10.

Definicje i wyjaśnienie terminów mikrobiologicznych Antybioza : związek pomiędzy dwoma lub wieloma gatunkami, w którym jeden gatunek jest aktywnie niszczony (poprzez produkcję toksyn przez gatunek niszczący). Antygenowa : każda substancja, która poprzez wejście w kontakt z odpowiednimi komórkami wywoła stan wrażliwości lub immunologiczną odpowiedź po okresie utajenia (dni do tygodni) i która reaguje w sposób udowodniony z przeciwciałami lub komórkami odpornościowymi obiektu uczulonego in vivo lub in vitro. Przeciwdrobnoustrojowy : czynniki przeciwdrobnoustrojowe odnoszą się do występujących naturalnie, półsyntetycznych lub syntetycznych substancji, które mają działanie przeciwdrobnoustrojowe (niszczą lub hamują wzrost mikroorganizmów). Określenie „przeciwdrobnoustrojowy” obejmuje: — antybiotyki, odnoszące się do substancji wytwarzanych przez mikroorganizmy lub otrzymanych z mikroorganizmów, oraz — antykokcydie, odnoszące się do substancji aktywnych przeciw kokcydiom, jednokomórkowym pasożytom pierwotniakowym. CFU : jednostka tworząca kolonię; jedna lub wiele komórek, które rosnąc tworzą pojedynczą widoczną kolonię. Kolonizacja : rozrost i trwałość mikroorganizmu w środowisku, takim jak zewnętrza (skóra) lub wewnętrzna powierzchnia ciała (jelita, płuca). Aby można było mówić o kolonizacji, mikroorganizm musi przetrwać w danym narządzie przez okres dłuższy niż oczekiwany. Populacja mikroorganizmów może maleć, ale w tempie wolniejszym niż podczas normalnego oczyszczania; może to być populacja stała lub rosnąca. Kolonizacja może być związana z nieszkodliwymi i czynnościowymi mikroorganizmami, a także z mikroorganizmami chorobotwórczymi. Ewentualne występowanie wpływu nie jest wskazywane. Nisza ekologiczna : wyjątkowe miejsce w środowisku zajmowane przez dany gatunek, rozumiane jako faktyczne miejsce fizyczne zajmowane i pełniące funkcję w ramach grupy lub ekosystemu. Żywiciel : zwierzę (w tym człowiek) lub roślina, które są siedliskiem i żywią inny organizm (pasożyta). Swoistość żywiciela : różne gatunki żywicieli, które mogą być kolonizowane przez gatunek lub szczep bakterii. Mikroorganizm swoisty dla żywiciela kolonizuje jeden lub jedynie kilka różnych gatunków żywicieli lub ma na nich niekorzystny wpływ. Mikroorganizm nieswoisty dla żywiciela może kolonizować szeroki zakres różnych gatunków żywicieli lub mieć na nich niekorzystny wpływ. Infekcja (zakażenie) : wprowadzenie lub wejście mikroorganizmów chorobotwórczych do podatnego żywiciela, niezależnie od tego, czy powoduje to skutki patologiczne lub chorobę, czy nie. Organizm musi wejść do ciała żywiciela, najczęściej do komórek, i być zdolny namnażać się, tworząc nowe jednostki zakaźne. Proste połknięcie patogenu nie musi pociągać za sobą infekcji. Zakaźny : zdolny do wywoływania infekcji. Zakaźność : cecha mikroorganizmu pozwalająca na zakażenie narażonego żywiciela. Inwazja : wtargnięcie mikroorganizmu do ciała żywiciela (np. przeniknięcie przez powłoki ciała, komórki nabłonkowe jelita itp.). „Pierwotna inwazyjność” jest właściwością mikroorganizmów chorobotwórczych. Namnażanie : zdolność mikroorganizmu do namnażania i powiększania ilości podczas infekcji. Mikotoksyna : toksyna wytwarzana przez grzyby. Mikroorganizm nieżywotny : mikroorganizm niezdolny do namnażania lub przekazywania materiału genetycznego. Pozostałość nieżywotna : pozostałość niezdolna do namnażania lub przekazywania materiału genetycznego. Chorobotwórczość : zdolność mikroorganizmów do wywoływania choroby lub powodowania szkody u żywiciela. Wiele patogenów może wywoływać chorobę poprzez połączenie (i) toksyczności i inwazyjności; lub (ii) toksyczności i zdolności do kolonizowania. Jednak niektóre inwazyjne patogeny mogą wywoływać chorobę w wyniku nieprawidłowej reakcji systemu obronnego żywiciela. Symbioza : typ wzajemnego oddziaływania pomiędzy organizmami, w którym jeden organizm żyje w bliskim związku z drugim, co jest korzystne dla obu organizmów. Mikroorganizm żywotny : mikroorganizm zdolny do namnażania lub przekazywania materiału genetycznego. Pozostałość żywotna : pozostałość zdolna do namnażania lub przekazywania materiału genetycznego. Wiroid : każda klasa czynników zakaźnych składająca się z krótkich łańcuchów RNA, niezwiązanych z żadnym białkiem. RNA nie koduje białek i nie jest poddawane translacji; jest replikowane przez enzymy komórkowe żywiciela. Wiroidy powodują wiele chorób roślin. Zjadliwość : ocena stopnia możliwości wywoływania choroby przez mikroorganizm, wyrażona poprzez ciężkość wywołanej choroby. Miara dawkowania (rozmiar inokulum) wymagana do wywołania określonego stopnia chorobotwórczości. Mierzona jest doświadczalnie jako średnia dawka śmiertelna (LD50) lub średnia dawka zakaźna (ID50).