Rozporządzenie Rady (WE) nr 2223/96

z dnia 25 czerwca 1996 r.

w sprawie europejskiego systemu rachunków narodowych i regionalnych we Wspólnocie

RADA UNII EUROPEJSKIEJ,

uwzględniając Traktat ustanawiający Wspólnotę Europejską, w szczególności jego art. 213,

uwzględniając projekt rozporządzenia przedstawiony przez Komisję,

uwzględniając opinię Parlamentu Europejskiego [1],

uwzględniając opinię Europejskiego Instytutu Walutowego [2],

uwzględniając opinię Komitetu Ekonomiczno-Społecznego [3],

a także mając na uwadze, co następuje:

(1) Urzeczywistnianie i nadzór Unii Gospodarczej i Walutowej wymaga porównywalnej, aktualnej i wiarygodnej informacji o strukturze i rozwoju sytuacji gospodarczej każdego kraju i regionu.

(2) Komisja musi uczestniczyć w zarządzaniu Unia Gospodarczą i Walutową, w szczególności informować Radę o postępie Państw Członkowskich w wypełnianiu ich zobowiązań dla osiągnięcia Unii Gospodarczej i Walutowej.

(3) Rachunki gospodarcze są podstawowym narzędziem analizy sytuacji gospodarczej kraju lub regionu pod warunkiem, że są one sporządzane na podstawie jednego zestawu zasad, które nie są przedmiotem różnych interpretacji.

(4) Komisja musi stosować agregaty rachunków narodowych, w szczególności dla wspólnotowych kalkulacji administracyjnych i budżetowych.

(5) W 1970 r. opublikowano dokument urzędowy pod tytułem "Europejski system zintegrowanych rachunków gospodarczych" (ESA), obejmujący dziedzinę regulowaną niniejszym rozporządzeniem, który został sporządzony wyłącznie przez Urząd Statystyczny Wspólnot Europejskich i na jego wyłączną odpowiedzialność; dokument ten był wynikiem kilkuletnich prac Urzędu Statystycznego Wspólnot Europejskich przy współpracy krajowych instytucji statystycznych Państw Członkowskich, którego celem było zaprojektowanie systemu rachunków narodowych, spełniającego wymagania gospodarczej i społecznej polityki Wspólnot Europejskich; stanowi on wspólnotową wersję Systemu Rachunków Narodowych Organizacji Narodów Zjednoczonych, która do tego momentu była stosowana przez Wspólnotę;

(6) W celu uaktualnienia oryginalnego tekstu opublikowano w 1979 r. drugie wydanie (zwane dalej jako "Drugie wydanie ESA") [4].

(7) Komisja Statystyczna ONZ przyjęła w lutym 1993 r. nowy System rachunków narodowych (SRN), umożliwiający porównywanie w skali międzynarodowej wyników we wszystkich Państwach Członkowskich.

(8) W przypadku rachunków dotyczących ochrony środowiska, należy zwrócić uwagę na informację przekazaną przez Komisję Parlamentowi Europejskiemu i Radzie w dniu 21 grudnia 1994 r. pod tytułem "Wskazówki dla Unii Europejskiej w sprawie wskaźników ochrony środowiska i nowej rachunkowości krajowej".

(9) Wspólnota współpracuje z państwami trzecimi dla osiągnięcia wzajemnych korzyści, szczególnie z państwami Europejskiego Obszaru Gospodarczego (EOG).

(10) Należy stworzyć Europejski System Rachunków, który sprosta wymaganiom Unii Gospodarczej i Walutowej i będzie stosowany dla sporządzania rachunków krajowych i regionalnych przewidzianych przez ustawodawstwo wspólnotowe.

(11) Wyniki rachunków i tabel dotyczących wszystkich Państw Członkowskich sporządzonych zgodnie z systemem ustanowionym niniejszym rozporządzeniem, muszą być udostępnione przez Komisję użytkownikom w dokładnie określonych terminach, w szczególności w odniesieniu do monitorowania konwergencji ekonomicznej i osiągnięcia najściślejszej koordynacji polityki gospodarczej Państw Członkowskich.

(12) System ustanowiony niniejszym rozporządzeniem będzie stopniowo zastępował wszystkie inne systemy jako punkt odniesienia dla wspólnych standardów, definicji, klasyfikacji i zasad rachunkowości przy sporządzaniu rachunków Państw Członkowskich zgodnie z wymogami Wspólnoty dla uzyskania wyników, które będą porównywalne między Państwami Członkowskimi.

(13) Wyniki statystyczne muszą być dostępne dla obywateli zgodnie z zasadą przejrzystości.

(14) System ustanowiony niniejszym rozporządzeniem, stanowiący wersję SRN przyjętą dla struktur gospodarek Państw Członkowskich, musi odpowiadać układowi SRN dla zapewnienia porównywalności danych wspólnotowych z danymi opracowanymi przez jej głównych partnerów międzynarodowych.

(15) Dane należy grupować według szerokiej kategorii rachunków i tabel; tylko informacja istotna dla wymogów Wspólnoty musi być przetworzona i przekazana Komisji w dokładnych terminach.

(16) Jednakże z punktu widzenia objętości i rozmiaru rachunków, poziomu szczegółowości i zakresu geograficznego jak również sytuacji w tym zakresie w Państwach Członkowskich, dodatkowe terminy przekazywania danych zostaną przyznane wyjątkowo i tymczasowo niektórym Państwom Członkowskim, które nie są, obiektywnie rzecz biorąc, w stanie sprostać nieprzekraczalnym terminom ustalonym niniejszym rozporządzeniem.

(17) W późniejszym terminie podjęta zostanie decyzja w sprawie sposobu podziału usług pośrednictwa finansowego mierzonych pośrednio (FISIM).

(18) Zgodnie z zasadą subsydiarności stworzenie wspólnych standardów statystycznych, umożliwiających porównywanie informacji, jest zadaniem, które można skutecznie rozwiązać na poziomie wspólnotowym; standardy takie będą stosowane w każdym Państwie Członkowskim pod egidą organizacji i instytucji odpowiedzialnych za opracowywanie oficjalnych danych statystycznych.

(19) Niezbędne jest stworzenie procedury stosowania i uaktualniania przepisów niniejszego rozporządzenia we współpracy z Komitetem Programu Statystycznego Wspólnoty Europejskiej (SPC), utworzonego decyzją Rady 89/382/EWG, Euratom [5]; niniejsza procedura dostosowania zostanie ograniczona do zmian, które nie powodują zwiększenia przychodów własnych.

(20) Komitet Programu Statystycznego i Komitet ds. statystyki pieniężnej, finansowej i bilansu płatniczego (CMFB), ustanowione decyzją 91/115/EWG [6], opowiedziały się na rzecz projektu niniejszego rozporządzenia.

(21) Dyrektywa Rady 89/130/EWG, Euratom z dnia 13 lutego 1989 r. w sprawie harmonizacji obliczania produktu narodowego brutto w cenach rynkowych (GNPmp) [7] określa, że GNPmp może być porównywalny tylko wówczas, jeśli stosowane są definicje i zasady rachunkowości Europejskiego Systemu Zintegrowanych Rachunków Gospodarczych; rozporządzenie Rady (EWG, Euratom) nr 1553/89 z dnia 29 maja 1989 r. w sprawie ostatecznych jednolitych warunków poboru środków własnych pochodzących z podatku od wartości dodanej [8] stanowi, iż w celu obliczenia średniej ważonej stawki VAT, podział transakcji podlegających opodatkowaniu zostanie dokonany przy pomocy rachunków narodowych przygotowanych zgodnie z Europejskim Systemem Zintegrowanych Rachunków Gospodarczych; dla tych instrumentów i w kontekście rozporządzenia Rady (WE) nr 3605/93 z dnia 22 listopada 1993 r. w sprawie stosowania Protokołu w sprawie procedury nadmiernego deficytu [9], decyzji Rady 94/728/WE, Euratom z dnia 31 października 1994 r. w sprawie systemu przychodów własnych Wspólnot Europejskich [10] i decyzji Rady 94/729/WE z dnia 31 października 1994 r. w sprawie dyscypliny budżetowej [11], ustala się okres przejściowy dla stosowania systemu ustanowionego niniejszym rozporządzeniem,

PRZYJMUJE NINIEJSZE ROZPORZĄDZENIE:

Artykuł 1

Cel

1. Celem niniejszego rozporządzenia jest ustanowienie Europejskiego Systemu Rachunków 1995 r., zwanego dalej "ESA 95", który przewiduje:

a) metodologię wspólnych standardów, definicji, klasyfikacji i zasad księgowości, które należy stosować przy sporządzaniu rachunków i tabel na porównywalnych podstawach dla celów Wspólnoty łącznie z wynikami wymaganymi na podstawie warunków art. 3;

b) program przekazywania do celów Wspólnoty dokładnych danych o rachunkach i tabelach sporządzonych zgodnie z ESA 95.

2. Uwzględniając art. 7 i 8, niniejsze rozporządzenie stosuje się do wszystkich aktów prawnych Wspólnoty, które odnoszą się do ESA lub jego definicji.

3. Niniejsze rozporządzenie nie zobowiązuje żadnego Państwa Członkowskiego do stosowania ESA przy sporządzaniu rachunków do jego własnych celów.

Artykuł 2

Metodologia

1. Metodologia ESA 95, określona w art. 1 ust. 1 lit. a), jest wymieniona w załączniku A.

2. Zmiany metodologii ESA 95, których celem jest wyjaśnienie i poprawa jej treści zostaną przyjęte decyzją Komisji zgodnie z procedurą przewidzianą w art. 4 przy założeniu, że nie zmieniają one podstawowych koncepcji, nie wymagają dodatkowych środków dla ich stosowania i nie powodują wzrostu przychodów własnych.

3. Zgodnie z odnośnymi postanowieniami Traktatu, Rada, nie później niż do dnia 31 grudnia 1997 r., podejmie decyzję w sprawie wprowadzenia systemu podziału usług pośrednictwa finansowego mierzonych pośrednio (FISIM) opisanych w załączniku I do załącznika A i przyjmie, w miarę potrzeb, niezbędne środki dla jego stosowania.

Artykuł 3

Przekazywanie do Komisji

1. Państwa Członkowskie przekażą Komisji (Urząd Statystyczny) rachunki i tabele wymienione w załączniku B w terminach określonych dla każdej tabeli.

Dodatkowe terminy przyznane niektórym Państwom Członkowskim zgodnie z załącznikiem B wygasają nie później niż dnia 1 stycznia 2005 r.

Komisja, po konsultacji z Komitetem Programu Statystycznego, przekaże Radzie sprawozdanie nie później niż do dnia 1 lipca 2003 r. w sprawie stosowania przyznanych dodatkowych terminów celem ustalenia., czy są one nadal uzasadnione. Do tego sprawozdania należy, w miarę potrzeb, dołączyć propozycję Komisji w sprawie ponownego przyznania dodatkowych terminów tym Państwom Członkowskim, które o to wystąpią.

2. Państwa Członkowskie przekażą wyniki zawarte w załączniku B, włączając dane, które zostały uznane jako poufne przez Państwa Członkowskie zgodnie z ustawodawstwem krajowym lub praktyką dotyczącą poufności danych statystycznych na podstawie przepisów rozporządzenie Rady (Euratom, EWG) nr 1588/90 z dnia 11 czerwca 1990 r. w sprawie przekazywania do Urzędu Statystycznego Wspólnot Europejskich danych statystycznych objętych zasadą poufności [12], który ustala zasady poufność w traktowaniu informacji.

W granicach ustalonych w art. 2 ust. 2, wszelkie zmiany — nowe tabele, zainteresowane państwa lub regiony — dotyczące danych wymaganych od Państw Członkowskich mogą być przedmiotem decyzji Komisji zgodnie z procedurą przewidzianą w art. 4.

Artykuł 4

Procedura

1. Komisja jest wspomagana przez Komitet ds. Programu Statystycznego zwany dalej "Komitetem".

2. Przedstawiciel Komisji przekaże Komitetowi projekt środków, które należy podjąć. Komitet wyda opinię w sprawie projektu w terminie określonym przez przewodniczącego zgodnie z pilnością sprawy. Opinia zostanie podjęta na podstawie większości określonej w art. 148 ust. 2 Traktatu w przypadku decyzji, które Rada musi podjąć w sprawie wniosku Komisji. Głosy przedstawicieli Państw Członkowskich w Komitecie są ważone w sposób określony w niniejszym artykule. Przewodniczący nie bierze udziału w głosowaniu.

3. Komisja przyjmie środki, które stosuje się bezzwłocznie. Jednakże, jeśli środki te są niezgodne z opinią Komitetu, są one niezwłocznie przekazywane Radzie przez Komisję. W takim przypadku:

a) Komisja odroczy stosowanie środków, o których zdecydowała, na okres trzech miesięcy od daty takiego powiadomienia;

b) Rada, stanowiąc większością kwalifikowaną, może podjąć inną decyzję w terminie ustanowionym w lit. a).

Artykuł 5

Zadania Komitetu

Komitet bada wszelkie kwestie zgłoszone przez przewodniczącego odnośnie stosowania niniejszego rozporządzenia z inicjatywy własnej lub na żądanie Państwa Członkowskiego.

Artykuł 6

Współpraca z innymi Komitetami

1. We wszystkich kwestiach podlegających kompetencji Komitetu ds. Statystyki Pieniężnej, Finansowej i Bilansu Płatniczego (CMFB), Komisja zwróci się do tego Komitetu o wydanie opinii zgodnie z art. 2 decyzji 91/115/EWG.

2. Komisja przekaże Komitetowi ds. Produktu Krajowego Brutto, ustanowionego dyrektywą 89/130/EWG, Euratom, wszelkie informacje dotyczące stosowania niniejszego rozporządzenia, które są niezbędne dla wykonywania jego obowiązków.

Artykuł 7

Termin stosowania i pierwsze przekazanie danych

1. ESA 95 stosuje się po raz pierwszy do danych sporządzonych zgodnie z załącznikiem B, które winny być przekazane w kwietniu 1999 r.

2. Dane zostaną przekazane Komisji (Urząd Statystyczny) zgodnie z terminami ustanowionymi w załączniku B.

3. Zgodnie z ust. 1, do momentu pierwszego przekazania danych na podstawie ESA 95, Państwa Członkowskie będą nadal przesyłać do Komisji (Urząd Statystyczny) rachunki i tabele opracowane na podstawie drugiego wydania ESA.

4. Z zastrzeżeniem przepisów art. 19 rozporządzenia Rady (EWG, Euratom) nr 1552/89 z dnia 29 maja 1989 r. [13] wykonującego decyzję 88/376/EWG, Euratom w sprawie systemu zasobów własnych Wspólnot, Komisja i zainteresowane Państwo Członkowskie sprawdzą, czy niniejsze rozporządzenie jest stosowane i przekażą wyniki tej kontroli Komitetowi zgodnie z art. 4 ust. 1 niniejszego rozporządzenia.

Artykuł 8

Przepisy przejściowe

1. Do celów zasobów budżetowych i własnych oraz na zasadzie odstępstwa od art. 1 ust. 2 i art. 7, obowiązujący Europejski system zintegrowanych rachunkowości gospodarczych w rozumieniu art. 1 ust. 1 dyrektywy 89/130/EWG, Euratom i aktów prawnych odnoszących się do niniejszego, w szczególności rozporządzenia (EWG, Euratom) nr 1552/89 i nr 1553/89 oraz decyzji 94/728/WE, Euratom i 94/729/WE, oznacza drugie wydanie ESA, natomiast decyzja 94/728/EWG, Euratom nadal pozostaje w mocy.

2. Do celów sprawozdań Państw Członkowskich przekazywanych do Komisji w ramach procedury nadmiernego deficytu publicznego ustanowionej rozporządzeniem (WE) nr 3605/93, stosuje się Europejski system zintegrowanych rachunkowości gospodarczych, drugie wydanie ESA do sprawozdań składanych do dnia 1 września 1999 r.

3. Stosowanie drugiego wydania ESA, jak ustalono w ust. 1 i 2 niniejszego artykułu, jest zapewnione przez dostosowanie danych otrzymanych na mocy art. 7 ust. 1 na podstawie ESA 95 celem uwzględnienia zmian wynikających z jakichkolwiek różnic w pojęciach, definicjach czy nomenklaturach między drugim wydaniem ESA a ESA 95.

Wprowadzenie niniejszej zasady nastąpi zgodnie z procedurą ustanowioną w art. 6 dyrektywy Rady 89/130/EWG, Euratom najpóźniej do grudnia 1996 r.

Artykuł 9

Niniejsze rozporządzenie wchodzi w życie dwudziestego dnia po jego opublikowaniu w Dzienniku Urzędowym Wspólnot Europejskich.

Niniejsze rozporządzenie wiąże w całości i jest bezpośrednio stosowane we wszystkich Państwach Członkowskich.

Sporządzono w Brukseli, dnia 25 czerwca 1996 r.

W imieniu Rady

M. Pinto

Przewodniczący

[1] Dz.U. C 287 z 30.10.1995, str. 114.

[2] Opinia wydana dnia 21 czerwca 1995 r. (dotychczas nieopublikowana w Dzienniku Urzędowym).

[3] Dz.U. C 133 z 31.5.1995, str. 2.

[4] Eurostat: "Europejski System Zintegrowanych Rachunków Gospodarczych" (ESA), drugie wydanie, Urząd Statystyczny Wspólnot Europejskich, Luksemburg, 1979 r.

[5] Dz.U. L 181 z 28.6.1989, str. 47.

[6] Dz.U. L 59 z 6.3.1991, str. 19.

[7] Dz.U. L 49 z 21.2.1989, str. 26. Dyrektywa ostatnio zmieniona Aktem Przystąpienia z 1994 r.

[8] Dz.U. L 155 z 7.6.1989, str. 9.

[9] Dz.U. L 332 z 31.12.1993, str. 7.

[10] Dz.U. L 293 z 12.11.1994, str. 9.

[11] Dz.U. L 293 z 12.11.1994, str. 14.

[12] Dz.U. L 151 z 15.6.1990, str. 1. Rozporządzenie zmienione Aktem Przystąpienia z 1994 r.

[13] Dz.U. L 155 z 7.6.1989, str. 1. Rozporządzenie ostatnio zmienione rozporządzeniem (EWG, Euratom) 2729/94 (Dz.U. L 293 z 12.11.1994, str. 5).

--------------------------------------------------

ZAŁĄCZNIK A

EUROPEJSKI SYSTEM RACHUNKÓW

ESA 1995

SPIS TREŚCI

| | Strona |

ROZDZIAŁ 1. | ZASADY OGÓLNE … | 20 |

| ZASTOSOWANIA ESA … | 20 |

| Ramy dla analiz i polityki … | 20 |

| Osiem cech charakterystycznych koncepcji ESA … | 21 |

| ESA 95 a SRN 93 … | 27 |

| ESA 95 a ESA 70 … | 27 |

| ESA JAKO SYSTEM … | 28 |

| Jednostki statystyczne i ich grupowanie … | 28 |

| Jednostki i sektory instytucjonalne … | 29 |

| Lokalne jednostki rodzaju działalności oraz gałęzie … | 29 |

| Rezydenci i nierezydenci, gospodarka ogółem i zagranica … | 29 |

| Przepływy i zasoby … | 30 |

| Przepływy … | 30 |

| Transakcje … | 30 |

| Własności transakcji … | 31 |

| Współpraca a transakcje wewnętrzne … | 31 |

| Transakcje pieniężne i niepieniężne … | 31 |

| Transakcje z i bez odpowiednika … | 31 |

| Korygowanie transakcji … | 31 |

| Zmiana zaklasyfikowania transakcji … | 31 |

| Podział transakcji na części … | 32 |

| Uznanie podstawowego partnera transakcji … | 32 |

| Przypadki graniczne … | 32 |

| Inne zmiany aktywów … | 32 |

| Inne zmiany wolumenu aktywów i pasywów … | 32 |

| Zyski i straty z tytułu posiadania aktywów … | 33 |

| Zasoby … | 33 |

| System rachunków i agregaty … | 33 |

| Zasady księgowe … | 33 |

| Terminologia opisu obu stron rachunków … | 33 |

| Zapis podwójny/poczwórny … | 34 |

| Wycena … | 34 |

| Szczególne zasady wyceny produktów … | 34 |

| Wycena w cenach stałych … | 35 |

| Czas rejestracji … | 35 |

| Konsolidacja i saldowanie … | 35 |

| Konsolidacja … | 35 |

| Saldowanie … | 36 |

| Rachunki, pozycje bilansujące i agregaty … | 36 |

| Kolejność rachunków … | 36 |

| Bilans płatności bieżących według towarów i usług … | 37 |

| Rachunek rozliczeń z zagranicą … | 37 |

| Pozycje bilansujące … | 37 |

| Agregaty … | 37 |

| Układ przepływów międzygałęziowych … | 37 |

ROZDZIAŁ 2. | JEDNOSTKI I ICH GRUPOWANIE … | 39 |

| GRANICE GOSPODARKI NARODOWEJ … | 39 |

| JEDNOSTKI INSTYTUCJONALNE … | 41 |

| SEKTORY INSTYTUCJONALNE … | 42 |

| Spółki niefinansowe (S.11) … | 44 |

| Podsektor: Spółki niefinansowe publiczne (S.11001) … | 45 |

| Podsektor: Spółki niefinansowe prywatne krajowe (S.11002) … | 46 |

| Podsektor: Spółki niefinansowe kontrolowane przez podmioty zagraniczne (S. 11003) … | 46 |

| Spółki finansowe (S.12) … | 46 |

| Podsektor: Bank Centralny (S.121) … | 48 |

| Podsektor: Pozostałe pieniężne spółki finansowe (S.122) … | 49 |

| Podsektor: Pozostałe instytucje pośrednictwa finansowego, z wyjątkiem instytucji ubezpieczeniowych i funduszy emerytalnych (S.123) … | 50 |

| Podsektor: Pomocnicze spółki finansowe (S.124) … | 50 |

| Podsektor: Instytucje ubezpieczeniowe i fundusze emerytalne (S.125) … | 51 |

| Instytucje rządowe i samorządowe (S.13) … | 52 |

| Podsektor: Instytucje rządowe na poziomie centralnym (S.1311) … | 52 |

| Podsektor: Instytucje rządowe i samorządowe na poziomie regionalnym (S.1312) … | 52 |

| Podsektor: Instytucje samorządowe na poziomie lokalnym (S.1313) … | 52 |

| Podsektor: Fundusze zabezpieczenia społecznego (S.1314) … | 53 |

| Gospodarstwa domowe (S.14) … | 53 |

| Podsektor: Pracodawcy w tym pracujący na własny rachunek (S.141 + S.142) … | 54 |

| Podsektor: Pracownicy najemni (S. 143) … | 54 |

| Podsektor: Osoby fizyczne uzyskujące dochody z tytułu własności (S.1441) … | 54 |

| Podsektor: Emeryci i renciści (S. 1442) … | 54 |

| Podsektor: Osoby fizyczne uzyskujące dochody z innych niezarobkowych źródeł (S.1443) … | 54 |

| Podsektor: Pozostałe osoby (S.145) … | 54 |

| Instytucje nie nastawione na przynoszenie dochodu obsługujące gospodarstwa domowe (S.15) … | 55 |

| Zagranica (S.2) … | 55 |

| Klasyfikacja jednostek producentów według sektorów i według głównych form organizacyjno-prawnych … | 56 |

| LOKALNA JEDNOSTKA RODZAJU DZIAŁALNOŚCI ORAZ BRANŻE … | 58 |

| Lokalna jednostka rodzaju działalności … | 59 |

| Gałąź … | 59 |

| KLASYFIKACJA GAŁĘZI … | 60 |

| JEDNOSTKI JEDNORODNEJ PRODUKCJI I JEDNORODNE BRANŻE … | 60 |

| Jednostka jednorodnej produkcji … | 60 |

| Jednorodna branża … | 60 |

| KLASYFIKACJA JEDNORODNYCH BRANŻ … | 61 |

ROZDZIAŁ 3. | TRANSAKCJE DOTYCZĄCE PRODUKTÓW … | 62 |

| PRODUKCJA I PRODUKCJA GLOBALNA … | 63 |

| Działalność podstawowa, drugorzędna i pomocnicza … | 64 |

| Produkcja globalna (P.l) … | 64 |

| Czas rejestracji i wycena produkcji globalnej … | 70 |

| ZUŻYCIE POŚREDNIE (P.2) … | 75 |

| Czas rejestracji i wycena zużycia pośredniego … | 77 |

| SPOŻYCIE OSTATECZNE (P.3, P.4) … | 77 |

| Wydatki na spożycie ostateczne (P.3) … | 77 |

| Spożycie ostateczne skorygowane (P.4) … | 78 |

| Czas rejestracji i wycena wydatków na spożycie ostateczne … | 80 |

| Czas rejestracji i wycena spożycia skorygowanego … | 80 |

| INWESTYCJE BRUTTO (P.5) … | 81 |

| Środki trwałe brutto (P.51) … | 81 |

| Czas rejestracji i wycena środków trwałych brutto … | 83 |

| Zmiany zapasów (P.52) … | 84 |

| Czas rejestracji i wycena rzeczowych środków obrotowych … | 85 |

| Nabycie pomniejszone o sprzedaż aktywów o wyjątkowej wartości (P.53) … | 86 |

| PRZYWÓZ I WYWÓZ TOWARÓW I USŁUG (P.6 i P.7) … | 86 |

| Przywóz i wywóz towarów (P.61 i P. 71) … | 87 |

| Przywóz i wywóz usług (P.62 i P.72) … | 89 |

| TRANSAKCJE DOTYCZĄCE TOWARÓW UŻYWANYCH … | 91 |

ROZDZIAŁ 4. | TRANSAKCJE PODZIAŁU … | 93 |

| WYNAGRODZENIE PRACOWNICZE (D.l) … | 93 |

| Płace i wynagrodzenia (D.11) … | 93 |

| Płace i wynagrodzenia pieniężne … | 93 |

| Płace i wynagrodzenia płatne w naturze … | 93 |

| Składki na zabezpieczenia społeczne płacone przez pracodawców (D.12) … | 95 |

| Składki faktyczne na zabezpieczenia społeczne płacone przez pracodawców (D.121) … | 95 |

| Zakładane wstępnie składki na zabezpieczenia społeczne płacone przez pracodawców (D.122) … | 95 |

| PODATKI ZWIĄZANE Z PRODUKCJĄ I PRZYWOZEM (D.2) … | 96 |

| Podatki od produktów (D.21) … | 97 |

| Podatki typu podatku od towarów i usług (VAT) (D.211) … | 97 |

| Podatki i cła przywozowe z wyjątkiem VAT (D.212) … | 97 |

| Inne podatki od produktów z wyjątkiem VAT i podatków od przywozu (D.214) … | 98 |

| Pozostałe podatki od produkcji (D.29) … | 98 |

| Podatki związane z produkcją i przywozem płacone do instytucji Unii Europejskiej … | 99 |

| SUBSYDIA (D.3) … | 100 |

| Subsydia do produktów (D.31) … | 100 |

| Subwencje przywozowe (D.311) … | 101 |

| Pozostałe subsydia do produktów (D.319) … | 101 |

| Pozostałe subsydia produkcyjne (D.39) … | 101 |

| DOCHODY Z TYTUŁU WŁASNOŚCI (D.4) … | 103 |

| Odsetki (D.41) … | 103 |

| Odsetki od depozytów, pożyczek i należności oraz zobowiązań… | 103 |

| Odsetki od papierów wartościowych … | 103 |

| Odsetki od bonów i podobnych instrumentów krótkoterminowych … | 103 |

| Odsetki od obligacji i skryptów dłużnych … | 103 |

| Swapy odsetkowe i terminowe kontrakty finansowe dotyczące przyszłych stóp procentowych … | 104 |

| Odsetki od leasingu finansowego … | 104 |

| Pozostałe odsetki … | 104 |

| Czas rejestracji … | 105 |

| Dochód podzielony przedsiębiorstw (D.42) … | 105 |

| Dywidendy (D.421) … | 105 |

| Wypłaty z dochodu spółek ułomnych (D.422) … | 106 |

| Reinwestowane dochody z inwestycji zagranicznych bezpośrednich (D.43) … | 107 |

| Dochody z tytułu własności przypisane posiadaczom polis ubezpieczeniowych (D.44) … | 107 |

| Renty gruntowe/czynsze (D.45) … | 108 |

| Renty gruntowe … | 108 |

| Opłaty za korzystanie z zasobów złóż naturalnych … | 108 |

| PODATKI OD DOCHODÓW, MAJĄTKU ITP. (D.5) … | 108 |

| Podatek dochodowy (D.51) … | 109 |

| Pozostałe podatki (D.59) … | 109 |

| SKŁADKI NA ZABEZPIECZENIA SPOŁECZNE I ŚWIADCZENIA SPOŁECZNE (D.6) … | 110 |

| Składki na zabezpieczenia społeczne (D.61) … | 112 |

| Składki faktyczne na zabezpieczenia społeczne (D.611) … | 112 |

| Zakładane wstępnie składki na zabezpieczenia społeczne (D.612) … | 113 |

| Świadczenia społeczne inne niż transfery socjalne w naturze (D.62) … | 114 |

| Pieniężne świadczenia z tytułu zabezpieczenia społecznego (D.621) … | 114 |

| Świadczenia z prywatnych kapitałowych systemów zabezpieczenia społecznego (D.622) … | 115 |

| Świadczenia z niekapitałowych systemów zabezpieczenia społecznego (D.623) … | 115 |

| Pieniężne świadczenia z pomocy społecznej (D.624) … | 115 |

| Transfery socjalne w naturze (D.63) … | 115 |

| Świadczenia społeczne w naturze (D.631) … | 115 |

| Świadczenia z tytułu zabezpieczenia społecznego, refundowane (D.6311) … | 116 |

| Pozostałe świadczenia z tytułu zabezpieczenia społecznego w naturze (D.6312) … | 116 |

| Świadczenia z pomocy społecznej w naturze (D.6313) … | 116 |

| Transfery indywidualnych nierynkowych towarów i usług (D.632) … | 116 |

| POZOSTAŁE TRANSFERY BIEŻĄCE (D.7) … | 117 |

| Składki ubezpieczeniowe netto na ubezpieczenia inne niż na życie (D.71) … | 117 |

| Odszkodowania z tytułu ubezpieczenia innego niż na życie (D.72) … | 118 |

| Bieżące transfery wewnętrzne instytucji rządowych i samorządowych (D.73) … | 118 |

| Bieżąca współpraca międzynarodowa (D.74) … | 119 |

| Różne transfery bieżące (D.75) … | 120 |

| Transfery bieżące do INKgd … | 120 |

| Transfery bieżące pomiędzy gospodarstwami domowymi … | 120 |

| Grzywny i kary … | 120 |

| Gry loteryjne i hazardowe … | 121 |

| Wypłaty kompensat … | 121 |

| Czwarta część środków własnych określona na bazie PNB … | 121 |

| Pozostałe … | 121 |

| KOREKTA Z TYTUŁU ZMIANY UDZIAŁÓW NETTO GOSPODARSTW DOMOWYCH W REZERWACH FUNDUSZY EMERYTALNYCH (D.8) … | 122 |

| TRANSFERY KAPITAŁOWE (D.9) … | 123 |

| Podatki od kapitału (D.91) … | 123 |

| Dotacje do inwestycji (D.92) … | 124 |

| Pozostałe transfery kapitałowe (D.99) … | 125 |

ROZDZIAŁ 5. | TRANSAKCJE FINANSOWE … | 127 |

| KLASYFIKACJA TRANSAKCJI FINANSOWYCH … | 129 |

| Złoto monetarne i Specjalne Prawa Ciągnienia (SDR-y) (F.l) … | 131 |

| Złoto monetarne (F.11) … | 131 |

| Specjalne Prawa Ciągnienia (SDR-y) (F. 12) … | 132 |

| Gotówka i depozyty (F.2) … | 132 |

| Gotówka (F.21) … | 132 |

| Depozyty zbywalne (F.22) … | 133 |

| Pozostałe depozyty (F.29) … | 133 |

| Papiery wartościowe inne niż akcje (F.3) … | 134 |

| Papiery wartościowe inne niż akcje, z wyjątkiem instrumentów pochodnych (F.33) … | 134 |

| Krótkoterminowe papiery wartościowe inne niż akcje, z wyjątkiem instrumentów pochodnych (F.331) … | 135 |

| Długoterminowe papiery wartościowe inne niż akcje, z wyjątkiem instrumentów pochodnych (F.332) … | 135 |

| Instrumenty pochodne (F.34) … | 136 |

| Pożyczki (F.4) … | 137 |

| Pożyczki krótkoterminowe (F.41) … | 137 |

| Pożyczki długoterminowe (F.42) … | 137 |

| Akcje i inne udziały kapitałowe (F.5) … | 139 |

| Akcje i inne udziały kapitałowe, z wyjątkiem udziałów w funduszach wspólnego inwestowania (F.51) … | 140 |

| Akcje notowane, poza udziałami w funduszach wspólnego inwestowania (F.511), oraz akcje nienotowane, poza udziałami w funduszach wspólnego inwestowania (F. 512) … | 140 |

| Pozostałe udziały kapitałowe (F.513) … | 141 |

| Udziały w funduszach wspólnego inwestowania (F.52) … | 141 |

| Rezerwy techniczno-ubezpieczeniowe (F.6) … | 141 |

| Udziały netto gospodarstw domowych w rezerwach ubezpieczeń na życie i w rezerwach funduszy emerytalnych (F.61) … | 142 |

| Udziały netto gospodarstw domowych w rezerwach ubezpieczeń na życie (F.611) … | 142 |

| Udziały netto gospodarstw domowych w rezerwach ubezpieczeń na życie (F.611) … | 143 |

| Przedpłaty składek ubezpieczeniowych i rezerwy na niewypłacone odszkodowania i świadczenia (F.62) … | 144 |

| Pozostałe należności/zobowiązania (F.7) … | 144 |

| Kredyty kupieckie i zaliczki (F.71) … | 145 |

| Pozostałe należności/zobowiązania, z wyjątkiem kredytów kupieckich i zaliczek (F.79) … | 145 |

| Pozycja memoriałowa: inwestycje zagraniczne bezpośrednie (F.m) … | 146 |

| ZASADY KSIĘGOWANIA TRANSAKCJI FINANSOWYCH … | 146 |

| Wycena … | 146 |

| Czas rejestracji … | 149 |

| Zestawianie transakcji finansowych na podstawie zmian w bilansach … | 149 |

| Załącznik 5.1: Powiązania z miernikami pieniądza … | 149 |

ROZDZIAŁ 6. | INNE PRZEPŁYWY … | 151 |

| ZUŻYCIE ŚRODKÓW TRWAŁYCH (K.l) … | 151 |

| NABYCIE POMNIEJSZONE O SPRZEDAŻ NIEFINANSOWYCH AKTYWÓW NIEWYTWORZONYCH (K.2) … | 151 |

| POZOSTAŁE ZMIANY AKTYWÓW (K.3-K. 12) … | 152 |

| POZOSTAŁE ZMIANY WOLUMENU (K.3-K.10 i K.12) … | 152 |

| GOSPODARCZE POJAWIENIE SIĘ AKTYWÓW NIEWYTWORZONYCH (K.3) … | 153 |

| GOSPODARCZE POJAWIENIE SIĘ AKTYWÓW WYTWORZONYCH (K.4) … | 153 |

| NATURALNY WZROST NIEKULTYWOWANYCH ZASOBÓW BIOLOGICZNYCH (K.5) … | 153 |

| GOSPODARCZE ZANIKANIE AKTYWÓW NIEWYTWORZONYCH (K.6) … | 154 |

| STRATY Z TYTUŁU KLĘSK ŻYWIOŁOWYCH (K.7) … | 154 |

| WYWŁASZCZENIE BEZ WYNAGRODZENIA (K.8) … | 154 |

| POZOSTAŁE ZMIANY WOLUMENU AKTYWÓW NIEFINANSOWYCH, GDZIE INDZIEJ NIESKLASYFIKOWANE (K.9) | 154 |

| POZOSTAŁE ZMIANY WOLUMENU AKTYWÓW I PASYWÓW FINANSOWYCH, GDZIE INDZIEJ NIESKLASYFIKOWANE (K.10) … | 155 |

| ZMIANY W KLASYFIKACJI I STRUKTURZE (K.12) … | 156 |

| Zmiany w klasyfikacji i strukturze sektora (K.12.1) … | 156 |

| Zmiany w klasyfikacji aktywów i pasywów (K.12.2) … | 156 |

| NOMINALNE ZYSKI / STRATY Z TYTUŁU POSIADANIA AKTYWÓW (K.11) … | 157 |

| Neutralne zyski/straty z tytułu posiadania aktywów (K.11.1) … | 158 |

| Realne zyski/straty z tytułu posiadania aktywów (K.11.2) … | 158 |

| Zyski z tytułu posiadania aktywów według typów aktywów finansowych … | 159 |

| Gotówka i depozyty (AF.2) … | 159 |

| Pożyczki (AF.4) i pozostałe należności/zobowiązania (AF.7) … | 159 |

| Papiery wartościowe inne niż akcje (AF.3) … | 159 |

| Akcje i pozostałe udziały kapitałowe (AF.5) … | 160 |

| Rezerwy techniczno-ubezpieczeniowe (AF.6) … | 160 |

| Aktywa finansowe w walucie obcej … | 160 |

ROZDZIAŁ 7. | BILANSE … | 161 |

| RODZAJE AKTYWÓW … | 162 |

| Niefinansowe aktywa wytworzone (AN.l) … | 162 |

| Niefinansowe aktywa niewytworzone (AN.2) … | 162 |

| Aktywa i pasywa finansowe (AF) … | 163 |

| WYCENA POZYCJI W BILANSACH … | 165 |

| Ogólne zasady wyceny … | 165 |

| AKTYWA NIEFINANSOWE (AN) … | 166 |

| Aktywa wytworzone (AN.1) … | 166 |

| Aktywa trwałe (AN.11) … | 166 |

| Rzeczowe aktywa trwałe (AN.111) … | 166 |

| Wartości niematerialne i prawne (AN.112) … | 166 |

| Rzeczowe środki obrotowe (AN.12) … | 166 |

| Aktywa o wyjątkowej wartości (AN.13) … | 167 |

| Aktywa niewytworzone (AN.2) … | 167 |

| Rzeczowe aktywa niewytworzone (AN.21) … | 167 |

| Grunty (AN.211) … | 167 |

| Zasoby złóż naturalnych (AN.212) … | 167 |

| Pozostałe aktywa naturalne (AN.213 i AN.214) … | 167 |

| Wartości niematerialne i prawne niewytworzone (AN.22) … | 167 |

| Aktywa i pasywa finansowe (AF) … | 168 |

| Złoto monetarne i SDR-y (AF.l) … | 168 |

| Gotówka i depozyty (AF.2) … | 168 |

| Papiery wartościowe inne niż akcje (AF.3) … | 168 |

| Pożyczki (AF.4) … | 169 |

| Akcje i inne udziały kapitałowe (AF.5) … | 169 |

| Rezerwy techniczno-ubezpieczeniowe (AF.6) … | 169 |

| Pozostałe należności/zobowiązania (AF.7) … | 170 |

| Pozycje memoriałowe … | 170 |

| Dobra konsumpcyjne trwałego użytku (AN.m) … | 170 |

| Inwestycje zagraniczne bezpośrednie (AF.m) … | 170 |

| Bilanse finansowe … | 171 |

| Załącznik 7.1: Definicje poszczególnych kategorii aktywów … | 172 |

| Załącznik 7.2: Mapa zapisów z bilansu otwarcia do bilansu zamknięcia … | 180 |

ROZDZIAŁ 8. | KOLEJNOŚĆ RACHUNKÓW ORAZ POZYCJE BILANSUJĄCE … | 183 |

| KOLEJNOŚĆ RACHUNKÓW … | 186 |

| Rachunki bieżące … | 186 |

| Rachunek produkcji (I) … | 186 |

| Rachunki podziału i wykorzystania dochodów (II) … | 186 |

| Rachunki podziału pierwotnego dochodów (II.1) … | 188 |

| Rachunek tworzenia dochodów (II.1.1) … | 188 |

| Pierwotny podział na koncie dochodów (II.1.2) … | 188 |

| Rachunek dochodu przedsiębiorcy (II.1.2.1) … | 188 |

| Rachunek podziału pozostałych dochodów pierwotnych (II.1.2.2) … | 194 |

| Rachunek wtórnego podziału dochodu (II.2) … | 194 |

| Rachunek redystrybucji dochodów w naturze (II.3) … | 202 |

| Rachunek wykorzystania dochodów (II.4) … | 202 |

| Rachunek wykorzystania dochodów do dyspozycji (II.4.1) … | 202 |

| Rachunek wykorzystania skorygowanych dochodów do dyspozycji (II.4.2) … | 202 |

| Rachunki akumulacji (III) … | 204 |

| Rachunek kapitałowy (III.l) … | 204 |

| Rachunek zmiany wartości netto wynikającej z oszczędności i transferów kapitałowych (III.1.1) … | 204 |

| Rachunek nabycia aktywów niefinansowych (III.1.2) … | 204 |

| Rachunek finansowy (III.2) … | 204 |

| Rachunek innych zmian aktywów (III.3) … | 204 |

| Rachunek innych zmian wolumenu aktywów (III.3.1) … | 211 |

| Rachunek przeszacowań (III.3.2) … | 211 |

| Rachunek neutralnych zysków i strat z tytułu posiadania aktywów (III.3.2.1) … | 211 |

| Rachunek realnych zysków i strat z tytułu posiadania aktywów (III.3.2.2) … | 211 |

| Bilanse (IV) … | 220 |

| Bilans otwarcia (IV.1) … | 220 |

| Zmiany w bilansie (IV.2) … | 220 |

| Bilans zamknięcia (IV.3) … | 220 |

| RACHUNKI ROZLICZEŃ Z ZAGRANICĄ (V) … | 220 |

| Rachunki bieżące … | 225 |

| Rachunek zewnętrzny wyrobów i usług (V.I) … | 225 |

| Rachunek zewnętrzny dochodów pierwotnych i transferów bieżących (V.II) … | 225 |

| Rachunki zewnętrzne akumulacji (V.III) … | 225 |

| Rachunek kapitałowy (V.III.l) … | 225 |

| Rachunek finansowy (V.III.2) … | 225 |

| Rachunek innych zmian aktywów (V.III.3) … | 225 |

| Bilanse (V.IV) … | 226 |

| BILANS PŁATNOŚCI BIEŻĄCYCH WEDŁUG TOWARÓW I USŁUG (0) … | 234 |

| ZINTEGROWANE RACHUNKI EKONOMICZNE … | 235 |

| AGREGATY … | 245 |

| Produkt krajowy brutto w cenach rynkowych (PKB) … | 245 |

| Nadwyżka operacyjna gospodarki ogółem … | 245 |

| Dochód mieszany gospodarki ogółem … | 245 |

| Dochód przedsiębiorcy gospodarki ogółem … | 245 |

| Dochód narodowy (w cenach rynkowych) … | 245 |

| Dochód narodowy do dyspozycji … | 246 |

| Oszczędności … | 246 |

| Zewnętrzne saldo bieżące … | 246 |

| Wierzytelności (+) lub zadłużenie (-) netto gospodarki ogółem … | 246 |

| Wartość netto gospodarki ogółem … | 246 |

| PREZENTACJA MACIERZOWA … | 246 |

| Prezentacja macierzowa rachunków ESA … | 247 |

| Własności macierzy rachunkowych … | 250 |

| Zastosowanie macierzy w zredukowanym formacie do specyficznych rodzajów analiz … | 251 |

ROZDZIAŁ 9. | UKŁAD PRZEPŁYWÓW MIĘDZYGAŁĘZIOWYCH … | 266 |

| TABELE PODAŻY I WYKORZYSTANIA … | 270 |

| TABELE ŁĄCZĄCE TABELE PODAŻY I WYKORZYSTANIA Z RACHUNKAMI SEKTORÓW … | 284 |

| SYMETRYCZNE TABELE PRZEPŁYWÓW MIĘDZYGAŁĘZIOWYCH … | 284 |

ROZDZIAŁ 10. | POMIARY CEN I WOLUMENU … | 289 |

| ZAKRES INDEKSÓW CEN I WOLUMENU W SYSTEMIE RACHUNKÓW … | 290 |

| ZINTEGROWANY SYSTEM INDEKSÓW CEN I WOLUMENU … | 290 |

| Indeksy cen i wolumenu dla pozostałych agregatów … | 291 |

| OGÓLNE ZASADY POMIARÓW INDEKSÓW CEN I WOLUMENU … | 292 |

| Definicja cen i wolumenu produktów rynkowych … | 292 |

| Rozbieżności w jakości i różnicach cen … | 292 |

| Zasady dotyczące usług nierynkowych … | 293 |

| Zasady dotyczące wartości dodanej i PKB … | 294 |

| PROBLEMY Z ZASTOSOWANIEM ZASAD OGÓLNYCH … | 294 |

| Ogólne zastosowanie… | 295 |

| Zastosowanie do konkretnych przepływów … | 295 |

| Przepływy towarów i usług rynkowych … | 295 |

| Przepływy usług nierynkowych … | 296 |

| Podatki od produktów i subsydia do produktów i przywozu … | 297 |

| Zużycie środków trwałych … | 298 |

| Wynagrodzenie pracownicze … | 298 |

| Zasoby aktywów trwałych wytworzonych i zapasy … | 298 |

| Pomiary realnych dochodów dla gospodarki ogółem … | 299 |

| WYBÓR FORMUŁY INDEKSU I ROKU BAZOWEGO … | 300 |

| MIĘDZYPRZESTRZENNE INDEKSY CEN I WOLUMENU … | 300 |

ROZDZIAŁ 11. | LUDNOŚĆ I NAKŁADY PRACY … | 302 |

| LUDNOŚĆ OGÓŁEM … | 302 |

| LUDNOŚĆ CZYNNA GOSPODARCZO … | 303 |

| ZATRUDNIENIE … | 304 |

| Pracownicy … | 304 |

| Osoby pracujące na własny rachunek … | 305 |

| Pracujący i stałe miejsce zamieszkania … | 305 |

| BEZROBOCIE … | 306 |

| KONTRAKTY … | 307 |

| Praca kontraktowa i stałe miejsce zamieszkania … | 307 |

| GODZINY PRZEPRACOWANE OGÓŁEM … | 307 |

| RÓWNOWAŻNOŚĆ PEŁNEGO ETATU … | 308 |

| NAKŁAD PRACY PRACOWNIKA WYRAŻONY STAŁYM WYNAGRODZENIEM … | 309 |

ROZDZIAŁ 12. | KWARTALNE RACHUNKI EKONOMICZNE … | 310 |

ROZDZIAŁ 13. | RACHUNKI REGIONALNE … | 312 |

| TERYTORIUM REGIONALNE … | 312 |

| JEDNOSTKI I SIEDZIBA … | 312 |

| METODY REGIONALIZACJI … | 313 |

| AGREGATY WEDŁUG GAŁĘZI … | 314 |

| RACHUNKI SEKTORA GOSPODARSTW DOMOWYCH … | 316 |

ZAŁĄCZNIKI

I. USŁUGI POŚREDNICTWA FINANSOWEGO MIERZONE POŚREDNIO (FISIM) … | 317 |

Zmiany, jakie należy dokonać w rozdziałach ESA, jeżeli FISIM ma być rozdzielony … | 317 |

II. LEASING I KUPNO NA RATY TOWARÓW TRWAŁEGO UŻYTKU … | 323 |

Definicje … | 323 |

Leasing … | 323 |

Leasing operacyjny … | 323 |

Leasing finansowy … | 323 |

Kupno na raty … | 324 |

Ujmowanie w rachunkach … | 324 |

Leasing operacyjny … | 324 |

Leasing finansowy … | 324 |

Kupno na raty … | 325 |

III. UBEZPIECZENIA … | 327 |

Wstęp … | 327 |

Definicje … | 327 |

Zabezpieczenia społeczne … | 327 |

Systemy zabezpieczenia społecznego gwarantowane przez rząd … | 327 |

Prywatne kapitałowe systemy zabezpieczenia społecznego … | 328 |

Niekapitałowe systemy zabezpieczenia społecznego zorganizowane przez pracodawców … | 328 |

Pozostałe ubezpieczenia … | 328 |

Pozostałe ubezpieczenia na życie … | 328 |

Pozostałe ubezpieczenia inne niż na życie … | 328 |

Reasekuracja … | 329 |

Pomocnicze instytucje ubezpieczeniowe … | 329 |

Sposób ujęcia w rachunkach … | 329 |

Zabezpieczenia społeczne … | 329 |

Systemy zabezpieczenia społecznego gwarantowane przez rząd … | 329 |

Prywatne kapitałowe systemy zabezpieczenia społecznego … | 330 |

Niekapitałowe systemy zabezpieczenia społecznego zorganizowane przez pracodawców … | 331 |

Pozostałe ubezpieczenia … | 332 |

Pozostałe ubezpieczenia na życie … | 333 |

Pozostałe ubezpieczenia inne niż na życie … | 333 |

Reasekuracja … | 335 |

Pomocnicze usługi ubezpieczeniowe … | 335 |

Ubezpieczenia: przykłady liczbowe … | 336 |

IV. KLASYFIKACJE I RACHUNKI … | 341 |

Klasyfikacje … | 341 |

Klasyfikacja sektorów instytucjonalnych (S) … | 341 |

Klasyfikacja transakcji i innych przepływów … | 342 |

Klasyfikacja pozycji bilansujących (B) … | 345 |

Klasyfikacja aktywów (A) … | 346 |

Grupowanie i kodowanie gałęzi (A), produktów (P) oraz inwestycji (nakładów na środki trwałe) (Pi) … | 348 |

Klasyfikacja Spożycia Indywidualnego według przeznaczenia (Coicop) … | 356 |

Klasyfikacja Instytucji Rządowych i Samorządowych według funkcji (Cofog) … | 357 |

Rachunki … | 359 |

Tabele

2.1 | Sektory i podsektory … | 42 |

2.2 | Typy producentów, podstawowe działalności i funkcje według sektorów … | 44 |

2.3 | Klasyfikacja jednostek producentów według sektorów i według głównych form organizacyjno-prawnych … | 57 |

3.1 | Rozróżnienie pomiędzy jednostkami instytucjonalnymi będącymi producentami rynkowymi, producentami na ostateczne wykorzystanie na własne cele a pozostałymi producentami nierynkowymi … | 66 |

3.2 | Jednostki instytucjonalne, lokalne JRD i produkcja globalna oraz odpowiednie podziały na rynkowe, na ostateczne wykorzystanie na własne cele i pozostałe nierynkowe … | 69 |

3.3 | Lokalne JRD i ich produkcja globalna: rozróżnienie na rynkową, na ostateczne wykorzystanie na własne cele i pozostałą nierynkową … | 70 |

3.4 | Ujęcie transportu towarów wywożonych … | 90 |

3.5 | Ujęcie transportu towarów przywożonych … | 91 |

5.1 | Klasyfikacja transakcji finansowych … | 130 |

8.1 | Zbiorcza prezentacja rachunków, pozycji bilansujących oraz głównych agregatów … | 184 |

8.2 | Rachunek I: Rachunek produkcji … | 187 |

8.3 | Rachunek II.1.1: Rachunek tworzenia dochodów … | 189 |

8.4 | Rachunek II.1.2: Pierwotny podział na koncie dochodów … | 191 |

8.5 | Rachunki II.1.2.1: Dochód przedsiębiorcy oraz II.1.2.2: Podział pozostałych dochodów pierwotnych … | 195 |

8.6 | Rachunek II.2: Rachunek wtórnego podziału dochodu … | 198 |

8.7 | Rachunek II.3: Rachunek redystrybucji dochodów w naturze … | 201 |

8.8 | Rachunek II.4.1: Rachunek wykorzystania dochodów do dyspozycji … | 203 |

8.9 | Rachunek II.4.2: Rachunek wykorzystania skorygowanych dochodów do dyspozycji … | 205 |

8.10 | Rachunek III.1.1: Rachunek zmiany wartości netto wynikającej z oszczędności i transferów kapitałowych … | 206 |

8.11 | Rachunek III.1.2: Rachunek nabycia aktywów niefinansowych … | 207 |

8.12 | Rachunek III.2: Rachunek finansowy … | 209 |

8.13 | Rachunek III.3.1: Rachunek innych zmian wolumenu aktywów … | 212 |

8.14 | Rachunek III.3.2: Rachunek przeszacowań … | 216 |

8.15 | Rachunek IV: Bilanse … | 221 |

8.16 | Pełna kolejność rachunków dla zagranicy (rachunek transakcji zewnętrznych) … | 226 |

8.17 | Rachunek O: Rachunek wyrobów i usług … | 234 |

8.18 | Zintegrowane rachunki ekonomiczne … | 236 |

8.19 | Prezentacja macierzowa pełnej kolejności rachunków i pozycji bilansujących dla gospodarki ogółem … | 252 |

8.20 | Przedstawienie Schematu Macierzy Rachunkowości Społecznej … | 259 |

8.21 | Przykład bardziej szczegółowej Macierzy Rachunkowości Społecznej … | 262 |

8.22 | Przykład szczegółowej submacierzy: wartość dodana netto (ceny bazowe) … | 264 |

9.1 | Uproszczona tabela podaży … | 266 |

9.2 | Uproszczona tabela wykorzystania … | 266 |

9.3 | Uproszczona połączona tabela podaży i wykorzystania … | 267 |

9.4 | Uproszczona symetryczna tabela przepływów międzygałęziowych (w układzie produkt na produkt) … | 268 |

9.5 | Tabela podaży w cenach bazowych, łącznie z przejściem na ceny nabycia … | 271 |

9.6 | Tabela wykorzystania w cenach nabycia … | 272 |

9.7 | Prosta tabela marż: handlowej i transportowej … | 276 |

9.8 | Prosta tabela podatków od produktów pomniejszonych o subsydia do produktów … | 277 |

9.9 | Tabela wykorzystania dla przywozu … | 281 |

9.10 | Tabela wykorzystania w cenach bazowych dla produkcji globalnej krajowej … | 282 |

9.11 | Tabela łącząca tabele podaży i wykorzystania z rachunkami sektorów … | 284 |

9.12 | Symetryczna tabela przepływów międzygałęziowych w cenach bazowych (w układzie produkt na produkt) … | 286 |

9.13 | Symetryczna tabela przepływów międzygałęziowych dla produkcji globalnej krajowej (w układzie produkt na produkt) … | 288 |

A.I.1 | Skutki przydzielenia FISIM-u do sektorów instytucjonalnych, łącznie ze zmianami dla producentów nierynkowych … | 320 |

A.I.2 | Skutki przydzielenia FISIM-u tylko do umownego sektora … | 321 |

A.III.1 | Systemy zabezpieczenia społecznego gwarantowane przez rząd … | 336 |

A.III.2 | Prywatne kapitałowe systemy zabezpieczenia społecznego … | 337 |

A.III.3 | Niekapitałowe systemy zabezpieczenia społecznego zorganizowane przez pracodawców … | 338 |

A.III.4 | Pozostałe ubezpieczenia na życie … | 339 |

A.III.5 | Pozostałe ubezpieczenia inne niż na życie … | 340 |

A.IV.1 | Rachunek O: Bilans płatności bieżących według towarów i usług … | 359 |

A.IV.2 | Pełna kolejność rachunków dla gospodarki ogółem … | 359 |

A.IV.3 | Pełna kolejność rachunków dla przedsiębiorstw … | 373 |

A.IV.4 | Pełna kolejność rachunków dla instytucji finansowych … | 382 |

A.IV.5 | Pełna kolejność rachunków dla instytucji rządowych i samorządowych … | 392 |

A.IV.6 | Pełna kolejność rachunków dla gospodarstw domowych … | 403 |

A.IV.7 | Pełna kolejność rachunków dla instytucji nienastawionych na przynoszenie dochodu obsługujących gospodarstwa domowe … | 414 |

ROZDZIAŁ l

ZASADY OGÓLNE

1.01. Europejski System Rachunków Narodowych i Regionalnych (ESA 95 lub po prostu: ESA) stanowi zgodny międzynarodowy standard metodologiczny i rachunkowy dla szczegółowego opisu gospodarki (tzn. regionów, krajów czy grup krajów), jej składowych oraz relacji z innymi gospodarkami.

ESA 95 zastępuje Europejski system zintegrowanych rachunkowości ekonomicznych wydany w 1970 r. (ESA 1970; druga edycja, nieznacznie zmodyfikowana, ukazała się w 1978 r.).

ESA 95 jest w pełni zgodny ze zrewidowanymi światowymi wytycznymi w sprawie rachunków narodowych, Systemem Rachunków Narodowych (SRN 93 lub po prostu: SRN; wytyczne opracowane w wyniku współpracy Organizacji Narodów Zjednoczonych, Międzynarodowego Funduszu Walutowego, Komisji Wspólnot Europejskich, Organizacji Współpracy Gospodarczej i Rozwoju oraz Banku Światowego). ESA jest jednak bardziej zorientowany na warunki i dane wymagane przez Unię Europejską. Podobnie jak SRN, ESA jest zharmonizowany w zakresie pojęć i klasyfikacji stosowanych w wielu innych statystykach społecznych i gospodarczych. Dotyczy to zwłaszcza statystyki zatrudnienia, produkcji i handlu zagranicznego. ESA może dzięki temu służyć za główną podstawę odniesienia dla statystyki społecznej i gospodarczej Unii Europejskiej i jej Państw Członkowskich.

1.02. Podstawowy schemat ESA obejmuje dwa główne zestawy tabel:

a) rachunki sektorów [1];

b) układ przepływów międzygałęziowych [2] i rachunki według rodzajów działalności [3].

Rachunki sektorów dostarczają, według sektorów instytucjonalnych, systemowego opisu różnych etapów procesów gospodarczych: produkcji, tworzenia dochodów, podziału pierwotnego dochodów, podziału wtórnego dochodów, wykorzystania dochodów oraz akumulacji finansowej i niefinansowej. Rachunki sektorów obejmują również bilanse dla opisu stanów aktywów, pasywów i wartości netto na początek i koniec okresu sprawozdawczego.

Układ przepływów międzygałęziowych i rachunki według rodzajów działalności opisują z większą szczegółowością procesy produkcji (strukturę kosztów, wytworzony dochód oraz zatrudnionych) oraz przepływy towarów i usług (produkcję globalną, przywóz, wywóz, spożycie ostateczne, zużycie pośrednie oraz akumulację według grup produktów).

ESA obejmuje pojęcie ludności i zatrudnienia [4]. Pojęcia te odnoszą się zarówno do rachunków sektorów jak i układu przepływów międzygałęziowych.

ESA nie ogranicza się tylko do rocznych rachunków narodowych, ale ma zastosowanie także do rachunków kwartalnych [5] i regionalnych [6].

ZASTOSOWANIA ESA

Schemat dla analiz i polityki

1.03. Schemat ESA może być wykorzystywany dla analiz i oceny:

a) Struktury gospodarki ogółem. W szczególności:

1. wartości dodanej i zatrudnionych według podziału na branże;

2. wartości dodanej i zatrudnionych według regionów;

3. podziału dochodów według sektorów;

4. przywozu i wywozu według grup produktów;

5. wydatków na spożycie według grup produktów;

6. nakładów na środki trwałe i stanów środków trwałych według podziału na branże;

7. struktury zasobów i przepływów aktywów finansowych według rodzajów aktywów i według sektorów.

b) Szczególnych części lub aspektów gospodarki ogółem. W szczególności:

1. bankowości i finansów w gospodarce narodowej;

2. roli rządu;

3. gospodarki wybranego regionu (w porównaniu z gospodarką całego kraju).

c) Rozwoju gospodarki ogółem. W szczególności:

1. analiz wskaźników wzrostu PKB;

2. analiz inflacji;

3. analiz sezonowości zmian struktury wydatków gospodarstw domowych na bazie rachunków kwartalnych;

4. analiz zmian dotyczących znaczenia poszczególnych rodzajów instrumentów finansowych, np. rosnącego znaczenia opcji;

5. porównania struktury przemysłowej gospodarki narodowej w długim okresie, np. w ciągu trzydziestu lat.

d) Gospodarki ogółem w odniesieniu do innych gospodarek ogółem. W szczególności:

1. porównania roli rządów w Państwach Członkowskich Unii Europejskiej;

2. analiz współzależności pomiędzy gospodarkami Unii Europejskiej;

3. analiz struktury i miejsc przeznaczenia towarów Unii Europejskiej przeznaczonych do wywozu;

4. porównań wskaźników wzrostu PKB lub dochodów do dyspozycji na jednego mieszkańca Unii Europejskiej a w Stanach Zjednoczonych i Japonii.

1.04. Dane liczbowe uzyskiwane na bazie ESA mają zasadnicze znaczenie dla Unii Europejskiej i jej Państw Członkowskich w określaniu i kontroli realizacji polityki społecznej i gospodarczej.

Co więcej istnieje kilka szczególnie ważnych zastosowań:

a) dla kontroli realizacji i prowadzenia europejskiej polityki pieniężnej: kryteria zbieżności Europejskiej Unii Walutowej zostały zdefiniowane z uwzględnieniem rachunków narodowych (deficyt publiczny, dług publiczny i PKB);

b) dla celów udzielania wsparcia finansowego określonym regionom Unii Europejskiej: wydatki z Funduszy Strukturalnych Unii Europejskiej są częściowo oparte na określonych danych liczbowych wynikających z regionalnych rachunków narodowych;

c) dla określenia zasobów własnych Unii Europejskiej. Zasoby te zależą od liczb wynikających z rachunków narodowych w trojaki sposób:

1. łączne zasoby Unii Europejskiej są określane jako odsetek produktu narodowego brutto Państw Członkowskich (PNB);

2. trzecia część zasobów własnych Unii Europejskiej pochodzi z zasobów własnych uzyskanych z podatku od towarów i usług (VAT). Udziały Państw Członkowskich w tym zakresie są w dużym stopniu uzależnione od liczb wynikających z rachunków narodowych, gdyż te są wykorzystywane do obliczeń średniej stawki VAT;

3. względne rozmiary udziałów Państw Członkowskich w czwartej części zasobów własnych Unii Europejskiej bazują na wielkościach ich produktów narodowych brutto.

Osiem cech charakterystycznych koncepcji ESA

1.05. W celu osiągnięcia właściwej równowagi pomiędzy zapotrzebowaniem na dane a możliwością ich dostarczenia, koncepcja ESA posiada osiem ważnych cech charakterystycznych. Są to:

a) zgodność międzynarodowa;

b) harmonizacja z innymi statystykami społecznymi i gospodarczymi;

c) spójność;

d) operacyjność;

e) odmienność od większości koncepcji administracyjnych;

f) ugruntowanie i stałość w długim okresie;

g) koncentrowanie na opisie procesów gospodarczych w wyrażeniu pieniężnym i w jasno określonych warunkach;

h) elastyczność i możliwość zastosowań do wielu celów.

1.06. Koncepcja jest zgodna w skali międzynarodowej, ponieważ:

a) dla Państw Członkowskich Unii Europejskiej ESA stanowi standard dostarczania danych z zakresu rachunków narodowych do wszystkich organizacji międzynarodowych. Ścisłe stosowanie ESA nie jest obowiązkowe jedynie w publikacjach krajowych;

b) koncepcje ESA są pod każdym względem zgodne z zasadami przyjętymi w światowych wytycznych z zakresu rachunków narodowych, tzn. SRN.

Międzynarodowa zgodność zasad ma decydujące znaczenie dla porównywalności statystyk opracowywanych w różnych krajach.

1.07. Koncepcja jest zharmonizowana z innymi statystykami społecznymi i gospodarczymi, ponieważ:

a) ESA stosuje wiele pojęć i klasyfikacji (np. NACE wersja 1), które są także wykorzystywane w innych statystykach społecznych i gospodarczych Państw Członkowskich Unii Europejskiej, np. w statystyce produkcji, handlu zagranicznego czy zatrudnienia; różnice metodologiczne zostały zredukowane do minimum. Co więcej, pojęcia te i klasyfikacje Unii Europejskiej są także zharmonizowane z pojęciami i klasyfikacjami stosowanymi przez ONZ;

b) podobnie jak SRN, zasady ESA są także zharmonizowane z zasadami stosowanymi w głównych wytycznych międzynarodowych dotyczących innych statystyk gospodarczych, w szczególności w Podręczniku Bilansu Płatniczego (BPM) MFW, w Statystyce Finansów Rządowych (GFS) MFW, w Statystyce Przychodów OECD oraz w rezolucjach MOP w odniesieniu do zatrudnienia, liczby przepracowanych godzin i kosztów pracy.

Harmonizacja zasad ESA z innymi statystykami społecznymi i gospodarczymi w dużym stopniu pomaga w łączeniu i porównywaniu danych liczbowych opracowywanych w różnych systemach statystycznych. W rezultacie, uzyskuje się wyższą jakość danych opracowywanych w systemie rachunków narodowych. Ponadto, informacje zawarte w tych szczególnych statystykach mogą być lepiej powiązane z ogólną statystyką dotyczącą gospodarki narodowej, tzn. takich wielkości z systemu rachunków narodowych jak PNB czy wartość dodana według rodzajów działalności i sektorów.

1.08. Tożsamości w przyjętym standardzie rachunkowym wzmacniają spójność pojęć stosowanych do opisu różnych części procesów gospodarczych (produkcji, podziału dochodów, wykorzystania dochodów, akumulacji). W rezultacie tej wewnętrznej spójności, statystyki uzyskiwane z różnych części standardu mogą być porównywalne między sobą. Można na przykład obliczać następujące wskaźniki:

a) wskaźniki wydajności, jak wartość dodana na godzinę pracy (ten wskaźnik wymaga spójności koncepcji przyjętych w zakresie wartości dodanej i liczby przepracowanych godzin);

b) dochód narodowy do dyspozycji na jednego mieszkańca (ten wskaźnik wymaga spójności koncepcji dochodu narodowego do dyspozycji i zaludnienia);

c) nakłady na środki trwałe w relacji do zasobu środków trwałych (ten wskaźnik wymaga spójności definicji przepływów i zasobów);

d) deficyt publiczny i dług publiczny w relacji do produktu krajowego brutto (te wskaźniki wymagają spójności koncepcji deficytu publicznego, długu publicznego oraz produktu krajowego brutto).

Wewnętrzna spójność koncepcji pozwala także na uzyskiwanie niektórych szacunków metodą reszty, np. oszczędności mogą być oszacowane jako różnica pomiędzy dochodem do dyspozycji a wydatkami na spożycie [7] Patrz rozdział 8 "Kolejność rachunków oraz pozycje bilansujące"..

1.09. Koncepcje zawarte w ESA są koncepcjami operacyjnymi, ponieważ są one określane z uwzględnieniem możliwości ich pomiaru. Operacyjny charakter tych koncepcji jest wskazany w różny sposób:

a) pewne działalności lub pozycje są opisywane tylko wtedy, gdy ich wielkość jest znacząca. Odnosi się to, na przykład do produkcji towarów przez gospodarstwa domowe na własny rachunek: tkanie sukna i wytwarzanie towarów garncarskich nie są rejestrowane jako produkcja, gdyż te rodzaje produkcji są uznane za nieistotne dla państw Unii Europejskiej. Innym przykładem może być rejestracja drobnych, niedrogich narzędzi i urządzeń jako nakładów na środki trwałe tylko wtedy, gdy wydatki związane z ich nabyciem przekraczają 500 ECU (w cenach z 1995 r.) za jednostkę (lub, w przypadku zakupu na wagę — za łączną kwotę); gdy wydatki te nie przekraczają ustalonego progu — są rejestrowane jako zużycie pośrednie;

b) pewnym pojęciom towarzyszą jasne wskazówki dotyczące sposobu ich szacunku. Na przykład przy definiowaniu zużycia środków trwałych zalecane jest stosowanie metody amortyzacji liniowej, a dla szacunku środków trwałych — zalecana jest metoda ciągłej inwentaryzacji (PIM). Innym przypadkiem jest wycena produkcji na własny rachunek: z zasady powinna to być wycena w cenach bazowych, jednak gdy jest to konieczne, ceny bazowe mogą być oszacowane w sposób przybliżony poprzez dodanie odpowiednich pozycji kosztów;

c) przyjęto pewne konwencje upraszczające. Na przykład, zwyczajowo, usługi ogólnospołeczne dostarczane przez jednostki rządowe i samorządowe stanowią w całości wydatki na spożycie;

d) stosowane pojęcia są zharmonizowane z odpowiednimi statystykami społecznymi i gospodarczymi wykorzystywanymi jako dane służące do sporządzania rachunków narodowych.

1.10. Jednakże, z drugiej strony, nie zawsze łatwo jest zastosować określone pojęcia, z uwagi na fakt, iż różnią się one zwykle pod pewnymi względami od stosowanych w systemach danych administracyjnych. Dotyczy to zwłaszcza rachunków przedsiębiorstw, danych o różnych rodzajach podatków (VAT, podatku dochodowego od osób fizycznych, opłat przywozowych itp.), danych z zakresu zabezpieczenia społecznego oraz danych z instytucji nadzoru bankowego i ubezpieczeniowego. Wymienione dane administracyjne często służą do zestawiania rachunków narodowych. Dane te muszą być, na ogół, przekształcane dla uzyskania zgodności z wymaganiami ESA.

Koncepcje stosowane w ESA różnią się zwykle pod pewnymi względami od ich administracyjnych odpowiedników, ponieważ:

a) koncepcje administracyjne różnią się między krajami. W rezultacie międzynarodowa zgodność nie może być osiągnięta za ich pośrednictwem;

b) koncepcje administracyjne są zmienne w czasie. Stąd porównywalność w czasie nie może być poprzez te zasady osiągnięta;

c) koncepcje leżące u podstaw administracyjnych źródeł danych są zwykle niezgodne pomiędzy sobą. Łączenie i porównywanie danych, co ma istotne znaczenie dla opracowywania rachunków narodowych, możliwe jest jednak tylko w przypadku zgodnego zestawu pojęć;

d) koncepcje administracyjne nie są w zasadzie optymalne dla prowadzenia analiz ekonomicznych i oceny polityki gospodarczej.

Tym niemniej, w niektórych przypadkach, dane ze źródeł administracyjnych spełniają bardzo dobrze potrzeby rachunków narodowych i innych statystyk, ponieważ:

a) koncepcje i klasyfikacje przeznaczone pierwotnie do celów statystycznych mogą być przyjęte do celów administracyjnych, np. klasyfikacja wydatków rządowych według rodzajów;

b) źródła danych administracyjnych mogą brać pod uwagę (oddzielnie) potrzeby statystyki; odnosi się to np. do systemu INTRASTAT dostarczającego dane o dostawach towarów między Państwami Członkowskimi Unii Europejskiej.

1.11. Główne koncepcje ESA są właściwie określone i stałe w długim okresie, ponieważ:

a) zostały uznane jako standard międzynarodowy na następne dziesięciolecia;

b) bardzo trudno jest zmienić podstawowe koncepcje w kolejnych międzynarodowych wytycznych z zakresu rachunków narodowych.

Ta ciągłość metodologiczna zmniejsza potrzebę przeliczania szeregów chronologicznych i nauki nowych zasad. Co więcej, ogranicza to podatność metodologii na zmiany pod naciskiem krajowych i międzynarodowych polityków. Z tych powodów, opracowania z zakresu rachunków narodowych służą jako obiektywna baza danych dla polityki gospodarczej i analiz obejmujących dziesięciolecia.

1.12. Koncepcje ESA koncentrują się na opisie procesów gospodarczych wyrażonych w ujęciu pieniężnym i w jasno określonych warunkach. W większości przypadków zasoby i przepływy, których nie można jasno określić w wyrażeniu pieniężnym, lub, które nie mają wyraźnego odpowiednika w ujęciu pieniężnym, nie są uwzględnione.

Zasada ta nie jest ściśle stosowana, gdyż należy brać pod uwagę również konieczność zapewnienia spójności oraz rozmaite zapotrzebowania na dane. Na przykład, zasada spójności wymaga, aby wartość usług ogólnospołecznych świadczonych przez jednostki rządowe była rejestrowana jako produkcja globalna, ponieważ wypłaty wynagrodzeń dla pracowników oraz zakupy towarów i usług realizowane przez jednostki rządowe są jasno określone w wyrażeniu pieniężnym. Ponadto, dla celów analiz ekonomicznych i polityki, opis usług ogólnospołecznych świadczonych przez jednostki rządowe w stosunku do pozostałej części gospodarki narodowej podnosi dodatkowo użyteczność rachunków narodowych jako całość.

1.13. Zakres pojęciowy ESA można zilustrować, biorąc pod uwagę kilka ważnych przypadków granicznych.

Następujące przypadki mieszczą się w granicach produkcji określonych w ESA (patrz ust. 3.07-3.09):

a) wytwarzanie usług indywidualnych i ogólnospołecznych przez jednostki rządowe i samorządowe;

b) wytwarzanie na własny rachunek usług mieszkaniowych przez właścicieli mieszkań;

c) produkcja towarów na własne spożycie ostateczne, np. produktów rolnych;

d) produkcja budowlana prowadzona na własny rachunek, łącznie z wykonywaną przez gospodarstwa domowe;

e) usługi wytwarzane w gospodarstwach domowych przez zatrudnionych pracowników;

f) hodowla ryb w gospodarstwach hodowlanych;

g) działalność zakazana przez prawo, np. prostytucja i wytwarzanie narkotyków;

h) produkcja, z której przychody w całości nie są deklarowane władzom fiskalnym, np. nielegalna produkcja materiałów włókienniczych.

Następujące przypadki znajdują się poza granicami produkcji:

a) usługi domowe i osobiste wytwarzane i konsumowane w ramach tego samego gospodarstwa domowego, np. sprzątanie, przygotowywanie posiłków, opieka nad osobami chorymi lub starymi;

b) nieodpłatne usługi wykonywane przez wolontariuszy nie prowadzące do wytworzenia towarów np. opieka czy sprzątanie;

c) naturalna hodowla ryb w otwartych morzach.

Ogólnie rzecz biorąc, ESA rejestruje wszystkie rezultaty działalności produkcyjnej w ramach granic produkcji. Istnieje jednak kilka wyjątków od tej zasady:

a) produkcja wytwarzana w ramach działalności pomocniczej nie jest rejestrowana — wszystkie nakłady poniesione na działalność pomocniczą — materiały, robocizna, zużycie środków trwałych itp. — są traktowane jako nakłady na działalność podstawową lub drugorzędną, którą ta działalność wspomaga;

b) produkcja wytworzona i jednocześnie wykorzystana jako zużycie pośrednie w tej samej lokalnej jednostce rodzaju działalności (JRD, patrz ust. 1.29) nie jest rejestrowana; jednak gdy produkcja ta przekazywana jest do innej lokalnej JRD należącej do tej samej jednostki instytucjonalnej — wtedy jest ona rejestrowana jako produkcja globalna.

Z logiki księgowej ESA wynika, że jeśli dana działalność uznana jest za produkcję, a jej wynik rejestrowany jako produkcja globalna, to związane z nią dochody, zatrudnienie, spożycie ostateczne itp. — także są rejestrowane w systemie. Ponieważ na przykład świadczenie usług mieszkaniowych na własny rachunek przez właścicieli mieszkań jest rejestrowane jako produkcja, to jest rejestrowany także dochód i wydatki na spożycie, które ta produkcja generuje. To samo dotyczy odwrotnego przypadku, gdy produkcja nie jest rejestrowana: usługi domowe świadczone i wykorzystywane w ramach gospodarstwa domowego — nie generują dochodu ani spożycia ostatecznego i zgodnie w koncepcją ESA nie pociąga za sobą zatrudnienia.

ESA zawiera też wiele szczególnych konwencji, np.:

a) wycena produkcji globalnej jednostek rządowych i samorządowych;

b) wycena produkcji globalnej usług ubezpieczeniowych oraz usług pośrednictwa finansowego mierzonych pośrednio;

c) rejestracja całości usług ogólnospołecznych świadczonych przez jednostki rządowe i samorządowe jako wydatki na spożycie ostateczne a nie jako zużycie pośrednie;

d) rejestracja wykorzystania usług pośrednictwa finansowego mierzonych pośrednio jako zużycie pośrednie w umownym sektorze lub w umownym rodzaju działalności.

1.14. Koncepcje ESA służyć mogą do wielu celów: dla większości zastosowań koncepcje ESA mogą być dopuszczalne, jednakże dla niektórych celów wymagają uzupełnienia (patrz ust. l. 18).

1.15. Szczegółowość koncepcji metodologicznej ESA stwarza możliwość elastycznego wykorzystania: niektóre pojęcia nie są w ESA prezentowane bezpośrednio, tym niemniej w łatwy sposób można je uzyskać. Na przykład wartość dodana według kosztów czynników produkcji może być obliczona przez odjęcie salda innych podatków nakładanych na produkcję od wartości dodanej w cenach bazowych. Innym stosownym przykładem może być tworzenie nowych sektorów poprzez odpowiednie przeklasyfikowanie podsektorów zdefiniowanych w ESA.

1.16. Elastyczne wykorzystanie jest także możliwe poprzez wprowadzenie dodatkowych kryteriów nie będących w sprzeczności z logiką systemu. Takim kryterium może być na przykład wielkość liczby pracujących dla jednostek produkcyjnych czy też wielkość dochodów dla gospodarstw domowych. W odniesieniu do pracujących mogą być także wprowadzone klasyfikacje według poziomu wykształcenia, wieku czy płci.

1.17. Elastyczność systemu może też znaleźć odzwierciedlenie w postaci Macierzy Rachunkowości Społecznej (SAM). SAM ukazuje w postaci macierzowej związki między tabelami podaży i wykorzystania a rachunkami sektorów (patrz ust. 8.133 — 8.155). SAM dostarcza dodatkową informację o poziomie i strukturze zatrudnienia (bezrobocia) poprzez podział kosztów związanych z zatrudnieniem według rodzajów pracujących. Podział ten stosuje się zarówno do wykorzystania nakładów pracy według rodzajów działalności, co jest pokazane w tabelach wykorzystania, jak też do podaży siły roboczej według podgrup społeczno-gospodarczych, co jest pokazane na koncie pierwotnego podziału dochodów dla podsektorów sektora gospodarstw domowych. W ten sposób podaż i wykorzystanie różnych kategorii siły roboczej są prezentowane w sposób systematyczny.

1.18. Dla niektórych szczególnych zapotrzebowań na dane najlepszym rozwiązaniem jest sporządzanie oddzielnych rachunków satelitarnych. Dotyczy to w szczególności:

a) analiz roli turystyki w gospodarce narodowej;

b) analiz kosztów i źródeł finansowania ochrony zdrowia;

c) analiz znaczenia działalności badawczo-rozwojowej i kapitału ludzkiego dla gospodarki narodowej;

d) analiz dochodów i wydatków gospodarstw domowych na podstawie badań "mikro";

e) analiz zależności między środowiskiem naturalnym a gospodarką;

f) analiz produkcji wytwarzanej przez gospodarstwa domowe;

g) analiz zmian dobrobytu;

h) analiz różnic między rachunkami narodowymi a danymi z księgowości przedsiębiorstw oraz ich wpływu na giełdę i rynki walutowe;

i) szacunków przychodów podatkowych.

1.19. Rachunki satelitarne zaspokajają zapotrzebowanie na dane:

a) pokazując więcej potrzebnych szczegółów a eliminując zbędne;

b) zwiększając zakres danego schematu rachunkowego poprzez dodanie informacji w charakterze niepieniężnym, np. o zanieczyszczeniu środowiska oraz zasobach naturalnych;

c) zmieniając pewne podstawowe pojęcia, np. poszerzenie zakresu akumulacji poprzez dołączenie do tej kategorii wydatków na działalność badawczo-rozwojową lub wydatków na edukację.

1.20. Istotną cechą rachunków satelitarnych jest fakt, iż z zasady, wszystkie podstawowe pojęcia i klasyfikacje systemu są zachowane. Modyfikacje są wprowadzane do systemu jedynie w przypadkach, gdy wymaga tego definitywnie zaspokojenie szczególnego celu rachunku satelitarnego. W takich przypadkach rachunek satelitarny powinien zawierać także tabelę prezentującą związek między głównymi agregatami rachunku satelitarnego a kategoriami z podstawowego standardu ESA. Dzięki temu ESA zachowuje swoją rolę jako standard odniesienia, a jednocześnie są zaspokojone szczególne potrzeby.

1.21. ESA, w swym podstawowym schemacie, nie poświęca wiele uwagi zasobom i przepływom nie dającym się wyrazić w ujęciu pieniężnym (lub nie posiadającym wyraźnych pieniężnych odpowiedników). Analiza tych zasobów i przepływów, z natury rzeczy, jest możliwa poprzez obliczenie odpowiednich danych w ujęciu niepieniężnym, np.:

a) produkcja wytwarzana w ramach gospodarstw domowych może być opisana najłatwiej poprzez wyrażenie jej w godzinach poświęconych na alternatywne zajęcia;

b) edukacja może być opisana poprzez rodzaje kształcenia, liczbę uczniów, średnią liczbę lat nauki przed uzyskaniem dyplomu itp.;

c) wpływ zanieczyszczenia środowiska naturalnego najlepiej można opisać poprzez zmiany w liczbie żyjących gatunków zwierząt, zdrowotność drzew w lasach, ilość odpadów, emisję tlenku węgla, poziom promieniowania itp.

Rachunki satelitarne umożliwiają powiązanie tego rodzaju statystyk w ujęciu niepieniężnym ze standardowym schematem rachunków narodowych. To połączenie jest możliwe dzięki zastosowaniu do tych statystyk, na tyle na ile jest to możliwe, klasyfikacji stosowanych w standardowym schemacie, np. klasyfikacji rodzajów gospodarstw domowych lub klasyfikacji według rodzajów działalności. W ten sposób uzyskuje się spójny rozszerzony schemat. Może on następnie służyć jako baza danych dla analiz i ocen wszelkiego rodzaju współzależności między zmiennymi schematu standardowego a zmiennymi schematu rozszerzonego.

1.22. Schemat standardowy oraz jego główne agregaty nie opisują zmian dobrobytu. Można zatem skonstruować schemat rozszerzony, do którego włączone będą umowne wartości pieniężne dotyczące np.:

a) usług domowych i osobistych świadczonych i wykorzystywanych w ramach tego samego gospodarstwa domowego;

b) zmian czasu wolnego od pracy;

c) udogodnień i niedogodności życia w mieście;

d) nierówności w podziale dochodów.

Można także przeklasyfikować tzw. wydatki konieczne (np. na obronę narodową) jako zużycie pośrednie, tzn. nieprzyczyniające się do dobrobytu. Podobnie, szkody wyrządzone przez powodzie czy inne klęski żywiołowe mogą być zaklasyfikowane jako zużycie pośrednie, tzn. jako zmniejszenie (absolutnych rozmiarów) dobrobytu.

Można w ten sposób próbować skonstruować bardzo przybliżony i niedoskonały wskaźnik zmian dobrobytu. Jednak dobrobyt ma wiele wymiarów, z których większość jest lepiej wyrażona w ujęciu niepieniężnym. Dlatego lepszym rozwiązaniem dla pomiaru dobrobytu jest wykorzystanie, dla każdego wymiaru, oddzielnych wskaźników i jednostek pomiaru. Takimi wskaźnikami mogą być np.: umieralność niemowląt, przeciętna długość życia, liczba osób dorosłych umiejących czytać i pisać oraz dochód narodowy na jednego mieszkańca. Wskaźniki te mogą być włączone do rachunku satelitarnego.

1.23. Celem uzyskania spójnego i kompatybilnego w skali międzynarodowej standardu metodologicznego i księgowego — nie zastosowano w ESA pojęć administracyjnych. Jednak dla wszelkiego rodzaju celów krajowych, pożyteczne jest uzyskiwanie danych bazujących na tych pojęciach. Na przykład dla oszacowania przychodów podatkowych, potrzebne są statystyki dotyczące dochodów do opodatkowania. Statystyki takie można uzyskać poprzez pewne modyfikacje statystyk rachunków narodowych.

Podobne podejście można zastosować w przypadku niektórych pojęć wykorzystywanych w krajowej polityce gospodarczej, np. dla:

a) pojęcia inflacji wykorzystywanego dla waloryzacji emerytur, zasiłków dla bezrobotnych czy wynagrodzeń urzędników służby cywilnej;

b) pojęcia podatków, składek na zabezpieczenia społeczne, sektora instytucji rządowych i samorządowych oraz sektora ogólnospołecznego wykorzystywanych dla określenia optymalnej wielkości sektora ogólnospołecznego;

c) pojęcia sektorów czy gałęzi "strategicznych" wykorzystywanych w krajowej polityce gospodarczej czy w polityce gospodarczej Unii Europejskiej;

d) pojęcia "działalności inwestycyjnej" wykorzystywanego w krajowej polityce gospodarczej.

Rachunki satelitarne lub proste dodatkowe tabele mogą spełnić takie zapotrzebowanie na dane statystyczne zazwyczaj szczególnie na poziomie krajowym.

ESA 95 a SRN 93

1.24. ESA (ESA 95) jest w pełni zgodny ze zrewidowanym Systemem Rachunków Narodowych (SRN 93), który służy jako wytyczne dla rachunków narodowych wszystkich krajów świata. Tym niemniej, jest kilka różnic między ESA 95 a SRN 93:

a) różnice w sposobie prezentacji, np.:

1. w ESA znajdują się oddzielne rozdziały poświęcone transakcjom dotyczącym produktów, transakcjom podziału i transakcjom finansowym. Natomiast w SRN, te same transakcje wyjaśnione są w siedmiu rozdziałach uporządkowanych według kolejności rachunków, np. rozdziały dotyczące rachunku produkcji, podziału pierwotnego dochodów, rachunku kapitałowego czy rachunku rozliczeń z zagranicą;

2. ESA opisuje poszczególne pojęcia poprzez podanie ich definicji oraz specyfikację pozycji włączonych i wyłączonych z danej kategorii. SRN zwykle opisuje poszczególne pojęcia w sposób bardziej ogólny i jednocześnie podaje uzasadnienie przyjęcia określonych konwencji;

3. ESA zawiera także rozdziały poświęcone rachunkom regionalnym i kwartalnym;

4. SRN zawiera także rozdział poświęcony rachunkom satelitarnym;

b) niektóre pojęcia w ESA określone są bardziej dokładnie i precyzyjnie niż w SRN, np.:

1. SRN nie zawiera dostatecznie precyzyjnych definicji dotyczących rozróżnienia pomiędzy producentami rynkowymi, na ostateczne wykorzystanie na własne cele i pozostałymi nierynkowymi w odniesieniu do jednostek instytucjonalnych, lokalnych JRD oraz ich produkcji globalnej. Oznacza to, że wycena produkcji globalnej czy klasyfikowanie poszczególnych sektorów nie są zdefiniowane dostatecznie precyzyjnie. Dlatego ESA wprowadza szereg dodatkowych wyjaśnień, a także, w określonych przypadkach, dodaje kryterium stanowiące, że przychód ze sprzedaży dokonywanej przez producenta klasyfikowanego jako producent rynkowy powinien pokrywać co najmniej 50 % kosztów produkcji (patrz tabela 3.1);

2. ESA określa dokładne progi rejestracji, np. dla rejestracji drobnych narzędzi i urządzeń jako konsumpcja pośrednie;

3. ESA zakłada, że produkcja niektórych rodzajów towarów wytwarzanych przez gospodarstwa domowe, jak tkanie sukna czy towar mebli, nie jest znacząca dla Państw Członkowskich Unii Europejskiej i dlatego nie jest ona rejestrowana;

4. ESA dokonuje konkretnych odniesień do szczególnych rozwiązań instytucjonalnych w Unii Europejskiej, takich jak system INTRASTAT (rejestrujący wewnątrzeuropejskie przewozy towarów) oraz wkłady Państw Członkowskich do budżetu Unii Europejskiej;

5. ESA zawiera szczególne klasyfikacje Unii Europejskiej, np.: klasyfikację CPA dla produktów i NACE wersja l dla rodzajów działalności; są one szczególne, jednak zharmonizowane z odpowiednimi klasyfikacjami ONZ;

6. ESA zawiera dodatkową klasyfikację dla wszystkich transakcji z zagranicą: powinny one być dzielone na transakcje między rezydentami Unii Europejskiej oraz z rezydentami spoza Unii Europejskiej.

ESA może mieć bardziej szczególny charakter niż SRN, gdyż jego pierwotne zastosowanie odnosi się do Państw Członkowskich Unii Europejskiej. ESA jest także bardziej szczególny z uwagi na określone zapotrzebowanie na dane ze strony Unii Europejskiej.

ESA 95 a ESA 70

1.25. ESA 95 różni się od ESA 70 zarówno zakresem, jak i przyjętymi zasadami. Większość tych różnic odpowiada różnicom między SRN 68 a SRN 93. Niektóre główne różnice z punktu widzenia zakresu są następujące:

a) włączenie bilansów;

b) włączenie rachunków innych zmian aktywów, tzn. wprowadzenie pojęć innych zmian wolumenu, nominalnych oraz realnych zysków z tytułu posiadania aktywów;

c) wprowadzenie podziału sektora gospodarstw domowych na podsektory;

d) wprowadzenie nowej koncepcji spożycia ostatecznego: spożycie ostateczne skorygowane;

e) wprowadzenie nowej koncepcji dochodu skorygowanego oceny: realny dochód narodowy do dyspozycji;

f) włączenie koncepcji parytetu siły nabywczej.

Niektóre rozbieżności dotyczące przyjętych zasad są następujące:

a) działalność literacka i artystyczna (pisanie książek, komponowanie muzyki) jest teraz uznawana za produkcję; opłaty za te prace są zatem opłatami za usługi a nie dochodem z własności;

b) wycena produkcji globalnej usług ubezpieczeniowych zmieniła się pod pewnymi względami, np. przychody pochodzące z inwestowania rezerw techniczno-ubezpieczeniowych są teraz także uwzględniane przy wycenie produkcji globalnej ubezpieczeń majątkowych i osobowych;

c) bardziej szczegółowe ujęcie marży handlowej i transportowej;

d) wprowadzenie metody powiązań porównania ruchów dla obliczeń w cenach stałych;

e) wprowadzenie pojęcia leasingu finansowego (SRN 68 i ESA 70 zawierały tylko pojęcie leasingu operacyjnego);

f) wydatki na poszukiwanie złóż oraz na oprogramowanie komputerowe są obecnie rejestrowane jako akumulacja (a nie jako zużycie pośrednie);

g) zużycie kapitału powinna być także rejestrowana dla prac wykonywanych przez jednostki rządowe i samorządowe w zakresie infrastruktury (drogi, tamy itp.);

h) zidentyfikowano nowe instrumenty finansowe, takie jak umowa odkupu i pochodne instrumenty finansowe, np. opcje.

Istnieją również różnice nie wynikające ze zmian w SRN, np.:

a) wprowadzenie tabel podaży i wykorzystania (tabele te były już zawarte w SRN 68);

b) wprowadzenie określonych progów rejestracji oraz odniesienia do szczególnych rozwiązań instytucjonalnych w Unii Europejskiej (patrz ust. 1.24);

c) wyraźny wybór na rzecz metody wyceny produkcji globalnej według cen bazowych (ESA 70, SRN 68 oraz SRN 93 dopuszczają także wycenę w cenach producenta);

d) wprowadzenie pojęć ludności aktywnej zawodowo oraz bezrobocia (pojęcia te nie występują w SRN 68 i SRN 93).

ESA JAKO SYSTEM

1.26. Głównymi cechami systemu są:

a) jednostki statystyczne i ich grupowanie;

b) przepływy i zasoby;

c) system rachunków i agregaty;

d) układ przepływów międzygałęziowych.

JEDNOSTKI STATYSTYCZNE I ICH GRUPOWANIE [8] Patrz rozdział 2: "Jednostki i ich grupowanie".

1.27. Charakterystyczną cechą systemu jest wykorzystanie dwóch rodzajów jednostek oraz dwóch sposobów podziału gospodarki, całkiem odmiennych i służącym odrębnym potrzebom analitycznym.

W celu opisu dochodów, wydatków i przepływów finansowych oraz bilansów, system grupuje jednostki instytucjonalne w sektory na podstawie ich podstawowych funkcji, zachowań i innych celów.

Do celu opisu procesów produkcji oraz analiz przepływów międzygałęziowych, system grupuje lokalne jednostki rodzaju działalności (lokalne JRD) w określone gałęzie na podstawie rodzaju ich działalności. Działalność jest charakteryzowana poprzez nakłady, procesy produkcji oraz produkcję globalną towarów i usług.

Jednostki i sektory instytucjonalne

1.28. Jednostki instytucjonalne są to podmioty mające uprawnienia do własności towarów i aktywów, zaciągania zobowiązań oraz angażowania się w działalność gospodarczą i dokonywanie transakcji z innymi jednostkami we własnym imieniu. Do celów systemu, jednostki instytucjonalne grupowane są w pięciu wzajemnie wykluczających się sektorach instytucjonalnych składających się z następujących typów jednostek:

a) spółek niefinansowych;

b) spółek finansowych;

c) instytucji rządowych i samorządowych;

d) gospodarstw domowych;

e) instytucji nie nastawionych na przynoszenie dochodu obsługujących gospodarstwa domowe.

Pięć wymienionych sektorów tworzy w sumie gospodarkę ogółem. Każdy sektor jest również dzielony na podsektory. System zakłada pełne opracowywanie rachunków przepływów i bilansów dla każdego z sektorów i podsektorów, jeśli istnieje taka potrzeba oraz dla gospodarki ogółem.

Lokalne jednostki rodzaju działalności oraz gałęzie

1.29. Większość jednostek instytucjonalnych jako producenci, prowadzi więcej niż jedną działalność; dla wyrażenia określonych współzależności techniczno-ekonomicznych, jednostki te muszą być podzielone odpowiednio do rodzajów prowadzonej działalności.

W podejściu operacyjnym, wymagania takiego podziału spełniają lokalne jednostki rodzaju działalności (lokalne JRD). JRD grupuje te wszystkie części jednostki instytucjonalnej jako producenta, które znajdują się w jednym lub blisko siebie położonych miejscach i które prowadzą działalność określoną na poziomie klasy (4-cyfrowym) klasyfikacji NACE wersja l.

Z zasady należy rejestrować tyle lokalnych JRD, ile jest działalności drugorzędnych jednakże, jeżeli brak jest odpowiednich dokumentów księgowych, które opisywałyby takie działalności, wtedy jako lokalna JRD może być przyjęta jednostka prowadząca jedną bądź kilka działalności drugorzędnych.

Grupa wszystkich lokalnych JRD prowadzących ten sam bądź podobne rodzaje działalności tworzy daną gałąź.

Istnieje zależność hierarchiczna między jednostkami instytucjonalnymi a lokalną JRD. W skład jednostki instytucjonalnej wchodzi jedna bądź więcej lokalnych JRD; natomiast lokalna JRD należy do jednej i tylko jednej jednostki instytucjonalnej.

Dla potrzeb bardziej dokładnej analizy procesu produkcji, stosuje się tzw. analityczną jednostkę produkcji. Jednostka taka, z reguły nie poddająca się obserwacji (z wyjątkiem przypadku, gdy lokalna JRD wytwarza tylko jeden rodzaj produktu), jest jednostką jednorodnej produkcji, z definicji nie prowadzącą działalności drugorzędnych. W wyniku grupowania tych jednostek tworzone są jednorodne branże.

Rezydenci i nierezydenci; gospodarka ogółem i zagranica

1.30. Gospodarka ogółem definiowana jest w odniesieniu do jednostek krajowych. O jednostce mówi się, że jest jednostką krajową, jeżeli na obszarze gospodarczym danego kraju posiada ona swój ośrodek zainteresowania gospodarczego — tzn. kiedy angażuje się w działalność ekonomiczną na tym terytorium przez okres jednego roku lub dłuższy. Sektory instytucjonalne, o których mowa wyżej, są grupami krajowych jednostek instytucjonalnych.

Jednostki krajowe angażują się w transakcje z jednostkami zagranicznymi (tzn. z jednostkami, które są rezydentami innych krajów). Transakcje te stanowią transakcje zewnętrzne danej gospodarki i grupowane są w rachunku rozliczeń z zagranicą. Tak, więc w strukturze księgowej systemu, zagranica pełni podobną rolę jak sektor instytucjonalny, z tym, że jednostki będące nierezydentami włączone są do systemu tylko wtedy, gdy zaangażowane są w transakcje z krajowymi jednostkami instytucjonalnymi. W rezultacie, w odniesieniu do kodowania klasyfikacji na końcu klasyfikacji sektorów zostaje włączona odrębna pozycja dla zagranicy.

Umowne jednostki krajowe, uznawane w systemie za jednostki instytucjonalne, definiowane są jako:

a) te części jednostek zagranicznych, które posiadają ośrodek zainteresowania gospodarczego (tzn. w większości przypadków, które wykonują transakcje gospodarcze przez jeden rok lub dłużej lub które prowadzą działalność budowlaną przez okres krótszy niż rok, o ile ich produkcja globalna stanowi środki trwałe brutto) na obszarze gospodarczym danego kraju;

b) jednostki zagraniczne jako właściciele gruntów lub budynków na obszarze gospodarczym danego kraju, ale jedynie w odniesieniu do transakcji dotyczących tych gruntów lub budynków.

PRZEPŁYWY I ZASOBY

1.31. System rejestruje dwa podstawowe rodzaje informacji: przepływy i zasoby. Przepływy odnoszą się do działań i efektów zdarzeń mających miejsce w ramach danego okresu czasu, podczas gdy zasoby odnoszą się do sytuacji w określonym momencie czasu.

Przepływy

1.32. Przepływy odzwierciedlają tworzenie, przekształcanie, wymianę, transfery bądź niszczenie wartości ekonomicznych. Powodują one zmiany wartości aktywów lub pasywów jednostki instytucjonalnej. Wyróżnia się dwa rodzaje przepływów gospodarczych: transakcje oraz inne zmiany aktywów. Transakcje pojawiają się na wszystkich rachunkach i w tabelach, w których występują przepływy, z wyjątkiem rachunku innych zmian wolumenu aktywów i rachunku przeszacowań. Inne zmiany aktywów występują jedynie na tych dwóch rachunkach.

Ilość transakcji podstawowych i innych przepływów jest nieograniczona. W zależności od ich charakteru system grupuje je w stosunkowo małą liczbę rodzajów transakcji.

Transakcje

1.33. Transakcja jest przepływem gospodarczym stanowiącym wzajemne oddziaływanie między jednostkami instytucjonalnymi na zasadzie porozumienia lub działaniem wewnątrz jednostki instytucjonalnej, które użytecznie jest traktować jako transakcję, ponieważ często dana jednostka występuje w podwójnym charakterze. Wygodnie jest podzielić transakcje na cztery główne grupy:

a) transakcje dotyczące produktów: opisujące pochodzenie (produkcja globalna krajowa czy przywóz) oraz wykorzystanie (zużycie pośrednie, spożycie ostateczne, akumulacja kapitału czy wywóz) produktów [9] Patrz rozdział 3: "Transakcje dotyczące produktów".;

b) transakcje podziału: opisujące, w jaki sposób wartość dodana wytworzona w procesie produkcji jest dzielona między pracę, kapitał oraz instytucje rządowe i samorządowe, a także redystrybucję dochodów i majątku (podatki od dochodów i majątku oraz inne transfery) [10] Patrz rozdział 4: "Transakcje podziału".;

c) transakcje finansowe: opisujące nabycie aktywów finansowych netto lub zaciągnięcie zobowiązań finansowych netto dla każdego typu instrumentów finansowych. Transakcje te pojawiają się często jako odpowiedniki transakcji niefinansowych, mogą jednak występować również jako transakcje dotyczące jedynie instrumentów finansowych [11] Patrz rozdział 5: "Transakcje finansowe".;

d) transakcje nie włączone do trzech powyższych grup: zużycie środków trwałych oraz nabycie pomniejszone o sprzedaż niewytworzonych aktywów niefinansowych [12] Patrz rozdział 6: "Inne przepływy"..

Własności transakcji

Współpraca a transakcje wewnętrzne

1.34. Większość transakcji jest wynikiem oddziaływania pomiędzy dwiema bądź większą liczbą jednostek instytucjonalnych. Jednak system rejestruje jako transakcje także pewne działania wewnątrz jednostek instytucjonalnych. Rejestracja tych wewnętrznych transakcji ma na celu przekazanie bardziej przydatnego dla analiz obrazu produkcji globalnej, ostatecznego wykorzystania i kosztów.

Zużycie środków trwałych, rejestrowana w systemie jako koszt, jest ważną transakcją wewnętrzną. Większość innych transakcji wewnętrznych są to transakcje dotyczące produktów, rejestrowane zwykle wtedy, gdy jednostki instytucjonalne działające jednocześnie jako producenci i konsumenci decydują się na spożycie części wytworzonej przez siebie produkcji globalnej. Sytuacja ta dotyczy najczęściej gospodarstw domowych oraz instytucji rządowych i samorządowych.

1.35. Rejestrowana jest cała produkcja globalna jednostki instytucjonalnej wytworzona i wykorzystana przez nią na ostateczne wykorzystanie na własne cele. Produkcja globalna wytworzona i wykorzystana przez tę samą jednostkę instytucjonalną na cele zużycia pośredniego jest rejestrowana tylko wtedy, gdy produkcja i zużycie pośrednie odbywają się w innych lokalnych jednostkach rodzaju działalności należących do tej jednostki. Nie jest rejestrowana produkcja wytworzona i wykorzystana jako zużycie pośrednie w tej samej lokalnej jednostce rodzaju działalności.

Transakcje pieniężne i niepieniężne

1.36. Większość transakcji rejestrowanych w systemie jest transakcjami pieniężnymi, w ramach, których, zaangażowane jednostki dokonują lub otrzymują płatności, lub zaciągają zobowiązania lub otrzymują aktywa wyrażone w jednostkach pieniężnych.

Transakcje, które nie pociągają za sobą wymiany gotówki czy aktywów lub pasywów wyrażonych w jednostkach pieniężnych, są transakcjami niepieniężnymi. Transakcjami niepieniężnymi są zwykle transakcje wewnętrzne. Transakcje niepieniężne, w które zaangażowane jest więcej niż jedna jednostka instytucjonalna, występują wśród transakcji dotyczących produktów (wymiana barterowa), transakcji podziału (wynagrodzenia w naturze, transfery w naturze itp.) oraz innych transakcji (wymiana barterowa niewytworzonych aktywów niefinansowych).

System rejestruje wszystkie transakcje w wyrażeniu pieniężnym. Zatem wartości, które zostaną zarejestrowane w odniesieniu do transakcji niepieniężnych, muszą być zmierzone pośrednio lub oszacowane w inny sposób.

Transakcje z odpowiednikiem i niemające odpowiednika

1.37. Transakcje dotyczące więcej niż jedną jednostkę są albo transakcjami typu "coś za coś", albo "coś za nic". W pierwszym przypadku jest to wymiana między jednostkami instytucjonalnymi, tzn. dostawa towarów, usług lub aktywów i otrzymanie w zamian odpowiednika, np. pieniędzy. W drugim przypadku jest to zwykle płatność w gotówce lub w naturze od jednej jednostki instytucjonalnej dla innej, bez uzyskania w zamian odpowiednika. Transakcje typu "coś za coś" występują we wszystkich czterech grupach transakcji, natomiast transakcje typu "coś za nic" pojawiają się głównie w grupie transakcji podziału, w formie np. podatków, świadczeń z pomocy społecznej lub darów.

Korygowanie transakcji

1.38. System rejestruje większość transakcji w sposób bezpośredni, oznacza to, że transakcje są księgowane w taki sam sposób przez zaangażowane jednostki instytucjonalne. Niekiedy jednak niektóre transakcje są korygowane w celu bardziej wyraźnego pokazania związków ekonomicznych leżących u ich podstaw. Transakcje mogą być korygowane trzema sposobami: poprzez zmianę zaklasyfikowania transakcji, podział transakcji na części oraz uznanie głównego partnera transakcji.

Zmiana zaklasyfikowania transakcji

1.39. Transakcja, która w rzeczywistości miała miejsce bezpośrednio pomiędzy jednostkami A i C, jest rejestrowana z uwzględnieniem jednostki pośredniej B. To znaczy, pojedyncza transakcja między A i C jest rejestrowana jako dwie transakcje: jedna między A i B oraz druga między B i C. W tym przypadku dokonana została zmiana zaklasyfikowania transakcji.

Dobrze znanym przykładem zmiany zaklasyfikowania transakcji są płatności składek na zabezpieczenia społeczne, dokonywane bezpośrednio przez pracodawców do funduszy zabezpieczenia społecznego. System rejestruje te płatności jako dwie transakcje: pracodawcy wypłacają tę część składki swoim pracownikom, a następnie pracownicy wpłacają ją do funduszy zabezpieczenia społecznego. Jak we wszystkich przypadkach zmiany zaklasyfikowania transakcji, także w przypadku płatności składek na zabezpieczenia społeczne, celem zmiany jest ukazanie ekonomicznej treści leżącej u podstawy tej transakcji. W tym przypadku prowadzi to do pokazania składek płaconych przez pracodawców jako składek płaconych na korzyść pracowników.

Innym rodzajem zmiany zaklasyfikowania transakcji jest rejestrowanie transakcji pomiędzy dwiema bądź większą liczbą jednostek instytucjonalnych, podczas gdy w rzeczywistości żadna transakcja pomiędzy tymi jednostkami nie miała miejsca. Przykład stanowi sposób ujęcia dochodów z tytułu własności uzyskiwanych z określonych funduszy ubezpieczeniowych, zatrzymywanych przez instytucje ubezpieczeniowe. System rejestruje te dochody jako wypłacane posiadaczom polis ubezpieczeniowych, którzy następnie wpłacają je z powrotem do instytucji ubezpieczeniowych jako uzupełnienia składek ubezpieczeniowych.

Podział transakcji na części

1.40. Podział transakcji na części występuje wówczas, gdy transakcja, która w rzeczywistości jest postrzegana jako pojedyncza przez podmioty w nią zaangażowane, jest rejestrowana jako dwie lub więcej różnie klasyfikowanych transakcji. W przypadkach podziału transakcji nie są zwykle włączone dodatkowe jednostki.

Typowym przykładem podziału transakcji na części są wpłaty składek na ubezpieczenia inne niż na życie. Chociaż posiadacze polis ubezpieczeniowych i ubezpieczyciele traktują te płatności jako jedną transakcję, system dzieli je na dwie całkowicie odrębne transakcje: opłatę za usługę świadczoną przez firmę ubezpieczeniową oraz składkę ubezpieczeniową netto. Innym ważnym przykładem podziału transakcji na części jest sposób rejestracji marży handlowych.

Uznanie podstawowego partnera transakcji

1.41. W przypadku, gdy jednostka dokonuje transakcji w imieniu innej jednostki, w systemie jest ona rejestrowana wyłącznie na rachunku głównego podmiotu. Niedopuszczalne są próby ewentualnego obejścia tej zasady, np. przez przypisanie podatków czy dotacji do ostatecznych płatników czy świadczeniobiorców poprzez przyjęcie określonych założeń.

Przypadki graniczne

1.42. Definicja transakcji wymaga, aby działanie między jednostkami instytucjonalnymi było oparte na wzajemnym porozumieniu. Gdy transakcja podejmowana jest za wzajemnym porozumieniem oznacza to, że dana jednostka instytucjonalna wiedziała o niej i wyraziła na nią zgodę. Nie znaczy to jednak, że wszystkie jednostki przystępują do transakcji dobrowolnie, ponieważ niektóre transakcje są wymuszone przez prawo. Dotyczy to głównie określonych transakcji podziału, takich jak opłaty podatków, kar i grzywien. Należy zaznaczyć, że odebranie aktywów właścicielowi bez żadnej rekompensaty nie jest uznawane za transakcję, nawet, jeśli było wymuszone przez prawo.

Nielegalne działania gospodarcze są transakcjami tylko wtedy, gdy wszystkie uczestniczące w nich jednostki zaangażowały się dobrowolnie. Stąd nabycie, sprzedaż czy wymiana barterowa nielegalnych narkotyków lub skradzionej własności są transakcjami, podczas gdy sama kradzież nie jest transakcją.

Inne zmiany aktywów

1.43. Inne zmiany aktywów rejestrują zmiany, które nie są wynikiem transakcji [13] Patrz rozdział 6: "Inne przepływy".. Są to albo:

a) inne zmiany wolumenu aktywów i pasywów; albo

b) zyski i straty z tytułu posiadania aktywów.

Inne zmiany wolumenu aktywów i pasywów

1.44. Zmiany te mogą być z grubsza podzielone na trzy główne kategorie:

a) pojawienie się lub zanikanie aktywów w wyniku normalnego biegu zdarzeń, innych niż transakcje;

b) zmiany aktywów i pasywów na skutek wyjątkowych, nieprzewidzianych zdarzeń;

c) zmiany w klasyfikacji i strukturze.

1.45. Przykładami zmian w odniesieniu do kategorii a) są odkrycia lub wyczerpanie zasobów złóż naturalnych oraz naturalny wzrost niekultywowanych zasobów biologicznych. Kategoria b) obejmuje zmiany (zwykle straty) aktywów na skutek klęsk żywiołowych, wojen czy poważnych zbrodni [14] Konsekwencje mniej ważnych przestępstw, np. kradzieży w sklepach, mogą być rejestrowane jako część przyrostu zapasów, a zatem jako transakcje.. Do kategorii b) należą też jednostronne umorzenie długu oraz konfiskata aktywów bez rekompensaty. Kategoria c) odnosi się do zmian aktywów i pasywów będących wynikiem przeklasyfikowania lub restrukturyzacji jednostek instytucjonalnych lub aktywów i pasywów.

Zyski i straty z tytułu posiadania aktywów

1.46. Zyski i straty z tytułu posiadania aktywów są wynikiem zmian cen posiadanych aktywów. Zmiany te dotyczą wszystkich rodzajów aktywów finansowych i niefinansowych oraz pasywów.

Zyski i straty właściciela aktywów i pasywów narastają wyłącznie w wyniku ich posiadania w ciągu danego okresu czasu, bez jakiejkolwiek ich transformacji. Zyski i straty z tytułu posiadania aktywów wycenione w bieżących cenach rynkowych określone są jako nominalne zyski i straty z tytułu posiadania aktywów. Mogą być one podzielone na neutralne — odzwierciedlające zmiany ogólnego poziomu cen i realne — odzwierciedlające zmiany cen danego aktywu w stosunku do ogólnego poziomu cen.

Zasoby

1.47. Zasoby są stanami aktywów i pasywów w określonym momencie czasu. Są one rejestrowane na początek i koniec okresu sprawozdawczego. Rachunki przedstawiające zasoby nazywane są bilansami [15] Patrz rozdział 7: "Bilanse"..

Zasoby są rejestrowane także dla ludności i dla zatrudnionych. Zasoby te są jednak rejestrowane jako wartości przeciętne w okresie sprawozdawczym.

Zasoby rejestrowane są dla wszystkich aktywów w granicach określonych przez system, tzn., dla aktywów i pasywów finansowych oraz dla aktywów niefinansowych zarówno wytworzonych jak i niewytworzonych. Rejestracja jest jednak ograniczona do tych aktywów, które wykorzystywane są w działalności gospodarczej i co, do których istnieją prawa własności. Dlatego też nie są rejestrowane zasoby takich aktywów, jak kapitał ludzki czy zasoby naturalne, które nie podlegaj ą prawu własności.

System, w swoich granicach, jest wystarczający zarówno w odniesieniu do przepływów jak i do zasobów. Oznacza to, że wszelkie zmiany w zasobach mogą być w pełni wyjaśnione poprzez zarejestrowane przepływy.

SYSTEM RACHUNKÓW I AGREGATY [16] Patrz rozdział 7: "Bilanse" oraz rozdział 8: "Kolejność rachunków oraz pozycje bilansujące".

Zasady księgowe

1.48. Rachunek jest środkiem służącym rejestracji, dla danego aspektu życia gospodarczego, rozchodów i przychodów lub zmian aktywów i zmian pasywów w ciągu okresu sprawozdawczego, lub też stanów aktywów i pasywów na początek i koniec tego okresu.

Terminologia opisu obu stron rachunków

1.49. System używa terminu "przychody" dla prawej strony rachunków bieżących, gdzie pojawiające się transakcje są dodawane do sumy wartości ekonomicznej jednostki lub sektora. Lewa strona rachunków, odnosząca się do transakcji zmniejszających sumę wartości ekonomicznej jednostki lub sektora, określona jest terminem "rozchody".

Prawa strona rachunków akumulacji nosi nazwę "zmiany pasywów i wartości netto", a ich lewa strona jest określona terminem "zmiany aktywów".

W bilansach stosowany jest termin "pasywa i wartość netto" (różnica pomiędzy aktywami i pasywami) po prawej stronie oraz — "aktywa" — po stronie lewej. Porównanie dwóch kolejnych bilansów pokazuje zmiany pasywów i wartości netto oraz zmiany aktywów.

Zapis podwójny/poczwórny

1.50. Rachunki narodowe oparte są dla jednostek czy sektorów na zasadzie podwójnego księgowania. Każda transakcja musi być rejestrowana podwójnie — raz jako przychód (lub zmiana pasywów) i raz jako rozchód (lub zmiana aktywów). Całkowita suma transakcji zarejestrowanych jako przychody lub zmiany pasywów oraz całkowita suma transakcji zarejestrowanych jako rozchody lub zmiany aktywów muszą być sobie równe, co pozwala na kontrolę spójności rachunków.

W praktyce jednak, rachunki narodowe — w odniesieniu do wszystkich jednostek i sektorów — oparte są na zasadzie poczwórnego księgowania, gdyż większość transakcji obejmuje dwie jednostki instytucjonalne. Zatem każda tego typu transakcja musi być zapisana podwójnie przez obie jednostki w nią zaangażowane. Na przykład świadczenia społeczne pieniężne, dokonywane przez jednostki rządowe i samorządowe na rzecz gospodarstw domowych, rejestrowane są na rachunkach instytucji rządowych i samorządowych jako rozchód w postaci transferu oraz jako zmniejszenie aktywów w postaci gotówki i depozytów; natomiast na rachunkach sektora gospodarstw domowych rejestrowane są jako przychód w postaci transferu oraz jako nabycie aktywów w postaci gotówki i depozytów.

Z drugiej strony, transakcje dokonywane w ramach jednej jednostki (takie jak spożycie produkcji przez tę samą jednostkę, która ją wytworzyła) wymagają tylko dwóch zapisów, których wartości muszą być oszacowane.

Wycena

1.51. Z wyjątkiem kilku zmiennych dotyczących ludności i zasobów pracy, system pokazuje wszystkie przepływy i zasoby w wyrażeniu pieniężnym. System nie podejmuje próby określenia użyteczności tych przepływów i zasobów. Zamiast tego, przepływy i zasoby są wyceniane zgodnie z ich wartością wymienną, tzn. taką wartością, za którą są one lub mogą być wymieniane na środki pieniężne. Stąd podstawowym zaleceniem ESA odnośnie wyceny — jest wycena rynkowa.

1.52. W przypadku transakcji pieniężnych oraz w związku z posiadaniem zasobów pieniężnych i pasywów, wszystkie potrzebne wartości są dostępne bezpośrednio. W większości innych przypadków, zalecaną metodą wyceny jest odniesienie do cen rynkowych analogicznych towarów, usług lub aktywów. Metoda ta wykorzystywana jest np. do wyceny wymiany barterowej oraz usług mieszkaniowych wytwarzanych na własny rachunek przez właścicieli mieszkań. Kiedy nie jest możliwe uzyskanie cen rynkowych dla analogicznych produktów, na przykład dla usług nierynkowych wytwarzanych przez jednostki rządowe i samorządowe, wycena powinna być dokonywana kosztów produkcji. Jeżeli żadna z tych dwóch metod nie jest możliwa, przepływy i zasoby mogą być wyceniane na podstawie zdyskontowanej obecnej wartości przewidywanych stóp zwrotu w przyszłości. Jednak z uwagi na dużą niepewność takiego szacunku, metoda ta zalecana jest tylko w ostateczności.

1.53. Zasoby powinny być wyceniane w cenach bieżących w momencie, do którego odnosi się bilans a nie w cenach wytworzenia lub nabycia towarów czy aktywów tworzących te zasoby. Czasem konieczna jest wycena zasobów poprzez oszacowanie ich bieżącej ceny nabycia pomniejszonej o wartość odpisów amortyzacyjnych lub na podstawie kosztów produkcji.

Szczególne zasady wyceny produktów [17] Patrz rozdział 3: "Transakcje dotyczące produktów".

1.54. Producent i użytkownik danego produktu mają zwykle różne wyobrażenie o jego wartości z uwagi na istnienie kosztów transportu, marży handlowej oraz podatków od produktów pomniejszonych o subsydia do produktów. Celem jak największego zbliżenia do punktu widzenia każdego z podmiotów uczestniczących w transakcji, system rejestruje każde wykorzystanie produktu w cenach nabycia, w które włączone są koszty transportu, marża handlowa oraz podatki od produktów pomniejszone o subsydia do produktów, podczas gdy produkcja rejestrowana jest w cenach bazowych, które wyłączają powyższe elementy.

1.55. Przywóz i wywóz produktów rejestrowane są w wartościach na granicy. Ogółem przywóz i wywóz towarów wyceniane są na granicy celnej eksportera lub franco burta statku (f.o.b). Opłaty transportowe i usługi ubezpieczeniowe powstające między granicą importera a granicą eksportera nie są zaliczane do wartości towarów; są one rejestrowane jako usługi. Jeżeli nie jest możliwe uzyskanie wartości f.o.b. dla określonej struktury produktów, tabele zawierające szczegółowe informacje z zakresu handlu zagranicznego pokazują wartości przywozu na granicy celnej importera (wartość c.i.f.). Wszystkie usługi transportowe i ubezpieczeniowe powstałe do granicy importera są włączone do wartości przywożonych towarów. W zakresie, w jakim usługi te odnoszą się do usług krajowych, w systemie dokonywane jest ogólne dostosowanie do warunków f.o.b./c.i.f.

Wycena w cenach stałych [18] Patrz rozdział 10: "Pomiary cen i wolumenu".

1.56. Wycena w cenach stałych oznacza wycenę przepływów i zasobów w danym okresie sprawozdawczym w cenach okresu poprzedniego. Celem wyceny w cenach stałych jest rozłożenie zmian zachodzących w czasie w wartości przepływów i zasobów na zmiany z tytułu zmian cen oraz z tytułu zmian wolumenu. Przepływy i zasoby w cenach stałych wyrażają zmiany wolumenu.

Wiele przepływów i zasobów, np. dochody, nie może być, z uwagi na ich charakter, wyrażone w ujęciu cenowym i ilościowym. Jednak siłę nabywczą tych zmiennych uzyskać można poprzez skorygowanie ich bieżącej wartości odpowiednim wskaźnikiem cen, np. o indeks cen końcowego popytu krajowego, z wyłączeniem przyrostu zapasów. Tak skorygowane przepływy i zasoby uznaje się za wyrażone w ujęciu realnym. Przykładem może być realny rozporządzalny dochód.

Czas rejestracji

1.57. System rejestruje przepływy w ujęciu memoriałowym; to znaczy w momencie, w którym wartość ekonomiczna jest tworzona, przekształcana lub niszczona, albo, gdy należności i zobowiązania powstają, są przekształcane lub umarzane.

Oznacza to, że produkcja jest rejestrowana w momencie jej wytwor