Układ Europejski

ustanawiający stowarzyszenie między Wspólnotami Europejskimi i ich państwami członkowskimi, z jednej strony, a Republiką Bułgarii, z drugiej strony [1]

KRÓLESTWO BELGII,

KRÓLESTWO DANII,

REPUBLIKA FEDERALNA NIEMIEC,

REPUBLIKA GRECKA,

KRÓLESTWO HISZPANII,

REPUBLIKA FRANCUSKA,

IRLANDIA,

REPUBLIKA WŁOSKA,

WIELKIE KSIĘSTWO LUKSEMBURGA,

KRÓLESTWO NIDERLANDÓW,

REPUBLIKA PORTUGALII,

ZJDNOCZONE KRÓLESTWO WIELKIEJ BRYTANII I IRLANDII PÓŁNOCNEJ,

Umawiające się Strony Traktatu ustanawiającego EUROPEJSKĄ WSPÓLNOTĘ GOSPODARCZĄ, Traktatu ustanawiającego EUROPEJSKĄ WSPÓLNOTĘ WĘGLA I STALI, oraz Traktatu ustanawiającego EUROPEJSKĄ WSPÓLNOTĘ ENERGII ATOMOWEJ, zwane dalej "państwami członkowskimi", oraz

EUROPEJSKA WSPÓLNOTA GOSPODARCZA, EUROPEJSKA WSPÓLNOTA ENERGII ATOMOWEJ oraz EUROPEJSKA WSPÓLNOTA WĘGLA I STALI, zwane dalej "Wspólnotą",

z jednej strony,

oraz REPUBLIKA BUŁGARII, zwana dalej "Bułgarią",

z drugiej strony,

UWZGLĘDNIAJĄC znaczenie tradycyjnych więzi istniejących między Wspólnotą, jej państwami członkowskimi a Bułgarią oraz wspólne wartości podzielane przez Strony,

UZNAJĄC, że Wspólnota i Bułgaria pragną umocnić te więzi i ustanowić ścisłe i trwałe stosunki oparte na zasadzie wzajemności, co umożliwiłoby Bułgarii uczestniczenie w procesie integracji europejskiej, umacniając i rozszerzając w ten sposób stosunki ustanowione w przeszłości, w szczególności na mocy Umowy w sprawie wymiany handlowej i współpracy handlowej i gospodarczej, podpisanej dnia 8 maja 1990 roku,

UWZGLĘDNIAJĄC możliwości nowej jakości wzajemnych kontaktów, jakie daje zaistnienie nowej demokracji w Bułgarii,

UWZGLĘDNIAJĄC zaangażowanie Wspólnoty i jej państw członkowskich oraz Bułgarii w umacnianie swobód politycznych i gospodarczych, które stanowią istotną podstawę stowarzyszenia,

UZNAJĄC podstawowy charakter zmian demokratycznych w Bułgarii, realizowanych na drodze pokojowej i zwróconych ku tworzeniu nowego ustroju politycznego i gospodarczego, opartego na zasadzie państwa prawa oraz na prawach człowieka, pluralizmie politycznym i systemie wielopartyjnym, który przewiduje wolne i demokratyczne wybory i stworzenie warunków prawnych i gospodarczych niezbędnych dla rozwoju gospodarki rynkowej oraz konieczność przeprowadzenia i zakończenia tego procesu przy pomocy Wspólnoty,

UWZGLĘDNIAJĄC zdecydowane zaangażowanie Wspólnoty i jej państw członkowskich oraz Bułgarii na rzecz umocnienia państwa prawa i praw człowieka, w tym także praw osób należących do mniejszości, oraz w pełną realizację wszystkich zasad i postanowień zawartych w Akcie końcowym Konferencji Bezpieczeństwa i Współpracy w Europie (KBWE), dokumentów końcowych z posiedzeń w Wiedniu i w Madrycie, Paryskiej Karty Nowej Europy oraz zasad i postanowień Europejskiej Karty Energetycznej;

PRAGNĄC wspierać rozwój kontaktów między obywatelami, a także rozwój swobodnego przepływu informacji oraz idei, tak jak Strony uzgodniły w ramach KBWE,

ŚWIADOME znaczenia niniejszego Układu dla ustanowienia i wzmacniania w Europie systemu stabilności opartego na współpracy, którego jednym z filarów jest Wspólnota,

PRZEKONANE, iż powinno istnieć powiązanie między pełną realizacją stowarzyszenia, z jednej strony, a kontynuacją faktycznego dokonywania przez Bułgarię reform politycznych, gospodarczych i prawnych, z drugiej strony, jak również wprowadzeniem czynników niezbędnych do realizacji współpracy i rzeczywistego zbliżenia między systemami obydwu Stron, szczególnie w świetle wniosków Konferencji KBWE w Bonn,

PRAGNĄC ustanowienia stałego dialogu politycznego w zagadnieniach dwustronnych i międzynarodowych, będących przedmiotem wspólnego zainteresowania Stron na rzecz rozwoju i ukończenia stowarzyszenia,

UWZGLĘDNIAJĄC gotowość Wspólnoty do udzielenia zdecydowanego poparcia dla pełnego wprowadzenia w Bułgarii gospodarki rynkowej i pomocy w przezwyciężaniu gospodarczych i społecznych konsekwencji dostosowań strukturalnych,

UWZGLĘDNIAJĄC ponadto gotowość Wspólnoty do utworzenia instrumentów współpracy i pomocy gospodarczej, technicznej i finansowej w wymiarze globalnym i wieloletnim,

UZNAJĄC zaangażowanie Wspólnoty oraz Bułgarii w rozwój wolnego handlu, w szczególności w odniesieniu do Układu ogólnego w sprawie taryf celnych i handlu,

UWZGLĘDNIAJĄC różnice gospodarcze i społeczne między Wspólnotą a Bułgarią i uznając, że cele niniejszego stowarzyszenia powinny zostać osiągnięte poprzez właściwe postanowienia niniejszego Układu,

PRZEKONANE, że Układ stworzy nowy klimat dla ich stosunków gospodarczych, w szczególności dla rozwoju handlu i inwestycji, instrumentów niezbędnych do restrukturyzacji gospodarczej i modernizacji technologicznej bułgarskiej gospodarki,

PRAGNĄC ustanowienia współpracy kulturalnej i rozwoju wymiany informacji,

UWZGLĘDNIAJĄC fakt, że ostatecznym celem Bułgarii jest członkostwo we Wspólnocie, a niniejsze stowarzyszenie, w ocenie Stron, pomoże Bułgarii w osiągnięciu tego celu,

POSTANOWIŁY zawrzeć niniejszy Układ i w tym celu wyznaczyły jako swoich pełnomocników,

KRÓLESTWO BELGII,

Roberta Urbaina,

Ministra Handlu Zagranicznego i Spraw Europejskich;

KRÓLESTWO DANII,

Jørgena Østrøm Møllera,

Sekretarza Stanu Spraw Zagranicznych;

REPUBLIKA FEDERALNA NIEMIEC,

Klausa Kinkela,

Federalnego Ministra Spraw Zagranicznych;

REPUBLIKA GRECKA,

Michaíla PAPAKONSTANDINU,

Ministra Spraw Zagranicznych;

KRÓLESTWO HISZPANII,

Javiera SOLANĘ,

Ministra Spraw Zagranicznych;

REPUBLIKA FRANCUSKA,

Elisabeth Guigou,

Ministra Spraw Europejskich;

IRLANDIA,

Dicka Springa,

Ministra Spraw Zagranicznych;

REPUBLIKA WŁOSKA,

Valdo Spini,

Sekretarza Stanu Spraw Zagranicznych;

WIELKIE KSIĘSTWO LUKSEMBURGA,

Jacquesa Poosa,

Ministra Spraw Zagranicznych;

KRÓLESTWO NIDERLANDÓW,

P. Kooijmansa,

Ministra Spraw Zagranicznych;

REPUBLIKA PORTUGALII,

J. M. DURÃO BARROSO,

Ministra Spraw Zagranicznych;

ZJEDNOCZONE KRÓLESTWO WIELKIEJ BRYTANII I IRLANDII PÓŁNOCNEJ,

Douglasa Hurda,

Sekretarza Stanu Spraw Zagranicznych i Wspólnoty Narodów;

EUROPEJSKA WSPÓLNOTA GOSPODARCZA, EUROPEJSKA WSPÓLNOTA ENERGII ATOMOWEJ oraz EUROPEJSKA WSPÓLNOTA WĘGLA I STALI:

Nielsa HELVEGA PETERSENA,

Ministra Spraw Zagranicznych Królestwa Danii, Urzędującego Przewodniczącego Rady Wspólnot Europejskich;

Sir Leona Brittana,

Wiceprzewodniczącego Komisji Wspólnot Europejskich;

Hansa VAN DEN BROOKA,

Członka Komisji Wspólnot Europejskich;

REPUBLIKA BUŁGARII:

Lubena Berova,

Premiera i Ministra Spraw Zagranicznych,

KTÓRZY, po wymianie swych pełnomocnictw, uznanych za należyte i sporządzone we właściwej formie,

UZGODNILI, CO NASTĘPUJE:

Artykuł 1

1. Niniejszym ustanawia się stowarzyszenie między Wspólnotą i jej państwami członkowskimi, z jednej strony, a Bułgarią, z drugiej strony.

2. Celami niniejszego stowarzyszenia są:

- zapewnienie odpowiednich ram dla dialogu politycznego między Stronami, umożliwiającego rozwój ścisłych stosunków politycznych,

- stopniowe ustanowienie strefy wolnego handlu między Wspólnotą i Bułgarią, która obejmie całość wymiany pomiędzy Stronami,

- wspieranie rozwoju handlu i harmonijnych stosunków gospodarczych między Stronami i sprzyjanie w ten sposób dynamicznemu rozwojowi gospodarczemu i dobrobytowi w Bułgarii,

- stworzenie podstaw dla gospodarczej, finansowej, kulturalnej i społecznej współpracy, a także pomocy Wspólnoty dla Bułgarii,

- popieranie wysiłków Bułgarii na rzecz rozwoju jej gospodarki i zakończenia procesu przechodzenia do gospodarki rynkowej,

- ustanowienie właściwych ram stopniowej integracji Bułgarii ze Wspólnotą. W tym celu ustanowione zostaną nowe zasady, polityki i działania zgodne z mechanizmami rynkowymi, natomiast Bułgaria będzie działać na rzecz spełnienia niezbędnych warunków w tym zakresie,

- powołanie instytucji odpowiednich do uczynienia stowarzyszenia skutecznym.

TYTUŁ I

DIALOG POLITYCZNY

Artykuł 2

Ustanawia się regularny dialog polityczny między Stronami, który zamierzają one rozwijać i umacniać. Towarzyszy on i wzmacnia zbliżenie między Wspólnotą i Bułgarią, wspiera polityczne i gospodarcze zmiany obecnie zachodzące w tym kraju i przyczynia się do ustanowienia nowych więzi solidarności i nowych form współpracy. Dialog polityczny i współpraca, oparte na wspólnych wartościach i aspiracjach:

- ułatwią pełną integrację Bułgarii ze wspólnotą państw demokratycznych i jej stopniowe zbliżanie do Wspólnoty. Zbliżenie gospodarcze przewidziane w niniejszym Układzie będzie prowadziło do większego zbliżenia politycznego,

- doprowadzą do lepszego wzajemnego zrozumienia i zapewnią rosnącą zbieżność stanowisk w sprawach międzynarodowych, w szczególności w sprawach, które mogą mieć istotne skutki dla jednej lub drugiej Strony,

- umożliwią każdej ze Stron rozważenie stanowiska i interesów drugiej Strony przy odpowiednim dla każdej ze Stron procesie podejmowania decyzji,

- przyczynią się do zbliżenia stanowisk Stron w sprawach bezpieczeństwa i umocnią bezpieczeństwo i stabilność w całej Europie.

Artykuł 3

1. Konsultacje odbywają się, gdzie właściwe, między przewodniczącym Rady Europejskiej i przewodniczącym Komisji Wspólnot Europejskich, z jednej strony, a Prezydentem Republiki Bułgarii, z drugiej strony.

2. Na szczeblu ministerialnym dialog polityczny odbywa się w ramach Rady Stowarzyszenia. Rada ponosi ogólną odpowiedzialność we wszystkich sprawach, jakie Strony mogą zechcieć jej przedstawić.

Artykuł 4

Strony ustalają inne procedury i mechanizmy dialogu politycznego, w szczególności w następujących formach:

- spotkania na szczeblu wyższych urzędników (dyrektorów politycznych) między urzędnikami Bułgarii, z jednej strony, a Prezydencją Rady Wspólnot Europejskich oraz Komisją Wspólnot Europejskich, z drugiej,

- pełne wykorzystanie kanałów dyplomatycznych, włączając w to właściwe kontakty w dziedzinie dwustronnej i wielostronnej, takie jak ONZ, spotkania OBWE i innych platform wielostronnych,

- włączenie Bułgarii do grupy państw regularnie informowanych o kwestiach rozpatrywanych w ramach europejskiej współpracy politycznej, jak również wymiana informacji w związku z osiągnięciem celów wymienionych w artykule 2,

- wszelkie inne środki, które mogłyby przyczynić się do wzmocnienia, rozwoju i przyspieszenia tego dialogu.

Artykuł 5

Dialog polityczny na szczeblu parlamentarnym odbywa się w ramach Parlamentarnego Komitetu Stowarzyszenia.

TYTUŁ II

ZASADY OGÓLNE

Artykuł 6

Poszanowanie dla zasad demokratycznych i praw człowieka ustanowionych w Akcie końcowym z Helsinek i Paryskiej Karcie Nowej Europy jest inspiracją dla wewnętrznej i zewnętrznej polityki Stron oraz stanowi niezbędny składnik niniejszego stowarzyszenia.

Artykuł 7

1. Stowarzyszenie obejmuje okres przejściowy w maksymalnym wymiarze 10 lat, podzielony na dwa kolejne etapy, każdy w zasadzie trwający pięć lat. Pierwszy etap rozpoczyna się z chwilą wejścia w życie niniejszego Układu.

2. Rada Stowarzyszenia, mając na uwadze to, że zasady gospodarki rynkowej stanowią zasadniczy element obecnego stowarzyszenia, regularnie bada stosowanie Układu i osiągnięcia Bułgarii w procesie prowadzącym do systemu gospodarki rynkowej na zasadach ustanowionych w preambule.

3. W ciągu 12 miesięcy poprzedzających zakończenie pierwszego etapu Rada Stowarzyszenia zbiera się w celu podjęcia decyzji o przejściu do drugiego etapu, jak również o jakichkolwiek możliwych zmianach, które wprowadza się w odniesieniu do środków dotyczących wykonywania dyspozycji regulujących drugi etap. Dokonując tego, Rada weźmie pod uwagę wyniki badań określonych w ustępie 2.

4. Dwa etapy przewidziane na podstawie ustępów 1, 2 i 3 nie mają zastosowania w odniesieniu do tytułu III.

TYTUŁ III

SWOBODNY PRZEPŁYW TOWARÓW

Artykuł 8

1. W okresie przejściowym trwającym najwyżej 10 lat, poczynając od wejścia w życie niniejszego Układu, Wspólnota i Bułgaria stopniowo wprowadzają strefę wolnego handlu, zgodnie z postanowieniami niniejszego Układu i zgodnie z postanowieniami Układu ogólnego w sprawie taryf celnych i handlu (GATT).

2. Do klasyfikacji towarów przywożonych do Wspólnoty stosowana jest scalona nomenklatura towarowa. Do klasyfikacji towarów przywożonych do Bułgarii stosowana jest Bułgarska Taryfa Celna.

3. W odniesieniu do każdego produktu podstawową stawką celną, do której stosuje się stopniowe obniżki wymienione w niniejszym Układzie, jest stawka celna stosowana faktycznie erga omnes w dniu poprzedzającym wejście w życie Układu.

4. Jeżeli, po wejściu w życie Układu, stosowana jest jakakolwiek obniżka stawek celnych na zasadzie erga omnes, w szczególności obniżki wynikające z umowy taryfowej zawartej jako skutek Rundy Urugwajskiej GATT, takie obniżone stawki zastępują podstawowe stawki celne określone w ustępie 3 ze skutkiem od dnia stosowania takich obniżek.

5. Wspólnota i Bułgaria informują się wzajemnie o swoich odpowiednich stawkach podstawowych.

ROZDZIAŁ I

Produkty przemysłowe

Artykuł 9

1. Przepisy niniejszego rozdziału stosuje się do produktów pochodzących ze Wspólnoty i z Bułgarii wymienionych w działach 25–97 Nomenklatury Scalonej i Bułgarskiej Taryfy Celnej, z wyjątkiem produktów wymienionych w załączniku I.

2. Przepisy artykułów 10–14 włącznie nie mają zastosowania do produktów wymienionych w artykułach 16 i 17.

Artykuł 10

1. Należności celne przywozowe stosowane we Wspólnocie w odniesieniu do produktów pochodzących z Bułgarii, innych niż wymienione w załącznikach IIa, IIb i III, zostają zniesione z dniem wejścia w życie Układu.

2. Należności celne przywozowe stosowane we Wspólnocie do produktów pochodzących z Bułgarii wymienionych w załączniku IIa znosi się stopniowo zgodnie z następującym harmonogramem:

- z dniem wejścia w życie Układu każda stawka celna zostaje obniżona do 50 % podstawowej stawki celnej,

- jeden rok od dnia wejścia w życie Układu pozostałe cła zostają zniesione.

Należności celne przywozowe stosowane we Wspólnocie do produktów pochodzących z Bułgarii wymienionych w załączniku IIb są stopniowo obniżane, od dnia wejścia w życie Układu, o 20 % stawki podstawowej rocznie, tak aby całkowite ich zniesienie nastąpiło do końca czwartego roku od daty wejścia w życie Układu.

3. Produkty pochodzenia bułgarskiego wymienione w załączniku III korzystają z zawieszenia należności celnych przywozowych w ramach rocznych kontyngentów lub plafonów taryfowych Wspólnoty podnoszonych stopniowo, zgodnie z warunkami określonymi w tym załączniku, tak aby osiągnąć całkowite zniesienie należności celnych przywozowych na dane produkty nie później niż do końca piątego roku.

Jednocześnie należności celne przywozowe stosowane do ilości przywożonych, w przypadku gdy kontyngenty zostały wyczerpane lub w przypadku ponownego wprowadzenia należności celnych odnoszących się do produktów objętych plafonem taryfowym, są stopniowo obniżane od dnia wejścia w życie Układu o 15 % podstawowej stawki celnej rocznie. Do końca piątego roku pozostałe cła zostają zniesione.

4. Ograniczenia ilościowe w przywozie do Wspólnoty oraz środki o skutku równoważnym zostają zniesione, w odniesieniu do produktów pochodzących z Bułgarii, z dniem wejścia w życie Układu.

Artykuł 11

1. Należności celne przywozowe stosowane w Bułgarii do produktów pochodzących ze Wspólnoty wymienionych w załączniku IV zostają zniesione z dniem wejścia w życie Układu.

2. Należności celne przywozowe stosowane w Bułgarii do produktów pochodzących ze Wspólnoty wymienionych w załączniku V są stopniowo znoszone zgodnie z następującym harmonogramem:

- po roku od wejścia w życie Układu każda stawka celna jest obniżana do 80 % podstawowej stawki celnej,

- po trzech latach od wejścia w życie Układu każda stawka celna jest obniżana do 40 % podstawowej stawki celnej,

- po pięciu latach od wejścia w życie Układu pozostałe cła zostają zniesione.

3. Należności celne przywozowe stosowane w Bułgarii do produktów pochodzących ze Wspólnoty wymienionych w załączniku VI są stopniowo znoszone zgodnie z następującym harmonogramem:

- po trzech latach od wejścia w życie Układu każda stawka celna jest obniżana do 80 % podstawowej stawki celnej,

- po pięciu latach od wejścia w życie Układu każda stawka celna jest obniżana do 60 % podstawowej stawki celnej,

- po sześciu latach od wejścia w życie Układu każda stawka celna jest obniżana do 45 % podstawowej stawki celnej,

- po siedmiu latach od wejścia w życie Układu każda stawka celna jest obniżana do 30 % podstawowej stawki celnej,

- po ośmiu latach od wejścia w życie Układu każda stawka celna jest obniżana do 15 % podstawowej stawki celnej,

- po dziewięciu latach od wejścia w życie Układu pozostałe cła zostają zniesione.

4. Ograniczenia ilościowe w przywozie do Bułgarii produktów pochodzących ze Wspólnoty oraz środki o skutku równoważnym, znoszone są z wejściem w życie Układu, z wyjątkiem środków wymienionych w załączniku VII, które są znoszone zgodnie z harmonogramem przewidzianym w tym załączniku.

Artykuł 12

Przepisy dotyczące zniesienia należności celnych przywozowych mają również zastosowanie do należności celnych o charakterze fiskalnym.

Artykuł 13

1. Z wejściem w życie Układu Wspólnota znosi wszelkie opłaty o skutku równoważnym do należności celnych przywozowych w odniesieniu do przywozu z Bułgarii.

2. Z wejściem w życie niniejszego Układu Bułgaria znosi wszelkie opłaty o skutku równoważnym do należności celnych przywozowych w odniesieniu do przywozu ze Wspólnoty, z wyjątkiem opłat wymienionych w załączniku VIII, które znosi się zgodnie z harmonogramem przewidzianym w tym załączniku.

Artykuł 14

1. Wspólnota i Bułgaria znoszą stopniowo między sobą wszelkie należności celne wywozowe i opłaty o skutku równoważnym nie później niż do końca piątego roku od dnia wejścia w życie Układu.

2. Ograniczenia ilościowe w wywozie do Bułgarii i wszelkie środki o skutku równoważnym zostają zniesione przez Wspólnotę z wejściem w życie niniejszego Układu.

3. Ograniczenia ilościowe w wywozie do Wspólnoty i wszelkie środki o skutku równoważnym zostają zniesione przez Bułgarię z dniem wejścia w życie niniejszego Układu, z wyjątkiem ograniczeń i środków wymienionych w załączniku IX, które są stopniowo obniżane i zostają zniesione nie później niż do końca piątego roku od dnia wejścia w życie Układu.

Artykuł 15

Każda ze Stron deklaruje gotowość obniżenia swoich należności celnych w handlu z drugą Stroną wcześniej, niż przewidziano w artykułach 10 i 11, jeśli jej ogólna sytuacja gospodarcza oraz sytuacja w danym sektorze na to pozwala.

Rada Stowarzyszenia może w tym celu formułować zalecenia.

Artykuł 16

Protokół 1 ustanawia uzgodnienia mające zastosowanie do wyrobów włókienniczych tam określonych.

Artykuł 17

Protokół 2 ustanawia uzgodnienia mające zastosowanie do produktów objętych Traktatem ustanawiającym Europejską Wspólnotę Węgla i Stali.

Artykuł 18

1. Przepisy niniejszego rozdziału nie wykluczają zachowania przez Wspólnotę elementu rolnego w cłach stosowanych do produktów wymienionych w załączniku X w odniesieniu do produktów pochodzących z Bułgarii.

2. Przepisy niniejszego rozdziału nie wykluczają wprowadzenia przez Bułgarię elementu rolnego w cłach stosowanych do produktów wymienionych w załączniku X w odniesieniu do produktów pochodzących ze Wspólnoty.

ROZDZIAŁ II

Rolnictwo

Artykuł 19

1. Przepisy niniejszego rozdziału stosuje się do produktów rolnych pochodzących ze Wspólnoty i z Bułgarii.

2. Pojęcie "produkty rolne" oznacza produkty wymienione w działach 1–24 Nomenklatury Scalonej oraz produkty wymienione w załączniku I, ale z wyłączeniem produktów rybołówstwa, jak określono w rozporządzeniu (EWG) nr 3687/91 w sprawie wspólnej organizacji rynku produktów rybołówstwa.

Artykuł 20

Protokół 1 ustanawia porozumienia handlowe dotyczące przetworzonych produktów rolnych, które są w nim wymienione.

Artykuł 21

1. Z dniem wejścia w życie Układu Wspólnota znosi ograniczenia ilościowe w przywozie produktów rolnych pochodzących z Bułgarii, obowiązujące na podstawie rozporządzenia Rady (EWG) nr 3420/83 w postaci istniejącej w dniu podpisania niniejszego Układu.

2. Produkty rolne pochodzące z Bułgarii, wymienione w załączniku XI, korzystają, z dniem wejścia w życie niniejszego Układu, z obniżek należności celnych i opłat w granicach kontyngentów wspólnotowych i na warunkach przewidzianych w tym samym załączniku.

3. Produkty rolne pochodzące ze Wspólnoty, wymienione w załączniku XIIa, są przywożone do Bułgarii bez ograniczeń ilościowych.

Produkty rolne pochodzące ze Wspólnoty, wymienione w załączniku XIIb, są przedmiotem ograniczeń ilościowych określonych w tym załączniku.

4. Wspólnota i Bułgaria udzielą sobie wzajemnie koncesji określonych w załącznikach XIII i XIV, na zasadach harmonijności i wzajemności, zgodnie z warunkami ustanowionymi w tych załącznikach.

5. Uwzględniając wielkość handlu produktami rolnymi pomiędzy Stronami, ich szczególną wrażliwość, zasady wspólnej polityki rolnej Wspólnoty, zasady polityki rolnej w Bułgarii, rolę rolnictwa w bułgarskiej gospodarce oraz wyniki wielostronnych negocjacji handlowych w ramach Układu ogólnego w sprawie taryf celnych i handlu, Wspólnota i Bułgaria badają w Radzie Stowarzyszenia, w odniesieniu do każdego z produktów po kolei i w sposób uporządkowany oraz w oparciu o zasadę wzajemności, możliwości udzielania sobie nawzajem innych dalszych koncesji.

Artykuł 22

Nie naruszając innych postanowień niniejszego Układu, w szczególności artykułu 31, jeżeli ze względu na szczególną wrażliwość rynków rolnych, przywóz produktów pochodzących od jednej ze Stron, które są przedmiotem koncesji udzielanych zgodnie z artykułem 21, powoduje poważne zakłócenia na rynkach drugiej Strony, obie Strony przeprowadzają niezwłocznie konsultacje dla znalezienia właściwego rozwiązania. Do czasu znalezienia takiego rozwiązania zainteresowana Strona może podjąć środki, jakie uznaje za niezbędne.

ROZDZIAŁ III

Rybołówstwo

Artykuł 23

Przepisy niniejszego rozdziału stosuje się do produktów rybołówstwa pochodzących ze Wspólnoty i z Bułgarii, objętych rozporządzeniem (EWG) nr 3687/91 w sprawie wspólnej organizacji rynku produktów rybołówstwa.

Artykuł 24

Przepisy artykułu 21 ustęp 5 są stosowane mutatis mutandis w odniesieniu do produktów rybołówstwa.

ROZDZIAŁ IV

Przepisy wspólne

Artykuł 25

Przepisy niniejszego rozdziału stosuje się w odniesieniu do handlu wszystkimi produktami, z wyjątkiem gdy w Układzie lub w protokołach 1, 2 lub 3 przewidziano inaczej.

Artykuł 26

1. Od dnia wejścia w życie Układu w handlu między Wspólnotą a Bułgarią nie wprowadza się żadnych nowych przywozowych lub wywozowych należności celnych lub opłat o skutku równoważnym ani nie podwyższa się opłat już stosowanych.

2. Od dnia wejścia w życie Układu w handlu między Wspólnotą a Bułgarią nie wprowadza się żadnych nowych ograniczeń ilościowych w przywozie lub wywozie lub środków o skutku równoważnym ani nie zaostrza się środków już istniejących.

3. Bez uszczerbku dla koncesji udzielonych na mocy artykułu 21, przepisy ustępów 1 i 2 niniejszego artykułu nie ograniczają w żaden sposób prowadzenia odpowiedniej polityki rolnej przez Bułgarię i Wspólnotę lub podejmowania jakichkolwiek środków w ramach takiej polityki.

Artykuł 27

1. Obie Strony powstrzymują się od stosowania jakichkolwiek środków lub praktyk o wewnętrznym charakterze fiskalnym, powodujących pośrednio lub bezpośrednio dyskryminację między produktami jednej Strony a podobnymi produktami pochodzącymi z terytorium drugiej Strony.

2. Produkty wywiezione na terytorium jednej z dwóch Stron nie mogą korzystać ze zwrotu podatków wewnętrznych w wielkościach przekraczających podatki bezpośrednie i pośrednie nakładane na te produkty.

Artykuł 28

1. Niniejszy Układ nie wyklucza utrzymania lub tworzenia unii celnych, stref wolnego handlu lub ustaleń dotyczących handlu przygranicznego, chyba że miałyby one zmienić porozumienia handlowe przewidziane w niniejszym Układzie.

2. W ramach Rady Stowarzyszenia prowadzone są konsultacje między Stronami dotyczące porozumień tworzących takie unie celne lub strefy wolnego handlu, a na żądanie także w sprawie innych ważnych kwestii związanych z ich polityką handlową z państwami trzecimi. W szczególności w przypadku przystępowania państwa trzeciego do Wspólnoty konsultacje takie są prowadzone, aby zapewnić uwzględnienie przedmiotów wspólnego zainteresowania Wspólnoty i Bułgarii określonych w niniejszym Układzie.

Artykuł 29

Środki wyjątkowe o ograniczonym czasie obowiązywania, które stanowią odstępstwo od przepisów artykułu 11 i artykułu 26 ustęp 1, mogą być podjęte przez Bułgarię w postaci podwyższonych należności celnych.

Środki te mogą dotyczyć jedynie nowo powstających przemysłów lub niektórych sektorów podlegających restrukturyzacji lub napotykających na poważne trudności, w szczególności gdy takie trudności stwarzają poważne problemy społeczne.

Należności celne przywozowe stosowane w Bułgarii do produktów pochodzących ze Wspólnoty, wprowadzone przez te środki, nie mogą przekraczać 25 % ad valorem i utrzymują element uprzywilejowania dla produktów pochodzących ze Wspólnoty. Całkowita wartość przywozu produktów podlegających tym środkom nie może przekroczyć 15 % całkowitego przywozu produktów przemysłowych ze Wspólnoty, jak określono w rozdziale I, podczas ostatniego roku, dla którego dostępne są dane statystyczne.

Środki te są stosowane przez okres nieprzekraczający pięciu lat, chyba że Rada Stowarzyszenia wyrazi zgodę na dłuższy okres. Przestają one być stosowane nie później niż z zakończeniem okresu przejściowego.

Środki takie nie mogą być wprowadzane w odniesieniu do produktu, jeżeli upłynęły ponad trzy lata od zniesienia wszystkich ceł i ograniczeń ilościowych bądź opłat lub środków o skutku równoważnym dotyczących tego produktu.

Bułgaria informuje Radę Stowarzyszenia o wszelkich wyjątkowych środkach, jakie zamierza podjąć, a na wniosek Wspólnoty, przed ich wprowadzeniem, przeprowadzane są w Radzie Stowarzyszenia konsultacje na temat takich środków i sektorów, w jakich mają być zastosowane. Podejmując takie środki, Bułgaria przedstawia Radzie Stowarzyszenia harmonogram zniesienia należności celnych wprowadzonych na podstawie niniejszego artykułu. Harmonogram taki zakłada stopniowe znoszenie tych należności, w równych rocznych stawkach, rozpoczynając najpóźniej dwa lata po ich wprowadzeniu. Rada Stowarzyszenia może podjąć decyzję o zastosowaniu innego harmonogramu.

Artykuł 30

Jeżeli jedna ze Stron stwierdza, że w handlu z drugą Stroną ma miejsce dumping w rozumieniu artykułu VI Układu ogólnego w sprawie taryf celnych i handlu, może ona podjąć właściwe środki przeciwko tej praktyce, zgodnie z umową odnoszącą się do stosowania artykułu VI Układu ogólnego w sprawie taryf celnych i handlu oraz z właściwym ustawodawstwem wewnętrznym, oraz z warunkami i procedurą ustanowionymi w artykule 34.

Artykuł 31

Jeżeli jakikolwiek produkt jest przywożony w tak zwiększonej ilości oraz na takich warunkach, że powoduje to lub grozi spowodowaniem:

- poważnej szkody krajowym producentom podobnych lub bezpośrednio konkurencyjnych produktów na terytorium jednej ze Stron, lub

- poważnych zaburzeń w jakimkolwiek sektorze gospodarki lub trudności mogących wywołać poważne pogorszenia sytuacji gospodarczej regionu,

odpowiednio, Wspólnota i Bułgaria mogą podjąć właściwe środki, zgodnie z warunkami i procedurą ustanowioną w artykule 34.

Artykuł 32

W przypadku gdy stosowanie przepisów artykułów 14 i 26 prowadzi do:

(i) powrotnego wywozu do państwa trzeciego, wobec którego Strona wywozu utrzymuje w odniesieniu do danego produktu wywozowe ograniczenia ilościowe, wywozowe należności celne bądź opłaty lub środki o skutku równoważnym;

lub

(ii) poważnych niedoborów lub zagrożenia wystąpienia niedoborów produktu ważnego dla Strony wywozu;

oraz w przypadku gdy sytuacje określone powyżej powodują lub mogą spowodować poważne trudności dla Strony wywozu, Strona ta może podjąć właściwe środki zgodnie z warunkami i procedurami ustanowionymi w artykule 34. Środki te mają charakter niedyskryminacyjny i zostają zniesione, gdy ustają warunki usprawiedliwiające ich utrzymanie.

Artykuł 33

Państwa członkowskie i Bułgaria stopniowo dostosowują wszelkie monopole państwowe o charakterze handlowym, tak aby zapewnić, że do końca piątego roku po wejściu w życie niniejszego Układu nie będzie istniała żadna dyskryminacja między obywatelami państw członkowskich i Bułgarii dotycząca warunków, na jakich towary są nabywane i sprzedawane. Rada Stowarzyszenia będzie informowana o środkach podejmowanych dla osiągnięcia tego celu.

Artykuł 34

1. W przypadku gdy Wspólnota lub Bułgaria poddaje przywóz towarów, mogących powodować trudności określone w artykule 31, procedurze administracyjnej mającej na celu szybkie dostarczenie informacji dotyczących kierunków zmian w handlu, powiadamia o tym drugą Stronę.

2. W przypadkach wymienionych w artykułach 30, 31 i 32, przed podjęciem środków przewidzianych w tych artykułach lub w przypadkach, do których stosuje się ustęp 3 litera d), Wspólnota i Bułgaria, w zależności od sytuacji, przedstawiają niezwłocznie Radzie Stowarzyszenia wszelkie istotne informacje w celu znalezienia rozwiązania możliwego do przyjęcia przez obie Strony.

Przy wyborze środków pierwszeństwo daje się tym, które najmniej zakłócają funkcjonowanie niniejszego Układu.

Rada Stowarzyszenia jest niezwłocznie powiadamiana o środkach ochronnych, które będą przedmiotem okresowych konsultacji w ramach tego organu, szczególnie w celu ustalenia harmonogramu ich zniesienia, gdy tylko okoliczności na to pozwolą.

3. W celu wykonywania postanowień ustępu 2 stosuje się następujące postanowienia:

a) w odniesieniu do artykułu 31, trudności wynikające z sytuacji określonej w tym artykule przedkłada się do zbadania Radzie Stowarzyszenia, która może podjąć każdą decyzję niezbędną, aby położyć kres tym trudnościom.

Jeśli Rada Stowarzyszenia lub Strona wywozu nie podejmuje decyzji w celu pokonania trudności lub nie osiąga się żadnego innego zadowalającego rozwiązania w ciągu trzydziestu dni od dnia przedstawienia sprawy, Strona przywozu może podjąć odpowiednie środki dla rozwiązania problemu. Środki te nie mogą wykraczać poza zakres, jaki jest niezbędny w celu zaradzenia sytuacji;

b) w odniesieniu do artykułu 30, Rada Stowarzyszenia jest powiadamiana o przypadku dumpingu, gdy tylko organy Strony przywozu rozpoczynają dochodzenie. Jeżeli nie położy się kresu dumpingowi lub gdy nie osiąga się żadnego innego zadowalającego rozwiązania w ciągu trzydziestu dni od dnia przedstawienia sprawy Radzie Stowarzyszenia, Strona przywozu może podjąć właściwe środki;

c) w odniesieniu do artykułu 32, trudności wynikające z sytuacji określonych w tym artykule przedstawia się do zbadania Radzie Stowarzyszenia.

Rada Stowarzyszenia może podjąć każdą decyzję niezbędną w celu pokonania trudności. Jeżeli Rada Stowarzyszenia nie podejmuje takiej decyzji w ciągu trzydziestu dni od dnia przedstawienia jej sprawy, Strona wywozu może podjąć właściwe środki dotyczące wywozu danego produktu;

d) w przypadku gdy wyjątkowe okoliczności wymagające natychmiastowego działania uniemożliwiają wcześniejsze powiadomienie lub zbadanie sprawy, w zależności od przypadku, Wspólnota lub Rumunia, odpowiednio, mogą w sytuacjach określonych w artykułach 30, 31 i 32 zastosować niezwłocznie środki zapobiegawcze i tymczasowe bezwzględnie konieczne w celu zaradzenia sytuacji, a Rada Stowarzyszenia będzie niezwłocznie powiadomiona.

Artykuł 35

Protokół 4 ustanawia reguły pochodzenia w celu zastosowania preferencji taryfowych przewidzianych w niniejszym Układzie.

Artykuł 36

Niniejszy Układ nie stanowi przeszkody dla zakazów lub ograniczeń przywozowych, wywozowych lub tranzytowych uzasadnionych względami moralności publicznej, porządku publicznego, bezpieczeństwa publicznego; ochrony zdrowia i życia ludzi i zwierząt lub ochrony roślin; ochrony zużywalnych zasobów naturalnych; ochrony narodowych dóbr kultury o wartości artystycznej, historycznej lub archeologicznej, lub ochrony własności intelektualnej, przemysłowej i handlowej lub przepisów dotyczących złota i srebra. Jednakże takie zakazy lub ograniczenia nie stanowią środka arbitralnej dyskryminacji ani ukrytego ograniczenia w handlu między Stronami.

Artykuł 37

Protokół 5 ustanawia postanowienia szczególne w odniesieniu do handlu między Bułgarią, z jednej strony, a Hiszpanią i Portugalią, z drugiej strony.

TYTUŁ IV

PRZEPŁYW PRACOWNIKÓW, ZAKŁADANIE PRZEDSIĘBIORSTW, ŚWIADCZENIE USŁUG

ROZDZIAŁ I

Przepływ pracowników

Artykuł 38

1. Z zastrzeżeniem sytuacji i uwarunkowań istniejących w każdym z państw członkowskich:

- traktowanie pracowników posiadających bułgarskie obywatelstwo, legalnie zatrudnionych na terytorium państwa członkowskiego jest wolne od wszelkiej dyskryminacji ze względu na przynależność państwową, w odniesieniu do warunków pracy, wynagrodzenia lub zwalniania w porównaniu z obywatelami tego państwa;

- legalnie przebywający małżonkowie i dzieci pracowników legalnie zatrudnionych na terytorium państwa członkowskiego, z wyjątkiem pracowników sezonowych oraz pracowników zatrudnionych na podstawie umów dwustronnych w rozumieniu artykułu 42, o ile inaczej nie przewidziano w powyższych umowach, posiadają dostęp do rynku pracy danego państwa członkowskiego w okresie trwania legalnego zatrudnienia tego pracownika.

2. Bułgaria, z zastrzeżeniem warunków i zasad istniejących w tym państwie, przyznaje traktowanie określone w ustępie 1 w odniesieniu do pracowników będących obywatelami państwa członkowskiego, zatrudnionych legalnie na terytorium Bułgarii, jak również w odniesieniu do ich małżonków i dzieci przebywających legalnie na danym terytorium.

Artykuł 39

1. W celu skoordynowania systemów zabezpieczenia społecznego w odniesieniu do pracowników posiadających bułgarskie obywatelstwo, legalnie zatrudnionych na terytorium państwa członkowskiego, jak i w odniesieniu do członków ich rodzin przebywających tam legalnie oraz z zastrzeżeniem sytuacji i uwarunkowań istniejących w każdym państwie członkowskim:

- wszystkie okresy ubezpieczenia, zatrudnienia lub stałego miejsca zamieszkania spełnione przez takich pracowników w różnych państwach członkowskich dodaje się do siebie do celów emerytur i rent przysługujących ze względu na wiek, z tytułu kalectwa lub śmierci, a także do celów opieki medycznej dla takich pracowników i członków ich rodzin,

- wszelkie emerytury lub renty z tytułu starości, śmierci, wypadku przemysłowego, choroby zawodowej lub inwalidztwa, wynikającego z powyższych zdarzeń, z wyjątkiem świadczeń niemających charakteru składkowego, są swobodnie przenoszone według stawki stosowanej na mocy przepisów zadłużonego państwa lub państw członkowskich,

- wskazani pracownicy otrzymują zasiłki rodzinne na członków ich rodziny, jak określono powyżej.

2. Bułgaria przyznaje pracownikom będącym obywatelami państw członkowskich, którzy są legalnie zatrudnieni na jej terytorium oraz członkom ich rodzin legalnie przebywającym na jej terytorium, traktowanie podobne do określonego w ustęp 1 tiret drugie i trzecie.

Artykuł 40

1. Rada Stowarzyszenia przyjmuje w drodze decyzji odpowiednie przepisy niezbędne do realizacji celu określonego w artykule 39.

2. Rada Stowarzyszenia przyjmuje w drodze decyzji szczegółowe reguły współpracy administracyjnej, zapewniające niezbędne gwarancje zarządzania i kontroli w celu stosowania przepisów określonych w ustępie 1.

Artykuł 41

Przepisy przyjęte przez Radę Stowarzyszenia zgodnie z artykułem 40 nie mają wpływu na żadne prawa lub zobowiązania wynikające z dwustronnych umów łączących Bułgarię z państwami członkowskimi, w przypadku gdy te umowy przewidują bardziej korzystne traktowanie obywateli Bułgarii lub państw członkowskich.

Artykuł 42

1. Uwzględniając sytuację na rynku pracy w państwie członkowskim, z zastrzeżeniem jego ustawodawstwa i w poszanowaniu przepisów obowiązujących w tym państwie członkowskim w dziedzinie przepływu pracowników:

- istniejące ułatwienia w odniesieniu do dostępu do zatrudnienia pracowników bułgarskich, przyznane przez państwa członkowskie na mocy umów dwustronnych, powinny być utrzymane i, jeżeli to możliwe, rozszerzone,

- pozostałe państwa członkowskie przychylnie rozważają możliwość zawierania podobnych umów.

2. Rada Stowarzyszenia bada przyznanie innych udogodnień, w tym ułatwień w dostępie do szkolenia zawodowego, zgodnie z obowiązującymi przepisami i procedurami w państwach członkowskich oraz uwzględniając sytuację na rynku pracy w państwach członkowskich i we Wspólnocie.

Artykuł 43

Podczas trwania drugiego etapu określonego w artykule 7 lub wcześniej, jeżeli taka decyzja zostaje podjęta, Rada Stowarzyszenia bada dalsze sposoby usprawnienia przepływu pracowników, uwzględniając, między innymi, sytuację społeczno-gospodarczą Bułgarii oraz sytuację zatrudnienia we Wspólnocie. Rada Stowarzyszenia formułuje w tym celu zalecenia.

Artykuł 44

W interesie ułatwienia restrukturyzacji zasobów siły roboczej, wynikającej z restrukturyzacji gospodarczej w Bułgarii, Wspólnota zapewnia pomoc techniczną w odniesieniu do ustanowienia odpowiedniego systemu zabezpieczenia społecznego w Bułgarii, jak określono w artykule 89.

ROZDZIAŁ II

Zakładanie przedsiębiorstw

Artykuł 45

1. Od dnia wejścia w życie Układu każde państwo członkowskie przyznaje, w odniesieniu do zakładania przedsiębiorstw przez spółki i obywateli bułgarskich oraz w odniesieniu do funkcjonowania tych spółek i działania obywateli na jego terytorium, traktowanie nie mniej korzystne niż traktowanie przyznawane jego własnym spółkom i obywatelom, z wyjątkiem kwestii określonych w załączniku XVI.

2. Bułgaria

(i) przyznaje, od dnia wejścia w życie Układu, w odniesieniu do zakładania przedsiębiorstw przez spółki i obywateli Wspólnoty, traktowanie nie mniej korzystne niż traktowanie przyznawane własnym spółkom i obywatelom, z wyjątkiem sektorów i kwestii określonych w załącznikach XVb i XVc, gdy takie traktowanie przyznaje się najpóźniej do końca okresu przejściowego, określonego w artykule 7;

(ii) przyznaje, od dnia wejścia w życie Układu, w zakresie funkcjonowania spółek i działania obywateli Wspólnoty, traktowanie nie mniej korzystne niż traktowanie przyznawane jej własnym spółkom i obywatelom.

3. Przepisy zawarte w ustępie 2 niniejszego artykułu nie mają zastosowania do kwestii wymienionych w załączniku XVd.

4. W czasie okresów przejściowych określonych w ustępie 2 punkt (i) Bułgaria nie przyjmuje żadnych nowych przepisów ani nie przyjmuje środków, które wprowadzają dyskryminację w odniesieniu do zakładania przedsiębiorstw przez spółki i obywateli Wspólnoty na jej terytorium, w porównaniu z własnymi spółkami i obywatelami.

5. Do celów niniejszego Układu:

a) "zakładanie przedsiębiorstw" oznacza:

(i) w odniesieniu do obywateli – prawo podejmowania i prowadzenia działalności gospodarczej na własny rachunek i do tworzenia i zarządzania przedsiębiorstwami, w szczególności spółkami, które faktycznie kontrolują. Praca na własny rachunek oraz zarządzanie przedsiębiorstwami wykonywane przez obywateli nie obejmują poszukiwania lub podejmowania zatrudnienia na rynku pracy lub przyznawania prawa dostępu do rynku pracy innej Stronie. Postanowień niniejszego rozdziału nie stosuje się do tych, którzy nie pracują wyłącznie na własny rachunek;

(ii) w odniesieniu do spółek, prawo podejmowania i prowadzenia działalności gospodarczej w drodze zakładania i zarządzania podmiotami zależnymi, oddziałami i agencjami;

b) "podmiot zależny" danej spółki oznacza spółkę faktycznie kontrolowaną przez pierwszą spółkę;

c) "działalność gospodarcza" oznacza w szczególności działalność o charakterze przemysłowym, działalność o charakterze handlowym, działalność rzemieślniczą i działalność w zakresie wykonywania wolnych zawodów.

6. W czasie okresów przejściowych określonych w ustępie 2 punkt (i) Rada Stowarzyszenia regularnie bada możliwość przyspieszenia przyznawania traktowania narodowego w sektorach określonych w załącznikach XVb i XVc oraz włączenia dziedzin i kwestii wymienionych w załączniku XVd w zakres stosowania postanowień zawartych w ustępie 2 punkt (i) niniejszego artykułu. Rada Stowarzyszenia może w drodze decyzji wprowadzić zmiany w tych załącznikach.

Po zakończeniu okresów przejściowych określonych w ustępie 2 punkt (i) Rada Stowarzyszenia może wyjątkowo, na wniosek Bułgarii i jeśli zaistnieje taka potrzeba, podjąć decyzję w sprawie przedłużenia tych okresów przejściowych na czas określony, w odniesieniu do niektórych dziedzin lub kwestii wymienionych w załącznikach XVb i XVc.

Artykuł 46

1. Z zastrzeżeniem przepisów artykułu 45, z wyjątkiem usług finansowych określonych w załączniku XVb, każda ze Stron może regulować, na swym własnym terytorium, ustanawianie i prowadzenie działalności przez ich przedsiębiorstwa i obywateli w zakresie, w jakim regulacje takie nie dyskryminują spółek i obywateli drugiej Strony w porównaniu z własnymi spółkami i obywatelami.

2. W odniesieniu do usług finansowych, określonych w załączniku XVb, niniejszy Układ nie ogranicza praw stron do podejmowania środków niezbędnych do prowadzenia polityki pieniężnej Strony lub niezbędnych do przyjęcia podstaw ostrożnościowych w celu zapewnienia ochrony inwestorów, depozytorów, posiadaczy polis lub osób, do których należą prawa powiernicze, lub w celu zapewnienia integralności i stabilności systemu finansowego. Środki takie nie dyskryminują ze względu na przynależność państwową spółek lub obywateli drugiej Strony w porównaniu z własnymi spółkami i obywatelami.

Artykuł 47

W celu ułatwienia obywatelom Wspólnoty i obywatelom bułgarskim podejmowania i prowadzenia uregulowanej działalności zawodowej, odpowiednio, w Bułgarii i we Wspólnocie, Rada Stowarzyszenia bada, jakie kroki są niezbędne do podjęcia w celu zapewnienia wzajemnego uznawania kwalifikacji. Może ona w tym celu podjąć wszelkie niezbędne środki.

Artykuł 48

Przepisy artykułu 46 nie wykluczają stosowania przez Stronę szczególnych zasad dotyczących ustanawiania i prowadzenia działalności gospodarczej oraz funkcjonowania na jej terytorium oddziałów i agencji spółek drugiej Strony niezarejestrowanych na terytorium pierwszej Strony, które są uzasadnione ze względu na różnice prawne lub techniczne między takimi oddziałami lub agencjami, w porównaniu z oddziałami lub agencjami spółek zarejestrowanych na jej terytorium lub też w odniesieniu do usług finansowych, ze względów ostrożności. Różnica w traktowaniu nie wykracza poza zakres, jaki jest absolutnie niezbędny jako efekt takich różnic prawnych lub technicznych lub w odniesieniu do usług finansowych określonych w załączniku XVb, ze względów ostrożności.

Artykuł 49

1. Do celów niniejszego Układu "spółka wspólnotowa" i "spółka bułgarska" oznaczają, odpowiednio, spółkę lub przedsiębiorstwo założone zgodnie z prawem, odpowiednio, państwa członkowskiego lub Bułgarii i posiadające swoją siedzibę statutową, centralną administrację lub główne miejsce prowadzenia działalności na terytorium, odpowiednio, Wspólnoty lub Bułgarii. Jednakże jeżeli spółka lub przedsiębiorstwo, założone zgodnie z prawem, odpowiednio, państwa członkowskiego lub Bułgarii, ma jedynie swoją siedzibę statutową na terytorium, odpowiednio, Wspólnoty lub Bułgarii, jej działalność musi posiadać rzeczywiste i ciągłe powiązanie z gospodarką, odpowiednio, jednego z państw członkowskich lub Bułgarii.

2. W odniesieniu do międzynarodowego transportu morskiego uprawnionymi do korzystania z postanowień niniejszego rozdziału oraz rozdziału III niniejszego tytułu są również obywatele lub przedsiębiorstwa żeglugowe państw członkowskich lub Bułgarii z siedzibą, odpowiednio, poza Wspólnotą lub Bułgarią i kontrolowane przez obywateli państwa członkowskiego lub Bułgarii, odpowiednio, jeżeli ich statki są zarejestrowane, odpowiednio, w tym państwie członkowskim lub w Bułgarii, zgodnie z właściwym ustawodawstwem.

3. Do celów niniejszego Układu, "obywatel Wspólnoty" oraz "obywatel bułgarski" oznaczają osobę fizyczną, która jest obywatelem, odpowiednio, jednego z państw członkowskich albo Bułgarii.

4. Postanowienia niniejszego Układu nie wyłączają stosowania przez każdą ze Stron wszelkich środków niezbędnych do uniknięcia obchodzenia jej środków dotyczących dostępu państw trzecich do jej rynku Strony, w oparciu o postanowienia niniejszego Układu.

Artykuł 50

Do celów niniejszego Układu "usługi finansowe" oznaczają działania określone w załączniku XVb. Rada Stowarzyszenia może rozszerzyć lub zmodyfikować zakres załącznika XVb.

Artykuł 51

W ciągu pierwszych pięciu lat od dnia wejścia w życie Układu Bułgaria może wprowadzić środki, które stanowią odstępstwo od postanowień niniejszego rozdziału, w odniesieniu do ustanawiania i prowadzenia działalności gospodarczej przez spółki i obywateli ze Wspólnoty, jeżeli niektóre branże:

- są w trakcie restrukturyzacji, lub

- napotykają poważne trudności, szczególnie w przypadku gdy pociągają one za sobą poważne problemy społeczne w Bułgarii, lub

- stoją wobec problemu zniesienia lub drastycznego ograniczenia całkowitego udziału w rynku bułgarskich spółek lub obywateli w danym sektorze lub branży w Bułgarii, lub

- są nowo powstałymi dziedzinami przemysłu w Bułgarii.

Takie środki:

(i) przestają obowiązywać najpóźniej w ciągu dwóch lat po upływie piątego roku od dnia wejścia w życie Układu; oraz

(ii) są odpowiednie i niezbędne w celu zaradzenia sytuacji; oraz

(iii) odnoszą się tylko do ustanawiania i prowadzenia działalności gospodarczej w Bułgarii po wejściu w życie takich środków i nie wprowadzają dyskryminacji dotyczącej działalności spółek lub obywateli ze Wspólnoty już prowadzonej w Bułgarii w chwili wprowadzenia danego środka, w porównaniu z bułgarskimi spółkami lub obywatelami.

Jeżeli istnieje taka potrzeba, Rada Stowarzyszenia może wyjątkowo, na wniosek Bułgarii, zdecydować o przedłużeniu okresu określonego w punkcie (i) powyżej, w odniesieniu do danego sektora na czas ograniczony, nieprzekraczający okresu przejściowego określonego w artykule 7.

Ustanawiając i stosując te środki, Bułgaria, w każdym przypadku gdy jest to możliwe, przyznaje preferencyjne traktowanie spółkom i obywatelom Wspólnoty, a w żadnym przypadku traktowanie to nie jest mniej korzystne niż traktowanie przyznane spółkom i obywatelom z jakiegokolwiek państwa trzeciego.

Przed wprowadzeniem w życie tych środków Bułgaria zasięga opinii Rady Stowarzyszenia i nie wprowadza ich w życie przed upływem jednego miesiąca od dnia powiadomienia Rady Stowarzyszenia o określonych środkach, jakie ma wprowadzić Bułgaria, z wyjątkiem przypadku, gdy groźba nieodwracalnych szkód wymaga podjęcia pilnych środków; w takim przypadku Bułgaria zasięga opinii Rady Stowarzyszenia niezwłocznie po ich wprowadzeniu.

Po upływie piątego roku od wejścia w życie Układu lub, w odniesieniu do sektorów określonych załącznikach XVb i XVc, po upływie okresu przejściowego określonego w artykule 7, Bułgaria może wprowadzić takie środki jedynie za zgodą Rady Stowarzyszenia oraz na warunkach ustalonych przez Radę.

Artykuł 52

1. Przepisy niniejszego rozdziału nie mają zastosowania do usług transportu lotniczego, usług transportowych żeglugi śródlądowej oraz usług transportowych morskiej żeglugi przybrzeżnej.

2. Rada Stowarzyszenia może wydawać zalecenia w celu usprawnienia ustanawiania i prowadzenia działalności gospodarczej i funkcjonowania w dziedzinach wymienionych w ustępie 1.

Artykuł 53

1. Nie naruszając postanowień rozdziału 1 niniejszego tytułu, beneficjenci prawa przedsiębiorczości, udzielonego, odpowiednio, przez Bułgarię lub Wspólnotę, są uprawnieni do zatrudnienia lub zatrudnienia za pośrednictwem jednej ze swoich spółek zależnych, zgodnie z ustawodawstwem obowiązującym w państwie, w którym prowadzona jest działalność, odpowiednio, naterytorium Bułgarii i Wspólnoty, pracowników, którzy są obywatelami, odpowiednio, państwa członkowskiego Wspólnoty oraz Bułgarii, pod warunkiem że tacy pracownicy są kluczowym personelem, jak określono w ustępie 2, i są zatrudnieni wyłącznie przez takich beneficjentów lub ich spółki zależne. Pozwolenia na pobyt i pracę takich pracowników są wydawane wyłącznie na okres zatrudnienia.

2. Personelem kluczowym beneficjentów prawa przedsiębiorczości, zwanych dalej "organizacją", są:

a) wyżsi rangą pracownicy organizacji, którzy przede wszystkim kierują zarządzaniem organizacją i podlegają ogólnemu nadzorowi lub kierownictwu, zasadniczo ze strony zarządu lub akcjonariuszy przedsiębiorstwa, włączając w to:

- kierujących organizacją, organem administracyjnym lub działem organizacji,

- nadzorujących i kontrolujących pracę innych zatrudnionych, sprawujących funkcje nadzorcze, techniczne lub kierownicze,

- posiadających kompetencje zatrudniania lub zwalniania bądź zalecania zatrudniania bądź zwalniania pracowników oraz podejmowania innych środków związanych z pracownikami;

b) osoby zatrudnione przez organizacje, które posiadają:

- wysokie lub nieprzeciętne kwalifikacje odnoszące się do rodzaju pracy lub zawodu wymagającego specyficznej wiedzy technicznej,

- dużą lub specjalistyczną wiedzę istotną dla obsługi organizacji, wyposażenia badawczego, metodologii lub zarządzania.

Niniejsze może obejmować, lecz nie jest ograniczone do przedstawicieli uznanych zawodów.

Przed oddelegowaniem przez organizację każdy taki pracownik musi być zatrudniony przez daną organizację przez co najmniej jeden rok.

Artykuł 54

1. Przepisy niniejszego rozdziału są stosowane z zastrzeżeniem ograniczeń uzasadnionych względami porządku publicznego, bezpieczeństwa publicznego i zdrowia publicznego.

2. Nie mają one zastosowania w odniesieniu do działalności, która na terytorium każdej ze Stron związana jest, nawet tylko sporadycznie, z wykonywaniem władzy publicznej.

Artykuł 55

Spółki, które są kontrolowane i pozostają wyłącznie wspólną własnością spółek lub obywateli bułgarskich oraz spółek lub obywateli ze Wspólnoty, są również beneficjentami postanowień niniejszego rozdziału oraz rozdziału III niniejszego tytułu.

ROZDZIAŁ III

Świadczenie usług między Wspólnotą a Bułgarią

Artykuł 56

1. Strony zobowiązują się, zgodnie z postanowieniami niniejszego rozdziału, podjąć niezbędne kroki w celu stopniowego świadczenia usług przez spółki wspólnotowe lub bułgarskie bądź obywateli Wspólnoty lub bułgarskich posiadających siedzibę na terytorium Strony, innej niż ta Strona, na terytorium której przebywa usługobiorca, uwzględniając rozwój sektora usług na terytorium każdej ze Stron.

2. Jednocześnie z procesem liberalizacji określonym w ustępie 1 oraz z zastrzeżeniem postanowień artykułu 59 ustęp 1, Strony zezwalają na czasowy przepływ osób fizycznych świadczących usługi lub osób, które są zatrudnione przez usługodawcę jako pracownicy kluczowi, jak określono w artykule 53 ustęp 2, włączając w to osoby fizyczne będące przedstawicielami spółki lub obywatela ze Wspólnot lub z Bułgarii i starające się o prawo czasowego wjazdu w celu negocjacji sprzedaży usługi lub zawarcia umów dotyczących sprzedaży usług tego usługodawcy, w przypadku gdy ci przedstawiciele nie będą zaangażowani w dokonywanie bezpośredniej sprzedaży usług dla ogółu społeczeństwa ani nie będą osobiście świadczyć usług.

3. Rada Stowarzyszenia podejmuje środki niezbędne w celu stopniowego wykonywania postanowień ustępu 1 niniejszego artykułu.

Artykuł 57

W odniesieniu do świadczenia usług transportowych między Wspólnotą a Bułgarią, następujące postanowienia zastępują postanowienia artykułu 56:

1. W odniesieniu do międzynarodowego transportu morskiego Strony zobowiązują się skutecznie stosować zasadę nieograniczonego dostępu do międzynarodowego rynku i transportu morskiego, opartego na zasadach handlowych.

a) Powyższe postanowienie pozostaje bez uszczerbku dla praw i zobowiązań wynikających z Konwencji Organizacji Narodów Zjednoczonych w sprawie Kodeksu postępowania dla konferencji liniowych, odnoszących się do jednej lub drugiej Umawiającej się Strony niniejszego Układu.

Linie nieobjęte postanowieniami konferencji będą miały prawo do wolnej konkurencji z liniami, wobec których mają zastosowanie postanowienia konferencji, o ile będą przestrzegać zasad uczciwej konkurencji w oparciu o zasady handlowe.

b) Strony potwierdzają swoje przywiązanie do warunków wolnej konkurencji jako istotnej cechy handlu sypkimi i płynnymi towarami masowymi.

2. Stosując zasady określone w punkcie 1, Strony:

a) nie wprowadzają w przyszłych umowach dwustronnych z państwami trzecimi klauzul o podziale ładunku, chyba że zaistnieją wyjątkowe okoliczności, w których przedsiębiorstwa żeglugi liniowej jednej lub drugiej Strony niniejszego Układu nie miałyby skutecznej możliwości udziału w handlu do danego państwa trzeciego lub w handlu z takiego państwa;

b) zakazują w przyszłych umowach dwustronnych wprowadzania klauzul o podziale ładunku w przypadku handlu sypkimi i płynnymi towarami masowymi;

c) znoszą, z dniem wejścia w życie niniejszego Układu, wszelkie środki jednostronne, przeszkody administracyjne, techniczne i inne, które mogłyby wywierać skutek ograniczający lub dyskryminacyjny w stosunku do swobodnego świadczenia usług w międzynarodowym transporcie morskim.

3. W celu zapewnienia skoordynowanego rozwoju i stopniowej liberalizacji transportu między Stronami dostosowanego do ich wzajemnych potrzeb handlowych, warunki wzajemnego dostępu do rynku transportu lotniczego i śródlądowego są przedmiotem szczególnych umów transportowych, które są negocjowane przez Strony po wejściu w życie niniejszego Układu.

4. Przed zawarciem umów określonych w ustępie 3 Strony nie podejmują żadnych środków lub działań, które są bardziej restrykcyjne lub dyskryminacyjne w porównaniu z sytuacją istniejącą w dniu poprzedzającym dzień wejścia w życie niniejszego Układu.

5. Podczas okresu przejściowego Bułgaria stopniowo dostosowuje swoje ustawodawstwo, w tym przepisy administracyjne, techniczne i inne, w dziedzinie transportu lotniczego i śródlądowego, do aktualnie istniejącego prawodawstwa wspólnotowego w zakresie, w jakim służy to celom liberalizacji i wzajemnego dostępu do rynków Stron oraz ułatwia przepływ pasażerów i towarów.

6. Jednocześnie z ogólnym postępem w osiąganiu celów niniejszego rozdziału Rada Stowarzyszenia bada sposoby tworzenia warunków niezbędnych dla poprawy swobody świadczenia lotniczych i śródlądowych usług transportowych.

Artykuł 58

Postanowienia artykułu 54 mają zastosowanie do kwestii zawartych w niniejszym rozdziale.

ROZDZIAŁ IV

Postanowienia ogólne

Artykuł 59

1. Do celów tytułu IV żadne z postanowień Układu nie ogranicza stosowania przez Strony ich praw i przepisów dotyczących wjazdu i pobytu, pracy, warunków pracy, ustanawiania i prowadzenia działalności gospodarczej przez osoby fizyczne oraz świadczenia usług, pod warunkiem że działania te nie wpływają w sposób niweczący lub szkodliwy w odniesieniu do korzyści, które przysługują Stronom na mocy warunków poszczególnych postanowień niniejszego Układu. Powyższe postanowienia pozostają bez uszczerbku dla stosowania artykułu 54.

2. Postanowienia rozdziałów II, III i IV tytułu IV zostają dostosowane w drodze decyzji Rady Stowarzyszenia w świetle wyników negocjacji w sprawie usług, prowadzonych w ramach Rundy Urugwajskiej, w szczególności w celu zapewnienia, że na mocy każdego z postanowień niniejszego Układu jedna Strona przyznaje drugiej Stronie traktowanie nie mniej korzystne niż przyznane na mocy postanowień przyszłego Układu ogólnego w sprawie handlu usługami (GATS).

Do czasu przystąpienia Bułgarii do przyszłego układu GATS oraz bez uszczerbku dla wszelkich decyzji Rady Stowarzyszenia,

(i) Wspólnota zapewnia spółkom i obywatelom bułgarskim traktowanie nie mniej korzystne niż traktowanie wynikające z postanowień przyszłego układu GATS, obywateli i spółek innych członków tego układu;

(ii) Bułgaria zapewnia spółkom i obywatelom Wspólnoty traktowanie nie mniej korzystne niż traktowanie spółek i obywateli państw trzecich.

3. Wyłączenie spółek i obywateli Wspólnoty prowadzących działalność w Bułgarii, zgodnie z postanowieniami tytułu IV rozdział II, z pomocy publicznej udzielanej przez Bułgarię w dziedzinach usług w zakresie edukacji powszechnej, usług związanych ze zdrowiem i usług socjalnych oraz usług w zakresie kultury, jest na czas trwania okresu przejściowego określonego w artykule 7 uznane za zgodne z postanowieniami tytułu IV oraz zasadami konkurencji określonymi w tytule V.

TYTUŁ V

PŁATNOŚCI, KAPITAŁ, KONKURENCJA I INNE POSTANOWIENIA DOTYCZĄCE GOSPODARKI, ZBLIŻANIE USTAWODAWSTW

ROZDZIAŁ 1

Płatności bieżące i przepływ kapitału

Artykuł 60

Strony zobowiązują się akceptować, we w pełni wymienialnej walucie, wszelkie płatności na rachunku bieżącym bilansu płatniczego w zakresie, w jakim transakcje stanowiące podstawę płatności dotyczą przepływu towarów, usług lub osób między Stronami, który został zliberalizowany na mocy Układu.

Artykuł 61

1. W odniesieniu do transakcji na rachunkach obrotów kapitałowych w bilansie płatniczym, odpowiednio, państwa członkowskie oraz Bułgaria zapewniają, po wejściu w życie niniejszego Układu, swobodny przepływ kapitału związanego z inwestycjami bezpośrednimi dokonywanymi w spółkach powstałych zgodnie z ustawodawstwem kraju lokalizacji inwestycji oraz inwestycji dokonywanych zgodnie z postanowieniami tytułu IV rozdział II, jak również likwidację lub repatriację tych inwestycji oraz wszelkiego wynikającego z nich zysku.

Do końca pierwszego etapu określonego w artykule 7 i nie naruszając powyższego postanowienia, zapewnia się taki swobodny przepływ kapitału, likwidację lub repatriację, dla wszystkich inwestycji związanych z działalnością obywateli Wspólnoty podejmujących działalność na terenie Bułgarii, jaki dotyczy osób samozatrudnionych na mocy rozdziału II tytułu IV.

2. Bez uszczerbku dla postanowień ustępu 1, państwa członkowskie, od wejścia w życie Układu, oraz Bułgaria, po upływie piątego roku po wejściu w życie Układu, nie wprowadzają żadnych nowych ograniczeń dewizowych dotyczących przepływu kapitału i związanych z tym płatności bieżących między rezydentami ze Wspólnoty oraz Bułgarii oraz bardziej nie zaostrzają istniejących uzgodnień.

3. Postanowienia ustępu 1 oraz 2 nie stanowią przeszkody dla stosowania przez Bułgarię restrykcji w odniesieniu do inwestycji zagranicznych przez bułgarskich obywateli i spółki. Jednak likwidacja lub repatriacja inwestycji realizowanych w Bułgarii oraz jakiekolwiek korzyści z tego płynące nie podlegają tym ograniczeniom.

4. Strony konsultują się wzajemnie w związku z ułatwieniem przepływu kapitału między Wspólnotą a Bułgarią w celu wspierania celów niniejszego Układu.

Artykuł 62

1. Podczas pięciu lat od dnia wejścia w życie Układu Strony podejmują środki umożliwiające tworzenie warunków niezbędnych w celu dalszego stopniowego stosowania reguł wspólnotowych dotyczących swobodnego przepływu kapitału.

2. Do końca piątego roku od dnia wejścia w życie Układu Rada Stowarzyszenia bada sposoby umożliwiające pełne zastosowanie reguł wspólnotowych dotyczących przepływu kapitału.

Artykuł 63

W odniesieniu do postanowień niniejszego rozdziału oraz bez względu na postanowienia artykułu 65, dopóki nie zostanie wprowadzona całkowita wymienialność waluty bułgarskiej w rozumieniu artykułu VIII Międzynarodowego Funduszu Walutowego (MFW), Bułgaria może w szczególnych okolicznościach stosować ograniczenia dewizowe związane z udzieleniem lub uzyskaniem krótkoterminowych i średnioterminowych kredytów finansowych, w takim zakresie, w jakim ograniczenia te są nakładane na Bułgarię przy udzielaniu takich kredytów i są dozwolone ze względu na status Bułgarii w MFW.

Bułgaria stosuje takie ograniczenia w sposób niedyskryminacyjny. Ich stosowanie powinno w możliwie najmniejszym stopniu wpływać negatywnie na funkcjonowanie niniejszego Układu. Bułgaria powiadamia niezwłocznie Radę Stowarzyszenia o wprowadzeniu takich środków oraz o wszelkich zmianach w tych środkach.

ROZDZIAŁ II

Konkurencja i inne postanowienia dotyczące gospodarki

Artykuł 64

1. Poniższe uznaje się za niezgodne ze sprawnym funkcjonowaniem Układu w stopniu, w jakim może wpływać na handel między Wspólnotą a Bułgarią:

(i) wszelkie porozumienia między przedsiębiorstwami, decyzje związków przedsiębiorstw i uzgodnione praktyki między przedsiębiorstwami mające na celu lub skutkujące zapobieganiem, ograniczaniem lub zakłócaniem konkurencji;

(ii) nadużywanie przez jedno lub więcej przedsiębiorstw pozycji dominującej na terytoriach Wspólnoty lub Bułgarii jako całości lub ich znacznej części;

(iii) jakakolwiek pomoc publiczna zakłócająca lub grożąca zakłóceniem konkurencji przez sprzyjanie niektórym przedsiębiorstwom lub produkcji niektórych towarów.

2. Wszelkie praktyki sprzeczne z niniejszym artykułem są oceniane na podstawie kryteriów wynikających z zastosowania postanowień artykułów 85, 86 i 92 Traktatu ustanawiającego Europejską Wspólnotę Gospodarczą

3. W ciągu trzech lat od dnia wejścia w życie niniejszego Układu Rada Stowarzyszenia przyjmuje niezbędne zasady wykonania ustępów 1 i 2.

4. a) Do celów stosowania postanowień ustępu 1 punkt (iii) Strony uznają, że w ciągu pierwszych pięciu lat po wejściu w życie Układu wszelka pomoc publiczna przyznawana przez Bułgarię zostaje oceniona z uwzględnieniem faktu, że Bułgaria jest traktowana jako obszar identyczny z obszarami Wspólnoty, określonymi w artykule 92 ustęp 3 litera a) Traktatu ustanawiającego Europejską Wspólnotę Gospodarczą. Rada Stowarzyszenia, uwzględniając sytuację gospodarczą Bułgarii, decyduje, czy okres ten powinien być przedłużany o dalsze okresy pięcioletnie.

b) Każda ze Stron zapewnia przejrzystość w zakresie pomocy publicznej, między innymi, przez coroczne składanie sprawozdań drugiej Stronie na temat ogólnej sumy oraz podziału udzielonej pomocy oraz przez dostarczanie, na żądanie, informacji dotyczących systemów pomocy. Na wniosek jednej ze Stron druga Strona dostarcza informacji na temat szczególnych indywidualnych przypadków pomocy publicznej.

5. W odniesieniu do produktów określonych w rozdziałach II i III tytułu III:

- nie stosuje się postanowień ustępu 1 punkt (iii),

- wszelkie praktyki sprzeczne z ustępem 1 punkt (i) powinny być oceniane zgodnie z kryteriami ustanowionymi przez Wspólnotę na podstawie artykułów 42 i 43 Traktatu ustanawiającego Europejską Wspólnotę Gospodarczą, w szczególności z kryteriami ustanowionymi w rozporządzeniu Rady nr 26/1962.

6. Jeżeli Wspólnota lub Bułgaria uznają, że konkretne praktyki są niezgodne z warunkami ustępu 1 oraz:

- nie stosuje się wobec nich w sposób właściwy zasad wykonywania określonych w ustępie 3, lub

- w przypadku braku takich zasad oraz jeżeli takie praktyki powodują szkodę lub zagrażają spowodowaniem poważnego uszczerbku dla interesów drugiej Strony, lub spowodowaniem szkód majątkowych w jej przemyśle krajowym, włącznie z branżą usługową,

może ona podjąć właściwe środki po konsultacji w ramach Rady Stowarzyszenia lub po upływie 30 dni roboczych od wystąpienia o takie konsultacje.

W przypadku praktyk sprzecznych z ustępem 1 punkt (iii) niniejszego artykułu, takie właściwe środki mogą, w przypadku gdy stosuje się w odniesieniu do nich postanowienia Układu ogólnego w sprawie taryf celnych i handlu, zostać przyjęte jedynie zgodnie z procedurami oraz na warunkach określonych przez Układ ogólny w sprawie taryf celnych i handlu oraz wszelkimi innymi odpowiednimi instrumentami wynegocjowanymi pod jego auspicjami, które mają zastosowanie między Stronami.

7. Bez względu na wszelkie odmienne postanowienia przyjęte zgodnie z ustępem 3 Strony wymieniają informacje, uwzględniając ograniczenia nałożone przez wymóg zachowania tajemnicy zawodowej i handlowej.

8. Niniejszy artykuł nie ma zastosowania do produktów objętych Traktatem ustanawiającym Europejską Wspólnotę Węgla i Stali, które są przedmiotem protokołu 2.

Artykuł 65

1. Strony dążą do unikania nakładania środków ograniczających, w tym środków odnoszących się do przywozu, do celów bilansu płatniczego. W przypadku ich wprowadzenia Strona, która je wprowadziła, przedstawia drugiej Stronie harmonogram ich znoszenia.

2. W przypadku gdy jedno lub więcej państw członkowskich lub Bułgaria znajduje się w poważnych trudnościach związanych ze zrównoważeniem bilansu płatniczego lub jest nimi bezpośrednio zagrożone, Wspólnota lub Bułgaria mogą, w zależności od przypadku, zgodnie z warunkami ustanowionymi w Układzie ogólnym w sprawie taryf celnych i handlu, przyjąć środki ograniczające, w tym środki odnoszące się do przywozu, które mają charakter tymczasowy oraz nie mogą wykraczać poza to, co jest niezbędne w celu zaradzenia sytuacji odnoszącej się do bilansu płatniczego. W zależności od przypadku Wspólnota lub Bułgaria niezwłocznie powiadamiają o tym druga Stronę.

3. Żaden ze środków ograniczających nie ma zastosowania do transferów związanych z inwestowaniem, w szczególności do repatriacji sum zainwestowanych lub ponownie zainwestowanych oraz do wszelkich rodzajów dochodów z tego wynikających.

Artykuł 66

W odniesieniu do przedsiębiorstw publicznych oraz przedsiębiorstw, którym przyznano prawa specjalne lub wyłączne, Rada Stowarzyszenia zapewnia, począwszy od trzeciego roku od daty wejścia w życie Układu, w odniesieniu do funkcjonowania niniejszego Układu, stosowanie zasad Traktatu ustanawiającego Europejską Wspólnotę Gospodarczą, szczególnie jego artykułu 90, oraz zasad dokumentu końcowego posiedzenia w Bonn z kwietnia 1990 roku Konferencji Bezpieczeństwa i Współpracy w Europie (w szczególności swobody podejmowania decyzji przedsiębiorców).

Artykuł 67

1. Bułgaria nadal poprawia ochronę praw własności intelektualnej, przemysłowej i handlowej, tak aby do końca piątego roku od dnia wejścia w życie Układu zapewnić poziom ochrony podobny do istniejącego we Wspólnocie, łącznie ze skutecznymi środkami realizacji tych praw.

2. W tym samym terminie Bułgaria występuje o przyjęcie do Konwencji monachijskiej o udzielaniu patentów europejskich z dnia 5 października 1973 roku i przystępuje również do innych wielostronnych konwencji o ochronie praw własności intelektualnej, przemysłowej i handlowej (określonych w ustępie 1 załącznika XIX), których państwa członkowskie są Stronami lub, które są faktycznie stosowane przez państwa członkowskie.

Artykuł 68

1. Strony uważają za pożądany cel otwarcie procedury udzielania zamówień publicznych na podstawie zasad niedyskryminacji i wzajemności, szczególnie w kontekście GATT.

2. Spółkom bułgarskim, jak określono w artykule 49, przyznaje się, z dniem wejścia w życie niniejszego Układu, dostęp do procedur udzielania zamówień we Wspólnocie, na zasadzie traktowania nie mniej korzystnego niż traktowanie przyznawane spółkom wspólnotowym.

Spółkom wspólnotowym, jak określono w artykule 49, przyznaje się dostęp do procedur udzielania zamówień w Bułgarii na zasadzie traktowania nie mniej korzystnego niż traktowanie przyznawane spółkom bułgarskim, najpóźniej do końca okresu przejściowego określonego w artykule 7.

Spółki wspólnotowe ustanowione i prowadzące działalność w Bułgarii na mocy postanowień tytułu IV rozdział II w formie spółek zależnych, jak określono w artykule 45, oraz w formie określonej w artykule 55, posiadają po wejściu w życie niniejszego Układu dostęp do procedury udzielania zamówień na zasadzie traktowania nie mniej korzystnego niż traktowanie przyznawane spółkom bułgarskim. Spółkom wspólnotowym ustanowionym i prowadzącym działalność w Bułgarii w formie oddziałów i agencji, jak określono w artykule 45, przyznaje się takie traktowanie najpóźniej do końca okresu przejściowego.

Rada Stowarzyszenia okresowo bada możliwość Bułgarii do wprowadzenia dostępu do procedur udzielania zamówień w Bułgarii dla wszystkich spółek wspólnotowych przed upływem okresu przejściowego.

3. W odniesieniu do ustanawiania i prowadzenia działalności, funkcjonowania, świadczenia usług między Wspólnotą a Bułgarią, jak również do zatrudnienia i przepływu siły roboczej, powiązanych z realizacją zamówień publicznych, stosuje się postanowienia artykułów 38–59.

ROZDZIAŁ III

Zbliżanie ustawodawstw

Artykuł 69

Strony uznają, że istotnym warunkiem integracji gospodarczej Bułgarii ze Wspólnotą jest zbliżenie istniejącego i przyszłego ustawodawstwa Bułgarii do prawodawstwa wspólnotowego. Bułgaria podejmuje starania w celu stopniowego zapewniania zgodności jej ustawodawstwa z prawodawstwem wspólnotowym.

Artykuł 70

Zbliżanie ustawodawstw obejmuje w szczególności następujące dziedziny: ustawodawstwo celne, prawo spółek, prawo bankowe, rachunkowość i opodatkowanie spółek, własność intelektualna, ochrona pracowników w miejscu pracy, usługi finansowe, reguły konkurencji, ochrona zdrowia i życia ludzi, zwierząt i roślin, ochrona konsumentów, podatki pośrednie, przepisy techniczne i normy, przepisy prawa w zakresie atomistyki, transport i środowisko.

Artykuł 71

Wspólnota zapewnia Bułgarii pomoc techniczną w celu wykonania tych środków, która może obejmować m.in.:

- wymianę ekspertów,

- wczesne dostarczanie informacji, w szczególności dotyczących odpowiedniego ustawodawstwa,

- organizację seminariów,

- działania szkoleniowe,

- pomoc w tłumaczeniu prawodawstwa wspólnotowego w odpowiednich sektorach.

TYTUŁ VI

WSPÓŁPRACA GOSPODARCZA

Artykuł 72

1. Wspólnota i Bułgaria ustanawiają współpracę gospodarczą mającą na celu przyczynianie się do rozwoju i wzrostu potencjału Bułgarii. Taka współpraca wzmacnia istniejące więzy gospodarcze na możliwie najszerszej płaszczyźnie, z korzyścią dla obydwu Stron.

2. Polityka oraz inne środki będą nastawione na spowodowanie rozwoju gospodarczego i społecznego Bułgarii i będą się kierować zasadą stałego rozwoju. Polityka ta powinna zapewniać, że względy środowiskowe są również od początku w pełni włączone do takiej polityki i że jest powiązana z wymogami harmonijnego rozwoju społecznego.

3. W tym celu współpraca powinna koncentrować się w szczególności na polityce i środkach odnoszących się do przemysłu, włączając sektor inwestycji, rolnictwa, rolno-przemysłowy, energii, transportu, telekomunikacji, rozwoju regionalnego oraz turystyki.

4. Należy zwrócić szczególną uwagę na działania przyczyniające się do współpracy między krajami Europy Środkowej i Wschodniej mające na celu harmonijny rozwój tego regionu.

Artykuł 73

Współpraca w zakresie przemysłu

1. Współpraca ma na celu w szczególności popieranie:

- współpracy w zakresie przemysłu między podmiotami gospodarczymi dwóch Stron, szczególnie w celu wzmocnienia sektora prywatnego,

- udziału Wspólnoty w wysiłkach Bułgarii, zarówno w sektorze publicznym, jak i prywatnym, w celu zmodernizowania i restrukturyzacji jej przemysłu, co będzie skutkować przejściem Bułgarii od systemu centralnego planowania do gospodarki rynkowej na warunkach zapewniających ochronę środowiska,

- restrukturyzacji poszczególnych sektorów; w tym kontekście Rada Stowarzyszenia będzie badać szczególnie problemy dotykające sektor węgla i stali oraz przekształcenie przemysłu obronnego,

- tworzenia nowych przedsiębiorstw w dziedzinach dających potencjalne szanse na wzrost gospodarczy, szczególnie w przemyśle lekkim oraz w dziedzinie towarów konsumpcyjnych i usług rynkowych,

- przepływ technologii oraz know-how.

2. Inicjatywy w ramach współpracy w zakresie przemysłu uwzględniają priorytety ustalone przez Bułgarię. Przedsięwzięcia powinny zmierzać w szczególności do ustanowienia odpowiednich ram dla działalności przedsiębiorstw, poprawy zarządzania know-how oraz wsparcia przejrzystości w odniesieniu do rynków i warunków działalności przedsiębiorstw oraz będą obejmować pomoc techniczną, gdzie właściwe.

Artykuł 74

Popieranie i ochrona inwestyc

1. Współpraca ma na celu tworzenie korzystnego klimatu dla inwestycji prywatnych, zarówno krajowych, jak i zagranicznych, co ma zasadnicze znaczenie dla gospodarczej i przemysłowej odbudowy i rozwoju w Bułgarii. Celem współpracy jest także zachęcanie i wspieranie inwestycji zagranicznych oraz prywatyzacji w Bułgarii.

2. W szczególności celami współpracy są:

- zawieranie, w miarę potrzeby, przez państwa członkowskie i Bułgarię porozumień dotyczących popierania i ochrony inwestycji,

- zawieranie, w miarę potrzeby, przez państwa członkowskie i Bułgarię porozumień w celu unikania podwójnego opodatkowania,

- wykonywanie odpowiednich ustaleń dotyczących przepływu kapitału,

- przeprowadzenie deregulacji oraz poprawa infrastruktury gospodarczej,

- wymiana informacji dotyczących możliwości inwestycyjnych w formie targów handlowych, wystaw, tygodni handlowych oraz innych imprez,

- wymiana informacji na temat przepisów ustawowych, wykonawczych oraz praktyk administracyjnych w dziedzinie inwestycji.

3. Bułgaria honoruje zasady dotyczące handlowych aspektów środków inwestycyjnych (TRIMs) od czasu przyjęcia ich w ramach GATT.

Artykuł 75

Normy w dziedzinie przemysłu i rolnictwa oraz ocena zgodności

1. Współpraca Stron ma na celu zmniejszanie różnic w dziedzinach normalizacji i procedur oceny zgodności.

2. W tym celu współpraca zmierza do:

- wspierania wykorzystania wspólnotowych przepisów technicznych oraz europejskich norm i procedur oceny zgodności,

- zawierania, gdzie właściwe, umów o wzajemnym uznawaniu w tych dziedzinach,

- wspierania aktywnego i regularnego udziału Bułgarii w pracach organizacji wyspecjalizowanych (CEN, Cenelec, ETSI, EOTC),

- wprowadzenia w Bułgarii europejskich programów pomiaru i testów,

- wspierania wymiany informacji technicznych i metodologicznych w dziedzinie kontroli jakości oraz procesów produkcji.

3. Wspólnota udzieli Bułgarii, gdzie stosowne, pomocy technicznej.

Artykuł 76

Współpraca w dziedzinie nauki i techniki

1. Strony wspierają współpracę dotyczącą działań w zakresie badań i rozwoju technologicznego. Zwracają one specjalną uwagę na:

- wymianę informacji na tematy polityki w dziedzinie nauki i techniki drugiej Strony,

- organizację wspólnych spotkań naukowych (seminaria i warsztaty),

- wspólną działalność w zakresie badań i rozwoju, mającą na celu wspieranie postępu naukowego oraz przekazywanie technologii i know-how,

- działalność szkoleniową i programy wymiany dla naukowców i specjalistów obydwu Stron,

- rozwój warunków sprzyjających badaniom i stosowaniu nowych technologii oraz właściwą ochronę własności intelektualnej w zakresie wyników badań,

- udział Bułgarii w programach wspólnotowych zgodnie z ustępem 3.

Gdzie właściwe, zostaje zapewniona pomoc techniczna.

2. Rada Stowarzyszenia ustala właściwe procedury dla rozwoju współpracy.

3. Współpraca na podstawie wspólnotowego programu ramowego w dziedzinie badań i rozwoju technologicznego jest prowadzona zgodnie z przepisami szczególnymi, które będą negocjowane i zawierane zgodnie z procedurami prawnymi każdej ze Stron.

Artykuł 77

Edukacja i kształcenie

1. Współpraca Stron ukierunkowana jest na harmonijny rozwoju zasobów ludzkich oraz podnoszenia poziomu kształcenia ogólnego i kwalifikacji zawodowych w Bułgarii, zarówno w sektorze publicznym, jak i prywatnym, uwzględniając priorytety Bułgarii. Ustanowione zostaną instytucjonalne ramy i plany współpracy (rozpoczynając od Europejskiej Fundacji Kształcenia, z chwilą jej powstania, oraz programu Tempus). W tym kontekście jest także rozważany udział Bułgarii w innych programach wspólnotowych.

2. Współpraca koncentruje się w szczególności na następujących dziedzinach:

- reforma systemu edukacji i nauczania w Bułgarii,

- szkolenie wstępne, staże i przekwalifikowanie, w tym szkolenie kadry kierowniczej sektora publicznego i prywatnego oraz wyższych urzędników, w szczególności w ustalonych dziedzinach priorytetowych,

- współpraca między uniwersytetami, współpraca między uniwersytetami a przedsiębiorstwami, programy wymiany nauczycieli, studentów, pracowników administracyjnych oraz młodzieży,

- wspieranie nauczania w dziedzinie studiów europejskich w ramach właściwych instytucji,

- wzajemne uznawanie okresów studiów i dyplomów,

- nauczanie języków wspólnotowych oraz języka bułgarskiego,

- szkolenie tłumaczy oraz wspieranie wykorzystania wspólnotowych norm i terminologii językowych.

Artykuł 78

Rolnictwo i sektor rolno-przemysłowy

1. Współpraca w tej dziedzinie ma na celu modernizację, restrukturyzację i prywatyzację rolnictwa i sektora rolno-przemysłowego w Bułgarii. W szczególności współpraca ta zmierza do:

- rozwoju prywatnych gospodarstw oraz kanałów dystrybucyjnych, metod składowania, wprowadzania do obrotu, zarządzania itd.,

- modernizacji infrastruktury wiejskiej (transport, zaopatrzenie w wodę, telekomunikacja),

- poprawy planowania przestrzennego wsi, w tym budownictwa i planowania przestrzennego miast,

- poprawy wydajności i jakości poprzez wykorzystywanie właściwych metod i produktów; zapewnienie szkolenia i monitorowania w wykorzystywaniu metod zapobiegania zanieczyszczeniom związanym z produkcją,

- restrukturyzacji, rozwoju, modernizacji przedsiębiorstw przetwórczych oraz ich technik obrotu,

- popierania komplementarności w rolnictwie,

- wspieranie współpracy przemysłowej w rolnictwie oraz wymiany know-how, w szczególności między sektorami prywatnymi we Wspólnocie i w Bułgarii,

- rozwoju współpracy w dziedzinie zdrowia zwierząt i roślin, dotyczącej zdrowej żywności (w szczególności jonizacji), w tym ustawodawstwa i kontroli weterynaryjnej, ustawodawstwa dotyczącego uprawy roślin oraz ustawodawstwa fitosanitarnego, w celu doprowadzenia, poprzez pomoc w szkoleniach i organizację kontroli, do stopniowej harmonizacji z normami wspólnotowymi,

- rozwoju ekologicznie czystych regionów, technologii oraz upraw,

- rozwijania i wspierania skutecznej współpracy w zakresie wprowadzania systemów zapewniania jakości zgodnych z modelami wspólnotowymi,

- popierania zrównoważonego rozwoju obszarów wiejskich w Bułgarii,

- wymiany informacji w odniesieniu do polityki i ustawodawstwa rolnego.

2. Dla realizacji powyższych celów, gdzie właściwe, Wspólnota udziela pomocy technicznej.

Artykuł 79

Energia

1. Strony współpracują w celu rozwoju stopniowej integracji rynków energii w Europie, w ramach zasad gospodarki rynkowej i Europejskiej Karty Energetycznej.

2. Współpraca obejmuje między innymi pomoc techniczną, gdzie właściwe, w następujących dziedzinach:

- opracowywanie i planowanie polityki energetycznej, łącznie z jej aspektami długoterminowymi,

- zarządzanie i szkolenie do celów sektora energetycznego,

- wspieranie oszczędności energii i efektywności energetycznej,

- rozwój zasobów energetycznych,

- poprawa dystrybucji oraz poprawa i zróżnicowanie źródeł zaopatrzenia,

- wpływ produkcji i konsumpcji energii na środowisko naturalne,

- sektor energii jądrowej,

- większy stopień otwarcia rynku energii, w tym ułatwienie przesyłania gazu i energii elektrycznej,

- sektory energii elektrycznej i gazu, w tym rozważenie możliwości wzajemnego połączenia sieci dostawczych,

- modernizacji infrastruktury energetycznej,

- opracowywania warunków ramowych dla współpracy między przedsiębiorstwami w tym sektorze,

- przekazywania technologii i know-how.

Artykuł 80

Bezpieczeństwo jądrowe

1. Celem współpracy jest zwiększenie bezpieczeństwa użytkowania energii jądrowej.

2. Współpraca obejmuje głównie następujące zagadnienia:

- poprawa bezpieczeństwa użytkowania bułgarskich elektrowni jądrowych,

- ocena możliwości zamknięcia istniejących elektrowni jądrowych wyposażonych w reaktory VVER-440,

- szkolenia doskonalące kadry kierowniczej i innych pracowników obiektów i urządzeń jądrowych,

- doskonalenie bułgarskich przepisów ustawowych i wykonawczych dotyczących bezpieczeństwa jądrowego oraz wzmocnienie organów nadzoru i ich zasobów,

- bezpieczeństwo jądrowe, przygotowanie na wypadek awarii jądrowej i zarządzanie w takich przypadkach,

- ochrona przed promieniowaniem, w tym monitorowanie poziomu napromieniowania środowiska,

- problemy związane z cyklem paliwowym oraz zabezpieczenie materiałów jądrowych,

- gospodarowanie odpadami radioaktywnymi,

- zamykanie i demontaż obiektów i urządzeń nuklearnych,

- odkażanie.

3. Zgodnie z artykułem 76 współpraca obejmuje wymianę informacji i doświadczeń oraz działania w zakresie badań i rozwoju.

Artykuł 81

Środowisko

1. Strony rozwijają i wzmacniają wzajemną współpracę w dziedzinie środowiska i zdrowia ludzkiego, które uznają za priorytetowe.

2. Współpraca dotyczy:

- skutecznego monitorowania poziomów zanieczyszczenia; systemu informacji o stanie środowiska,

- zwalczania zanieczyszczenia powietrza i wody o charakterze lokalnym, regionalnym i transgranicznym,

- stałej, wydajnej i przyjaznej dla środowiska produkcji energii elektrycznej i jej wykorzystania; bezpieczeństwa zakładów przemysłowych,

- zarządzania zasobami wodnymi w odniesieniu do granicznych dróg wodnych, włączając transgraniczne drogi wodne, zgodnie z zasadami prawa międzynarodowego, w szczególności z postanowieniami Konwencję o ochronie i użytkowaniu cieków transgranicznych i jezior międzynarodowych,

- klasyfikacji i bezpiecznego obchodzenia się z chemikaliami,

- jakości wody, w szczególności transgranicznych dróg wodnych (w tym Dunaju i Morza Czarnego),

- skutecznego zapobiegania i redukcji zanieczyszczenia wody, w szczególności w przypadku źródeł wody pitnej,

- zmniejszania ilości odpadów, recyklingu i bezpiecznej utylizacji; wykonywanie konwencji bazylejskiej,

- wpływu rolnictwa na środowisko, degradacji gleby, zasolenia i zakwaszenia gleby,

- ochrony lasów oraz flory i fauny; przywracania równowagi ekologicznej terenów wiejskich,

- planowania gospodarki gruntami, w tym budownictwa i planowania przestrzennego miast,

- zagospodarowania strefy przybrzeżnej, - stosowania instrumentów ekonomicznych i fiskalnych,

- poprawy transportu publicznego, w szczególności w miastach,

- globalnych zmian klimatycznych oraz zapobiegania im,

- edukacji i świadomości w odniesieniu do zagadnienia środowiska,

- wykonywania międzynarodowych programów o zasięgu regionalnym, między innymi w odniesieniu do dorzecza Dunaju i Morza Czarnego.

3. Współpraca odbywa się głównie poprzez:

- wymianę informacji i ekspertów, włączając w to informacje i ekspertów zajmujących się przepływem czystych technologii,

- programy szkoleniowe,

- harmonizację przepisów prawnych (normy wspólnotowych), norm regulacji, norm i metodologii,

- współpracę na szczeblu regionalnym, w miarę możliwości włączając wykonywanie wspólnych programów na poziomie międzynarodowym, w szczególności w odniesieniu do zarządzania, ochrony i jakości wód w transgranicznych drogach wodnych; współpracę w ramach Europejskiej Agencji Ochrony Środowiska, od momentu jej powstania,

- rozwój strategii, szczególnie w odniesieniu do zagadnień o wymiarze globalnym i związanych z klimatem,

- wpływ badań na środowisko,

- poprawę zarządzania środowiskiem, między innymi zarządzania wodami.

4. Protokół 8 określa uzgodnienia mające zastosowanie do zarządzania, ochrony oraz jakości transgranicznych dróg wodnych.

Artykuł 82

Transport

1. Strony rozwijają i wzmacniają współpracę w celu umożliwienia Bułgarii:

- restrukturyzacji i modernizacji transportu,

- udoskonalenia przepływu pasażerów i towarów oraz dostępu do rynku transportu poprzez usuwanie przeszkód natury administracyjnej, technicznej i innych,

- ułatwienie tranzytu wspólnotowego przez Bułgarię poprzez drogi, koleje i śródlądowe drogi wodne oraz transport kombinowany,

- osiągnięcia norm operacyjnych porównywalnych do norm wspólnotowych.

2. Współpraca obejmuje w szczególności:

- programy szkoleniowe w zakresie zagadnień gospodarczych, prawnych i technicznych,

- zapewnienie pomocy technicznej i doradztwa oraz wymianę informacji.

3. Priorytetowymi działaniami współpracy są:

- transport drogowy, w tym stopniowa liberalizacja warunków tranzytu,

- zarządzanie kolejami i portami lotniczymi, w tym współpraca między właściwymi organami krajowymi,

- rozwój sieci drogowej i modernizacja, na głównych trasach będących przedmiotem wspólnego zainteresowania oraz transeuropejskich korytarzach, infrastruktury transportu drogowego, kolejowego, żeglugi śródlądowej i transportu kombinowanego oraz lotniczej,

- zagospodarowanie przestrzenne, w tym budownictwo i planowanie przestrzenne miast,

- polepszenie stanu wyposażenia technicznego, tak aby odpowiadał normom wspólnotowym, w szczególności w dziedzinach transportu drogowego i kolejowego, transportu wielobranżowego i bazy przeładunkowej,

- opracowanie spójnej polityki transportowej, zgodnej z polityką stosowaną we Wspólnocie,

- wspieranie wspólnych programów badawczych i technologicznych zgodnie z postanowieniami artykułu 76.

Artykuł 83

Telekomunikacja i usługi pocztowe

1. Strony rozwijają i umacniają współpracę w tej dziedzinie. Współpraca ta obejmuje następujące działania:

- wymianę informacji na temat polityki w dziedzinie telekomunikacji i usług pocztowych,

- wymianę informacji technicznych i pozostałych informacji oraz organizację seminariów, warsztatów i konferencji dla ekspertów obydwu Stron,

- prowadzenie szkoleń oraz działań z zakresu doradztwa,

- prowadzenie przekazu technologii i know-how we wszystkich dziedzinach telekomunikacji i usług pocztowych,

- wyznaczenie przez obie Strony właściwych organów do udziału we wspólnych projektach,

- wspieranie norm europejskich, systemów certyfikacji i podejść regulacyjnych,

- wspieranie nowych instalacji, usług i obiektów związanych z łącznością, szczególnie tych o zastosowaniu komercyjnym.

2. Powyższe działania skupiają się na następujących priorytetowych dziedzinach:

- opracowania i stosowania sektorowej polityki rynkowej w odniesieniu do telekomunikacji i usług pocztowych w Bułgarii, a także aktów i procedur prawnych i regulacyjnych,

- modernizacji bułgarskiej sieci telekomunikacyjnej oraz jej integracji z siecią europejską i ogólnoświatową,

- współpracy w ramach europejskich struktur normalizacyjnych,

- integracji systemów transeuropejskich; aspektów prawnych i regulacyjnych dotyczących telekomunikacji,

- zarządzania telekomunikacją w nowym otoczeniu gospodarczym: struktury organizacyjne, strategia i planowanie, zasady nabywania.

Artykuł 84

Bankowość, ubezpieczenia, inne usługi finansowe

1. Strony współpracują w celu ustanowienia i rozwoju odpowiednich ram sprzyjających rozwojowi sektora bankowego, ubezpieczeń i usług finansowych w Bułgarii.

2. Współpraca koncentruje się na:

- doskonaleniu systemów efektywnej rachunkowości i audytu w Bułgarii, opartych na normach wspólnotowych,

- wzmocnieniu i restrukturyzacji systemu bankowego i finansów,

- doskonaleniu i harmonizacji nadzoru i regulacji systemów usług bankowych i finansowych,

- przygotowywaniu słowników terminologicznych,

- wymianie informacji, szczególnie w odniesieniu do projektowanego ustawodawstwa,

- przygotowaniu i przetłumaczeniu ustawodawstwa Wspólnoty oraz Bułgarii.

3. W tym celu współpraca obejmuje zapewnienie pomocy technicznej i szkoleń.

Artykuł 85

Współpraca w zakresie audytu i kontroli finansowej

1. Strony współpracują w celu rozwoju w Bułgarii skutecznych systemów kontroli finansowej i audytu, opartych na znormalizowanych metodach i procedurach obowiązujących we Wspólnocie.

2. Współpraca koncentruje się na:

- wymianie istotnych informacji w sprawie systemów audytu,

- ujednoliceniu dokumentacji audytu,

- szkoleniu oraz czynnościach doradczych.

3. Dla realizacji powyższych celów, gdzie właściwe, Wspólnota udziela pomocy technicznej.

Artykuł 86

Polityka pieniężna

Na wniosek organów bułgarskich Wspólnota zapewnia pomoc techniczną mającą na celu wspieranie wysiłków Bułgarii dotyczących wprowadzenia pełnej wymienialności lewy i stopniowego zbliżania jej polityki do polityki Europejskiego Systemu Walutowego. Powyższe obejmuje nieformalną wymianę informacji dotyczących zasad i funkcjonowania Europejskiego Systemu Walutowego.

Artykuł 87

Pranie pieniędzy

1. Strony ustanowią ramy współpracy w celu zapobiegania wykorzystywaniu ich systemów finansowych do prania dochodów pochodzących z działalności przestępczej w ogóle oraz z przestępstw związanych z narkotykami w szczególności.

2. Współpraca w tej dziedzinie obejmuje pomoc administracyjną i techniczną w celu ustanowienia odpowiednich przepisów w sprawie zwalczania prania pieniędzy, równoważnych przepisom przyjętym przez Wspólnotę oraz na innych płaszczyznach międzynarodowych, w tym przez Grupę Zadaniową do spraw Działań Finansowych (FATF).

Artykuł 88

Rozwój regionalny

1. Strony wzmacniają wzajemną współpracę w zakresie rozwoju regionalnego i planowania przestrzennego.

2. W tym celu może zostać podjęty każdy z następujących środków:

- wymiana przez organy państwowe, regionalne lub lokalne informacji dotyczących polityki regionalnej oraz planowania przestrzennego oraz, gdzie właściwe, zapewnienie pomocy Bułgarii w opracowywaniu takiej polityki,

- wspólne działania organów regionalnych i lokalnych w zakresie rozwoju gospodarczego,

- wypracowanie wspólnego podejścia do kwestii rozwoju regionów leżących na terenie Bułgarii przy granicy z państwami Wspólnoty,

- wymiana wizyt mających na celu badanie możliwości współpracy i pomocy,

- wymiana urzędników lub ekspertów,

- udzielanie pomocy technicznej, ze szczególnym uwzględnieniem rozwoju obszarów słabo rozwiniętych,

- organizacja programów wymiany informacji i doświadczeń, w tym poprzez organizację seminariów.

Artykuł 89

Współpraca w dziedzinie społecznej

1. W odniesieniu do zdrowia i bezpieczeństwa Strony rozwijają wzajemną współpracę, mając na celu poprawę poziomu ochrony zdrowia i bezpieczeństwa pracowników, biorąc za punkt odniesienia poziom bezpieczeństwa istniejący we Wspólnocie. Współpraca obejmuje w szczególności:

- zapewnienie pomocy technicznej,

- wymianę ekspertów,

- współpracę między przedsiębiorstwami,

- pomoc w zakresie informacji i administracji oraz inną odpowiednią pomoc dla przedsiębiorstw oraz działania szkoleniowe,

- współpracę w dziedzinie zdrowia publicznego.

2. W odniesieniu do zatrudnienia współpraca między Stronami koncentruje się w szczególności na:

- organizacji rynku pracy,

- usługach w zakresie pośrednictwa pracy i doradztwa zawodowego,

- planowaniu i wykonywaniu regionalnych programów restrukturyzacji,

- popieraniu rozwoju lokalnego zatrudnienia.

Współpraca w tych dziedzinach realizowana jest poprzez takie działania, jak opracowywanie analiz, zapewnianie usług ekspertów, zapewnianie informacji oraz szkoleń.

3. W odniesieniu do zabezpieczenia społecznego współpraca między Stronami zmierza do dostosowania bułgarskiego systemu zabezpieczenia społecznego do nowej sytuacji społeczno-gospodarczej, głównie poprzez zapewnienie usług ekspertów, zapewnienie informacji i szkoleń.

Artykuł 90

Turystyka

Strony wzmacniają i rozwijają wzajemną współpracę, która obejmuje:

- ułatwienie wymiany turystycznej oraz, gdzie stosowne, redukcję odpowiednich formalności,

- pomoc dla Bułgarii w prywatyzacji sektora turystycznego, jak również w odniesieniu do prowadzenia skutecznej polityki wobec państwa i spółek dla ustanowienia optymalnych mechanizmów administracyjnych i finansowych sprzyjających dalszemu rozwojowi,

- zwiększanie przepływu informacji poprzez sieci międzynarodowe, bazy danych, itp.,

- przepływ know-how poprzez szkolenia, wymiany, seminaria,

- badanie możliwości wspólnych działań (projekty transgraniczne, współpraca miast bliźniaczych i inne),

- wymiana spostrzeżeń i zapewnianie właściwej wymiany informacji w zakresie najważniejszych zagadnień będących przedmiotem wspólnego zainteresowania, dotyczących sektora turystyki.

Artykuł 91

Małe i średnie przedsiębiorstwa

1. Strony mają na celu rozwój i umacnianie małych i średnich przedsiębiorstw (MŚP), w szczególności w sektorze prywatnym oraz współpracę między MŚP we Wspólnocie i w Bułgarii.

2. Strony wspierają wymianę informacji oraz know-how w następujących dziedzinach:

- rozwijanie, gdzie właściwe, prawnych, administracyjnych, technicznych, podatkowych i finansowych warunków niezbędnych do tworzenia i rozwoju małych i średnich przedsiębiorstw oraz do współpracy transgranicznej,

- zapewnienia usług specjalistycznych, wymaganych przez małe i średnie przedsiębiorstwa (kształcenie w zakresie zarządzania, rachunkowość, obrót, kontrola jakości itp.) oraz wzmacnianie instytucji świadczących takie usługi,

- ustanowienia właściwych powiązań ze wspólnotowymi podmiotami gospodarczymi w celu poprawy przepływu informacji do małych i średnich przedsiębiorstw oraz wspierania współpracy transgranicznej (np. w ramach sieci współpracy gospodarczej (BC-NET), europejskich centrów informacyjnych, konferencji itp.).

3. Współpraca będzie obejmować dostarczanie pomocy technicznej, w szczególności w celu zapewnienia właściwego wsparcia instytucjonalnego dla małych i średnich przedsiębiorstw, zarówno na szczeblu krajowym, jak i regionalnym, dotyczącego usług finansowych, szkoleniowych, doradczych, technologicznych i marketingowych.

Artykuł 92

Sektor informacji i sektor audiowizualny

1. Wspólnota oraz Bułgaria podejmują właściwe kroki w celu rozwijania skutecznej wspólnej wymiany informacji. Pierwszeństwo przyznaje się programom mającym na celu zapewnianie ogółowi społeczeństwa podstawowych informacji na temat Wspólnoty oraz środowiskom zawodowym bardziej specjalistycznych informacji, włączając, gdzie to możliwe, dostęp do baz danych Wspólnoty.

2. Strony współpracują przy promowaniu przemysłu audiowizualnego w Europie. Sektor audiowizualny w Bułgarii będzie mógł uczestniczyć w działaniach realizowanych we Wspólnocie w ramach programu Media, na podstawie procedur przewidzianych przez organy odpowiedzialne za zarządzanie każdym z tych działań oraz zgodnie z przepisami decyzji Rady Wspólnoty Europejskiej z dnia 21 grudnia 1990 roku, która ten program ustanowiła. Wspólnota będzie również wspierała udział bułgarskiego sektora audiowizualnego w odpowiednich programach Eureka.

Strony koordynują oraz, gdzie właściwe, harmonizują swoje polityki dotyczące regulacji nadań transgranicznych, norm technicznych w dziedzinie audiowizualnej oraz promocji europejskiej technologii audiowizualnej.

Współpraca może między innymi obejmować wymianę programów, stypendiów, szkoleń i narzędzi dla szkoleń dziennikarzy oraz innych specjalistów do spraw mediów.

Artykuł 93

Ochrona konsumentów

1. Strony współpracują w celu osiągnięcia pełnej zgodności między systemami ochrony konsumentów w Bułgarii i we Wspólnocie.

2. W tym celu współpraca obejmuje, w ramach istniejących możliwości:

- wymianę informacji i ekspertów,

- dostęp do baz danych Wspólnoty,

- działania szkoleniowe i pomoc techniczną.

Artykuł 94

Cła

1. Celem współpracy jest zagwarantowanie zgodności wszystkich postanowień, które mają zostać przyjęte w powiązaniu z handlem, oraz osiągnięcie zbliżenia bułgarskiego systemu celnego do systemu wspólnotowego, pomagając w ten sposób ułatwić dojście do liberalizacji, planowanej na mocy niniejszego Układu.

2. Współpraca obejmuje, w szczególności:

- wymianę informacji,

- rozwój właściwej infrastruktury między punktami granicznymi między dwoma Stronami,

- wprowadzenie przez Bułgarię jednolitego dokumentu administracyjnego i Nomenklatury Scalonej,

- wzajemne powiązania między systemami tranzytowymi Wspólnoty i Bułgarii,

- uproszczenie procedury kontroli celnej oraz formalności w odniesieniu do przewozu rzeczy,

- organizowanie seminariów i staży,

- wspieranie wprowadzania nowoczesnego systemu informacji celnej.

Tam, gdzie jest to właściwe, zapewnia się pomoc techniczną.

3. Bez uszczerbku dla dalszej współpracy przewidzianej w niniejszym Układzie, w szczególności w artykule 97, wzajemna pomoc organów administracyjnych Stron w sprawach celnych odbywa się zgodnie z postanowieniami protokołu 6.

Artykuł 95

Współpraca w dziedzinie statystyki

1. Współpraca w tej dziedzinie ma na celu rozwój skutecznego systemu statystycznego, zapewniającego szybkie i bieżące, wiarygodne dane statystyczne potrzebne do wspierania i monitorowania procesu reform gospodarczych, oraz przyczynianie się do rozwoju prywatnej przedsiębiorczości w Bułgarii.

2. Strony współpracują w szczególności w celu:

- wzmocnienia bułgarskiego systemu statystycznego,

- doprowadzenia do harmonizacji z międzynarodowymi metodami, normami i klasyfikacjami (szczególnie wspólnotowymi),

- zapewnienia danych potrzebnych do utrzymania i kontrolowania reform gospodarczych,

- zapewnienia podmiotom gospodarczym sektora prywatnego właściwych danych o charakterze makro- i mikroekonomicznym,

- zagwarantowania poufności danych,

- wymiany informacji statystycznych.

3. Wspólnota zapewnia, gdzie właściwe, pomoc techniczną.

Artykuł 96

Ekonomia

1. Wspólnota i Bułgaria będą ułatwiać proces reform gospodarczych i integracji poprzez współpracę mającą na celu poprawę wzajemnego zrozumienia podstaw ich gospodarek oraz opracowywanie i wykonywanie polityki gospodarczej w gospodarkach rynkowych.

2. Dla osiągnięcia powyższych celów Wspólnota oraz Bułgaria będą:

- wymieniać informacje na temat osiągnięć makroekonomicznych, perspektyw oraz strategii rozwoju,

- wspólnie analizować zagadnienia gospodarcze będące przedmiotem wzajemnego zainteresowania, włączając w to formułowanie polityki gospodarczej i instrumentów dotyczących jej wykonywania,

- zachęcać, w szczególności poprzez program "Działanie na rzecz współpracy gospodarczej" (ACE) do szerokiej współpracy między ekonomistami i menadżerami Bułgarii oraz Wspólnoty w celu przyspieszenia transferu know-how na potrzeby projektowania polityk gospodarczych i zapewnienia upowszechniania na szeroką skalę wyników badań istotnych dla tych polityk.

Artykuł 97

Narkotyki

1. Współpraca ma na celu w szczególności zwiększenie skuteczności polityki i środków przeciwdziałania dostawom i przemytowi środków odurzających i substancji psychotropowych oraz zmniejszenie nadużywania tych produktów.

2. Strony uzgadniają niezbędne metody współpracy w celu osiągnięcia powyższych celów, łącznie z możliwością podejmowania wspólnego działania. Ich działania będą opierać się na konsultacjach i ścisłej koordynacji celów oraz środków polityki w dziedzinach wskazanych w ustępie 1.

3. Współpraca między Stronami będzie obejmować pomoc techniczną i administracyjną, która może dotyczyć w szczególności następujących dziedzin:

- przygotowywania i wykonywania ustawodawstwa krajowego,

- powoływania lub wzmacniania instytucji i centrów informacyjnych oraz ośrodków zdrowia i opieki społecznej,

- zwiększania skuteczności instytucji zaangażowanych w zwalczanie nielegalnego handlu narkotykami,

- szkolenia personelu i prowadzenia badań,

- zapobiegania wykorzystywaniu prekursorów oraz innych substancji chemicznych do celów nielegalnej produkcji środków odurzających lub substancji psychotropowych poprzez ustanowienie właściwych norm równoważnych normom przyjętym przez Wspólnotę i właściwe organizacje międzynarodowe, w szczególności Grupę Zadaniową do spraw Produktów Chemicznych (CATF).

Strony mogą uzgodnić włączenie do współpracy innych dziedzin.

TYTUŁ VII

WSPÓŁPRACA KULTURALNA

Artykuł 98

Uwzględniając Uroczystą deklarację o Unii Europejskiej, Strony zobowiązują się do wspierania, sprzyjania i ułatwiania współpracy kulturalnej. Gdzie właściwe, wspólnotowe programy współpracy kulturalnej lub programy jednego lub kilku państw członkowskich mogą zostać rozszerzone na Bułgarię, a także na dalszy rozwój działalności będącej przedmiotem wspólnego zainteresowania obu Stron.

Współpraca ta może obejmować w szczególności:

- niehandlową wymianę dzieł sztuki i artystów,

- produkcję filmów i przemysł filmowy, z uwzględnieniem współpracy w ramach sektora audiowizualnego, zawartych w artykule 92,

- tłumaczenie dzieł literackich,

- konserwację i restaurację pomników i miejsc (dziedzictwo architektoniczne i kulturowe),

- szkolenie osób pracujących w dziedzinie kultury,

- organizację imprez kulturalnych o charakterze europejskim.

TYTUŁ VIII

WSPÓŁPRACA FINANSOWA

Artykuł 99

Aby osiągnąć cele niniejszego Układu oraz zgodnie z artykułami 100, 101, 103 i 104, bez uszczerbku dla postanowień artykułu 102, Bułgaria korzysta z tymczasowej pomocy finansowej Wspólnoty w formie dotacji i pożyczek, w tym pożyczek z Europejskiego Banku Inwestycyjnego zgodnie z postanowieniami artykułu 18 Statutu Banku, w celu przyspieszenia