02021R0947 — PL — 14.06.2021 — 000.002

Dokument ten służy wyłącznie do celów informacyjnych i nie ma mocy prawnej. Unijne instytucje nie ponoszą żadnej odpowiedzialności za jego treść. Autentyczne wersje odpowiednich aktów prawnych, włącznie z ich preambułami, zostały opublikowane w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej i są dostępne na stronie EUR-Lex. Bezpośredni dostęp do tekstów urzędowych można uzyskać za pośrednictwem linków zawartych w dokumencie

►B ROZPORZĄDZENIE PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY (UE) 2021/947 z dnia 9 czerwca 2021 r. ustanawiające Instrument Sąsiedztwa oraz Współpracy Międzynarodowej i Rozwojowej – Globalny Wymiar Europy, zmieniające i uchylające decyzję Parlamentu Europejskiego i Rady nr 466/2014/UE oraz uchylające rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2017/1601 i rozporządzenie Rady (WE, Euratom) nr 480/2009 (Tekst mający znaczenie dla EOG) (Dz.U. L 209 z 14.6.2021, s. 1)





sprostowane przez:









▼B

ROZPORZĄDZENIE PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY (UE) 2021/947

z dnia 9 czerwca 2021 r.

ustanawiające Instrument Sąsiedztwa oraz Współpracy Międzynarodowej i Rozwojowej – Globalny Wymiar Europy, zmieniające i uchylające decyzję Parlamentu Europejskiego i Rady nr 466/2014/UE oraz uchylające rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2017/1601 i rozporządzenie Rady (WE, Euratom) nr 480/2009

(Tekst mający znaczenie dla EOG)







TYTUŁ I

PRZEPISY OGÓLNE

Artykuł 1

Przedmiot

Niniejsze rozporządzenie ustanawia Instrument Sąsiedztwa oraz Współpracy Międzynarodowej i Rozwojowej – Globalny Wymiar Europy (zwany dalej „Instrumentem”), w tym Europejski Fundusz na rzecz Zrównoważonego Rozwoju Plus (EFZR+) oraz gwarancję na działania zewnętrzne, na okres obowiązywania WRF na lata 2021–2027.

Niniejsze rozporządzenie określa cele Instrumentu, budżet na lata 2021–2027, formy finansowania unijnego oraz zasady dotyczące przyznawania takiego finansowania.

Artykuł 2

Definicje

Na potrzeby niniejszego rozporządzenia stosuje się następujące definicje:

1) „krajowy program indykatywny” oznacza program indykatywny obejmujący jedno państwo;

2) „wielokrajowy program indykatywny” oznacza program indykatywny obejmujący więcej niż jedno państwo;

3) „regionalny program indykatywny” oznacza wielokrajowy program indykatywny obejmujący więcej niż jedno państwo trzecie w ramach tego samego obszaru geograficznego, zgodnie z art. 4 ust. 2;

4) „transregionalny program indykatywny” oznacza wielokrajowy program indykatywny obejmujący więcej niż jedno państwo trzecie w ramach różnych obszarów geograficznych, zgodnie z art. 4 ust. 2;

5) „współpraca transgraniczna” oznacza współpracę pomiędzy co najmniej jednym państwem członkowskim a co najmniej jednym państwem i terytorium trzecim na przyległych zewnętrznych granicach lądowych i morskich Unii; obejmuje ona również współpracę transnarodową na większych terytoriach transnarodowych lub współpracę morską wokół basenów morskich, jak również współpracę międzyregionalną, zgodnie z rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie przepisów szczegółowych dotyczących celu „Europejska współpraca terytorialna” (Interreg) wspieranego w ramach Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego oraz instrumentów finansowania zewnętrznego (zwanym dalej „rozporządzeniem w sprawie Interreg”);

6) „podmiot prawny” oznacza osobę fizyczną lub osobę prawną utworzoną i uznaną za taką na mocy prawa unijnego, krajowego lub międzynarodowego, która posiada osobowość prawną i zdolność do działania w swoim własnym imieniu, wykonywania praw i podlegania obowiązkom, albo podmiot nieposiadający osobowości prawnej, o którym mowa w art. 197 ust. 2 lit. c) rozporządzenia finansowego;

7) „organizacje społeczeństwa obywatelskiego” oznaczają szeroki zakres podmiotów pełniących wielorakie funkcje i posiadających różne uprawnienia, które mogą się zmieniać i różnić w zależności od instytucji i państw, w tym wszystkie struktury niepaństwowe, non-profit, niezależne i nastawione pokojowo, dzięki którym ludzie łączą się w dążeniu do wspólnych celów i ideałów, czy to politycznych, kulturowych, religijnych, środowiskowych, społecznych czy ekonomicznych, które działają na poziomach lokalnym, krajowym, regionalnym lub międzynarodowym i które obejmują organizacje miejskie i wiejskie, formalne i nieformalne;

8) „władza lokalna” obejmuje instytucje publiczne mające osobowość prawną, które wchodzą w skład struktury państwa poniżej poziomu rządu centralnego, na przykład wsie, gminy, okręgi, powiaty, prowincje lub regiony, i które są odpowiedzialne przed obywatelami i składają się zwykle z organu obradującego lub organu decydującego o polityce, na przykład rady lub zgromadzenia, i organu wykonawczego, na przykład burmistrza lub innego urzędnika wyższego szczebla, wybieranych bezpośrednio lub pośrednio w wyborach lub na poziomie lokalnym;

9) „okno inwestycyjne” oznacza docelowy obszar wsparcia z gwarancji na działania zewnętrzne na mocy EFZR+ udzielanego portfelom inwestycyjnym w konkretnych regionach, krajach lub sektorach;

10) „dodatkowość” oznacza zasadę, która znajduje oparcie w art. 209 ust. 2 rozporządzenia finansowego, zgodnie z którą w kontekście niniejszego rozporządzenia i rozporządzenia IPA III, wsparcie z gwarancji na działania zewnętrzne na mocy EFZR+ przyczynia się do zrównoważonego rozwoju za pośrednictwem operacji, których nie można by było przeprowadzić bez tej gwarancji lub które osiągają pozytywne rezultaty lepsze od tych, które można by osiągnąć bez tej gwarancji. Zasada dodatkowości oznacza również, że operacje objęte wsparciem w ramach gwarancji na działania zewnętrzne przyciągają finansowanie z sektora prywatnego oraz eliminują niedoskonałości rynku lub nieoptymalne sytuacje w zakresie inwestycji, a także przyczyniają się do poprawy jakości, trwałości, wpływu lub skali inwestycji. Zasada ta ma również na celu zapewnienie, aby operacje objęte gwarancją na działania zewnętrzne nie zastępowały wsparcia państwa członkowskiego, prywatnych środków finansowych ani innej – unijnej lub międzynarodowej – interwencji finansowej, a także unikały wypierania innych inwestycji publicznych lub prywatnych, chyba że jest to należycie uzasadnione zgodnie z celami i zasadami Instrumentu. Projekty objęte wsparciem w ramach gwarancji na działania zewnętrzne zwykle mają wyższy profil ryzyka niż portfel inwestycyjny wspierany przez kwalifikujących się kontrahentów w ramach ich zwykłych strategii inwestycyjnych bez gwarancji na działania zewnętrzne;

11) „operacja z kontrahentami będącymi jednostkami państwowymi szczebla centralnego i kontrahentami niekomercyjnymi będącymi jednostkami państwowymi niższego szczebla” oznacza wszelkie operacje, w których kontrahentem jest albo bezpośrednio państwo, albo podmiot publiczny mający pełną i wyraźną gwarancję państwa, ponieważ nie posiada zdolności prawnej lub autonomii lub zdolności finansowej, by korzystać z niezbędnego finansowania bezpośredniego;

12) „operacja z kontrahentami komercyjnymi będącymi jednostkami państwowymi niższego szczebla” oznacza wszelkie operacje, w których kontrahentem jest podmiot publiczny niemający wyraźnej gwarancji państwa, mający finansową zdolność do zaciągania pożyczek na własne ryzyko i stosowną zdolność prawną;

13) „wnoszący wkład” oznacza międzynarodową instytucję finansową, państwo członkowskie lub instytucję publiczną państwa członkowskiego, agencję publiczną lub inny organ publiczny lub prywatny wnoszący wkład do wspólnego funduszu rezerw;

14) „kraj partnerski” oznacza kraj lub terytorium, które może korzystać z unijnego wsparcia w ramach Instrumentu zgodnie z art. 4.

Do celów niniejszego rozporządzenia każde odniesienie do praw człowieka należy rozumieć jako uwzględniające podstawowe wolności.

Artykuł 3

Cele Instrumentu

1. Cele ogólne Instrumentu są następujące: a) umacnianie i propagowanie wartości, zasad i podstawowych interesów Unii na całym świecie, tak aby dążyć do realizacji celów i zasad działań zewnętrznych Unii określonych w art. 3 ust. 5 oraz art. 8 i 21 TUE, a tym samym przyczynianie się do ograniczenia, a w perspektywie długofalowej do eliminacji ubóstwa, do umacniania, wspierania i propagowania demokracji, praworządności i poszanowania praw człowieka, zrównoważonego rozwoju i walki ze zmianą klimatu oraz do wyeliminowania migracji nieuregulowanej i przymusowych wysiedleń, w tym ich pierwotnych przyczyn; b) przyczynianie się do wspierania multilateralizmu, wypełnienie międzynarodowych zobowiązań i celów, na które Unia przystała, w szczególności celów zrównoważonego rozwoju, Agendy 2030 oraz porozumienia paryskiego; c) propagowanie silniejszego partnerstwa z państwami trzecimi, w tym z państwami objętymi europejską polityką sąsiedztwa, w oparciu o wzajemne interesy i poczucie odpowiedzialności, z myślą o wspieraniu stabilizacji, dobrych rządach i budowaniu odporności.

2. Cele szczegółowe Instrumentu są następujące: a) wspieranie i pobudzanie dialogu i współpracy z państwami trzecimi i regionami objętymi polityką sąsiedztwa, w Afryce Subsaharyjskiej, w Azji i w regionie Pacyfiku oraz w Amerykach i na Karaibach; b) rozwijanie specjalnych wzmocnionych partnerstw i wzmocnionej współpracy politycznej z państwami objętymi europejską polityką sąsiedztwa, w oparciu o zasady współpracy, pokoju i stabilności oraz wspólne zaangażowanie na rzecz uniwersalnych wartości, jakimi są demokracja, praworządność i poszanowanie praw człowieka, mających na celu zapewnienie głębokiej i trwałej demokracji oraz stopniowej integracji społeczno-gospodarczej, jak również kontaktów międzyludzkich; c) na poziomie globalnym: (i) ochrona, wspieranie i propagowanie demokracji, praworządności, łącznie z mechanizmami rozliczalności, praw człowieka, w tym równouprawnienia płci, i ochrona obrońców praw człowieka, także w najtrudniejszych okolicznościach i sytuacjach wymagających pilnej reakcji; (ii) wspieranie organizacji społeczeństwa obywatelskiego; (iii) dalsze zapewnianie stabilności i pokoju oraz zapobieganie konfliktom, a tym samym przyczynianie się do ochrony ludności cywilnej; (iv) stawianie czoła innym globalnym wyzwaniom, takim jak zmiana klimatu, ochrona różnorodności biologicznej i środowiska, a także migracja i mobilność; d) szybkie reagowanie na: (i) sytuacje kryzysowe, sytuacje niestabilności i konfliktu, w tym takie, które mogą wynikać z przepływów migracyjnych i przymusowych wysiedleń, oraz zagrożenia hybrydowe; (ii) wyzwania związane z odpornością, w tym klęski żywiołowe i katastrofy spowodowane przez człowieka, oraz powiązanie pomocy humanitarnej z działaniami prorozwojowymi; oraz (iii) potrzeby i priorytety polityki zagranicznej Unii.

3. Osiągnięcie celów, o których mowa w ust. 1 i 2 niniejszego artykułu, mierzy się z zastosowaniem odpowiednich wskaźników, o których mowa w art. 41.

4. Co najmniej 93 % wydatków w ramach Instrumentu spełnia kryteria ODA ustanowione przez Komitet Pomocy Rozwojowej OECD, a tym samym stanowi część łącznego zobowiązania w ramach ODA, w tym dla krajów najsłabiej rozwiniętych. Należy uwzględnić specyficzny charakter wydatków związanych z krajami oraz terytoriami partnerskimi wymienionymi w załączniku I.

Artykuł 4

Zakres stosowania i struktura

1. Finansowanie unijne udzielane w ramach Instrumentu wykonuje się poprzez: a) programy geograficzne; b) programy tematyczne; c) działania szybkiego reagowania.

2. Programy geograficzne obejmują współpracę krajową i wielokrajową na następujących obszarach: a) sąsiedztwo; b) Afryka Subsaharyjska; c) Azja i Pacyfik; d) Ameryki i Karaiby. Programy geograficzne mogą obejmować wszystkie państwa trzecie z wyjątkiem kandydatów i potencjalnych kandydatów określonych w rozporządzeniu IPA III oraz krajów i terytoriów zamorskich. Mogą być również ustanawiane programy geograficzne o zasięgu kontynentalnym lub transregionalnym, w szczególności program panafrykański obejmujący kraje afrykańskie, o których mowa w akapicie pierwszym lit. a) i b), oraz program obejmujący kraje Afryki, Karaibów i Pacyfiku, o których mowa w akapicie pierwszym lit. b), c) i d). Programy geograficzne na obszarze objętym polityką sąsiedztwa mogą obejmować każde państwo lub terytorium wymienione w załączniku I. Ze względu na realizację celów Instrumentu programy geograficzne dotyczą obszarów współpracy określonych w załączniku II.

3. Programy tematyczne obejmują działania związane z realizacją celów zrównoważonego rozwoju na poziomie globalnym w następujących obszarach: a) prawa człowieka i demokracja; b) organizacje społeczeństwa obywatelskiego; c) pokój, stabilność i zapobieganie konfliktom; d) wyzwania globalne. Programy tematyczne mogą obejmować wszystkie państwa trzecie, jak również kraje i terytoria zamorskie. Ze względu na realizację celów Instrumentu programy tematyczne dotyczą obszarów interwencji określonych w załączniku III.

4. Działania szybkiego reagowania umożliwiają wczesne podjęcie działań, które: a) przyczyniają się do przywrócenia pokoju, stabilności i zapobiegania konfliktom w sytuacjach nagłych, początku kryzysu, kryzysowych i pokryzysowych, w tym takich, które mogą wynikać z przepływów migracyjnych i przymusowych wysiedleń; b) przyczyniają się do wzmocnienia odporności państw, społeczeństw, wspólnot i osób oraz do łączenia pomocy humanitarnej z działaniami na rzecz rozwoju i, w stosownych przypadkach, budowaniem pokoju; c) są ukierunkowane na potrzeby i priorytety polityki zagranicznej Unii. Działania szybkiego reagowania mogą obejmować wszystkie państwa trzecie, jak również kraje i terytoria zamorskie. Ze względu na realizację celów Instrumentu działania szybkiego reagowania dotyczą obszarów interwencji określonych w załączniku IV.

5. Działania realizowane w ramach Instrumentu wdrażane są przede wszystkim poprzez programy geograficzne. Działania wdrażane poprzez programy tematyczne stanowią uzupełnienie działań finansowanych na mocy programów geograficznych oraz wspierają globalne i transregionalne inicjatywy służące realizacji celów uzgodnionych na szczeblu międzynarodowym, w szczególności celów zrównoważonego rozwoju i porozumienia paryskiego, a także ochronie globalnych dóbr publicznych lub rozwiązywaniu wyzwań globalnych. Działania wdrażane w ramach programów tematycznych mogą być również podejmowane w przypadku gdy: a) nie ma programu geograficznego; b) program geograficzny został zawieszony; c) nie ma porozumienia w sprawie danego działania z odnośnym krajem partnerskim; lub d) dane działanie nie może być odpowiednio uwzględnione w programach geograficznych. Działania szybkiego reagowania stanowią uzupełnienie programów geograficznych i tematycznych. Działania szybkiego reagowania są opracowywane i wdrażane w sposób, który w stosownych przypadkach umożliwia zachowanie ich ciągłości w ramach programów geograficznych lub tematycznych.

6. Komisja jest uprawniona do przyjmowania aktów delegowanych zgodnie z art. 44 w celu zmiany załączników II, III i IV.

7. Komisja jest uprawniona do przyjęcia – do dnia 31 grudnia 2021 r. – aktu delegowanego służącego uzupełnieniu niniejszego rozporządzenia, zgodnie z art. 44, o przepisy określające: a) cele szczegółowe i priorytetowe obszary współpracy w oparciu o obszary współpracy w ramach programów geograficznych przewidziane w załączniku II, łącznie z nadawaniem priorytetu, w odniesieniu do następujących subregionów: sąsiedztwo południowe, sąsiedztwo wschodnie, Afryka Zachodnia, Afryka Wschodnia i Środkowa, Afryka Południowa i Ocean Indyjski, Bliski Wschód, Azja Środkowa, Azja Południowa, Azja Północna i Południowo–Wschodnia, region Pacyfiku, Ameryki i Karaiby; b) indykatywnych celów tematycznych dla filara geograficznego; oraz c) orientacyjnych alokacji finansowych dla następujących subregionów: Afryka Zachodnia, Afryka Wschodnia i Środkowa, Afryka Południowa i Ocean Indyjski. Akt delegowany, o którym mowa w akapicie pierwszym niniejszego ustępu, poddaje się przeglądowi w ramach ewaluacji śródokresowej, o której mowa w art. 42 ust. 2.

Artykuł 5

Zgodność, spójność, synergie i komplementarność

1. Podczas wdrażania Instrumentu zapewnia się zgodność, spójność, synergie i komplementarność z wszystkimi obszarami działań zewnętrznych Unii, w tym innymi instrumentami finansowania zewnętrznego, i innymi odpowiednimi unijnymi politykami i programami, a także spójność polityk na rzecz rozwoju.

W tym celu Unia bierze pod uwagę oddziaływanie wszystkich polityk wewnętrznych i zewnętrznych na zrównoważony rozwój i stara się propagować zwiększone synergie i komplementarność, w szczególności względem polityki handlowej, współpracy gospodarczej i współpracy w ramach innych sektorów.

2. Działania objęte zakresem stosowania rozporządzenia (WE) nr 1257/96 nie są finansowane w ramach Instrumentu.

3. W stosownych przypadkach działanie, które otrzymało wkład w ramach Instrumentu, może również otrzymać wkład z jakiegokolwiek innego programu Unii, pod warunkiem że wkłady te nie pokrywają tych samych kosztów. Instrument może także wnieść wkład w środki ustanowione w innych programach Unii, pod warunkiem że wkłady te nie pokrywają tych samych kosztów. Zasady odnośnego programu Unii mają zastosowanie do odpowiedniego wkładu w działanie. Finansowanie skumulowane nie może przekraczać łącznych kosztów kwalifikowalnych działania. Wsparcie w ramach poszczególnych programów Unii może być obliczane proporcjonalnie, zgodnie z dokumentami określającymi warunki wsparcia.

Artykuł 6

Budżet

1. Pula środków finansowych na wdrożenie Instrumentu na okres od dnia 1 stycznia 2021 r. do dnia 31 grudnia 2027 r. wynosi 79 462 000 000 EUR w cenach bieżących.

2. Pula środków finansowych, o której mowa w ust. 1, składa się z: a) 60 388 000 000 EUR na programy geograficzne: — sąsiedztwo: co najmniej 19 323 000 000 EUR, — Afryka Subsaharyjska: co najmniej 29 181 000 000 EUR, — Azja i region Pacyfiku: 8 489 000 000 EUR, — Ameryki i Karaiby: 3 395 000 000 EUR; b) 6 358 000 000 EUR na programy tematyczne: — prawa człowieka i demokracja: 1 362 000 000 EUR, — organizacje społeczeństwa obywatelskiego: 1 362 000 000 EUR, — pokój, stabilność i zapobieganie konfliktom: 908 000 000 EUR, — globalne wyzwania: 2 726 000 000 EUR; c) 3 182 000 000 EUR na działania szybkiego reagowania.

3. Rezerwa na nowe wyzwania i priorytety w kwocie 9 534 000 000 EUR stanowi powiększenie kwot, o których mowa w ust. 2 lit. a), b) i c) niniejszego artykułu, zgodnie z art. 17.

4. Pula środków finansowych, o której mowa w ust. 2 lit. a), odpowiada co najmniej 75 % puli środków finansowych, o której mowa w ust. 1.

5. Działania określone w art. 9 są finansowane do kwoty 270 000 000 EUR. Komisja jest uprawniona do przyjmowania aktów delegowanych zgodnie z art. 44 w celu zmiany tej kwoty.

Artykuł 7

Ramy polityki

Ogólne ramy polityki do celów wdrażania Instrumentu obejmują układy o stowarzyszeniu, umowy o partnerstwie i współpracy, umowy wielostronne, których stroną jest Unia, oraz inne umowy ustanawiające prawnie wiążące stosunki między Unią a krajami partnerskimi, a także konkluzje Rady Europejskiej, konkluzje Rady, oświadczenia przyjęte podczas szczytów lub wnioski ze spotkań z krajami partnerskimi na szczeblu szefów państw lub rządów lub na szczeblu ministrów, rezolucje Parlamentu Europejskiego, komunikaty Komisji i Wysokiego Przedstawiciela Unii ds. Zagranicznych i Polityki Bezpieczeństwa (zwanego dalej „Wysokim Przedstawicielem”).

Artykuł 8

Zasady ogólne

1. Unia dąży – poprzez dialog i współpracę z krajami partnerskimi, regionami i społeczeństwem obywatelskim, w tym poprzez działanie na forach wielostronnych – do propagowania, rozwijania i umacniania zasad demokracji, dobrych rządów, praworządności, poszanowania praw człowieka, w tym ich powszechności i niepodzielności, i podstawowych wolności, a także poszanowania godności ludzkiej oraz zasad równości i solidarności, na których się opiera.

2. Aby przestrzegać zasad dotyczących praw człowieka i wspierać tych, którym te prawa przysługują, szczególnie uboższe, marginalizowane i słabsze osoby i grupy społeczne, w tym osoby z niepełnosprawnościami, w dochodzeniu ich praw, a także aby pomagać krajom partnerskim w realizacji ich międzynarodowych zobowiązań w zakresie praw człowieka, Instrument powinien stosować podejście oparte na prawach, obejmujące wszystkie prawa człowieka, zarówno obywatelskie i polityczne, jak i gospodarcze, społeczne oraz kulturalne. W podejściu tym należy kierować się zasadą „niepomijania nikogo”, równości i niedyskryminacji z jakiegokolwiek względu.

3. Instrument propaguje – poprzez działania ukierunkowane i włączone w główny nurt – równouprawnienie płci, prawa kobiet i dziewcząt oraz wzmocnienie ich pozycji, a także zasadę niedyskryminacji z jakiegokolwiek względu. Zwraca on również szczególną uwagę na prawa dziecka i wzmocnienie pozycji młodzieży.

4. Instrument wdraża się z zapewnieniem pełnej zgodności z zobowiązaniem Unii do propagowania, ochrony i przestrzegania wszystkich praw człowieka oraz do pełnego i skutecznego wdrożenia postanowień pekińskiej platformy działania, programu działania Międzynarodowej Konferencji na temat Ludności i Rozwoju oraz wyników ich konferencji przeglądowych, a także z zobowiązaniem na rzecz reprodukcyjnych i seksualnych praw i zdrowia w tym kontekście. Mając to na względzie, Instrument wspiera zobowiązanie Unii do propagowania, ochrony i przestrzegania praw wszystkich osób do posiadania pełnej kontroli oraz swobodnego i odpowiedzialnego decydowania – w sposób wolny od dyskryminacji, przymusu i przemocy – w kwestiach dotyczących ich seksualności oraz zdrowia seksualnego i reprodukcyjnego. Wspiera też potrzebę powszechnego dostępu po przystępnych cenach do wysokiej jakości wszechstronnych informacji na temat zdrowia seksualnego i reprodukcyjnego, edukacji w tym zakresie (w tym do wszechstronnej edukacji seksualnej) oraz usług opieki zdrowotnej.

5. Unia wspiera, w stosownych przypadkach, realizację dwustronnej, regionalnej i wielostronnej współpracy oraz dialogu, układów o stowarzyszeniu i umów handlowych, umów o partnerstwie oraz trójstronnej współpracy.

Unia propaguje wielostronne i oparte na zasadach i wartościach podejście do globalnych dóbr i wyzwań, a także współpracuje w tym zakresie z państwami członkowskimi, krajami partnerskimi, organizacjami międzynarodowymi i innymi darczyńcami.

Unia propaguje skuteczny multilateralizm poprzez wspieranie współpracy z organizacjami międzynarodowymi i innymi darczyńcami.

Unia bierze pod uwagę i omawia w ramach regularnego dialogu politycznego z krajami partnerskimi ich wyniki w realizacji obowiązków i zobowiązań, w tym Agendy 2030, międzynarodowych konwencji praw człowieka i innych konwencji, w tym konwencji w sprawie standardów bezpieczeństwa jądrowego, międzynarodowych umów, w szczególności porozumienia paryskiego, oraz stosunków umownych z Unią, w szczególności układów o stowarzyszeniu, umów o partnerstwie i współpracy oraz umów handlowych.

6. W stosownych przypadkach współpraca między Unią i państwami członkowskimi, z jednej strony, a krajami partnerskimi, z drugiej strony, oparta jest na zasadach skuteczności pomocy rozwojowej, w ramach wszystkich jej rodzajów, i ma na celu ich propagowanie. Zasady te to: odpowiedzialność krajów partnerskich za priorytety w dziedzinie rozwoju, skoncentrowanie się na rezultatach, inkluzywne partnerstwa na rzecz rozwoju, przejrzystość i wzajemna rozliczalność. Unia propaguje skuteczne i wydajne uruchamianie i wykorzystanie zasobów.

Zgodnie z zasadą inkluzywnego partnerstwa i przejrzystości w stosownych przypadkach Komisja zapewnia, aby prowadzono należyte konsultacje z odnośnymi zainteresowanymi podmiotami z krajów partnerskich, w tym organizacjami społeczeństwa obywatelskiego i władzami lokalnymi, a także by podmioty te miały dostęp – w stosownym czasie – do stosownych informacji i dzięki temu mogły być odpowiednio zaangażowane w procesy opracowywania, wdrażania i związanego z tym monitorowania programów i odgrywać w tych procesach istotną rolę. W stosownych przypadkach Komisja zapewnia też, by prowadzony był wzmocniony dialog z sektorem prywatnym.

Zgodnie z zasadą odpowiedzialności Komisja preferuje, w stosownych przypadkach, korzystanie z instytucji i systemów krajów partnerskich przy wdrażaniu programów.

7. W celu propagowania komplementarności i skuteczności swoich działań i inicjatyw Unia i państwa członkowskie zapewniają koordynację swoich polityk i regularnie prowadzą wzajemne konsultacje w sprawie swoich programów pomocy, także w ramach organizacji międzynarodowych i podczas konferencji międzynarodowych.

Unia i państwa członkowskie koordynują swoje odpowiednie programy wsparcia w celu zwiększenia skuteczności i wydajności.

Unia wspiera inkluzywność przy wdrażaniu Instrumentu i współpracę z państwami członkowskimi, dążąc do maksymalizacji wartości dodanej oraz uwzględniając doświadczenia i zdolności, dzięki czemu uwypuklone zostaną wzajemne interesy, wartości i wspólne cele. Unia zachęca do wymiany najlepszych praktyk i dzielenia się wiedzą przez organy i ekspertów z państw członkowskich.

8. Programy i działania realizowane w ramach Instrumentu włączają w główny nurt walkę ze zmianą klimatu, ochronę środowiska, prawa człowieka, demokrację, równouprawnienia płci i, w stosownych przypadkach, zmniejszanie ryzyka związanego z klęskami żywiołowymi; dotyczą także wzajemnych powiązań między celami zrównoważonego rozwoju, tak aby propagować zintegrowane działania, które mogą przynosić dodatkowe korzyści i przyczyniać się do osiągania wielorakich celów w sposób spójny. Te programy i działania realizowane są w oparciu o kompleksową, multidyscyplinarną analizę kontekstu, zdolności, zagrożeń i słabości, przy zastosowaniu podejścia opartego na odporności i zapewnieniu uwrażliwienia na konflikty, z uwzględnieniem kwestii zapobiegania konfliktom i budowania pokoju. Są one zgodne z zasadą „nie szkodzić” i zasadą niepomijania nikogo.

9. Instrument propaguje wykorzystanie cyfryzacji jako potężnego czynnika umożliwiającego zrównoważony rozwój i wzrost sprzyjający włączeniu społecznemu.

10. W stosunkach z partnerami należy stosować bardziej skoordynowane, całościowe i ustrukturyzowane podejście do migracji, mając na uwadze, jak ważne jest wyeliminowanie pierwotnych przyczyn migracji nieuregulowanej i przymusowych wysiedleń. Powinno ono prowadzić do maksymalizacji synergii i tworzenia kompleksowych partnerstw, przy czym szczególną uwagę należy zwrócić na kraje pochodzenia i tranzytu. Podejście to ma łączyć wszystkie odpowiednie narzędzia i niezbędny efekt mnożnikowy poprzez elastyczne podejście zachęcające, wraz z – stosownie do sytuacji – ewentualnymi zmianami w przydziale środków finansowych związanych z migracją zgodnie z zasadami programowania określonymi w Instrumencie. Powinno uwzględniać skuteczną współpracę i wdrażanie porozumień i dialogów z Unii w sprawie migracji. Wspomniane działania są realizowane z pełnym poszanowaniem prawa międzynarodowego, w tym międzynarodowych praw człowieka i prawa uchodźczego, oraz kompetencji Unii i kompetencji krajowych. Skuteczność tego podejścia ocenia się raz w roku lub w razie potrzeby. Działania związane z migracją realizowane w ramach Instrumentu są wdrażane w ramach wsparcia celów unijnej polityki migracyjnej przy użyciu elastycznego mechanizmu finansowania.

11. Komisja zapewnia, by działania przyjmowane w ramach Instrumentu w związku ze zwalczaniem terroryzmu i przestępczości zorganizowanej, z cyberbezpieczeństwem i walką z cyberprzestępczością oraz w związku z budowaniem zdolności podmiotów wojskowych w celu wsparcia rozwoju i bezpieczeństwa służącego rozwojowi były wdrażane z poszanowaniem prawa międzynarodowego, w tym międzynarodowego prawa dotyczącego praw człowieka i prawa humanitarnego. W tym celu Komisja ustanawia odpowiednie ramy oceny ryzyka i monitorowania. W tych ramach Komisja opracowuje wytyczne operacyjne w celu zapewnienia, by prawa człowieka były uwzględniane przy opracowywaniu i wdrażaniu tych działań.

Działania takie są realizowane w oparciu o regularną i solidną analizę konfliktu, aby zapewnić uwrażliwienie na konflikty i w ramach reformy sektora bezpieczeństwa zastosować podejście, które przyczyni się do demokratycznego sprawowania rządów, zwiększenia rozliczalności i bezpieczeństwa ludzkiego i przyniesie korzyści dla ludności lokalnej. W stosownych przypadkach środki te wpisują się w kontekst pomocy długoterminowej mającej na celu zreformowanie sektora bezpieczeństwa.

12. Komisja regularnie przekazuje Parlamentowi Europejskiemu i Radzie informacje oraz, z inicjatywy jednej z tych trzech instytucji, wymienia z nimi poglądy, w tym na temat podejścia opartego na zachętach w odpowiedzi na wyniki w kluczowych obszarach, o których mowa w art. 20. Parlament Europejski może regularnie wymieniać poglądy z Komisją na temat własnych programów pomocy, w odniesieniu do takich kwestii, jak budowanie zdolności, w tym w odniesieniu do powiązanej z tym mediacji i dialogu, oraz obserwacja wyborów.

13. Komisja regularnie wymienia informacje w ramach społeczeństwa obywatelskiego.

14. W stosownych przypadkach Komisja opracowuje i monitoruje ramy zarządzania ryzykiem, w tym środki oceny ryzyka i środki ograniczające ryzyko.

15. Z finansowania unijnego w ramach Instrumentu nie można korzystać w celu finansowania zakupu broni lub amunicji ani w celu finansowania operacji o charakterze wojskowym lub obronnym.

Artykuł 9

Budowanie zdolności podmiotów wojskowych w celu wsparcia rozwoju i bezpieczeństwa służącego rozwojowi

1. W celu przyczynienia się do zrównoważonego rozwoju, który wymaga utworzenia stabilnych, pokojowych i inkluzywnych społeczeństw, pomoc Unii w ramach Instrumentu może być wykorzystywana w kontekście szerszej reformy sektora bezpieczeństwa lub do budowania zdolności podmiotów wojskowych w krajach partnerskich, w wyjątkowych okolicznościach określonych w ust. 3, w celu realizacji działań rozwojowych i zapewnienia bezpieczeństwa służącego rozwojowi.

2. Pomoc na podstawie niniejszego artykułu może w szczególności obejmować realizację programów budowania zdolności na rzecz rozwoju i bezpieczeństwa służącego rozwojowi, w tym szkoleń, mentoringu i doradztwa, a także dostawy sprzętu, ulepszenia infrastruktury i świadczenia usług bezpośrednio związanych z tą pomocą.

3. Pomoc na podstawie niniejszego artykułu jest świadczona jedynie w sytuacji, gdy: a) nie ma możliwości spełnienia wymogów dla odpowiedniej realizacji celów Unii wynikających z Instrumentu za pośrednictwem podmiotów niewojskowych i istnieje zagrożenie dla istnienia funkcjonujących instytucji państwowych lub dla ochrony praw człowieka i podstawowych wolności, a instytucje państwowe nie są w stanie przeciwdziałać temu zagrożeniu; oraz b) dany kraj partnerski i Unia są zgodne co do tego, że podmioty wojskowe mają kluczowe znaczenie dla utrzymania, ustanowienia lub przywrócenia warunków niezbędnych do zrównoważonego rozwoju, w tym w sytuacjach kryzysowych i sytuacjach lub kontekstach niestabilności lub destabilizacji.

4. Pomocy Unii na podstawie niniejszego artykułu nie wykorzystuje się do finansowania budowania zdolności podmiotów wojskowych do celów innych niż realizacja działań rozwojowych i zapewnienie bezpieczeństwa służącego rozwojowi. W szczególności pomoc Unii nie służy do finansowania: a) stałych wydatków wojskowych; b) zakupu broni i amunicji ani żadnego innego sprzętu przeznaczonego do zabijania; c) szkoleń mających konkretnie na celu przyczynienie się do zdolności bojowej sił zbrojnych.

5. Przy opracowywaniu i wdrażaniu środków na podstawie niniejszego artykułu Komisja propaguje odpowiedzialność kraju partnerskiego. Komisja rozwija także niezbędne elementy i dobre praktyki wymagane do zapewnienia zrównoważoności i rozliczalności w perspektywie średnio- i długoterminowej, jak również propaguje praworządność i ustalone zasady prawa międzynarodowego.







TYTUŁ II

WDRAŻANIE INSTRUMENTU







ROZDZIAŁ I

Programowanie

Artykuł 10

Zakres programów geograficznych

1. Ze względu na realizację celów Instrumentu programy geograficzne dotyczą następujących obszarów współpracy: a) dobre rządy, demokracja, praworządność i prawa człowieka, w tym równouprawnienie płci; b) eliminacja ubóstwa, zwalczanie nierówności i dyskryminacji oraz propagowanie rozwoju społecznego; c) migracja, przymusowe wysiedlenia i mobilność; d) środowisko i zmiana klimatu; e) zrównoważony wzrost gospodarczy sprzyjający włączeniu społecznemu oraz godne zatrudnienie; f) pokój, stabilność i zapobieganie konfliktom; g) partnerstwo.

2. Bardziej szczegółowe informacje na temat każdego z obszarów współpracy, o których mowa w ust. 1, przedstawiono w załączniku II.

Artykuł 11

Zakres programów tematycznych

1. Ze względu na realizację celów Instrumentu programy tematyczne obejmują następujące obszary interwencji: a) prawa człowieka i demokracja: propagowanie: (i) podstawowych wartości demokracji; (ii) praworządności; (iii) powszechności, niepodzielności i współzależności praw człowieka; (iv) poszanowania godności ludzkiej; (v) zasad niedyskryminacji, równości i solidarności; oraz (vi) poszanowania zasad Karty ONZ oraz międzynarodowego prawa dotyczącego praw człowieka; b) organizacje społeczeństwa obywatelskiego: (i) inkluzywna, partycypacyjna, samostanowiąca i niezależna przestrzeń społeczeństwa obywatelskiego i przestrzeń demokratyczna w krajach partnerskich; (ii) inkluzywny i otwarty dialog z i pomiędzy podmiotami społeczeństwa obywatelskiego; (iii) świadomość, zrozumienie, wiedza i zaangażowanie obywateli Europy w odniesieniu do kwestii rozwoju; c) pokój, stabilność i zapobieganie konfliktom: (i) pomoc w zakresie zapobiegania konfliktom, budowania pokoju i osiągania stanu gotowości na wypadek kryzysu; (ii) pomoc w zakresie przeciwdziałania globalnym i transregionalnym oraz nowym zagrożeniom; d) wyzwania globalne: (i) zdrowie; (ii) edukacja; (iii) równouprawnienie płci i wzmocnienie pozycji kobiet i dziewcząt; (iv) dzieci i młodzież; (v) migracja, przymusowe wysiedlenia i mobilność; (vi) godna praca, ochrona socjalna, nierówność i włączenie społeczne; (vii) kultura; (viii) zapewnienie zdrowego środowiska i przeciwdziałanie zmianie klimatu; (ix) zrównoważona energia; (x) zrównoważony wzrost sprzyjający włączeniu społecznemu, godne miejsca pracy i zaangażowanie sektora prywatnego; (xi) bezpieczeństwo żywnościowe i bezpieczna dieta; (xii) wzmocnienie roli samorządów terytorialnych jako podmiotów zaangażowanych w rozwój; (xiii) promowanie inkluzywnych społeczeństw i wielostronnych inicjatyw, dobrego zarządzania gospodarczego, w tym sprawiedliwej i inkluzywnej mobilizacji dochodów krajowych; (xiv) wspieranie oceny i dokumentowania postępów we wdrażaniu partnerstwa i zasad skuteczności.

2. Bardziej szczegółowe informacje na temat każdego z obszarów współpracy, o których mowa w ust. 1, przedstawiono w załączniku III.

Artykuł 12

Ogólne podejście do programowania

1. Współpraca i interwencje w ramach Instrumentu są objęte programowaniem z wyjątkiem działań szybkiego reagowania, o których mowa w art. 4 ust. 4.

2. Na podstawie art. 7 programowanie w ramach Instrumentu opiera się na następujących zasadach: a) dokumenty programowe zapewniają spójne ramy współpracy między Unią a krajami partnerskimi lub regionami, zgodnie z ogólnym zamiarem i zakresem, celami i zasadami określonymi w niniejszym rozporządzeniu; b) przy opracowywaniu dokumentów programowych dla krajów i regionów partnerskich znajdujących się w sytuacjach kryzysowych, pokryzysowych lub niestabilności i podatności na zagrożenia przeprowadza się analizę konfliktu w celu zapewnienia uwrażliwienia na konflikty i bierze się należycie pod uwagę szczególne potrzeby tych krajów lub regionów partnerskich i ich ludności oraz okoliczności w nich panujące; jeżeli kraje partnerskie lub regiony są bezpośrednio objęte lub dotknięte sytuacją kryzysową, pokryzysową lub niestabilności, szczególny nacisk kładzie się na lepszą koordynację działań wszystkich stosownych podmiotów z myślą o wsparciu przejścia od sytuacji nadzwyczajnej do sytuacji zrównoważonego rozwoju i stabilnego pokoju, w tym wsparciu zapobiegania przemocy; c) Unia i państwa członkowskie zapewniają inkluzywne wzajemne konsultacje na wczesnym etapie procesu programowania i w trakcie tego procesu w celu promowania zgodności, komplementarności i spójności działań podejmowanych w ramach współpracy; w przypadku programowania krajowego preferowanym podejściem jest wspólne programowanie, które jest wdrażane na szczeblu krajowym w sposób elastyczny i inkluzywny. Wspólne programowanie jest otwarte dla innych odpowiednich darczyńców i podmiotów, jeżeli Unia i państwa członkowskie uznają to za właściwe; w stosownych przypadkach Unia i państwa członkowskie dążą też do wspierania krajów partnerskich poprzez wspólne wdrażanie; d) na wczesnym etapie i w trakcie całego procesu programowania Unia zachęca do regularnego wielostronnego i inkluzywnego dialogu z innymi darczyńcami i podmiotami, w tym, w stosownych przypadkach, z władzami lokalnymi, przedstawicielami społeczeństwa obywatelskiego, fundacjami i sektorem prywatnym, aby ułatwić im wnoszenie odnośnych wkładów, stosownie do sytuacji, i zapewnić, by pełnili oni istotną rolę w procesie programowania; e) program tematyczny na rzecz praw człowieka i demokracji oraz program tematyczny na rzecz organizacji społeczeństwa obywatelskiego, o których mowa, odpowiednio, w art. 4 ust. 3 lit. a) i b), umożliwiają udzielanie pomocy niezależnie od zgody rządów i innych organów publicznych odnośnych państw trzecich; te programy tematyczne zapewniają wsparcie przede wszystkim dla podmiotów społeczeństwa obywatelskiego na wszystkich poziomach, z uwzględnieniem form i metod wykonywania, jak określono w art. 27 ust. 3. Parlament Europejski i Rada są informowane o wynikach konsultacji przewidzianych w akapicie pierwszym lit. c) i d).

3. Dokumenty programowe opierają się na rezultatach i w miarę możliwości zawierają wyraźne wartości docelowe i wskaźniki. Wskaźniki opierają się, w stosownych przypadkach, na uzgodnionych na szczeblu międzynarodowym wartościach docelowych i wskaźnikach, w szczególności tych określonych na potrzeby realizacji celów zrównoważonego rozwoju, a także ramach rezultatów na poziomie poszczególnych krajów, w celu dokonania oceny i informowania o tym, w jaki sposób Unia przyczynia się do osiągania rezultatów na poziomie produktów, wyników i wpływu.

Artykuł 13

Zasady programowania dotyczące programów geograficznych

1. Programowanie w przypadku programów geograficznych opiera się na następujących zasadach: a) bez uszczerbku dla ust. 5, działania są w największym możliwym zakresie oparte na wczesnym, stałym i inkluzywnym dialogu między Unią, państwami członkowskimi i zainteresowanymi krajami partnerskimi, w tym władzami krajowymi, regionalnymi i lokalnymi, z udziałem organizacji społeczeństwa obywatelskiego, parlamentów narodowych, regionalnych i lokalnych oraz innych zainteresowanych podmiotów, co służy zwiększeniu poczucia demokratycznej odpowiedzialności za ten proces oraz zachęceniu do wspierania krajowych i regionalnych strategii; b) w stosownych przypadkach okres programowania jest zsynchronizowany z cyklami strategii kraju partnerskiego i do nich dostosowany; c) programowanie może przewidywać działania w zakresie współpracy, finansowane z poszczególnych alokacji środków określonych w art. 6 ust. 2 oraz z innych programów unijnych zgodnie z ich aktami podstawowymi.

2. Programowanie w przypadku programów geograficznych zapewnia konkretne dostosowane ramy współpracy w oparciu o: a) potrzeby partnerów określone na podstawie szczególnych kryteriów, z uwzględnieniem liczby ludności, poziomu ubóstwa, nierówności, rozwoju społecznego, podatności na zagrożenia w aspekcie środowiskowym i gospodarczym oraz odporności państwa i społeczeństwa, a także wpływu przedłużających się lub powtarzających się kryzysów; b) zdolności partnerów i ich zobowiązanie do propagowania wspólnych wartości, zasad i interesów, w tym praw człowieka, podstawowych wolności, demokracji, praworządności, dobrych rządów, walki z korupcją, otwartej przestrzeni obywatelskiej i równouprawnienia płci, a także do wspierania wspólnych celów oraz wielostronnych sojuszy i współpracy, międzynarodowego porządku opartego na zasadach, jak również realizacji priorytetów Unii; c) zobowiązania partnerów, łącznie z tymi wspólnie uzgodnionymi z Unią, oraz osiągane przez nich rezultaty określone na podstawie kryteriów, takich jak reformy polityczne; oraz rozwój gospodarczo-społeczny, zrównoważenie środowiskowe i efektywne wykorzystywanie pomocy, z uwzględnieniem specyfiki i poziomu rozwoju krajów partnerskich; d) potencjalny wpływ finansowania unijnego w krajach partnerskich i regionach; e) zdolności partnerów do mobilizacji i efektywnego wykorzystania zasobów krajowych, a także ich możliwości dostępu do zasobów finansowych, zdolności w zakresie przejrzystego zarządzania zasobami przy realizacji krajowych priorytetów w dziedzinie rozwoju oraz zdolności absorpcyjne.

3. W procesie przydzielania zasobów w sposób priorytetowy traktuje się kraje najbardziej potrzebujące, w szczególności kraje najsłabiej rozwinięte, kraje o niskich dochodach, kraje znajdujące się w sytuacji kryzysowej, pokryzysowej lub niestabilności i podatności na zagrożenia, w tym małe rozwijające się państwa wyspiarskie oraz kraje rozwijające się bez dostępu do morza.

4. Dodatkowo Unia zajmie się szczególnymi wyzwaniami, z którymi mierzą się kraje o średnim dochodzie, a zwłaszcza kraje, których status uległ zmianie z kraju o niskim dochodzie na kraj o średnim dochodzie.

5. Współpraca z krajami uprzemysłowionymi skupia się na propagowaniu interesów i wartości Unii oraz interesów i wartości wzajemnych, a także wspólnie uzgodnionych celów i multilateralizmu.

6. Instrument przyczynia się do działań przewidzianych w rozporządzeniu (UE) 2021/817. Na podstawie niniejszego rozporządzenia sporządza się jednolity dokument programowy na okres siedmiu lat, obejmujący środki finansowe z rozporządzenia IPA III. Wykorzystanie tych środków finansowych podlega rozporządzeniu (UE) 2021/817.

Artykuł 14

Dokumenty programowe programów geograficznych

1. Wdrażanie Instrumentu w przypadku programów o określonym zasięgu geograficznym odbywa się z wykorzystaniem wieloletnich programów indykatywnych i wielokrajowych programów indykatywnych.

2. W wieloletnich programach indykatywnych określa się priorytetowe obszary wybrane do finansowania przez Unię, szczegółowe cele, oczekiwane rezultaty oraz jasne i sprecyzowane wskaźniki realizacji celów, a także indykatywne przydziały finansowe, zarówno całkowite, jak i w podziale na priorytetowe dziedziny oraz, w stosownych przypadkach, metody wykonywania.

3. Wieloletnie programy indykatywne oparte są między innymi na: a) krajowej lub regionalnej strategii w formie planu rozwoju lub podobnego dokumentu zatwierdzonych przez Komisję jako podstawa odpowiedniego wieloletniego programu indykatywnego, w czasie przyjęcia ostatniego z wymienionych dokumentów; b) dokumencie ramowym ustanawiającym politykę Unii względem danego partnera lub partnerów, w tym na wspólnym dokumencie uzgodnionym między Unią a państwami członkowskimi; c) wspólnym dokumencie Unii i danego partnera lub partnerów określającym wspólne priorytety i wzajemne zobowiązania.

4. Aby zwiększyć wpływ zbiorowej współpracy w ramach Unii, tam gdzie to możliwe i stosowne, wspólny dokument programowy zastępuje dokumenty programowe Unii i państw członkowskich. Jednakże taki wspólny dokument programowy zastępuje wieloletni program indykatywny Unii tylko wtedy, jeżeli został zatwierdzony w akcie wykonawczym przyjętym na podstawie art. 16, jest zgodny z art. 12 i 13, zawiera elementy określone w ust. 2 niniejszego artykułu i ustanawia podział prac pomiędzy Unią i państwami członkowskimi.

Artykuł 15

Dokumenty programowe programów tematycznych

1. Wdrażanie Instrumentu w przypadku programów tematycznych odbywa się z wykorzystaniem wieloletnich programów indykatywnych.

2. W wieloletnich programach indykatywnych dla programów tematycznych określa się unijną strategię, priorytety wybrane do finansowania unijnego, szczegółowe cele, oczekiwane rezultaty oraz jasne i sprecyzowane wskaźniki realizacji celów, sytuację międzynarodową oraz działania głównych partnerów w zakresie danego tematu.

W stosownych przypadkach określa się zasoby i priorytety interwencji w ramach udziału w inicjatywach ogólnoświatowych.

3. Wieloletnie programy indykatywne dla programów tematycznych określają orientacyjny przydział finansowy – całkowity oraz w podziale na obszary współpracy i priorytetowe dziedziny. Orientacyjny przydział finansowy może być przedstawiony w postaci przedziału.

Artykuł 16

Przyjmowanie i zmiana wieloletnich programów indykatywnych

1. Komisja przyjmuje w drodze aktów wykonawczych wieloletnie programy indykatywne, o których mowa w art. 14 i 15. Te akty wykonawcze są przyjmowane zgodnie z procedurą sprawdzającą, o której mowa w art. 45 ust. 2. Procedura ta ma również zastosowanie do przeglądów, o których mowa w ust. 3 i 4 niniejszego artykułu, które znacząco zmieniają treść wieloletnich programów indykatywnych.

2. Przy przyjmowaniu wspólnych wieloletnich dokumentów programowych, o których mowa w art. 14, decyzja Komisji ma zastosowanie jedynie do wkładu Unii do wspólnego wieloletniego dokumentu programowego.

3. Wieloletnie programy indykatywne dla programów geograficznych są poddawane przeglądowi po ewaluacji śródokresowej, o której mowa w art. 42 ust. 2, i na zasadzie ad hoc , stosownie do potrzeb, w celu zapewnienia ich skutecznego wdrożenia, w szczególności w przypadku znaczących zmian w ramach polityki, o których mowa w art. 7, lub w następstwie sytuacji kryzysowej lub pokryzysowej.

4. Wieloletnie programy indykatywne dla programów tematycznych są poddawane przeglądowi po ewaluacji śródokresowej, o której mowa w art. 42 ust. 2, i na zasadzie ad hoc , stosownie do potrzeb, w celu zapewnienia skutecznego ich wdrożenia, w szczególności w przypadku znaczących zmian w ramach polityki, o których mowa w art. 7.

5. Ze względu na należycie uzasadnioną, szczególnie pilną potrzebę związaną z okolicznościami, takimi jak kryzysy lub bezpośrednie zagrożenie dla pokoju, demokracji, praworządności, praw człowieka lub podstawowych wolności Komisja może zmienić – w drodze aktów wykonawczych – wieloletnie programy indykatywne, o których mowa w art. 14 i 15. Te akty wykonawcze przyjmuje się w trybie pilnym, o którym mowa w art. 45 ust. 4.

Artykuł 17

Rezerwa na nowe wyzwania i priorytety

1. Kwota, o której mowa w art. 6 ust. 3, jest wykorzystywana tam, gdzie jest najbardziej potrzebna i gdzie jest to należycie uzasadnione, między innymi na: a) zapewnienie odpowiedniej reakcji Unii w przypadku nieprzewidzianych okoliczności; b) uwzględnienie nowych potrzeb lub wyzwań, takich jak te na granicach Unii lub państw sąsiadujących związane z sytuacją kryzysową: klęską żywiołową lub katastrofą spowodowaną przez człowieka, konfliktem siłowym i sytuacją pokryzysową czy presją migracyjną i przymusowymi wysiedleniami; c) promowanie nowych unijnych lub międzynarodowych inicjatyw i priorytetów.

2. Sposób wykorzystania tych środków finansowych określa się zgodnie z procedurami ustanowionymi w art. 16 i 25.







ROZDZIAŁ II

Przepisy szczegółowe dotyczące obszaru objętego polityką sąsiedztwa

Artykuł 18

Cele szczegółowe dotyczące obszaru objętego polityką sąsiedztwa

Zgodnie z art. 3 i 4 cele szczegółowe wsparcia udzielanego przez Unię w ramach Instrumentu dotyczącego obszaru objętego polityką sąsiedztwa są następujące:

a) promowanie ściślejszej współpracy politycznej oraz wzmacnianie i ugruntowanie głębokiej i trwałej demokracji, stabilności, dobrych rządów, praworządności i poszanowania praw człowieka;

b) wspieranie realizacji układów o stowarzyszeniu lub innych istniejących lub przyszłych porozumień oraz wspólnie uzgodnionych programów stowarzyszeniowych i priorytetów partnerstwa lub równoważnych dokumentów, także poprzez współpracę międzyinstytucjonalną i budowanie zdolności;

c) promowanie zacieśnionego partnerstwa ze społeczeństwami w stosunkach Unii z krajami partnerskimi oraz pomiędzy krajami partnerskimi, w tym za pośrednictwem kontaktów międzyludzkich, oraz szerokiego wachlarza działań, ze szczególnym uwzględnieniem młodzieży;

d) zacieśnianie współpracy regionalnej i transgranicznej, zwłaszcza w ramach Partnerstwa Wschodniego, Unii dla Śródziemnomorza i współpracy obejmującej całe europejskie sąsiedztwo, a także współpracy regionalnej w regionie Morza Czarnego, współpracy w Arktyce i wymiaru północnego, w tym w obszarach energetyki i bezpieczeństwa;

e) osiągnięcie stopniowej integracji z unijnym rynkiem wewnętrznym oraz zacieśnionej współpracy sektorowej i międzysektorowej, również za sprawą zbliżenia przepisów i konwergencji regulacyjnej z unijnymi normami i standardami oraz innymi stosownymi normami i standardami międzynarodowymi, a także lepszego dostępu do rynku, w tym poprzez pogłębione i kompleksowe strefy wolnego handlu, powiązany rozwój instytucjonalny i inwestycje;

f) pogłębienie partnerstw na rzecz dobrze zarządzanej i bezpiecznej migracji i mobilności oraz, w stosownych przypadkach i gdy istnieją warunki dla dobrze zarządzanej i bezpiecznej mobilności, wspieranie wdrażania istniejących systemów bezwizowych, zgodnie ze zmienionym mechanizmem zawieszającym zwolnienie z obowiązku wizowego, dialogami na temat liberalizacji systemu wizowego i dwustronnymi lub regionalnymi porozumieniami i uzgodnieniami z państwami trzecimi, w tym partnerstwami na rzecz mobilności;

g) wspieranie budowania zaufania i innych środków przyczyniających się do bezpieczeństwa, zapobiegania konfliktom i ich rozwiązywania, w tym wsparcia dla społeczeństw dotkniętych konfliktem oraz odbudowy po konflikcie.

Artykuł 19

Dokumenty programowe i kryteria przydziału

1. W przypadku krajów i terytoriów partnerskich wymienionych w załączniku I obszary priorytetowe do finansowania przez Unię wybierane są głównie spośród tych uwzględnionych w układach o stowarzyszeniu, umowach o partnerstwie i współpracy, wspólnie uzgodnionych programach stowarzyszeniowych i priorytetach partnerstwa lub innych istotnych – istniejących i przyszłych – dokumentach, o których mowa w art. 14 ust. 3 lit. c), wspólnie uzgodnionych między Unią a krajami partnerskimi w formatach dwustronnych i wielostronnych, w tym, w stosownych przypadkach w ramach Partnerstwa Wschodniego i południowego wymiaru europejskiej polityki sąsiedztwa, zgodnie z celami szczegółowymi określonymi w art. 18, oraz obszarów współpracy w ramach programów geograficznych określonych w załączniku II.

2. W drodze odstępstwa od art. 13 ust. 2 i 3 unijne wsparcie na mocy programów geograficznych realizowanych w ramach polityki sąsiedztwa jest zróżnicowane pod względem formy i kwot, z uwzględnieniem następujących elementów dotyczących kraju partnerskiego: a) jego potrzeb, z zastosowaniem takich wskaźników, jak liczba ludności, nierówności i poziom rozwoju; b) jego zaangażowania w realizację wspólnie uzgodnionych celów reform politycznych, gospodarczych, środowiskowych i społecznych oraz postępów w tym zakresie; c) jego zaangażowania w budowanie głębokiej i trwałej demokracji, praworządności, dobrych rządów, praw człowieka oraz w walkę z korupcją i postępy w tym zakresie; d) jego partnerstwa z Unią, w tym poziom ambicji w zakresie takiego partnerstwa; e) jego zdolności absorpcji unijnego wsparcia udzielanego w ramach Instrumentu i potencjalnego wpływu tego wsparcia.

3. Wsparcie udzielane przez Unię, o którym mowa w ust. 2 niniejszego artykułu, zostaje odzwierciedlone w dokumentach programowych dotyczących programów geograficznych, o których mowa w art. 14.

Artykuł 20

Podejście oparte na zachętach

1. Kwota wynosząca indykatywnie 10 % puli środków finansowych określonej w art. 6 ust. 2 lit. a) tiret pierwsze, stanowiącej uzupełnienie krajowych indykatywnych alokacji finansowych, o których mowa w art. 14, zostaje przydzielona krajom i terytoriom partnerskim wymienionym w załączniku I jako zachęta do wdrażania reform. Takie alokacje określa się na podstawie wyników i postępów w dziedzinie demokracji, dobrych rządów i praworządności (w tym współpracy ze społeczeństwem obywatelskim), praw człowieka (w tym równouprawnienia płci), współpracy w kwestii migracji, zarządzania gospodarczego i wdrażania reform, w szczególności tych, które zostały wspólnie uzgodnione. Postępy krajów partnerskich podlegają regularnej ocenie, w szczególności poprzez sprawozdania z postępów, które przedstawiają tendencje w zestawieniu z poprzednimi latami.

2. Ust. 1 nie stosuje się do wsparcia na rzecz społeczeństwa obywatelskiego, zapobiegania konfliktom i budowania pokoju, kontaktów międzyludzkich, w tym współpracy między władzami lokalnymi, wsparcia na rzecz poprawy przestrzegania praw człowieka ani środków wsparcia związanych z sytuacjami kryzysowymi. W przypadku poważnego lub trwałego pogorszenia się sytuacji w zakresie demokracji, praw człowieka lub praworządności, lub podwyższonego ryzyka konfliktu, wsparcie na rzecz tych działań zwiększa się w miarę możliwości i stosownie do sytuacji.

Artykuł 21

Wielokrajowe programy indykatywne

Wielokrajowe programy indykatywne w obszarze objętym polityką sąsiedztwa dotyczą wyzwań wspólnych dla wszystkich lub kilku krajów partnerskich, w oparciu o priorytety Partnerstwa Wschodniego i południowego wymiaru europejskiej polityki sąsiedztwa oraz z uwzględnieniem prac prowadzonych w kontekście Unii dla Śródziemnomorza, a także współpracy regionalnej, transregionalnej i subregionalnej, przede wszystkim między co najmniej dwoma krajami partnerskimi, w tym również w ramach regionalnej współpracy wymiaru północnego i synergii czarnomorskiej.

Artykuł 22

Współpraca transgraniczna

1. Współpraca transgraniczna, zgodnie z definicją w art. 2 akapit pierwszy pkt 5, obejmuje współpracę na przyległych zewnętrznych granicach lądowych i morskich, współpracę transnarodową na większych terytoriach transnarodowych lub współpracę morską wokół basenów morskich, jak również współpracę międzyregionalną.

2. Obszar objęty polityką sąsiedztwa stanowi uzupełnienie programów współpracy transgranicznej zgodnie z ust. 1, współfinansowanych z Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego w ramach rozporządzenia w sprawie Interreg. Na wsparcie tych programów przydziela się indykatywnie maksymalnie 5 % puli środków finansowych dla obszaru objętego polityką sąsiedztwa.

3. Wkłady na rzecz programów współpracy transgranicznej są określane i wykorzystywane zgodnie z art. 10 ust. 3 rozporządzenia w sprawie Interreg.

4. Poziom współfinansowania unijnego nie przekracza 90 % wydatków kwalifikowalnych w ramach programu współpracy transgranicznej.

5. Płatności zaliczkowe na programy współpracy transgranicznej mogą przekroczyć odsetek, o którym mowa w art. 51 rozporządzenia w sprawie Interreg. Na wniosek instytucji zarządzającej stawka płatności zaliczkowych za każdy rok budżetowy może wynosić do 80 % rocznych zobowiązań na rzecz programu.

6. Wieloletni dokument strategiczny dotyczący współpracy transgranicznej określający elementy, o których mowa w art. 14 ust. 2 niniejszego rozporządzenia, przyjmuje się zgodnie z art. 10 ust. 1 rozporządzenia w sprawie Interreg.

7. W przypadku wstrzymania programów współpracy transgranicznej zgodnie z art. 12 rozporządzenia w sprawie Interreg wsparcie z puli środków finansowych dla obszarów objętych polityką sąsiedztwa przeznaczone na wstrzymany program może być wykorzystane w celu finansowania innych programów współpracy transgranicznej lub wszelkich innych działań objętych tą pulą środków finansowych, stosownie do przypadku.







ROZDZIAŁ III

Plany działania, środki i metody wdrażania

Artykuł 23

Plany działania i środki

1. Komisja przyjmuje roczne lub wieloletnie plany działania oraz środki. Środki mogą przyjmować formę środków indywidualnych, środków specjalnych, środków wspierających lub nadzwyczajnych środków pomocy. Plany działania i środki uwzględniają specyficzny kontekst i dla każdego działania określają zakładane cele, oczekiwane rezultaty oraz główne działania, metody wdrażania, monitorowania i ewaluacji, a także budżet i wszelkie powiązane wydatki.

2. Plany działania opierają się na dokumentach programowych, z wyjątkiem przypadków, o których mowa w ust. 5 i 6. Plany działania są opracowywane w sposób inkluzywny, przejrzysty i terminowy. W stosownych przypadkach plany działania są omawiane wspólnie z państwami członkowskimi z myślą o lepszym współdziałaniu.

3. W razie potrzeby – przed przyjęciem planów działania lub po ich przyjęciu – pojedyncze działanie można przyjąć jako środek indywidualny. Środki indywidualne opierają się na dokumentach programowych, z wyjątkiem przypadków, o których mowa w ust. 5, i innych należycie uzasadnionych przypadków.

4. W przypadku nieprzewidzianych potrzeb lub okoliczności, a także jeśli finansowanie z wielu odpowiednich źródeł jest niemożliwe, Komisja może przyjąć środki specjalne nieprzewidziane w dokumentach programowych.

5. Roczne lub wieloletnie plany działania oraz środki indywidualne mogą być wykorzystywane do realizowania działań szybkiego reagowania, o których mowa w art. 4 ust. 4 lit. b) i c).

6. Komisja może przyjąć nadzwyczajne środki pomocy dla działań szybkiego reagowania zgodnie z art. 4 ust. 4 lit. a).

Okres obowiązywania nadzwyczajnego środka pomocy może wynosić do 18 miesięcy i może zostać przedłużony dwukrotnie o okresy nieprzekraczające sześciu miesięcy – łącznie maksymalnie do 30 miesięcy – w przypadku wystąpienia obiektywnych i nieprzewidzianych przeszkód we wdrażaniu środka, jednakże pod warunkiem że kwota finansowa przewidziana na ten środek nie zostanie zwiększona.

W sytuacji przedłużającego się kryzysu i konfliktu Komisja może przyjąć drugi nadzwyczajny środek pomocy na okres do 18 miesięcy. W należycie uzasadnionych przypadkach można przyjąć dalsze środki, jeżeli ciągłość działania Unii ma zasadnicze znaczenie i nie może zostać zapewniona w inny sposób.

Artykuł 24

Środki wsparcia

1. Unijne finansowanie może obejmować wydatki na wsparcie przeznaczone na wdrożenie Instrumentu i realizację jego celów, w tym na wsparcie administracyjne związane z przygotowaniem, działaniami następczymi, monitorowaniem oraz działaniami w zakresie kontroli, audytu i ewaluacji, niezbędnymi do wdrożenia, a także wydatki ponoszone przez siedzibę główną i delegatury Unii na wsparcie administracyjne i koordynacyjne potrzebne do programowania operacji finansowanych w ramach Instrumentu w tym działań informacyjnych i komunikacyjnych oraz systemów informatycznych dla przedsiębiorstw, a także do zarządzania nimi.

2. Jeżeli wydatki na wsparcie nie są uwzględnione w planach działania i środkach, o których mowa w art. 23, Komisja przyjmuje, w stosownych przypadkach, środki wspierające. Unijne finansowanie w ramach środków wspierających może obejmować: a) analizy, spotkania, działania informacyjne i uświadamiające, szkolenia, przygotowanie i wymianę doświadczeń i najlepszych praktyk, działalność wydawniczą i wszelkie inne wydatki na pomoc administracyjną lub techniczną konieczne do programowania działań i zarządzania nimi, w tym opinie ekspertów zewnętrznych otrzymujących wynagrodzenie; b) działania badawcze, innowacje i analizy dotyczące istotnych zagadnień oraz ich upowszechnianie; c) wydatki związane z realizacją działań informacyjnych i komunikacyjnych, w tym na opracowanie strategii komunikacyjnych i komunikację instytucjonalną dotyczącą politycznych priorytetów Unii oraz ich eksponowanie.

Artykuł 25

Przyjmowanie planów działania i środków

1. Plany działania i środki są przyjmowane w drodze aktów wykonawczych. Te akty wykonawcza przyjmuje się zgodnie z procedurą sprawdzającą, o której mowa w art. 45 ust. 2.

2. Procedura, o której mowa w ust. 1, nie jest wymagana w przypadku: a) indywidualnych środków, w przypadku których finansowanie unijne nie przekracza kwoty 5 000 000 EUR; b) środków specjalnych i środków wsparcia oraz planów działania przyjętych w celu wdrożenia działań szybkiego reagowania, w przypadku których finansowanie unijne nie przekracza kwoty 10 000 000 EUR; ▼C1 c) nadzwyczajnych środków pomocy, o których mowa w art. 23 ust. 6, w przypadku których finansowanie unijne nie przekracza kwoty 20 000 000 EUR; ▼B d) zmian technicznych w planach działania i środkach, pod warunkiem że takie zmiany nie wpłyną znacząco na cele danego planu działania lub środka, takich jak: (i) zmiana metody wykonywania; (ii) przedłużenie okresu wdrażania; (iii) realokacja środków finansowych między działaniami zawartymi w planie działania; (iv) zwiększenie lub zmniejszenie budżetu planów działania i środków o nie więcej niż 20 % pierwotnego budżetu i bez przekroczenia kwoty 10 000 000 EUR. W przypadku wieloletnich planów działania i środków progi, o których mowa w ust. 2 akapit pierwszy lit. a), b) i c) oraz lit. d) ppkt (iv), stosuje się w ujęciu rocznym. Parlament Europejski i państwa członkowskie są informowane za pośrednictwem właściwego komitetu, o którym mowa w art. 45, o planach działania i środkach, z wyjątkiem nadzwyczajnych środków pomocy, oraz o zmianach technicznych przyjętych na mocy niniejszego ustępu w terminie jednego miesiąca od ich przyjęcia.

3. Przed przyjęciem lub przedłużeniem obowiązywania nadzwyczajnych środków pomocy, które nie przekraczają kwoty 20 000 000 EUR, Komisja powiadamia Parlament Europejski i Radę o charakterze i celach takiego środka pomocy oraz o przeznaczonych na niego kwotach finansowych. Komisja informuje Parlament Europejski i Radę o zamiarze wprowadzenia znaczących zmian do uprzednio przyjętych nadzwyczajnych środków pomocy. Komisja uwzględnia odpowiednie podejście polityczne do planowania, a następnie wdrażania takich środków w celu zachowania spójności działań zewnętrznych Unii.

4. W przypadku należycie uzasadnionej, szczególnie pilnej potrzeby, takiej jak kryzys, w tym wystąpienie klęsk żywiołowych lub katastrof spowodowanych przez człowieka, lub bezpośrednie zagrożenie dla demokracji, praworządności, praw człowieka lub podstawowych wolności Komisja może przyjąć plany działania i środki lub zmiany istniejących planów działania i środków, w formie aktów wykonawczych mających natychmiastowe zastosowanie, zgodnie z procedurą, o której mowa w art. 45 ust. 4.

5. Na poziomie działań prowadzona jest odpowiednia kontrola wpływu na środowisko, w tym pod kątem wpływu działań na zmianę klimatu i różnorodność biologiczną, zgodnie z mającymi zastosowanie aktami ustawodawczymi Unii, w tym dyrektywą Parlamentu Europejskiego i Rady 2011/92/UE ( 1 ) i dyrektywą Rady 85/337/EWG ( 2 ), w stosownych przypadkach łącznie z oceną oddziaływania na środowisko, w tym oddziaływania na zmianę klimatu, ekosystemy i różnorodność biologiczną, dla działań, które mogą mieć wpływ na środowisko, w szczególności w przypadku nowych, dużych działań infrastrukturalnych.

Inne stosowne oceny ex ante, które są proporcjonalne do celów i kwot planowanych działań i środków, należy przeprowadzić w celu określenia możliwych skutków i zagrożeń tych działań i środków w odniesieniu do praw człowieka, dostępu do zasobów naturalnych, takich jak grunty, oraz standardów społecznych, w tym w postaci ocen oddziaływania najważniejszych działań i środków, w przypadku których oczekuje się, że będą miały istotne oddziaływanie wpływ na te obszary.

W stosownych przypadkach przeprowadza się strategiczne oceny oddziaływania na środowisko, w tym oddziaływania na zmianę klimatu, podczas wdrażania programów sektorowych. W procesie przeprowadzania oceny oddziaływania na środowisko zapewnia się udział zainteresowanych stron i publiczny dostęp do wyników takiej oceny.

Artykuł 26

Metody współpracy

1. Zgodnie z rozporządzeniem finansowym Komisja wykonuje finansowanie w ramach Instrumentu albo bezpośrednio przez Komisję, przez delegatury Unii lub agencje wykonawcze, albo pośrednio przez dowolny z podmiotów wymienionych w art. 62 ust. 1 akapit pierwszy lit. c) tego rozporządzenia.

2. Finansowanie w ramach Instrumentu może być również udzielane za pomocą wpłat na rzecz funduszy międzynarodowych, regionalnych lub krajowych, takich jak fundusze utworzone lub zarządzane przez EBI, państwa członkowskie, kraje i regiony partnerskie, organizacje międzynarodowe lub innych darczyńców.

3. Podmioty wymienione w art. 62 ust. 1 akapit pierwszy lit. c) rozporządzenia finansowego i kwalifikujący się kontrahenci, o których mowa w art. 35 ust. 4 niniejszego rozporządzenia, wypełniają swoje obowiązki sprawozdawcze zgodnie z art. 155 rozporządzenia finansowego w trybie rocznym. Wymogi sprawozdawczości wobec każdego z tych podmiotów są określone w ramowej umowie o partnerstwie finansowym, umowie o przyznanie wkładu, umowie dotyczącej gwarancji budżetowych lub umowie finansowej.

4. Działania finansowane na mocy Instrumentu mogą być wdrażane z wykorzystaniem współfinansowania równoległego lub wspólnego.

5. W przypadku współfinansowania równoległego działanie zostaje podzielone na kilka wyraźnie identyfikowalnych elementów, które są osobno finansowane przez poszczególnych partnerów przekazujących współfinansowanie w sposób każdorazowo umożliwiający określenie końcowego przeznaczenia środków i uniknięcie powielania finansowania.

6. W przypadku współfinansowania wspólnego całkowity koszt działania dzieli się pomiędzy poszczególnych partnerów współfinansujących, a zasoby trafiają do jednej puli w sposób uniemożliwiający określenie źródła finansowania poszczególnych zadań realizowanych w ramach danego działania.

7. Współpraca między Unią a jej partnerami może przyjąć formę, na przykład: a) uzgodnień trójstronnych, na mocy których Unia koordynuje z państwami trzecimi swój fundusz pomocy na rzecz kraju lub regionu partnerskiego; b) środków współpracy administracyjnej i technicznej, jak również budowania zdolności, w tym w celu wymiany doświadczeń państw członkowskich dotyczących okresu przejściowego lub wdrażania reform, takich jak zdecentralizowana współpraca poprzez partnerstwa lub współpraca partnerska między instytucjami publicznymi, w tym organami władz lokalnych, podmiotami prawa publicznego lub podmiotami prawa prywatnego, którym powierzono zadania użyteczności publicznej, danego państwa członkowskiego a podmiotami kraju lub regionu partnerskiego, a także środków współpracy z udziałem ekspertów z sektora publicznego oddelegowanych przez państwa członkowskie oraz ich władze regionalne i lokalne; c) udziału w niezbędnych kosztach tworzenia partnerstw publiczno-prywatnych i zarządzania nimi, w tym wkładów przeznaczonych na przeprowadzenie, w miarę możliwości przez organizacje społeczeństwa obywatelskiego, niezależnej oceny i monitorowanie tych działań; d) programów wspierania polityki sektorowej, w ramach których Unia udziela wsparcia dla programów sektorowych krajów partnerskich; e) udziału w kosztach uczestnictwa państw w unijnych programach i działaniach wdrażanych przez agencje i organy unijne, a także organy lub osoby, którym powierzono wdrażanie działań szczególnych w ramach wspólnej polityki zagranicznej i bezpieczeństwa, zgodnie z tytułem V TUE.

Artykuł 27

Formy unijnego finansowania

1. Unijne finansowanie może być udzielane z wykorzystaniem rodzajów finansowania przewidzianych w rozporządzeniu finansowym, a w szczególności: a) dotacji; b) zamówień na usługi, dostawy lub roboty budowlane; c) wsparcia budżetowego; d) wpłat na rzecz funduszy powierniczych utworzonych przez Komisję, zgodnie z art. 234 rozporządzenia finansowego; e) instrumentów finansowych; f) gwarancji budżetowych; g) działań łączonych; h) ulg w spłacie zadłużenia w kontekście uzgodnionych na szczeblu międzynarodowym programów ulg w spłacie zadłużenia; i) pomocy finansowej; j) ekspertów zewnętrznych otrzymujących wynagrodzenie.

2. Współpracując z zainteresowanymi podmiotami z krajów partnerskich, takimi jak organizacje społeczeństwa obywatelskiego i władze lokalne, Komisja uwzględnia ich specyfikę, w tym potrzeby i sytuację – przy określaniu warunków finansowania, rodzajów wkładów, warunków udzielania dotacji i przepisów administracyjnych dotyczących zarządzania nimi – w celu dotarcia do jak najszerszego grona tych podmiotów i jak najlepszego spełnienia ich oczekiwań. Zgodnie z rozporządzeniem finansowym zachęca się do stosowania warunków szczególnych, takich jak umowy o partnerstwie, zezwolenia na udzielanie wsparcia finansowego na rzecz osób trzecich, bezpośrednie udzielanie dotacji lub zaproszenia do składania ofert z zastosowaniem kryteriów kwalifikowalności, lub też stosowanie płatności ryczałtowych, kosztów jednostkowych i finansowania według stawek zryczałtowanych, a także finansowania niepowiązanego z kosztami, jak przewidziano w art. 125 ust. 1 rozporządzenia finansowego.

3. Poza przypadkami, o których mowa w art. 195 rozporządzenia finansowego, procedurę bezpośredniego udzielania dotacji można zastosować w odniesieniu do: a) dotacji o niskiej wartości dla obrońców praw człowieka w celu finansowania pilnych działań i potrzeb w zakresie ochrony, w tym poprzez mechanizmy ochrony zagrożonych obrońców praw człowieka, a także mediatorów i innych podmiotów społeczeństwa obywatelskiego zaangażowanych w dialog związany z kryzysem i konfliktem zbrojnym, rozwiązywanie konfliktów, pojednanie i budowanie pokoju, w stosownych przypadkach bez potrzeby współfinansowania; b) dotacji, w stosownych przypadkach bez potrzeby współfinansowania, na finansowanie działań w skrajnie trudnych warunkach, w których opublikowanie zaproszenia do składania wniosków byłoby niestosowne, w tym w sytuacjach, w których występują poważne braki w zakresie praw podstawowych, łącznie z łamaniem praw człowieka, zagrożenia dla instytucji demokratycznych, eskalacja kryzysu lub konflikt zbrojny, w których bezpieczeństwo ludzkie jest najbardziej zagrożone lub w których organizacje praw człowieka, obrońcy praw człowieka, jak również mediatorzy i inne podmioty społeczeństwa obywatelskiego zaangażowane w dialog związany z kryzysem i konfliktem zbrojnym, pojednanie i budowanie pokoju działają w najtrudniejszych warunkach; kwota tych dotacji nie może przekroczyć 1 000 000 EUR i są one udzielane na okres nieprzekraczający 18 miesięcy, który można przedłużyć o dodatkowe 12 miesięcy w razie wystąpienia obiektywnych i nieprzewidzianych przeszkód w wykorzystaniu dotacji; c) dotacji na rzecz Biura Wysokiego Komisarza Narodów Zjednoczonych ds. Praw Człowieka, jak również Global Campus of Human Rights, Wspólnego Centrum Uniwersytetów Europejskich na rzecz Praw Człowieka i Demokratyzacji, które oferuje europejski program studiów magisterskich w dziedzinie praw człowieka i demokratyzacji, a także na rzecz powiązanej z nim sieci uczelni oferujących programy studiów podyplomowych w dziedzinie praw człowieka, w tym stypendia dla studentów i obrońców praw człowieka z państw trzecich; d) dotacji o niskiej wartości dla organizacji społeczeństwa obywatelskiego, w miarę możliwości przy wykorzystaniu uproszczonych form finansowania zgodnie z art. 125 rozporządzenia finansowego. Podstawą wsparcia budżetowego, w tym udzielanego przy zastosowaniu umów o realizację reformy sektorowej, jest odpowiedzialność państwa, wzajemna rozliczalność i zobowiązanie krajów partnerskich, z uwzględnieniem osiąganych przez nie wyników i postępów, do przestrzegania powszechnych wartości, demokracji, praw człowieka i praworządności, a jego celem jest wzmocnienie partnerstwa między Unią a krajami partnerskimi. Wsparcie to obejmuje wzmocniony dialog polityczny, budowanie zdolności i usprawnione zarządzanie, jako uzupełnienie działań partnerów w myśl zasady „Pobieraj więcej, wydawaj lepiej”, tak by wspierać trwały wzrost gospodarczy sprzyjający włączeniu społecznemu i tworzenie godnych miejsc pracy, także dla ludzi młodych, eliminację ubóstwa i ograniczenie nierówności oraz by tworzyć i umacniać demokracje i pokojowe społeczeństwa. Wsparcie budżetowe musi przyczyniać się również do równouprawnienia płci. Każda decyzja o zapewnieniu wsparcia budżetowego opiera się na strategiach wsparcia budżetowego ustalonych przez Unię, jasnym zestawie kryteriów kwalifikowalności oraz dokładnej ocenie ryzyka i korzyści.

4. Wsparcie budżetowe musi być zróżnicowane, tak aby lepiej odpowiadało sytuacji politycznej, gospodarczej, społecznej i środowiskowej danego kraju partnerskiego, z uwzględnieniem sytuacji niestabilności.

Udzielając wsparcia budżetowego zgodnie z art. 236 rozporządzenia finansowego, Komisja jasno określa i monitoruje kryteria warunkowości w zakresie wsparcia budżetowego, w tym postępy w reformach i przejrzystość, a także wspiera rozwój parlamentarnej zdolności w dziedzinie kontroli i audytu krajowego oraz zwiększoną przejrzystość i publiczny dostęp do informacji.

5. Wypłata środków pochodzących ze wsparcia budżetowego odbywa się w oparciu o wskaźniki wykazujące poczynienie zadowalających postępów w osiąganiu celów uzgodnionych z krajem partnerskim.

6. Zgodnie z art. 193 ust. 2 akapit drugi lit. a) rozporządzenia finansowego, w należycie uzasadnionych przypadkach określonych w decyzji w sprawie finansowania działania wspierane w ramach Instrumentu oraz wynikające z nich koszty poniesione w 2021 r. można uznać za kwalifikowalne od dnia 1 stycznia 2021 r., nawet jeżeli działania te zostały zrealizowane, a koszty te zostały poniesione przed przedłożeniem wniosku o udzielenie dotacji.

7. Instrumenty finansowe, gwarancje budżetowe i działania łączone w ramach Instrumentu są wdrażane zgodnie z zasadami określonymi w art. 209 ust. 1 rozporządzenia finansowego i w miarę możliwości pod kierownictwem EBI, wielostronnej europejskiej instytucji finansowej, takiej jak Europejski Bank Odbudowy i Rozwoju, lub dwustronnej europejskiej instytucji finansowej, na przykład banków rozwoju, ewentualnie w połączeniu z dodatkowymi innymi formami wsparcia finansowego, zarówno ze strony państw członkowskich, jak i osób trzecich.

Wkłady na rzecz instrumentów finansowych w ramach Instrumentu mogą być dokonywane przez państwa członkowskie oraz wszelkie podmioty, o których mowa w art. 62 ust. 1 akapit pierwszy lit. c) rozporządzenia finansowego.

8. Do celów wdrażania i celów sprawozdawczych instrumenty finansowe, o których mowa w ust. 7, mogą zostać połączone w grupy instrumentów.

9. Unijne finansowanie nie generuje szczególnych podatków, ceł ani opłat i nie stwarza obowiązku ich pobierania.

10. Podatki, cła i opłaty nałożone przez kraje partnerskie mogą spełniać kryteria kwalifikowalności do finansowania w ramach Instrumentu.

Artykuł 28

Kwalifikujące się osoby i podmioty

1. Udział w procedurach udzielania zamówień, udzielania dotacji i przyznawania nagród w związku z działaniami finansowanymi w ramach programów geograficznych oraz programu tematycznego dotyczącego organizacji społeczeństwa obywatelskiego i programu tematycznego dotyczącego globalnych wyzwań jest otwarty dla organizacji międzynarodowych i wszystkich innych podmiotów prawnych, w tym organizacji społeczeństwa obywatelskiego, będących obywatelami następujących krajów lub terytoriów, a w przypadku osób prawnych – także podmiotów mających faktyczną siedzibę w jednym z tych państw lub na jednym z tych terytoriów: a) państwa członkowskie, beneficjenci wymienieni w odpowiednim załączniku rozporządzenia IPA III oraz umawiające się strony Porozumienia o Europejskim Obszarze Gospodarczym; b) kraje partnerskie objęte polityką sąsiedztwa, a także Federacja Rosyjska, w przypadku zastosowania odpowiedniej procedury w kontekście wymienionych w załączniku I programów, w których uczestniczy; c) kraje i terytoria rozwijające się, uwzględnione w wykazie państw odbiorców ODA opublikowanym przez Komitet Pomocy Rozwojowej OECD, które nie są członkami grupy G-20, a także kraje i terytoria zamorskie; d) kraje rozwijające się, uwzględnione w wykazie państw odbiorców ODA, które są członkami grupy G-20, oraz inne kraje i terytoria, jeżeli ma miejsce odpowiednia procedura w kontekście działania finansowanego przez Unię w ramach Instrumentu, w którym to działaniu te kraje rozwijające się biorą udział; e) kraje, którym Komisja przyznaje dostęp do finansowania zewnętrznego na zasadzie wzajemności; dostęp taki można przyznać na ograniczony okres przynajmniej jednego roku, pod warunkiem że dane państwo uzna, na równych warunkach, kwalifikowalność podmiotów z Unii i krajów kwalifikujących się w ramach Instrumentu; Komisja decyduje o przyznaniu dostępu na zasadzie wzajemności i czasie jego trwania po konsultacjach z zainteresowanym krajem będącym odbiorcą pomocy lub zainteresowanymi krajami będącymi odbiorcami pomocy; f) kraje członkowskie OECD, w przypadku zamówień realizowanych w krajach najsłabiej rozwiniętych lub w głęboko zadłużonych krajach ubogich, uwzględnionych w wykazie państw odbiorców ODA.

2. Bez uszczerbku dla ograniczeń wynikających z charakteru i celów działań udział w procedurach udzielania zamówień, udzielania dotacji i przyznawania nagród w związku z działaniami finansowanymi w ramach programu tematycznego dotyczącego praw człowieka, demokracji i programu tematycznego dotyczącego pokoju, stabilności i zapobiegania konfliktom, jak również działań szybkiego reagowania, jest otwarty bez ograniczeń.

3. Wszystkie dostawy i materiały finansowane w ramach Instrumentu mogą pochodzić z dowolnego państwa.

4. Zasady kwalifikowalności ustanowione w niniejszym artykule nie mają zastosowania – ani nie stwarzają ograniczeń pod względem obywatelstwa – w odniesieniu do osób fizycznych zatrudnionych na podstawie umowy o pracę lub innego rodzaju legalnych umów przez kwalifikującego się wykonawcę lub, w stosownych przypadkach, podwykonawcę.

5. W przypadku działań współfinansowanych przez podmiot lub wdrażanych w ramach zarządzania bezpośredniego lub pośredniego z podmiotami, o których mowa w art. 62 ust. 1 akapit pierwszy lit. c) pkt (ii)–(viii) rozporządzenia finansowego, mają zastosowanie także zasady kwalifikowalności tych podmiotów.

6. Jeżeli darczyńcy zapewniają finansowanie na rzecz funduszu powierniczego utworzonego przez Komisję lub z wykorzystaniem zewnętrznych dochodów przeznaczonych na określony cel, zastosowanie mają zasady kwalifikowalności zawarte w akcie założycielskim funduszu powierniczego lub, w przypadku zewnętrznych dochodów przeznaczonych na określony cel, w umowie z danym darczyńcą.

7. W przypadku działań finansowanych w ramach Instrumentu oraz w ramach innego programu Unii podmioty kwalifikujące się do któregokolwiek z tych programów Unii są uznawane za spełniające kryteria kwalifikowalności.

8. W przypadku działań obejmujących wiele krajów podmioty prawne będące obywatelami danego kraju oraz osoby prawne mające również faktyczną siedzibę w danym kraju lub na danym terytorium objętym działaniem mogą zostać uznane za spełniające kryteria kwalifikowalności.

9. Zasady kwalifikowalności ustanowione w niniejszym artykule można ograniczyć pod względem obywatelstwa, lokalizacji geograficznej lub charakteru wnioskodawców, jeżeli ograniczenia takie są wymagane ze względu na szczególny charakter i cele działania i jeżeli są one uzasadnione koniecznością jego skutecznego wdrożenia.

10. Oferenci, wnioskodawcy i kandydaci z niekwalifikujących się krajów mogą być uznani za spełniających kryteria kwalifikowalności w przypadkach wystąpienia nagłej konieczności lub niedostępności usług na rynkach danych krajów lub terytoriów, lub też w innych należycie uzasadnionych przypadkach, w których zastosowanie zasad kwalifikowalności uniemożliwiłoby lub nadmiernie utrudniłoby realizację działania.

11. Aby wspierać lokalny potencjał, rynki i zakupy, gdy rozporządzenie finansowe przewiduje udzielenie zamówienia na podstawie jednej oferty, priorytetowo traktuje się wykonawców lokalnych i regionalnych. We wszystkich pozostałych przypadkach udział wykonawców lokalnych i regionalnych wspiera się zgodnie ze stosownymi przepisami tego rozporządzenia. Należy promować kryteria zrównoważoności i należytej staranności.

12. W ramach programu tematycznego na rzecz praw człowieka i demokracji wszelkie podmioty nieobjęte definicją podmiotu prawnego w art. 2 akapit pierwszy pkt 6 spełniają kryteria kwalifikowalności, gdy jest to konieczne do realizacji obszarów interwencji niniejszego programu.

Artykuł 29

Działania wyłączone

Unijne finansowanie w ramach Instrumentu nie wspiera działań ani środków, które:

a) mogą prowadzić do łamania praw człowieka w krajach partnerskich;

b) są niezgodne z ustalonymi na poziomie krajowym wkładami na podstawie porozumienia paryskiego, wnoszonymi przez kraje będące odbiorcami pomocy, lub wspierają inwestycje w paliwa kopalne lub które – jak wynika z kontroli wpływu na środowisko i oceny oddziaływania na środowisko – wywołują znaczące negatywne skutki dla środowiska lub klimatu, chyba że takie działania lub środki są absolutnie niezbędne do osiągnięcia celów Instrumentu i towarzyszą im odpowiednie środki w celu uniknięcia tych skutków, zapobieżenia im lub ich ograniczenia, i w miarę możliwości ich skompensowania, obejmujące wsparcie dla stopniowego wycofywania dotacji przeznaczanych na paliwa kopalne o skutkach szkodliwych dla środowiska.

Artykuł 30

Przeniesienia, roczne raty, środki na zobowiązania, spłaty należności i przychody wygenerowane przez instrumenty finansowe i gwarancje budżetowe

1. Niezależnie od art. 12 ust. 4 rozporządzenia finansowego środki na zobowiązania i środki na płatności w ramach Instrumentu zostają automatycznie przeniesione i można, odpowiednio, zaciągać na nie zobowiązania i je wykorzystać do dnia 31 grudnia w kolejnym roku budżetowym. Przeniesione kwoty wykorzystuje się w kolejnym roku budżetowym w pierwszej kolejności.

Komisja informuje Parlament Europejski i Radę o środkach na zobowiązania przeniesionych zgodnie z art. 12 ust. 6 rozporządzenia finansowego.

2. Poza przepisami przewidzianymi w art. 15 rozporządzenia finansowego, dotyczącymi ponownego udostępniania środków, środki na zobowiązania i płatności odpowiadające kwocie umorzeń dokonanych w wyniku całkowitego lub częściowego niewykonania działania w ramach Instrumentu są ponownie udostępnione na rzecz pierwotnej linii budżetowej.

3. Zobowiązania budżetowe z tytułu działań trwających dłużej niż jeden rok budżetowy można rozłożyć na okres kilku lat na roczne raty zgodnie art. 112 ust. 2 rozporządzenia finansowego.

Do tych wieloletnich działań, o których mowa w akapicie pierwszym niniejszego ustępu, nie stosuje się art. 114 ust. 2 akapit trzeci rozporządzenia finansowego. Komisja automatycznie umarza każdą część zobowiązania budżetowego z tytułu danego działania, która do dnia 31 grudnia piątego roku następującego po roku, w którym zaciągnięto zobowiązanie budżetowe, nie została wykorzystana do celów płatności zaliczkowych lub płatności okresowych lub w odniesieniu do której nie przedstawiono żadnej poświadczonej deklaracji wydatków ani żadnego wniosku o płatność.

Ust. 2 niniejszego artykułu stosuje się również do rocznych rat.

4. W drodze odstępstwa od art. 209 ust. 3 rozporządzenia finansowego spłaty należności i przychody generowane przez instrumenty finansowe i gwarancje budżetowe zostają przeznaczone na cele pierwotnej linii budżetowej jako wewnętrzne dochody przeznaczone na określony cel po odliczeniu kosztów zarządzania i opłat za zarządzanie. Co pięć lat Komisja przeprowadza analizę wkładu, jaki istniejące instrumenty finansowe wniosły w osiąganie unijnych celów, oraz skuteczności tych instrumentów finansowych.







ROZDZIAŁ IV

EFZR+, gwarancja na działania zewnętrzne, gwarancje budżetowe i pomoc finansowa dla państw trzecich

Artykuł 31

Zakres stosowania i finansowanie

1. Pula środków finansowych, o której mowa w art. 6 ust. 2 lit. a), obejmuje Europejski Fundusz na rzecz Zrównoważonego Rozwoju Plus (EFZR+) i gwarancję na działania zewnętrzne.

2. Celem EFZR+ jako zintegrowanego pakietu finansowego, zapewniającego zdolności finansowania w postaci dotacji, pomocy technicznej, instrumentów finansowych, gwarancji budżetowych i działań łączonych, o których mowa w art. 27 ust. 1 niniejszego rozporządzenia, jest wspieranie inwestycji oraz zwiększenie dostępu do finansowania jako środka przyczyniającego się do osiągnięcia celów i przestrzegania zasad ogólnych ustanowionych w art. 3 i 8 niniejszego rozporządzenia, oraz, w stosownych przypadkach, celów rozporządzenia IPA III, przy jednoczesnej maksymalizacji dodatkowości i wpływu na rozwój oraz dostarczaniu innowacyjnych produktów, w tym do MŚP.

W szczególności EFZR+ wspiera zrównoważony i sprzyjający włączeniu społecznemu rozwój gospodarczy, środowiskowy i społeczny, przejście do zrównoważonej gospodarki charakteryzującej się dużą wartością dodaną i stabilne otoczenie inwestycyjne. Promuje on społeczno-gospodarczą i środowiskową odporność krajów partnerskich, ze szczególnym naciskiem na eliminację ubóstwa. EFZR+ przyczynianie się zatem do zmniejszania nierówności społeczno-ekonomicznych, zrównoważony wzrost sprzyjający włączeniu społecznemu, przystosowanie do zmiany klimatu i łagodzenie zmiany klimatu, ochronę środowiska i ekozarządzanie, tworzenie godnych miejsc pracy odpowiadających podstawowym normom pracy MOP, możliwości gospodarcze, rozwijanie umiejętności i przedsiębiorczości, sektory społeczno-gospodarcze, w tym przedsiębiorstwa społeczne i spółdzielnie, MŚP, zrównoważoną konektywność, wsparcie dla słabszych grup społecznych, propagowanie praw człowieka, równouprawnienia płci i wzmocnienia pozycji kobiet i ludzi młodych, a także służy eliminowaniu konkretnych społeczno-ekonomicznych pierwotnych przyczyn migracji nieuregulowanej i pierwotnych przyczyn przymusowych wysiedleń, zgodnie z obszarami priorytetowymi określonymi w załączniku V i ze stosownymi indykatywnymi dokumentami programowymi.

Zwraca się szczególną uwagę na kraje wskazane jako doświadczające niestabilności lub konfliktu, kraje najsłabiej rozwinięte i głęboko zadłużone kraje ubogie, w tym poprzez udzielanie wsparcia na rzecz budowania zdolności administracyjnych, zarządzanie gospodarcze i pomoc techniczną.

3. W ramach gwarancji na działania zewnętrzne wspiera się operacje realizowane w ramach EFZR+ objęte gwarancjami budżetowymi zgodnie z art. 32–39 niniejszego rozporządzenia. W ramach gwarancji na działania zewnętrzne wspiera się również pomoc makrofinansową i pożyczki dla państw trzecich, o których mowa w art. 10 ust. 2 rozporządzenia (Euratom) 2021/948.

4. W ramach gwarancji na działania zewnętrzne Unia może udzielać gwarancji na operacje na mocy umów w sprawie gwarancji podpisanych między dniem 1 stycznia 2021 r. a dniem 31 grudnia 2027 r. do kwoty 53 449 000 000 EUR.

Komisja jest uprawniona do przyjęcia aktu delegowanego zgodnie z art. 44 w celu zmiany tej maksymalnej kwoty gwarancji na działania zewnętrzne o maksymalnie 20 %.

5. Wskaźnik zasilenia rezerw wynosi od 9 % do 50 % w zależności od rodzaju operacji.

Do zasilenia gwarancji na działania zewnętrzne można wykorzystać maksymalną kwotę w wysokości 10 000 000 000 EUR z budżetu Unii. Komisja jest uprawniona do przyjmowania aktów delegowanych zgodnie z art. 44 w celu zmiany tej maksymalnej kwoty z myślą o zapewnieniu, by kwota zasilenia rezerw odzwierciedlała tę kwotę i wskaźniki zasilenia rezerw na gwarancję na działania zewnętrzne, z uwzględnieniem rodzaju operacji objętych gwarancją.

Wskaźnik zasilenia rezerw na gwarancję na działania zewnętrzne wynosi 9 % w przypadku makrofinansowej pomocy unijnej oraz gwarancji budżetowych obejmujących ryzyko związane z niewypłacalnością państwa w związku z operacjami w dziedzinie udzielania pożyczek.

Wskaźniki zasilenia rezerw są poddawane przeglądowi nie rzadziej niż co trzy lata, począwszy od daty rozpoczęcia stosowania niniejszego rozporządzenia określonej w art. 51. Komisja jest uprawniona do przyjmowania aktów delegowanych zgodnie z art. 44 w celu zmiany wskaźników zasilenia rezerw.

6. Gwarancję na działania zewnętrzne uznaje się za jedną gwarancję w ramach wspólnego funduszu rezerw utworzonego na podstawie art. 212 rozporządzenia finansowego.

7. EFZR+ i gwarancja na działania zewnętrzne mogą stanowić wsparcie dla operacji w zakresie finansowania i inwestycji prowadzonych w krajach partnerskich na obszarach geograficznych, o których mowa w art. 4 ust. 2. Tworzenie rezerw dotyczących gwarancji na działania zewnętrzne finansowane jest z budżetu przeznaczonego na stosowne programy geograficzne, ustanowionego w art. 6 ust. 2 lit. a), i jest przekazywane do wspólnego funduszu rezerw. EFZR+ i gwarancja dla działań zewnętrznych mogą również zapewniać wsparcie dla operacji realizowanych w krajach będących beneficjentami, wymienionych w odpowiednim załączniku rozporządzenia IPA III. Pula środków finansowych przeznaczonych na te operacje realizowane na mocy EFZR+ oraz na tworzenie rezerw dotyczących gwarancji na działania zewnętrzne finansowana jest na podstawie rozporządzenia IPA III. Tworzenie rezerw dotyczących gwarancji na działania zewnętrzne w odniesieniu do pożyczek dla państw trzecich, o którym mowa w art. 10 ust. 2 rozporządzenia (UE) 2021/948, finansowane jest na podstawie tego rozporządzenia.

8. Tworzenie rezerw, o którym mowa w art. 211 ust. 2 rozporządzenia finansowego, odbywa się w oparciu o całkowite zobowiązania Unii zatwierdzone na mocy niniejszego rozporządzenia. Roczna kwota wymaganych rezerw może zostać utworzona w okresie nieprzekraczającym siedmiu lat. Tworzenie rezerw gwarancji zatwierdzonych na podstawie rozporządzenia (UE) 2017/1601 oraz gwarancji, pomocy finansowej i pożyczek Euratomu udzielanych państwom trzecim zatwierdzonych na podstawie aktów podstawowych, dla których to gwarancji, pomocy i pożyczek tworzenie takich rezerw reguluje rozporządzenie (WE, Euratom) nr 480/2009, w dalszym ciągu odbywa się zgodnie z przepisami tych rozporządzeń.

9. Aktywa netto na dzień 31 lipca 2021 r. funduszu gwarancyjnego EFZR i Funduszu Gwarancyjnego dla działań zewnętrznych, ustanowionych, odpowiednio, w rozporządzeniu (UE) 2017/1601 oraz rozporządzeniu (WE, Euratom) nr 480/2009, według stanu na ostatni dzień miesiąca następującego po wejściu w życie niniejszego rozporządzenia, zostają przeniesione do wspólnego funduszu rezerw w celu tworzenia rezerw gwarancji budżetowych zatwierdzonych na podstawie rozporządzenia (UE) 2017/1601 oraz gwarancji, pomocy finansowej i pożyczek Euratomu udzielanych państwom trzecim zatwierdzonych na podstawie aktów podstawowych, dla których to gwarancji, pomocy i pożyczek tworzenie takich rezerw reguluje rozporządzenie (WE, Euratom) nr 480/2009.

Artykuł 32

Struktura EFZR+

1. EFZR+ składa się z regionalnych platform inwestycyjnych w ramach obszarów regionalnych ustanowionych w art. 4 ust. 2 niniejszego rozporządzenia i w rozporządzeniu IPA III i określonych na podstawie metod pracy, procedur i struktur istniejących zewnętrznych instrumentów łączonych Unii, które mogą zespalać ich działania łączone i operacje objęte gwarancją na działania zewnętrzne na mocy EFZR+.

2. Komisja zapewnia zarządzanie EFZR+.

Artykuł 33

Rada strategiczna EFZR+

1. Rada strategiczna (zwana dalej „radą strategiczną EFZR+”) doradza Komisji w sprawie zapewnienia zarządzania EFZR+, z wyjątkiem operacji obejmujących beneficjentów z Bałkanów Zachodnich, wymienionych w odpowiednim załączniku rozporządzenia IPA III, w przypadku których zapewnia się doradztwo specjalnej rady strategicznej.

2. Rada strategiczna EFZR+ doradza Komisji w sprawie strategicznego ukierunkowania i strategicznych priorytetów w zakresie inwestycji objętych gwarancją na działania zewnętrzne na mocy EFZR+, w tym w zakresie okien inwestycyjnych, o których mowa w art. 36, i przyczynia się do ich dostosowania do zasad przewodnich i celów unijnych działań zewnętrznych, polityki rozwoju i europejskiej polityki sąsiedztwa, a także do celów określonych w art. 3 i celu EFZR+ określonego w art. 31. Rada strategiczna EFZR+ wspiera również Komisję w ustalaniu ogólnych celów inwestycyjnych dotyczących korzystania z gwarancji na działania zewnętrzne na rzecz wspierania operacji realizowanych w ramach EFZR+, a także monitoruje odpowiedni i zróżnicowany zakres geograficzny i tematyczny okien inwestycyjnych.

3. Rada strategiczna EFZR+ wspiera również ogólną koordynację, komplementarność i spójność pomiędzy regionalnymi platformami inwestycyjnymi, pomiędzy trzema filarami Planu inwestycji zewnętrznych, pomiędzy Planem inwestycji zewnętrznych a innymi działaniami Unii w dziedzinie migracji, oraz we wdrażaniu Agendy 2030, łącznie z walką ze zmianą klimatu, a także z innymi unijnymi programami zewnętrznymi i instrumentami finansowania zewnętrznego.

4. W skład rady strategicznej EFZR+ wchodzą przedstawiciele Komisji i Wysokiego Przedstawiciela, wszystkich państw członkowskich i EBI. Parlament Europejski ma status obserwatora. Wnoszący wkład, kwalifikujący się kontrahenci, kraje partnerskie, stosowne organizacje regionalne i inne zainteresowane strony mogą w stosownych przypadkach otrzymać status obserwatora. Przed włączeniem nowego obserwatora przeprowadza się konsultacje z radą strategiczną EFZR+. Radzie strategicznej EFZR+ współprzewodniczy Komisja i Wysoki Przedstawiciel.

5. Rada strategiczna EFZR+ zbiera się co najmniej dwa razy w roku i w miarę możliwości przyjmuje opinie na zasadzie konsensusu. Dodatkowe posiedzenia mogą być organizowane w dowolnym momencie przez przewodniczącego lub na wniosek jednej trzeciej członków rady strategicznej. W przypadku niemożności osiągnięcia konsensusu mają zastosowanie prawa głosu zgodnie z ustaleniami poczynionymi na pierwszym posiedzeniu rady strategicznej EFZR+ i określonymi w jej regulaminie wewnętrznym. Regulamin wewnętrzny określa ramy dotyczące roli obserwatorów. Protokoły i porządki posiedzeń rady strategicznej EFZR+ podaje się do wiadomości publicznej po ich przyjęciu.

6. Komisja co roku przedstawia radzie strategicznej EFZR+ sprawozdanie z postępów w zakresie wdrażania EFZR+. W celu uzupełnienia wskazanych powyżej sprawozdań rada strategiczna zajmująca się Bałkanami Zachodnimi przedstawia informacje na temat postępów we wdrażaniu instrumentu gwarancyjnego dla tego regionu. Rady strategiczne analizują sprawozdania oceniające, o których mowa w art. 42 ust. 5, i je uwzględnią.

Rada strategiczna EFZR+ przeprowadza regularne konsultacje ze stosownymi zainteresowanymi podmiotami w sprawie strategicznego ukierunkowania i wdrażania EFZR+.

7. Istnienie rady strategicznej EFZR+ i rady strategicznej zajmującej się Bałkanami Zachodnimi nie ma wpływu na potrzebę wprowadzenia pojedynczych, ujednoliconych ram zarządzania ryzykiem EFZR+.

8. Funkcja zarządzania ryzykiem w odniesieniu do gwarancji na mocy EFZR+ uwzględnia cele i zasady Instrumentu. Metody oceny ryzyka i określania wynagrodzenia w ramach EFZR+ są stosowane jednolicie względem wszystkich okien inwestycyjnych, także tych, o których mowa w art. 36. Komisja ustanawia techniczną grupę ds. oceny ryzyka. Komisja zapewnia wysoką jakość działań technicznej grupy ds. oceny oraz jej niezależność, bezstronność i inkluzywność. Komisja zapewnia też, by informacje i analizy były przekazywane wszystkim państwom członkowskim w sposób terminowy, przejrzysty i inkluzywny, z należytym uwzględnieniem poufności. Skład, regulamin wewnętrzny i metody pracy technicznej grupy ds. oceny ryzyka mają charakter inkluzywny i są przedstawiane radzie strategicznej EFZR+; jest ona otwarta dla ekspertów z EBI, innych kwalifikujących się kontrahentów i zainteresowanych państw członkowskich. Komisja przekazuje Parlamentowi Europejskiemu i Radzie informacje na temat składu, zakresu zadań i regulaminu wewnętrznego technicznej grupy ds. oceny ryzyka i zapewnia bezstronność i brak konfliktu interesów jej członków.

9. W okresie stosowania EFZR+ rada strategiczna EFZR+ jak najszybciej przyjmie i opublikuje wytyczne określające, w jaki sposób należy zapewnić zgodność operacji realizowanych w ramach EFZR+ z celami i kryteriami kwalifikowalności określonymi w art. 31 i 35.

Artykuł 34

Regionalne rady operacyjne

Rady operacyjne regionalnych platform inwestycyjnych, uwzględniając wskazówki odpowiedniej rady strategicznej i odnośne oceny ryzyka, wspierają Komisję na poziomie wdrażania w definiowaniu regionalnych i sektorowych celów inwestycyjnych, a także regionalnych, sektorowych i tematycznych okien inwestycyjnych oraz formułują opinie dotyczące działań łączenia i korzystania z gwarancji na działania zewnętrzne obejmującej proponowane programy inwestycyjne realizowane w ramach EFZR+.

Artykuł 35

Kwalifikowalność oraz wybór operacji i kontrahentów do celów gwarancji na działania zewnętrzne na mocy EFZR+

1. Operacje w zakresie finansowania i inwestycji kwalifikujące się do wsparcia w ramach gwarancji na działania zewnętrzne muszą być spójne z politykami Unii, odpowiednimi dokumentami programowymi oraz ze strategiami i politykami krajów partnerskich i są do tych polityk, dokumentów i strategii dostosowane. Służą one w szczególności wspieraniu celów, ogólnych zasad i ram polityki Instrumentu oraz, w stosownych przypadkach, rozporządzenia IPA III, z należytym uwzględnieniem obszarów priorytetowych określonych w załączniku V do niniejszego rozporządzenia.

2. Gwarancja na działania zewnętrzne wspiera operacje w zakresie finansowania i inwestycji, które spełniają warunki określone w art. 209 ust. 2 lit. a)–e) rozporządzenia finansowego dotyczące w szczególności konieczności zapewnienia dodatkowości, w tym dzięki odpowiadaniu na niedoskonałości rynku lub nieoptymalne sytuacje w zakresie inwestycji, dostosowania interesów kwalifikujących się kontrahentów w celu uniknięcia zakłócania konkurencji, oraz, w stosownych przypadkach, maksymalizacji inwestycji prywatnych, które: a) zostały poddane, zgodnie z art. 34 rozporządzenia finansowego, ewaluacji ex ante, która musi być proporcjonalna do celów i kwot planowanych operacji, by określić ewentualne skutki i zagrożenia tych operacji w odniesieniu do praw człowieka, standardów środowiskowych, pracowniczych i społecznych, w tym w postaci ocen oddziaływania najważniejszych programów, w przypadku których oczekuje się, że będą miały istotny wpływ na te obszary, zgodnie z celem EFZR+ określonym w art. 31 ust. 2 niniejszego rozporządzenia i z należytym uwzględnieniem zasady dobrowolnie i uprzednio wyrażonej świadomej zgody dotkniętych społeczności w przypadku inwestycji związanych z ziemią; b) zapewniają komplementarność w ramach różnych filarów Planu inwestycji zewnętrznych oraz z innymi inicjatywami; c) są wykonalne pod względem ekonomicznym i finansowym, z należytym uwzględnieniem możliwości wsparcia i współfinansowania danego projektu przez prywatnych i publicznych partnerów, z jednoczesnym uwzględnieniem konkretnego środowiska działania i zdolności krajów wskazanych jako kraje doświadczające niestabilności lub konfliktu, kraje najsłabiej rozwinięte, małe rozwijające się państwa wyspiarskie, kraje rozwijające się bez dostępu do morza i głęboko zadłużone kraje ubogie, które mogą czerpać korzyści z bardziej preferencyjnych warunków; d) są wykonalne pod względem technicznym i zrównoważone z perspektywy środowiskowej i społecznej oraz maksymalizują wpływ na rozwój; e) nie zakłócają funkcjonowania rynków w krajach partnerskich i regionach i nie konkurują w nieuczciwy sposób z podmiotami lokalnymi; f) są wdrażane zgodnie z ramami polityki, o których mowa w art. 7, z poszanowaniem mających zastosowanie obowiązków i standardów wynikających z przepisów prawa ochrony środowiska, prawa socjalnego i prawa pracy oraz uzgodnionych na szczeblu międzynarodowym wytycznych, zasad i konwencji dotyczących inwestowania, w szczególności tych przyjętych przez ONZ i OECD, z pełnym poszanowaniem międzynarodowego prawa dotyczącego praw człowieka, jak również zgodnie z celami i ogólnymi zasadami określonymi w art. 3 i 8.

3. Z gwarancji na działania zewnętrzne korzysta się w celu pokrycia ryzyka z tytułu następujących instrumentów: a) pożyczek, w tym pożyczek w walucie lokalnej; b) gwarancji; c) kontrgwarancji; d) instrumentów rynków kapitałowego; e) wszelkich innych form finansowania lub wsparcia jakości kredytowej