ZAŁĄCZNIK

Wzmacnianie uprzywilejowanego partnerstwa UE–Tunezja: priorytety strategiczne na okres 2018–2020

1. Wprowadzenie

Zbliżając się do obszaru europejskiego, Tunezja dokonała strategicznego wyboru, a rozwój dobrze prosperującej i stabilnej demokracji tunezyjskiej w sąsiedztwie Unii Europejskiej ma dla obu stron strategiczne znaczenie.

Uprzywilejowane partnerstwo UE–Tunezja potwierdza szczególne i dynamiczne stosunki dwustronne, a także wspólne dążenie do dalszego zacieśniania związków między Tunezją a obszarem europejskim. Długoterminowym celem jest opracowanie ambitnych ram przyszłych stosunków po 2020 r. w oparciu o osiągnięte postępy i pełne wykorzystanie możliwości zacieśniania stosunków, jakie zapewnia europejska polityka sąsiedztwa w latach 2018–2020.

W kontekście uprzywilejowanego partnerstwa Tunezja jest w pełni zaangażowana we wdrażanie reform niezbędnych do zrównoważonego rozwoju społeczno-gospodarczego kraju oraz zapewnienie długoterminowych postępów w zakresie przemian demokratycznych. Zdając sobie sprawę ze skali tego wyzwania oraz trudności, z jakimi mierzy się Tunezja, Unia Europejska ponawia swoje zobowiązanie do wspierania jak najszybszego wdrażania tych reform.

Priorytety strategiczne opracowane w niniejszym dokumencie przekładają uprzywilejowane partnerstwo na praktyczne rozwiązania w okresie 2018–2020. Jednym z najważniejszych celów przyświecających obu stronom będzie tworzenie perspektyw dla młodych ludzi. Szczególny nacisk kładzie się na przyspieszenie reform społeczno-gospodarczych, w tym poprawę otoczenia biznesu oraz zawarcie pogłębionej i kompleksowej umowy o wolnym handlu. Kluczowe znaczenie będzie miała również konsolidacja demokratyczna, w szczególności skuteczne wdrożenie konstytucji z 2014 r., oraz dobre rządy. Obie strony zacieśnią współpracę w dziedzinie bezpieczeństwa i zwalczania terroryzmu oraz w dziedzinie migracji i mobilności poprzez zakończenie negocjacji w sprawie ułatwień wizowych i readmisji, a także coraz czynniejszy udział Tunezji w programach unijnych. W parze z tymi działaniami idzie zintensyfikowanie dialogu politycznego na wysokim szczeblu i dialogu ze społeczeństwem obywatelskim, a także wyeksponowanie partnerstwa.

Priorytety te opierają się na pięcioletnim tunezyjskim planie rozwoju na lata 2016–2020 (1) oraz wspólnym komunikacie „Wzmocnienie wsparcia UE dla Tunezji” (2).

2. Priorytety strategiczne uprzywilejowanego partnerstwa UE–Tunezja na okres 2018–2020

Partnerstwo na rzecz młodzieży

UE i Tunezja uważają, że poprawa perspektyw młodzieży na przyszłość stanowi zasadniczy cel, czego dowodem jest „Partnerstwo UE–Tunezja na rzecz młodzieży” zainicjowane przez prezydenta Tunezji i Wysokiego Przedstawiciel/wiceprzewodniczącego, w dniu 1 grudnia 2016 r. W celu lepszego zaspokojenia potrzeb młodych Tunezyjczyków należy zapewnić większą spójność prowadzonych obecnie i planowanych działań. Na podstawie dialogu rozpoczętego w celu realizacji tego partnerstwa UE i Tunezja zobowiązały się do wzmocnienia działań na rzecz promowania zatrudnienia i zdolności do zatrudnienia młodzieży; mobilności oraz zwiększenia udziału młodych ludzi w życiu publicznym i polityce, w szczególności w inicjatywach lokalnych. Zdolność do zatrudnienia będzie wymagała reformy systemów kształcenia i szkolenia zawodowego, tworzenia bliższych powiązań między tymi systemami a sektorem prywatnym, a także promowania i wspierania innowacyjnych inicjatyw podejmowanych przez młodych ludzi, w szczególności w zakresie nowych technologii i kultury. Jednym z kluczowych elementów partnerstwa będzie wsparcie rozwoju tunezyjskiej krajowej strategii na rzecz młodzieży, a także wzmocnienie instytucji i organizacji działających na rzecz młodzieży.

W uzupełnieniu tego zaangażowania na rzecz młodzieży, obie strony będą pracować nad następującymi priorytetami strategicznymi:

2.1. Zrównoważony i sprzyjający włączeniu społecznemu rozwój społeczno-gospodarczy

Trwałość postępów politycznych zależy od tego, czy będą im towarzyszyć postępy gospodarcze o podobnej skali. Z uwagi na trudną sytuację społeczno-gospodarczą Tunezji, m.in. wysoką stopę bezrobocia osób młodych (w szczególności młodych absolwentów) oraz znaczne nierówności regionalne i społeczne, jednym z głównych celów będzie przyczynienie się do ożywienia gospodarki tunezyjskiej, zwiększenia jej konkurencyjności i dywersyfikacji oraz przekształcenia jej w sposób zrównoważony i sprzyjający włączeniu społecznemu, z poszanowaniem zobowiązań międzynarodowych w dziedzinie ochrony środowiska i zmiany klimatu. UE będzie w dalszym ciągu wspierać i propagować reformy strukturalne.

W szczególności działania w obszarze rozwoju społeczno-gospodarczego będą realizowane wokół następujących zobowiązań:

— poprawa warunków prowadzenia działalności gospodarczej oraz wspieranie rozwoju sektora prywatnego i inwestycji prywatnych, w szczególności poprzez: (i) uproszczenie i usprawnienie procedur administracyjnych dla przedsiębiorstw, (ii) poprawę dostępu do finansowania oraz (iii) ożywienie inwestycji publicznych i prywatnych – w szczególności skutecznego wdrożenia ustawy o inwestycjach z 2016 r. i ustawy o przekształceniu systemu ulg podatkowych z 2017 r., z uwzględnieniem szkodliwych rozwiązań, które należy usunąć,

— nacisk zostanie położony na aktywne promowanie przedsiębiorczości oraz rozwój małych i średnich oraz bardzo małych przedsiębiorstw,

— określenie i wdrażanie brakujących strategii sektorowych, np. w dziedzinie turystyki,

— poprawa ochrony środowiska i gospodarowania zasobami naturalnymi (w tym wodą), w szczególności poprzez wdrożenie krajowej strategii na rzecz zielonej gospodarki oraz międzynarodowych zobowiązań Tunezji dotyczących zmiany klimatu (ustalony wkład krajowy), niebieskiej gospodarki i zasobów rybnych,

— poprawa konkurencyjności sektorów tradycyjnych oraz rozwijających się branż przemysłowych i rolniczych, między innymi poprzez wspieranie innowacji oraz zapewnienie zrównoważonego gospodarowania zasobami, a także dywersyfikację rynków eksportowych,

— rozwój sektora energetycznego, w tym połączeń elektroenergetycznych między UE a Tunezją oraz promowanie odnawialnych źródeł energii i efektywności energetycznej,

— stworzenie bezpiecznego, pewnego, zrównoważonego i wydajnego systemu transportu opartego na zharmonizowanych normach transportowych i zintegrowanej sieci multimodalnej w celu ułatwienia połączeń południe-południe i północ-południe;

— konsolidacja systemu zarządzania finansami publicznymi poprzez przyjęcie i wdrożenie nowej organicznej ustawy budżetowej, reformę systemu kontroli rachunków publicznych oraz poprawę zarządzania przedsiębiorstwami państwowymi. Wdrożenie reformy systemu podatkowego (uproszczenie systemu podatkowego, sprawiedliwość podatkowa, decentralizacja, modernizacja administracji, zwalczanie unikania opodatkowania i wdrożenie stosownych zobowiązań międzynarodowych) stanowi istotny krok w kierunku bardziej sprzyjającego włączeniu społecznemu rozwoju kraju. Równie istotne jest wsparcie dla reform bankowych, a także krajowa strategia włączenia społecznego pod względem finansowym na lata 2017–2021, dotycząca dostępu, wykorzystania i jakości usług,

— kolejne wspólne zobowiązanie stron w zakresie stopniowego zmniejszania nierówności społeczno-ekonomicznych dotyczy wdrożenia procesu decentralizacji w celu rozwoju usług publicznych i infrastruktury społecznej (w szczególności w dziedzinie edukacji, kultury, zdrowia, zaopatrzenia w wodę i infrastruktury sanitarnej), aby zaspokoić potrzeby społeczności lokalnych, a także przyspieszenie procesu rozwoju tunezyjskich regionów.

Aby wspierać postęp społeczny, obie strony zobowiązują się do dalszego propagowania:

— zatrudnienia, w szczególności poprzez dalsze reformy mające na celu zapewnienie sprawiedliwego dostępu do wysokiej jakości kształcenia i szkolenia zawodowego zgodnie z potrzebami rynku pracy i w ramach aktywnej polityki integracji na rynku pracy,

— zintegrowanej i skutecznej tunezyjskiej polityki włączenia społecznego i skutecznej ochrony socjalnej, w szczególności poprzez wzmocnienie zdolności odpowiednich organów publicznych, w uzupełnieniu do wspierania reform podjętych przez Tunezję w obszarze spójności społecznej oraz wdrażania art. 67 układu o stowarzyszeniu między UE a Tunezją dotyczącego koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego oraz zapewnienia stosowania zasad równego traktowania w przepisach prawa socjalnego, oraz

— pluralistycznego dialogu społecznego w celu zwiększenia możliwości eliminowania nierówności społeczno-gospodarczych, zmniejszenia napięć społecznych i promowania rzeczywistego pokoju społecznego, a tym samym zwiększenia atrakcyjności kraju dla inwestorów zagranicznych.

Obie strony pozostają w pełni zaangażowane w negocjacje w sprawie pogłębionej i kompleksowej umowy o wolnym handlu i uzgodniły konkretny plan działania na 2018 r., aby umożliwić postępy w przyspieszeniu tych negocjacji w celu zapewnienia ich zakończenia w najbliższym możliwym terminie. UE i Tunezja będą w dalszym ciągu wspierać modernizację tunezyjskiej gospodarki z korzyścią dla wszystkich, w tym w regionach i społecznościach znajdujących się w najbardziej niekorzystnej sytuacji, a także tworzenie miejsc pracy, szczególnie dla młodych ludzi. Obie strony zobowiązują się do zwiększenia integracji gospodarczej Tunezji z rynkiem europejskim, jak również w regionie Maghrebu.

Aby wzmocnić rolę innowacji i badań naukowych w rozwoju gospodarczym, społecznym i regionalnym, UE i Tunezja będą dążyć do integracji Tunezji z europejską przestrzenią badawczą, w szczególności poprzez promowanie szkolnictwa wyższego, wzmocnienie zarządzania, mechanizmy optymizacji badań publicznych oraz transfery technologii między środowiskiem akademickim a przemysłem.

2.2. Demokracja, dobre rządy i prawa człowieka

UE i Tunezja będą w dalszym ciągu przywiązywać szczególną wagę do procesu demokratycznych reform i propagowania dobrych rządów i praworządności, poszanowania praw człowieka i podstawowych wolności oraz do wzmocnienia roli i zaangażowania społeczeństwa obywatelskiego. Obie strony będą w dalszym ciągu propagować proces reform politycznych poprzez skuteczne wdrażanie konstytucji i międzynarodowych zobowiązań podjętych przez Tunezję.

Obszary priorytetowe w zakresie dobrych rządów i poszanowania praworządności będą obejmować w szczególności:

— wzmocnienie instytucji parlamentu oraz utworzenie i skuteczne ustanowienie niezależnych organów,

— ustanowienie Trybunału Konstytucyjnego,

— umacnianie demokratycznego, przejrzystego i niezależnego procesu wyborczego,

— zwalczanie korupcji i nadużyć finansowych, m. in. poprzez wspieranie krajowego organu ds. zwalczania korupcji,

— reformę systemu sądownictwa, w tym w zakresie zbliżenia do standardów międzynarodowych, m.in. standardów Rady Europy,

— wdrożenie strategii reformy i modernizacji administracji publicznej, obejmującej poprawę usług świadczonych na szczeblu centralnym i lokalnym, wprowadzenie procesu podejmowania decyzji w oparciu o dowody, uproszczenie procedur administracyjnych, a także rozwijanie administracji cyfrowej,

— wspieranie procesu decentralizacji, w tym budowanie zdolności i zwiększanie środków budżetowych administracji lokalnej, w szczególności w kontekście wyborów lokalnych, które odbyły się w maju 2018 r.; wzmocnienie organizacji społeczeństwa obywatelskiego, ich roli i wkładu w proces decyzyjny oraz zwiększenie udziału obywateli, w szczególności ludzi młodych, w polityce i procesie decyzyjnym.

Zobowiązania priorytetowe związane z poszanowaniem i propagowaniem praw człowieka obejmują:

— zakończenie procesu harmonizacji prawodawstwa z konstytucją i normami międzynarodowymi, współpracę Tunezji na forach wielostronnych oraz realizację zobowiązań podjętych w ramach powszechnego okresowego przeglądu praw człowieka,

— wspieranie wysiłków na rzecz zwalczania wszelkich form dyskryminacji, tortur (w tym wdrażanie zobowiązań podjętych w ramach Komitetu ONZ przeciwko Torturom) oraz na rzecz ochrony osób znajdujących się w niekorzystnej sytuacji i promowania praw kobiet, dzieci i migrantów,

— wspieranie pionierskich działań Tunezji na rzecz zwalczania przemocy wobec kobiet, zagwarantowania pełnej równości kobiet i mężczyzn oraz promowania roli kobiet we wszystkich dziedzinach, w szczególności w sferze gospodarczej i politycznej,

— ochronę wolności wypowiedzi i wolności zrzeszania się,

— prawo do ochrony danych osobowych, oraz

— poszanowanie praw człowieka w dziedzinie bezpieczeństwa.

2.3. Zbliżenie narodów, mobilność i migracja

Jednym z kluczowych filarów uprzywilejowanego partnerstwa jest zbliżenie tunezyjskiego i europejskiego społeczeństwa poprzez zintensyfikowanie wymian między obywatelami, społeczeństwami i kulturami. Ten aspekt mobilności ma szczególne znaczenie dla realizacji partnerstwa na rzecz młodzieży. Podstawą tych działań będzie skuteczne wdrożenie stowarzyszenia Tunezji z programem „Horyzont 2020” oraz jej uczestnictwo w programach „Kreatywna Europa” i „Erasmus+”.

Skoordynowane zarządzanie migracją stanowi priorytet polityczny zarówno dla Tunezji, jak i dla UE. Obie strony będą dążyć do zintensyfikowania dialogu i współpracy, w szczególności poprzez realizację partnerstwa na rzecz mobilności, wyeliminowanie pierwotnych przyczyn nielegalnej migracji oraz europejską gotowość do wspierania tworzenia systemu azylowego w Tunezji. Współpraca ta, która będzie również odzwierciedlać regionalny wymiar tych kwestii, będzie obejmować:

— wdrożenie tunezyjskiej krajowej strategii w dziedzinie migracji; kwestie azylu i ochrony międzynarodowej, w tym wdrożenie odpowiednich ram prawnych,

— zakończenie negocjacji w sprawie umów o readmisji i w sprawie ułatwień wizowych,

— dobre zarządzanie legalną migracją poprzez lepszą koordynację z państwami członkowskimi UE, przy jednoczesnym poszanowaniu ich kompetencji, w tym poprzez wdrażanie pilotażowych programów mobilności i lepszą integrację migrantów w krajach przyjmujących,

— wspieranie mobilizacji Tunezyjczyków mieszkających za granicą w celu inwestowania w innowacyjne sektory w Tunezji,

— wspieranie zapobiegania nielegalnej migracji poprzez lepsze uwzględnianie kwestii migracji w strategiach rozwoju; wiąże się to również ze wzmocnieniem zarządzania granicami oraz kampaniami uświadamiającymi na temat zagrożeń związanych z nielegalną migracją,

— wspieranie działań mających na celu zapobieganie przemytowi migrantów i handlowi ludźmi oraz zwalczanie tych zjawisk, między innymi poprzez wykrywanie i ściganie siatek przestępczych, oraz

— ściślejszą współpracę w zakresie powrotów i readmisji, w tym poprzez wspieranie trwałej reintegracji powracających Tunezyjczyków.

2.4. Bezpieczeństwo i zwalczanie terroryzmu

UE i Tunezja stoją w obliczu wspólnych wyzwań związanych z bezpieczeństwem, wymagających skoordynowanych działań obu stron i muszą podejmować działania w poszanowaniu wspólnych wartości, jakimi są demokracja i poszanowanie praw człowieka.

Tunezja zamierza wdrożyć swoją globalną i wielosektorową strategię zwalczania terroryzmu i przeciwdziałania brutalnemu ekstremizmowi. Priorytetowe obszary współpracy obejmą:

— wdrażanie krajowej strategii zwalczania terroryzmu, w szczególności poprzez wzmocnienie i modernizację prawodawstwa oraz instytucji bezpieczeństwa i sądownictwa zgodnie z wartościami demokratycznymi ustanowionymi w tunezyjskiej konstytucji,

— przyspieszenie realizacji programu wspierania reformy i modernizacji sektora bezpieczeństwa, w tym rozliczalności sił bezpieczeństwa, oraz pogłębienie tej współpracy w oparciu o już poczynione postępy,

— zwalczanie prania pieniędzy i finansowania przestępczości zorganizowanej i terroryzmu, w tym skuteczne wdrożenie planu działań uzgodnionego z Grupą Specjalną ds. Przeciwdziałania Praniu Pieniędzy,

— opracowanie kompleksowej polityki zapobiegania radykalizacji postaw,

— powroty zagranicznych bojowników,

— rozwój polityki pomocy i ochrony dla ofiar terroryzmu,

— zwalczanie przestępczości zorganizowanej, w szczególności przemytu broni i narkotyków,

— wspieranie realizacji krajowej strategii na rzecz bezpieczeństwa granic,

— zacieśnianie współpracy z odpowiednimi agencjami Unii Europejskiej, oraz

— współpracę w dziedzinie zarządzania ryzykiem związanym z klęskami żywiołowymi oraz zapobiegania im.

Unia Europejska będzie również w dalszym ciągu w pełni uczestniczyć w grupie G7 + 6, która zapewnia koordynację pomiędzy głównymi partnerami Tunezji.

W przyszłości mogą być ponadto rozwijane inne obszary partnerstwa związane z bezpieczeństwem/obroną.

3. Dalsze działania na rzecz wzmocnienia uprzywilejowanego partnerstwa UE–Tunezja

Znaczenie, jakie strony przykładają do wzajemnych stosunków będzie w dalszym ciągu odzwierciedlone w intensywności kontaktów politycznych i regularnych spotkaniach w ramach poszerzonego dialogu politycznego na temat wszystkich zagadnień będących przedmiotem wspólnego zainteresowania, w tym kwestii regionalnych i globalnych. Należy wzmocnić regionalny wymiar tych dyskusji. W tym kontekście obie strony mają świadomość znaczenia ich współpracy w ramach Unii dla Śródziemnomorza. Oprócz istniejących dialogów obie strony będą współpracować na rzecz organizacji spotkań UE–Tunezja na wysokim szczeblu oraz udziału tunezyjskich ministrów w niektórych nieformalnych posiedzeniach tematycznych z członkami Rady Unii Europejskiej. Obie strony zachęcają do bliskiej współpracy parlamentarnej między Parlamentem Europejskim a Zgromadzeniem Przedstawicieli Ludowych.

Organy Układu o stowarzyszeniu (Rada Stowarzyszenia, Komitet Stowarzyszenia i podkomitety techniczne) pozostaną preferowanymi forami współpracy na rzecz skutecznej realizacji partnerstwa. UE i Tunezja będą dążyć do zwiększenia skuteczności i wartości dodanej swoich prac oraz, w miarę możliwości, do ich grupowania według głównych tematów priorytetowych, zgodnie z priorytetami strategicznymi.

W celu konkretnego przełożenia wyżej wymienionych priorytetów, Tunezja zaproponuje plan działania uzgodniony z UE. W dokumencie tym określone zostaną najpilniejsze środki (ustawodawcze, strategiczne i operacyjne) niezbędne do ożywienia społeczno-gospodarczego Tunezji. Plan działania będzie elastyczny i operacyjny oraz będzie przewidywał mechanizm monitorowania co pół roku.

We wspólnym komunikacie UE zobowiązała się do znacznego zwiększenia wsparcia finansowego dla Tunezji w ramach Europejskiego Instrumentu Sąsiedztwa. UE i Tunezja będą dążyły do maksymalnego wykorzystania istniejących możliwości finansowych, w tym nowych instrumentów, takich jak unijny plan inwestycji zewnętrznych, wykorzystując komplementarność i efekt dźwigni między dotacjami UE i pożyczkami udzielanymi przez instytucje finansowe. Obie strony zobowiązują się do wzmocnienia efektu synergii między dialogami politycznymi i sektorowymi oraz wdrażania współpracy finansowej. Będą również dążyły do wzmocnienia mechanizmów koordynacji i dialogu z partnerami finansowymi i międzynarodowymi pożyczkodawcami. Za proces ten będzie odpowiedzialna strona tunezyjska zarówno w odniesieniu do ustalania priorytetów, jak i ich wdrażania.

Obie strony zobowiązują się również do zwiększenia widoczności stosunków strategicznych między UE a Tunezją oraz do promowania korzyści płynących z ich współpracy wśród obywateli po obu stronach Morza Śródziemnego.

(1) Plan ten opowiada się za nowym modelem rozwoju na rzecz zrównoważonego wzrostu gospodarczego sprzyjającego włączeniu społecznemu i został opracowany w oparciu o pięć priorytetów: (i) dobre rządy, reforma administracji publicznej i walka z korupcją, (ii) przejście z gospodarki o niskich kosztach do strefy silnego rozwoju gospodarczego, (iii) rozwój społeczny i włączenie społeczne, (iv) realizacja ambicji regionalnych oraz (v) zielona gospodarka jako filar zrównoważonego rozwoju.

(2) Niniejszy wspólny komunikat Wysokiego Przedstawiciela Unii do Spraw Zagranicznych i Polityki Bezpieczeństwa oraz Komisji Europejskiej, skierowany do Parlamentu Europejskiego i Rady (JOIN(2016) 47 final z dnia 29 września 2016 r.) opiera się na następujących osiach priorytetowych: (i) promowanie dobrych rządów i reformy administracji publicznej; (ii) wzmocnienie roli społeczeństwa obywatelskiego; (iii) inwestowanie w przyszłość: tworzenie miejsc pracy i pobudzanie zrównoważonego rozwoju gospodarczego; (iv) ograniczenie problemu nierówności w społeczeństwie; (v) wsparcie przy rozwiązywaniu problemów w zakresie bezpieczeństwa; (vi) wspólne wysiłki na rzecz lepszego zarządzania migracją i mobilnością.