DECYZJA KOMISJI (UE) 2020/1671

z dnia 2 sierpnia 2019 r.

w sprawie pomocy państwa SA.47867 2018/C (ex 2017/FC) wdrożonej przez Francję na rzecz przedsiębiorstw Ryanair i Airport Marketing Services

(notyfikowana jako dokument nr C(2019) 5729)

(Jedynie tekst w języku francuskim jest autentyczny)

(Tekst mający znaczenie dla EOG)

KOMISJA EUROPEJSKA,

uwzględniając Traktat o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, w szczególności jego art. 108 ust. 2 akapit pierwszy,

uwzględniając Porozumienie o Europejskim Obszarze Gospodarczym, w szczególności jego art. 62 ust. 1 lit. a),

po wezwaniu zainteresowanych stron do przedstawienia uwag (1) zgodnie z przywołanymi artykułami i uwzględniając otrzymane odpowiedzi,

a także mając na uwadze, co następuje:

1. PROCEDURA

(1) Pismem z dnia 23 marca 2017 r. Komisja otrzymała skargę przedsiębiorstwa lotniczego Air France (2) dotyczącą korzyści, jakie przedsiębiorstwo lotnicze Ryanair miało uzyskać w latach 2010–2015 w związku ze swoją działalnością w obszarze transportu lotniczego prowadzoną do i z portu lotniczego w Montpellier. Korzyści te miały zostać przyznane w formie umów o świadczenie usług marketingowych zawartych między Stowarzyszeniem Promocji Przepływów Turystycznych i Ekonomicznych (Association de promotion des flux touristiques et économiques – APFTE) a przedsiębiorstwem Ryanair lub jego spółką zależną Airport Marketing Services („AMS”). Na podstawie tych umów stowarzyszenie APFTE wypłaciło przedsiębiorstwu Ryanair około 8,5 mln EUR w latach 2010–2015.

(2) Pismem z dnia 24 maja 2017 r. Komisja przesłała Francji wersję skargi nieopatrzoną klauzulą poufności i wezwała ją do przedstawienia uwag oraz udzielenia odpowiedzi na niektóre pytania dotyczące przedmiotowych środków. W dniu 12 lipca 2017 r. Komisja przesłała pismo przypominające, w którym ponownie wezwała Francję do przekazania informacji, o które Komisja zwróciła się w piśmie z dnia 24 maja 2017 r.

(3) Francja udzieliła odpowiedzi pismem z dnia 18 sierpnia 2017 r.

(4) Pismem z dnia 13 września 2017 r. Komisja wezwała Francję do udzielenia dodatkowych informacji. W dniu 9 października 2017 r. Francja zwróciła się o przedłużenie terminu na odpowiedź, który to wniosek Komisja zaakceptowała pismem z dnia 18 października 2017 r.

(5) Francja przekazała część informacji, o które zwróciła się Komisja, pismem z dnia 22 listopada 2017 r.

(6) W dniu 22 grudnia 2017 r. Komisja przesłała pismo przypominające, w którym ponownie wezwała Francję do przekazania odpowiedzi na pytania, które pozostały bez odpowiedzi.

(7) Francja udzieliła odpowiedzi pismem z dnia 29 stycznia 2018 r.

(8) Pismem z dnia 4 lipca 2018 r. Komisja poinformowała Francję o swojej decyzji w sprawie wszczęcia postępowania („decyzja o wszczęciu postępowania”) określonego w art. 108 ust. 2 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej („TFUE”) dotyczącego wyżej wspomnianej pomocy.

(9) Decyzja Komisji o wszczęciu postępowania została opublikowana w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej (3). Komisja wezwała zainteresowane strony do przedstawienia uwag dotyczących przedmiotowej pomocy.

(10) Komisja otrzymała uwagi na ten temat od przedsiębiorstwa Ryanair, Oksytanii, Izby Handlowo-Przemysłowej w Hérault, Montpellier Méditerranée Métropole, wspólnoty aglomeracji Pays de l’Or, […] oraz stowarzyszenia APFTE. W dniach 15 kwietnia i 17 maja 2019 r. Komisja przekazała Francji uwagi przedsiębiorstwa Ryanair (wraz z wezwaniem do udzielenia informacji), dając jej możliwość odniesienia się do nich, przy czym otrzymała uwagi Francji pismem z dnia 13 czerwca 2019 r. i uwagi stowarzyszenia APFTE pismem z dnia 21 czerwca 2019 r. Uwagi pozostałych zainteresowanych stron przekazano Francji w dniu 18 czerwca 2019 r.

2. INFORMACJE OGÓLNE DOTYCZĄCE PORTU LOTNICZEGO W MONTPELLIER

2.1. Charakterystyka portu lotniczego i natężenie ruchu

(11) Port lotniczy Montpellier Méditerranée („port lotniczy w Montpellier”) znajduje się w odległości około 7 km od centrum Montpellier, stolicy departamentu Hérault we francuskiej Oksytanii. Port lotniczy obsługuje krajowy i międzynarodowy ruch komercyjny.

(12) Ruch pasażerski odnotowany w porcie lotniczym w Montpellier w ostatnich latach podsumowano w tabeli 1 poniżej. Port lotniczy obsłużył blisko 1,85 mln pasażerów w 2017 r. i 1,88 mln pasażerów w 2018 r. Tabela 1 Pasażerski ruch komercyjny w porcie lotniczym w Montpellier w latach 2010–2018 (liczba pasażerów) Rok 2010 2011 2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018 Pasażerowie lokalni (4) 1 177 860 1 308 346 1 285 428 1 420 614 1 444 110 1 507 928 1 669 023 1 847 314 1 878 035 W tym pasażerowie międzynarodowi 295 334 400 818 398 609 391 855 433 923 480 667 616 564 661 456 641 005 W tym pasażerowie krajowi 882 526 907 528 886 819 1 028 759 1 010 187 1 027 261 1 052 459 1 185 858 1 237 030 Pasażerowie tranzytowi 2 588 4 930 2 787 2 179 1 224 2 242 2 063 2 096 1 928 Razem 1 180 448 1 313 276 1 288 215 1 422 793 1 445 334 1 510 170 1 671 086 1 849 410 1 879 963 W tym pasażerowie tanich linii lotniczych 275 341 378 980 397 819 441 388 464 170 507 965 577 198 679 148 708 273 Źródło: http://www.aeroport.fr/view-statistiques/montpellier-mediterranee, data uzyskania dostępu: 1 lipca 2019 r.

(13) Obecnie szereg przedsiębiorstw lotniczych (5) obsługuje regularne loty z portu lotniczego w Montpellier do miejsc przeznaczenia we Francji, w innych europejskich państwach oraz w państwach Maghrebu.

(14) Poza tymi regularnymi połączeniami inne handlowe operacje lotnicze przeprowadzane w porcie lotniczym w Montpellier w latach 2010–2018 obejmują głównie loty aeroklubów i loty biznesowe.

(15) Przedsiębiorstwo Ryanair obsługiwało loty z portu lotniczego w Montpellier w okresie od marca 2002 r. do kwietnia 2019 r.

(16) W marcu 2002 r. port lotniczy w Montpellier nawiązał współpracę z przedsiębiorstwem Ryanair. Przedsiębiorstwo to obsługiwało początkowo regularne połączenie z portem lotniczym Frankfurt-Hahn, położonym w niemieckim kraju związkowym Nadrenia-Palatynat, i regularną trasę do portu lotniczego Londyn Stansted (zamkniętą w 2009 r.). W 2008 r. przedsiębiorstwo Ryanair uruchomiło połączenie do portu lotniczego Bruksela-Charleroi (położonego w Walonii w Belgii) oraz w 2010 r. do Leeds-Bradford (położonego w Yorkshire w Zjednoczonym Królestwie). Połączenie z Bristolem zostało uruchomione, a następnie zlikwidowane w 2009 r. Połączenia z portami lotniczymi Frankfurt-Hahn, Bruksela-Charleroi i Leeds-Bradford był w związku z tym otwarte w momencie utworzenia stowarzyszenia APFTE w dniu 24 czerwca 2010 r. Połączenie z Birmingham zostało uruchomione w dniu 13 kwietnia 2011 r., a następnie zlikwidowane w listopadzie 2013 r. W przeciwieństwie do Montpellier porty lotnicze Leeds-Bradford, Birmingham, Bruksela-Charleroi i Frankfurt-Hahn stanowią bazy (6) przedsiębiorstwa Ryanair.

(17) Przedsiębiorstwo Ryanair przestało obsługiwać połączenie Montpellier – Leeds w październiku 2017 r., a połączenie Montpellier – Hahn w listopadzie 2018 r. W kwietniu 2019 r. przedsiębiorstwo Ryanair zakończyło wszelką działalność w porcie lotniczym w Montpellier, wstrzymując obsługę połączenia Montpellier – Charleroi. Tabela 2 Udział przedsiębiorstwa Ryanair w pasażerskim ruchu komercyjnym w porcie lotniczym w Montpellier w latach 2010–2019 Rok 2010 2011 2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018 styczeń – kwiecień 2019 r. Całkowity ruch w porcie lotniczym wyrażony jako liczba pasażerów (7) […] […] […] […] […] […] […] […] […] […] Udział pasażerów przedsiębiorstwa Ryanair wyrażony jako liczba pasażerów (8) […] […] […] […] […] […] […] […] […] […] — połączenie z Hahn […] […] […] […] […] […] […] […] […] — połączenie z Charleroi […] […] […] […] […] […] […] […] […] […] — połączenie z Bradford […] […] […] […] […] […] […] […] — połączenie z Birmingham […] […] […] Liczba pasażerów przedsiębiorstwa Ryanair wyrażona jako % całkowitego ruchu pasażerskiego [5–10] [10–15] [10–15] [5–10] [5–10] [5–10] [5–10] [5–10] [0–5] [0–5] Źródło: Informacje przekazane przez władze francuskie.

(18) Jak wskazano w tabeli 2, od 2010 r. łączna liczba pasażerów przedsiębiorstwa Ryanair wylatujących z portu lotniczego w Montpellier i przylatujących do tego portu stanowiła jedynie stosunkowo niewielką część ruchu pasażerskiego w tym porcie lotniczym (poniżej [10–15] %), to znaczy […]–[…] pasażerów w latach 2010–2017.

(19) Z tabeli 2 wynika również, że od 2012 r. liczba pasażerów przedsiębiorstwa Ryanair stale malała. Z analizy liczby pasażerów przedsiębiorstwa Ryanair od 2002 r. wynika, że spadek liczby pasażerów tego przedsiębiorstwa w porcie lotniczym w Montpellier rozpoczął się już w 2006 r. (9).

(20) Port lotniczy w Montpellier znajduje się w odległości 57 km od portu lotniczego Nîmes–Alès–Camargue–Cévennes oraz w odległości 70 km od portu lotniczego Béziers-Cap d'Agde, które są przeznaczone do regularnego ruchu międzynarodowego i czarterowego.

(21) W kwietniu 2019 r. przedsiębiorstwo Ryanair uruchomiło połączenie z portem lotniczym Bruksela-Charleroi z portu lotniczego Béziers-Cap d’Agde. Ryanair obsługuje połączenie z Nîmes-Charleroi od kwietnia 2006 r.

2.2. Obsługa i własność infrastruktury portu lotniczego

(22) W latach 1964–2009 portem lotniczym w Montpellier zarządzała Izba Handlowo-Przemysłowa w Montpellier (zwana dalej „CCIM”, również w celu określenia Izby Handlowo-Przemysłowej w Hérault (10)).

(23) W dniu 23 czerwca 2009 r. zarządzanie portem lotniczym przekazano spółce akcyjnej Aéroport Montpellier Méditerranée (zwanej dalej „spółką AMM”), której kapitał w 60 % należy do państwa francuskiego (w rozumieniu administracyjnej jednostki państwowej na poziomie krajowym), w 25 % do CCIM, w 7 % do rady departamentu Hérault, w 6,5 % do Oksytanii (11), w 1 % do wspólnoty aglomeracji Pays de l’Or (12) i w 0,5 % do Montpellier Méditerranée Métropole (13) (14).

(24) Państwo jest właścicielem infrastruktury portu lotniczego i deleguje zarządzenie tą infrastrukturą oraz jej obsługę spółce AMM na podstawie koncesji.

(25) Spółka AMM zawarła z przedsiębiorstwem Ryanair następujące umowy: […].

3. INFORMACJE OGÓLNE DOTYCZĄCE STOWARZYSZENIA APFTE

3.1. Utworzenie i misja

(26) APFTE to stowarzyszenie utworzone w czerwcu 2010 r. z inicjatywy CCIM we współpracy z kilkoma wspólnotami terytorialnymi, a mianowicie radą regionu Langwedocji-Roussillon (przekształconego w Oksytanię), departamentem Hérault, wspólnotą aglomeracji Montpellier (przekształconą w Montpellier Méditerranée Métropole), wspólnotą gmin Pays de l’Or, miastem Montpellier („członkowie stowarzyszenia APFTE z sektora publicznego”), oraz z udziałem kilku przedsiębiorstw lokalnych (15).

(27) Zgodnie ze statutem stowarzyszenia APFTE jego celem jest „promowanie i rozwój turystyki, w tym turystyki biznesowej, na tym terytorium, za pośrednictwem rynków promocyjnych, zakupu reklam internetowych i usług marketingowych lub wszelkiego innego wsparcia marketingowego, takiego jak udział w targach i wystawach, w celu przyciągnięcia klientów międzynarodowych” (16).

(28) Mimo tego bardzo szerokiego pod względem promocji Montpellier i jego terytorium oficjalnego zakresu obowiązków misja stowarzyszenia APFTE, przewidziana podczas jego utworzenia przez izbę CCIM wraz z zaangażowanymi wspólnotami lokalnymi, miała polegać na umożliwieniu zawarcia umów o świadczenie usług „marketingowych” lub „promocyjnych” z przedsiębiorstwami lotniczymi, które to umowy zawarła wcześniej izba CCIM jako organ zarządzający portem lotniczym (17). W toku formalnego postępowania wyjaśniającego potwierdzono, że w praktyce działalność stowarzyszenia APFTE polegała na zawarciu i realizacji tzw. umów „marketingowych” z przedsiębiorstwami lotniczymi (18), ponieważ każda dodatkowa działalność APFTE miała na celu wspieranie tej praktyki.

(29) Charakter tych umów marketingowych będzie przedmiotem bardziej szczegółowej analizy w motywie 152 i nast. oraz w motywie 189 i nast.

(30) Powodem założenia stowarzyszenia APFTE była zmiana organu zarządzającego portem lotniczym w Montpellier w 2009 r. Jako organ zarządzający portem lotniczym izba CCIM zawierała umowy bezpośrednio z przedsiębiorstwami lotniczymi, zwłaszcza jeżeli chodzi o zawieranie umów o świadczenie usług portu lotniczego, ale również umów marketingowych. Z dokumentów przedłożonych przez władze francuskie wynika, że praktykę tę zaczęto stosować około 2001 r. Na podstawie tych umów marketingowych izba CCIM dokonywała zakupu usług „marketingowych” od niektórych przedsiębiorstw lotniczych działających w porcie lotniczym w Montpellier, zwłaszcza tanich („low cost”) linii lotniczych. Na podstawie tych umów izba CCIM płaciła przedmiotowym przedsiębiorstwom w zamian za promowanie miejsca przeznaczenia Montpellier na stronie internetowej danego przedsiębiorstwa lotniczego. Chociaż izba CCIM była jedynym kontrahentem przedsiębiorstw lotniczych, środki na zakup usług marketingowych pochodziły nie tylko od CCIM, ale również od wspólnot lokalnych, z którymi izba ta zawierała z kolei umowy dwustronne dotyczące tej kwestii. Są to te same wspólnoty lokalne, które w 2010 r. uczestniczyły wraz z CCIM w tworzeniu i finansowaniu stowarzyszenia APFTE (19).

(31) Z dokumentów dotyczących funkcjonowania stowarzyszenia APFTE i jego członków z sektora publicznego będących jego założycielami, na przykład z protokołu założycielskiego walnego zgromadzenia stowarzyszenia APFTE z dnia 24 czerwca 2010 r., wynika, że stowarzyszenie APFTE utworzono po przyjęciu przez CCIM roli akcjonariusza mniejszościowego spółki AMM w 2009 r. Niebędąca już koncesjonariuszem portu lotniczego izba CCIM utraciła zdolność do zawierania z tanimi liniami lotniczymi umów mających na celu „zachęcenie tanich linii lotniczych do rozpoczęcia działalności w węźle lotniczym Montpellier Méditerranée”. W związku z tym stowarzyszenie APFTE powstało w wyniku „zaangażowania się prefektury regionu oraz wszystkich wspólnot w działania na rzecz stworzenia struktury prawnej, w ramach której można byłoby zawierać umowy o świadczenie usług marketingu internetowego”, zawierane uprzednio przez izbę CCIM działającą w charakterze koncesjonariusza portu lotniczego (20). Dalszą współpracę z tanimi liniami lotniczymi uznano za owocną ze względu na jej wkład w lokalną gospodarkę (21).

(32) Tym samym z protokołu walnego zgromadzenia stowarzyszenia APFTE wynika, że stowarzyszenie to uznawane było za „strukturę najlepiej dostosowaną do spełnienia wymogów prawnych, która dzięki tej dynamice tanich linii lotniczych sprzyja rozwojowi terytorium”.

(33) Tę strukturę o charakterze stowarzyszenia utworzono w pierwszej kolejności w oparciu o lokalne przedsiębiorstwa prywatne, a następnie włączono do niej członków z sektora publicznego. Izba CCIM wybrała ten proces, aby przyspieszyć ustanowienie stowarzyszenia, biorąc pod uwagę, że wyznaczenie przedstawicieli wspólnot i podmiotów publicznych wymagało jeszcze czasu (22).

(34) W 2017 r. CCIM i pozostali członkowie z sektora publicznego podjęli decyzję o zawieszeniu działalności stowarzyszenia APFTE – jednak bez jego likwidacji – od 2018 r. z powodu wątpliwości co do jego legalności podnoszonych w toku krajowych i europejskich postępowań sądowych i dochodzeń (23). Zdaniem władz francuskich walne zgromadzenie stowarzyszenia APFTE na posiedzeniu w dniu 20 grudnia 2017 r. potwierdziło decyzję o zaprzestaniu wykorzystywania stowarzyszenia w celu promowania przepływów turystycznych począwszy od sezonu letniego w 2018 r. Zdaniem władz francuskich stowarzyszenie APFTE poinformowało przedsiębiorstwo Ryanair o tej decyzji pismem z dnia 18 stycznia 2018 r.

3.2. Skład i organy

(35) W skład stowarzyszenia APFTE wchodzi około 30 członków, z czego około 20 (24) pochodzi ze struktur prywatnych, których cała działalność lub jej część opiera się na turystyce (hotele, ośrodki turystyczne itp.). Członkami stowarzyszenia APFTE z sektora publicznego są ponadto przedstawiciele CCIM i przedstawiciele lokalnych wspólnot terytorialnych, o których mowa powyżej, tj. regionu Oksytanii, departamentu Hérault, Montpellier Méditerranée Métropole, wspólnoty aglomeracji Pays de l'Or, a także miasta Montpellier.

(36) Podczas zakładania stowarzyszenia APFTE zaangażowane podmioty publiczne podjęły decyzję o stworzeniu w jego ramach trzech kolegiów, a mianowicie walnego zgromadzenia (zwyczajnego i nadzwyczajnego), zarządu („zarząd”) oraz prezydium (składającego się z prezesa, skarbnika i sekretarza), w celu spełnienia wymogów prawnych nałożonych na mocy prawa francuskiego na stowarzyszenia tworzone przez wspólnoty terytorialne i instytucje publiczne, podmioty publiczne i spółki prawa prywatnego (25).

(37) Zgodnie ze statutem stowarzyszenia APFTE walne zgromadzenie zatwierdza sprawozdania finansowe za zamknięty rok budżetowy, uchwala budżet na kolejny rok budżetowy, obraduje nad wszystkimi kwestiami figurującymi w porządku obrad i w stosownych przypadkach przewiduje odnowienie kadencji członków zarządu. W skład walnego zgromadzenia, które zbiera się co najmniej raz w roku, wchodzą członkowie stowarzyszenia opłacający na bieżąco swoje składki członkowskie. Wszystkie uchwały walnego zgromadzenia przegłosowywane są zwykłą większością oddanych głosów, chyba że dotyczą jakichkolwiek zobowiązań umownych przekraczających 10 000 EUR. W takich przypadkach walne zgromadzenie musi przyjąć uchwałę większością dwóch trzecich głosów. Dotyczy to na przykład każdej umowy marketingowej opiewającej na kwotę przekraczającą 10 000 EUR.

(38) W statucie przewidziano również, że stowarzyszeniem APFTE zarządzać będzie zarząd składający się z co najmniej dziewięciu i maksymalnie dwudziestu pięciu członków wyznaczonych przez walne zgromadzenie. Zarząd wyznacza spośród swoich członków prezydium składające się z prezesa, jednego wiceprezesa lub ich większej liczby, sekretarza i skarbnika, zgodnie z przepisami wewnętrznego regulaminu przyjętego przez zarząd. Posiedzenia zarządu zwołuje jego prezes co najmniej dwa razy w roku na wniosek połowy członków pod warunkiem obecności jednej trzeciej członków. Decyzje podejmowane są większością oddanych głosów w przypadku bieżących uchwał oraz większością dwóch trzecich oddanych głosów w przypadku zaciągnięcia dowolnego zobowiązania na okres dłuższy niż rok, którego kwota przekracza 10 000 EUR.

(39) Zgodnie ze statutem stowarzyszenia APFTE prezes reprezentuje stowarzyszenie we wszystkich czynnościach cywilnoprawnych i przysługują mu w tym celu wszelkie uprawnienia. Oznacza to podpisywanie umów i porozumień, które mogą być wiążące dla stowarzyszenia APFTE. Jak dotąd funkcję prezesa stowarzyszenia APFTE pełniły trzy różne osoby. Wszystkie te osoby były wcześniej związane z CCIM lub ze wspólnotami terytorialnymi finansującymi stowarzyszenie APFTE. a) Pierwszy prezes stowarzyszenia APFTE był członkiem CCIM w 2010 r. oraz w latach 2016–2019, a także doradcą technicznym w CCIM w latach 2013–2015. Osoba ta pełniła funkcję prezesa stowarzyszenia APFTE od czerwca 2010 r. do marca 2011 r., a następnie od grudnia 2012 r. co najmniej do 2018 r., oraz funkcję wiceprezesa stowarzyszenia APFTE (uprawnionego do działania w imieniu prezesa stowarzyszenia) od października do grudnia 2012 r. b) Prezes stowarzyszenia APFTE w okresie od kwietnia 2011 r. do lutego 2012 r. pełnił również swoją funkcję dorady technicznego CCIM w latach 2011–2012 (26). c) Jego następca (prezes od lutego 2012 r. do grudnia 2012 r.) był równocześnie przewodniczącym Regionalnej Rady Gospodarczej, Społecznej i Środowiskowej Langwedocji-Roussillon, a zatem instytucji jednej ze wspólnot terytorialnych będących członkami stowarzyszenia APFTE.

(40) Ponadto z protokołów posiedzeń stowarzyszenia APFTE oraz jego kolegiów i komitetów, a także ze sprawozdań z tych posiedzeń wynika, że stowarzyszenie APFTE posiada ponadto komitet zrzeszający wspólnoty lokalne i CCIM, bez udziału członków z sektora prywatnego: „komitet zarządzający” (od marca 2011 r.), przekształcony następnie w „komitet podmiotów finansujących”. Komitety te nie są wymienione w statucie. a) Komitet zarządzający miał „na celu zrzeszenie wspólnot, podmiotów finansujących [stowarzyszenie APFTE]”. Celem tego komitetu było „dokonywanie i zatwierdzanie strategicznych wyborów dotyczących uruchamiania tras i związanego z nimi budżetu. Posiedzenie komitetu zarządzającego poprzedzone [było] w razie potrzeby spotkaniem przygotowawczym ze wszystkimi technikami ze wspólnot” (27). Komitet ten utworzono na wniosek wspólnot lokalnych (28), które chciały się upewnić, że wybór umów marketingowych, które będą finansowane, nie będzie uzależniony wyłącznie od nowego podmiotu zarządzającego portem lotniczym, tj. spółki AMM (29). Ze sprawozdań tego komitetu, do których ma dostęp Komisja, wynika, że w jego skład wchodzili przedstawiciele wspólnot (regionu, departamentu, Pays de l’Or, aglomeracji Montpellier, miasta Montpellier), izby CCIM oraz przedstawiciele prezydium stowarzyszenia APFTE. Sprawozdania zawierają również wzmiankę o obecności przedstawiciela spółki AMM, który proponował strategiczne wybory członkom finansującym stowarzyszenie APFTE (30). b) Ponadto z dokumentów dotyczących funkcjonowania stowarzyszenia APFTE wynika, że komitet ten został następnie nazwany „komitetem podmiotów finansujących” (najpóźniej w 2012 r.), który zrzeszał te same instytucje. Władze francuskie potwierdziły, że zdaniem stowarzyszenia APFTE „komitet podmiotów finansujących” oraz „komitet zarządzający” to te same organy noszące różne nazwy w różnych okresach.

3.3. Podejmowanie decyzji w ramach stowarzyszenia APFTE

(41) Zgodnie ze statutem stowarzyszenia APFTE i zdaniem władz francuskich procedura podejmowania decyzji stosowana przez stowarzyszenie APFTE w odniesieniu do zawierania umów marketingowych obejmuje następujące etapy: — zarządowi przedstawia się propozycje obszarów geograficznych, które mają być przedmiotem usług marketingowych w zakresie turystyki, a zarząd wyraża opinię na ich temat, — propozycje przedkłada się do zatwierdzenia walnemu zgromadzeniu, — w przypadku zatwierdzenia propozycji przez walne zgromadzenie (większością dwóch trzecich głosów w przypadku każdej umowy marketingowej opiewającej na kwotę wyższą niż 10 000 EUR) wszczyna się procedurę „udzielania zamówień publicznych”, — wyniki analizy ofert przedstawia się zarządowi, który je opiniuje, — wyniki te przedstawia się następnie walnemu zgromadzeniu, które upoważnia wówczas prezesa do zawarcia umów w sprawie zamówień (większością dwóch trzecich głosów w przypadku każdej umowy marketingowej opiewającej na kwotę wyższą niż 10 000 EUR; decyzję tę odnotowuje się w protokole walnego zgromadzenia), — zgodnie z obowiązującą procedurą przystępuje się do sporządzenia i przesłania ewentualnych pism o odrzuceniu, — zgodnie z obowiązującą procedurą przystępuje się również do sporządzenia i przesłania pism powiadamiających podpisanych przez prezesa, do których dołącza się akt zaciągnięcia zobowiązania i specyfikację cenową, także podpisane przez prezesa, w odniesieniu do każdej z ofert zwycięskich.

(42) Tymczasem, co nie wynika z powyższych informacji, jeżeli chodzi o propozycje obszarów geograficznych, które mają być przedmiotem usług marketingowych w zakresie turystyki, zgodnie z praktyką stowarzyszenia APFTE inne podmioty interweniowały przed obradami zarządu i walnego zgromadzenia w celu określenia wyborów budżetowych i kierunków działania stowarzyszenia APFTE (to znaczy umów marketingowych, które zostaną zawarte).

(43) Ze sprawozdań i z protokołów stowarzyszenia APFTE, jego komitetów i jego członków z sektora publicznego wynika, że w rzeczywistości wybór obszarów geograficznych, które jako pierwsze miały być przedmiotem usług marketingowych w zakresie turystyki, był uzależniony najpierw od izby CCIM i spółki AMM, a następnie, od marca 2011 r. – a zatem przed faktycznym wypłaceniem środków przez wspólnoty terytorialne stowarzyszeniu APFTE – od wspólnot terytorialnych i izby CCIM (31). Wspólnoty terytorialne i CCIM uzgadniały bowiem, które umowy należy faworyzować, przed przedstawieniem ich walnemu zgromadzeniu. Pod względem proceduralnym proces ten przebiega w następujący sposób od marca 2011 r.: oprócz organów, o których mowa w statucie, stowarzyszenie APFTE posiada dodatkowe komitety, zwłaszcza komitet zarządzający (utworzony w marcu 2011 r.) i komitet podmiotów finansujących, silnie zaangażowane w wybór umów marketingowych przedkładanych walnemu zgromadzeniu. Przed utworzeniem komitetu podmiotów finansujących spółka AMM miała znaczny wpływ na wybór umów marketingowych zawieranych przez stowarzyszenie APFTE. Wspólnoty terytorialne odmówiły wówczas zatwierdzania wyborów spółki AMM bez żadnego pola manewru, co wyjaśnia utworzenie komitetu zarządzającego (32).

(44) Kwestia rzeczywistego wpływu członków finansujących stowarzyszenie APFTE z sektora publicznego na podejmowanie decyzji przez to stowarzyszenie zostanie omówiona szczegółowo w ramach analizy zasobów finansowych i możliwości przypisania środków państwu (33).

3.4. Zasoby finansowe

(45) Zasoby stowarzyszenia APFTE składają się: (i) ze składek członkowskich jego członków, których wysokość ustala walne zgromadzenie; oraz (ii) z rocznych składek lub dotacji wpłacanych przez różnych członków stowarzyszenia APFTE oprócz tych składek członkowskich. Większość zasobów stowarzyszenia APFTE pochodzi z rocznych składek podmiotów publicznych, które są jego członkami, jak przedstawiono w tabeli poniżej. W praktyce składki członkowskie członków stowarzyszenia APFTE mają nieznaczny udział w jego przychodach. Łączne roczne kwoty tych składek, wynoszących 50 lub 100 EUR na członka rocznie, nie przekroczyły bowiem kwoty 1 550 EUR od 2010 r. Tabela 3 Źródło przychodów stowarzyszenia APFTE w latach 2010–2019 Rok 2010 2011 2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018 (34) 2019 (35) 2010–2019 Dotacje wspólnot lokalnych i CCIM w EUR (część wkładu tego podmiotu) Rada regionalna regionu Langwedocja-Roussillon (przekształconego w Oksytanię) 283 670 550 000 509 024 550 000 446 830 587 696 509 174 355 239 75 000 0 3 866 633 (30 %) (27 %) (25 %) (23 %) (28 %) (36 %) (32 %) (32 %) (34 %) (29 %) Rada departamentu Hérault 283 670 559 746 509 024 550 000 150 000 0 111 092 0 0 0 2 163 532 (30 %) (27 %) (25 %) (23 %) (10 %) (0 %) (7 %) (0 %) (0 %) (16 %) Wspólnota aglomeracji Montpellier (przekształcona w Montpellier Méditerranée Métropole) i miasto Montpellier 283 670 730 473 706 524 747 500 644 331 747 500 692 015 505 865 75 000 0 5 132 878 (30 %) (36 %) (35 %) (31 %) (41 %) (46 %) (44 %) (45 %) (34 %) (38 %) Wspólnota aglomeracji Pays de l’Or 85 000 85 000 100 000 119 915 97 574 130 803 110 092 107 250 21 500 0 857 134 (9 %) (4 %) (5 %) (5 %) (6 %) (8 %) (7 %) (10 %) (10 %) (6 %) CCIM (przekształcona w Izbę Handlowo-Przemysłową w Hérault) 0 (36) 125 000 212 000 440 000 232 500 150 000 150 000 150 000 51 000 0 1 510 500 (0 %) (6 %) (10 %) (18 %) (15 %) (9 %) (10 %) (13 %) (23 %) (11 %) Składki członkowskie poszczególnych członków stowarzyszenia APFTE Składki członkowskie w wysokości 50–100 EUR 1 100 50 1 550 1 500 0 600 0 0 0 0 4 800 (0,117 %) (0,002 %) (0,076 %) (0,062 %) (0 %) (0,037 %) (0 %) (0 %) (0 %) (0 %) (0,035 %) (udział składek członkowskich w całkowitym budżecie stowarzyszenia APFTE) Dotacje wspólnot lokalnych i CCIM w EUR (część wkładu tego podmiotu) Całkowity budżet stowarzyszenia APFTE w EUR (37) (dotacje i składki członkowskie) 937 110 2 050 269 2 038 112 2 408 915 1 571 235 1 616 599 1 572 373 1 118 354 222 500 0 13 535 477 Źródło: Informacje przekazane przez władze francuskie.

(46) Składki podmiotów publicznych otrzymane przez stowarzyszenie APFTE wykorzystywano głównie do dokonywania płatności w ramach umów marketingowych zawartych między stowarzyszeniem APFTE a przedsiębiorstwami lotniczymi, w tym większość – około 8,5 mln EUR, to znaczy [60–70] % całkowitego budżetu stowarzyszenia w latach 2010–2019 (38) – w ramach umów marketingowych zawartych z przedsiębiorstwem Ryanair lub jego spółką zależną AMS (39).

(47) Ponadto z analizy różnych uchwał przyjętych przez te podmioty publiczne w celu zatwierdzenia ich dotacji na rzecz budżetu stowarzyszenia APFTE wynika, że podmioty te określały wysokość swoich składek na podstawie „planowanego programu promocji” stowarzyszenia APFTE ustalanego przez członków finansujących z sektora publicznego (40) i zatwierdzanego następnie przez walne zgromadzenie stowarzyszenia, który zawierał szczegółowe wskazówki dotyczące przewidywanego wykorzystania zasobów stowarzyszenia APFTE. W programach tych określano zwłaszcza miejsca przeznaczenia, których będą dotyczyć działania promocyjne (41).

(48) Składki podmiotów publicznych wpłacono w formie dotacji na rzecz stowarzyszenia APFTE na podstawie umów dwustronnych zawartych między stowarzyszeniem APFTE a odpowiednimi podmiotami publicznymi. Władze francuskie przedstawiły Komisji znaczną część tych umów, jednak bez załączników (42).

(49) Z dokumentów dotyczących funkcjonowania stowarzyszenia APFTE przedłożonych przez władze francuskie wynika, że podmioty publiczne systematycznie wpłacały swoje składki finansowe na lata budżetowe, o których mowa w tabeli 3, w czasie, gdy program promocji został już ustalony (przy ich udziale) i przedłużenie umów marketingowych z przedsiębiorstwem Ryanair/AMS – opisanych szczegółowo w motywie 53 i nast. – zostało już podpisane z tym przedsiębiorstwem. W związku z tym: a) Walne zgromadzenie przegłosowało umowę marketingową z 2010 r. zawartą ze spółką AMS (na okres od dnia 1 lipca 2010 r. do dnia 31 grudnia 2011 r.) w dniu 16 września 2010 r. i stowarzyszenie APFTE podpisało ją tego samego dnia. Zawarte ze wspólnotami terytorialnymi umowy w sprawie finansowania odnoszące się do roku budżetowego 2010, którymi dysponuje Komisja, podpisano dopiero w 2011 r., a umowy odnoszące się do roku budżetowego 2011 podpisano dopiero w okresie od czerwca do listopada 2011 r. (43). b) Aneks do umowy marketingowej z 2010 r. zawartej ze spółką AMS dotyczący trasy do Birmingham został przegłosowany przez walne zgromadzenie w dniu 20 kwietnia 2011 r. i podpisany przez stowarzyszenie APFTE w dniu 11 kwietnia 2011 r. Zawarte ze wspólnotami terytorialnymi umowy w sprawie finansowania odnoszące się do roku budżetowego 2011, którymi dysponuje Komisja, podpisano dopiero w okresie od czerwca do listopada 2011 r. (44). c) O przedłużeniu umowy marketingowej z 2010 r. zawartej ze spółką AMS w odniesieniu do 2012 r. zadecydował komitet zarządzający w dniu 23 września 2011 r., o czym walne zgromadzenie zostało poinformowane na posiedzeniu w dniu 19 października 2011 r. (45) (chociaż z protokołu tego posiedzenia nie wynika, że walne zgromadzenie głosowało w tej sprawie). Prezes stowarzyszenia APFTE podpisał pismo w sprawie przedłużenia skierowane do spółki AMS w dniu 29 września 2011 r. Zawarte ze wspólnotami terytorialnymi umowy w sprawie finansowania odnoszące się do roku budżetowego 2012, którymi dysponuje Komisja, podpisano dopiero w okresie od kwietnia do października 2012 r. (46). d) Stowarzyszenie APFTE podpisało przedłużenie umowy marketingowej z 2010 r. zawartej ze spółką AMS w odniesieniu do 2013 r. w dniu 23 lutego 2013 r. Walne zgromadzenie stowarzyszenia APFTE zatwierdziło budżet na 2013 r. i program działań marketingowych obejmujący płatności na rzecz przedsiębiorstwa Ryanair na podstawie tej umowy w dniu 4 lipca 2013 r. (47). Zawarte ze wspólnotami terytorialnymi umowy w sprawie finansowania odnoszące się do roku budżetowego 2013, którymi dysponuje Komisja, podpisano dopiero w okresie od kwietnia do listopada 2013 r. (48). e) Jeżeli chodzi o 2014 r., walne zgromadzenie upoważniło prezesa stowarzyszenia APFTE do podpisania nowych umów marketingowych z przedsiębiorstwem Ryanair w następstwie przetargu z 2013 r. w dniu 27 stycznia 2014 r. Prezes stowarzyszenia APFTE zawarł te umowy już w dniu 22 listopada 2013 r. Zawarte ze wspólnotami terytorialnymi umowy w sprawie finansowania odnoszące się do roku budżetowego 2014, którymi dysponuje Komisja, podpisano dopiero w okresie od lutego do października 2014 r. (49). f) Walne zgromadzenie przegłosowało przedłużenie umów marketingowych z 2013 r. zawartych z przedsiębiorstwem Ryanair w odniesieniu do 2015 r. w dniu 11 grudnia 2014 r., a stowarzyszenie APFTE podpisało je w dniu 19 grudnia 2014 r. Zawarte ze wspólnotami terytorialnymi umowy w sprawie finansowania odnoszące się do roku budżetowego 2015, którymi dysponuje Komisja, podpisano dopiero w okresie od czerwca do grudnia 2015 r. (50). g) Walne zgromadzenie przegłosowało przedłużenie umowy marketingowej z 2013 r. zawartej z przedsiębiorstwem Ryanair w odniesieniu do 2016 r. w dniu 30 maja 2016 r., a stowarzyszenie APFTE podpisało je w dniu 22 kwietnia 2016 r. Zawarte ze wspólnotami terytorialnymi umowy w sprawie finansowania odnoszące się do roku budżetowego 2016, którymi dysponuje Komisja, podpisano dopiero w okresie od lipca do grudnia 2016 r. (51). h) Stowarzyszenie APFTE zawarło nowe umowy marketingowe z 2017 r. z przedsiębiorstwem Ryanair w dniu 19 maja 2017 r., a walne zgromadzenie stowarzyszenia przegłosowało je w dniu 25 kwietnia 2017 r. Zawarte ze wspólnotami terytorialnymi umowy w sprawie finansowania odnoszące się do roku budżetowego 2017, którymi dysponuje Komisja, podpisano dopiero w okresie od czerwca do września 2017 r. (52). i) Jeżeli chodzi o 2018 r., Komisja nie dysponuje informacjami na temat daty przedłużenia umowy marketingowej z przedsiębiorstwem Ryanair z 2017 r., ale jedyne porozumienie dotyczące wydatkowania budżetu, jakim dysponuje Komisja, a mianowicie porozumienie zawarte między stowarzyszeniem APFTE a wspólnotą aglomeracji Pays de l’Or w marcu 2018 r., zawiera odniesienie do promowania Montpellier w Walonii, Nadrenii-Palatynacie i Yorkshire, będących miejscami przeznaczenia lotów przedsiębiorstwa Ryanair (53). Wydaje się, że walne zgromadzenie stowarzyszenia APFTE zatwierdziło budżet na 2018 r. po raz ostatni w dniu 20 grudnia 2017 r., aby wywiązać się z istniejących zobowiązań zaciągniętych przez stowarzyszenie APFTE – w tym z zobowiązań wobec przedsiębiorstwa Ryanair – zanim stosunki umowne między CCIM, wspólnotami terytorialnymi i przedsiębiorstwami lotniczymi uzyskały nową formę prawną (54).

(50) Ponadto z protokołów walnego zgromadzenia stowarzyszenia APFTE wynika, że przed pierwszą wypłatą dotacji na rzecz stowarzyszenia APFTE wspólnoty stwierdziły, że chcą mieć wpływ na trasy, których dotyczą umowy marketingowe, jakie miały finansować, ustalane do tej pory przez operatora portu lotniczego – spółkę AMM (55). W związku z tym odnośny komitet zarządzający stowarzyszenia APFTE utworzono, zanim wspólnoty po raz pierwszy przyznały dotacje stowarzyszeniu APFTE.

(51) Ponadto z analizy umów w sprawie finansowania wynika, że wspólnoty terytorialne zachowały możliwość uzyskania zwrotu środków pod pewnymi warunkami (na przykład niektóre wspólnoty zastrzegły sobie prawo zwrotu środków, prawo wnoszenia płatności proporcjonalnych na rzecz realizacji programu promocji lub prawo rozwiązania umowy w sprawie finansowania w przypadku niewywiązania się przez stowarzyszenie APFTE z zobowiązań umownych, to znaczy realizacji programu promocji przegłosowanego przez walne zgromadzenie). W szczególności: a) W porozumieniach zawartych z regionem przewidziano, że region ma prawo wymagać zwrotu dotacji, jeżeli stowarzyszenie APFTE nie wykorzystuje jej do uzgodnionych celów, oraz zapewniono możliwość rozwiązania umowy. b) W umowach zawartych z departamentem przewidziano prawo zwrotu dotacji na rzecz departamentu, w przypadku gdy stowarzyszenie APFTE wykorzystuje dotację do celów niezgodnych z przedmiotem umowy. W opisie przedmiotu umów z 2010 r., 2011 r. i 2012 r. wyraźnie wymienia się zawarcie umów ze spółką AMS. Ponadto umowy zawierają klauzulę zapewniającą departamentowi możliwość rozwiązania umowy w przypadku niewywiązania się przez stowarzyszenie APFTE z zobowiązań umownych. c) W umowach zawartych ze wspólnotą aglomeracji Montpellier przewidziano, że dotacja zostanie wypłacona proporcjonalnie do liczby miesięcy, w których prowadzone będą działania w ramach programu dotyczącego miejsca przeznaczenia, oraz po okazaniu odpowiednich faktur. Ponadto w umowach uzależniono zobowiązanie finansowe wspólnoty od wywiązywania się przez stowarzyszenie APFTE z zobowiązań umownych i przewidziano możliwość rozwiązania umowy. d) W umowach zawartych ze wspólnotą aglomeracji Pays de l’Or uzależniono zobowiązania wspólnoty od wywiązywania się przez stowarzyszenie APFTE z zobowiązań umownych (wymienia się wśród nich wyraźnie umowy zawarte ze spółką AMS / przedsiębiorstwem Ryanair), przewidziano, że wspólnota ma prawo wymagać zwrotu dotacji, oraz zapewniono prawo rozwiązania umowy w przypadku niewywiązania się przez stowarzyszenie APFTE z zaciągniętych przez nie zobowiązań umownych. e) W umowach zawartych z miastem Montpellier przewidziano, że stowarzyszenie APFTE przedkłada wspólnocie sprawozdanie z działalności, w którym przedstawia stan realizacji działań przedstawionych przez stowarzyszenie APFTE podczas składania dokumentacji towarzyszącej wnioskowi o udzielenie dotacji. Władze francuskie nie złożyły takich wniosków o udzielenie dotacji, ale na podstawie okoliczności faktycznych sprawy Komisja stwierdziła, że obejmują one program promocji na przedmiotowy rok budżetowy. Ponadto wspólnota zastrzega sobie prawo do rozwiązania umowy w przypadku niewywiązania się przez stowarzyszenie APFTE z zobowiązań umownych.

4. SZCZEGÓŁOWY OPIS POMOCY

4.1. Środki

(52) Środki będące przedmiotem formalnego postępowania wyjaśniającego obejmują umowy marketingowe zawarte między stowarzyszeniem APFTE a przedsiębiorstwem Ryanair lub jego spółką zależną AMS. W latach 2010–2018 przedsiębiorstwo Ryanair/AMS i stowarzyszenie APFTE zawarły trzy pakiety umów marketingowych.

4.2. Umowa z dnia 16 września 2010 r. i aneks do tej umowy oraz porozumienia o jej przedłużeniu

(53) W dniu 16 września 2010 r., mniej niż trzy miesiące po utworzeniu stowarzyszenia APFTE, zawarło ono ze spółką AMS umowę („umowa z 2010 r.”) podpisaną przez prezesa stowarzyszenia APFTE, bez wcześniejszej procedury przetargowej.

(54) Umowę tę zawarto na początkowy okres od dnia 1 lipca 2010 r. do dnia 31 grudnia 2011 r.

(55) Na podstawie tej umowy spółka AMS zobowiązuje się świadczyć na rzecz stowarzyszenia APFTE pakiet podstawowych usług marketingowych na stronie internetowej przedsiębiorstwa Ryanair. Ponadto zgodnie z postanowieniami umowy „umowa ta opiera się na zobowiązaniu przedsiębiorstwa Ryanair do zapewnienia obsługi na terytorium Montpellier: — połączenia lotniczego między Frankfurt-Hahn a Montpellier o częstotliwości czterech lotów w tygodniu latem i co najmniej dwóch lotów w tygodniu zimą; — połączenia lotniczego między Bruxelles Sud-Charleroi a Montpellier o częstotliwości co najmniej trzech lotów w tygodniu przez cały rok; — połączenia lotniczego między Leeds-Bradford a Montpellier o częstotliwości co najmniej dwóch lotów w tygodniu latem” (56).

(56) W umowie określono szczegółowo „roczny pakiet usług marketingowych”, jakie spółka AMS zobowiązuje się świadczyć na rzecz stowarzyszenia APFTE, który to pakiet podsumowano w lit. a) i b). a) Jeżeli chodzi o 2010 r., pakiet ten obejmował sporządzenie pięciu akapitów tekstu, z których każdy zawierał 150 słów wskazanych przez stowarzyszenie APFTE, i umieszczenie ich w sekcji „Top five Things to Do” na podstronie „Destination Montpellier” strony internetowej przedsiębiorstwa Ryanair, wstawienie dwóch linków prowadzących do strony internetowej wskazanej przez przedsiębiorstwo Ryanair i umieszczenie ich w sekcji „Top Five Things to Do” na podstronie „Destination Montpellier”, o której mowa powyżej, oraz wstawienie linku do strony internetowej wskazanej przez stowarzyszenie APFTE na stronie głównej w wersji angielskiej, niemieckiej, niderlandzkiej i belgijskiej (w językach francuskim i niderlandzkim) www.ryanair.com na 55 dni. Cenę tych usług ustalono na kwotę […] EUR. b) W 2011 r. pakiet obejmował wszystkie usługi przewidziane w odniesieniu do 2010 r. oraz dodatkowo umieszczenie „będącego odnośnikiem banera graficznego (200x110px)” wskazanego przez stowarzyszenie APFTE na podstronie „Discover Europe” na stronie internetowej przedsiębiorstwa Ryanair przez 12 miesięcy, umieszczenie w sekcji „Kierunek dnia” tekstu, zdjęcia i linku wybranych przez stowarzyszenie APFTE na stronie głównej w wersji angielskiej, niemieckiej, niderlandzkiej i belgijskiej (w językach francuskim i niderlandzkim) www.ryanair.com przez łączny okres dwóch tygodni. Cenę tych usług ustalono na kwotę […] EUR.

(57) Ponadto w umowie przewidziano wyraźnie, że kwoty za usługi marketingowe oferowane przez spółkę AMS „są związane z zobowiązaniem przedsiębiorstwa Ryanair do zapewnienia obsługi połączenia do Montpellier z Frankfurtu Hahn, Brukseli Charleroi i Leeds-Bradford (…)”, oraz określono, że „w przypadku niewywiązania się z tego zobowiązania cena zostanie zmieniona i będzie przedmiotem aneksu” (57).

4.3. Aneks z dnia 20 kwietnia 2011 r.

(58) Umowę z dnia 16 września 2010 r. zmieniono aneksem z dnia 20 kwietnia 2011 r., którego przedmiotem było dodanie nowego połączenia do Birmingham do trzech wymienionych już w umowie połączeń.

(59) Zgodnie z postanowieniami aneksu „opiera się on na zobowiązaniu przedsiębiorstwa Ryanair do zapewnienia obsługi terytorium Montpellier poprzez połączenie lotnicze między Birmingham a Montpellier o częstotliwości dwóch lotów w tygodniu latem”. Ponadto przewiduje się w nim, że stowarzyszenie APFTE zakupi od spółki AMS następujące usługi marketingowe: — umieszczenie linku do strony internetowej wskazanej przez stowarzyszenie APFTE w sekcji „Porty lotnicze i turystyka” na stronie głównej angielskiej wersji strony www.ryanair.com przez 14 dni w roku, — umieszczenie w sekcji „Kierunek dnia” tekstu, zdjęcia i linku wskazanych przez stowarzyszenie APFTE na stronie głównej angielskiej wersji strony www.ryanair.com przez łącznie tydzień w roku.

(60) Cenę tych usług ustalono na […] EUR. W aneksie przewidziano, że stowarzyszenie APFTE płaci tę kwotę w miesięcznych ratach w wysokości […] EUR po otrzymaniu faktur od spółki AMS za każdy miesiąc od kwietnia do października każdego roku w trakcie okresu obowiązywania tego aneksu.

4.4. Pierwsze pismo zawierające zobowiązanie do przedłużenia umowy o świadczenie usług marketingowych z 2010 r.

(61) Stowarzyszenie APFTE przesłało spółce AMS pismo zawierające zobowiązanie do przedłużenia umowy z 2010 r. dnia 29 września 2011 r. Pismo to miało na celu przedłużenie umowy z 2010 r. o dodatkowy okres jednego roku rozpoczynający się w dniu 1 stycznia 2012 r. i kończący się w dniu 31 grudnia 2012 r. Zgodnie z pismem stowarzyszenie APFTE zobowiązuje się do przedłużenia umowy z 2010 r. w oparciu o następujące połączenia lotnicze obsługiwane przez przedsiębiorstwo Ryanair: Bruksela-Charleroi, Frankfurt-Hahn i Leeds-Bradford.

4.5. Drugie pismo zawierające zobowiązanie do przedłużenia umowy o świadczenie usług marketingowych z 2010 r.

(62) W dniu 25 lutego 2013 r. spółce AMS przesłano drugie pismo zawierające zobowiązanie do przedłużenia umowy z 2010 r. Pismo to miało na celu przedłużenie umowy z 2010 r. o dodatkowy okres jednego roku rozpoczynający się w dniu 1 stycznia 2013 r. i kończący się w dniu 31 grudnia 2013 r.„w oparciu o następujące trasy lotnicze obsługiwane przez przedsiębiorstwo Ryanair: Bruxelles Sud-Charleroi, Frankfurt-Hahn, Leeds-Bradford i Birmingham” (58).

4.6. Umowy z dnia 22 listopada 2013 r.

(63) W związku z wygaśnięciem umowy marketingowej zawartej ze spółką AMS w 2010 r. i przedłużonej następnie do końca grudnia 2013 r. stowarzyszenie APFTE było zmuszone ogłosić przetarg na nową umowę marketingową „w odniesieniu do poszczególnych miejsc przeznaczenia”, aby zachować zgodność z przepisami dotyczącymi zamówień publicznych (59).

(64) W dniu 2 października 2013 r. stowarzyszenie APFTE ogłosiło zatem przetarg na zakup usług marketingowych mających na celu promowanie przepływów turystycznych i ekonomicznych w Montpellier w 2014 r.

(65) W zaproszeniu do składania ofert określono, że oferta przedsiębiorstw będzie musiała obejmować „zapewnienie promowania przepływów turystycznych i ekonomicznych w kierunku Montpellier przy użyciu wszystkich istniejących na rynku środków”. W tym kontekście wymieniono następujące przykłady środków: „kampanie radiowe; kampanie telewizyjne; komunikacja w serwisach społecznościowych (Facebook, Twitter, Youtube itp.); udział w targach, wystawach; sponsorowanie wydarzeń zwiększających renomę i widoczność miejsca przeznaczenia, jakim jest Montpellier; wyjazdy szkoleniowe dla specjalistów, wyjazdy prasowe z dziennikarzami”, a także komunikacja cyfrowa. Zgodnie z zaproszeniem do składania ofert „we wszystkich przypadkach przedsiębiorstwa (musiały) zapewnić umieszczenie linku do strony internetowej stowarzyszenia APFTE (go to Montpellier) na swojej stronie internetowej”. To ostatnie kryterium było jedynym, które dostawca usług marketingowych musiał spełnić obowiązkowo.

(66) Ponadto w zaproszeniu do składania ofert podzielono zamówienie na pięć następujących „pakietów”: „Bruksela-Charleroi”, „Frankfurt-Hahn”, „Leeds”, „Birmingham” i „[…]”. W odniesieniu do każdego pakietu w zaproszeniu do składania ofert podano kryteria, jakie należało spełnić w dziedzinie oferowania transportu lotniczego: minimalna roczna oferta miejsc wprowadzanych na rynek, minimalna roczna liczba pasażerów przylatujących, zalecana sezonowość w odniesieniu do rynku (obsługa całoroczna lub sezonowa), minimalna liczba połączeń w tygodniu i data uruchomienia trasy.

(67) Nie ulega wątpliwości, że zaproszenie do składania ofert nie miało na celu wyboru jakichkolwiek dostawców usług marketingu internetowego, ale przedsiębiorstw lotniczych oferujących takie usługi poza operacjami transportu lotniczego i zobowiązujących się ponadto do świadczenia usług transportu lotniczego między portem lotniczym w Montpellier a miejscami przeznaczenia należącymi do poszczególnych „pakietów”, na warunkach określonych w zaproszeniu do składania ofert w odniesieniu do sezonowości, częstotliwości, minimalnej liczby pasażerów przylatujących i terminu uruchomienia połączeń.

(68) Pakiety nazwane „Bruksela-Charleroi”, „Frankfurt-Hahn”, „Leeds” i „Birmingham” oraz minimalne częstotliwości wymienione odpowiednio w zaproszeniu do składania ofert odpowiadały dokładnie czterem miejscom przeznaczenia obsługiwanym już z Montpellier przez przedsiębiorstwo Ryanair w chwili wystosowania zaproszenia do składania ofert.

(69) Wyłącznie pakiet „[…]” nie odpowiadał połączeniu obsługiwanemu przez przedsiębiorstwo Ryanair, ale połączeniu obsługiwanemu przez inne przedsiębiorstwo lotnicze obsługujące port lotniczy w Montpellier, z którym stowarzyszenie APFTE również podpisało uprzednio umowę marketingową. Maksymalna wartość tego pakietu, szacowana na maksymalnie […] EUR netto rocznie, była znacznie niższa niż maksymalna wartość czterech wcześniejszych pakietów (od […] EUR netto do […] EUR netto rocznie na pakiet) (60).

(70) Przedsiębiorstwo Ryanair było jedynym przedsiębiorstwem, które złożyło ofertę dotyczącą pakietów „Bruksela-Charleroi”, „Frankfurt-Hahn”, „Leeds” i „Birmingham”.

(71) W następstwie przetargu cztery pakiety przyznano przedsiębiorstwu Ryanair, które zawarło umowy ze stowarzyszeniem APFTE w dniu 22 listopada 2013 r. („umowy z 2013 r.”) w odniesieniu do trzech pierwszych pakietów, o łącznej wartości wynoszącej około […] EUR za rok („Bruksela-Charleroi” na kwotę ryczałtową […] EUR; „Frankfurt-Hahn” na kwotę ryczałtową […] EUR; oraz „Leeds-Bradford” na kwotę ryczałtową […] EUR).

(72) Nie zawarto natomiast żadnej umowy dotyczącej czwartego pakietu „Birmingham” – oficjalnie „z powodu braku finansowania umożliwiającego realizację tego pakietu” (61). Komisja zauważa w tym kontekście, że przedsiębiorstwo Ryanair przestało obsługiwać połączenie między Montpellier a Birmingham w listopadzie 2013 r.

(73) Umowy z 2013 r. zawarte z przedsiębiorstwem Ryanair w odniesieniu do pakietów „Bruksela-Charleroi”, „Frankfurt-Hahn” i „Leeds” przedłużano dwukrotnie, do końca 2016 r., na kwotę wynoszącą około […] EUR rocznie: — w dniu 19 grudnia 2014 r., trzema pismami podpisanymi przez prezesa stowarzyszenia APFTE, stowarzyszenie to przedłużyło z przedsiębiorstwem Ryanair na 2015 r. ofertę usług promocyjnych w odniesieniu do każdego z trzech miejsc przeznaczenia (Bruksela-Charleroi, Frankfurt-Hahn, Leeds-Bradford) na kwotę […] EUR w przypadku Brukseli-Charleroi, […] EUR w przypadku Frankfurtu-Hahn i […] EUR w przypadku Leeds-Bradford; — w dniu 22 kwietnia 2016 r., trzema pismami podpisanymi przez prezesa stowarzyszenia APFTE, stowarzyszenie to zawarło drugą umowę przedłużającą na 2016 r. ofertę usług promocyjnych w odniesieniu do każdego z trzech miejsc przeznaczenia, na kwotę […] EUR w przypadku Brukseli-Charleroi, […] EUR w przypadku Frankfurtu-Hahn i […] EUR w przypadku Leeds-Bradford.

4.7. Umowy z dnia 19 maja 2017 r.

(74) W dniu 13 marca 2017 r. stowarzyszenie APFTE ogłosiło nowy przetarg na zakup usług marketingowych w celu promowania „przepływów turystycznych i biznesowych” w kierunku Montpellier przez rok, z możliwością przedłużenia. W specyfikacji istotnych warunków zamówienia podzielono zamówienie na poszczególne „pakiety” odpowiadające europejskim regionom. Pakiety odpowiadają regionom, do których mieszkańców mają być skierowane przedmiotowe usługi marketingowe.

(75) W przeciwieństwie do przetargu z 2013 r. w specyfikacji istotnych warunków zamówienia w ramach nowego przetargu nie wymieniono wyraźnie operacji transportu lotniczego ani konkretnych portów lotniczych, ale wskazano siedem różnych pakietów nazwanych „Walonia”, „Nadrenia-Palatynat”, „Yorkshire”, „[…]”, „[…]”, „[…]” i „[…]”. Komisja zauważa, że pakiety o nazwach „Walonia”, „Nadrenia-Palatynat” i „Yorkshire” odpowiadają regionom, w których znajdują się trzy porty lotnicze obsługiwane przez przedsiębiorstwo Ryanair z Montpellier w chwili ogłoszenia przetargu (62).

(76) W zaproszeniu do składania ofert wyjaśniono, że kryteriom kwalifikacji zostanie przypisana następująca waga: cena usług 40 % i wartość techniczna 60 %.

(77) Złożono dwie oferty w odniesieniu do każdego z pakietów „Walonia”, „Nadrenia-Palatynat” i „Yorkshire”. Przedsiębiorstwo Ryanair złożyło oferty w odniesieniu do każdego z tych pakietów. W przypadku każdego pakietu konkurencyjną ofertę złożyło przedsiębiorstwo zajmujące się marketingiem internetowym (niebędące przedsiębiorstwem lotniczym), […]. W odniesieniu do poszczególnych pakietów złożono następujące oferty: — pakiet „Walonia”: przedsiębiorstwo Ryanair […] EUR, […] […] EUR, — pakiet „Nadrenia-Palatynat”: przedsiębiorstwo Ryanair […] EUR, […] […] EUR, — pakiet „Yorkshire”: przedsiębiorstwo Ryanair […] EUR, […] […] EUR.

(78) Wszystkie trzy pakiety przyznano przedsiębiorstwu Ryanair, którego oferta była za każdym razem o dokładnie […] EUR tańsza niż oferta […]. Władze francuskie nie przedstawiły żadnej informacji potwierdzającej, że stowarzyszenie APFTE zastanowiło się nad tą stałą różnicą w cenie między dwoma konkurencyjnymi ofertami.

(79) Stowarzyszenie APFTE zawarło zatem w dniu 19 maja 2017 r. umowy z przedsiębiorstwem Ryanair na przybliżoną kwotę […] EUR (w odniesieniu do zamówień dotyczących Walonii, Nadrenii-Palatynatu i Yorkshire w wysokości odpowiednio […] EUR netto, […] EUR netto i […] EUR netto).

(80) Zgodnie ze specyfikacją istotnych warunków zamówienia jest to umowa o świadczenie usług na zamówienie (fr. contrat à bons de commande), przewidująca świadczenie usług marketingowych i uiszczanie za nie płatności wyłącznie po sporządzeniu zamówienia przez stowarzyszenie APFTE. Z zamówień sporządzonych przez stowarzyszenie APFTE wynika, że płatności według regionów, do których skierowane były usługi (Walonia, Nadrenia-Palatynat, Yorkshire), wykonano dwukrotnie: jedna płatność za okres „wiosna/lato” i kolejna płatność za okres „jesień/zima”. Komisja zauważa, że okresy te odpowiadają dwóm sezonom w kalendarzu lotnictwa cywilnego (od kwietnia do września i od października do marca) określonym przez Zrzeszenie Międzynarodowego Transportu Lotniczego (IATA).

(81) Umowy zawarte z przedsiębiorstwem Ryanair są jedynymi umowami, jakie stowarzyszenie APFTE realizowało na podstawie tego przetargu. a) W odniesieniu do pakietów […] i […] zwycięskim przedsiębiorstwem było […], które wygrało z […] (oferta identyczna pod względem ceny, ale różniąca się pod względem usług marketingowych). Umowa zawarta między stowarzyszeniem APFTE a […] była umową o świadczenie usług na zamówienie. Oferta wynosiła […] EUR za dwa pakiety łącznie. Z informacji przekazanych przez władze francuskie wynika jednak, że stowarzyszenie APFTE nie sporządziło nigdy zlecenia na podstawie tej umowy. b) W odniesieniu do pakietów […] i […] ofertę złożyło jedynie przedsiębiorstwo […] ([…] EUR łącznie). Stowarzyszenie APFTE uznało procedurę przetargową dotyczącą tych pakietów za nieudaną, ponieważ stwierdzono nieprawidłowości w ofercie złożonej przez […], biorąc pod uwagę, że do dokumentacji nie dołączono specyfikacji cen jednostkowych.

4.8. Budżet (pochodzenie zasobów służących finansowaniu pomocy)

(82) Zgodnie z informacjami przekazanymi przez władze francuskie stowarzyszenie APFTE wypłaciło przedsiębiorstwu Ryanair/AMS poniższe kwoty ze swojego budżetu. Tabela 4 Płatności stowarzyszenia APFTE na rzecz przedsiębiorstwa Ryanair/AMS od 2010 r. 2010 2011 2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018 2019 2010–2019 Płatności na rzecz przedsiębiorstwa Ryanair/AMS w roku budżetowym […] (rzeczywiste płatności wykonano w latach 2010–2011) […] (rzeczywiste płatności wykonano w latach 2011–2012) […] (rzeczywiste płatności wykonano w latach 2012–2013) […] (rzeczywiste płatności wykonano w latach 2013–2014) […] (rzeczywiste płatności wykonano w latach 2014–2015) […] (rzeczywiste płatności wykonano w latach 2015–2016) […] (rzeczywiste płatności wykonano w latach 2016–2017) […] (rzeczywiste płatności wykonano w okresie od 2018 r. do lutego 2019 r.) […] (63) […] 856 089 904 Budżet stowarzyszenia APFTE w EUR (zob. również tabela 3) 937 110 2 050 269 2 038 112 2 408 915 1 571 235 1 616 599 1 572 373 1 118 354 222 500 0 13 535 477 Źródło: Informacje przekazane przez władze francuskie.

(83) Zdaniem władz francuskich stowarzyszenie APFTE nie wypłacało już przedsiębiorstwu Ryanair wynagrodzenia za usługi marketingowe od kwietnia 2019 r.

4.9. Opis przyczyn, które doprowadziły do wszczęcia postępowania

(84) Komisja wszczęła formalne postępowanie wyjaśniające w dniu 4 lipca 2018 r., ponieważ nie mogła wykluczyć, że środki opisane w motywie 52 i nast. stanowią pomoc państwa na rzecz przedsiębiorstwa Ryanair i jego spółki zależnej AMS.

5. UWAGI ZAINTERESOWANYCH STRON

5.1. Skarżący

(85) Skarżący podtrzymuje argumenty przedstawione w skardze, zgodnie z którymi stowarzyszenie APFTE było „nośnikiem” służącym przekazaniu pomocy państwa przedsiębiorstwu Ryanair/AMS.

5.2. Przedsiębiorstwo Ryanair

(86) Przedsiębiorstwo Ryanair kwestionuje analizę Komisji. Zdaniem przedsiębiorstwa Ryanair usługi marketingowe świadczone przez spółkę AMS i przedsiębiorstwo Ryanair sprzedawane były po cenie rynkowej i zaspokajały potrzeby stowarzyszenia APFTE. Zawarcie umów marketingowych przynosiło stowarzyszeniu APFTE korzyść polegającą na przyciągnięciu zagranicznych turystów mających dużą siłę nabywczą i mogących przyczynić się do rozwoju działalności związanej z turystyką w regionie. Zdaniem przedsiębiorstwa Ryanair wydatki na marketing, jakie samo mogłoby ponieść, nie byłyby specjalnie ukierunkowane na turystów zagranicznych, ponieważ przedsiębiorstwo Ryanair nie bierze pod uwagę wydatków turystów. W związku z tym stowarzyszenie APFTE byłoby zainteresowane wydatkami na marketing ukierunkowanymi na turystów zagranicznych, natomiast przedsiębiorstwo Ryanair, gdyby ponosiło wydatki na marketing, skupiłoby się zarówno na pasażerach, którzy rozpoczynają podróż w Montpellier, jak i zamieszkujących w regionie. Przedsiębiorstwo Ryanair stwierdziło również, że współczynnik obciążenia jego lotów był w dużej mierze zapewniony dzięki stosowaniu przez to przedsiębiorstwo strategii „yield management” (64).

(87) Dodatkowo przedsiębiorstwo Ryanair kwestionuje wnioski Komisji dotyczące możliwości zastosowania w przedmiotowej sprawie zasady prywatnego inwestora, określenia beneficjenta pomocy, selektywności pomocy oraz możliwości przypisania jej państwu.

(88) Spółka AMS nie przedstawiła żadnych uwag.

5.3. Stowarzyszenie APFTE

(89) Stowarzyszenie APFTE zaprzecza, jakoby przyznało przedsiębiorstwu Ryanair jakąkolwiek korzyść. Stowarzyszenie kwalifikuje zakwestionowane kwoty jako wynagrodzenie zgodne z ceną rynkową odpowiadające zapłacie za wykonaną usługę. Stowarzyszenie APFTE wyjaśnia, że występuje w charakterze nabywcy publicznego usług oraz że prowadzone działania promocyjne wpisują się w ogólną strategię lokalnego marketingu dotyczącego Montpellier i jego okolic.

(90) Stowarzyszenie APFTE przypomina, że regiony, których dotyczyły przetargi, są przedmiotem dyskusji i strategicznych wyborów dokonywanych przez walne zgromadzenie i zarząd. Stowarzyszenie stwierdza, że nie istnieje możliwość przypisania państwu decyzji podjętych przez stowarzyszenie, odwołując się do trybu funkcjonowania stowarzyszenia APFTE opisanego w jego statucie.

(91) Dodatkowo, jeżeli Komisja – co nieprawdopodobne – utrzymałaby swoje stanowisko w sprawie interwencji publicznych stowarzyszenia APFTE na rzecz przedsiębiorstwa Ryanair, stowarzyszenie APFTE stwierdza zgodność tych środków z wytycznymi z 2005 r. (65) dotyczącymi finansowania portów lotniczych i pomocy państwa na rozpoczęcie działalności dla przedsiębiorstw lotniczych oferujących przeloty z regionalnych portów lotniczych.

(92) Ponadto, tytułem uzupełnienia, jeżeli Komisja – co nieprawdopodobne – doszłaby do wniosku, że istniała pomoc na rzecz przedsiębiorstwa Ryanair i spółki AMS, stowarzyszenie APFTE uważa, że przedsiębiorstwo Ryanair i spółka AMS powinny zwrócić wyłącznie różnicę między ceną zapłaconą w formie wynagrodzenia za te usługi a ceną rynkową, ponieważ jego zdaniem usługi te wpisują się w cele z zakresu polityki publicznej stowarzyszenia APFTE, przy czym stowarzyszenie to osiągało dzięki temu określoną rentowność.

5.4. Oksytania

(93) Oksytania kwestionuje zasadność skargi, utrzymując, że działalność stowarzyszenia APFTE generuje korzyści w dziedzinie turystyki i gospodarki dla wszystkich podmiotów na szczeblu lokalnym i regionalnym. Region ten uważa bowiem, że stowarzyszenie APFTE dąży do wypracowania bardziej międzynarodowej bazy klientów i umożliwia przedsiębiorstwom z sektora kontynuowanie działalności przez dłuższy okres.

(94) Oksytania wyjaśnia, że w ramach stowarzyszenia APFTE decyzje dotyczące finansowania kampanii marketingowych mających na celu zwiększanie atrakcyjności turystycznej podejmowane są głównie przez walne zgromadzenie – każdy członek dysponuje jednym głosem i decyzje przyjmuje się na ogół większością kwalifikowaną dwóch trzecich głosów.

(95) Oksytania dodaje, że działalność stowarzyszenia APFTE przekłada się na ogłaszanie przetargów na usługi mające na celu zwiększenie widoczności i atrakcyjności przedmiotowego obszaru. Konsultacje te były otwarte dla wszystkich przedsiębiorstw mogących przedstawić ofertę odpowiadającą specyfikacji istotnych warunków zamówienia, w tym dla skarżącego.

5.5. Izba Handlowo-Przemysłowa w Hérault („CCI Hérault”, dawniej „CCIM”)

(96) CCI Hérault uważa, że działania realizowane przez stowarzyszenie APFTE w celu promowania regionu Montpellier wśród mieszkańców Belgii, Niderlandów, Niemiec, Anglii i […] mają znaczenie gospodarcze dla tego regionu dzięki korzyściom gospodarczym, jakie generują. CCI Hérault dodaje, że dzięki wspólnemu działaniu członków stowarzyszenia APFTE zaspokaja ono potrzebę obszaru w zakresie rozwoju gospodarki i turystyki, co stanowi pełnoprawną kompetencję stowarzyszenia APFTE i CCI Hérault.

5.6. Montpellier Méditerranée Métropole

(97) Montpellier Méditerranée Métropole uważa, że konieczne jest prowadzenie odważnej strategii zwiększania atrakcyjności mającej na celu rozwój jego obszaru, wspieranie gospodarki i walkę z bezrobociem. Wyjaśnia, że stowarzyszenie APFTE jest stowarzyszeniem o charakterze niezarobkowym zrzeszającym partnerów z sektora publicznego i prywatnego, których wspólnym celem jest prowadzenie działań mających zapewnić promowanie i rozwój turystyki, który to rozwój jest korzystny zarówno z punktu widzenia interesów publicznych obejmujących rozwój obszarów, jaki i interesów prywatnych polegających na rozwoju działalności.

(98) Montpellier Méditerranée Métropole twierdzi, że usługi marketingowe zlecane przez stowarzyszenie APFTE odpowiadają jego rzeczywistym potrzebom oraz jego celowi i że usługi te były przedmiotem procedur z uprzednim ogłoszeniem, co nie pozwala stwierdzić jakiejkolwiek selektywności (w związku z tym przedsiębiorstwo Ryanair zwyciężyło niektóre przetargi ogłoszone przez stowarzyszenie APFTE). Ponadto Montpellier Méditerranée Métropole twierdzi, że usług tych nie można uznać za pomoc: z jednej strony z powodu braku korzyści, ponieważ wynagrodzenie, jakie otrzymało przedsiębiorstwo Ryanair, nie przekracza ceny rynkowej, a z drugiej strony z powodu braku możliwości przypisania państwu, ponieważ w decyzjach stowarzyszenia APFTE uwzględniano struktury prywatne, które stanowią znaczną większość jego członków i dysponują dużymi uprawnieniami decyzyjnymi.

5.7. […]

(99) […], członek stowarzyszenia APFTE, twierdzi, że stowarzyszenie to stanowi forum wymiany z prywatnymi decydentami z różnych sektorów działalności oraz z przedstawicielami wspólnot. Dodaje, że decyzje podejmowane przez stowarzyszenie skupiają się na wspólnym interesie wszystkich podmiotów gospodarczych i mieszkańców regionu. Członek ten stwierdza, że to łączenie wysiłków sektora publicznego i sektora prywatnego pozwala osiągnąć założone cele w dziedzinie widoczności i rozwoju miasta Montpellier oraz jego okolic.

5.8. Wspólnota aglomeracji Pays de l'Or

(100) Wspólnota aglomeracji Pays de l'Or uważa, że działania reklamowe realizowane przez stowarzyszenie APFTE w celu promowania regionu Montpellier wśród mieszkańców Belgii, Niderlandów, Niemiec i Anglii są istotne dla tego regionu dzięki korzyściom gospodarczym, jakie generują, i skierowane do obszarów o dużym potencjale gospodarczym i turystycznym dla terytorium Montpellier.

6. UWAGI FRANCJI

(101) Francja twierdzi, że przedmiotowe płatności nie stanowią pomocy państwa. Biorąc pod uwagę strukturę i sposób funkcjonowania stowarzyszenia APFTE określone w jego statucie, środków tych nie można przypisać państwu. Ponadto celem umów zawartych z przedsiębiorstwem Ryanair/AMS było promowanie regionu terytorialnego za pomocą działań marketingowych, a zakup reklamy przez stowarzyszenie APFTE – którego dokonano po cenie rynkowej – stanowił uzasadniony środek przyczyniający się do rozwoju gospodarczego regionu, który nie prowadził do przyznania przedsiębiorstwu Ryanair jakiejkolwiek korzyści i nie był selektywny.

7. OCENA POMOCY

7.1. Istnienie pomocy w rozumieniu art. 107 ust. 1 TFUE

(102) Zgodnie z art. 107 ust. 1 TFUE wszelka pomoc przyznawana przez państwo członkowskie lub przy użyciu zasobów państwowych w jakiejkolwiek formie, która zakłóca lub grozi zakłóceniem konkurencji poprzez sprzyjanie niektórym przedsiębiorstwom lub produkcji niektórych towarów, jest niezgodna z rynkiem wewnętrznym w zakresie, w jakim wpływa na wymianę handlową między państwami członkowskimi.

(103) Uznanie środka za pomoc państwa zakłada zatem, że spełnione są łącznie następujące warunki: 1) beneficjentem lub beneficjentami pomocy są przedsiębiorstwa w rozumieniu art. 107 ust. 1 TFUE; 2) przedmiotowy środek przyznawany jest przy użyciu zasobów państwowych i można go przypisać państwu; 3) środek wiąże się z przyznaniem beneficjentowi lub beneficjentom korzyści gospodarczej; 4) korzyść jest selektywna; 5) przedmiotowy środek zakłóca konkurencję lub grozi jej zakłóceniem i może wpływać na wymianę handlową między państwami członkowskimi.

7.1.1. Pojęcie przedsiębiorstwa i działalności gospodarczej

(104) Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem (66) powtórzonym w pkt 27 wytycznych dotyczących pomocy państwa na rzecz portów lotniczych i przedsiębiorstw lotniczych (67) z 2014 r. („wytyczne z 2014 r.”) działalność przedsiębiorstw lotniczych polegająca na świadczeniu usług transportowych na rzecz pasażerów lub przedsiębiorstw stanowi działalność gospodarczą.

(105) Biorąc pod uwagę, że beneficjentami środków są przedsiębiorstwo lotnicze i jedna z jego spółek zależnych kontrolowana przez nie w 100 %, które świadczą usługi marketingowe, Komisja stwierdza, że ich działalność ma charakter gospodarczy w rozumieniu art. 107 ust. 1 TFUE.

7.1.2. Możliwość przypisania państwu i zasoby państwowe

(106) Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem art. 107 ust. 1 TFUE dotyczy każdej pomocy przyznanej przy użyciu zasobów państwowych, niezależnie od tego, czy pomoc została przyznana przez państwo, czy też przez podmioty publiczne lub prywatne utworzone lub wyznaczone przez państwo w celu zarządzania pomocą. Środek finansowany przez taki podmiot można zatem przypisać państwu, jeżeli państwo decyduje o ustanowieniu przedmiotowego środka oraz określa warunki wykorzystania tych zasobów, zarządzania nimi lub ich podziału (68). Państwowy charakter pomocy wydaje się jeszcze bardziej oczywisty wówczas, gdy pośrednik jest uznawany za uprzywilejowane narzędzie polityki prowadzonej przez region, które stworzono, aby kontynuować politykę określoną przez region, i gdy decyzje o przyznaniu korzyści gospodarczej są bezpośrednio związane z danym regionem (69).

7.1.2.1. Możliwość przypisania pomocy państwu

(107) Na podstawie formalnego postępowania wyjaśniającego Komisja stwierdza, że środki można również przypisać państwu. Umowy marketingowe zostały zawarte między przedsiębiorstwem Ryanair lub jego spółką zależną AMS z jednej strony a stowarzyszeniem APFTE z drugiej strony w ramach realizacji celu stowarzyszenia polegającego na promowaniu przepływów turystycznych generowanych przez przedsiębiorstwo Ryanair na rzecz Montpellier i jego obszaru.

(108) Przedsiębiorstwo Ryanair kwestionuje możliwość przypisania decyzji i działań stowarzyszenia APFTE państwu, ponieważ było to stowarzyszenie prywatne, którego większość członków pochodziła z sektora prywatnego.

(109) Formalne postępowanie wyjaśniające umożliwiło natomiast Komisji ustalenie szeregu okoliczności faktycznych – na podstawie sprawozdań i protokołów stowarzyszenia APFTE i jego członków z sektora publicznego, dostarczonych przez władze francuskie, a także publicznych oświadczeń stowarzyszenia APFTE – z których wyraźnie wynika, że pomimo jego statusu stowarzyszenia prywatnego, składającego się w większości z członków z sektora prywatnego, którego walne zgromadzenie przyjmuje uchwały większością dwóch trzecich głosów zgodnie ze statutem, stowarzyszenie APFTE było w rzeczywistości narzędziem wspólnot terytorialnych będących członkami stowarzyszenia i CCIM mającym na celu umożliwienie im realizacji celów polityki rozwoju regionalnego.

(110) Zgodnie z orzecznictwem Trybunału Sprawiedliwości (70) Komisja stwierdziła możliwość przypisania decyzji stowarzyszenia APFTE państwu francuskiemu (za pośrednictwem CCIM i zaangażowanych wspólnot terytorialnych) w rozumieniu art. 107 ust. 1 TFUE na podstawie szeregu przesłanek, z których wynika, że jeżeli chodzi o zawieranie umów marketingowych, stowarzyszenie nie dysponuje wcale pełną autonomią, ale działa pod kontrolą organów publicznych i zgodnie z ich wytycznymi. Przesłanki te obejmują między innymi: — koncepcję stowarzyszenia APFTE jako nośnika funduszy publicznych stworzoną przez CCIM i wspólnoty terytorialne, — dążenie do osiągnięcia celu z zakresu polityki publicznej stowarzyszenia APFTE, — bliskie powiązania stowarzyszenia APFTE z CCIM (oraz wspólnotami terytorialnymi), — dokonywanie strategicznych wyborów przez członków stowarzyszenia APFTE z sektora publicznego, — finansowanie stowarzyszenia APFTE przez jego członków z sektora publicznego i kontrolę wykorzystania budżetu stowarzyszenia sprawowaną przez członków z sektora publicznego.

a) Koncepcja stowarzyszenia APFTE jako nośnika funduszy publicznych stworzona przez CCIM i wspólnoty terytorialne

(111) Jak opisano w motywie 28 i nast., podmioty publiczne zaprojektowały stowarzyszenie APFTE jako strukturę prawną umożliwiającą wypłatę środków publicznych przedsiębiorstwu Ryanair i innym tanim liniom lotniczym.

(112) Od czasu utworzenia stowarzyszenia APFTE z inicjatywy CCIM rzeczywistym jego celem – wynikającym z szeregu dokumentów przedłożonych przez Francję i publicznych oświadczeń stowarzyszenia APFTE (71) – było stworzenie struktury prawnej umożliwiającej skierowanie dotacji państwowych do wybranych przedsiębiorstw lotniczych, zwłaszcza przedsiębiorstwa Ryanair.

(113) Z dokumentów, o których mowa powyżej, wynika, że utworzenie stowarzyszenia APFTE jest bezpośrednim skutkiem utraty przez CCIM statusu organu zarządzającego portem lotniczym w Montpellier, jak opisano w motywie 26 i nast. Izba CCIM chciała znaleźć sposób dalszego wypłacania środków przedsiębiorstwom lotniczym za pośrednictwem umów marketingowych, które CCIM zawarła jako organ zarządzający portem lotniczym.

(114) CCIM brała wówczas bardzo czynny udział w zakładaniu stowarzyszenia APFTE, aby stworzyć bezpieczny środek prawny w celu dalszego wypłacania publicznych dotacji przeznaczonych na finansowanie odnośnych umów marketingowych zawartych z przedsiębiorstwami lotniczymi. Elementy te są wyraźnie wskazane w pierwszych uchwałach stowarzyszenia APFTE, w pierwszych uchwałach wspólnot terytorialnych zatwierdzających dotacje wypłacone wspólnotom, jak również w uchwałach CCIM (72).

(115) Świadczy o tym na przykład protokół posiedzenia rady regionalnej regionu Langwedocja-Roussillon z dnia 20 lipca 2012 r.: „Biorąc pod uwagę zmianę dotyczącą zarządzania portem lotniczym w Montpellier, utworzono Stowarzyszenie Promocji Przepływów Turystycznych i Ekonomicznych (APFTE) w celu dalszego prowadzenia działań promocyjnych dotyczących terytorium opracowywanych wraz z przedsiębiorstwami obsługującymi port lotniczy w Montpellier” (73).

(116) Charakter tych umów marketingowych oraz zakres, w jakim umowy te miały na celu promowanie Montpellier i jego okolic, będą przedmiotem bardziej szczegółowej analizy dotyczącej kwestii istnienia korzyści gospodarczej przyznanej przedsiębiorstwu Ryanair.

b) Dążenie do osiągnięcia celu z zakresu polityki publicznej stowarzyszenia APFTE

(117) Ze statutu stowarzyszenia APFTE (74), a także z publicznych oświadczeń i dokumentów związanych z funkcjonowaniem stowarzyszenia wynika, że jego misją było dążenie do osiągnięcia celu z zakresu polityki publicznej, tj. promowanie i rozwój turystyki w imieniu wspólnot terytorialnych i CCIM. Ponadto z dokumentów dotyczących utworzenia stowarzyszenia APFTE wynika, że pomimo jego statusu stowarzyszenia prywatnego stanowiło ono narzędzie zaprojektowane przez jego członków z sektora publicznego, aby przeprowadzić pewne działania tych członków związane z rozwojem turystyki (75).

(118) W związku z tym stowarzyszenie APFTE uznaje się za „podmiot prawa publicznego” w rozumieniu europejskiego prawa zamówień publicznych, ponieważ stanowiło organ utworzony specjalnie w celu zaspokojenia potrzeb leżących w interesie ogólnym o charakterze innym niż przemysłowy lub handlowy, posiadający osobowość prawną i finansowany w większości przez władze lub organy publiczne. Wynika z tego, że stowarzyszenie APFTE było instytucją zamawiającą i podlegało zatem prawu zamówień publicznych podczas udzielania zamówień publicznych (76).

(119) Komisja zauważa, że stowarzyszenie APFTE zdawało sobie sprawę ze swojego obowiązku przestrzegania przepisów dotyczących zamówień publicznych w odniesieniu do przedłużenia umów zawartych z przedsiębiorstwem Ryanair w 2013 r. i w 2017 r.

(120) Komisja wnioskuje na tej podstawie, że pomimo twierdzeń stowarzyszenia APFTE dotyczących możliwości przypisania państwu, w szczególności odnoszących się do uprawnień decyzyjnych struktur prywatnych w ramach stowarzyszenia, stowarzyszenie APFTE nie uznawało się za zwykłe stowarzyszenie prywatne, ale za organ, któremu powierzono realizację celu z zakresu polityki publicznej – to znaczy rozwój lokalnej gospodarki za pośrednictwem turystyki – i który miał obowiązek przestrzegać przepisów dotyczących zamówień publicznych. Komisja uważa ten aspekt za kolejną przesłankę potwierdzającą, że stowarzyszenie APFTE stanowiło jedynie konstrukcję prawną mającą na celu ułatwienie wypłacania środków publicznych przedsiębiorstwom lotniczym.

c) Bliskie powiązania między stowarzyszeniem APFTE a CCIM (lub wspólnotami terytorialnymi)

(121) Poza elementami dotyczącymi utworzenia, celu i finansowania stowarzyszenia APFTE oraz podejmowania przez nie decyzji w toku formalnego postępowania wyjaśniającego ujawniono dodatkowe powiązania między stowarzyszeniem APFTE a jego członkami z sektora publicznego, zwłaszcza izbą CCIM działającą w charakterze podmiotu publicznego pod nadzorem prefekta Oksytanii, który otrzymał informacje na temat działalności i powodu utworzenia stowarzyszenia APFTE zgodnie z dokumentami przedłożonymi przez władze francuskie.

(122) Z dokumentów przedłożonych przez władze francuskie wynika bowiem, że izba CCIM zapewniała stowarzyszeniu APFTE wsparcie logistyczne, w szczególności upoważniając komitety i organy stowarzyszenia APFTE do organizacji posiedzeń w lokalach CCIM i udostępniając stowarzyszeniu APFTE stronę internetową wykorzystywaną w ramach jego działalności promocyjnej (77).

(123) Ponadto, jak wskazano w motywie 39, w toku formalnego postępowania wyjaśniającego ujawniono, że na stanowisko prezesa stowarzyszenia APFTE zawsze wybierane były osoby, które pełniły również funkcję w izbie CCIM lub we wspólnocie terytorialnej działającej w ramach stowarzyszenia APFTE. Ponadto Komisja zgromadziła dowody potwierdzające, że wybór prezesa zależał głównie od członków stowarzyszenia APFTE z sektora publicznego, a nie od wszystkich członków stowarzyszenia tworzących zarząd, jak przewidziano w statucie stowarzyszenia APFTE (78). Z wyciągu z uchwały komitetu podmiotów finansujących z dnia 15 października 2012 r. wynika zatem, że prezes stowarzyszenia APFTE – nieobecny z powodów zdrowotnych i mający zamiar złożyć rezygnację – „chciałby, aby […], były prezes stowarzyszenia, zastąpił go w pełnieniu tych funkcji, co oznacza, że zarząd i walne zgromadzenie będą musiały mianować go wiceprezesem zgodnie ze statutem, aby przewodniczył organom stowarzyszenia”.

(124) W toku formalnego postępowania wyjaśniającego ujawniono również, że izba CCIM odgrywała aktywną rolę co najmniej podczas przekazania stanowiska między tymi dwoma prezesami stowarzyszenia APFTE w dniu 11 grudnia 2012 r. Prezes CCIM zorganizował bowiem przekazanie stanowiska przez ustępującego prezesa nowemu prezesowi stowarzyszenia APFTE podczas walnego zgromadzenia stowarzyszenia APFTE w dniu 11 grudnia 2012 r. (79).

(125) Jest to charakterystyczne dla ścisłego związku między stowarzyszeniem APFTE a jego członkami z sektora publicznego, ponieważ zgodnie z faktycznym sposobem funkcjonowania stowarzyszenia APFTE prezes i prezydium odgrywają zasadniczą rolę w określaniu priorytetów budżetowych stowarzyszenia (wraz z komitetem podmiotów finansujących składającym się z CCIM i ze wspólnot terytorialnych), które są następnie przedkładane walnemu zgromadzeniu. Ponadto zgodnie ze statutem stowarzyszenia APFTE osobą upoważnioną do zaciągania w imieniu stowarzyszenia APFTE prawnie wiążących zobowiązań wobec osób trzecich jest prezes, co uprawnia go do podpisywania, a zatem zawierania, umów marketingowych z przedsiębiorstwami lotniczymi oraz umów o udzielenie dotacji ze wspólnotami lokalnymi.

(126) Komisja uważa te elementy za dodatkowe przesłanki potwierdzające decydujący wpływ członków stowarzyszenia APFTE z sektora publicznego na stowarzyszenie, zwłaszcza jeżeli chodzi o powoływanie prezesa stowarzyszenia. Wpływ ten umożliwił zapewnienie, by stowarzyszenie APFTE w dalszym ciągu zawierało zainicjowane przez CCIM umowy marketingowe z przedsiębiorstwami lotniczymi.

d) Dokonywanie strategicznych wyborów przez członków stowarzyszenia APFTE z sektora publicznego

(127) Od samego początku i pomimo procesu podejmowania decyzji opisanego w statucie stowarzyszenia APFTE wyborami stowarzyszenia zarządzały CCIM i wspólnoty lokalne. Członkowie z sektora prywatnego, mimo że stanowili w walnym zgromadzeniu większość wynoszącą dwie trzecie, nie mieli zatem faktycznej możliwości sprzeciwienia się strategicznym priorytetom wybranym przez podmioty publiczne ani narzucenia swoich strategicznych wyborów podmiotom publicznym. Komisja doszła do tego wniosku na podstawie poniższych przesłanek.

(128) W toku formalnego postępowania wyjaśniającego ustalono, że CCIM i pozostali członkowie stowarzyszenia APFTE z sektora publicznego ustalali wstępnie ostateczne strategiczne wybory stowarzyszenia APFTE, tj. wybór konkretnych umów marketingowych, które miały zostać zawarte z przedsiębiorstwami lotniczymi, przed przedłożeniem programu promocji zarządowi lub walnemu zgromadzeniu (80). W związku z tym członkowie z sektora prywatnego mieli wyłącznie możliwość wyrażenia opinii, ale nie mieli możliwości decydowania o strategicznych wyborach stowarzyszenia bez zgody członków z sektora publicznego (81).

(129) W skład organów i komitetów stowarzyszenia APFTE, decydujących wcześniej o wyborze umów marketingowych, które miały zostać zatwierdzone przez walne zgromadzenie – to znaczy prezydium, komitetu zarządzającego i komitetu podmiotów finansujących (82) – wchodzą przedstawiciele wspólnot terytorialnych i CCIM. Okoliczności powstania stowarzyszenia świadczą o tym, że komitet zarządzający (przekształcony później w komitet podmiotów finansujących) miał sformalizować praktykę, którą stosowano od czasu utworzenia stowarzyszenia APFTE, polegającą na dokonywaniu priorytetowych wyborów przez wspólnoty lokalne i CCIM.

(130) Komisja zauważa, że władze francuskie nie wyraziły swojego zdania na temat istnienia ani roli komitetu zarządzającego i komitetu podmiotów finansujących.

(131) Z protokołu założycielskiego walnego zgromadzenia stowarzyszenia APFTE, o którym mowa w motywie 33, wynika, że uczestnictwo w stowarzyszeniu APFTE członków z sektora prywatnego uzasadniona jest częściowo troską o przyspieszenie zakładania stowarzyszenia.

(132) Z protokołu założycielskiego walnego zgromadzenia stowarzyszenia APFTE wynika również, że przed utworzeniem stowarzyszenia APFTE izba CCIM i jej doradcy prawni oraz zaangażowane wspólnoty lokalne poszukiwały stabilnego pod względem prawnym instrumentu, aby uzasadnić dalsze dokonywanie płatności na rzecz przedsiębiorstw lotniczych po 2009 r., zdając sobie sprawę, że płatności te były trudne do uzasadnienia (83). Komisja stwierdza na tej podstawie, że zainteresowane podmioty publiczne celowo wybrały strukturę stowarzyszenia APFTE z przewagą członków z sektora prywatnego – którzy zgodnie ze statutem stowarzyszenia mieli zatem wpływ na decyzje podejmowane przez stowarzyszenie (84) – aby zataić rzeczywisty wpływ CCIM i wspólnot terytorialnych na proces wypłacania środków przedsiębiorstwom lotniczym. Z punktu widzenia przedsiębiorstw prywatnych członkostwo w stowarzyszeniu APFTE nie wiązało się z żadnymi niedogodnościami: ich udział finansowy był symboliczny, a finansowanie umów marketingowych przez członków stowarzyszenia APFTE z sektora publicznego miało przyczynić się do zwiększenia korzyści dla lokalnej gospodarki.

(133) Zgodnie z tym samym protokołem przedstawiciel CCIM (który zostanie wybrany na prezesa stowarzyszenia APFTE w trakcie tego posiedzenia) wyjaśnił cel stowarzyszenia jego członkom z sektora prywatnego obecnym na posiedzeniu założycielskim walnego zgromadzenia stowarzyszenia APFTE, którym było dalsze zawieranie umów marketingowych z przedsiębiorstwami lotniczymi. W tym kontekście odnośny przedstawiciel CCIM dodał, że „możliwość wyrażania przez przedsiębiorstwa opinii na temat wybranego planu działania” była niezbędna. Sformułowanie „wyrażenie opinii” wyjawia rzeczywistą rolę, jaką izba CCIM przewidziała dla członków z sektora prywatnego – mimo że stanowili oni większość w walnym zgromadzeniu – a w szczególności brak rzeczywistych uprawnień decyzyjnych w odniesieniu do strategicznych i budżetowych kierunków działania stowarzyszenia, które mieli określać członkowie z sektora publicznego. Oznacza to, że obecni wówczas na posiedzeniu członkowie stowarzyszenia APFTE z sektora prywatnego wiedzieli, że strategicznych wyborów będą dokonywać CCIM i wspólnoty lokalne, chociaż podmioty te będą mogły brać pod uwagę opinie wyrażone przez członków z sektora prywatnego.

(134) Analiza protokołów i sprawozdań stowarzyszenia APFTE potwierdza ten wniosek: jeżeli możliwe było przyjęcie propozycji członków z sektora prywatnego, odbywało się to dopiero w drugiej kolejności, przy założeniu, że po sfinansowaniu tras wybranych przez członków z sektora publicznego, a zatem zwłaszcza tras obsługiwanych przez przedsiębiorstwo Ryanair, pozostaną linie budżetowe (85).

(135) W rzeczywistości środki stowarzyszenia APFTE były zatem zawsze przyznawane w taki sposób, że projekty wskazane przez członków z sektora publicznego były finansowane jako pierwsze, natomiast propozycje członków z sektora prywatnego były akceptowane dopiero w drugiej kolejności.

(136) Nawet w ramach komitetu podmiotów finansujących wyłącznie projekty zatwierdzone jednomyślnie miały otrzymywać środki, ponieważ podmioty finansujące określały dokładną kwotę swoich dotacji w danym roku w zależności od wybranych umów marketingowych. Świadczy o tym dyskusja w ramach komitetu podmiotów finansujących z dnia 29 stycznia 2013 r. dotycząca finansowania „przepływów turystycznych” do i z […] (obsługiwanych przez włoskie przedsiębiorstwo lotnicze) oraz z […] (obsługiwanych przez norweskie przedsiębiorstwo lotnicze). Po pierwsze, trzy główne podmioty finansujące (rada regionalna Langwedocji-Roussillon, rada generalna departamentu Hérault, wspólnota aglomeracji Montpellier) odrzuciły finansowanie tych „przepływów turystycznych”, które zostały zaproponowane przez członków stowarzyszenia APFTE z sektora prywatnego podczas walnego zgromadzenia w dniu 29 stycznia 2013 r., a następnie poparte przez niektórych członków z sektora publicznego, z powodu konieczności zwiększenia udziału finansowego tych podmiotów finansujących w celu uwzględnienia tych dwóch „przepływów” w budżecie na 2013 r. Izba CCIM, która była wówczas zainteresowana rozwojem tych „przepływów”, jednomyślnie zwiększyła zatem wyjątkowo swoją dotację na ten rok, aby móc sfinansować przedmiotowe dwa „przepływy” (86).

(137) Uchwały i protokoły dotyczące stowarzyszenia APFTE nie zawierają informacji ani na temat zasad, ani na temat realizacji umów marketingowych zawartych ze spółką AMS i z przedsiębiorstwem Ryanair. Umowy te stale były finansowane ze środków publicznych, mimo zmienności rocznych budżetów. Finansowanie to nigdy nie zostało zakwestionowane podczas dyskusji w ramach stowarzyszenia APFTE, chociaż członkowie z sektora publicznego nie wyjaśnili powodu utrzymania tego finansowania. Członkowie z sektora publicznego odnawiali jedynie umowy każdego roku, uznając je za „osie” lub „istniejące już miejsca przeznaczenia” w niektórych dokumentach związanych z funkcjonowaniem stowarzyszenia APFTE, bez udzielania dalszych wyjaśnień.

(138) Głosowanie w ramach walnego zgromadzenia było zatem jedynie formalnością mającą na celu udowodnienie poprawnego funkcjonowania stowarzyszenia APFTE. Jest to szczególnie widoczne w przypadku lat budżetowych 2012, 2013 i 2014, w odniesieniu do których stowarzyszenie APFTE zaciągało zobowiązanie wobec przedsiębiorstwa Ryanair/AMS nawet przed zatwierdzeniem strategicznych wyborów przez walne zgromadzenie: a) Jeżeli chodzi o budżet na 2012 r., prezes stowarzyszenia APFTE podpisał pismo w sprawie przedłużenia skierowane do spółki AMS w dniu 29 września 2011 r. O przedłużeniu umów marketingowych z 2010 r. zawartych ze spółką AMS w odniesieniu do 2012 r. zadecydował wcześniej komitet zarządzający w dniu 23 września 2011 r. Walne zgromadzenie zostało jednak o tym poinformowane dopiero na posiedzeniu w dniu 19 października 2011 r. (87) (chociaż z protokołu tego posiedzenia nie wynika, że walne zgromadzenie głosowało w tej sprawie). b) Jeżeli chodzi o budżet na 2013 r., stowarzyszenie APFTE podpisało przedłużenie umowy marketingowej z 2010 r. zawartej ze spółką AMS w odniesieniu do 2013 r. w dniu 23 lutego 2013 r. Walne zgromadzenie stowarzyszenia APFTE zatwierdziło budżet na 2013 r. i program działań marketingowych obejmujący płatności na rzecz przedsiębiorstwa Ryanair na podstawie tej umowy w dniu 4 lipca 2013 r. (88). c) Jeżeli chodzi o budżet na 2014 r., prezes stowarzyszenia APFTE podpisał umowy z przedsiębiorstwem Ryanair w następstwie przetargu z 2013 r. w dniu 22 listopada 2013 r. Walne zgromadzenie upoważniło jednak prezesa stowarzyszenia APFTE do podpisania nowych umów marketingowych z przedsiębiorstwem Ryanair dopiero w dniu 27 stycznia 2014 r.

(139) Z dokumentów dotyczących funkcjonowania stowarzyszenia APFTE, którymi dysponuje Komisja, wynika, że stowarzyszenie to zawsze głosowało jednomyślnie. W tym zakresie Komisja zauważa, że w ramach zarządu i walnego zgromadzenia członkowie z sektora prywatnego wyrazili szereg opinii, zwłaszcza w odniesieniu do przeprowadzania badań rynku, w celu zapewnienia, by finansowane połączenia lotnicze przynosiły regionowi korzyści gospodarcze. W trakcie obrad walnego zgromadzenia ani zarządu członkowie z sektora prywatnego nie sprzeciwili się jednak nigdy wyborom proponowanym przez prezydium, komitet zarządzający ani komitet podmiotów finansujących poprzez głosowanie „przeciw”. Ponadto Komisja zauważa, że udział członków z sektora prywatnego w walnych zgromadzeniach zdecydowanie malał z roku na rok w porównaniu z mniej więcej stałą liczbą przedstawicieli członków z sektora publicznego (89). Członkowie z sektora prywatnego stale popierali zatem działania członków z sektora publicznego, chociaż ich własne propozycje nie były akceptowane. Wynika to w szczególności z faktu, że wkład finansowy członków z sektora prywatnego był symboliczny, natomiast efekty gospodarcze umów marketingowych finansowanych przez stowarzyszenie APFTE były w najlepszym przypadku pozytywne, a w najgorszym przypadku zerowe. W związku z tym popadanie w konflikt z członkami stowarzyszenia APFTE z sektora publicznego, którzy zapewniali finansowanie przedmiotowych umów, nie leżało w interesie członków z sektora prywatnego.

(140) Ponadto, jak wyjaśniono w motywie 46 i nast., członkowie z sektora publicznego sprawowali nadzór nad strategicznymi wyborami stowarzyszenia APFTE poprzez kontrolę ich płatności na rzecz stowarzyszenia APFTE: dla wszystkich członków stowarzyszenia APFTE było oczywiste, że umowa marketingowa, której członkowie z sektora publicznego nie traktowali priorytetowo, nie otrzyma ich finansowania (90).

e) Finansowanie stowarzyszenia APFTE przez jego członków z sektora publicznego i kontrola wykorzystania budżetu stowarzyszenia sprawowana przez członków z sektora publicznego

(141) Jak opisano w motywie 45 i nast. oraz w motywie 107 i nast., jeżeli chodzi o charakter zasobów finansowych stowarzyszenia APFTE, decyzje budżetowe stowarzyszenia APFTE były podejmowane z góry przez członków stowarzyszenia z sektora publicznego – wspólnoty terytorialne i CCIM – poprzez opracowanie programu promocji stowarzyszenia APFTE zawierającego dokładny wybór umów marketingowych, którzy to członkowie pełnili ścisły nadzór nad wykorzystaniem ich dotacji przez stowarzyszenie APFTE ex post, uzależniając swoje dotacje od realizacji programu promocji stowarzyszenia APFTE.

7.1.2.2. Zasoby państwowe

(142) Płatności stowarzyszenia APFTE na rzecz przedsiębiorstwa Ryanair i spółki AMS z tytułu poszczególnych umów marketingowych, które opisano w motywie 52 i nast., wykonano przy użyciu zasobów pochodzących z budżetu ogólnego stowarzyszenia APFTE. Jak stwierdzono w motywie 45 i nast., od momentu utworzenia stowarzyszenia APFTE było ono finansowane niemal w całości ([95–100] %) z dotacji przyznawanych przez regionalne i lokalne podmioty publiczne, a mianowicie Oksytanię / radę regionalną Langwedocji-Roussillon, departament Hérault, Montpellier Méditerranée Métropole / wspólnotę aglomeracji Montpellier, wspólnotę aglomeracji Pays de l'Or, miasto Montpellier i CCIM / Izbę Handlowo-Przemysłową w Hérault (91).

(143) Odnośne podmioty publiczne sprawowały ścisły nadzór nad wykorzystywaniem ich środków przez stowarzyszenie APFTE za pomocą kilku działań: a) Jak opisano w motywie 49 i nast., z analizy głosowań walnego zgromadzenia, dat podpisania umów marketingowych i wypłat dotacji w poszczególnych latach przez wspólnoty lokalne wynika, że stowarzyszenie APFTE nigdy nie dysponowało budżetem udostępnianym ex ante, którym mogło dowolnie zarządzać. Wypłaty dotacji przez wspólnoty w odniesieniu do danego roku budżetowego zawsze następowały po konkretnym wskazaniu i podpisaniu umów marketingowych, które dotacje te miały finansować. Wspólnoty zawsze wpłacały zatem swoje środki, znając dokładny sposób ich wykorzystania (92). Oznacza to, że mogły odmówić zawarcia umów w sprawie finansowania ze stowarzyszeniem APFTE, jeżeli nie zgadzały się z wyborem, jakiego dokonało stowarzyszenie. To z kolei oznacza, że APFTE – jako stowarzyszenie – nie miało budżetu do swobodnej dyspozycji, ale było zobowiązane wystąpić o wypłatę dotacji przez członków z sektora publicznego po dokonaniu konkretnych wyborów budżetowych – wskazywanych przez samych członków z sektora publicznego za pomocą propozycji komitetu podmiotów finansujących. Komisja stwierdza zatem, że przynajmniej skutkiem (jeśli nie celem) tej praktyki było zniechęcenie członków stowarzyszenia APFTE z sektora prywatnego do głosowania podczas walnego zgromadzenia na korzyść wyborów budżetowych, które nie odpowiadały członkom stowarzyszenia APFTE z sektora publicznego. Praktyka ta umożliwiła zatem członkom z sektora publicznego sprawowanie skutecznego nadzoru nad wykorzystaniem budżetu stowarzyszenia APFTE. b) Ponadto z analizy umów w sprawie finansowania w motywie 51 wynika, że członkowie stowarzyszenia APFTE z sektora publicznego zapewniali, za pośrednictwem szeregu różnych postanowień umownych, by ich dotacje były wykorzystywane na potrzeby ich strategicznych wyborów zatwierdzonych w programie promocji stowarzyszenia APFTE, którego zawartość sami określali (93), w odniesieniu do każdego roku budżetowego, co uniemożliwiało członkom z sektora prywatnego dokonywanie niezależnych wyborów budżetowych. c) Ponadto, biorąc pod uwagę, że wszyscy prezesi stowarzyszenia APFTE upoważnieni do zawierania umów marketingowych z przedsiębiorstwem Ryanair/AMS oraz umów w sprawie finansowania z członkami finansującymi byli związani z tymi członkami finansującymi (CCIM albo Oksytanią) (94), członkowie stowarzyszenia APFTE z sektora publicznego sprawowali dodatkowy nadzór nad zobowiązaniem finansowym stowarzyszenia APFTE, a także nad wypłatą dotacji na rzecz tego stowarzyszenia.

(144) W związku z tym członkowie finansujący stowarzyszenie APFTE z sektora publicznego sprawowali ścisły nadzór nad środkami przyznawanymi stowarzyszeniu APFTE do czasu przekazania ich ostatecznym odbiorcom. Przedmiotowe środki zachowują zatem swój charakter zasobów państwowych w chwili ich przekazania przez stowarzyszenie APFTE przedsiębiorstwu Ryanair lub spółce AMS.

(145) Jak omówiono bardziej szczegółowo w poprzednim rozdziale dotyczącym możliwości przypisania środków państwu, Komisja uważa stowarzyszenie APFTE za podmiot prawa prywatnego utworzony przez zainteresowane podmioty publiczne w celu przyznawania wypłat ze środków publicznych przedsiębiorstwom lotniczym i zarządzania tymi wypłatami (95).

(146) Jeżeli chodzi o udział składek członkowskich członków z sektora prywatnego w budżecie stowarzyszenia APFTE (poniżej [0–5] % budżetu stowarzyszenia APFTE, jak opisano w tabeli 3), składki te były częścią tych samych zasobów finansowych, do których należały płatności członków stowarzyszenia APFTE z sektora publicznego. Ponieważ składki te zostały w taki sposób włączone do budżetu stowarzyszenia APFTE, którego wykorzystanie było w pełni kontrolowane przez państwo (to znaczy przez członków stowarzyszenia APFTE z sektora publicznego), jak opisano w niniejszym oraz w kolejnym rozdziale, Komisja uznaje za zasoby państwowe również te składki członkowskie (96).

7.1.2.3. Wniosek

(147) Na podstawie tych elementów Komisja stwierdza, że od samego początku istnienia stowarzyszenia APFTE izba CCIM i zainteresowane wspólnoty lokalne planowały wykorzystywać je jako zwykły „nośnik” do celów wypłacania środków publicznych przedsiębiorstwu Ryanair, pozbawiając swobody działania samo stowarzyszenia oraz jego członków z sektora prywatnego. Działania i decyzje stowarzyszenia APFTE można zatem przypisać państwu.

(148) Uwagi te stanowią potwierdzenie oświadczeń Regionalnej Izby Obrachunkowej Langwedocji-Roussillon (fr. Chambre Régionale des Comptes), o których mowa w decyzji o wszczęciu postępowania (97), która stwierdziła w niektórych swoich sprawozdaniach, że stowarzyszenie APFTE stanowiło w rzeczywistości zwykły „nośnik” gromadzący fundusze publiczne przeznaczone do finansowania umów marketingowych.

(149) W związku z tym Komisja uważa, że środki można przypisać państwu oraz że zostały przyznane przez Francję przy użyciu zasobów państwowych w rozumieniu art. 107 ust. 1 TFUE.

7.1.3. Korzyść gospodarcza

(150) W celu dokonania oceny, czy dany środek państwowy stanowi pomoc państwa, należy określić, czy przedsiębiorstwo będące jego beneficjentem odnosi korzyść gospodarczą, której by nie uzyskało w normalnych warunkach rynkowych (98).

(151) Należy sprawdzić, czy do przedmiotowych umów zastosowanie ma test prywatnego inwestora, a w przypadku odpowiedzi twierdzącej – czy umowy te są zgodne z tym testem.

7.1.3.1. Łączna ocena korzyści gospodarczych przyznanych przedsiębiorstwu Ryanair i spółce AMS

(152) Jeżeli chodzi o umowy, które zostały zawarte między stowarzyszeniem APFTE z jednej strony a spółką AMS lub przedsiębiorstwem Ryanair z drugiej strony, Komisja musi się przede wszystkim zastanowić, czy do celów identyfikacji korzyści gospodarczej, jaką miały one uzyskać, przedsiębiorstwo Ryanair i jego spółkę zależną AMS należy rozpatrywać indywidualnie czy też łącznie.

(153) Komisja stwierdza, że spółka AMS jest spółką zależną przedsiębiorstwa Ryanair w pełni kontrolowaną przez to przedsiębiorstwo. Komisja stwierdza ponadto, że spółkę AMS stworzono wyłącznie w celu świadczenia usług marketingowych na stronie internetowej przedsiębiorstwa Ryanair i że nie prowadzi ona innych rodzajów działalności (99).

(154) Ponadto wydaje się, że przedsiębiorstwo Ryanair może zastąpić spółkę AMS w jej stosunkach umownych ze stowarzyszeniem APFTE. Pierwotnie stowarzyszenie APFTE zawarło bowiem umowę marketingową ze spółką AMS (umowa z 2010 r.). Następnie umowy z 2013 r. i z 2017 r. zostały zawarte bezpośrednio między stowarzyszeniem APFTE a przedsiębiorstwem Ryanair.

(155) Ponadto w samym przedmiocie umowy marketingowej zawartej ze spółką AMS stwierdzono, że umowa ta „dotyczy zobowiązania przedsiębiorstwa Ryanair do zapewnienia obsługi na terytorium Montpellier” (100).

(156) Z tych wszystkich powodów Komisja rozpatruje przedsiębiorstwo Ryanair i spółkę AMS łącznie – jako jednego beneficjenta przedmiotowych środków (101).

7.1.3.2. Indywidualna ocena umów marketingowych

(157) Zdaniem Francji stowarzyszenie APFTE działało jako nabywca publiczny usług, co pozwalało mu realizować cele z zakresu polityki publicznej, które mu powierzono. Francja uważa, że umowy marketingowe nie były zatem w żadnym przypadku związane z umowami o świadczenie usług portu lotniczego i miały na celu przyczynienie się do rozwoju gospodarczego regionu poprzez zachęcanie turystów do jego odwiedzenia.

(158) Francja nie przedstawiła żadnych elementów wskazujących, że decyzja o zawarciu umów o świadczenie usług marketingowych została podjęta na podstawie konkretnych szacunków gospodarczych mających na celu określenie przyszłej rentowności zawarcia tych umów z przedsiębiorstwem Ryanair/AMS lub wynikających z nich korzyści gospodarczych – ani w odniesieniu do samych umów marketingowych, ani w odniesieniu do umów marketingowych w połączeniu z umowami o świadczenie usług portu lotniczego.

(159) Przedsiębiorstwo Ryanair nie zajęło jasnego stanowiska co do łącznej lub osobnej oceny umów marketingowych zawartych ze stowarzyszeniem APFTE i umów o świadczenie usług portu lotniczego zawartych ze spółką AMM, twierdząc, że w obu przypadkach przedsiębiorstwa Ryanair/AMS nie należy uznawać za beneficjenta pomocy.

(160) W niniejszym przypadku, w przeciwieństwie do większości ostatnich spraw będących przedmiotem decyzji Komisji dotyczących przedsiębiorstwa Ryanair w dziedzinie pomocy państwa, Komisja nie stwierdziła istnienia związku między umowami marketingowymi a umowami o świadczenie usług portu lotniczego z poniższych powodów.

(161) Po pierwsze, obydwa rodzaje umów zostały zawarte przez dwie odrębne osoby prawne, dążące do osiągnięcia różnych celów, a mianowicie spółkę AMM i stowarzyszenie APFTE (102), których nie można uznać za jeden podmiot gospodarczy.

(162) Chociaż nie jest wykluczone, że obydwa rodzaje umów były powiązane, dopóki izba CCIM była jeszcze koncesjonariuszem portu lotniczego i zawierała obydwa rodzaje umów z przedsiębiorstwem Ryanair/AMS, ten ewentualny związek przestał istnieć wraz z przejęciem zarządzania portem lotniczym przez spółkę AMM w 2009 r. Jak stwierdzono w motywie 28, z protokołu założycielskiego walnego zgromadzenia stowarzyszenia APFTE z dnia 24 czerwca 2010 r. wynika, że utworzenie i finansowanie stowarzyszenia APFTE zainicjowała izba CCIM, co poparły zainteresowane wspólnoty lokalne, aby móc nadal stosować praktykę zawierania umów marketingowych z tanimi liniami lotniczymi po zaprzestaniu pełnienia przez CCIM roli koncesjonariusza portu lotniczego w Montpellier. W tych okolicznościach izba CCIM nie chciała już ponosić ryzyka finansowego i prawnego związanego z umowami marketingowymi i zwróciła się do zainteresowanych wspólnot terytorialnych o bezpośredni udział w płatnościach marketingowych na rzecz przedsiębiorstw lotniczych (finansowanych dotychczas bezpośrednio przez CCIM, ponieważ umowy dwustronne w sprawie finansowania zawarte z poszczególnymi wspólnotami sfinalizowano dopiero w drugiej kolejności) (103).

(163) Chociaż członkowie stowarzyszenia APFTE z sektora publicznego są również akcjonariuszami portu lotniczego, ich udział w finansowaniu umów marketingowych jest nieproporcjonalny do ich udziału w porcie lotniczym (104). W szczególności, chociaż państwo francuskie jest właścicielem 60 % kapitału spółki AMM, nie jest członkiem stowarzyszenia APFTE i nie wnosi wkładu do jego budżetu. Izba CCIM, która jest właścicielem 25 % kapitału spółki AMM, wniosła wkład w wysokości jedynie [10–20] % całkowitego budżetu stowarzyszenia APFTE w latach 2010–2019. Pozostałe dotacje wypłacone stowarzyszeniu APFTE w latach 2010–2019 – a zatem [80–90] % – pochodzą od wspólnot, które łącznie posiadają jedynie 15 % kapitału spółki AMM. Tabela 5 Porównanie wkładów członków stowarzyszenia APFTE z sektora publicznego z ich udziałem w spółce AMM Rada regionalna regionu Langwedocja-Roussillon (przekształconego w Oksytanię) Rada departamentu Hérault Aglomeracja Montpellier (przekształcona w Montpellier Méditerranée Métropole) i miasto Montpellier Wspólnota aglomeracji Pays de l'Or CCIM (przekształcona w Izbę Handlowo-Przemysłową w Hérault) Państwo francuskie (na poziomie krajowym) Udział w finansowaniu stowarzyszenia APFTE (2010–2019 r.) (%) [20–30] [10–20] [30–40] [0–10] [10–20] Udział w spółce AMM 6,5 7 0,5 (105) 1 25 60

(164) Z tych poszczególnych elementów wynika, że finansowanie umów marketingowych przez czł