02013R0549 — PL — 24.08.2015 — 001.007

Dokument ten służy wyłącznie do celów informacyjnych i nie ma mocy prawnej. Unijne instytucje nie ponoszą żadnej odpowiedzialności za jego treść. Autentyczne wersje odpowiednich aktów prawnych, włącznie z ich preambułami, zostały opublikowane w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej i są dostępne na stronie EUR-Lex. Bezpośredni dostęp do tekstów urzędowych można uzyskać za pośrednictwem linków zawartych w dokumencie

►B ROZPORZĄDZENIE PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY (UE) NR 549/2013 z dnia 21 maja 2013 r. w sprawie europejskiego systemu rachunków narodowych i regionalnych w Unii Europejskiej (Tekst mający znaczenie dla EOG) (Dz.U. L 174 z 26.6.2013, s. 1)

zmienione przez:





sprostowane przez:









▼B

ROZPORZĄDZENIE PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY (UE) NR 549/2013

z dnia 21 maja 2013 r.

w sprawie europejskiego systemu rachunków narodowych i regionalnych w Unii Europejskiej

(Tekst mający znaczenie dla EOG)







Artykuł 1

Przedmiot

1. Niniejszym rozporządzeniem ustanawia się Europejski System Rachunków 2010 („ESA 2010” lub „ESA”).

2. W ESA 2010 określa się: a) metodykę (załącznik A) dotyczącą wspólnych standardów, definicji, klasyfikacji i zasad zapisów księgowych, które należy stosować do zestawiania rachunków i tablic na porównywalnych podstawach do celów Unii, łącznie z wynikami wymaganymi na podstawie art. 3; b) program (załącznik B) określający terminy, w których państwa członkowskie przekazują Komisji (Eurostatowi) rachunki i tablice, które należy zestawiać zgodnie z metodyką, o której mowa w lit. a).

3. Bez uszczerbku dla art. 5 i 10 niniejsze rozporządzenie stosuje się do wszystkich aktów Unii, w których czyni się odniesienie do ESA lub zawartych w ESA definicji.

4. Niniejszym rozporządzeniem nie zobowiązuje się żadnego państwa członkowskiego do stosowania ESA 2010 przy zestawianiu rachunków do jego własnych celów.

Artykuł 2

Metodyka

1. Metodykę ESA 2010, o której mowa w art. 1 ust. 2 lit. a), przedstawiono w załączniku A.

2. Komisja jest uprawniona do przyjęcia aktów delegowanych zgodnie z art. 7, dotyczących zmian metodyki ESA 2010 w celu sprecyzowania i udoskonalenia jej treści, aby zapewnić jednolitą interpretację lub międzynarodową porównywalność, pod warunkiem że nie zmieniają one podstawowych koncepcji, ich wykonanie nie wymaga dodatkowych zasobów ze strony producentów w ramach Europejskiego Systemu Statystycznego i nie powodują one zmiany zasobów własnych.

3. W przypadku wątpliwości dotyczących prawidłowego stosowania zasad zapisów księgowych ESA 2010 dane państwo członkowskie zwraca się do Komisji (Eurostatu) z wnioskiem o wyjaśnienie. Komisja (Eurostat) podejmuje bezzwłocznie działanie, badając przedstawiony wniosek i przekazując swoją opinię w sprawie wnioskowanego wyjaśnienia danemu państwu członkowskiemu i wszystkim pozostałym państwom członkowskim.

4. Państwa członkowskie dokonują obliczenia i alokacji usług pośrednictwa finansowego mierzonych pośrednio (FISIM) w rachunkach narodowych zgodnie z metodyką opisaną w załączniku A. Komisja jest uprawniona do przyjęcia przed dniem 17 września 2013 r. zgodnie z art. 7 aktów delegowanych, w których określi zrewidowaną metodykę obliczania i alokacji FISIM. Wykonując swoje uprawnienia zgodnie z niniejszym ustępem, Komisja zapewnia, aby takie akty delegowane nie nakładały znacznego dodatkowego obciążenia administracyjnego na państwa członkowskie lub na respondentów.

5. Wydatki na prace badawczo-rozwojowe rejestrowane są przez państwa członkowskie jako nakłady brutto na środki trwałe. Komisja jest uprawniona do przyjęcia aktów delegowanych zgodnie z art. 7, aby zapewnić wiarygodność i porównywalność danych ESA 2010 państw członkowskich dotyczących badań i rozwoju. Wykonując swoje uprawnienia zgodnie z niniejszym ustępem, Komisja zapewnia, aby takie akty delegowane nie nakładały znacznego dodatkowego obciążenia administracyjnego na państwa członkowskie lub na respondentów.

Artykuł 3

Przekazywanie danych do Komisji

1. Państwa członkowskie przekazują Komisji (Eurostatowi) rachunki i tablice określone w załączniku B w terminach wyznaczonych w nim dla każdej tablicy.

2. Państwa członkowskie przekazują Komisji wymagane niniejszym rozporządzeniem dane i metadane zgodnie z określonym standardem wymiany i innymi ustaleniami praktycznymi.

Dane te są przekazywane lub przesyłane drogą elektroniczną do jednego punktu odbioru danych w Komisji. Komisja określa w drodze aktów wykonawczych standard wymiany i inne ustalenia praktyczne dotyczące przekazywania danych. Te akty wykonawcze przyjmuje się zgodnie z procedurą sprawdzającą, o której mowa w art. 8 ust. 2.

Artykuł 4

Ocena jakości

1. Do celów niniejszego rozporządzenia do danych, które mają być przekazywane zgodnie z art. 3 niniejszego rozporządzenia, stosuje się kryteria jakości określone w art. 12 ust. 1 rozporządzenia (WE) nr 223/2009.

2. Państwa członkowskie przedkładają Komisji (Eurostatowi) sprawozdanie dotyczące jakości danych, które mają być przekazywane zgodnie z art. 3.

3. Przy stosowaniu kryteriów jakości, o których mowa w ust. 1, w odniesieniu do danych objętych niniejszym rozporządzeniem metody, struktura, częstotliwość składania oraz wskaźniki oceny sprawozdań dotyczących jakości są określane przez Komisje w drodze aktów wykonawczych. Te akty wykonawcze przyjmowane są zgodnie z procedurą sprawdzającą, o której mowa w art. 8 ust. 2.

4. Komisja (Eurostat) ocenia jakość przekazanych danych.

Artykuł 5

Data rozpoczęcia stosowania i data pierwszej transmisji danych

1. ESA 2010 stosuje się po raz pierwszy do danych opracowanych zgodnie z załącznikiem B, które należy przekazać, począwszy od dnia 1 września 2014 r.

2. Dane przekazuje się Komisji (Eurostatowi) w terminach określonych w załączniku B.

3. Zgodnie z ust. 1 do momentu pierwszej transmisji danych na podstawie ESA 2010 państwa członkowskie nadal przesyłają Komisji (Eurostatowi) rachunki i tablice opracowane w drodze zastosowania ESA 95.

4. Bez uszczerbku dla art. 19 rozporządzenia Rady (EWG, Euratom) nr 1150/2000 z dnia 22 maja 2000 r. wykonującego decyzję 2007/436/WE, Euratom w sprawie systemu zasobów własnych Wspólnot Europejskich ( 1 ), Komisja i dane państwo członkowskie sprawdzają, czy niniejsze rozporządzenie jest prawidłowo stosowane i przekazują wyniki tej kontroli komitetowi, o którym mowa w art. 8 ust. 1 niniejszego rozporządzenia.

Artykuł 6

Odstępstwa

1. W zakresie, w jakim dla stosowania niniejszego rozporządzenia konieczne są poważne dostosowania krajowego systemu statystycznego, Komisja przyznaje państwom członkowskim czasowe odstępstwa od jego stosowania w drodze aktów wykonawczych. Odstępstwa te wygasają nie później niż w dniu 1 stycznia 2020 r. Te akty wykonawcze przyjmowane są zgodnie z procedurą sprawdzającą, o której mowa w art. 8 ust. 2.

2. Komisja przyznaje odstępstwo zgodnie z ust. 1 tylko na okres wystarczający danemu państwu członkowskiemu na dostosowanie jego systemu statystycznego. Udział PKB danego państwa członkowskiego w obrębie Unii lub strefy euro nie jest sam w sobie uzasadnieniem dla przyznania odstępstwa. W stosownych przypadkach Komisja zapewnia wsparcie danym państwom członkowskim w ich wysiłkach na rzecz zapewnienia wymaganych dostosowań ich systemów statystycznych.

3. Do celów określonych w ust. 1 i 2 zainteresowane państwo członkowskie przedkłada Komisji należycie uzasadniony wniosek nie później niż dnia 17 października 2013 r.

Komisja, po konsultacji z Komitetem ds. Europejskiego Systemu Statystycznego, nie później niż w dniu 1 lipca 2018 r. przekazuje Parlamentowi Europejskiemu i Radzie sprawozdanie w sprawie stosowania przyznanych odstępstw, w celu ustalenia, czy są one nadal uzasadnione.

Artykuł 7

Wykonywanie przekazanych uprawnień

1. Powierzenie Komisji uprawnień do przyjęcia aktów delegowanych podlega warunkom określonym w niniejszym artykule.

2. Uprawnienia do przyjmowania aktów delegowanych, o których mowa w art. 2 ust. 2 i 5, powierza się Komisji na okres pięciu lat od dnia 16 lipca 2013 r. Uprawnienia do przyjmowania aktów delegowanych, o których mowa w art. 2 ust. 4, powierza się Komisji na okres dwóch miesięcy od dnia 16 lipca 2013 r. Komisja sporządza sprawozdanie dotyczące przekazania uprawnień nie później niż dziewięć miesięcy przed końcem okresu pięciu lat. Przekazanie uprawnień zostaje automatycznie przedłużone na okresy o tej samej długości, chyba że Parlament Europejski lub Rada sprzeciwią się takiemu przedłużeniu nie później niż trzy miesiące przed końcem każdego takiego okresu.

3. Przekazanie uprawnień, o których mowa w art. 2 ust. 2, 4 i 5, może zostać w dowolnym momencie odwołane przez Parlament Europejski lub przez Radę.

Decyzja o odwołaniu kończy przekazanie określonych w niej uprawnień. Decyzja o odwołaniu staje się skuteczna następnego dnia po jej opublikowaniu w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej lub w określonym w tej decyzji późniejszym terminie. Nie wpływa ona na ważność już obowiązujących aktów delegowanych.

4. Niezwłocznie po przyjęciu aktu delegowanego Komisja przekazuje go równocześnie Parlamentowi Europejskiemu i Radzie.

5. Akt delegowany przyjęty na podstawie art. 2 ust. 2, 4 i 5 wchodzi w życie tylko jeśli ani Parlament Europejski, ani Rada nie wyraziły sprzeciwu w terminie trzech miesięcy od przekazania tego aktu Parlamentowi Europejskiemu i Radzie lub jeśli przed upływem tego terminu zarówno Parlament Europejski, jak i Rada poinformowały Komisję, że nie wniosą sprzeciwu. Termin ten jest przedłużany o trzy miesiące z inicjatywy Parlamentu Europejskiego lub Rady.

Artykuł 8

Komitet

1. Komisję wspomaga Komitet ds. Europejskiego Systemu Statystycznego ustanowiony na mocy rozporządzenia (WE) nr 223/2009. Komitet ten jest komitetem w rozumieniu rozporządzenia (UE) nr 182/2011.

2. W przypadku odesłania do niniejszego ustępu stosuje się art. 5 rozporządzenia (UE) nr 182/2011.

Artykuł 9

Współpraca z innymi komitetami

1. We wszystkich sprawach wchodzących w zakres kompetencji Komitetu ds. Statystyki Walutowej, Finansowej i Bilansu Płatniczego ustanowionego na mocy decyzji 2006/856/WE Komisja zwraca się do tego komitetu o wydanie opinii zgodnie z art. 2 tej decyzji.

2. Komisja przekazuje Komitetowi ds. Dochodu Narodowego Brutto („Komitetowi DNB”) ustanowionemu na mocy rozporządzenia (WE, Euratom) nr 1287/2003 wszelkie informacje dotyczące wykonania niniejszego rozporządzenia niezbędne do wykonywania obowiązków Komitetu DNB.

Artykuł 10

Przepisy przejściowe

1. Do celów związanych ze środkami budżetowymi i zasobami własnymi, europejskim systemem rachunków, o którym mowa w art. 1 ust. 1 rozporządzenia (WE, Euratom) nr 1287/2003 i związanych z nim aktach prawnych, w szczególności w rozporządzeniu (WE, Euratom) nr 1150/2000 i rozporządzeniu Rady (EWG, Euratom) nr 1553/89 z dnia 29 maja 1989 r. w sprawie ostatecznych jednolitych warunków poboru środków własnych pochodzących z podatku od wartości dodanej ( 2 ), jest nadal ESA 95, podczas gdy decyzja Rady 2007/436/WE, Euratom z dnia 7 czerwca 2007 r. w sprawie systemu zasobów własnych Wspólnot Europejskich ( 3 ) pozostaje w mocy.

2. W przypadkach gdy nie są dostępne wymagane dane szczegółowe z systemu ESA 95, do celów ustalania zasobów własnych z tytułu VAT i na zasadzie wyjątku od ust. 1 państwa członkowskie mogą wykorzystywać dane oparte na ESA 2010, podczas gdy decyzja 2007/436/WE, Euratom pozostaje w mocy.

Artykuł 11

Składanie sprawozdań o zobowiązaniach ukrytych

Do 2014 r. Komisja przedstawi Parlamentowi Europejskiemu i Radzie sprawozdanie zawierające dostępne informacje dotyczące partnerstwa publiczno-prywatnego i innych zobowiązań ukrytych, w tym zobowiązań warunkowych, poza sektorem instytucji rządowych i samorządowych.

Do 2018 r. Komisja przedstawi Parlamentowi Europejskiemu i Radzie kolejne sprawozdanie oceniające zakres, w jakim informacje o zobowiązaniach opublikowane przez Komisję (Eurostat) stanowią całość zobowiązań ukrytych, w tym zobowiązań warunkowych, poza sektorem instytucji rządowych i samorządowych.

Artykuł 12

Przegląd

Do dnia 1 lipca 2018 r., a następnie co pięć lat Komisja przedstawia Parlamentowi Europejskiemu i Radzie sprawozdanie ze stosowania niniejszego rozporządzenia.

W sprawozdaniu ocenia się między innymi:

a) jakość danych z rachunków narodowych i regionalnych;

b) skuteczność niniejszego rozporządzenia i proces monitorowania zastosowany do ESA 2010; oraz

c) postępy w zakresie danych o zobowiązaniach warunkowych i dostępności danych ESA 2010.

Artykuł 13

Wejście w życie

Niniejsze rozporządzenie wchodzi w życie dwudziestego dnia po jego opublikowaniu w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej.

Niniejsze rozporządzenie wiąże w całości i jest bezpośrednio stosowane we wszystkich państwach członkowskich.









ZAŁĄCZNIK A

ROZDZIAŁ 1 CECHY OGÓLNE I PODSTAWOWE ZASADY CECHY OGÓLNE Globalizacja ZASTOSOWANIA ESA 2010 Schemat dla analiz i polityki Cechy charakterystyczne pojęć ESA 2010 Klasyfikacja według sektorów instytucjonalnych Rachunki satelitarne ESA 2010 a SNA 2008 ESA 2010 a ESA 95 ESA 2010 JAKO SYSTEM – PODSTAWOWE ZASADY Jednostki statystyczne i ich grupowanie Jednostki i sektory instytucjonalne Lokalne JRD oraz gałęzie Jednostki będące rezydentami i nierezydentami; gospodarka ogółem i zagranica Przepływy i stany Przepływy Transakcje Własności transakcji Współdziałanie a transakcje wewnętrzne Transakcje pieniężne i niepieniężne Transakcje z odpowiednikiem i bez odpowiednika Korygowanie transakcji Zmiana ukierunkowania transakcji Rozkład transakcji na części Zmiana podmiotów transakcji Przypadki graniczne Pozostałe zmiany aktywów Pozostałe zmiany wolumenu aktywów i zobowiązań Zyski i straty z tytułu posiadania majątku Stany System rachunków i agregaty Zasady zapisów księgowych Terminologia opisu obu stron rachunków Zasada podwójnej/poczwórnej księgowości Wycena Szczególne zasady wyceny produktów Wycena w cenach stałych Czas rejestracji Konsolidacja i unettowienie Konsolidacja Unettowienie Rachunki, pozycje bilansujące i agregaty Sekwencja rachunków Rachunek wyrobów i usług Rachunek zagranicy Pozycje bilansujące Agregaty PKB: jeden z najważniejszych agregatów Kompleks przepływów międzygałęziowych Tablice podaży i wykorzystania Symetryczne tablice przepływów międzygałęziowych ROZDZIAŁ 2 JEDNOSTKI I ICH GRUPOWANIE GRANICE GOSPODARKI NARODOWEJ JEDNOSTKI INSTYTUCJONALNE Centrale i spółki holdingowe Grupy przedsiębiorstw Spółki specjalnego przeznaczenia Instytucje finansowe typu captive Jednostki zależne typu artificial Jednostki specjalnego przeznaczenia utworzone przez sektor instytucji rządowych i samorządowych SEKTORY INSTYTUCJONALNE Przedsiębiorstwa niefinansowe (S.11) Przedsiębiorstwa niefinansowe publiczne (S.11001) Przedsiębiorstwa niefinansowe prywatne krajowe (S.11002) Przedsiębiorstwa niefinansowe pod kontrolą zagraniczną (S.11003) Instytucje finansowe (S.12) Instytucje pośrednictwa finansowego Pomocnicze instytucje finansowe Instytucje finansowe inne niż instytucje pośrednictwa finansowego i pomocnicze instytucje finansowe Jednostki instytucjonalne należące do sektora instytucji finansowych Podsektory instytucji finansowych Łączenie podsektorów instytucji finansowych Podział podsektorów instytucji finansowych na instytucje finansowe publiczne, prywatne krajowe oraz będące pod kontrolą zagraniczną Bank centralny (S.121) Instytucje przyjmujące depozyty, z wyjątkiem banku centralnego (S.122) Fundusze rynku pieniężnego (S.123) Fundusze inwestycyjne niebędące funduszami rynku pieniężnego (S.124) Pozostałe instytucje pośrednictwa finansowego, z wyjątkiem instytucji ubezpieczeniowych i funduszy emerytalno-rentowych (S.125) Podmioty sekurytyzacyjne Domy maklerskie, instytucje finansowe zajmujące się kredytowaniem oraz specjalistyczne instytucje finansowe Pomocnicze instytucje finansowe (S.126) Instytucje finansowe typu captive i udzielające pożyczek (S.127) Instytucje ubezpieczeniowe (S.128) Fundusze emerytalno-rentowe (S.129) Sektor instytucji rządowych i samorządowych (S.13) Instytucje rządowe na szczeblu centralnym (z wyjątkiem funduszy zabezpieczenia społecznego) (S.1311) Instytucje rządowe i samorządowe na szczeblu regionalnym (z wyjątkiem funduszy zabezpieczenia społecznego) (S.1312) Instytucje samorządowe na szczeblu lokalnym (z wyjątkiem funduszy zabezpieczenia społecznego) (S.1313) Fundusze zabezpieczenia społecznego (S.1314) Gospodarstwa domowe (S.14) Pracodawcy i osoby pracujące na własny rachunek (S.141 i S.142) Osoby fizyczne pracujące najemnie (S.143) Osoby fizyczne uzyskujące dochody z tytułu własności (S.1441) Emeryci i renciści (S.1442) Osoby fizyczne uzyskujące dochody z innych niezarobkowych źródeł (S.1443) Instytucje niekomercyjne działające na rzecz gospodarstw domowych (S.15) Zagranica (S.2) Klasyfikacja jednostek produkcyjnych według sektorów i według głównych form organizacyjno-prawnych JEDNOSTKI LOKALNE RODZAJU DZIAŁALNOŚCI ORAZ GAŁĘZIE Jednostka lokalna rodzaju działalności Gałąź Klasyfikacja gałęzi JEDNOSTKI JEDNORODNEJ PRODUKCJI I JEDNORODNE BRANŻE Jednostka jednorodnej produkcji Jednorodna branża ROZDZIAŁ 3 TRANSAKCJE DOTYCZĄCE PRODUKTÓW I AKTYWÓW NIEPRODUKOWANYCH TRANSAKCJE DOTYCZĄCE PRODUKTÓW OGÓLNIE PRODUKCJA I PRODUKCJA GLOBALNA Działalność podstawowa, drugorzędna i pomocnicza Produkcja globalna (P.1) Jednostki instytucjonalne: rozróżnienie między produkcją rynkową, na własne cele finalne i nierynkową Czas rejestracji i wyceny produkcji globalnej Produkty rolnictwa, leśnictwa i rybactwa (sekcja A) Produkty przetwórstwa przemysłowego (sekcja C); Roboty budowlane (sekcja F) Usługi handlu hurtowego i detalicznego; naprawa pojazdów silnikowych i motocykli (sekcja G) Transport i magazynowanie (sekcja H) Usługi związane z zakwaterowaniem i usługi gastronomiczne (sekcja I) Usługi finansowe i ubezpieczeniowe (sekcja K): produkcja globalna banku centralnego Usługi finansowe i ubezpieczeniowe (sekcja K): usługi finansowe ogólnie Usługi finansowe świadczone w zamian za opłatę bezpośrednią Usługi finansowe opłacane w postaci odsetek Usługi finansowe polegające na nabyciu i rozdysponowaniu aktywów i zobowiązań finansowych na rynkach finansowych Usługi finansowe świadczone w ramach ubezpieczeń i programów emerytalno-rentowych, gdzie działalność jest finansowana ze składek ubezpieczeniowych i z dochodów z oszczędności Usługi związane z nieruchomościami (sekcja L) Usługi związane z działalnością zawodową, naukową i techniczną (sekcja M); Usługi administracyjne i wspierające (sekcja N) Usługi administracji publicznej i obrony narodowej, obowiązkowe ubezpieczenia społeczne (sekcja O) Usługi kształcenia (sekcja P); Usługi w zakresie usług zdrowotnych i pomocy społecznej (sekcja Q) Usługi kulturalne, rozrywkowe i rekreacyjne (sekcja R); Pozostałe usługi (sekcja S) Prywatne gospodarstwa domowe jako pracodawcy (sekcja T) ZUŻYCIE POŚREDNIE (P.2) Czas rejestracji i wyceny zużycia pośredniego SPOŻYCIE (P.3, P.4) Spożycie (P.3) Spożycie skorygowane (P.4) Czas rejestracji i wycena spożycia Czas rejestracji i wyceny spożycia skorygowanego AKUMULACJA BRUTTO (P.5) Nakłady brutto na środki trwałe (P.51g) Czas rejestracji i wyceny nakładów brutto na środki trwałe Amortyzacja środków trwałych (P.51c) Przyrost rzeczowych środków obrotowych (P.52) Czas rejestracji i wyceny przyrostu rzeczowych środków obrotowych Nabycie pomniejszone o rozdysponowanie aktywów o wyjątkowej wartości (P.53) EKSPORT I IMPORT TOWARÓW I USŁUG (P.6 I P.7) Eksport i import towarów (P.61 i P.71) Eksport i import usług (P.62 i P.72) TRANSAKCJE DOTYCZĄCE WYROBÓW UŻYWANYCH NABYCIE POMNIEJSZONE O ROZDYSPONOWANIE AKTYWÓW NIEPRODUKOWANYCH (NP) ROZDZIAŁ 4 TRANSAKCJE PODZIAŁU KOSZTY ZWIĄZANE Z ZATRUDNIENIEM (D.1) Wynagrodzenia (D.11) Wynagrodzenia pieniężne Wynagrodzenia w naturze Składki na ubezpieczenia społeczne płacone przez pracodawców (D.12) Faktyczne składki na ubezpieczenia społeczne płacone przez pracodawców (D.121) Przypisane umownie składki na ubezpieczenia społeczne płacone przez pracodawców (D.122) PODATKI ZWIĄZANE Z PRODUKCJĄ I IMPORTEM (D.2) Podatki od produktów (D.21) Podatki typu podatku od towarów i usług (VAT) (D.211) Podatki i cła związane z importem (poza VAT) (D.212) Podatki od produktów (poza VAT i poza podatkami związanymi z importem) (D.214) Pozostałe podatki związane z produkcją (D.29) Podatki związane z produkcją i importem płacone do instytucji Unii Europejskiej Podatki związane z produkcją i importem: czas rejestracji i kwoty rejestrowane DOTACJE (D.3) Dotacje do produktów (D.31) Dotacje związane z importem (D.311) Pozostałe dotacje do produktów (D.319) Pozostałe dotacje związane z produkcją (D.39) DOCHODY Z TYTUŁU WŁASNOŚCI (D.4) Odsetki (D.41) Odsetki od depozytów, kredytów i pożyczek Odsetki od dłużnych papierów wartościowych Odsetki od weksli i podobnych instrumentów krótkoterminowych Odsetki od obligacji i skryptów dłużnych Swapy odsetkowe i kontrakty terminowe na stopę procentową Odsetki od leasingu finansowego Pozostałe odsetki Czas rejestracji Dochód podzielony przedsiębiorstw i instytucji finansowych (D.42) Dywidendy (D.421) Dochód podzielony jednostek typu przedsiębiorstwo (D.422) Reinwestowane zyski z zagranicznych inwestycji bezpośrednich (D.43) Inne dochody z inwestycji (D.44) Dochody z inwestycji przypisane posiadaczom polis ubezpieczeniowych (D.441) Dochody z inwestycji do zapłacenia z tytułu uprawnień emerytalno-rentowych (D.442) Dochody z inwestycji przypisane udziałowcom funduszy zbiorowego inwestowania (D.443) Renty gruntowe (D.45) Renta związana z wykorzystywaniem gruntów Renty związane z wykorzystywaniem zasobów podziemnych PODATKI BIEŻĄCE OD DOCHODÓW, MAJĄTKU ITP. (D.5) Podatki dochodowe (D.51) Pozostałe podatki bieżące (D.59) SKŁADKI NA UBEZPIECZENIA SPOŁECZNE I ŚWIADCZENIA SPOŁECZNE (D.6) Składki netto na ubezpieczenia społeczne (D.61) Faktyczne składki na ubezpieczenia społeczne płacone przez pracodawców (D.611) Przypisane umownie składki na ubezpieczenia społeczne płacone przez pracodawców (D.612) Faktyczne składki na ubezpieczenia społeczne płacone przez gospodarstwa domowe (D.613) Uzupełnienia do składek na ubezpieczenia społeczne płaconych przez gospodarstwa domowe (D.614) Świadczenia społeczne inne niż transfery socjalne w naturze (D.62) Świadczenia z zabezpieczenia społecznego pieniężne (D.621) Pozostałe świadczenia z ubezpieczeń społecznych (D.622) Świadczenia z pomocy społecznej pieniężne (D.623) Transfery socjalne w naturze (D.63) Transfery socjalne w naturze – produkcja nierynkowa sektora instytucji rządowych i samorządowych oraz instytucji niekomercyjnych działających na rzecz gospodarstw domowych (D.631) Transfery socjalne w naturze – produkcja rynkowa nabyta przez sektor instytucji rządowych i samorządowych oraz instytucje niekomercyjne działające na rzecz gospodarstw domowych (D.632) POZOSTAŁE TRANSFERY BIEŻĄCE (D.7) Składki na udziale własnym z tytułu pozostałych ubezpieczeń osobowych i majątkowych (D.71) Odszkodowania i świadczenia z tytułu pozostałych ubezpieczeń osobowych i majątkowych (D.72) Transfery bieżące w ramach sektora instytucji rządowych i samorządowych (D.73) Bieżąca współpraca międzynarodowa (D.74) Różne transfery bieżące (D.75) Transfery bieżące do instytucji niekomercyjnych działających na rzecz gospodarstw domowych (D.751) Transfery bieżące pomiędzy gospodarstwami domowymi (D.752) Pozostałe różne transfery bieżące (D.759) Grzywny i kary Loterie i gry hazardowe Wypłaty odszkodowania Zasoby własne UE z tytułu VAT i DNB (D.76) KOREKTA Z TYTUŁU ZMIAN W UPRAWNIENIACH EMERYTALNO-RENTOWYCH (D.8) TRANSFERY KAPITAŁOWE (D.9) Podatki od kapitału (D.91) Dotacje na inwestycje (D.92) Pozostałe transfery kapitałowe (D. 99) OPCJE NA AKCJE DLA PRACOWNIKÓW (ESO) ROZDZIAŁ 5 TRANSAKCJE FINANSOWE ZASADY OGÓLNE TRANSAKCJI FINANSOWYCH Aktywa finansowe, należności finansowe, zobowiązania Aktywa warunkowe i zobowiązania warunkowe Kategorie aktywów finansowych i zobowiązań Bilanse, rachunek finansowy i inne przepływy Wycena Rejestrowanie netto i brutto Konsolidacja Unettowienie Zasady księgowe w odniesieniu do transakcji finansowych Transakcja finansowa mająca odpowiednik w postaci transferu bieżącego lub transferu kapitałowego Transakcja finansowa mająca swój odpowiednik w postaci dochodu z tytułu majątku Czas rejestracji Rachunek finansowy w ujęciu „kto-komu” SZCZEGÓŁOWA KLASYFIKACJA TRANSAKCJI FINANSOWYCH WEDŁUG KATEGORII Złoto monetarne i specjalne prawa ciągnienia (F.1) Złoto monetarne (F.11) SDR-y (F.12) Gotówka i depozyty (F.2) Gotówka (F.21) Depozyty (F.22 i F.29) Depozyty bieżące rozliczeniowe (F.22) Pozostałe depozyty (F.29) Dłużne papiery wartościowe (F.3) Główne cechy dłużnych papierów wartościowych Klasyfikacja według pierwotnego terminu zapadalności oraz waluty Klasyfikacja według rodzaju oprocentowania Dłużne papiery wartościowe o stałej stopie oprocentowania Dłużne papiery wartościowe o zmiennej stopie oprocentowania Dłużne papiery wartościowe o mieszanej stopie oprocentowania Oferty niepubliczne Sekurytyzacja Obligacje zabezpieczone Kredyty i pożyczki (F.4) Główne cechy kredytów i pożyczek Klasyfikacja kredytów i pożyczek według pierwotnego terminu zapadalności, waluty i celu kredytu/pożyczki Różnica między transakcjami dotyczącymi kredytów/pożyczek a transakcjami dotyczącymi depozytów Rozróżnienie między transakcjami dotyczącymi kredytów i pożyczek a transakcjami dotyczącymi dłużnych papierów wartościowych Różnica między transakcjami dotyczącymi kredytów i pożyczek, kredytów handlowych i weksli handlowych Pożyczanie papierów wartościowych i umowy odkupu Leasing finansowy Inne rodzaje kredytów i pożyczek Aktywa finansowe wyłączone z kategorii kredyty i pożyczki Udziały kapitałowe i udziały/jednostki uczestnictwa w funduszach inwestycyjnych (F.5) Udziały kapitałowe (F.51) Kwity depozytowe Akcje notowane (F.511) Akcje nienotowane (F.512) Pierwsza oferta publiczna, notowanie akcji, wycofanie akcji z obrotu giełdowego oraz wykup własnych akcji Aktywa finansowe niebędące kapitałowymi papierami wartościowymi Pozostałe udziały kapitałowe (F.519) Wycena transakcji dotyczących udziałów kapitałowych Udziały/jednostki uczestnictwa w funduszach inwestycyjnych (F.52) Udziały/jednostki uczestnictwa w funduszach rynku pieniężnego (F.521) Udziały/jednostki uczestnictwa w funduszach inwestycyjnych niebędących funduszami rynku pieniężnego (F.522) Wycena transakcji dotyczących udziałów/jednostek uczestnictwa w funduszach inwestycyjnych Systemy ubezpieczeniowe, emerytalno-rentowe i standaryzowanych gwarancji (F.6) Rezerwy techniczne pozostałych ubezpieczeń osobowych i majątkowych (F.61) Uprawnienia z tytułu ubezpieczeń na życie i rent dożywotnich (F.62) Uprawnienia emerytalno-rentowe (F.63) Warunkowe uprawnienia emerytalno-rentowe Należności funduszy emerytalno-rentowych od podmiotów nimi zarządzających (F.64) Uprawnienia do świadczeń innych niż emerytalno-rentowe (F.65) Rezerwy na pokrycie żądań wypłaty z tytułu standaryzowanych gwarancji (F.66) Standaryzowane gwarancje a gwarancje jednorazowe Instrumenty pochodne i opcje na akcje dla pracowników (F.7) Instrumenty pochodne (F.71) Opcje Kontrakty typu forward Opcje a kontrakty typu forward Swapy Kontrakty terminowe na stopę procentową (FRA) Kredytowe instrumenty pochodne Swapy ryzyka kredytowego Instrumenty finansowe nieobjęte kategorią instrumenty pochodne Opcje na akcje dla pracowników (F.72) Wycena transakcji dotyczących instrumentów pochodnych oraz opcji na akcje dla pracowników Pozostałe kwoty do otrzymania/zapłacenia (F.8) Kredyty handlowe i zaliczki (F.81) Pozostałe kwoty do otrzymania/zapłacenia, z wyjątkiem kredytów handlowych i zaliczek (F.89) ZAŁĄCZNIK 5.1 — KLASYFIKACJA TRANSAKCJI FINANSOWYCH Klasyfikacja transakcji finansowych według kategorii Klasyfikacja transakcji finansowych według zbywalności Strukturyzowane papiery wartościowe Klasyfikacja transakcji finansowych według rodzaju dochodu Klasyfikacja transakcji finansowych według rodzaju stopy procentowej Klasyfikacja transakcji finansowych według terminu zapadalności Zapadalność w krótkim i długim terminie Pierwotny i pozostały termin zapadalności Klasyfikacja transakcji finansowych według waluty Miary pieniądza ROZDZIAŁ 6 POZOSTAŁE PRZEPŁYWY WPROWADZENIE POZOSTAŁE ZMIANY AKTYWÓW I ZOBOWIĄZAŃ Pozostałe zmiany wolumenu aktywów i zobowiązań (K.1 do K.6) Gospodarcze pojawienie się aktywów (K.1) Gospodarcze zanikanie aktywów nieprodukowanych (K.2) Straty z tytułu klęsk żywiołowych (K.3) Nierekompensowane konfiskaty (K.4) Pozostałe zmiany wolumenu, gdzie indziej niesklasyfikowane (K.5) Zmiany w klasyfikacji (K.6) Zmiany w klasyfikacji sektorowej i strukturze jednostki instytucjonalnej (K.61) Zmiany w klasyfikacji aktywów i zobowiązań (K.62) Nominalne zyski i straty z tytułu posiadania majątku (K.7) Neutralne zyski i straty z tytułu posiadania majątku (K.71) Realne zyski i straty z tytułu posiadania majątku (K.72) Zyski i straty z tytułu posiadania majątku według rodzajów aktywów i zobowiązań finansowych Złoto monetarne i specjalne prawa ciągnienia (SDR-y) (AF.1) Gotówka i depozyty (AF.2) Dłużne papiery wartościowe (AF.3) Kredyty i pożyczki (AF.4) Udziały kapitałowe i udziały w funduszach inwestycyjnych (AF.5) Systemy ubezpieczeniowe, emerytalno-rentowe i standaryzowanych gwarancji (AF.6) Instrumenty pochodne i opcje na akcje dla pracowników (AF.7) Pozostałe kwoty do otrzymania/zapłacenia (AF.8) Aktywa denominowane w walucie zagranicznej ROZDZIAŁ 7 BILANSE RODZAJE AKTYWÓW I ZOBOWIĄZAŃ Definicja aktywów WYŁĄCZENIA Z AKTYWÓW I ZOBOWIĄZAŃ KATEGORIE AKTYWÓW I ZOBOWIĄZAŃ Niefinansowe aktywa produkowane (AN.1) Niefinansowe aktywa nieprodukowane (AN.2) Aktywa finansowe i zobowiązania (AF) WYCENA POZYCJI ZAPISANYCH W BILANSACH Ogólne zasady wyceny AKTYWA NIEFINANSOWE (AN) Niefinansowe aktywa produkowane (AN.1) Środki trwałe (AN.11) Produkty własności intelektualnej (AN.117) Koszty związane z przeniesieniem praw własności do aktywów nieprodukowanych (AN.116) Rzeczowe środki obrotowe (AN.12) Aktywa o wyjątkowej wartości (AN.13) Niefinansowe aktywa nieprodukowane (AN.2) Zasoby naturalne (AN.21) Grunty (AN.211) Zasoby surowców mineralnych i energetycznych (AN.212) Pozostałe aktywa naturalne (AN.213, AN.214 i AN.215) Umowy, umowy leasingu i licencje (AN.22) Zakup pomniejszony o sprzedaż wartości firmy i aktywów marketingowych (AN.23) AKTYWA FINANSOWE I ZOBOWIĄZANIA (AF) Złoto monetarne i SDR-y (AF.1) Gotówka i depozyty (AF.2) Dłużne papiery wartościowe (AF.3) Kredyty i pożyczki (AF.4) Udziały kapitałowe i udziały/jednostki w funduszach inwestycyjnych (AF.5) Systemy ubezpieczeniowe, emerytalno-rentowe i standaryzowanych gwarancji (AF.6) Instrumenty pochodne i opcje na akcje dla pracowników (AF.7) Pozostałe kwoty do otrzymania/zapłacenia (AF.8) BILANSE FINANSOWE POZYCJE UZUPEŁNIAJĄCE Wyroby konsumpcyjne trwałego użytku (AN.m) Zagraniczne inwestycje bezpośrednie (AF.m1) Kredyty i pożyczki zagrożone (AF.m2) Rejestrowanie kredytów i pożyczek zagrożonych ZAŁĄCZNIK 7.1 PODSUMOWANIE POSZCZEGÓLNYCH KATEGORII AKTYWÓW ZAŁĄCZNIK 7.2 MAPA ZAPISÓW OD BILANSU OTWARCIA DO BILANSU ZAMKNIĘCIA ROZDZIAŁ 8 SEKWENCJA RACHUNKÓW WPROWADZENIE Sekwencja rachunków SEKWENCJA RACHUNKÓW Rachunki bieżące Rachunek produkcji (I) Rachunki podziału i wykorzystania dochodów (II) Rachunki podziału pierwotnego dochodów (II.1) Rachunek tworzenia dochodów (II.1.1) Rachunek podziału pierwotnego dochodów (II.1.2) Rachunek dochodu przedsiębiorcy (II.1.2.1) Rachunek podziału pierwotnego pozostałych dochodów (II.1.2.2) Rachunek podziału wtórnego dochodów (II.2) Rachunek redystrybucji dochodów w naturze (II.3) Rachunek wykorzystania dochodów (II.4) Rachunek wykorzystania dochodów do dyspozycji (II.4.1) Rachunek wykorzystania skorygowanych dochodów do dyspozycji (II.4.2) Rachunki akumulacji (III) Rachunek kapitałowy (III.1) Rachunek zmiany wartości netto z tytułu oszczędności i transferów kapitałowych (III.1.1) Rachunek nabycia aktywów niefinansowych (III.1.2) Rachunek finansowy (III.2) Rachunek pozostałych zmian aktywów (III.3) Rachunek pozostałych zmian wolumenu aktywów (III.3.1) Rachunek przeszacowań (III.3.2) Rachunek neutralnych zysków i strat z tytułu posiadania majątku (III.3.2.1) Rachunek realnych zysków i strat z tytułu posiadania majątku (III.3.2.2) Bilanse (IV) Bilans otwarcia (IV.1) Zmiany w bilansie (IV.2) Bilans zamknięcia (IV.3) RACHUNKI ZAGRANICY (V) Rachunki bieżące Rachunek wymiany towarów i usług z zagranicą (V.I) Rachunek zewnętrzny dochodów pierwotnych i transferów bieżących (V.II) Rachunki zewnętrzne akumulacji (V.III) Rachunek kapitałowy (V.III.1) Rachunek finansowy (V.III.2) Rachunek pozostałych zmian aktywów (V.III.3) Bilanse (V.IV) RACHUNEK WYROBÓW I USŁUG (0) ZINTEGROWANE RACHUNKI EKONOMICZNE AGREGATY Produkt krajowy brutto w cenach rynkowych (PKB) Nadwyżka operacyjna gospodarki ogółem Dochód mieszany gospodarki ogółem Dochód przedsiębiorcy gospodarki ogółem Dochód narodowy (w cenach rynkowych) Dochód narodowy do dyspozycji Oszczędności Saldo obrotów bieżących z zagranicą Wierzytelności netto (+) lub zadłużenie netto (-) gospodarki ogółem Wartość netto gospodarki ogółem Wydatki i dochody sektora instytucji rządowych i samorządowych ROZDZIAŁ 9 TABLICE PODAŻY I WYKORZYSTANIA ORAZ KOMPLEKS PRZEPŁYWÓW MIĘDZYGAŁĘZIOWYCH WPROWADZENIE OPIS NARZĘDZIE STATYSTYCZNE NARZĘDZIE DO ANALIZY SZCZEGÓŁOWE OMÓWIENIE TABLIC PODAŻY I WYKORZYSTANIA Klasyfikacje Zasady wyceny Marże handlowe i transportowe Podatki pomniejszone o dotacje związane z produkcją i importem Inne podstawowe pojęcia Informacje uzupełniające ŹRÓDŁA DANYCH I BILANSOWANIE NARZĘDZIE DO ANALIZY I ROZSZERZENIA ROZDZIAŁ 10 POMIARY CEN I WOLUMENU ZAKRES INDEKSÓW CEN I WOLUMENU W RACHUNKACH NARODOWYCH Zintegrowany system indeksów cen i wolumenu Pozostałe indeksy cen i wolumenu OGÓLNE ZASADY POMIARÓW INDEKSÓW CEN I WOLUMENU Definicja cen i wolumenu produktów rynkowych Jakość, cena oraz produkty jednorodne Ceny i wolumen Nowe produkty Zasady dotyczące usług nierynkowych Zasady dotyczące wartości dodanej i PKB SZCZEGÓLNE PROBLEMY PRZY STOSOWANIU ZASAD OGÓLNYCH Podatki od produktów i dotacje do produktów i importu Pozostałe podatki i dotacje związane z produkcją Amortyzacja środków trwałych Koszty związane z zatrudnieniem Stany środków trwałych produkowanych i rzeczowe środki obrotowe POMIARY REALNYCH DOCHODÓW DLA GOSPODARKI OGÓŁEM MIĘDZYPRZESTRZENNE INDEKSY CEN I WOLUMENU ROZDZIAŁ 11 LUDNOŚĆ I NAKŁADY PRACY LUDNOŚĆ OGÓŁEM LUDNOŚĆ AKTYWNA ZAWODOWO PRACUJĄCY Pracownicy najemni Osoby pracujące na własny rachunek Pracujący i podstawowe miejsce pobytu BEZROBOCIE PRACA NAJEMNA (KONTRAKTOWA) Praca najemna (kontraktowa) i podstawowe miejsce pobytu GOSPODARKA NIEOBSERWOWANA GODZINY PRZEPRACOWANE OGÓŁEM Określenie godzin faktycznie przepracowanych ogółem EKWIWALENT PEŁNEGO CZASU PRACY NAKŁAD PRACY PRACOWNIKA WYRAŻONY STAŁYM WYNAGRODZENIEM MIARY WYDAJNOŚCI ROZDZIAŁ 12 KWARTALNE RACHUNKI NARODOWE WPROWADZENIE CECHY CHARAKTERYSTYCZNE KWARTALNYCH RACHUNKÓW NARODOWYCH Czas rejestracji Produkcja niezakończona Działalność prowadzona w określonych okresach roku Płatności dokonywane sporadycznie Szybkie szacunki Bilansowanie i benchmarking kwartalnych rachunków narodowych Bilansowanie Spójność między rachunkami kwartalnymi i rocznymi – benchmarking Nawiązane łańcuchowo zmiany w pomiarze cen i wolumenu Wyrównania sezonowe i kalendarzowe Sekwencja zestawiania wyrównanych sezonowo nawiązanych łańcuchowo mierników wolumenu ROZDZIAŁ 13 RACHUNKI REGIONALNE WPROWADZENIE TERYTORIUM REGIONALNE JEDNOSTKI I RACHUNKI REGIONALNE Jednostki instytucjonalne Lokalne jednostki rodzaju działalności i regionalna działalność produkcyjna według rodzajów działalności METODY REGIONALIZACJI AGREGATY DLA DZIAŁALNOŚCI PRODUKCYJNEJ Wartość dodana brutto i produkt krajowy brutto według regionów Podział FISIM pomiędzy rodzaje działalności użytkownika Pracujący Koszty związane z zatrudnieniem Przejście od regionalnej wartości dodanej brutto do regionalnego PKB Wskaźniki wzrostu wolumenu regionalnej wartości dodanej brutto REGIONALNE RACHUNKI DOCHODÓW GOSPODARSTW DOMOWYCH ROZDZIAŁ 14 USŁUGI POŚREDNICTWA FINANSOWEGO MIERZONE POŚREDNIO (FISIM) POJĘCIE FISIM I WPŁYW ICH ALOKACJI MIĘDZY UŻYTKOWNIKÓW NA NAJWAŻNIEJSZE ZMIENNE OBLICZANIE PRODUKCJI GLOBALNEJ FISIM W SEKTORACH S.122 I S.125 Wymagane dane statystyczne Stopy odniesienia Wewnętrzna stopa odniesienia Zewnętrzne stopy odniesienia Szczegółowy podział FISIM według sektorów instytucjonalnych Podział na zużycie pośrednie i spożycie FISIM alokowanych między gospodarstwa domowe OBLICZANIE IMPORTU FISIM FISIM WYRAŻONE WSKAŹNIKIEM WOLUMENU OBLICZANIE FISIM WEDŁUG RODZAJÓW DZIAŁALNOŚCI PRODUKCJA GLOBALNA BANKU CENTRALNEGO ROZDZIAŁ 15 UMOWY, UMOWY LEASINGU I LICENCJE WPROWADZENIE ROZRÓŻNIENIE MIĘDZY LEASINGIEM OPERACYJNYM, DZIERŻAWĄ ZWIĄZANĄ Z WYKORZYSTYWANIEM ZASOBÓW NATURALNYCH ORAZ LEASINGIEM FINANSOWYM Leasing operacyjny Leasing finansowy Dzierżawa związana z wykorzystywaniem zasobów naturalnych Zezwolenia na użytkowanie zasobów naturalnych Zezwolenia na podjęcie określonej działalności Partnerstwa publiczno-prywatne (PPP) Umowy dotyczące koncesji na usługi Zbywalny leasing operacyjny (AN.221) Uprawnienia do przyszłych wyrobów i usług na zasadzie wyłączności (AN.224) ROZDZIAŁ 16 UBEZPIECZENIA WPROWADZENIE Ubezpieczenia bezpośrednie Reasekuracja Zaangażowane jednostki PRODUKCJA GLOBALNA UBEZPIECZEŃ BEZPOŚREDNICH Składki zarobione Uzupełnienia do składek Skorygowane odszkodowania należne i świadczenia należne Skorygowane odszkodowania i świadczenia należne z tytułu pozostałych ubezpieczeń osobowych i majątkowych Świadczenia należne z tytułu ubezpieczenia na życie Rezerwy techniczno-ubezpieczeniowe Określanie produkcji globalnej ubezpieczeń Pozostałe ubezpieczenia osobowe i majątkowe Ubezpieczenia na życie Reasekuracja TRANSAKCJE ZWIĄZANE Z POZOSTAŁYMI UBEZPIECZENIAMI MAJĄTKOWYMI I OSOBOWYMI Rozdział produkcji globalnej ubezpieczeń wśród użytkowników Usługi ubezpieczeniowe świadczone na rzecz zagranicy i przez zagranicę Zapisy księgowe TRANSAKCJE W RAMACH UBEZPIECZEŃ NA ŻYCIE TRANSAKCJE ZWIĄZANE Z REASEKURACJĄ TRANSAKCJE ZWIĄZANE Z POMOCNICZYMI INSTYTUCJAMI UBEZPIECZENIOWYMI RENTY DOŻYWOTNIE REJESTRACJA ODSZKODOWAŃ I ŚWIADCZEŃ Z TYTUŁU POZOSTAŁYCH UBEZPIECZEŃ OSOBOWYCH I MAJĄTKOWYCH Traktowanie skorygowanych odszkodowań i świadczeń Traktowanie strat z tytułu klęsk żywiołowych ROZDZIAŁ 17 UBEZPIECZENIA SPOŁECZNE WRAZ Z EMERYTURAMI I RENTAMI WPROWADZENIE Systemy ubezpieczeń społecznych, pomoc społeczna oraz indywidualne polisy ubezpieczeniowe Świadczenia społeczne Świadczenia społeczne udzielane przez sektor instytucji rządowych i samorządowych Świadczenia społeczne udzielane przez inne jednostki instytucjonalne Emerytury i renty oraz pozostałe formy świadczeń ŚWIADCZENIA Z UBEZPIECZEŃ SPOŁECZNYCH INNE NIŻ EMERYTURY I RENTY Systemy zabezpieczenia społecznego inne niż systemy emerytalno-rentowe Pozostałe systemy ubezpieczeń społecznych związane z zatrudnieniem Rejestrowanie stanów i przepływów według rodzaju systemu ubezpieczeń społecznych innego niż emerytalno-rentowy Systemy zabezpieczenia społecznego Pozostałe systemy ubezpieczeń społecznych związane z zatrudnieniem, inne niż emerytalno-rentowe EMERYTURY I RENTY Rodzaje systemów emerytalno-rentowych Emerytalno-rentowe systemy zabezpieczenia społecznego Pozostałe emerytalno-rentowe systemy związane z zatrudnieniem Systemy o zdefiniowanej składce Systemy o zdefiniowanym świadczeniu Umowne systemy o zdefiniowanej składce oraz systemy hybrydowe Porównanie systemów o zdefiniowanym świadczeniu z systemami o zdefiniowanej składce Administrator systemu emerytalno-rentowego, zarządzający systemem emerytalno-rentowym, fundusz emerytalno-rentowy, emerytalno-rentowy system wielozakładowy Rejestrowanie stanów i przepływów według rodzaju systemu emerytalno-rentowego w ubezpieczeniach społecznych Transakcje w emerytalno-rentowych systemach zabezpieczenia społecznego Transakcje w pozostałych systemach emerytalno-rentowych związanych z zatrudnieniem Transakcje w systemach emerytalno-rentowych o zdefiniowanej składce Pozostałe przepływy związane z emerytalno-rentowymi systemami o zdefiniowanej składce Transakcje w systemach emerytalno-rentowych o zdefiniowanym świadczeniu TABLICA UZUPEŁNIAJĄCA DOTYCZĄCA NABYTYCH UPRAWNIEŃ EMERYTALNO-RENTOWYCH W RAMACH UBEZPIECZEŃ SPOŁECZNYCH Konstrukcja tablicy uzupełniającej Kolumny w tablicy Wiersze w tablicy Bilans otwarcia i zamknięcia Zmiany w uprawnieniach emerytalno-rentowych wynikające z transakcji Zmiany w uprawnieniach emerytalno-rentowych z tytułu pozostałych przepływów ekonomicznych Powiązane wskaźniki Założenia aktuarialne Nabyte uprawnienia Stopa dyskontowa Wzrost płac Założenia demograficzne ROZDZIAŁ 18 RACHUNKI ZAGRANICY WPROWADZENIE TERYTORIUM EKONOMICZNE Siedziba JEDNOSTKI INSTYTUCJONALNE ODDZIAŁY JAKO TERMIN UŻYWANY W MIĘDZYNARODOWYCH RACHUNKACH BILANSÓW PŁATNICZYCH UMOWNE JEDNOSTKI BĘDĄCE REZYDENTAMI PRZEDSIĘBIORSTWA WIELOTERYTORIALNE PODZIAŁ GEOGRAFICZNY MIĘDZYNARODOWE RACHUNKI BILANSU PŁATNICZEGO POZYCJE BILANSUJĄCE NA RACHUNKACH BIEŻĄCYCH RACHUNKÓW MIĘDZYNARODOWYCH RACHUNKI SEKTORA ZAGRANICY I ICH ZWIĄZEK Z MIĘDZYNARODOWYMI RACHUNKAMI BILANSU PŁATNICZEGO Rachunek wymiany towarów i usług z zagranicą Wycena Obrót uszlachetniający Pośrednictwo handlowe (merchanting) Towary będące przedmiotem pośrednictwa handlowego (merchantingu) Import i eksport FISIM Rachunek zewnętrzny dochodów pierwotnych i wtórnych Rachunek dochodów pierwotnych Dochody z inwestycji bezpośrednich Rachunek dochodów wtórnych (transferów bieżących) w BPM6 Zewnętrzny rachunek kapitałowy Zewnętrzny rachunek finansowy i międzynarodowa pozycja inwestycyjna BILANSE SEKTORA ZAGRANICY ROZDZIAŁ 19 RACHUNKI EUROPEJSKIE WPROWADZENIE OD RACHUNKÓW NARODOWYCH DO EUROPEJSKICH Przeliczanie danych wyrażonych w różnych walutach Instytucje Unii Europejskiej Rachunek zagranicy Bilansowanie transakcji Pomiary cen i wolumenu Bilanse Macierze „od kogo do kogo” ZAŁĄCZNIK 19.1 — RACHUNKI INSTYTUCJI UNII EUROPEJSKIEJ Przychody Rozchody Konsolidacja ROZDZIAŁ 20 RACHUNKI SEKTORA INSTYTUCJI RZĄDOWYCH I SAMORZĄDOWYCH WPROWADZENIE DEFINICJA SEKTORA INSTYTUCJI RZĄDOWYCH I SAMORZĄDOWYCH Identyfikacja jednostek w sektorze instytucji rządowych i samorządowych Jednostki sektora instytucji rządowych i samorządowych Instytucje niekomercyjne sklasyfikowane w sektorze instytucji rządowych i samorządowych Inne jednostki sektora instytucji rządowych i samorządowych Kontrola publiczna Rozgraniczenie między producentami rynkowymi a nierynkowymi Pojęcie cen ekonomicznie uzasadnionych Kryteria dotyczące nabywcy produkcji globalnej producenta publicznego Produkcja globalna jest sprzedawana głównie przedsiębiorstwom niefinansowym i instytucjom finansowym oraz gospodarstwom domowym Produkcja globalna jest sprzedawana wyłącznie sektorowi instytucji rządowych i samorządowych Produkcja globalna jest sprzedawana sektorowi instytucji rządowych i samorządowych oraz innym podmiotom Test weryfikujący jednostkę pod kątem jej klasyfikacji jako producenta rynkowego lub nierynkowego (test producentów rynkowych/nierynkowych) Pośrednictwo finansowe i granice sektora instytucji rządowych i samorządowych Przypadki graniczne Centrale publiczne Fundusze emerytalno-rentowe Jednostki typu przedsiębiorstwo Agencje restrukturyzacyjne Agencje prywatyzacyjne Struktury bilansujące dług Spółki specjalnego przeznaczenia Wspólne przedsięwzięcia Agencje regulacji rynku Organy ponadnarodowe Podsektory sektora instytucji rządowych i samorządowych Instytucje rządowe na szczeblu centralnym Instytucje rządowe i samorządowe na szczeblu regionalnym Instytucje samorządowe na szczeblu lokalnym Fundusze zabezpieczenia społecznego PREZENTACJA STATYSTYKI FINANSÓW SEKTORA INSTYTUCJI RZĄDOWYCH I SAMORZĄDOWYCH Schemat Dochody Podatki i składki na ubezpieczenia społeczne Sprzedaż Pozostałe dochody Wydatki Koszty związane z zatrudnieniem oraz zużycie pośrednie Wydatki z tytułu świadczeń społecznych Odsetki Pozostałe wydatki bieżące Wydatki kapitałowe Powiązania ze spożyciem sektora instytucji rządowych i samorządowych (P.3) Wydatki sektora instytucji rządowych i samorządowych według funkcji (COFOG) Pozycje bilansujące Wierzytelności netto/zadłużenie netto (B.9) Zmiany wartości netto z tytułu oszczędności i transferów kapitałowych (B.101) Finansowanie Transakcje dotyczące aktywów Transakcje dotyczące zobowiązań Pozostałe przepływy ekonomiczne Rachunek przeszacowań Rachunek pozostałych zmian wolumenu aktywów Bilanse Konsolidacja KWESTIE DOTYCZĄCE ZAPISÓW KSIĘGOWYCH ZWIĄZANE Z SEKTOREM INSTYTUCJI RZĄDOWYCH I SAMORZĄDOWYCH Dochody podatkowe Charakterystyka dochodów podatkowych Ulgi podatkowe Rejestrowane kwoty Kwoty nieściągalne Czas rejestracji Rejestracja w ujęciu memoriałowym Rejestracja podatków w ujęciu memoriałowym Odsetki Obligacje dyskontowe i zerokuponowe Indeksowane papiery wartościowe Instrumenty pochodne Wyroki sądowe Wydatki na zbrojenia Relacje między sektorem instytucji rządowych i samorządowych a przedsiębiorstwami publicznymi Inwestycja w udziały kapitałowe przedsiębiorstw publicznych oraz podział zysków Inwestycja w udziały kapitałowe Zastrzyki kapitałowe Dotacje i zastrzyki kapitałowe Zasady mające zastosowanie w szczególnych okolicznościach Operacje fiskalne Podział dochodu przedsiębiorstw publicznych Dywidendy a wycofanie kapitału Podatki a wycofanie kapitału Prywatyzacja i nacjonalizacja Prywatyzacja Prywatyzacje pośrednie Nacjonalizacja Transakcje z bankiem centralnym Restrukturyzacja, łączenie i przeklasyfikowanie Operacje dotyczące zadłużenia Przejęcie długu, umorzenie długu i odpisy Przejęcie i umorzenie długu Przejęcie długu obejmujące transfer aktywów niefinansowych Odpisanie lub przecena długu Inne sposoby restrukturyzacji zadłużenia Wykupienie długu po wyższej wartości rynkowej Bilansowanie długu i działania ratunkowe Gwarancja spłaty długu Gwarancje typu instrumenty pochodne Standaryzowane gwarancje Gwarancje jednorazowe Sekurytyzacja Definicja Kryteria uznania sprzedaży Rejestracja przepływów Inne kwestie Zobowiązania emerytalno-rentowe Płatności ryczałtowe Partnerstwo publiczno-prywatne Zakres PPP Własność ekonomiczna i alokacja aktywów Kwestie dotyczące zapisów księgowych Transakcje z organizacjami międzynarodowymi i ponadnarodowymi Pomoc rozwojowa SEKTOR PUBLICZNY Kontrola sektora publicznego Banki centralne Publiczne jednostki typu przedsiębiorstwo Spółki specjalnego przeznaczenia i spółki niebędące rezydentami Wspólne przedsięwzięcia ROZDZIAŁ 21 POWIĄZANIA MIĘDZY RACHUNKOWOŚCIĄ PRZEDSIĘBIORSTW A RACHUNKAMI NARODOWYMI ORAZ POMIAR DZIAŁALNOŚCI PRZEDSIĘBIORSTW WYBRANE SZCZEGÓŁOWE ZASADY I METODY RACHUNKOWOŚCI PRZEDSIĘBIORSTW Czas rejestracji Zasada podwójnej i poczwórnej księgowości Wycena Rachunek zysków i strat oraz bilans RACHUNKI NARODOWE I RACHUNKOWOŚĆ PRZEDSIĘBIORSTW: KWESTIE PRAKTYCZNE PRZEJŚCIE OD RACHUNKOWOŚCI PRZEDSIĘBIORSTW DO RACHUNKÓW NARODOWYCH: PRZYKŁAD PRZEDSIĘBIORSTW NIEFINANSOWYCH Korekty pojęć Korekty w celu uzyskania spójności z rachunkami innych sektorów instytucjonalnych Przykłady korekt w celu uzyskania wyczerpującego charakteru danych ZAGADNIENIA SZCZEGÓLNE Zyski/straty z tytułu posiadania majątku Globalizacja Połączenia i przejęcia ROZDZIAŁ 22 RACHUNKI SATELITARNE WPROWADZENIE Klasyfikacje funkcjonalne GŁÓWNE CECHY CHARAKTERYSTYCZNE RACHUNKÓW SATELITARNYCH Funkcjonalne rachunki satelitarne Specjalne rachunki sektorów Uwzględnienie danych niepieniężnych Dodatkowe szczegóły i pojęcia uzupełniające Inne podstawowe pojęcia Wykorzystanie modelowania i uwzględnienie wyników doświadczeń Projektowanie i zestawianie rachunków satelitarnych DZIEWIĘĆ SZCZEGÓLNYCH RACHUNKÓW SATELITARNYCH Rachunki rolnictwa Rachunki środowiska Rachunki zdrowia Rachunki produkcji gospodarstw domowych Rachunki pracy i SAM Rachunki wydajności i wzrostu Rachunki badań i rozwoju Rachunki ochrony socjalnej Rachunki satelitarne turystyki ROZDZIAŁ 23 KLASYFIKACJE WSTĘP KLASYFIKACJA SEKTORÓW INSTYTUCJONALNYCH (S) KLASYFIKACJA TRANSAKCJI I INNYCH PRZEPŁYWÓW Transakcje dotyczące produktów (P) Transakcje dotyczące niefinansowych aktywów nieprodukowanych (kody NP) Transakcje podziału (D) Bieżące transfery pieniężne i w naturze (D.5–D.8) Transakcje dotyczące aktywów finansowych i zobowiązań (F) Pozostałe zmiany aktywów (K) KLASYFIKACJA POZYCJI BILANSUJĄCYCH I DOTYCZĄCYCH WARTOŚCI NETTO (B) KLASYFIKACJA POZYCJI W BILANSACH (L) KLASYFIKACJA AKTYWÓW (A) Aktywa niefinansowe (AN) Aktywa finansowe (AF) KLASYFIKACJA POZYCJI UZUPEŁNIAJĄCYCH Kredyty i pożyczki zagrożone Usługi związane z kapitałem Tablica dotycząca emerytur i rent Wyroby konsumpcyjne trwałego użytku Bezpośrednie inwestycje zagraniczne Pozycje warunkowe Gotówka i depozyty Klasyfikacja dłużnych papierów wartościowych według terminu zapadalności Notowane i nienotowane dłużne papiery wartościowe Kredyty i pożyczki długoterminowe o terminie zapadalności krótszym niż jeden rok oraz kredyty i pożyczki długoterminowe zabezpieczone hipoteką Notowane i nienotowane udziały w funduszach inwestycyjnych Zaległe odsetki i zaległości w spłacie Indywidualne i całkowite przekazy zarobków PRZEGRUPOWANIE I KODOWANIE SEKTORÓW PRZEMYSŁU (A) I PRODUKTÓW (P) KLASYFIKACJA FUNKCJI SEKTORA INSTYTUCJI RZĄDOWYCH I SAMORZĄDOWYCH (COFOG) KLASYFIKACJA SPOŻYCIA INDYWIDUALNEGO WEDŁUG CELU (Coicop) KLASYFIKACJA WYDATKÓW SEKTORA INSTYTUCJI NIEKOMERCYJNYCH DZIAŁAJĄCYCH NA RZECZ GOSPODARSTW DOMOWYCH WEDŁUG CELU (COPNI) KLASYFIKACJA WYDATKÓW PRODUCENTÓW WEDŁUG CELU (COPP) ROZDZIAŁ 24 RACHUNKI Tablica 24.1 Rachunek 0: Rachunek wyrobów i usług Tablica 24.2 Pełna sekwencja rachunków dla gospodarki ogółem Tablica 24.3 Pełna sekwencja rachunków dla przedsiębiorstw niefinansowych Tablica 24.4 Pełna sekwencja rachunków dla instytucji finansowych Tablica 24.5 Pełna sekwencja rachunków dla sektora instytucji rządowych i samorządowych Tablica 24.6 Pełna sekwencja rachunków dla gospodarstw domowych Tablica 24.7 Pełna sekwencja rachunków dla instytucji niekomercyjnych działających na rzecz gospodarstw domowych









ROZDZIAŁ 1

CECHY OGÓLNE I PODSTAWOWE ZASADY

CECHY OGÓLNE

1.01. Europejski System Rachunków (zwany dalej „ESA 2010” lub „ESA”) stanowi międzynarodowy standard metodologiczny i rachunkowy dla szczegółowego i systematycznego opisu gospodarki ogółem (tj. regionów, państw czy grup państw), jej składowych oraz relacji z innymi gospodarkami ogółem.

1.02. Poprzednikiem ESA 2010 był Europejski System Rachunków 1995 (ESA 95) opublikowany w 1996 r. ( 4 ). Pierwszych trzynaście rozdziałów metodologii ESA 2010 określonej w niniejszym załączniku ma taką samą strukturę jak ESA 95. Ma on jednak jedenaście nowych rozdziałów poświęconych aspektom systemu odzwierciedlającym zmiany w dziedzinie pomiaru współczesnych gospodarek czy stosowania ESA 95 w Unii Europejskiej (UE).

1.03. Struktura podręcznika przedstawia się następująco. Rozdział 1 dotyczy podstawowych cech systemu pod względem pojęć; określono w nim zasady ESA i scharakteryzowano podstawowe jednostki statystyczne i ich grupowanie. Przedstawia on w zarysie sekwencję rachunków, krótki opis najważniejszych zmiennych i rolę tablic podaży i wykorzystania oraz kompleks przepływów międzygałęziowych. W rozdziale 2 opisano jednostki instytucjonalne stosowane w pomiarze gospodarki oraz sposób klasyfikowania takich jednostek w ramach sektorów instytucjonalnych i innych grup na potrzeby analizy. W rozdziale 3 opisano wszystkie transakcje w odniesieniu do produktów (wyrobów i usług), a także aktywów nieprodukowanych w systemie. Rozdział 4 opisuje wszystkie transakcje w gospodarce, poprzez które dokonywana jest dystrybucja i redystrybucja dochodów i majątku w gospodarce. Rozdział 5 opisuje transakcje finansowe w gospodarce. Rozdział 6 opisuje zmiany w wartości aktywów, jakie mogą być wywołane przez nieekonomiczne zdarzenia lub zmiany w cenach. Rozdział 7 opisuje bilanse oraz klasyfikację aktywów i zobowiązań. Rozdział 8 określa sekwencję rachunków oraz pozycje bilansujące powiązane z każdym rachunkiem. Rozdział 9 opisuje tablice podaży i wykorzystania oraz ich rolę w uzgadnianiu miar dochodu, produkcji globalnej i wydatków w gospodarce. Opisano w nim również tablice przepływów międzygałęziowych, jakie można wyprowadzić z tablic podaży i wykorzystania. Rozdział 10 przedstawia podstawy pojęciowe miar ceny i wolumenu, powiązanych z wartościami nominalnymi występującymi w rachunkach. Rozdział 11 opisuje miary populacji i rynku pracy, które mogą być stosowane w analizie ekonomicznej razem z miarami rachunków narodowych. W rozdziale 12 scharakteryzowano pokrótce kwartalne rachunki narodowe oraz różnice w stosunku do rachunków narodowych pod względem tego, gdzie ulokowany jest punkt ciężkości.

1.04. W rozdziale 13 opisano cele, pojęcia i zagadnienia związane z opracowaniem zestawień rachunków regionalnych. Rozdział 14 dotyczy pomiaru usług finansowych świadczonych przez instytucje pośrednictwa finansowego i finansowane z otrzymanych odsetek netto; odzwierciedla on wiele lat badań i działań podejmowanych przez państwa członkowskie w celu opracowania miary, która byłaby niezawodna i zharmonizowana między poszczególnymi państwami członkowskimi. Rozdział 15, dotyczący umów, umów leasingu i licencji, jest konieczny do opisu obszaru rachunków narodowych nabierającego coraz większego znaczenia. Rozdziały 16 i 17, dotyczące ubezpieczeń, ubezpieczeń społecznych oraz emerytur i rent, opisują sposób potraktowania tych rozwiązań systemowych w rachunkach narodowych, w kontekście rosnącego zainteresowania problematyką redystrybucji w związku ze starzeniem się społeczeństwa. Rozdział 18 poświęcony jest rachunkom zagranicy, które w systemie rachunków krajowych są odpowiednikiem systemu pomiaru rachunków bilansu płatniczego. Rozdział 19, dotyczący rachunków europejskich, jest również nowy; dotyczy on tych aspektów rachunków krajowych, w przypadku których ze względu na europejskie rozwiązania instytucjonalne i uzgodnienia handlowe wymagane jest podejście zharmonizowane. Rozdział 20 opisuje rachunki sektora instytucji rządowych i samorządowych – obszar szczególnego zainteresowania, ponieważ czynnikiem kluczowym dla prowadzenia polityki gospodarczej w UE nieprzerwanie pozostaje rozsądna polityka fiskalna państw członkowskich. W rozdziale 21 scharakteryzowano relacje między rachunkowością przedsiębiorstw a rachunkami narodowymi; jest to obszar budzący coraz większe zainteresowanie, ponieważ przedsiębiorstwa ponadnarodowe mają coraz większy udział w produkcie krajowym brutto (PKB) we wszystkich krajach. W rozdziale 22 opisano relację między rachunkami satelitarnymi a najważniejszymi rachunkami narodowymi. Rozdziały 23 i 24 mają charakter referencyjny; w rozdziale 23 przedstawiono klasyfikacje stosowane w zakresie sektorów instytucjonalnych, działalności i produktów w ESA 2010, a w rozdziale 24 – pełną sekwencję rachunków dla każdego sektora.

1.05. Struktura ESA 2010 jest zgodna ze światowymi wytycznymi dotyczącymi rachunków narodowych, zawartymi w systemie rachunków narodowych 2008 (SNA 2008), poza pewnymi różnicami w zakresie prezentacji i wyższym stopniem uszczegółowienia niektórych pojęć ESA 2010, które są stosowane do specyficznych celów unijnych. Wytyczne te zostały opracowane w wyniku współpracy Organizacji Narodów Zjednoczonych (ONZ), Międzynarodowego Funduszu Walutowego (MFW), Urzędu Statystycznego Unii Europejskiej (Eurostat), Organizacji Współpracy Gospodarczej i Rozwoju (OECD) oraz Banku Światowego. System ESA 2010 jest zorientowany na warunki i dane wymagane w UE. Podobnie jak SNA 2008, system ESA 2010 jest zharmonizowany w zakresie pojęć i klasyfikacji stosowanych w wielu innych statystykach społecznych i gospodarczych (np. w statystykach dotyczących pracujących, przetwórstwa przemysłowego i handlu zagranicznego). Dzięki temu ESA 2010 służy za schemat podstawowy statystyki społecznej i gospodarczej Unii Europejskiej i jej państw członkowskich.

1.06. Schemat ESA obejmuje dwa główne zestawy tablic:

a) rachunki sektorów instytucjonalnych;

b) kompleks przepływów międzygałęziowych i rachunki według gałęzi.

1.07. Rachunki sektorów instytucjonalnych dostarczają, według sektorów instytucjonalnych, systemowego opisu różnych etapów procesów gospodarczych: produkcji, tworzenia dochodów, podziału i redystrybucji dochodów, wykorzystania dochodów oraz akumulacji finansowej i niefinansowej. Rachunki sektorów instytucjonalnych obejmują również bilanse dla opisu stanów aktywów, zobowiązań i wartości netto na początek i koniec okresów księgowych.

1.08. Kompleks przepływów międzygałęziowych poprzez tablice podaży i wykorzystania opisuje szczegółowo procesy produkcji (strukturę kosztów, wytworzony dochód oraz pracujących) oraz przepływy wyrobów i usług (produkcję globalną, import, eksport, spożycie, zużycie pośrednie oraz nakłady inwestycyjne według grup produktów). Schemat ten odzwierciedla dwie ważne tożsamości rachunkowe: suma dochodów wytworzonych w danej gałęzi jest równa wartości dodanej wytworzonej przez tę gałąź oraz dla dowolnego produktu lub grupy produktów podaż jest równa popytowi.

1.09. ESA 2010 zawiera ponadto omówienie pojęć „ludności” i „pracujących”. Pojęcia te odnoszą się zarówno do rachunków sektorów instytucjonalnych, rachunków według gałęzi, jak i do tablic podaży i wykorzystania.

1.10. ESA 2010 nie ogranicza się tylko do rocznych rachunków narodowych, ale ma zastosowanie także do rachunków kwartalnych, jak również rachunków obejmujących krótsze bądź dłuższe okresy. Ma on również zastosowanie do rachunków regionalnych.

1.11. ESA 2010 funkcjonuje równolegle do SNA 2008 ze względu na zastosowania w UE miar rachunków krajowych. Każde państwo członkowskie odpowiedzialne jest za zestawianie i przedstawianie własnych rachunków narodowych, opisujących panującą w nim sytuację gospodarczą. Oprócz tego państwa członkowskie opracowują zestawy rachunków, które w ramach programu transmisji danych przekazywane są Komisji (Eurostatowi) dla kluczowych potrzeb w obszarach polityki społecznej, gospodarczej i fiskalnej w Unii. Zastosowania takie obejmują ustalenie wkładu pieniężnego państw członkowskich do budżetu UE w ramach „czwartego zasobu”, pomoc dla regionów UE ze środków funduszy strukturalnych oraz monitorowanie wyników gospodarczych państw członkowskich w ramach procedury nadmiernego deficytu oraz paktu stabilności i wzrostu.

1.12. Aby umożliwić dystrybucję obciążeń fiskalnych i świadczeń zgodnie z miernikami opracowanymi i przedstawionymi we w pełni spójny sposób, służące do tego celu statystyki gospodarcze muszą być zestawiane według tych samych zasad i kryteriów. ESA 2010 stanowi system normatywny ustanawiający reguły, konwencje, definicje i klasyfikacje przeznaczone do wykorzystania w toku opracowywania rachunków narodowych w państwach członkowskich, w ramach programu transmisji danych, przedstawionego w załączniku B do niniejszego rozporządzenia.

1.13. Zważywszy na ogrom kwot pieniędzy, jakie przepływają przez system składek i świadczeń funkcjonujący w UE, zasadnicze znaczenie ma spójne stosowanie systemu miar w każdym państwie członkowskim. W takich warunkach należy podchodzić z ostrożnością do szacunków niedających się zaobserwować bezpośrednio w otoczeniu rynkowym, jednocześnie unikając stosowania do szacowania miar w rachunkach narodowych procedur opartych na modelach.

1.14. Pojęcia stosowane w ESA 2010 są w wielu przypadkach bardziej szczegółowe i dokładniejsze niż te używane w SNA 2008, co ma na celu zapewnić jak największą spójność mierników poszczególnych państw członkowskich, określonych na podstawie rachunków narodowych. Następstwem tego nadrzędnego wymogu pełnej spójności szacunków jest zidentyfikowanie zasadniczego zestawu rachunków narodowych w UE. W przypadkach, w których poziom spójności pomiarów między państwami członkowskimi jest niewystarczający, szacunki takie uwzględnia się zwykle w rachunkach innych niż zasadnicze, obejmujących tablice uzupełniające i rachunki satelitarne.

1.15. Przykładem dziedziny, w której uznano za konieczne ostrożne podejście w ESA 2010, są zobowiązania emerytalno-rentowe. Argument, że należałoby je objąć pomiarami, wspomagając w ten sposób analizy ekonomiczne, jest silny, niemniej wymóg, zgodnie z którym rachunki zestawiane w UE muszą być spójne w ujęciu czasowym i przestrzennym, narzucił przyjęcie ostrożnego podejścia.

Globalizacja

1.16. Coraz bardziej globalny charakter działalności gospodarczej sprzyja rozwojowi handlu międzynarodowego we wszystkich jego postaciach, oznacza on jednak nowe wyzwania pod względem rejestrowania gospodarki krajowej w rachunkach narodowych. Globalizacja jest procesem dynamicznym i wielowymiarowym – z jednej strony rośnie międzynarodowa mobilność krajowych zasobów, z drugiej – gospodarki narodowe stają się coraz bardziej współzależne. Najbardziej problematyczną z punktu widzenia rachunków narodowych cechą globalizacji jest rosnący udział transakcji międzynarodowych realizowanych przez przedsiębiorstwa ponadnarodowe, które to transakcje zawierane są ponad granicami państw między jednostkami macierzystymi, zależnymi i filiami. Jednak istnieją także inne problemy; poniżej przedstawiono bardziej wyczerpującą listę elementów utrudniających gromadzenie danych:

1) stosowanie cen transferowych między podmiotami powiązanymi (ustalanie wartości importu i eksportu);

2) wzrost opłat z tytułu przetwarzania towarów, gdy towary są przedmiotem handlu międzynarodowego bez zmiany własności (obrót uszlachetniający), oraz pośrednictwo handlowe (merchanting);

3) transakcje międzynarodowe zawierane przez Internet, zarówno przez przedsiębiorstwa, jak i gospodarstwa domowe;

4) handel aktywami własności intelektualnej i korzystanie z nich na świecie;

5) osoby pracujące za granicą i przekazujące znaczne kwoty rodzinom zamieszkującym terytorium kraju (przekazy zarobków jako element transferów osobistych);

6) przedsiębiorstwa ponadnarodowe, organizujące swą działalność ponad granicami państw w celu maksymalizacji wydajności produkcji i minimalizowania globalnych obciążeń podatkowych. W rezultacie mogą w takich przypadkach powstawać sztuczne struktury przedsiębiorstwa, niekoniecznie odzwierciedlające rzeczywistość ekonomiczną;

7) korzystanie z mechanizmów finansowania typu off-shore (spółki specjalnego przeznaczenia, inne formy) jako sposobu finansowania działalności globalnej;

8) towary reeksportowane, a w UE transport towarów między państwami członkowskimi po wejściu do Unii (quasi-transport);

9) nasilenie powiązań między zagranicznymi inwestycjami bezpośrednimi oraz potrzeba identyfikacji i alokacji przepływów inwestycji bezpośrednich.

1.17. Wszystkie te coraz powszechniejsze aspekty globalizacji sprawiają, że ujęcie i ścisły pomiar przepływów transgranicznych staje się coraz większym wyzwaniem dla krajowych urzędów statystycznych. Nawet w przypadku istnienia kompleksowego i niezawodnego systemu gromadzenia danych i mierników dla pozycji sektora zagranica (a co za tym idzie także rachunków międzynarodowych w bilansie płatniczym) globalizacja zwiększy potrzebę dodatkowych wysiłków na rzecz utrzymania jakości rachunków narodowych dla wszystkich gospodarek oraz grup gospodarek.

ZASTOSOWANIA ESA 2010

Schemat dla analiz i polityki

1.18. Schemat ESA może być wykorzystywany do analiz i oceny:

a) struktury gospodarki ogółem. Przykładowe zastosowane typy miar to: 1) wartość dodana i pracujący według gałęzi; 2) wartość dodana i pracujący według regionów; 3) rozdysponowanie dochodów według sektorów instytucjonalnych; 4) import i eksport według grup produktów; 5) spożycie według klasyfikacji funkcjonalnej i grup produktów; 6) nakłady na środki trwałe i stan środków trwałych według gałęzi; 7) struktura stanów i przepływów aktywów finansowych według rodzajów aktywów i według sektorów instytucjonalnych;

b) specyficznych części lub aspektów gospodarki. Są to na przykład: 1) bankowość i finanse w gospodarce narodowej; 2) rola sektora instytucji rządowych i samorządowych i jego sytuacja finansowa; 3) gospodarka wybranego regionu (w porównaniu z gospodarką całego kraju); 4) poziomy oszczędności i zadłużenia gospodarstw domowych;

c) rozwoju gospodarki w czasie. Są to na przykład: 1) analiza wskaźników wzrostu PKB; 2) analiza inflacji; 3) analiza sezonowości zmian struktury wydatków gospodarstw domowych na bazie rachunków kwartalnych; 4) analiza zmian zachodzących w czasie w odniesieniu do znaczenia poszczególnych rodzajów instrumentów finansowych, np. rosnącego znaczenia instrumentów pochodnych; 5) porównanie struktury przemysłowej gospodarki krajowej w perspektywie długookresowej;

d) gospodarki ogółem w odniesieniu do innych gospodarek. Są to na przykład: 1) porównanie roli i rozmiaru sektora instytucji rządowych i samorządowych w państwach członkowskich UE; 2) analiza współzależności pomiędzy gospodarkami UE, biorąc pod uwagę państwa członkowskie i ich regiony; 3) analiza struktury i kierunków eksportu UE; 4) porównanie wskaźników wzrostu PKB lub dochodu do dyspozycji na jednego mieszkańca w UE i innych rozwiniętych gospodarkach.

1.19. Informacje liczbowe uzyskiwane na bazie schematu ESA mają zasadnicze znaczenie dla UE i jej państw członkowskich w formułowaniu i kontroli realizacji polityki społecznej i gospodarczej.

Następujące przykłady ilustrują zastosowanie schematu ESA:

a) monitorowanie polityki makroekonomicznej i monetarnej w obszarze euro oraz dostarczanie wskazówek dla jej kształtowania; definiowanie kryteriów konwergencji unii gospodarczej i walutowej w zakresie danych z rachunków narodowych (np. wskaźników wzrostu PKB);

b) definiowanie kryteriów dla procedury nadmiernego deficytu: mierniki deficytu i długu sektora instytucji rządowych i samorządowych;

c) udzielanie pomocy finansowej dla regionów UE: alokacja funduszy dla regionów odbywa się w oparciu o dane statystyczne z rachunków regionalnych;

d) określanie środków własnych w budżecie UE. Środki te zależą od danych wynikających z rachunków narodowych w trojaki sposób: 1) łączne środki UE są określane jako odsetek zsumowanego dochodu narodowego brutto (DNB) państw członkowskich; 2) trzeci środek własny UE pochodzi ze środków własnych uzyskanych z podatku od towarów i usług (VAT). Udziały państw członkowskich w tym zakresie są w dużym stopniu uzależnione od danych wynikających z rachunków narodowych, gdyż dane te są wykorzystywane do obliczeń średniej stawki VAT; 3) względne rozmiary udziałów państw członkowskich w czwartym środku własnym UE bazują na szacunkach ich dochodu narodowego brutto. Szacunki te stanowią podstawę dla większości płatności państw członkowskich.

Cechy charakterystyczne pojęć ESA 2010

1.20. W celu osiągnięcia równowagi pomiędzy zapotrzebowaniem na dane a możliwością ich dostarczenia baza pojęciowa ESA 2010 posiada szereg ważnych cech charakterystycznych. Owe cechy charakterystyczne rachunków to:

a) zgodność w skali międzynarodowej;

b) harmonizacja z innymi systemami statystyk społecznych i gospodarczych;

c) spójność;

d) operacyjność, oznaczająca praktyczną możliwość pomiaru;

e) odmienność od większości pojęć administracyjnych;

f) ugruntowanie i stałość w długim okresie;

g) nakierowanie na opis procesów gospodarczych w ujęciu pieniężnym i w obserwowalnych warunkach;

h) możliwość zastosowania w różnych sytuacjach i do różnych celów.

1.21. Pojęcia stosowane w ESA 2010 są zgodne w skali międzynarodowej, ponieważ:

a) pojęcia stosowane w ESA 2010 są spójne z zasadami przyjętymi w światowych wytycznych dotyczących rachunków narodowych, tj. w SNA 2008;

b) dla państw członkowskich ESA 2010 stanowi standard dostarczania danych z zakresu rachunków narodowych do wszystkich organizacji międzynarodowych;

c) międzynarodowa zgodność stosowanych pojęć ma zasadnicze znaczenie dla porównywalności statystyk opracowywanych w różnych krajach.

1.22. Pojęcia stosowane w ESA 2010 są zharmonizowane z pojęciami zawartymi w innych statystykach społecznych i gospodarczych, ponieważ ESA 2010 wykorzystuje pojęcia i klasyfikacje (np. statystyczna klasyfikacja działalności gospodarczej w Unii Europejskiej NACE rev. 2 ( 5 )), które są także wykorzystywane w innych statystykach społecznych i gospodarczych państw członkowskich, np. w statystyce dotyczącej przetwórstwa przemysłowego, handlu zagranicznego czy pracujących; różnice koncepcyjne zostały zredukowane do minimum. Ponadto pojęcia i klasyfikacje stosowane w ESA 2010 są zharmonizowane z pojęciami i klasyfikacjami zalecanymi przez ONZ.

Taka harmonizacja ze statystykami społecznymi i gospodarczymi ułatwia tworzenie powiązań i porównań z tymi danymi, dzięki czemu można zapewnić należytą jakość danych w rachunkach narodowych. Oprócz tego informacje zawarte w takich szczegółowych statystykach mogą być lepiej powiązane z podstawowymi statystykami dotyczącymi gospodarki narodowej.

1.23. Stosowanie w obrębie całego systemu rachunków narodowych oraz innych społeczno-gospodarczych systemów statystycznych wspólnych pojęć pozwala wyznaczyć spójne mierniki. Można na przykład obliczać następujące wskaźniki:

a) wskaźniki wydajności, jak wartość dodana na godzinę pracy (te wskaźniki wymagają spójności pojęć wartości dodanej i liczby godzin przepracowanych);

b) dochód narodowy do dyspozycji na jednego mieszkańca (ten wskaźnik wymaga spójności pojęć dochodu narodowego do dyspozycji i miar dotyczących ludności);

c) nakłady na środki trwałe w relacji do stanu środków trwałych (ten wskaźnik wymaga spójności definicji przepływów i stanów);

d) deficyt sektora instytucji rządowych i samorządowych i dług sektora instytucji rządowych i samorządowych w relacji do produktu krajowego brutto (wskaźniki te wymagają spójności pojęć deficytu i długu sektora instytucji rządowych i samorządowych oraz produktu krajowego brutto).

Wewnętrzna spójność pojęć pozwala na uzyskiwanie pewnych kategorii w sposób rezydualny, np. oszczędności mogą być oszacowane jako różnica pomiędzy dochodem do dyspozycji a spożyciem.

1.24. Pojęcia, które obejmuje ESA 2010, stosowane są z uwzględnieniem gromadzenia danych i pomiaru. Użytkowy charakter widać wyraźnie pod wieloma względami we wskazówkach dotyczących opracowania rachunków.

a) Rodzaje działalności lub pozycje są opisywane tylko wtedy, gdy ich wielkość jest znacząca. Na przykład: produkcja na własne potrzeby wyrobów przez gospodarstwa domowe, taka jak tkanie sukna i produkcja wyrobów garncarskich, nie jest rejestrowana jako produkcja, ponieważ te rodzaje produkcji są uznane za nieistotne dla państw UE.

b) Pewnym pojęciom towarzyszą wskazówki dotyczące sposobu ich oszacowania. Na przykład przy definiowaniu amortyzacji środków trwałych zalecane jest stosowanie metody amortyzacji liniowej. W przypadku braku informacji bezpośrednich do oszacowania stanu środków trwałych zalecana jest metoda permanentnej inwentaryzacji. Innym przykładem jest wycena produkcji na własne potrzeby: z zasady powinna to być wycena w cenach bazowych, jednak gdy jest to konieczne, wycena w cenach bazowych może być dokonana w sposób przybliżony, poprzez dodanie odpowiednich pozycji kosztów.

c) Przyjęto pewne konwencje. Na przykład wszystkie usługi ogólnospołeczne świadczone przez sektor instytucji rządowych i samorządowych klasyfikuje się jako spożycie.

1.25. Bezpośrednie gromadzenie danych wymaganych do statystyki rachunków narodowych może jednak nie być łatwe, ponieważ pojęcia, na jakich bazują, są zazwyczaj odmienne w stosunku do pojęć, na jakich oparte są administracyjne źródła danych. Przykładami źródeł administracyjnych są rachunkowość przedsiębiorstw, dane o różnych rodzajach podatków (VAT, podatku dochodowego od osób fizycznych, obciążeń importowych itp.), dane dotyczące zabezpieczenia społecznego oraz dane z instytucji nadzoru bankowego i ubezpieczeniowego. Wymienione dane administracyjne są wykorzystywane do zestawiania rachunków narodowych. Dane te, na ogół, modyfikuje się dla uzyskania zgodności z wymaganiami ESA.

Pojęcia stosowane w ESA różnią się zwykle od ich administracyjnych odpowiedników, ponieważ:

a) pojęcia administracyjne różnią się między krajami. Nie jest zatem możliwe uzyskanie międzynarodowej zgodności w oparciu o pojęcia administracyjne;

b) pojęcia administracyjne są zmienne w czasie. Stąd nie są możliwe porównania w czasie w oparciu o te pojęcia;

c) pojęcia leżące u podstaw administracyjnych źródeł danych są zwykle niespójne pomiędzy różnymi systemami administracji. Łączenie i porównywanie danych, co ma istotne znaczenie dla opracowań rachunków narodowych, możliwe jest jednak tylko w przypadku spójnych zestawów pojęć;

d) pojęcia administracyjne nie są zwykle optymalne dla prowadzenia analiz ekonomicznych i oceny polityki gospodarczej.

1.26. Tym niemniej dane ze źródeł administracyjnych zaspokajają dość dobrze potrzeby rachunków narodowych czy innych statystyk, ponieważ:

a) pojęcia i klasyfikacje przeznaczone pierwotnie do celów statystycznych są także stosowane do celów administracyjnych, np. klasyfikacja wydatków sektora instytucji rządowych i samorządowych według rodzajów wydatków;

b) źródła danych administracyjnych wyraźnie uwzględniają (odrębne) potrzeby statystyki; odnosi się to np. do systemu Intrastat dostarczającego dane o przewozach towarów między państwami członkowskimi UE.

1.27. Główne pojęcia w ESA są dobrze ugruntowane i stałe w długim okresie, ponieważ:

a) są uznane za standardy międzynarodowe od wielu lat;

b) nieliczne z podstawowych pojęć ulegają zmianie w kolejnych międzynarodowych podręcznikach z zakresu rachunków narodowych.

Ta ciągłość metodologiczna zmniejsza potrzebę przeliczania wstecz szeregów czasowych. Co więcej, ogranicza to podatność metodologii na zmiany pod naciskiem politycznym na szczeblu krajowym i międzynarodowym. Z tych powodów dane z rachunków narodowych mogą służyć jako obiektywna baza danych dla polityki gospodarczej i analiz.

1.28. Pojęcia stosowane w ESA 2010 koncentrują się na opisie procesów gospodarczych wyrażonych w ujęciu pieniężnym i w obserwowalnych warunkach. Stany i przepływy, których nie można jasno określić w ujęciu pieniężnym lub które nie mają wyraźnego odpowiednika w ujęciu pieniężnym, nie są rejestrowane w ESA.

Zasada ta nie jest stosowana ściśle, gdyż brana jest pod uwagę także konieczność zapewnienia spójności oraz potrzeby użytkowników. Na przykład zasada spójności wymaga, aby wartość usług ogólnospołecznych świadczonych przez sektor instytucji rządowych i samorządowych była rejestrowana jako produkcja globalna, ponieważ płatności dotyczące kosztów związanych z zatrudnieniem oraz zakupy wyrobów i usług realizowane przez jednostki rządowe i samorządowe są obserwowalne w ujęciu pieniężnym. Ponadto, dla celów analiz ekonomicznych i polityki, opis usług ogólnospołecznych świadczonych przez sektor instytucji rządowych i samorządowych w relacji do pozostałej części gospodarki narodowej podnosi użyteczność rachunków narodowych jako całości.

1.29. Zakres pojęciowy ESA można zilustrować, biorąc pod uwagę kilka ważnych przypadków granicznych.

Następujące przypadki są rejestrowane w granicach produkcji określonych w ESA (zob. pkt 3.07–3.09):

a) wytwarzanie usług indywidualnych i ogólnospołecznych przez sektor instytucji rządowych i samorządowych;

b) produkcja usług mieszkaniowych na własne cele finalne właścicieli mieszkań;

c) produkcja wyrobów na cele własnego spożycia, np. produktów rolnych;

d) budownictwo we własnym zakresie i na własne potrzeby, łącznie z prowadzonym przez gospodarstwa domowe;

e) usługi wytwarzane przez pracowników zatrudnionych w gospodarstwach domowych;

f) hodowla ryb w gospodarstwach hodowlanych;

g) produkcja zakazana przez prawo, o ile wszystkie uczestniczące w transakcji jednostki robią to dobrowolnie;

h) produkcja, z której przychody nie są w całości deklarowane władzom fiskalnym, np. ukryta produkcja wyrobów tekstylnych.

1.30. Następujące przypadki nie mieszczą się w granicach produkcji, w związku z czym nie rejestruje się ich w ESA:

a) usługi domowe i osobiste wytwarzane i konsumowane w ramach tego samego gospodarstwa domowego, np. sprzątanie, przygotowywanie posiłków, opieka nad osobami chorymi lub w podeszłym wieku;

b) usługi dobrowolne nieprowadzące do wytworzenia wyrobów, np. nieodpłatne opieka lub sprzątanie;

c) naturalny przyrost ryb w otwartych morzach.

1.31. W ESA są rejestrowane wszystkie rezultaty działalności produkcyjnej mieszczące się w ramach przyjętych w systemie granic produkcji. Nie są jednak rejestrowane rezultaty działalności pomocniczej. Wszystkie nakłady poniesione na działalność pomocniczą traktuje się jako nakłady na działalność, którą ta działalność wspomaga. Jeżeli zakład podejmujący wyłącznie działalność pomocniczą jest obserwowalny statystycznie, ponieważ łatwo dostępne są oddzielne rachunki dotyczące podejmowanej przez niego produkcji, lub jeżeli jest zlokalizowany w innym geograficznie miejscu niż lokalizacja zakładów, na rzecz których prowadzi działalność, musi zostać zarejestrowany jako oddzielna jednostka i przydzielony do klasyfikacji przemysłowej odpowiadającej jego działalności podstawowej, zarówno w rachunkach narodowych, jak i regionalnych. W przypadku braku odpowiednich danych produkcję globalną wytwarzaną w ramach działalności pomocniczej można oszacować poprzez zsumowanie kosztów.

1.32. Jeżeli dana działalność uznana jest za produkcję, a jej wynik rejestrowany jako produkcja globalna, to związane z nią dochody, pracujący, spożycie itp. – także są rejestrowane. Ponieważ na przykład produkcja usług mieszkaniowych na własne cele finalne właścicieli mieszkań jest rejestrowana jako produkcja, to jest rejestrowany także dochód i spożycie, które ta produkcja dla nich generuje. Ponieważ – z definicji – w przypadku produkcji usług na własne cele finalne właścicieli mieszkań nie ma nakładu pracy, nie rejestruje się pracujących. W ten sposób zachowana jest spójność z systemem statystyki pracy, w którym nie rejestruje się pracujących w przypadku własności mieszkań. W odwrotnym przypadku jest analogicznie, tzn. gdy produkcja nie jest rejestrowana: usługi domowe wytwarzane i spożywane w ramach gospodarstwa domowego nie generują dochodu ani spożycia, nie uwzględnia się też pracujących.

1.33. ESA ustanawia także konwencje dotyczące:

a) wyceny produkcji globalnej sektora instytucji rządowych i samorządowych;

b) wyceny produkcji globalnej usług ubezpieczeniowych oraz usług pośrednictwa finansowego mierzonych pośrednio;

c) rejestracji usług ogólnospołecznych świadczonych przez sektor instytucji rządowych i samorządowych jako spożycie, a nie jako zużycie pośrednie;

Klasyfikacja według sektorów instytucjonalnych

1.34. Rachunki sektorów instytucjonalnych tworzy się poprzez przydzielanie jednostek do sektorów; dzięki temu możliwe jest przedstawienie transakcji i pozycji bilansujących w rachunkach w ujęciu sektorowym. Prezentacja w ujęciu sektorowym ukazuje wiele kluczowych mierników istotnych dla polityki gospodarczej i fiskalnej. Główne sektory instytucjonalne to sektor gospodarstw domowych, sektor instytucji rządowych i samorządowych, sektor przedsiębiorstw (przedsiębiorstw niefinansowych i instytucji finansowych), sektor instytucji niekomercyjnych działających na rzecz gospodarstw domowych (INKgd) oraz sektor zagranica.

Istotne jest rozróżnienie między działalnością rynkową i nierynkową. Podmiot będący pod kontrolą instytucji rządowych i samorządowych, w przypadku którego wykazano, że jest przedsiębiorstwem rynkowym, klasyfikuje się do sektora przedsiębiorstw, tj. poza sektorem instytucji rządowych i samorządowych. Tym samym deficyt i zadłużenie przedsiębiorstwa nie będzie uwzględniane w deficycie i długu sektora instytucji rządowych i samorządowych.

1.35. Istotnym elementem jest określenie jasnych i miarodajnych kryteriów przydzielania jednostek do poszczególnych sektorów instytucjonalnych.

Sektor publiczny obejmuje wszystkie znajdujące się pod kontrolą instytucji rządowych i samorządowych jednostki instytucjonalne będące rezydentami w ramach danej gospodarki. Wszystkie pozostałe jednostki będące rezydentami wchodzą w skład sektora prywatnego.

Tablica 1.1 przedstawia kryteria, w oparciu o które dokonuje się rozróżnienia między sektorem publicznym i prywatnym, w ramach sektora publicznego – między sektorem instytucji rządowych i samorządowych a sektorem przedsiębiorstw publicznych, a w ramach sektora prywatnego – między sektorem INKgd i sektorem przedsiębiorstw prywatnych.







Tablica 1.1 Kryteria Pod kontrolą instytucji rządowych i samorządowych (sektor publiczny) Pod kontrolą podmiotów prywatnych (sektor prywatny) Produkcja globalna nierynkowa Instytucje rządowe i samorządowe INKgd Produkcja globalna rynkowa Przedsiębiorstwa publiczne Przedsiębiorstwa prywatne

1.36. „Kontrolę” definiuje się jako możliwość decydowania o ogólnej polityce lub programie jednostki instytucjonalnej. Bardziej szczegółową definicję kontroli zamieszczono w pkt 2.35–2.39.

1.37. Rozróżnienia między działalnością „rynkową” i „nierynkową”, powodującego zaliczenie jednostek sektora publicznego do sektora instytucji rządowych i samorządowych lub sektora przedsiębiorstw, dokonuje się na podstawie następującej reguły:

Działalność uznaje się za działalność rynkową, w przypadku gdy transakcje dotyczące związanych z nią towarów i usług spełniają następujące warunki:

1) długofalowym celem działalności sprzedającego jest maksymalizacja zysków, a sprzedaż towarów i usług dokonywana jest w tym celu swobodnie na rynku na rzecz każdego, kto gotowy jest zapłacić cenę sprzedaży;

2) kupujący dążą do uzyskania maksymalnej użyteczności przy ograniczonych środkach, jakimi dysponują, kupując takie produkty, które w największym stopniu zaspokajają ich potrzeby przy oferowanej cenie;

3) istnieją skutecznie funkcjonujące rynki, do których dostęp mają sprzedający i kupujący, posiadający także informacje na temat rynku. Rynek może skutecznie funkcjonować również wtedy, gdy powyższe warunki nie są spełnione w stopniu idealnym.

1.38. Szczegółowość koncepcji metodologicznej ESA stwarza możliwość elastyczności: niektóre pojęcia nie są w ESA prezentowane bezpośrednio, tym niemniej w łatwy sposób można je uzyskać. Przykładem może być możliwość utworzenia nowych sektorów instytucjonalnych poprzez odpowiednie przeklasyfikowanie podsektorów zdefiniowanych w ESA.

1.39. Elastyczność wynika także z możliwości wprowadzenia dodatkowych kryteriów niebędących w sprzeczności z logiką systemu. Kryteria takie pozwalają na przykład na zestawianie rachunków podsektorów według wielkości liczby pracujących dla jednostek produkcyjnych czy też wielkości dochodów dla gospodarstw domowych. W odniesieniu do pracujących mogą być także wprowadzone subklasyfikacje według poziomu wykształcenia, wieku czy płci.

Rachunki satelitarne

1.40. Ze względu na potrzeby określonego rodzaju danych należy zestawić oddzielne rachunki satelitarne.

Są to na przykład:

a) macierze rachunków społecznych (SAM);

b) rola turystyki w gospodarce narodowej;

c) analiza kosztów i źródeł finansowania ochrony zdrowia;

d) prace badawczo-rozwojowe uznane za nakłady inwestycyjne w dziedzinie własności intelektualnej;

e) uznanie kapitału ludzkiego za aktywa w gospodarce narodowej;

f) analiza dochodów i wydatków gospodarstw domowych na podstawie badań „mikro”;

g) zależności między środowiskiem naturalnym a gospodarką;

h) produkcja wytwarzana przez gospodarstwa domowe;

i) analiza zmian dobrobytu;

j) analiza różnic pomiędzy rachunkami narodowymi a danymi z rachunkowości przedsiębiorstw oraz ich wpływu na giełdę i rynki wymiany;

k) szacunki przychodów podatkowych.

1.41. Rachunki satelitarne zaspokajają zapotrzebowanie na specyficzne dane w następujący sposób:

a) pokazując więcej potrzebnych szczegółów, a eliminując zbędne;

b) zwiększając zakres danego schematu rachunkowego poprzez dodanie informacji w ujęciu niepieniężnym, np. o zanieczyszczeniu środowiska oraz o aktywach środowiskowych;

c) zmieniając pewne podstawowe pojęcia, np. poszerzenie zakresu pojęcia nakładów inwestycyjnych poprzez dołączenie do tej kategorii wydatków na edukację.

1.42. Macierz rachunków społecznych (SAM) ukazuje w postaci macierzowej związki pomiędzy tablicami podaży i wykorzystania a rachunkami sektorów instytucjonalnych. SAM dostarcza dodatkową informację o poziomie i strukturze zatrudnienia poprzez podział kosztów związanych z zatrudnieniem według rodzajów pracujących. Podział ten stosuje się zarówno do wykorzystania nakładów pracy według gałęzi, co jest pokazane w tablicach wykorzystania, jak też do podaży siły roboczej według grup społeczno-ekonomicznych, co jest pokazane na rachunku podziału pierwotnego dochodów dla podsektorów sektora gospodarstw domowych. W ten sposób podaż i wykorzystanie różnych kategorii siły roboczej są prezentowane w ujęciu systemowym.

1.43. W rachunkach satelitarnych zachowuje się wszystkie podstawowe pojęcia i klasyfikacje schematu podstawowego. Zmiany w pojęciach wprowadza się wyłącznie w przypadkach, w których taki jest cel rachunku satelitarnego. W takich przypadkach rachunek satelitarny zawiera także tablicę prezentującą związek pomiędzy najważniejszymi zmiennymi w rachunku satelitarnym a ich odpowiednikami w schemacie podstawowym ESA. Dzięki temu schemat podstawowy zachowuje swoją rolę jako schemat odniesienia, a jednocześnie są zaspokojone specyficzne potrzeby.

1.44. W ogólnym ujęciu schemat podstawowy nie obejmuje miar stanów i przepływów niedających się wyrazić w ujęciu pieniężnym (lub nieposiadających wyraźnych pieniężnych odpowiedników). Analiza tych stanów i przepływów, dzięki ich charakterowi, jest możliwa poprzez obliczenie odpowiednich danych w ujęciu niepieniężnym, np.:

a) produkcja wytwarzana w ramach gospodarstw domowych może być opisana poprzez wyrażenie jej w godzinach poświęconych na alternatywne cele;

b) edukacja może być opisana poprzez rodzaje kształcenia, liczbę uczniów, średnią liczbę lat nauki przed uzyskaniem dyplomu itp.;

c) wpływ zanieczyszczenia środowiska naturalnego można opisać poprzez zmiany w liczbie żyjących gatunków zwierząt, zdrowotność drzew w lasach, ilość nieczystości, emisję tlenku węgla, poziom promieniowania itp.

1.45. Rachunki satelitarne umożliwiają powiązanie tego rodzaju statystyk w ujęciu niepieniężnym z podstawowym schematem rachunków narodowych. Powiązanie jest wykonalne dzięki zastosowaniu do takich statystyk niepieniężnych klasyfikacji stosowanych w schemacie podstawowym, np. klasyfikacji według rodzajów gospodarstw domowych lub klasyfikacji według gałęzi. W ten sposób uzyskuje się spójny rozszerzony schemat. Może on następnie służyć jako baza danych dla analiz i ocen współzależności pomiędzy zawartymi w nim zmiennymi a zmiennymi ze schematu podstawowego.

1.46. Schemat podstawowy oraz jego najważniejsze zmienne nie opisują zmian dobrobytu. Można zatem skonstruować schemat rozszerzony, do którego włączone będą przypisane umownie wartości pieniężne dotyczące np.:

a) usług domowych i osobistych wytwarzanych i konsumowanych w ramach tego samego gospodarstwa domowego;

b) zmian sposobu spędzania wolnego czasu;

c) udogodnień i wad życia w mieście;

d) nierównomierności rozkładu dochodów.

1.47. W rachunkach rozszerzonych można także przeklasyfikować tzw. wydatki konieczne (np. na obronę narodową) jako zużycie pośrednie, tj. nieprzyczyniające się do dobrobytu. Podobnie, szkody wyrządzone przez powodzie czy inne klęski żywiołowe mogą być zaklasyfikowane jako zużycie pośrednie, tj. jako zmniejszenie dobrobytu w ujęciu całkowitym. Można w ten sposób próbować skonstruować bardzo przybliżony i niedoskonały wskaźnik zmian dobrobytu. Jednak dobrobyt ma wiele wymiarów, z których większość jest wyrażona w ujęciu niepieniężnym. Dlatego lepszym rozwiązaniem dla pomiaru dobrobytu jest wykorzystanie, dla każdego wymiaru, oddzielnych wskaźników i jednostek pomiaru. Takimi wskaźnikami mogą być np.: umieralność niemowląt, przeciętne oczekiwane trwanie życia, liczba osób dorosłych umiejących czytać i pisać oraz dochód narodowy na jednego mieszkańca. Wskaźniki te mogą być włączone do systemu w postaci rachunku satelitarnego.

1.48. Celem uzyskania spójnego i zgodnego w skali międzynarodowej standardu metodologicznego i księgowego w ESA nie zastosowano pojęć administracyjnych. Jednak dla wszelkiego rodzaju celów krajowych uzyskiwanie danych bazujących na tych pojęciach może być pożyteczne. Na przykład dla oszacowania przychodów podatkowych potrzebne są statystyki dotyczące dochodów do opodatkowania. Statystyki takie można uzyskać poprzez pewne modyfikacje statystyk z rachunków narodowych.

1.49. Podobne podejście można zastosować w przypadku pewnych pojęć wykorzystywanych w polityce gospodarczej, np. dla:

a) pojęcia inflacji wykorzystywanego dla waloryzacji emerytur i rent, świadczeń z tytułu bezrobocia czy kosztów związanych z zatrudnieniem urzędników służby cywilnej;

b) pojęcia podatków, składek na ubezpieczenia społeczne, sektora instytucji rządowych i samorządowych oraz sektora ogólnospołecznego wykorzystywanych dla określenia optymalnej wielkości sektora ogólnospołecznego;

c) pojęcia sektorów czy gałęzi „strategicznych” wykorzystywanych w krajowej polityce gospodarczej czy w polityce gospodarczej UE;

d) pojęcia „działalności inwestycyjnej” wykorzystywanego w krajowej polityce gospodarczej;

e) tablicy ukazującej pełne ujęcie świadczeń emerytalno-rentowych.

Rachunki satelitarne lub tablice uzupełniające mogą spełnić takie potrzeby w zakresie danych.

ESA 2010 a SNA 2008

1.50. ESA 2010 oparty jest na pojęciach SNA 2008, który służy za podręcznik rachunków narodowych dla wszystkich państw świata. Tym niemniej jest kilka różnic między ESA 2010 a SNA 2008:

a) różnice w sposobie prezentacji: 1) w ESA 2010 znajdują się oddzielne rozdziały poświęcone transakcjom dotyczącym produktów, transakcjom podziału i transakcjom finansowym. Natomiast w SNA 2008 te same transakcje wyjaśnione są w rozdziałach uporządkowanych według kolejności rachunków, np. rozdziały dotyczące rachunku produkcji, podziału pierwotnego dochodów, rachunku kapitałowego czy rachunku zagranicy; 2) ESA 2010 opisuje poszczególne pojęcia poprzez podanie ich definicji oraz specyfikację pozycji włączonych i wyłączonych z danej kategorii. SNA 2008 zwykle opisuje poszczególne pojęcia w sposób bardziej ogólny i wyjaśnia powody przyjęcia określonych konwencji;

b) niektóre pojęcia w ESA 2010 określone są bardziej dokładnie i precyzyjnie niż w SNA 2008: 1) SNA 2008 nie zawiera szczegółowych kryteriów rozróżnienia pomiędzy kategoriami produkcji globalnej rynkowej, produkcji globalnej na własne cele finalne i produkcji globalnej nierynkowej. Dlatego też, w celu zapewnienia jednolitości podejścia, w ESA przyjęto bardziej szczegółowe wskazówki; 2) ESA 2010 zakłada, że produkcja niektórych rodzajów wyrobów wytwarzanych przez gospodarstwa domowe, jak tkanie sukna czy wyrób mebli, nie jest znacząca dla państw członkowskich i dlatego nie musi być rejestrowana; 3) ESA 2010 dokonuje odniesienia do rozwiązań instytucjonalnych w UE, takich jak system Intrastat (rejestrujący przepływ wyrobów wewnątrz UE) oraz wkłady państw członkowskich do budżetu UE; 4) ESA 2010 zawiera specyficzne klasyfikacje UE, np. klasyfikację statystyczną produktów według działalności (CPA) ( 6 ) dla produktów i NACE rev. 2 dla gałęzi (obie klasyfikacje są zharmonizowane z odpowiednimi klasyfikacjami ONZ); 5) ESA 2010 zawiera dodatkową klasyfikację dla wszystkich transakcji wymiany towarów i usług z zagranicą; dzielą się one na transakcje między rezydentami UE oraz transakcje z rezydentami spoza UE; 6) w ESA 2010 podsektory sektora instytucji finansowych uporządkowano inaczej niż w SNA 2008 ze względu na potrzeby unii gospodarczej i walutowej. ESA 2010 może być bardziej szczegółowy niż SNA 2008, ponieważ ESA 2010 dotyczy głównie państw członkowskich. Również na potrzeby danych w Unii ESA powinien być bardziej szczegółowy.

ESA 2010 a ESA 95

1.51. ESA 2010 różni się od ESA 95 zarówno pod względem zakresu, jak i przyjętych pojęć. Większość tych różnic odpowiada różnicom pomiędzy SNA 1993 a SNA 2008. Główne różnice to:

a) uznanie prac badawczo-rozwojowych za nakłady inwestycyjne prowadzące do wytworzenia aktywów własności intelektualnej. Zmiana ta zostaje zarejestrowana w rachunku satelitarnym i włączona do rachunków zasadniczych, kiedy w państwach członkowskich będzie dała się zaobserwować wystarczająca niezawodność i harmonizacja miar;

b) wydatki na systemy uzbrojenia, które spełniają ogólną definicję aktywów, zaklasyfikowano jako nakłady na środki trwałe, a nie jako zużycie pośrednie;

c) w odniesieniu do produkcji rynkowej wprowadzono analityczne pojęcie usług związanych z kapitałem, by umożliwić sporządzenie tablicy uzupełniającej, w której wykazane są jako składnik wartości dodanej;

d) rozszerzono zakres aktywów finansowych w celu uwzględnienia w większym zakresie finansowych instrumentów pochodnych;

e) nowe zasady rejestracji w zakresie uprawnień emerytalno-rentowych. Do rachunków dodano tablicę uzupełniającą, w celu umożliwienia rejestracji szacunków dla wszystkich uprawnień w ramach ubezpieczeń społecznych, kapitałowych i niekapitałowych. Tablica ta zawiera komplet informacji niezbędnych dla kompleksowej analizy – uprawnienia i powiązane przepływy dla wszystkich prywatnych i publicznych systemów emerytalno-rentowych, kapitałowych i niekapitałowych, z uwzględnieniem systemów emerytalno-rentowych w ramach systemu zabezpieczenia społecznego;

f) wymóg stosowania reguł dotyczących zmiany własności towarów stał się powszechny, czego rezultatem są zmiany w rejestrowaniu pośrednictwa handlowego (merchanting) oraz wyrobów wysyłanych w ramach obrotu uszlachetniającego, zarówno za granicę, jak i w gospodarce krajowej. W efekcie wyroby wysyłane za granicę w ramach obrotu uszlachetniającego rejestrowane są w ujęciu netto, w odróżnieniu od ujęcia brutto w SNA 1993 i ESA 95. Zmiana ta rodzi istotne skutki dla rejestracji takiej działalności w tablicach podaży i wykorzystania;

g) większą uwagę poświęcono instytucjom finansowym ogółem, a w szczególności – spółkom specjalnego przeznaczenia (SPE). Zmieniono sposób traktowania kontrolowanych przez sektor instytucji rządowych i samorządowych SPE za granicą, tak by zobowiązania zaciągane przez SPE były wykazywane w rachunkach instytucji rządowych i samorządowych;

h) doprecyzowano sposób traktowania superdywidend wypłacanych przez przedsiębiorstwa publiczne, to znaczy mają one być traktowane jako wypłaty nadzwyczajne oraz wycofanie kapitału;

i) określono zasady traktowania partnerstwa publiczno-prywatnego, rozszerzono traktowanie agencji restrukturyzacji;

j) doprecyzowano transakcje między instytucjami rządowymi i samorządowymi a przedsiębiorstwami publicznymi, z uwzględnieniem instrumentów sekurytyzacyjnych, w celu usprawnienia rejestracji pozycji, które mogą mieć istotny wpływ na dług sektora instytucji rządowych i samorządowych;

k) doprecyzowano traktowanie gwarancji kredytowych, wprowadzono nowe traktowanie gwarancji standaryzowanych, takich jak gwarancje kredytów eksportowych oraz gwarancje kredytów studenckich. Zgodnie z nowym traktowaniem aktywa finansowe i zobowiązania uwzględniane są w rachunkach w wysokości prawdopodobnego wezwania do realizacji gwarancji.

1.52. Zmiany w ESA 2010 w porównaniu do ESA 95 nie są ograniczone do zmian w sferze pojęciowej. Wprowadzono zasadnicze zmiany w zakresie, dodane zostały nowe rozdziały dotyczące rachunków satelitarnych, rachunków sektora instytucji rządowych i samorządowych oraz rachunków zagranicy. W istotnym stopniu rozszerzone zostały rozdziały dotyczące rachunków kwartalnych i regionalnych.

ESA 2010 JAKO SYSTEM – PODSTAWOWE ZASADY

1.53. Głównymi cechami systemu są:

a) jednostki statystyczne i ich grupowanie;

b) przepływy i stany;

c) system rachunków i agregaty;

d) kompleks przepływów międzygałęziowych.

Jednostki statystyczne i ich grupowanie

1.54. System ESA 2010 wykorzystuje dwa rodzaje jednostek oraz dwa sposoby podziału gospodarki, całkiem odmienne i zaspokajające odrębne potrzeby analityczne.

1.55. Pierwszy cel opisu dochodów, wydatków i przepływów finansowych oraz bilansów realizowany jest poprzez grupowanie jednostek instytucjonalnych w sektory na podstawie ich podstawowych funkcji, zachowań i celów.

1.56. Drugi cel opisu procesów produkcji oraz analiz przepływów międzygałęziowych realizowany jest poprzez system grupujący lokalne jednostki rodzaju działalności (lokalne JRD) w określone gałęzie na podstawie rodzaju ich działalności. Działalność jest charakteryzowana poprzez nakłady, procesy produkcji oraz produkcję globalną wyrobów i usług.

Jednostki i sektory instytucjonalne

1.57. Jednostki instytucjonalne są to podmioty gospodarcze mające uprawnienia do własności wyrobów i aktywów, zaciągania zobowiązań oraz angażowania się w działalność gospodarczą i dokonywania transakcji z innymi jednostkami we własnym imieniu. Dla celów systemu ESA 2010 jednostki instytucjonalne grupowane są w pięciu rozłącznych krajowych sektorach instytucjonalnych:

a) przedsiębiorstw niefinansowych;

b) instytucji finansowych;

c) instytucji rządowych i samorządowych;

d) gospodarstw domowych;

e) instytucji niekomercyjnych działających na rzecz gospodarstw domowych.

Pięć wymienionych sektorów instytucjonalnych tworzy krajową gospodarkę ogółem. Każdy z sektorów instytucjonalnych dzieli się także na podsektory. System ESA 2010 umożliwia opracowywanie pełnego zestawu rachunków przepływów i bilansów dla każdego sektora i podsektora oraz dla gospodarki ogółem. Mogą występować współzależności między wymienionymi pięcioma sektorami krajowymi a jednostkami będącymi nierezydentami; ukazane są takie współzależności między sektorami krajowymi a szóstym sektorem instytucjonalnym, tj. sektorem zagranica.

Lokalne JRD oraz gałęzie

1.58. Jeżeli jednostki instytucjonalne prowadzą więcej niż jeden rodzaj działalności, to jednostki takie podlegają podziałowi stosownie do rodzaju prowadzonej działalności. Przedstawienie tego podziału umożliwiają lokalne JRD.

Lokalna JRD grupuje te wszystkie części jednostki instytucjonalnej jako producenta, które znajdują się w jednym miejscu lub w miejscach położonych blisko siebie i które prowadzą działalność określoną na szczeblu klasy (4-znakowym) klasyfikacji NACE rev. 2.

1.59. Lokalne JRD rejestrowane są dla każdej działalności drugorzędnej, jednakże jeżeli brak jest odpowiednich dokumentów księgowych niezbędnych do oddzielnego opisu takich działalności, to jako lokalną JRD przyjmuje się jednostkę prowadzącą łącznie kilka działalności drugorzędnych. Grupa wszystkich lokalnych JRD prowadzących ten sam bądź podobne rodzaje działalności tworzy gałąź.

W skład jednostki instytucjonalnej wchodzi jedna bądź więcej lokalnych JRD; lokalna JRD należy wyłącznie do jednej jednostki instytucjonalnej.

1.60. Dla potrzeb analizy procesu produkcji stosuje się tzw. analityczną jednostkę produkcji. Jednostka taka może być obserwowana jedynie w przypadku, gdy lokalna JRD wytwarza jeden typ produktu, nie prowadząc działalności drugorzędnej. Jednostka taka jest znana jako jednostka jednorodnej produkcji. W wyniku grupowania tych jednostek tworzone są jednorodne branże.

Jednostki będące rezydentami i nierezydentami; gospodarka ogółem i zagranica

1.61. Gospodarka ogółem definiowana jest poprzez jednostki będące rezydentami. Jednostka jest rezydentem kraju, jeżeli na terytorium ekonomicznym tego kraju posiada ona centrum głównych interesów ekonomicznych, to znaczy kiedy angażuje się w działalność gospodarczą na tym terytorium przez okres jednego roku lub dłuższy. W kontekście pkt 1.57 sektory instytucjonalne są grupami jednostek instytucjonalnych będących rezydentami.

1.62. Jednostki będące rezydentami angażują się w transakcje z jednostkami będącymi nierezydentami tzn. z jednostkami, które są rezydentami innych gospodarek. Transakcje te stanowią wymianę towarów i usług z zagranicą danej gospodarki i grupowane są w rachunku zagranicy. Tak więc zagranica pełni podobną rolę jak sektor instytucjonalny, z tym że jednostki będące nierezydentami włączone są do systemu tylko wtedy, gdy zaangażowane są w transakcje z jednostkami instytucjonalnymi będącymi rezydentami.

1.63. Umowne jednostki będące rezydent