ZA ŁĄCZNIK  
PROTOKÓ Ł UZUPE ŁNIAJ ĄCY Z NAGOI-KUALA LUMPUR DOTYCZ ĄCY ODPOWIEDZIAL ­
NO ŚCI I ODSZKODOWANIA DO PROTOKO ŁU KARTAGE ŃSKIEGO O BEZPIECZE ŃSTWIE 
BIOLOGICZNYM  
STRONY NINIEJSZEGO PROTOKO ŁU UZUPE ŁNIAJ ĄCEGO,  
BĘDĄC Stronami Protoko łu kartage ńskiego o bezpiecze ństwie biologicznym do Konwencji o ró żnorodno ści biologicznej, 
zwanego dalej „Protoko łem”,  
BIOR ĄC POD UWAG Ę zasad ę 13. Deklaracji z Rio de Janeiro w sprawie środowiska i rozwoju,  
POTWIERDZAJ ĄC podej ście ostro żno ściowe przedstawione w zasadzie 15. Deklaracji z Rio de Janeiro w sprawie 
środowiska i rozwoju,  
UZNAJ ĄC potrzeb ę wprowadzenia odpowiednich środków zaradczych w wypadku wyrz ądzenia szkody lub w wypadku 
wystarczaj ącego prawdopodobie ństwa szkody, zgodnie z Protoko łem, 
POWO ŁUJ ĄC si ę na art. 27 Protoko łu, 
UZGODNI ŁY, CO NAST ĘPUJE:  
Artyku ł 1 
Cel 
Celem niniejszego protoko łu uzupe łniaj ącego jest przyczynienie 
się do zachowania oraz zrównowa żonego wykorzystywania 
ró żnorodno ści biologicznej z uwzgl ędnieniem zagro żenia dla 
zdrowia ludzkiego poprzez okre ślenie mi ędzynarodowych 
zasad i procedur w dziedzinie odpowiedzialno ści i odszkodo ­
wania w odniesieniu do żywych zmodyfikowanych organiz ­
mów.  
Artyku ł 2 
Stosowane terminy  
1. Do niniejszego protoko łu uzupe łniaj ącego maj ą zastoso ­
wanie terminy u żyte w art. 2 Konwencji o ró żnorodno ści biolo ­
gicznej, zwanej dalej „Konwencj ą”, oraz w art. 3 Protoko łu. 
2. Ponadto do celów niniejszego protoko łu uzupe łniaj ącego:  
a) „konferencja Stron s łużąca jako spotkanie Stron Protoko łu” 
oznacza konferencj ę Stron Konwencji s łużącą jako spotkanie 
Stron Protoko łu; 
b) „szkoda” oznacza negatywny wp ływ na zachowanie i zrów ­
nowa żone u żytkowanie ró żnorodno ści biologicznej 
z uwzgl ędnieniem zagro żenia dla zdrowia ludzkiego, który:  
(i) jest wymierny lub w inny sposób dostrzegalny, bior ąc 
pod uwag ę, tam gdzie to mo żliwe, naukowo okre ślone 
podstawy uznane przez w łaściwy organ, który bierze 
pod uwag ę wszelkie inne zmiany wywo łane przez cz ło­
wieka i zmiany naturalne; oraz  
(ii) jest znacz ący, jak okre ślono w ust. 3 poni żej; 
c) „podmiot gospodarczy” oznacza ka żdą osob ę sprawuj ącą 
bezpo średni ą lub po średni ą kontrol ę nad żywym zmodyfi ­
kowanym organizmem, co mo że, w stosownych przypad ­kach i zgodnie z prawem krajowym, obejmowa ć mi ędzy 
innymi posiadacza pozwolenia, osob ę, która wprowadzi ła 
żywy zmodyfikowany organizm do obrotu, wykonawc ę, 
producenta, powiadamiaj ącego, eksportera, importera, prze ­
wo źnika lub dostawc ę; 
d) „ środki zaradcze” oznaczaj ą uzasadnione dzia łania w celu:  
(i) zapobiegania, redukowania, ograniczania, łagodzenia, lub 
w inny sposób unikania szkód, zale żnie od sytuacji;  
(ii) przywrócenia ró żnorodno ści biologicznej poprzez dzia ­ 
łania, które nale ży podj ąć zgodnie z nast ępuj ącą hierar ­
chi ą: 
a) przywrócenie ró żnorodno ści biologicznej do stanu 
sprzed powstania szkody, lub jego najbli ższego odpo ­
wiednika; i w przypadku gdy w łaściwy organ uzna, że 
nie jest to mo żliwe;  
b) przywrócenie poprzez, mi ędzy innymi, zast ąpienie 
utraty ró żnorodno ści biologicznej innymi sk ładni ­
kami ró żnorodno ści biologicznej w odniesieniu do 
tego samego albo innego rodzaju wykorzystania 
w tym samym lub, je śli to w łaściwe, alternatywnym 
miejscu.  
3. „Znacz ący” negatywny wp ływ jest ustalany na podstawie 
czynników takich jak:  
a) d ługotrwa ła lub trwa ła zmiana, przez co nale ży rozumie ć 
zmian ę, która nie zostanie odwrócona za pomoc ą naturalnej 
regeneracji w rozs ądnym okresie czasu;  
b) zakres jako ściowych lub ilo ściowych zmian, które wp ływaj ą 
niekorzystnie na sk ładniki ró żnorodno ści biologicznej;  
c) zmniejszenie zdolno ści elementów ró żnorodno ści biolo ­
gicznej do dostarczania dóbr i świadczenia us ług;PL L 46/4 Dziennik Urz ędowy Unii Europejskiej 19.2.2013
d) zakres wyst ępowania jakichkolwiek negatywnych skutków 
dla zdrowia ludzkiego w kontek ście Protoko łu. 
Artyku ł 3 
Zakres  
1. Niniejszy protokó ł uzupe łniaj ący ma zastosowanie do 
szkód spowodowanych przez żywe zmodyfikowane organizmy, 
których źród łem jest przemieszczanie transgraniczne. Żywe 
zmodyfikowane organizmy, o których mowa, obejmuj ą: 
a) organizmy przeznaczone do bezpo średniego wykorzystania 
jako żywno ść lub pasza lub przeznaczone do przetwarzania;  
b) przeznaczone do ograniczonego stosowania;  
c) przeznaczone do zamierzonego wprowadzenia do środo ­
wiska.  
2. W odniesieniu do zamierzonego transgranicznego prze ­
mieszczania niniejszy protokó ł uzupe łniaj ący stosuje si ę do 
szkód wynikaj ących z dozwolonego wykorzystania żywych 
zmodyfikowanych organizmów, o których mowa w ust. 1 
powy żej. 
3. Niniejszy protokó ł uzupe łniaj ący ma równie ż zastoso ­
wanie do szkód wynikaj ących z niezamierzonych transgranicz ­
nych przemieszcze ń, o których mowa w art. 17 Protoko łu, 
a tak że szkód powsta łych w wyniku niezgodnego z prawem 
transgranicznego przemieszczania, o których mowa w art. 25 
Protoko łu. 
4. Niniejszy protokó ł uzupe łniaj ący ma zastosowanie do 
szkód wynikaj ących z przemieszczania transgranicznego 
żywych zmodyfikowanych organizmów, które rozpocz ęto po 
wej ściu niniejszego protoko łu uzupe łniaj ącego w życie 
w stosunku do Strony, pod której jurysdykcj ą znajduje si ę teren, 
na który dokonano transgranicznego przemieszczenia.  
5. Niniejszy protokó ł uzupe łniaj ący stosuje si ę do szkody, 
jaka mia ła miejsce na obszarze znajduj ącym si ę w granicach 
krajowej jurysdykcji Stron.  
6. Strony mog ą wykorzystywa ć kryteria okre ślone w ich 
prawie krajowym w celu naprawy szkód, które mia ły miejsce 
w granicach ich jurysdykcji krajowej.  
7. Prawo krajowe wdra żające niniejszy protokó ł uzupe łnia ­
jący stosuje si ę równie ż do szkód powsta łych na skutek prze ­
mieszczenia transgranicznego żywych zmodyfikowanych orga ­
nizmów z pa ństw nieb ędących Stronami.  
Artyku ł 4 
Zwi ązek przyczynowy  
Zwi ązek przyczynowy mi ędzy szkod ą a danym żywym zmody ­
fikowanym organizmem ustala si ę zgodnie z prawem krajo ­
wym.  
Artyku ł 5 
Środki zaradcze  
1. Strony wymagaj ą, aby odpowiedni podmiot gospodarczy 
lub podmioty gospodarcze, w przypadku wyrz ądzenia szkody, 
z zastrze żeniem wszelkich wymogów w łaściwego organu, 
podj ęły nast ępuj ące dzia łania:  
a) niezw łocznie powiadomi ły o tym w łaściwy organ;  b) dokona ły oceny szkody; oraz  
c) podj ęły odpowiednie środki zaradcze.  
2. W łaściwy organ:  
a) ustala to żsamo ść podmiotu gospodarczego, który spowo ­
dowa ł szkod ę; 
b) dokonuje oceny szkody; oraz  
c) okre śla, jakie środki zaradcze powinny zosta ć podj ęte przez 
podmiot gospodarczy.  
3. W przypadku gdy istotne informacje, w tym dost ępne 
informacje naukowe lub informacje dost ępne w Systemie 
Wymiany Informacji o Bezpiecze ństwie Biologicznym, wska ­
zuj ą, że istnieje wystarczaj ące prawdopodobie ństwo, i ż dojdzie 
do wyrz ądzenia szkody, je żeli w odpowiednim czasie nie 
zostan ą podj ęte odpowiednie środki zaradcze, podmiot gospo ­
darczy jest zobowi ązany do podj ęcia odpowiednich środków 
zaradczych w tym zakresie, tak aby unikn ąć powstania takiej 
szkody.  
4. W łaściwy organ mo że podj ąć odpowiednie środki 
zaradcze w tym zakresie, w szczególno ści je śli podmiot gospo ­
darczy tego nie zrobi ł. 
5. W łaściwy organ ma prawo do odzyskania od podmiotu 
gospodarczego kosztów i wydatków poniesionych na skutek 
dokonania oceny szkody i podj ęcia odpowiednich środków 
zaradczych, oraz innych kosztów towarzysz ących. Strony 
mog ą okre ślić, w ramach prawa krajowego, inne sytuacje, 
w których podmiot gospodarczy nie b ędzie zobowi ązany do 
ponoszenia kosztów i wydatków.  
6. Decyzje w łaściwego organu wymagaj ące od podmiotu 
gospodarczego podj ęcia środków zaradczych powinny by ć 
umotywowane. O takich decyzjach nale ży poinformowa ć 
podmiot gospodarczy. Prawo krajowe okre śla sposoby napra ­
wienia szkody, w tym mo żliwo ść administracyjnej lub s ądowej 
kontroli takich decyzji. W łaściwy organ, zgodnie z prawem 
krajowym, powiadamia równie ż podmiot gospodarczy o dost ęp­
nych sposobach naprawienia szkody. Odwo łanie si ę do takich 
sposobów naprawienia szkody nie stanowi przeszkody dla 
podj ęcia środków zaradczych przez w łaściwy organ w odpo ­
wiednich okoliczno ściach, o ile nie wskazano inaczej w prawie 
krajowym.  
7. Przy wdra żaniu niniejszego artyku łu, a tak że w celu okre ­ 
ślenia szczególnych środków zaradczych, których podj ęcia 
właściwy organ mo że wymaga ć lub które mog ą zosta ć przez 
niego podj ęte, Strony mog ą, w stosownych przypadkach, 
oceni ć, czy dane środki zaradcze s ą ju ż uwzgl ędnione w ich 
prawie krajowym dotycz ącym odpowiedzialno ści cywilnej.  
8. Środki zaradcze s ą realizowane zgodnie z prawem krajo ­
wym.  
Artyku ł 6 
Wy łączenia  
1. Strony mog ą przewidzie ć, w ramach prawa krajowego, 
poni żej wymienione przypadki wy łącze ń: 
a) dzia łanie si ły wy ższej; orazPL 19.2.2013 Dziennik Urz ędowy Unii Europejskiej L 46/5
b) dzia łania wojenne lub niepokoje spo łeczne.  
2. Strony mog ą przewidzie ć, w ramach prawa krajowego, 
inne przypadki wy łącze ń lub środków łagodz ących zgodnie 
z ich uznaniem.  
Artyku ł 7 
Ograniczenia czasowe  
Strony mog ą okre ślić w ramach prawa krajowego:  
a) wzgl ędne lub bezwzgl ędne ograniczenia czasowe, w tym 
w odniesieniu do dzia łań zwi ązanych ze środkami zarad ­
czymi; oraz  
b) rozpocz ęcie okresu, do którego ma zastosowanie ograni ­
czenie czasowe.  
Artyku ł 8 
Ograniczenia finansowe  
Strony mog ą przewidzie ć, w ramach prawa krajowego, ograni ­
czenia finansowe w odniesieniu do odzyskania kosztów 
i wydatków zwi ązanych z podj ęciem środków zaradczych.  
Artyku ł 9 
Prawo regresu  
Niniejszy protokó ł uzupe łniaj ący nie ogranicza prawa regresu 
lub prawa do odszkodowania, których podmiot gospodarczy 
mo że dochodzi ć wobec jakiejkolwiek innej osoby.  
Artyku ł 10 
Zabezpieczenie finansowe  
1. Strony zachowuj ą prawo, w ramach prawa krajowego, do 
zabezpieczenia finansowego.  
2. Strony korzystaj ą z prawa, o którym mowa w ust. 1 
powy żej, w sposób zgodny ze swoimi prawami i zobowi ąza ­
niami wynikaj ącymi z prawa mi ędzynarodowego, bior ąc pod 
uwag ę trzy ostatnie ust ępy preambu ły Protoko łu. 
3. Na pierwszym po wej ściu w życie protoko łu uzupe łniaj ą­
cego posiedzeniu konferencji Stron s łużącej jako spotkanie 
Stron Protoko łu zostanie przedstawiony wniosek, aby Sekreta ­
riat przeprowadzi ł wszechstronn ą analiz ę, która obejmie mi ędzy 
innymi:  
a) zasady mechanizmów zabezpieczenia finansowego;  
b) ocen ę skutków dla środowiska, gospodarki i spo łecze ństwa 
takich mechanizmów, w szczególno ści w krajach rozwijaj ą­
cych si ę; oraz  
c) okre ślenie odpowiednich podmiotów maj ących zapewni ć 
zabezpieczenie finansowe.  
Artyku ł 11 
Odpowiedzialno ść pa ństw za akty mi ędzynarodowo 
bezprawne  
Niniejszy protokó ł uzupe łniaj ący nie narusza praw 
i obowi ązków pa ństw wynikaj ących z zasad ogólnych prawa 
mi ędzynarodowego w odniesieniu do odpowiedzialno ści pa ństw 
za akty mi ędzynarodowo bezprawne.  Artyku ł 12 
Wdro żenie i odpowiedzialno ść cywilna  
1. Strony okre ślaj ą, w ramach prawa krajowego, zasady 
i procedury dotycz ące szkody. W celu realizacji tego zobowi ą­
zania Strony okre ślaj ą środki zaradcze zgodnie z zapisami 
niniejszego protoko łu uzupe łniaj ącego, i mog ą, w odpowiednich 
przypadkach:  
a) stosowa ć obowi ązuj ące przepisy prawa krajowego, w tym, 
w stosownych przypadkach, ogólne zasady i procedury doty ­
cz ące odpowiedzialno ści cywilnej;  
b) stosowa ć lub opracowa ć zasady i procedury odpowiedzial ­
no ści cywilnej specjalnie w tym celu; lub  
c) stosowa ć lub opracowa ć rozwi ązania stanowi ące kombinacj ę 
obu mo żliwo ści. 
2. Strony, w celu zapewnienia odpowiednich zasad i procedur 
prawa krajowego w zakresie odpowiedzialno ści cywilnej za 
szkody na osobie lub szkody materialne zwi ązane ze szkod ą, 
jak okre ślono w art. 2 ust. 2 lit. b):  
a) nadal stosuj ą obowi ązuj ące przepisy ogólne o odpowiedzial ­
no ści cywilnej;  
b) opracowuj ą i stosuj ą lub nadal stosuj ą przepisy dotycz ące 
odpowiedzialno ści cywilnej utworzone specjalnie w tym 
celu; lub  
c) opracowuj ą i stosuj ą lub nadal stosuj ą kombinacj ę obu 
powy ższych.  
3. Przy opracowywaniu przepisów prawa dotycz ącego odpo ­
wiedzialno ści cywilnej, o których mowa w lit. b) lub c) ust. 1 
lub 2 powy żej, Strony mog ą, w stosownych przypadkach, 
uwzgl ędni ć, mi ędzy innymi, nast ępuj ące kwestie:  
a) szkod ę; 
b) normy odpowiedzialno ści w łącznie z odpowiedzialno ścią na 
zasadzie ryzyka lub odpowiedzialno ścią na zasadzie winy;  
c) skupienie odpowiedzialno ści, w stosownych przypadkach;  
d) prawo do wnoszenia roszcze ń. 
Artyku ł 13 
Ocena i przegl ąd 
Konferencja Stron s łużąca jako spotkanie Stron Protoko łu doko ­
nuje przegl ądu skuteczno ści niniejszego protoko łu uzupe łniaj ą­
cego pi ęć lat po jego wej ściu w życie, a nast ępnie co pi ęć lat, 
pod warunkiem że informacje, które wymagaj ą takiego prze ­
glądu zosta ły udost ępnione przez Strony. Przegl ądu dokonuje 
się w kontek ście oceny i przegl ądu Protoko łu, jak okre ślono 
w art. 35 Protoko łu, o ile nie zostanie postanowione inaczej 
przez Strony niniejszego protoko łu uzupe łniaj ącego. Pierwszy 
przegl ąd b ędzie obejmowa ć przegl ąd skuteczno ści art. 10 i 12.PL L 46/6 Dziennik Urz ędowy Unii Europejskiej 19.2.2013
Artyku ł 14 
Konferencja Stron s łużąca jako spotkanie Stron Protoko łu 
1. Z zastrze żeniem art. 32 ust. 2 Konwencji, konferencja 
Stron s łużąca jako spotkanie Stron Protoko łu b ędzie s łużyć 
jako spotkanie Stron niniejszego protoko łu uzupe łniaj ącego.  
2. Konferencja Stron s łużąca jako spotkanie Stron Protoko łu 
regularnie dokonuje przegl ądu wykonania postanowie ń niniej ­
szego protoko łu uzupe łniaj ącego i w ramach swego mandatu 
podejmuje decyzje konieczne do wspierania jego skutecznej 
realizacji. Realizuje funkcje przydzielone jej w ramach niniej ­
szego protoko łu uzupe łniaj ącego oraz,  mutatis mutandis , funkcje 
powierzone jej w art. 29 ust. 4 lit. a) i f) Protoko łu. 
Artyku ł 15 
Sekretariat  
Sekretariat utworzony na mocy art. 24 Konwencji pe łni rol ę 
sekretariatu niniejszego protoko łu uzupe łniaj ącego.  
Artyku ł 16 
Zwi ązek z Konwencj ą i Protoko łem 
1. Niniejszy protokó ł uzupe łniaj ący uzupe łnia Protokó ł i nie 
zmienia go ani nie wprowadza do niego poprawek.  
2. Niniejszy protokó ł uzupe łniaj ący nie wp ływa na prawa 
i obowi ązki Stron niniejszego protoko łu uzupe łniaj ącego wyni ­
kaj ące z Konwencji oraz Protoko łu. 
3. Z zastrze żeniem odmiennych postanowie ń niniejszego 
protoko łu uzupe łniaj ącego, postanowienia Konwencji i Proto ­
ko łu stosuje si ę, mutatis mutandis , do niniejszego protoko łu 
uzupe łniaj ącego.  
4. Nie naruszaj ąc przepisów ust. 3 powy żej, niniejszy 
protokó ł uzupe łniaj ący nie ma wp ływu na prawa i obowi ązki 
Stron wynikaj ące z prawa mi ędzynarodowego.  
Artyku ł 17 
Podpis  
Niniejszy protokó ł uzupe łniaj ący pozostaje otwarty do podpisu 
przez Strony Protoko łu w siedzibie Organizacji Narodów Zjed ­
noczonych w Nowym Jorku od dnia 7 marca 2011 r. do dnia 
6 marca 2012 r.  
Artyku ł 18 
Wej ście w życie  
1. Niniejszy protokó ł uzupe łniaj ący wchodzi w życie dzie ­
wi ęćdziesi ątego dnia od daty z łożenia czterdziestego instru ­
mentu ratyfikacji, przyj ęcia, zatwierdzenia lub przyst ąpienia 
przez pa ństwa lub organizacje regionalnej integracji gospodar ­
czej, które s ą Stronami Protoko łu. 2. Niniejszy protokó ł uzupe łniaj ący wchodzi w życie 
w odniesieniu do pa ństwa lub regionalnej organizacji integracji 
gospodarczej, które ratyfikuj ą, przyjmuj ą lub zatwierdzaj ą go 
lub do niego przyst ępuj ą po z łożeniu czterdziestego instru ­
mentu, o którym mowa w ust. 1 powy żej, dziewi ęćdziesi ątego 
dnia od daty z łożenia przez to pa ństwo lub regionaln ą organi ­
zacj ę integracji gospodarczej dokumentu ratyfikacyjnego, przy ­
jęcia, zatwierdzenia lub przyst ąpienia, lub w dniu, w którym 
Protokó ł wejdzie w życie w stosunku do tego pa ństwa lub 
regionalnej organizacji integracji gospodarczej, zale żnie od 
tego, która data jest pó źniejsza.  
3. Do celów ust. 1 i 2 żaden instrument z łożony przez 
organizacj ę regionalnej integracji gospodarczej nie jest liczony 
jako dodatkowy w stosunku do instrumentów z łożonych przez 
pa ństwa cz łonkowskie przedmiotowej organizacji.  
Artyku ł 19 
Zastrze żenia  
Do niniejszego protoko łu uzupe łniaj ącego nie mo żna zg łasza ć 
żadnych zastrze żeń. 
Artyku ł 20 
Wypowiedzenie  
1. W dowolnym czasie po up ływie dwóch lat od daty, 
z któr ą niniejszy protokó ł uzupe łniaj ący wszed ł w życie dla 
danej Strony, Strona ta mo że wypowiedzie ć niniejszy protokó ł 
uzupe łniaj ący, przekazuj ąc pisemne powiadomienie depozyta ­
riuszowi.  
2. Ka żde takie wypowiedzenie wchodzi w życie po up ływie 
roku od daty otrzymania go przez depozytariusza lub 
w dowolnej pó źniejszej dacie okre ślonej w powiadomieniu 
o wypowiedzeniu.  
3. Ka żdą Stron ę, która wypowiada Protokó ł, zgodnie z art. 
39 Protoko łu, uznaje si ę za wypowiadaj ącą równie ż niniejszy 
protokó ł uzupe łniaj ący. 
Artyku ł 21 
Teksty autentyczne  
Orygina ł niniejszego protoko łu uzupe łniaj ącego, którego teksty 
w j ęzyku angielskim, francuskim, hiszpa ńskim, arabskim, chi ń­
skim i rosyjskim s ą jednakowo autentyczne, zostaje z łożony 
u Sekretarza Generalnego Organizacji Narodów Zjednoczonych.  
NA POTWIERDZENIE CZEGO  ni żej podpisani, b ędąc nale życie 
upe łnomocnieni, podpisali niniejszy protokó ł uzupe łniaj ący. 
SPORZ ĄDZONO  w Nagoi w dniu pi ętnastego pa ździernika dwa 
tysi ące dziesi ątego roku.PL 19.2.2013 Dziennik Urz ędowy Unii Europejskiej L 46/7