Rezolucja [1]

w sprawie klęsk żywiołowych w państwach AKP: finansowanie ze środków UE gotowości (EFR) i pomocy w razie klęsk (ECHO)

Wspólne Zgromadzenie Parlamentarne AKP-UE,

- obradując na posiedzeniu w Kigali (Rwanda) w dniach 19- 22 listopada 2007 r.,

- uwzględniając art. 17 ust. 2 swojego Regulaminu,

- uwzględniając umowę z Kotonu, a w szczególności jej art. 30 (współpraca regionalna) i art. 32 (środowisko i zasoby naturalne),

- uwzględniając inicjatywę na rzecz ochrony środowiska naturalnego w ramach Nowego partnerstwa dla rozwoju Afryki (NEPAD),

- uwzględniając decyzję w sprawie zmian klimatycznych i rozwoju oraz decyzję w sprawie wdrożenia inicjatywy Green Wall [zielony mur] dla Sahary, podjęte przez Zgromadzenie UA na posiedzeniu w dniach 29- 30 stycznia 2007 r.,

- uwzględniając decyzję nr 3 podjętą na 79. sesji Rady Ministrów AKP, zorganizowanej w Gaborone (Botswana) w dniach 4- 5 maja 2004 r., w której potwierdzono potrzebę uwzględnienia kwestii pustynnienia i suchych ziem w głównym nurcie polityki, aby rozwiązać kluczowej wagi problemy dotyczące zrównoważonego zarządzania, takie jak susze, wylesianie i zasoby wód,

- uwzględniając decyzję nr 3/LXXIX/04 podjętą na 4. szczycie szefów państw i rządów krajów AKP, zorganizowanym w Maputo (Mozambik) w dniach 23- 24 czerwca 2004 r., w której podkreślono ogromny stopień narażenia wielu państw AKP, ich regionów i ludności na klęski żywiołowe i związane z nimi problemy środowiskowe, a także wezwano do podjęcia zobowiązania do wsparcia proaktywnych inicjatyw służących zwalczaniu tych problemów,

- uwzględniając konkluzje prezydencji przyjęte na posiedzeniu Rady Europejskiej w dniach 8- 9 marca 2007 r., w których podkreślono znaczenie osiągnięcia strategicznego celu, jakim jest ograniczenie wzrostu średniej globalnej temperatury do nie więcej niż 2 °C w stosunku do poziomu sprzed okresu uprzemysłowienia,

- uwzględniając porozumienie zawarte pomiędzy UE, Kanadą i Japonią na szczycie G8 w Heiligendamm w czerwcu 2007 r., dotyczące zmniejszenia poziomu światowych emisji CO2 co najmniej o połowę do roku 2050,

- uwzględniając sprawozdania Międzyrządowego Zespołu do spraw Zmian Klimatu (IPCC), który został laureatem Narody Nobla w 2007 r., a w szczególności czwarte sprawozdanie oceniające grupy roboczej II IPCC, zatytułowane "Wpływ, adaptacja i zagrożenie",

- uwzględniając milenijne sprawozdanie oceniające ekosystemy z 2005 r., w którym zawarto analizę wykorzystania i degradacji wielu z zasobów naturalnych naszej planety,

- uwzględniając Ramową konwencję Narodów Zjednoczonych w sprawie zmian klimatu (UNFCCC) i uzupełniający ją protokół z Kioto,

- uwzględniając Agendę 21, Deklarację z Rio de Janeiro w sprawie środowiska i rozwoju, a także Oświadczenie dotyczące zasad zrównoważonej gospodarki leśnej, które zostały przyjęte przez ponad 178 rządów na konferencji Narodów Zjednoczonych w sprawie środowiska i rozwoju (UNCED) w Rio de Janeiro (Brazylia) w dniach 3- 14 czerwca 1992 r. i których zasady zostały zdecydowanie potwierdzone na światowym szczycie w sprawie trwałego rozwoju (WSSD) zorganizowanym w Johannesburgu (RPA) w dniach 26 sierpnia — 4 września 2002 r.,

- uwzględniając Konwencję Narodów Zjednoczonych w sprawie zwalczania pustynnienia, która została przyjęta w Paryżu dnia 17 czerwca 1994 r. i weszła w życie dnia 26 grudnia 1996 r.,

- uwzględniając sprawozdanie końcowe Światowej konferencji na temat zapobiegania i ograniczania skutków katastrof, która odbyła się w dniach 18- 22 stycznia 2005 r., a w szczególności ramy działania z Hyogo na lata 2005-2015: Wzmocnienie odporności narodów i wspólnot na klęski żywiołowe,

- uwzględniając rezolucję 57/256 Zgromadzenia Ogólnego ONZ z dnia 20 grudnia 2002 r. w sprawie przeglądu strategii z Jokohamy oraz planu działania na rzecz bezpieczniejszego świata — Wskazówki dla strategii zapobiegania klęskom żywiołowym, ograniczania ich skutków i gotowości, a także konferencję międzynarodową ONZ "Barbados + 10" w sprawie rozwijających się małych państw wyspiarskich, która odbyła się na Mauritiusie w styczniu 2005 r.,

- uwzględniając rezolucję przyjętą dnia 1 kwietnia 1999 r. w Strasburgu w sprawie zmian klimatycznych i rozwijających się małych państw wyspiarskich w kontekście współpracy w ramach AKP-UE [2], rezolucję przyjętą dnia 19 lutego 2004 r. w Addis Abebie w sprawie zniszczeń powodowanych przez cyklony na Pacyfiku, Oceanie Indyjskim i Karaibach oraz potrzeby szybkiego reagowania na klęski żywiołowe [3], rezolucję przyjętą dnia 25 listopada 2004 r. w Hadze w sprawie zniszczeń powodowanych przez huragany w regionie Karaibów [4] oraz rezolucję przyjętą dnia 24 listopada 2005 r. w Edynburgu w sprawie przyczyn i skutków klęsk żywiołowych [5],

- uwzględniając sprawozdanie Komisji Spraw Społecznych i Środowiska (AKP-UE/3802/05),

A. mając na uwadze, że klęski żywiołowe i wyczerpywanie się zasobów naturalnych poważnie zagrażają procesowi zmniejszania ubóstwa i realizacji milenijnych celów rozwoju,

B. mając na uwadze, że kraje AKP w minimalnym stopniu przyczyniają się do zmian klimatycznych, choć to właśnie one w najpoważniej odczuwają ich skutki; mając na uwadze, że zmiany klimatyczne mogą spowolnić tempo postępów osiąganych na drodze do trwałego rozwoju, poprzez bezpośrednie zwiększone narażenie na negatywne skutki tych zmian lub w sposób pośredni poprzez stopniowo ograniczaną zdolność do przystosowania się do nowych warunków,

C. mając na uwadze, że klęski żywiołowe mają szczególnie szkodliwe skutki w krajach rozwijających się, ponieważ niweczą korzyści płynące ze współpracy na rzecz rozwoju, utrudniają dalszy wzrost i walkę z ubóstwem oraz powodują poważne straty w zakresie różnorodności biologicznej,

D. mając na uwadze, że kluczowym wyzwaniem dla państw AKP jest skuteczne rozwiązanie problemu długoterminowych skutków klęsk żywiołowych poprzez rozwój i wzmocnienie na szczeblu krajowym i regionalnym środków mających na celu zmniejszenie ryzyka klęsk żywiołowych, a także działań w zakresie likwidacji szkód, odbudowy i zarządzania,

E. mając na uwadze, że kraje AKP zapewniają całemu światu szeroką gamę usług w zakresie ekosystemów, nie otrzymując w zamian należytego wynagrodzenia,

F. mając na uwadze, że wyniki nowych analiz potwierdzają, iż Afryka jest jednym z kontynentów najbardziej wrażliwych na zmiany klimatu ze względu na liczne zagrożenia i niski potencjał dostosowawczy; mając na uwadze, że do roku 2020 około 75-250 milionów Afrykańczyków może stanąć w obliczu zwiększonego zagrożenia braku wody z powodu zmian klimatycznych; mając na uwadze, że według prognoz również produkcja rolna, sektor gospodarki rybnej i dostęp do żywności będą poważnie zagrożone,

G. mając na uwadze, że zgodnie z przewidywaniami do roku 2050 zmiany klimatyczne przyczynią się do zmniejszenia zasobów wody do poziomu, w którym będą one niewystarczające, aby zaspokoić zapotrzebowanie w wielu małych państwach wyspiarskich, np. na Karaibach, Oceanie Indyjskim i Pacyfiku, które są szczególnie narażone na wzrost poziomu morza i klęski żywiołowe,

H. mając na uwadze, że pod koniec XXI wieku przewidywane wzrosty poziomu morza będą miały negatywny wpływ na położone niżej i gęsto zaludnione obszary przybrzeżne, a także mogą przyczynić się do nasilenia takich zjawisk, jak powodzie, fale sztormowe, erozja i inne zagrożenia przybrzeżne, co będzie w sposób niekorzystny oddziaływać na lokalne zasoby i turystykę, zagrażając terenom zamieszkałym, obiektom i kluczowej infrastrukturze,

I. mając na uwadze, że napięcia i niepokoje niezwiązane z klimatem mogą zwiększyć narażenie na zmiany klimatyczne i klęski żywiołowe poprzez zmniejszanie odporności na te zjawiska, a także mogą ograniczyć potencjał dostosowawczy oraz osiągnięcia polityki zapobiegania klęskom i łagodzenia ich skutków ze względu na zaangażowanie zasobów na rzecz zaspokajania innych potrzeb,

J. mając na uwadze, że promowanie potencjału dostosowawczego zostało uwzględnione w bardzo niewielkiej liczbie planów mających na celu wspieranie trwałego rozwoju i zmniejszanie narażenia na zmiany klimatyczne i klęski żywiołowe,

K. mając na uwadze, że zapobieganie klęskom i ograniczanie ich skutków należy w głównej mierze do kompetencji władz krajowych, a także mając na uwadze potrzebę wzmocnienia współpracy i partnerstwa na szczeblu regionalnym i międzynarodowym,

L. mając na uwadze, że zagadnienia dotyczące ochrony środowiska, zapobiegania klęskom i gotowości na ich wypadek oraz łagodzenia skutków zmian klimatycznych nie są należycie uwzględnione we wszystkich programach pomocy WE i związanych z nimi instrumentach, chociaż są one istotne dla wszystkich krajów,

M. mając na uwadze, że strategie polityczne na rzecz wspierania bezpieczeństwa energetycznego i inne wysiłki służące łagodzeniu skutków zmian klimatycznych, podejmowane w kolejnych dziesięcioleciach, będą miały duży wpływ na możliwości osiągnięcia niższych poziomów stabilizacji w zakresie emisji gazów cieplarnianych,

N. mając na uwadze, że przepływ środków finansowych do krajów rozwijających się w ramach mechanizmu czystego rozwoju (CDM), Funduszu na rzecz Globalnego Środowiska (GEF) i pomocy rozwojowej dla transferu technologii jest dotychczas ograniczony, a jego poziom jest różny w zależności od regionu geograficznego,

O. mając na uwadze, że dążenie do trwałego rozwoju poprzez zmianę sposobów rozwoju może mieć istotny wpływ na łagodzenie skutków zmian klimatycznych, lecz realizacja tego procesu może wymagać znacznych zasobów w celu pokonania licznych barier,

1. podkreśla zagrożenia, jakie klęski żywiołowe i zmiany klimatyczne stanowią dla trwałego rozwoju, walki z ubóstwem i osiągnięcia milenijnych celów rozwoju, a także podkreśla znaczenie siódmego milenijnego celu rozwoju, którym jest zapewnienie trwałości środowiska;

2. odnotowuje rosnącą liczbę i częstotliwość klęsk żywiołowych, ich niszczący wpływ oraz szczególną bezradność ubogiej ludności w takich sytuacjach; podkreśla, że coraz trudniej odróżnić klęski żywiołowe od tych wywołanych przez człowieka, ponieważ zagrożenia nie wynikają jedynie z warunków przyrodniczych, lecz również z działalności człowieka i braku planowania;

3. podkreśla konieczność skutecznej globalnej reakcji na problem klęsk żywiołowych w krajach AKP, w ramach której kraje uprzemysłowione powinny przyjąć odpowiedzialność za zwalczanie skutków emisji gazów cieplarnianych, przyczyniających się do zmian klimatycznych, i przejąć wiodącą rolę w tym procesie;

4. zwraca się do rządów i parlamentów krajów AKP i UE o dołożenie wszelkich starań, by eksploatacja zasobów naturalnych nie powodowała istotnych zaburzeń w równowadze ekologicznej; w tym kontekście z niepokojem zauważa, że nadmierna i nielegalna wycinka drzew może prowadzić do pustynnienia i innych zmian klimatycznych, w związku z którymi należy podjąć działania w postaci odpowiedzialnej i skutecznej polityki gospodarki leśnej i odpowiednich praktyk w zakresie ponownego zalesiania i zrównoważonego rolnictwa; wzywa przedsiębiorstwa eksploatujące zasoby naturalne do przestrzegania norm i regulacji w zakresie ochrony środowiska;

5. odnotowuje skutki i wyzwania związane ze zmianami klimatycznymi, a mianowicie ekstremalne warunki pogodowe i utratę zasobów naturalnych, które mają poważny wpływ na rozwój i bezpieczeństwo, prowadząc do zwiększonego narażenia, konfliktów o dostęp do zasobów naturalnych i migracji spowodowanej klęskami; podkreśla zatem, że w ramach zapobiegania klęskom i ograniczania ich skutków konieczne jest uwzględnienie kwestii łagodzenia i dostosowania do skutków zmian klimatycznych;

6. zwraca uwagę na fakt, że klęski żywiołowe mogą prowadzić do migracji ludności na dużą skalę, i uznaje, że chociaż zapobieganie klęskom i ograniczanie ich skutków należy przede wszystkim do kompetencji władz krajowych, obowiązkiem rządów krajów AKP i UE jest okazanie solidarności z narodami dotkniętymi tym problemem;

7. podkreśla ostrzeżenia WHO dotyczące bardzo dużego zagrożenia, jakie globalne ocieplenie stanowi dla zdrowia ludności w krajach południowych, zwłaszcza w odniesieniu do zachorowań na malarię i uszkodzeń wzroku, i wzywa do podjęcia działań wspierających środki służące zapobieganiu tym nasilonym problemom zdrowotnym, zarządzaniu nimi i poprawie sytuacji w tej dziedzinie;

8. wzywa do opracowania kompleksowej strategii o określonych ramach czasowych, której celem będzie włączenie strategii na rzecz zapobiegania klęskom i ograniczania ich skutków, gotowości na wypadek klęsk i walki ze zmianami klimatycznymi jako głównych priorytetów do wszystkich krajowych planów rozwoju, polityki UE na rzecz rozwoju i pomocy humanitarnej; podkreśla, że strategie te powinny wspierać działania społeczeństwa obywatelskiego, lokalnych społeczności i władz w ramach długoterminowego podejścia służącego zmniejszaniu narażenia na klęski;

9. wzywa państwa członkowskie UE do wspierania krajów AKP w opracowywaniu skoncentrowanych na potrzebach ludności planów zapobiegania klęskom i ograniczania ich skutków, zapobiegania zmianom klimatycznym i planów na wypadek sytuacji kryzysowych, które powinny uwzględniać strategie łagodzenia skutków i dostosowania, systemy wczesnego ostrzegania, strategie gotowości na wypadek klęsk i ewakuacji, strefy bezpieczeństwa w razie kryzysu, systemy ubezpieczeń oraz finansowanie środków humanitarnych do szybkiej dystrybucji; wzywa również kraje AKP do zagwarantowania, że działania te będą priorytetem na szczeblu krajowym i lokalnym, a silne podstawy instytucjonalne zapewnią ich wdrożenie i uwzględnienie potrzeb grup słabszych społecznie;

10. wzywa UE do przeznaczenia co najmniej 10 % dodatkowych funduszy na budżet pomocy humanitarnej w celu obniżania ryzyka klęsk żywiołowych i do znacznego zwiększenia w ramach budżetu na pomoc na rzecz rozwoju środków na zapobieganie klęskom i ograniczanie ich skutków oraz na łagodzenie skutków zmian klimatycznych i dostosowanie do tych zmian, przy czym nie powinno to ograniczyć pozostałych wysiłków, zwłaszcza tych podejmowanych w dziedzinie podstawowej opieki zdrowotnej i edukacji;

11. podkreśla, że państwa i regiony AKP wymagają wsparcia ze strony społeczności międzynarodowej, które jest niezbędne w celu poprawy ich krajowych i regionalnych zdolności w zakresie łagodzenia skutków klęsk, gotowości i wczesnego ostrzegania, zwiększenia wiedzy społeczeństwa na temat obniżania ryzyka i prognoz dotyczących wystąpienia klęsk, a także w celu reagowania na sytuacje kryzysowe,

12. wyraża ubolewanie z powodu bardzo niskiego poziomu zasobów przydzielonych na instrument AKP-UE dla zapobiegania klęskom żywiołowym pomimo rosnących potrzeb, choć z zadowoleniem przyjmuje utworzenie tego instrumentu; wzywa UE do przydzielenia dodatkowych środków na ten instrument w ramach 10. EFR i innych linii budżetu UE, aby w ten sposób zapewnić państwom i regionom AKP odpowiednią pomoc w zapobieganiu klęskom i ograniczaniu ich skutków, budowaniu potencjału w zakresie pomocy w razie klęsk, odbudowy i rozwoju (LRRD) i finansowaniu ulepszonych systemów wczesnego ostrzegania i szybkiego reagowania;

13. wzywa zatem Komisję Europejską do dalszego wspierania instrumentu Funduszu Klęsk Żywiołowych AKP-UE w ramach 10. EFR oraz zwiększania jego zakresu poprzez zapewnienie co najmniej 250 mln euro ze środków przeznaczonych na współpracę wewnątrz AKP, a także przy wykorzystaniu części środków z proponowanej "rezerwy" na pomoc regionom i państwom AKP, zwłaszcza małym państwom wyspiarskim AKP, w kompleksowym wdrożeniu programu gotowości w razie klęsk i zarządzania we wszystkich państwach AKP oraz długoterminowej odbudowy w okresie po klęskach;

14. uważa, że należy zapewnić wystarczające środki na Europejski Fundusz Rozwoju (EFR), aby pomóc krajom rozwijającym się w dostosowaniu się do skutków zmian klimatycznych i łagodzeniu ich wpływu, i podkreśla w tym kontekście znaczenie zwiększenia potencjału, zapobiegania klęskom, edukacji, skutecznej infrastruktury i dostępu do leków, a także wskazuje na konieczność budowania potencjału w zakresie nadań naukowych, oceny oddziaływania i dostosowania, prognozowania zagrożeń oraz przygotowywania projektów w ramach mechanizmu czystego rozwoju (CDM);

15. podkreśla potrzebę zwiększenia funduszy na rozwój istotnych zasobów ludzkich w dziedzinie zapobiegania klęskom, gotowości w razie klęsk, łagodzenia ich skutków i zarządzania nimi oraz w celu dostosowania do zmian klimatycznych, a także na wzmocnienie współpracy na linii Południe-Południe w tych obszarach;

16. wzywa Komisję Europejską i państwa członkowskie UE do wprowadzenia wszystkich środków niezbędnych do zapewnienia możliwie jak najszybszej mobilizacji odpowiedniego wsparcia finansowego na pomoc w razie klęsk i pomoc humanitarną;

17. podkreśla potrzebę stałej aktualizacji profilów środowiskowych krajów AKP oraz włączenia kwestii środowiskowych jako priorytetów do krajowych dokumentów strategicznych, regionalnych dokumentów strategicznych i programów tematycznych; podkreśla znaczenie zaangażowania w ten proces parlamentów krajowych i społeczeństwa obywatelskiego;

18. uważa, że polityka na rzecz rozwoju nie może być realizowana w oderwaniu od kwestii środowiskowych i innych obszarów polityki i wzywa do całościowego podejścia w ramach polityki trwałego rozwoju, polegającego na uwzględnieniu wymiaru środowiskowego w krajowych i regionalnych dokumentach strategicznych krajów AKP, a także we wszystkich programach i projektach na rzecz rozwoju;

19. apeluje, aby światowy sojusz na rzecz przeciwdziałania zmianom klimatycznym (GCCA) stał się kluczowym instrumentem służącym rozwiązywaniu problemów związanych z zapobieganiem klęskom i gotowością w razie klęsk, a także dostosowaniem do zmian klimatycznych i łagodzeniem ich skutków;

20. wzywa rządy krajów AKP do opracowania planów na wypadek kryzysu i planów awaryjnych, które powinny obejmować strategie ewakuacji, strefy bezpieczeństwa w razie kryzysu, systemy ubezpieczeń oraz finansowanie środków humanitarnych do szybkiej dystrybucji;

21. podkreśla potrzebę wdrożenia rzeczywistego globalnego podejścia do kwestii klęsk żywiołowych i zmian klimatycznych oraz wzywa społeczność międzynarodową, aby zobowiązała się do opracowania postępowych rozwiązań na szczeblu międzynarodowym; w związku z powyższym wzywa do rozpoczęcia na międzynarodowej konferencji NZ w sprawie klimatu negocjacji dotyczących globalnego i kompleksowego porozumienia w sprawie strategii po roku 2012, opartego na postanowieniach protokołu z Kioto i rozszerzającego jego zakres;

22. apeluje, aby kraje rozwinięte przeznaczyły większe zasoby na mechanizmy finansowania obowiązujące na mocy protokołu z Kioto oraz dołożyły wszelkich starań, aby wkład ten stał się wiążącym zobowiązaniem;

23. wzywa do wymiany najlepszych praktyk, transferu technologii i podnoszenia świadomości w zakresie planowania przestrzennego, budowy w strefach zagrożenia, bezpiecznych konstrukcji budowlanych i ochrony obiektów o kluczowym znaczeniu;

24. wzywa do poprawy współpracy na szczeblu regionalnym i międzynarodowym, aby ułatwić wymianę technologii informacyjnych i komunikacyjnych oraz stałe finansowanie rozwiązań z zakresu niskiej technologii, takich jak dostęp do radia na obszarach wiejskich i w odległych regionach;

25. wzywa kraje AKP do uzgodnienia na szczeblu regionalnym sposobów gospodarowania wodami w dorzeczu przy wykorzystaniu skoordynowanych środków w zakresie zasobów wodnych i rybnych;

26. zwraca uwagę na fakt, że dzięki wykorzystaniu odnawialnych źródeł energii, takich jak energia słoneczna, wiatrowa i energia otrzymywana z biomasy, kraje AKP będą mniej zależne od ropy, wzywa zatem UE i jej państwa członkowskie do transferu odpowiedniej technologii i zapewnienia odpowiednich funduszy, a także apeluje do Komisji Europejskiej, aby dokonała przeglądu kryteriów kwalifikowalności do uzyskania wsparcia z instrumentu energetycznego i funduszu wodnego w ramach 10. EFR i uwzględniła wśród nich kryteria dotyczące działań służących ochronie środowiska oraz kryteria narażenia i izolacji;

27. wzywa kraje AKP i UE do ustanowienia szczegółowego celu w zakresie wykorzystania odnawialnych źródeł energii oraz uważa, że zagadnienie dotyczące tego rodzaju energii powinno stanowić główny element programów współpracy AKP-UE na rzecz rozwoju, tworzonych na mocy umowy z Kotonu;

28. zobowiązuje swoich współprzewodniczących do przekazania niniejszej rezolucji Radzie AKP-UE, Komisji Europejskiej, Unii Afrykańskiej oraz sekretarzowi generalnemu Organizacji Narodów Zjednoczonych.

[1] Przyjęta przez Wspólne Zgromadzenie Parlamentarne AKP-UE w dniu 22 listopada 2007 r. w Kigali (Rwanda).

[2] Dz.U. C 271 z 24.9.1999, str. 30.

[3] Dz.U. C 120 z 30.4.2004, str. 44.

[4] Dz.U. C 80 z 1.4.2005, str. 36.

[5] Dz.U. C 136 z 9.6.2006, str. 22.

--------------------------------------------------