.

Dodatkowy wymóg w zakresie opracowywania zasad dotyczących kategorii śladu środowiskowego produktu

Zasady dotyczące kategorii śladu środowiskowego produktu muszą określać i uzasadniać dodatkowe informacje środowiskowe, jakie mają zostać włączone do badania śladu środowiskowego produktu. Takie dodatkowe informacje środowiskowe muszą być przedstawione w sprawozdaniu osobno, nie zaś jako część wyników śladu środowiskowego produktu opartych na cyklu życia, wraz z wyraźną dokumentacją wszelkich metod i założeń. Dodatkowe informacje środowiskowe mogą mieć charakter ilościowy lub jakościowy.

Dodatkowe informacje środowiskowe mogą obejmować (poniższa lista nie jest wyczerpująca):

— inne istotne kategorie oddziaływania na środowisko dotyczące kategorii produktu;

— inne istotne parametry techniczne, jakie można zastosować do oceny produktu będącego przedmiotem badania oraz do umożliwienia porównania go z innymi produktami pod względem całkowitej efektywności produktu. Takie parametry techniczne mogą odnosić się do, na przykład, wykorzystania energii odnawialnej lub energii nieodnawialnej, wykorzystania paliw ze źródeł odnawialnych lub źródeł nieodnawialnych, wykorzystania surowców wtórnych, wykorzystania zasobów wody słodkiej, lub też unieszkodliwienia odpadów niebezpiecznych lub odpadów innych niż niebezpieczne;

— inne istotne rodzaje podejścia do charakterystyki (60) przepływów ujętych w profilu wykorzystywania zasobów i wytwarzania emisji, jeśli dla pewnych przepływów (np. grup substancji chemicznych) nie są dostępne współczynniki charakterystyki (61) w ramach standardowej metody;

— wskaźniki środowiskowe lub wskaźniki dotyczące odpowiedzialności za produkt (np. w ramach Globalnej Inicjatywy Sprawozdawczej);

— zużycie energii w według źródła energii pierwotnej z uwzględnieniem cyklu życia, z oddzielnym wskazaniem zużycia energii „odnawialnej”;

— bezpośrednie zużycie energii według źródła energii pierwotnej, z oddzielnym wskazaniem zużycia energii „odnawialnej” dla działań w obrębie zakładu;

— dla etapów w obrębie organizacji – liczbę gatunków wpisanych na czerwoną listę IUCN oraz liczbę gatunków znajdujących się na krajowej liście gatunków chronionych, które mają swoje siedliska na obszarach objętych oddziaływanie działalności, według poziomu zagrożenia tych gatunków wyginięciem;

— opis istotnego wpływu działań, produktów i usług na różnorodność biologiczną na obszarach chronionych oraz na obszarach o wysokiej wartości różnorodności biologicznej, które znajdują się poza obszarami chronionymi;

— całkowita waga odpadów według ich rodzaju i metody unieszkodliwiania;

— waga transportowanych, importowanych, eksportowanych lub przetworzonych odpadów uważanych za niebezpieczne zgodnie z przepisami załączników I, II, III i VIII do konwencji bazylejskiej oraz procent transportowanych odpadów wysyłanych do innych krajów.

4.6 Założenia/ ograniczenia

W badaniach śladu środowiskowego produktu może pojawić się kilka ograniczeń co do przeprowadzenia analizy i tym samym należy dokonać pewnych założeń. Przykładowo dane ogólne (62), które nie w pełni odzwierciedlają rzeczywisty produkt mogą zostać dostosowane tak, by lepiej przedstawiały taki produkt.

Wymóg w zakresie badań śladu środowiskowego produktu

Wszelkie ograniczenia i założenia muszą być w przejrzysty sposób ujęte w sprawozdaniach.

Dodatkowe wymogi w zakresie zasad dotyczących kategorii śladu środowiskowego produktu

W zasadach dotyczących kategorii śladu środowiskowego produktu muszą być wskazane ograniczenia specyficzne dla danej kategorii produktu oraz określone założenia konieczne do przeciwdziałania takim ograniczeniom.

5. OPRACOWYWANIE I ZAPISYWANIE PROFILU WYKORZYSTYWANIA ZASOBÓW I WYTWARZANIA EMISJI

5.1 Informacje ogólne

Musi zostać opracowany zbiór (profil) wszystkich wejść/wyjść zasobów w postaci materiałów lub energii, a także wszystkich emisji do powietrza, wody i gleby dla łańcucha dostaw dotyczącego produktu, który to zbiór ma służyć jako podstawa do modelowania śladu środowiskowego produktu. Jest to tak zwany profil wykorzystywania zasobów i wytwarzania emisji (63).

W idealnym przypadku łańcuch dostaw produktu zostałby opisany za pomocą danych specyficznych dla danego obiektu lub produktu (tj. poprzez modelowanie dokładnego cyklu życia przedstawiającego stosownie do potrzeb etapy łańcucha dostaw, eksploatacji i wycofania z eksploatacji). W praktyce – i z reguły – jeśli tylko jest to możliwe, powinny być stosowane bezpośrednio zgromadzone dane dotyczące zbioru wejść i wyjść specyficzne dla danego obiektu. W przypadku procesów, dla których przedsiębiorstwo nie ma bezpośredniego dostępu do danych szczegółowych (np. procesów w tle), zazwyczaj wykorzystuje się dane ogólne (64). Niemniej jednak dobrą praktyką jest dążenie do uzyskania dostępu do bezpośrednio gromadzonych danych od dostawców w odniesieniu do najbardziej istotnych dostarczanych produktów, jeśli istnieje taka możliwość – chyba że dane ogólne są bardziej reprezentatywne lub odpowiednie.

W profilu wykorzystywania zasobów i wytwarzania emisji musi być stosowana następująca klasyfikacja (65) przepływów, obejmująca:

— przepływy podstawowe, które stanowią (ISO 14040:2006, 3.12) „materiały lub energię wprowadzane do badanego systemu, które pobrano ze środowiska bez wcześniejszego przekształcenia przez człowieka, albo materiały lub energię opuszczające badany system, które są uwalniane do środowiska bez dalszego przekształcania przez człowieka”. Przepływy podstawowe to np. zasoby pobrane ze środowiska naturalnego lub emisje do powietrza, wód, gleby, które są bezpośrednio powiązane ze współczynnikami charakterystyki dotyczącymi kategorii oddziaływania śladu środowiskowego;

— przepływy inne niż podstawowe (przepływy złożone), które stanowią wszystkie pozostałe wejścia (np. energię elektryczną, materiały, procesy transportu) i wyjścia (np. odpady, produkty uboczne) w systemie, które wymagają dalszego modelowania w celu przekształcenia ich w przepływy podstawowe.

Wszystkie przepływy inne niż podstawowe ujęte w profilu wykorzystywania zasobów i wytwarzania emisji muszą zostać przekształcone w przepływy podstawowe. Przykładowo przepływy odpadów muszą być przedstawione nie tylko jako liczba kilogramów odpadów z gospodarstwa domowego lub odpadów niebezpiecznych, ale muszą obejmować również emisje do wody, powietrza i gleby wynikające z przetwarzania odpadów stałych. Jest to konieczne, by zapewnić porównywalność badań śladu środowiskowego produktu. Opracowywanie profilu wykorzystywania zasobów i wytwarzania emisji ulega zatem zakończeniu, gdy wszystkie przepływy zostaną przekształcone w przepływy podstawowe.

WSKAZÓWKA: Dokumentowanie procesu gromadzenia danych jest przydatne dla poprawienia z czasem jakości danych, przygotowania się do przeglądu krytycznego (66) oraz dokonania przeglądu przyszłych zbiorów wejść i wyjść dotyczących produktu w celu uwzględnienia zmian w praktyce produkcyjnej. Aby zagwarantować udokumentowanie wszystkich istotnych informacji, pomocne może być ustanowienie planu zarządzania danymi na wczesnym etapie procesu analizy zbioru wejść i wyjść (zob. załącznik II).

Profil wykorzystywania zasobów i wytwarzania emisji w ramach badania śladu środowiskowego produktu można opracować przy zastosowaniu procedury składającej się z dwóch etapów, co objaśniono na rysunku nr 3. Pierwszy etap nie jest obowiązkowy, ale jest wysoce zalecany.

Rysunek nr 3

Dwuetapowa procedura opracowywania profilu wykorzystywania zasobów i wytwarzania emisji

Wymóg w zakresie badań śladu środowiskowego produktu

Profil wykorzystywania zasobów i wytwarzania emisji musi obejmować wszystkie przypadki wykorzystania zasobów i wytworzenia emisji związane z etapami cyklu życia w obrębie określonych granic systemu. Przepływy muszą być podzielone na „przepływy podstawowe” oraz „przepływy inne niż podstawowe (tj. przepływy złożone)”. Następnie wszystkie przepływy inne niż podstawowe ujęte w profilu wykorzystywania zasobów i wytwarzania emisji muszą zostać przekształcone w przepływy podstawowe.

5.2 Etap kontroli wstępnej (zalecany)

Wysoce zalecane jest przeprowadzenie kontroli wstępnej profilu wykorzystywania zasobów i wytwarzania emisji, ponieważ pomaga to odpowiednio ukierunkować działania w zakresie gromadzenia danych oraz priorytety dotyczące jakości danych na potrzeby rzeczywistego profilu wykorzystywania zasobów i wytwarzania emisji.

Wymóg w zakresie badań śladu środowiskowego produktu

W przypadku przeprowadzania etapu kontroli wstępnej (wysoce zalecanego) muszą zostać wykorzystane dostępne dane szczegółowe lub ogólne spełniające wymogi dotyczące jakości danych określone w sekcji 5.6. Wszystkie procesy i działania, jakie należy rozpatrzyć w ramach profilu wykorzystywania zasobów i wytwarzania emisji muszą zostać uwzględnione w etapie kontroli wstępnej. Wyłączenie jakichkolwiek etapów łańcucha dostaw musi być wyraźnie uzasadnione i poddane przeglądowi, a ich wpływ na końcowe wyniki musi być omówiony.

W przypadku etapów łańcucha dostaw, dla których nie planuje się ilościowej oceny oddziaływania śladu środowiskowego kontrola wstępna musi opierać się na istniejącej literaturze oraz innych źródłach, aby możliwe było opracowanie jakościowych opisów procesów potencjalnie istotnych dla środowiska. Takie jakościowe opisy muszą zostać włączone do dodatkowych informacji środowiskowych.

Dodatkowy wymóg w zakresie opracowywania zasad dotyczących kategorii śladu środowiskowego produktu

Zasady dotyczące kategorii śladu środowiskowego produktu muszą określać procesy, które mają zostać uwzględnione w badaniu, a także powiązane wymogi dotyczące jakości danych i przeglądu, które mogą wykraczać poza wymogi określone w niniejszym przewodniku. Zasady te muszą również obejmować określenie procesów, dla których wymagane są dane szczegółowe oraz dla których wymagane lub dopuszczalne jest stosowanie danych ogólnych.

5.3 Plan zarządzania danymi (opcjonalny)

Plan zarządzania danymi może okazać się cennym narzędziem zarządzania danymi oraz monitorowania procesu opracowywania profilu wykorzystywania zasobów i wytwarzania emisji.

Plan zarządzania danymi może obejmować:

— opis procedur gromadzenia danych;

— źródła danych;

— metodykę obliczeń;

— procedury przesyłania, przechowywania i tworzenia kopii zapasowych danych;

— procedury kontroli jakości i przeglądu w kontekście gromadzenia, wprowadzania i przetwarzania danych, dokumentacji danych oraz obliczania emisji.

Dodatkowe wytyczne na temat możliwych rodzajów podejścia do tworzenia planu zarządzania danymi znajdują się w załącznik II.

5.4 Dane dotyczące profilu wykorzystywania zasobów i wytwarzania emisji

Wymóg w zakresie badań śladu środowiskowego produktu

Profil wykorzystywania zasobów i wytwarzania emisji musi obejmować wszystkie przypadki wykorzystania zasobów i wytworzenia emisji związane z etapami cyklu życia w obrębie określonych granic systemu.

Następujące elementy muszą zostać rozważone pod kątem włączenia ich do profilu wykorzystywania zasobów i wytwarzania emisji:

— pozyskanie i przetwarzanie wstępne surowców;

— dobra kapitałowe: musi zostać zastosowana metoda amortyzacji liniowej. Pod uwagę zostanie wzięta spodziewana żywotność eksploatacyjna dóbr kapitałowych (a nie czas wymagany na uzyskanie ekonomicznej wartości księgowej równej 0);

— produkcja;

— dystrybucja i przechowywanie produktu;

— etap eksploatacji;

— logistyka;

— wycofanie z eksploatacji.

Dodatkowy wymóg w zakresie opracowywania zasad dotyczących kategorii śladu środowiskowego produktu

Zasady dotyczące kategorii śladu środowiskowego produktu powinny zawierać co najmniej jeden przykład opracowywania profilu wykorzystywania zasobów i wytwarzania emisji, w tym specyfikacje dotyczące:

— wykazów substancji na potrzeby działań lub procesów ujętych w profilu;

— jednostek;

— nomenklatury dotyczącej przepływów podstawowych.

Mogą one odnosić się do co najmniej jednego etapu łańcucha dostaw, procesu lub działania i mają na celu zapewnienie standaryzowanego gromadzenia danych i sprawozdawczości. Zasady dotyczące kategorii śladu środowiskowego produktu mogą zawierać wymogi w zakresie danych dotyczące kluczowych wcześniejszych i późniejszych etapów łańcucha dostaw oraz etapu w obrębie organizacji (67), które to wymogi mogą być bardziej rygorystyczne niż te określone w niniejszym przewodniku dotyczącym śladu środowiskowego produktu.

Na potrzeby modelowania działań lub procesów w głównym module (tj. w obrębie organizacji) zasady dotyczące kategorii śladu środowiskowego produktu muszą również zawierać wyszczególnienie:

— uwzględnionych procesów lub działań;

— specyfikacji na potrzeby kompilowania danych dotyczących kluczowych procesów, w tym uśredniania danych z różnych obiektów;

— wszelkich danych specyficznych dla danego miejsca, jakie należy przedstawić w dodatkowych informacjach środowiskowych;

— wymogów dotyczących jakości danych szczegółowych, np. dla celów pomiaru szczegółowych danych dotyczących działań.

Jeśli w zasadach dotyczących kategorii śladu środowiskowego produktu wymagane są również odchylenia od standardowych granic systemu w całym cyklu życia (np. jeśli w zasadach tych określono wymóg stosowania granic od wydobycia surowców po wyjście z organizacji), zasady te muszą zawierać określenie sposobu uwzględniania bilansów materiałów i energii w profilu wykorzystywania zasobów i wytwarzania energii.

5.4.1 Pozyskanie i przetworzenie wstępne surowców („od wydobycia surowców po wyjście z organizacji”) (68)

Etap pozyskania i przetwarzania wstępnego surowców zaczyna się, gdy zasoby są pozyskane z przyrody i kończy, gdy elementy składowe produktu zostają dostarczone do obiektu, w którym produkuje się dany produkt. Procesy, które mogą występować na tym etapie obejmują:

— wydobycie i pozyskanie zasobów;

— przetworzenie wstępne wszystkich wejść do badanego produktu w postaci materiałów, takich jak: — uformowanie metali we wlewki; — oczyszczenie węgla;

— przetworzenie materiału pochodzącego z recyklingu;

— fotosynteza materiałów biogennych;

— uprawa drzew i zbóż oraz zebranie plonów;

— transport w ramach obiektów, w których odbywa się pozyskanie i przetworzenie wstępne, a także transport między takimi obiektami i transport do obiektu produkcyjnego.

5.4.2 Dobra kapitałowe

Przykładami dóbr kapitałowych, jakie muszą zostać uwzględnione są:

— maszyny wykorzystane w procesach produkcyjnych;

— budynki;

— sprzęt biurowy;

— pojazdy transportowe;

— infrastruktura transportowa.

W odniesieniu do dóbr kapitałowych musi zostać zastosowana metoda amortyzacji liniowej. Pod uwagę zostanie wzięta spodziewana żywotność eksploatacyjna dóbr kapitałowych (a nie czas wymagany na uzyskanie ekonomicznej wartości księgowej równej 0).

5.4.3 Produkcja (68)

Etap produkcji zaczyna się, kiedy elementy składowe produktu zostają dostarczone do miejsca produkcji, a kończy, gdy gotowy produkt opuszcza obiekt produkcyjny. Przykłady działań związanych z produkcją obejmują:

— chemiczna przeróbka;

— wytwarzanie;

— transport półproduktów między procesami związanymi z wytwarzaniem;

— złożenie elementów składowych;

— pakowanie;

— przetwarzanie odpadów;

— transport pracowników (jeśli jest istotny);

— podróże służbowe (jeśli są istotne).

5.4.4 Dystrybucja i przechowywanie produktów (68)

Produkty są dystrybuowane do użytkowników i mogą być przechowywane na różnych etapach łańcucha dostaw. Przykładami procesów związanych z dystrybucją i przechowywaniem, które muszą zostać uwzględnione są (poniższa lista nie jest wyczerpująca):

— wejścia w postaci energii na potrzeby oświetlenia i ogrzania składów;

— wykorzystywanie czynników chłodniczych w składach i pojazdach transportowych;

— zużycie paliwa przez pojazdy.

5.4.5 Etap eksploatacji (68)

Etap eksploatacji zaczyna się, kiedy konsument lub użytkownik końcowy wchodzi w posiadanie produktu, a kończy się, gdy zużyty produkt zostaje wyrzucony w celu jego przetransportowania do zakładu przetwarzania odpadów lub zakładu recyklingu. Przykładami procesów na etapie eksploatacji, jakie należy uwzględnić są (poniższa lista nie jest wyczerpująca):

— wzorce eksploatacji/zużycia, miejsce, czas (dzień/noc, lato/zima, dni robocze/weekend), a także zakładana żywotność eksploatacyjną dla etapu eksploatacji produktów;

— transport do miejsca eksploatacji;

— schładzanie w miejscu eksploatacji;

— przygotowanie do eksploatacji (np. podgrzanie w mikrofalówce);

— zużycie zasobów podczas eksploatacji (np. zużycie detergentów, energii i wody do eksploatacji zmywarki);

— naprawy i konserwacja produktu na etapie eksploatacji.

Scenariusz eksploatacji musi również wskazywać, czy eksploatacja analizowanych produktów może prowadzić do zmian w systemach, w których są one używane. Przykładowo produkty wykorzystujące energię mogą mieć wpływ na energię potrzebną do ogrzewania lub chłodzenia budynku, a waga akumulatora może mieć wpływ na zużycie paliwa przez samochód. Powinno się uwzględnić następujące źródła informacji technicznych na temat scenariusza eksploatacji (poniższa lista nie jest wyczerpująca):

— opublikowane międzynarodowe normy określające wytyczne i wymogi dotyczące opracowywania scenariuszy dla etapu eksploatacji i scenariuszy (szacowania) żywotności eksploatacyjnej produktu;

— opublikowane krajowe wytyczne dotyczące opracowywania scenariuszy dla etapu eksploatacji i scenariuszy (szacowania) żywotności eksploatacyjnej produktu;

— opublikowane krajowe wytyczne dotyczące opracowywania scenariuszy dla etapu eksploatacji i scenariuszy (szacowania) żywotności eksploatacyjnej produktu;

— badania rynku i inne dane dotyczące rynku.

Uwaga: Zalecana przez producenta metoda, jaką należy stosować na etapie eksploatacji (np. pieczenie w piekarniku nagrzanym do określonej temperatury przez określony czas), może stanowić podstawę do określenia etapu eksploatacji produktu. Faktyczny wzorzec eksploatacji może jednak różnić się od tych zalecanych i powinien również zostać uwzględniony, jeśli takie informacje są dostępne.

Wymóg w zakresie badań śladu środowiskowego produktu

Jeśli metoda określania etapu eksploatacji produktów nie została ustalona zgodnie z technikami opisanymi w niniejszym przewodniku dotyczącym śladu środowiskowego produktu, podejście do określania etapu eksploatacji produktu musi zostać sformułowane przez organizację przeprowadzającą badanie. Faktyczny wzorzec eksploatacji może jednak różnić się od tych zalecanych i powinien również zostać uwzględniony, jeśli takie informacje są dostępne. Istotny wpływ na inne systemy wynikający z eksploatacji produktów musi być uwzględniony.

Musi zostać przedstawiona dokumentacja metod i założeń. Wszystkie istotne założenia dotyczące etapu eksploatacji muszą być udokumentowane.

Dodatkowy wymóg w zakresie opracowywania zasad dotyczących kategorii śladu środowiskowego produktu

Zasady dotyczące kategorii śladu środowiskowego produktu muszą obejmować określenie:

— ewentualnych scenariuszy eksploatacji, jakie należy uwzględnić w badaniu;

— okresu, jaki należy uwzględnić dla etapu eksploatacji.

5.4.6 Modelowanie logistyki dla analizowanego produktu

Ważne parametry, jakie powinny lub muszą (w zależności od przypadku, zob. poniżej) zostać wzięte pod uwagę przy modelowaniu transportu obejmują:

1. rodzaj transportu: musi zostać uwzględniony rodzaj transportu, np. lądowy (samochodem ciężarowym, koleją, rurociągiem), wodny (łodzią, promem, barką) lub powietrzny (samolotem);

2. typ pojazdu i zużycie paliwa: musi zostać uwzględniony typ pojazdu według rodzaju transportu oraz zużycie paliwa przy pełnym załadowaniu oraz bez ładunku. Do zużycia paliwa przez pojazd przy pełnym załadunku musi zostać zastosowana korekta zgodnie ze współczynnikiem ładunku (69);

3. współczynnik ładunku: oddziaływanie na środowisko jest bezpośrednio związane z rzeczywistym współczynnikiem ładunku, dlatego też taki współczynnik ładunku musi być uwzględniony;

4. liczba powrotów bez załadunku: w stosownych przypadkach i jeśli jest to istotne, powinno się uwzględnić liczbę powrotów bez załadunku (tj. współczynnik odległości przebytej w celu odebrania kolejnego ładunku po wyładowaniu produktów do odległości przebytej w celu przetransportowania produktu). Liczba kilometrów przebyta przez pojazd bez ładunku powinna również zostać przypisana do danego produktu. Szczegółowe wartości muszą być przedstawione według kraju i rodzaju transportowanego produktu;

5. przebyta odległość: przebyta odległość musi być udokumentowana za pomocą średnich odległości transportu charakterystycznych w badanym kontekście;

6. przydział oddziaływania wynikającego z transportu: Część oddziaływania wynikająca z działań związanych z transportem musi być przypisana jednostce analizy (rozpatrywanemu produktowi) na podstawie współczynnika ograniczenia ładunku. Powinny zostać uwzględnione następujące zasady dotyczące modelowania: — transport towarów: czas lub odległość ORAZ masa lub pojemność (lub w szczególnych przypadkach: liczba sztuk lub palet) transportowanych towarów: a) jeśli maksymalna dopuszczalna waga została osiągnięta, zanim osiągnięto maksymalny fizyczny załadunek pojazdu: przy 100% jego pojemności (produkty o dużej gęstości) przydział musi być oparty na masie transportowanych produktów; b) jeśli załadowano pojazd w 100% jego pojemności, ale nie osiągnięto maksymalnej dopuszczalnej wagi (produkty o małej gęstości), przydział musi być oparty na ilości transportowanych produktów; — transport osobowy: czas lub odległość; — podróże służbowe pracowników: czas, odległość lub wartość ekonomiczna;

7. wyprodukowanie paliwa: produkcja paliwa musi być wzięta pod uwagę. Standardowe wartości dotyczące produkcji paliwa można znaleźć np. w europejskiej referencyjnej bazie danych na temat cyklu życia produktów (ELCD) (70);

8. infrastruktura: infrastruktura transportowa, związana z transportem drogowym, kolejowym i wodnym, powinna zostać wzięta pod uwagę;

9. zasoby i narzędzia: powinno się uwzględnić ilość i rodzaj dodatkowych zasobów i narzędzi potrzebnych do działań logistycznych, takich jak dźwigi i transportery.

Wymóg w zakresie badań śladu środowiskowego produktu

Parametry dotyczące transportu, które muszą zostać uwzględnione, to: rodzaj transportu, typ pojazdu i zużycie paliwa, współczynnik ładunku, (w stosownych przypadkach) liczba powrotów bez ładunku, odległość, przydział w odniesieniu do transportu towarów na podstawie współczynnika ograniczenia ładunku (tj. masy dla produktów o dużej gęstości i pojemność dla produktów o małej gęstości) oraz wyprodukowanie paliwa.

Parametry dotyczące transportu, jakie powinno się uwzględnić, to: infrastruktura transportowa, dodatkowe zasoby i narzędzia, takie jak dźwigi i transportery, przydział w odniesieniu do transportu osobowego na podstawie czasu lub odległości oraz przydział w odniesieniu do podróży służbowych pracowników na podstawie czasu, odległości lub wartości ekonomicznej.

Oddziaływanie wynikające z transportu musi być wyrażone w standardowych jednostkach odniesienia, np. w tonokilometrach dla towarów i osobokilometrach dla transportu pasażerów. Wszelkie odstępstwa od tych standardowych jednostek odniesienia muszą być wskazane i uzasadnione.

Oddziaływanie transportu na środowisko musi być obliczone poprzez pomnożenie oddziaływania na jednostkę odniesienia dla każdego typu pojazdu przez

a) w przypadku towarów: odległość i ładunek;

b) w przypadku osób: odległość i liczbę osób na podstawie określonych scenariuszy dotyczących transportu.

Dodatkowy wymóg w zakresie opracowywania zasad dotyczących kategorii śladu środowiskowego produktu

Zasady dotyczące kategorii śladu środowiskowego produktu muszą obejmować ewentualne scenariusze dotyczące transportu, dystrybucji i przechowywania.

5.4.7 Wycofanie z eksploatacji (71)

Etap wycofania z eksploatacji produktów rozpoczyna się, kiedy zużyte produkty zostają wyrzucone przez użytkownika, a kończy, gdy produkty wracają do przyrody jako odpady lub wchodzą w cykl życia innych produktów (tj. jako wejście pochodzące z recyklingu). Przykładowe procesy wycofywania z eksploatacji, jakie muszą być uwzględnione w badaniu śladu środowiskowego produktu, to:

— gromadzenie i transport produktów wycofywanych z eksploatacji i opakowań;

— demontaż elementów składowych;

— rozdrabnianie i sortowanie;

— przetworzenie na materiał pochodzący z recyklingu;

— kompostowanie lub inne metody przetwarzania odpadów organicznych;

— zaśmiecanie;

— spalanie i unieszkodliwianie popiołów paleniskowych;

— składowanie oraz prowadzenie i utrzymywanie składowisk;

— konieczny transport do wszystkich zakładów przetwarzania związanych z wycofaniem z eksploatacji.

Jako że często nie ma dostępnych informacji o tym, co dokładnie stanie się z produktem wraz z jego wycofaniem z eksploatacji, należy określić scenariusze wycofania z eksploatacji.

Wymóg w zakresie badań śladu środowiskowego produktu

Przepływy odpadów wynikające z procesów zachodzących w granicach systemu muszą być modelowane na poziomie przepływów podstawowych.

Dodatkowy wymóg w zakresie opracowywania zasad dotyczących kategorii śladu środowiskowego produktu

Ewentualne scenariusze wycofania z eksploatacji muszą zostać określone w zasadach dotyczących kategorii śladu środowiskowego produktu. Scenariusze te muszą być oparte na aktualnej praktyce (rok analizowanego okresu sprawozdawczego), technologii i danych.

5.4.8 Uwzględnianie zużycia energii elektrycznej (w tym zużycia energii odnawialnej)

Zużycie energii elektrycznej z sieci przesyłowej na wcześniejszych etapach łańcucha dostaw lub w określonych granicach śladu środowiskowego produktu musi być modelowane możliwie dokładnie i w oparciu przede wszystkim o dane dotyczące konkretnego dostawcy. Jeśli energia elektryczna (lub jej część) jest odnawialna, ważne, by nie była ona liczona podwójnie. W związku z powyższym dostawca musi zagwarantować, że energia elektryczna dostarczana organizacji na potrzeby wyprodukowania produktu jest rzeczywiście wytwarzana z odnawialnych źródeł i nie jest udostępniana w ramach sieci przesyłowej innym konsumentom (np. gwarancja pochodzenia dotycząca produkcji energii elektrycznej ze źródeł odnawialnych (72)).

Wymóg w zakresie badań śladu środowiskowego produktu

W przypadku zużycia energii elektrycznej z sieci przesyłowej na wcześniejszych etapach łańcucha dostaw lub w określonych granicach śladu środowiskowego produktu muszą być wykorzystywane dane dotyczące konkretnego dostawcy, jeśli są dostępne. Jeśli takie dane nie są dostępne, muszą zostać wykorzystane dane dotyczące koszyka energetycznego dla zużycia energii w danym kraju, w którym zachodzą takie etapy cyklu życia. W przypadku energii elektrycznej zużytej na etapie eksploatacji produktów koszyk energetyczny musi odzwierciedlać współczynniki sprzedaży w różnych krajach i regionach. Jeśli takie dane nie są dostępne, musi zostać zastosowany średni koszyk energetyczny dla zużycia energii w UE lub inny najbardziej reprezentatywny koszyk energetyczny.

W przypadku zużycia odnawialnej energii elektrycznej z sieci przesyłowej na wcześniejszych etapach łańcucha dostaw lub w określonych granicach śladu środowiskowego produktu musi być zagwarantowane uniknięcie podwójnego liczenia tej odnawialnej energii elektrycznej (i powiązanego oddziaływania). Do sprawozdania dotyczącego śladu środowiskowego produktu musi zostać załączone oświadczenie dostawcy służące zagwarantowaniu, iż dostarczana energia elektryczna jest rzeczywiście wytwarzana z odnawialnych źródeł i nie jest sprzedawana żadnej innej organizacji.

5.4.9 Dodatkowe kwestie do rozważenia w odniesieniu do opracowywania profilu wykorzystywania zasobów i wytwarzania emisji

Pochłanianie i emitowanie biogennego dwutlenku węgla

Przykładowo dwutlenek węgla jest pochłaniany z powietrza na skutek procesu wzrostu drzew (współczynnik charakterystyki (73) wynosi -1 ekwiwalentu CO2 dla globalnego ocieplenia), podczas gdy na skutek spalania drewna jest uwalniany (współczynnik charakterystyki wynosi +1 ekwiwalentu CO2 dla globalnego ocieplenia).

Wymóg w zakresie badań śladu środowiskowego produktu

Pochłanianie i emitowanie biogennego dwutlenku węgla musi być określone osobno w profilu wykorzystywania zasobów i wytwarzania emisji (74).

Bezpośrednia zmiana użytkowania gruntów (oddziaływanie na zmianę klimatu): oddziaływanie zmiany użytkowania gruntów na zmianę klimatu wynika przede wszystkim ze zmiany w zasobach węgla w gruntach. Bezpośrednia zmiana użytkowania gruntów zachodzi w wyniku przejścia z jednego sposobu użytkowania gruntów na inny, do którego dochodzi na unikalnym pokryciu terenu, potencjalnie skutkującego zmianami w zasobach węgla w tych gruntach, lecz nie prowadzącego do zmian w innym systemie. Szczegółowe informacje znajdują się w załączniku VI.

Pośrednia zmiana użytkowania gruntów (oddziaływanie na zmianę klimatu): oddziaływanie zmiany użytkowania gruntów na zmianę klimatu wynika przede wszystkim ze zmiany w zasobach węgla w gruntach. Pośrednia zmiana użytkowania gruntów ma miejsce, gdy pewna zmiana w użytkowaniu gruntów prowadzi do zmian poza granicami systemu, tj. w odniesieniu do innych sposobów użytkowania gruntów. Ponieważ w kontekście śladu środowiskowego nie istnieje uzgodniona metodyka dotycząca pośredniej zmiany użytkowania gruntów, nie jest ona włączona do obliczeń gazów cieplarnianych w ramach śladu środowiskowego produktu.

Wymóg w zakresie badań śladu środowiskowego produktu

Emisje gazów cieplarnianych w wyniku bezpośredniej zmiany użytkowania gruntów muszą zostać przypisane produktom (i) na okres 20 lat po zmianie użytkowania gruntu lub (ii) na pojedynczy okres zbiorów od momentu wydobycia ocenianego produktu (nawet jeżeli minęło więcej, niż 20 lat) (75), przy czym wybrany zostanie najdłuższy okres. Szczegółowe informacje znajdują się w załączniku VI. Emisje gazów cieplarnianych spowodowane pośrednią zmianą użytkowania gruntów nie zostaną uwzględnione, chyba że zasady dotyczące kategorii śladu środowiskowego produktu wyraźnie tego wymagają. W takim wypadku pośrednią zmianę użytkowania gruntów zgłasza się osobno w ramach dodatkowej informacji środowiskowej, ale nie uwzględnia jej się w obliczaniu kategorii oddziaływania gazów cieplarnianych.

Uwzględnianie wytwarzania energii odnawialnej

W obrębie ocenianych granic systemu energia może być produkowania ze źródeł odnawialnych. Jeśli wytwarzania jest nadwyżka energii odnawialnej w odniesieniu do ilości zużywanych w określonych granicach systemu i jest ona przekazywana, na przykład, do sieci przesyłowej, może ona zostać policzona na konto produktu, tylko jeśli nie została już uwzględniona w innych programach. Do uzasadnienia, czy ta energia ma zostać uwzględniona w obliczeniach wymagana jest dokumentacja (np. gwarancja pochodzenia dotycząca produkcji energii elektrycznej ze źródeł odnawialnych (76)).

Wymóg w zakresie badań śladu środowiskowego produktu

Jednostki związane z odnawialną energią wytwarzaną w granicach systemu muszą być obliczane w odniesieniu do skorygowanych (tj. po odjęciu odnawialnej energii odprowadzanej na zewnątrz) średnich danych dotyczących koszyka energetycznego dla zużycia energii w kraju, któremu ta energia jest dostarczana. Jeśli takie dane nie są dostępne, musi zostać zastosowany skorygowany średni koszyk energetyczny dla zużycia energii w UE lub inny najbardziej reprezentatywny koszyk energetyczny. Jeśli nie ma dostępnych danych na potrzeby obliczenia skorygowanego koszyka energetycznego, musi zostać zastosowany nieskorygowany średni koszyk energetyczny. Koszyki energetyczne, które przyjęto do obliczenia korzyści, muszą zostać przejrzyście przedstawione wraz z zaznaczeniem, czy zostały one skorygowane.

Uwzględnianie tymczasowego składowania dwutlenku węgla i emisji opóźnionych

Tymczasowe składowanie dwutlenku węgla ma miejsce, gdy produkt „ogranicza ilość gazów cieplarnianych w atmosferze” lub tworzy „ujemne emisje” poprzez pochłonięcie i składowanie dwutlenku węgla przez ograniczony czas.

Emisje opóźnione to emisje uwolnione przez pewien okres, np. poprzez długie stosowanie lub ostateczne unieszkodliwienie, w odróżnieniu o