2001L0022 — PL — 10.02.2005 — 001.001

Dokument ten służy wyłącznie do celów dokumentacyjnych i instytucje nie ponoszą żadnej odpowiedzialności za jego zawartość

►B DYREKTYWA KOMISJI 2001/22/WE z dnia 8 marca 2001 r. ustanawiająca metody pobierania próbek i metody analiz do celów urzędowej kontroli poziomów ołowiu, kadmu, rtęci i 3-MCPD w środkach spożywczych (Tekst mający znaczenie dla EOG) (Dz.U. L 077, 16.3.2001, p.14)

zmienione przez:









▼B

DYREKTYWA KOMISJI 2001/22/WE

z dnia 8 marca 2001 r.

ustanawiająca metody pobierania próbek i metody analiz do celów urzędowej kontroli poziomów ołowiu, kadmu, rtęci i 3-MCPD w środkach spożywczych

(Tekst mający znaczenie dla EOG)







KOMISJA WSPÓLNOT EUROPEJSKICH, uwzględniając Traktat ustanawiający Wspólnotę Europejską, uwzględniając dyrektywę Rady 85/591/EWG z dnia 20 grudnia 1985 r. dotyczącą wprowadzenia wspólnotowych metod pobierania próbek i analizy w celu monitorowania środków spożywczych przeznaczonych do spożycia przez ludzi ( 1 ), w szczególności jej art. 1, a także mając na uwadze, co następuje: (1) W rozporządzeniu Rady (EWG) nr 315/93 z dnia 8 lutego 1993 r. ustanawiającym procedury Wspólnoty w odniesieniu do substancji skażających w żywności ( 2 ) stwierdza się, że dla ochrony zdrowia publicznego należy ustalić maksymalne poziomy niektórych zanieczyszczeń w środkach spożywczych. (2) Rozporządzenie Komisji (WE) nr 466/2001 z dnia 8 marca 2001 r. ustalające najwyższe dopuszczalne poziomy dla niektórych zanieczyszczeń w środkach spożywczych ( 3 ) określa między innymi maksymalne poziomy ołowiu, kadmu, rtęci i 3-monochloropropanodiolu-1,2 (3-MCPD) w środkach spożywczych i odwołuje się do środków ustanawiających metody pobierania próbek i analiz, jakie należy stosować. (3) Ogólne zasady wykonywania kontroli środków spożywczych ustanowiono w dyrektywie Rady 89/397/EWG z dnia 14 czerwca 1989 r. w sprawie urzędowej kontroli środków spożywczych ( 4 ). W dyrektywie Rady 93/99/EWG z dnia 29 października 1993 r. w sprawie dodatkowych środków urzędowej kontroli środków spożywczych ( 5 ) wprowadzono system norm jakości dla laboratoriów, którym Państwa Członkowskie powierzają urzędową kontrolę środków spożywczych. (4) Zasadnicze znaczenie dla uzyskiwania reprezentatywnych wyników w celu ustalania poziomów substancji zanieczyszczających, które mogą być niejednolicie rozłożone w danej partii, ma pobieranie próbek. (5) Ogólne kryteria dotyczące metod pobierania próbek i analizy ustalono w dyrektywie 85/591/EWG, ale w niektórych przypadkach niezbędne są bardziej szczegółowe kryteria, aby zagwarantować, że laboratoria, które przeprowadzają kontrole, stosują metody analizy dające porównywalne wyniki. (6) Przepisy dotyczące pobierania próbek i metod analiz zostały sporządzone na podstawie aktualnej wiedzy i mogą zostać zmienione w celu uwzględnienia postępu wiedzy naukowej i technicznej. (7) Środki przewidziane w niniejszej dyrektywie są zgodne z opinią Stałego Komitetu ds. Środków Spożywczych, a także mając na uwadze, co następuje: PRZYJMUJE NINIEJSZĄ DYREKTYWĘ:







Artykuł 1

Państwa Członkowskie podejmują wszelkie niezbędne środki, aby zagwarantować, że pobieranie próbek do celów urzędowej kontroli poziomów ołowiu, kadmu, rtęci i 3-MCPD w środkach spożywczych odbywa się zgodnie z metodami opisanymi w załączniku I do niniejszej dyrektywy.

Artykuł 2

Państwa Członkowskie podejmują wszelkie niezbędne środki, aby zagwarantować, że przygotowywanie próbek oraz metody analiz stosowane do celów urzędowej kontroli poziomów ołowiu, kadmu, rtęci i 3-MCPD w środkach spożywczych są zgodne z kryteriami opisanymi w załączniku II do niniejszej dyrektywy.

Artykuł 3

Państwa Członkowskie wprowadzą w życie nie później niż do dnia ►M1 5 kwietnia 2002 r. ◄ . przepisy ustawowe, wykonawcze i administracyjne niezbędne do wykonania niniejszej dyrektywy i niezwłocznie powiadomią o tym Komisję.

Wspomniane środki zawierają odniesienie do niniejszej dyrektywy lub odniesienie to towarzyszy ich urzędowej publikacji. Metody dokonywania takiego odniesienia określane są przez Państwa Członkowskie.

Artykuł 4

Niniejsza dyrektywa wchodzi w życie dwudziestego dnia po jej opublikowaniu w Dzienniku Urzędowym Wspólnot Europejskich.

Niniejsza dyrektywa skierowana jest do Państw Członkowskich.









ZAŁĄCZNIK I

METODY POBIERANIA PRÓBEK DO CELÓW URZĘDOWEJ KONTROLI POZIOMÓW OŁOWIU, KADMU, RTĘCI I 3-MCPD W NIEKTÓRYCH ŚRODKACH SPOŻYWCZYCH

1. CEL I ZAKRES

Próbki przeznaczone do urzędowej kontroli poziomów zawartości ołowiu, kadmu, rtęci i 3-MCPD w środkach spożywczych pobiera się zgodnie z opisanymi poniżej metodami. Uzyskiwane w ten sposób połączone próbki uważa się za reprezentatywne dla partii lub części partii, z których zostały pobrane. Zgodność z maksymalnymi poziomami określonymi w rozporządzeniu (WE) nr 466/2001 ustanawia się na podstawie poziomów ustalonych w próbkach laboratoryjnych.

2. DEFINICJE







Partia: możliwa do zidentyfikowania ilość żywności, która została dostarczona w jednym terminie i co do której urzędnik stwierdził, że posiada takie wspólne właściwości, jak pochodzenie, odmiana, rodzaj opakowania, pakowacz, nadawca lub oznakowania. W przypadku ryb porównywalna musi być także wielkość ryb. Część partii: część dużej partii wskazana w celu zastosowania metody pobierania próbek na tej wskazanej części. Każda część partii musi być fizycznie wyodrębniona i możliwa do zidentyfikowania. Próbka pierwotna: ilość materiału pobrana z jednego miejsca w partii lub części partii. Próbka zbiorcza: całość stanowiąca połączenie wszystkich próbek pierwotnych pobranych z partii lub części partii. Próbka laboratoryjna: próbka przeznaczona dla laboratorium.

3. PRZEPISY OGÓLNE

3.1 Personel

Próbki pobiera upoważniona i wykwalifikowana osoba wskazana przez Państwa Członkowskie.

3.2 Materiał do próbkowania

Z każdej partii, która ma zostać zbadana, próbki należy pobierać oddzielnie.

3.3 Wymagane środki ostrożności

W trakcie pobierania próbek i przygotowywania próbek laboratoryjnych należy podjąć środki ostrożności zapobiegające wszelkim zmianom, które miałyby wpływ na zawartość ołowiu, kadmu, rtęci i 3-MCPD i mogłyby niekorzystnie wpłynąć na oznaczenie analityczne lub spowodować, że próbki połączone nie będą reprezentatywne.

3.4 Próbki pierwotne

W miarę możliwości próbki pierwotne pobiera się z różnych miejsc w całej partii lub części partii. Odstępstwo od tej procedury należy odnotować w rejestrze przewidzianym w ppkt 3.8.

3.5 Przygotowanie próbki zbiorczej

Próbkę zbiorczą tworzy się poprzez połączenie wszystkich próbek pierwotnych. Taka próbka waży co najmniej 1 kg, chyba że nie jest to uzasadnione ze względów praktycznych, np. gdy próbki pobierano z jednego opakowania.

3.6 Dzielenie połączonej próbki na próbki laboratoryjne do celów wykonania, ochrony i arbitrażu

Próbki laboratoryjne do celów wykonania, handlu (ochrony) i arbitrażu pobiera się ze zbiorczych próbek, jeżeli nie koliduje to z przepisami Państw Członkowskich w zakresie pobierania próbek. Wielkość próbek laboratoryjnych do celów wykonania musi umożliwiać przynajmniej dwukrotną analizę.

3.7 Opakowanie i przewóz próbek zbiorczych i laboratoryjnych

Każdą próbkę zbiorczą i laboratoryjną umieszcza się w czystym, nieaktywnym pojemniku zapewniającym odpowiednią ochronę przez zanieczyszczeniem, zabezpieczającym przed utratą analitów poprzez adsorpcję do wewnętrznej ścianki pojemnika oraz przed uszkodzeniem w czasie przewozu. Należy podjąć wszelkie niezbędne środki ostrożności, aby zapobiec zmianom w składzie próbek zbiorczych i laboratoryjnych, jakie mogłyby wystąpić w trakcie przewozu lub magazynowania.

3.8 Pieczętowanie i etykietowanie próbek zbiorczych i laboratoryjnych

Każda próbka pobrana do celów urzędowych powinna być szczelnie zamknięta w miejscu jej pobrania oraz oznaczona zgodnie z przepisami Państw Członkowskich. Dla każdej pobranej próbki prowadzi się rejestr, który pozwala jednoznacznie zidentyfikować każdą partię i w którym podaje się datę oraz miejsce pobrania próbek wraz z wszelkimi dodatkowymi informacjami, jakie mogą być pomocne dla analityka.

4. PLANY POBIERANIA PRÓBEK

Optymalnie pobieranie próbek powinno odbywać się w momencie, gdy towar zostaje wprowadzony do łańcucha pokarmowego i możliwe jest już zidentyfikowanie odrębnej partii. Należy stosować taką metodę pobierania próbek, która gwarantuje, że próbka zbiorcza jest reprezentatywna dla partii przeznaczonej do kontroli.

4.1 Liczba próbek pierwotnych

W przypadku produktów ciekłych, co do których można założyć, że dany czynnik powodujący skażenie jest jednolicie rozłożony w danej partii, z danej partii wystarczy pobrać jedną próbkę pierwotną, która stanowi próbkę zbiorczą. Należy podać odniesienie do numeru partii. Produkty ciekłe zawierające hydrolizowane białko roślinne (HVP) lub sos sojowy w postaci cieczy należy przed pobraniem próbki pierwotnej mocno wstrząsnąć lub ujednorodnić za pomocą innych odpowiednich środków.

Jeżeli chodzi o inne produkty, minimalną liczbę próbek pierwotnych, jaką należy pobierać z danej partii, podano w tabeli 1. Próbki pierwotne muszą mieć zbliżoną masę. Odstępstwo od tej procedury należy odnotować w rejestrze przewidzianym w ppkt 3.8.







Tabela 1: Minimalna liczba próbek pierwotnych, jaką należy pobrać z partii Masa partii (kg) Minimalna liczba próbek pierwotnych, jaką należy pobrać < 50 3 50–500 5 > 500 10

W przypadku partii składających się z pojedynczych opakowań liczbę opakowań, które mają tworzyć próbkę zbiorczą, podano w tabeli 2.







Tabela 2: Liczba opakowań (próbek pierwotnych), które mają tworzyć próbkę zbiorczą, jeżeli partia składa się z pojedynczych opakowań. Liczba opakowań lub jednostek w partii Liczba opakowań lub jednostek, z których należy pobrać próbkę 1–25 1 opakowanie lub jednostka 26–100 Około 5 %, co najmniej 2 opakowania lub jednostki > 100 Około 5 %, najwyżej 10 opakowań lub jednostek

▼M2

5. ZGODNOŚĆ PARTII LUB CZĘŚCI PARTII ZE SPECYFIKACJĄ

Laboratorium kontrolne bada próbkę laboratoryjną pobraną w celu sprawdzenia zgodności z przepisami, przeprowadzając co najmniej dwie niezależne analizy i obliczając średnią z uzyskanych wyników.

Partia zostaje przyjęta, jeżeli średnia wartość uzyskanych wyników nie przekracza odpowiedniego maksymalnego poziomu ustanowionego w rozporządzeniu (WE) nr 466 /2001, uwzględniając rozszerzoną niepewność pomiaru oraz korektę o wartość odzysku (1).

Partia zostaje odrzucona, jeżeli, ponad wszelką wątpliwość, średnia wartość uzyskanych wyników przekracza odpowiedni maksymalny dopuszczalny poziom, uwzględniając rozszerzoną niepewność pomiaru oraz korektę o wartość odzysku.

Niniejsze zasady interpretacji mają zastosowanie do wyników analitycznych uzyskanych dla próbek pobranych w ramach urzędowych kontroli. W przypadku analizy dla potrzeb obrony i arbitrażu mają zastosowanie przepisy krajowe.

▼B









ZAŁĄCZNIK II

PRZYGOTOWYWANIE PRÓBEK I KRYTERIA DOTYCZĄCE METOD ANALIZ STOSOWANYCH W URZĘDOWEJ KONTROLI POZIOMÓW OŁOWIU, KADMU, RTĘCI I 3-MCPD W NIEKTÓRYCH ŚRODKACH SPOŻYWCZYCH

1. WPROWADZENIE

Podstawowym wymogiem jest uzyskanie reprezentatywnej i jednorodnej próbki laboratoryjnej bez wprowadzania wtórnych zanieczyszczeń.

2. SPECJALNE PROCEDURY PRZYGOTOWYWANIA PRÓBEK DOTYCZĄCE OŁOWIU, KADMU I RTĘCI

Istnieje wiele zadowalających specjalnych procedur przygotowywania próbek, które można stosować w odniesieniu do tych produktów. Za zadowalające uznano procedury opisane w projekcie normy CEN „Środki spożywcze — oznaczanie pierwiastków śladowych — kryteria wykonania i uwagi ogólne”, ale równie odpowiednie mogą być inne procedury.

W przypadku każdej stosowanej procedury należy zwrócić uwagę na następujące sprawy

— małże, skorupiaki i małe ryby: jeżeli są one spożywane w całości, w analizowanym materiale należy uwzględnić wnętrzności,

— warzywa: bada się wyłącznie część jadalną, przy czym należy uwzględnić wymogi rozporządzenia (WE) nr 466/2001.

3. METODA ANALIZY STOSOWANA PRZEZ LABORATORIUM I WYMOGI DOTYCZĄCE KONTROLI W LABORATORIUM

3.1 Definicje







r = powtarzalność; wartość, poniżej której można oczekiwać, że bezwzględna różnica między dwoma wynikami pojedynczych badań uzyskanymi w warunkach powtarzalności (tj. ta sama próbka, ten sam operator, ten sam aparat, to samo laboratorium i krótki odstęp czasu) będzie znajdowała się na określonym poziomie prawdopodobieństwa (na ogół 95 %) — stąd r = 2,8 x sr. sr = odchylenie standardowe, obliczane na podstawie wyników otrzymywanych w warunkach powtarzalności. RSDr = względne odchylenie standardowe, obliczane na podstawie wyników otrzymywanych w warunkach powtarzalności , gdzie jest średnią wyników ze wszystkich laboratoriów i próbek. R = odtwarzalność; wartość, poniżej której można oczekiwać, że bezwzględna różnica między wynikami pojedynczych badań uzyskanymi w warunkach odtwarzalności (tj. z identycznego materiału otrzymanego przez operatorów w różnych laboratoriach, przy zastosowaniu ujednoliconej metody przeprowadzania badań) będzie znajdować się na określonym poziomie prawdopodobieństwa (na ogół 95 %); R = 2,8 x sr. sR = odchylenie standardowe, obliczane na podstawie wyników otrzymywanych w warunkach odtwarzalności. RSDR = względne odchylenie standardowe, obliczane na podstawie wyników otrzymywanych w warunkach odtwarzalności HORRATr = obserwowane RSDr podzielone przez wartość RSDr szacowaną na podstawie równania Horwitza przy założeniu, że r = 0,66R HORRATR = obserwowana wartość RSDR podzielona przez wartość RSDR obliczaną na podstawie równania Horwitzab.

3.2 Wymogi ogólne

Metody analiz stosowane do celów kontroli żywności muszą być w każdym przypadku, gdy będzie możliwe zgodne z przepisami pkt 1 i 2 Załącznika do dyrektywy 85/591/EWG.

Jeżeli chodzi o analizę ołowiu w winie, metodę, którą należy stosować, określono w rozdziale 35 Załącznika do rozporządzenia Komisji (EWG) nr 2676/90 ( 6 ) określającego wspólnotowe metody analizy wina.

3.3 Wymogi szczególne

3.3.1 Analizy ołowiu, kadmu i rtęci

Nie określono zalecanych specjalnych metod ustalania zawartości ołowiu, kadmu i rtęci. Laboratoria muszą stosować zatwierdzoną metodę, która spełnia kryteria wykonawcze podane w tabeli 3. W miarę możliwości w materiałach używanych w przeprowadzanych we współpracy badaniach próbnych należy uwzględniać certyfikowany materiał odniesienia.







Tabela 3: Kryteria wykonawcze dotyczące metod analizy ołowiu, kadmu i rtęci Parametr Wartość/uwagi Zastosowanie Żywność wymieniona w rozporządzeniu (WE) nr 466/2001 Granica wykrywalności Najwyżej jedna dziesiąta dopuszczalnej wartości określonej w specyfikacji w rozporządzeniu (WE) nr 466/2001, chyba że wartość dopuszczalna specyfikacji dla ołowiu wynosi poniżej 0,1 mg/kg. W tym drugim przypadku — najwyżej jedna piąta wartości dopuszczalnej specyfikacji. Granica oznaczalności ilościowej Najwyżej jedna piąta dopuszczalnej wartości określonej w specyfikacji w rozporządzeniu (WE) nr 466/2001, chyba że wartość dopuszczalna specyfikacji dla ołowiu wynosi poniżej 0,1 mg/kg. W tym drugim przypadku — najwyżej dwie piąte wartości dopuszczalnej specyfikacji. Precyzja Wartości HORRATr lub HORRATR na poziomie poniżej 1,5 w przeprowadzanej we współpracy próbie. Odzysk 80–120 % (zgodnie ze wskazaniem próby przeprowadzonej we współpracy). Specyficzność Wolna od interferencji składnika głównego i widma.

3.3.2 Analiza 3-MCPD

Nie określono zalecanych specjalnych metod ustalania zawartości 3-MCPD. Laboratoria muszą stosować zatwierdzoną metodę, która spełnia kryteria wykonawcze podane w tabeli 4. W miarę możliwości w materiałach używanych w przeprowadzanych we współpracy badaniach próbnych należy uwzględniać certyfikowany materiał referencyjny. Szczególną metodę zatwierdzono na podstawie przeprowadzonej we współpracy próbie, wykazano, że spełnia ona wymogi tabeli 4c.







Tabela 4: Kryteria wykonawcze dotyczące metod analizy 3-MCPD Kryterium Zalecana wartość Stężenie Ślepe próby Poniżej granicy wykrywalności — Odzysk 75–110 % Wszystkie Granica oznaczalności ilościowej 10 (lub mniej) μ/kg według masy suchej — Standardowe odchylenie sygnału z ślepej próby Poniżej 4μ/kg — Wewnątrzlaboratoryjne szacunki precyzyjności — standardowe odchylenie powtarzanych pomiarów przy różnych stężeniach < 4 μ/kg 20 μ/kg < 6 μ/kg 30 μ/kg < 7 μ/kg 40 μ/kg < 8 μ/kg 50 μ/kg < 15 μ/kg 100 μ/kg

▼M2

3.3.3. Kryteria sprawności – Sposób wyrażania niepewności z zastosowaniem funkcji

Niemniej jednak sposób wyrażania niepewności z zastosowaniem funkcji może być także wykorzystywany do oceny przydatności metody analitycznej do zastosowania przez laboratorium. Laboratorium może stosować metodę pozwalającą uzyskać wyniki z maksymalną niepewnością standardową. Maksymalną niepewność standardową można obliczyć według następującego wzoru:

gdzie:

Uf oznacza maksymalną niepewność standardową

LOD oznacza granicę wykrywalności metody

C oznacza badane stężenie

α oznacza współczynnik liczbowy, który powinien być użyty w zależności od wartości C. Wartości, jakich należy użyć, są podane w tabeli poniżej:







C (μg/kg) α ≤ 50 0,2 51–500 0,18 501–1 000 0,15 1 001–10 000 0,12 ≥ 10 000 0,1

natomiast U oznacza niepewność rozszerzoną, przy zastosowaniu współczynnika rozszerzenia 2, co daje przedział ufności ok. 95 %.

Jeżeli metoda analityczna zapewnia uzyskanie wyników z niepewnością pomiarów niższą od maksymalnej niepewności standardowej, będzie ona równie odpowiednia co metoda, która spełnia wspomniane powyżej kryteria sprawności.

▼M2

3.4. Ocena poprawności analitycznej, obliczanie odzysku oraz przedstawianie wyników

W miarę możliwości poprawność analizy ocenia się poprzez uwzględnienie w serii pomiarów odpowiednich certyfikowanych materiałów odniesienia.

Wynik analizy podaje się w postaci skorygowanej lub nieskorygowanej. Sposób przedstawiania wyników oraz poziom odzysku musi zostać podany.

Analityk powinien brać pod uwagę „Raport Komisji Europejskiej na temat zależności pomiędzy wynikami analitycznymi, niepewnością pomiaru, współczynnikami odzysku oraz ustaleniami w ustawodawstwie UE w dziedzinie żywności” (1).

Wynik analityczny musi być podany w postaci x +/– U, gdzie x oznacza wynik analityczny, natomiast U oznacza niepewność pomiaru.

▼B

3.5 Normy jakościowe laboratoriów

Laboratoria muszą spełniać warunki dyrektywy 93/99/EWG.

3.6 Sposób prezentowania wyników

Wyniki podaje się w takich samych jednostkach, jak maksymalne poziomy ustanowione w rozporządzeniu (WE) nr 466/2001.

ODNIESIENIA

a Projekt Normy prEN 13804, „Środki spożywcze — oznaczanie pierwiastków śladowych — kryteria wykonania i uwagi ogólne”, CEN, Rue de Stassart 36, B-1050 Bruksela.

b W. Horwitz, „Ocena metod analitycznych do celów uregulowań dotyczących żywności i leków”, Anal. Chem., 1982, nr 54, 67A–76A.

c Metoda analizy służąca oznaczaniu 3-monochloropropan-1,2-diolu w żywności i składnikach żywności z zastosowaniem spektrometrycznego wykrywania masy, która została przedłożona CEN TC 275 i AOAC Międzynarodowej (dostępna również w „Sprawozdaniu zespołu ds. współpracy naukowej, zadanie 3.2.6: Zapewnienie zatwierdzonych metod, które mają wspierać zalecenia Naukowego Komitetu ds. Żywności dotyczące zawartości 3-MCPD w hydrolizowanym białku i innych środkach spożywczych”).

▼M2

d Raport Komisji Europejskiej na temat zależności pomiędzy wynikami analitycznymi, niepewnością pomiaru, współczynnikami odzysku oraz ustaleniami w ustawodawstwie UE w dziedzinie żywności (2004). (http://europa.eu.int/comm/food/food/chemicalsafety/contaminants/sampling_en.htm).