5.19. Transakcje finansowe grupowane są w kategorie dzielone na podkategorie, a niektóre z nich są dalej dzielone na podpozycje. Klasyfikacja transakcji dotyczących aktywów i pasywów finansowych odpowiada klasyfikacji aktywów i pasywów finansowych (patrz ust. 5.06-5.08). Stąd, tylko raz w ESA w niniejszej części rozdziału dotyczącego transakcji finansowych są przedstawione definicje kategorii, podkategorii i podpozycji oraz dodatkowe wyjaśnienia. W rozdziale dotyczącym bilansu, w głównej części tekstu, nie są powtarzane definicje i objaśnienia do nich, są one jednak uwzględnione w załączniku 7.1, przedstawiającym podsumowanie wszystkich aktywów i pasywów zdefiniowanych w systemie. 5.20. Podstawowym kryterium przyjętym do klasyfikowania transakcji finansowych oraz aktywów i pasywów finansowych jest płynność oraz charakterystyka prawna aktywów finansowych. Klasyfikacja nie obejmuje kategorii funkcjonalnych, z wyjątkiem pozycji uzupełniającej dotyczącej inwestycji zagranicznych bezpośrednich. Definicje kategorii, podkategorii i podpozycji są na ogół niezależne od klasyfikacji jednostek instytucjonalnych. Jednak, w razie potrzeby, klasyfikacja aktywów i pasywów finansowych może być bardziej uszczegółowiona poprzez odpowiednie skrzyżowanie jej z klasyfikacją jednostek instytucjonalnych. Przykładem może być rodzaj depozytów pomiędzy spółkami finansowymi pieniężnymi. Zakres szczegółowości stosowanej klasyfikacji aktywów i pasywów finansowych zależy od rodzaju analizowanego sektora instytucjonalnego.



Tabela 5.1 — Klasyfikacja transakcji finansowych Klasyfikacja transakcji finansowych Kod Złoto monetarne i Specjalne Prawa Ciągnienia (SDR-y) F.1 Złoto monetarne F.11 Specjalne Prawa Ciągnienia (SDR-y) F.12 Gotówka i depozyty F.2 Gotówka F.21 Depozyty zbywalne F.22 Pozostałe depozyty F.29 Papiery wartościowe inne niż akcje F.3 Papiery wartościowe inne niż akcje, z wyjątkiem instrumentów pochodnych F.33 Krótkoterminowe F.331 Długoterminowe F.332 Finansowe instrumenty pochodne F.34 Pożyczki F.4 Krótkoterminowe F.41 Długoterminowe F.42 Akcje i inne udziały kapitałowe F.5 Akcje i inne udziały kapitałowe, z wyjątkiem udziałów w funduszach wspólnego inwestowania F.51 Akcje notowane F.511 Akcje nienotowane F.512 Pozostałe udziały kapitałowe F.513 Udziały w funduszach wspólnego inwestowania F.52 Rezerwy techniczno — ubezpieczeniowe F.6 Udziały netto gospodarstw domowych w rezerwach ubezpieczeń na życie i w rezerwach funduszy emerytalnych F.61 Udziały netto gospodarstw domowych w rezerwach ubezpieczeń na życie F.611 Udziały netto gospodarstw domowych w rezerwach funduszy emerytalnych F.612 Przedpłaty składek ubezpieczeniowych i rezerwy na nie uregulowane roszczenia F.62 Pozostałe kwoty należności/zobowiązania F.7 Kredyty kupieckie i zaliczki F.71 Pozostałe należności/zobowiązania, z wyjątkiem kredytów kupieckich i zaliczek F.79 Pozycja uzupełniająca: Inwestycje zagraniczne bezpośrednie F.m 5.21. Potrzeby wynikające z prowadzonych analiz kanałów transmisyjnych realizowanej polityki pieniężnej mogą powodować konieczność identyfikacji mierników pieniądza w bilansach, a także na rachunkach finansowych sektorów i zagranicy. Stosowane definicje mierników pieniądza różnią się jednak pomiędzy krajami i w czasie. Ponadto składają się one z elementów, które w większości przypadków nie odpowiadają kategoriom, podkategoriom czy podpozycjom aktywów i pasywów finansowych zdefiniowanych w systemie. Co więcej, sektory „tworzące pieniądz”, „posiadające pieniądz”, i „neutralne w stosunku do pieniądza” zależą od definicji rozważanych agregatów pieniężnych. Stąd mierniki pieniądza nie są w systemie zdefiniowane. Tym niemniej, metoda pozwalająca na pokazanie dowolnego miernika pieniądza w bilansach i na rachunkach finansowych, przedstawiona jest w załączniku 5.1 do niniejszego rozdziału. 5.22. Innowacje na rynkach finansowych zmniejszają użyteczność podziału aktywów i pasywów finansowych na krótko- i długoterminowe. Podział taki może być jednak wymagany, gdy analiza terminów płatności jest istotna, jak np. dla analiz stóp procentowych i stóp zwrotu z kapitału. Stąd, w stosownych przypadkach podział według terminów płatności jest uznawany za drugorzędne kryterium klasyfikacyjne. Definicja : Aktywa (pasywa) finansowe krótkoterminowe stanowią aktywa (pasywa) finansowe, których pierwotny termin płatności obejmuje zwykle okres do jednego roku włącznie, a w wyjątkowych przypadkach maksymalnie do dwóch lat ( 73 ). Aktywa (pasywa) finansowe długoterminowe stanowią aktywa (pasywa) finansowe, których pierwotny termin płatności obejmuje zwykle okres dłuższy niż jeden rok, a w wyjątkowych przypadkach dłuższy niż dwa lata. 5.23. Wiele kategorii, podkategorii i podpozycji aktywów finansowych może być podzielone według rodzaju jednostek, w których są denominowane.



Definicja: Aktywa (pasywa) finansowe w walucie krajowej stanowią aktywa (pasywa) finansowe denominowane w jednostce (jednostkach) walutowej będącej prawnym środkiem płatniczym kraju. Aktywa (pasywa) finansowe w walucie obcej stanowią aktywa (pasywa) finansowe, które nie są denominowane w jednostce (jednostkach) walutowej będącej prawnym środkiem płatniczym kraju. Aktywa finansowe w walucie obcej obejmują aktywa finansowe denominowane według koszyka walutowego, na przykład ECU czy SDR-y, oraz aktywa finansowe denominowane w złocie. Podział na walutę krajową i waluty obce jest szczególnie użyteczny dla kategorii gotówki i depozytów (AF.2). 5.24. Kategoria F.l obejmuje dwie podkategorie transakcji finansowych: a) złoto monetarne (F. 11); b) Specjalne Prawa Ciągnienia (SDR-y). 5.25. Aktywa finansowe zaklasyfikowane do kategorii złota monetarnego i SDR-ów (F.l) są jedynymi aktywami finansowymi w systemie, dla których nie istnieją odpowiadające im pasywa. Dlatego transakcje złotem monetarnym i SDR-ami (F.l) zawsze powodują zmiany własności aktywów finansowych (patrz ust. 5.02). 5.26.



Definicja: Podkategoria złota monetarnego (F.11) obejmuje wszystkie transakcje złotem monetarnym (AF.11), które jest złotem będącym składnikiem rezerw zagranicznych, utrzymywanym przez władze monetarne lub przez inne jednostki podlegające efektywnej kontroli tych władz. 5.27. Sektor władz monetarnych, bazujący na koncepcji funkcjonalnej, obejmuje podsektor banku centralnego (S.121) oraz centralne instytucje rządowe, które przeprowadzają operacje przypisane zwykle do banku centralnego. Operacje takie obejmują emisję pieniądza, utrzymanie i zarządzanie rezerwami międzynarodowymi oraz operacje funduszy stabilizacji kursu walutowego. Wobec powyższego, złoto może stanowić z reguły aktywa finansowe tylko dla banku centralnego lub rządu. W pewnych jednak okolicznościach inne spółki finansowe mogą posiadać tytuł do utrzymywania złota, które może być sprzedane za specjalną zgodą władz monetarnych. W takich ograniczonych okolicznościach koncepcja efektywnej kontroli może być odniesiona do zapasów złota instytucji finansowych innych niż bank centralny. 5.28. Złoto monetarne przybiera zwykle formę sztab o zawartości czystego złota przynajmniej 995/1000. 5.29. Transakcje złotem monetarnym to głównie sprzedaż i zakup złota monetarnego pomiędzy władzami monetarnymi. Zakupy złota monetarnego są rejestrowane na rachunkach finansowych krajowych władz monetarnych jako zwiększenia aktywów finansowych. Pozycjami stanowiącymi odpowiedniki są zmniejszenia aktywów finansowych zagranicy. 5.30. Transakcje złotem niemonetarnym, to jest na złocie innym niż monetarne, są traktowane jako nabycie pomniejszone o sprzedaż aktywów o wyjątkowej wartości (jeśli wyłącznym celem transakcji jest lokata majątku) lub w innych przypadkach jako spożycie lub zużycie pośrednie i/lub przyrost zapasów. Transakcje złotem niemonetarnym obejmują transakcje dokonywane przez władze monetarne realizowane w złocie, które nie jest składnikiem ich rezerw zagranicznych. 5.31. Jeżeli władze monetarne dodają złoto niemonetarne do swoich zasobów złota monetarnego lub zwalniają z nich złoto monetarne na cele niemonetarne, następuje odpowiednio monetyzacja i demonetyzacja złota. Monetyzacja czy demonetyzacja złota nie powodują zapisów na rachunkach finansowych; w zamian uwzględniana jest zmiana w pozycjach bilansu poprzez zapisy na rachunku innych zmian wolumenu aktywów jako reklasyfikacja, tzn. reklasyfikacja złota jako aktywów o wyjątkowej wartości (AN.13) na złoto monetarne (AF.11) (patrz ust. 6.32.). Demonetyzacja złota jest rejestrowana analogicznie. 5.32. Depozyty, papiery wartościowe i pożyczki denominowane w złocie traktowane są jako aktywa finansowe inne niż złoto monetarne i są klasyfikowane wraz z podobnymi aktywami finansowymi wyrażonymi w walutach obcych do odpowiednich kategorii. Transakcje swapowe złotem niemonetarnym, to jest umowy związane z czasową zamianą złota niemonetarnego na depozyty, są traktowane jako pożyczki zabezpieczone w złocie (patrz ust. 5.81e)). 5.33.



Definicja: Podkategoria Specjalnych Praw Ciągnienia (SDR-ów) (F.12) obejmuje wszystkie transakcje w SDR-ach (AF.l2), to jest międzynarodowych aktywach rezerwowych tworzonych przez Międzynarodowy Fundusz Walutowy (MFW) i przydzielanych jego członkom dla uzupełnienia posiadanych przez nich aktywów rezerwowych. 5.34. SDR-y nie są uważane za zobowiązania MFW, a członkowie MFW, którym zostały przydzielone SDR-y, nie posiadają faktycznych (bezwarunkowych) zobowiązań do spłaty przydzielonych im SDR-ów. SDR-y utrzymywane są wyłącznie przez oficjalnych posiadaczy, którymi z reguły są banki centralne oraz są wymienialne wśród uczestników Departamentu Specjalnych Praw Ciągnienia MFW i innych posiadaczy wyznaczonych przez MFW (inne banki centralne oraz określone agencje międzynarodowe). SDR-y reprezentują zagwarantowane i bezwarunkowe prawo każdego posiadacza do otrzymywania innych aktywów rezerwowych, w szczególności walut wymienialnych. 5.35. Zmiany w zasobach SDR-ów posiadanych przez władze monetarne mogą powstawać poprzez transakcje dokonywane na SDR-ach wywołujące wpłaty SDR-ów do lub otrzymywanie SDR-ów z MFW, do lub od innych uczestników Departamentu Specjalnych Praw Ciągnienia MFW oraz do i od pozostałych posiadaczy. Zmiany te są rejestrowane — odpowiednio — na rachunkach finansowych władz monetarnych i zagranicy. Zmiany w zasobach SDR-ów mogą także powstawać w wyniku zmian wartości SDR-ów i powinny być rejestrowane na rachunku przeszacowań lub w wyniku przydziałów i umorzeń SDR-ów i powinny być rejestrowane na rachunku innych zmian wolumenu aktywów (patrz ust. 6.27.a). 5.36.



Definicja: Kategoria gotówki i depozytów (F.2) obejmuje wszystkie transakcje dokonywane w gotówce i depozytach (AF.2), to jest pieniądzu w obiegu i wszystkich rodzajach depozytów w walucie krajowej i w walucie obcej. 5.37. Kategoria F.2 podzielona jest na trzy podkategorie transakcji finansowych: a) gotówka (F.21); b) depozyty zbywalne (F.22); c) pozostałe depozyty (F.29). Podziału na depozyty zbywalne i pozostałe może być w niektórych krajach trudny i niezbyt użyteczny do celów analitycznych (patrz ust. 5.74.-5.76 dla odróżnienia depozytów od pożyczek). 5.38.



Definicja: Podkategoria gotówki (F.21) obejmuje wszystkie transakcje dokonywane w gotówce (AF.21), to jest banknotach i monetach w obiegu, wykorzystywanych powszechnie do dokonywania płatności. 5.39. Podkategoria AF.21 obejmuje: a) banknoty i monety w obiegu emitowane przez krajowe władze monetarne; b) banknoty i monety w obiegu emitowane przez zagraniczne władze monetarne i posiadane przez rezydentów. 5.40. Podkategoria AF.21 nie obejmuje: a) banknotów i monet nie będących w obiegu, np. rezerwy własnych banknotów centralnego banku lub banknotów gromadzonych jako rezerwy specjalne; b) monet pamiątkowych, które nie są powszechnie wykorzystywane do dokonywania płatności. 5.41. Gotówka może być w posiadaniu wszystkich sektorów i zagranicy. Jest ona emitowana przez bank centralny, rząd, zagranicę oraz, w wyjątkowych przypadkach, przez pozostałe finansowe instytucje pieniężne. Gotówka uważana jest za pasywa emitującej ją jednostki instytucjonalnej. 5.42.



Definicja: Podkategoria depozytów zbywalnych (F.22) obejmuje wszystkie transakcje dokonywane w depozytach zbywalnych (AF.22), to jest depozytach (w walucie krajowej lub w walucie obcej), które mogą być w każdej chwili zamienione na gotówkę lub być zbywalne w formie czeku, poprzez polecenie przelewu, zapis debetowy czy temu podobne, bez żadnych istotnych ograniczeń czy opłat. 5.43. Podkategoria AF.22 obejmuje depozyty zbywalne złożone w krajowych i zagranicznych finansowych instytucjach pieniężnych. Zawiera ona depozyty zbywalne pomiędzy finansowymi instytucjami pieniężnymi, takie jak trzymane w banku centralnym przez pozostałe finansowe instytucje pieniężne na zabezpieczenie rezerw obowiązkowych (jeśli pozostają depozytami zbywalnymi) lub salda środków obrotowych i depozyty w walucie obcej, utrzymywane na zabezpieczenie umów swapowych lub pomiędzy pozostałymi finansowymi instytucjami pieniężnymi. 5.44. Posiadaczami depozytów zbywalnych mogą być wszystkie sektory instytucjonalne i zagranica. Depozyty te stanowią pasywa głównie finansowych instytucji pieniężnych i zagranicy, a czasem także administracji publicznej. 5.45.



Definicja: Podkategoria pozostałych depozytów (F.29) obejmuje wszystkie transakcje pozostałymi depozytami (AF.29), to jest depozytach (w walucie krajowej lub w walucie obcej) innych niż depozyty zbywalne. Pozostałe depozyty nie mogą być w dowolnym momencie wykorzystywane do dokonywania płatności i nie są, bez żadnych istotnych ograniczeń czy opłat, zamienialne na gotówkę lub depozyty zbywalne. 5.46. Podkategoria AF.29 obejmuje: a) depozyty terminowe. Depozyty te nie mogą być udostępnione bezzwłocznie, gdyż dokonane są na stały okres lub objęte są okresowym terminem wypowiedzenia przed ich wycofaniem. Obejmują one, na przykład, depozyty w banku centralnym w formie rezerw obowiązkowych w tej części, w jakiej składający depozyt nie może ich wycofać bez uprzedniego wypowiedzenia lub ograniczenia; b) wkłady oszczędnościowe, książeczki oszczędnościowe, certyfikaty oszczędnościowe lub certyfikaty depozytowe, które nie są zbywalne, lub których zbywalność (o ile w ogóle teoretycznie możliwa) jest bardzo ograniczona; c) depozyty utrzymywane w związku z określonymi planami oszczędnościowymi czy umowami. Depozyty te często pociągają za sobą zobowiązanie depozytora do dokonywania regularnych wpłat w ciągu danego okresu, a wpłacony kapitał i narosłe odsetki nie są dostępne przed upływem ustalonego terminu. Depozyty te łączone są niekiedy z udzieleniem, na koniec okresu oszczędzania, pożyczek (proporcjonalnych do zakumulowanych oszczędności) na cele zakupu lub budowy mieszkania; d) dowody depozytowe wydawane przez stowarzyszenia oszczędnościowe i pożyczkowe, towarzystwa budowlane, kasy kredytowe i podobne, niekiedy nazywane akcjami, które z mocy prawa lub w praktyce na można wykupić żądanie lub z relatywnie krótkim okresem wypowiedzenia; e) podlegające zwrotowi płatności z tytułu depozytów zabezpieczających związanych z instrumentami pochodnymi, stanowiące zobowiązania finansowych instytucji pieniężnych (patrz ust. 5.81c)); f) krótkoterminowe umowy odkupu (repo), stanowiące zobowiązania finansowych instytucji pieniężnych (patrz ust. 5.81d)) ( 74 ). 5.47. Podkategoria AF.29 nie obejmuje zbywalnych certyfikatów depozytowych i zbywalnych certyfikatów oszczędnościowych. Są one zaliczane do kategorii papierów wartościowych innych niż akcje, z wyjątkiem instrumentów pochodnych (AF.33). 5.48. Podkategoria AF.29 obejmuje ponadto: a) oficjalne rezerwy ecu banku centralnego. Te aktywa finansowe składają się z ecu wyemitowanych przez EIW na podstawie rezerw pieniężnych banków centralnych Państw Członkowskich jako zabezpieczenie wykonania Umowy o Europejskim Systemie Walutowym (ESW). Rezerwy ecu mogą być wykorzystane przez EIW i banki centralne Państw Członkowskich jako środki wyrównywania należności i w transakcjach pomiędzy nimi a EIW. EIW może przyznać władzom monetarnym państw trzecich oraz międzynarodowym instytucjom pieniężnym status pozostałych posiadaczy ecu ( 75 ); b) należności lub zobowiązania finansowe banku centralnego powstające z krótkoterminowego mechanizmu finansowego i z krótkoterminowego mechanizmu wsparcia walutowego. Są one zarządzane przez EIW ( 76 ); c) należności finansowe od MFW będące składnikiem rezerw międzynarodowych i niewykonane jako za pożyczki. Składają się one z pozycji w transzy rezerwowej członków MFW, która powstaje w wyniku wpłaty części udziałów subskrypcji członkowskiej w aktywach rezerwowych i z wykorzystania netto przez MFW walut Państw Członkowskich; d) zobowiązań wobec MFW, które nie zostały wykonane jako pożyczki. Składają się one z wykorzystania kredytu Funduszu udzielonego w ramach Generalnego Rachunku Zasobów MFW; mierzy on kwotę walut Państw Członkowskich w MFW, którą członkowie zobowiązani są odkupić. 5.49. Posiadaczami pozostałych depozytów mogą być wszystkie sektory instytucjonalne i zagranica. Depozyty te stanowią pasywa głównie finansowych instytucji pieniężnych oraz zagranicy, ale także innych sektorów, np. instytucje rządowe i samorządowe (patrz ust. 5.74-5.76). 5.50.



Definicja: Kategoria papierów wartościowych innych niż akcje (F.3) obejmuje wszystkie transakcje dokonywane w papierach wartościowych innych niż akcje (AF.3), to jest aktywach finansowych będących instrumentami na okaziciela, zwykle zbywalnymi i podlegającymi obrotowi na rynkach wtórnych lub dla których istnieje inny instrument pochodny będący przedmiotem obrotu na rynku, oraz które nie przyznają ich posiadaczowi żadnych praw własności do emitującej je jednostki instytucjonalnej. 5.51. Kategoria AF.3 obejmuje aktywa finansowe, będące zwykle w postaci dokumentów przeznaczonych do obiegu, z określoną w momencie emisji ich wartością nominalną. Do kategorii tej należą weksle, obligacje, certyfikaty depozytowe, weksle handlowe, skrypty dłużne, instrumenty pochodne i podobne instrumenty będące zwykle przedmiotem obrotu na rynkach finansowych (dla odróżnienia papierów wartościowych innych niż akcje od pożyczek, patrz ust. 5.77-5.80). 5.52. Posiadaczami papierów wartościowych innych niż akcje jako aktywów finansowych mogą być wszystkie sektory i zagranica. Papiery te stanowią pasywa głównie sektorów: spółek niefinansowych, spółek finansowych, instytucji rządowych i samorządowych (wszystkich poziomów) oraz zagranicy. 5.53. Kategoria F.3 dzielona jest na dwie podkategorie transakcji finansowych ( 77 ): a) papiery wartościowe inne niż akcje, z wyjątkiem instrumentów pochodnych (F.33); b) instrumenty pochodne (F.34). 5.54.



Definicja: Podkategoria papierów wartościowych innych niż akcje, z wyjątkiem instrumentów pochodnych (F.33) obejmuje wszystkie transakcje dokonywane w papierach wartościowych innych niż akcje, z wyjątkiem instrumentów pochodnych (AF.33), to jest papierach wartościowych innych niż akcje, które dają ich posiadaczowi bezwarunkowe prawo do otrzymania stałego lub określonego w umowie, zmiennego dochodu pieniężnego w formie kuponów odsetkowych (odsetek) i/lub ustanowionej stałej kwoty w określonym terminie lub terminach w przyszłości lub poczynając od daty ustalonej w momencie emisji. 5.55. Podkategoria F.33 może być dzielona, jeśli istnieje taka potrzeba, na dwie pozycje transakcji finansowych: a) krótkoterminowe papiery wartościowe inne niż akcje, z wyjątkiem instrumentów pochodnych (F.331); b) długoterminowe papiery wartościowe inne niż akcje, z wyjątkiem instrumentów pochodnych (F.332). 5.56.



Definicja: Podpozycja krótkoterminowe papiery wartościowe inne niż akcje, z wyjątkiem instrumentów pochodnych (F.331) obejmuje wszystkie transakcje dokonywane w krótkoterminowych papierach wartościowych innych niż akcje, z wyjątkiem instrumentów pochodnych (AF.331), to jest papierach wartościowych innych niż akcje z krótkim pierwotnym terminem płatności (patrz ust. 5.22), z wyjątkiem instrumentów pochodnych. 5.57. Krótkoterminowe papiery wartościowe inne niż instrumenty pochodne są na ogół emitowane z dyskontem. 5.58. Podpozycja AF.331 obejmuje: a) krótkookresowe obligacje Skarbu Państwa i inne krótkoterminowe papiery emitowane przez instytucje rządowe i samorządowe, łącznie z przyjmowanymi przez pozostałe finansowe instytucje pieniężne dla zabezpieczenia koniecznych rezerw obowiązkowych; b) zbywalne krótkoterminowe papiery emitowane przez spółki niefinansowe oraz spółki finansowe. Papiery te określane są różnorodnymi terminami, jak np.: weksle handlowe, krótkoterminowe papiery dłużne, weksle własne, bony handlowe, traty oraz certyfikaty depozytowe; c) krótkoterminowe papiery wartościowe emitowane w ramach długoterminowych instrumentów gwarancji emisji (NIF); d) akcepty bankowe (AB). AB dotyczą potwierdzenia przez spółki finansowe polecenia wypłaty, weksli handlowych lub weksli emitowanych przez spółki niefinansowe oraz bezwarunkowego przyrzeczenia zapłaty określonej kwoty w określonym terminie. AB reprezentują bezwarunkowe należności finansowe posiadaczy i bezwarunkowe zobowiązania akceptującej spółki finansowej. Odpowiednikiem tej transakcji dla spółki finansowej jest transakcja dotycząca krótkoterminowej pożyczki udzielanej przez spółkę finansową swemu klientowi. Z tego powodu rekomendowane jest traktowanie AB jako faktycznych zobowiązań akceptującej spółki finansowej i jako aktywów finansowych posiadacza, nawet jeśli nie dokonano wymiany żadnych funduszy. Dla uwzględnienia praktyk krajowych i różnego charakteru tych instrumentów wymagane będzie elastyczne stosowanie tej rekomendacji. 5.59. Podpozycja AF.331 nie uwzględnia papierów wartościowych, których zbywalność, nawet jeśli teoretycznie możliwa, jest w praktyce bardzo ograniczona i które w związku z tym zaliczane są odpowiednio do podkategorii pozostałych depozytów (AF.29) lub pożyczek krótkoterminowych (AF.41) (patrz ust. 5.74-5.76). 5.60.



Definicja: Podpozycja długoterminowe papiery wartościowe inne niż akcje, z wyjątkiem instrumentów pochodnych (F.332) obejmuje wszystkie transakcje dokonywane w długoterminowych papierach wartościowych innych niż akcje, z wyjątkiem instrumentów pochodnych (AF.332), to jest papierach wartościowych innych niż akcje z długim pierwotnym terminem wykupu (patrz ust. 5.22), z wyjątkiem instrumentów pochodnych. 5.61. Długoterminowe papiery wartościowe są na ogół emitowane z kuponami odsetkowymi. 5.62. Podpozycja AF.332 obejmuje: a) obligacje na okaziciela; b) obligacje drugorzędowe, często określane jako dług podporządkowany; c) obligacje z opcjonalnymi terminami zapadalności, z których najbardziej odległy przekracza rok; d) obligacje bez ustalonego terminu wykupu lub wieczyste; e) obligacje o zmiennym oprocentowaniu (FRN); f) indeksowane papiery wartościowe, w których wartość kapitału związana jest z indeksem cen, ceną towaru lub kursem walutowym; g) obligacje z dłużnym dyskontem lub obligacje zerokuponowe; h) euroobligacje. Jest to emisja obligacji odbywająca się równocześnie na rynkach przynajmniej dwóch krajów i jest denominowana niekoniecznie w ich walucie, zwykle dokonywana przez międzynarodowe konsorcja instytucji finansowych kilku państw; i) obligacje emitowane prywatnie, to jest obligacje ograniczone dwustronnymi umowami do określonych inwestorów, jeśli są przynajmniej potencjalnie zbywalne; jeśli nie są traktowane jako pożyczki długoterminowe; j) pożyczki, które stają się zbywalne de facto. Powinno to być interpretowane tylko w znaczeniu dokonywania obrotu na zorganizowanym rynku wtórnym (patrz ust. 5.79); k) papiery wartościowe wynikające z konwersji pożyczek. Zamiana powoduje dwie transakcje finansowe: likwidację pożyczki i stworzenie nowych papierów wartościowych; l) skrypty dłużne i akcje pożyczkowe zamienne na akcje zarówno na akcje emitującego przedsiębiorstwa czy spółki finansowej jak też na akcje innego przedsiębiorstwa czy spółki finansowej, dopóki nie zostaną zamienione. Zamiana powoduje dwie transakcje finansowe: likwidację skryptu dłużnego lub akcji pożyczkowej oraz emisję akcji. Gdy opcja konwersji jest niezależna od obligacji podstawowej, powinna być uważana za odrębne aktywa finansowe i zaklasyfikowana do podkategorii instrumentów pochodnych (AF.34) (patrz ust. 5.67a) i ust. 5.67b)); m) udziały lub akcje przynoszące stały dochód, ale niezabezpieczające udziału w podziale sumy pozostającej z majątku przedsiębiorstwa czy spółki finansowej po zaspokojeniu wszystkich innych wierzycieli, w przypadku likwidacji, łącznie z akcjami uprzywilejowanymi bez prawa udziału. 5.63. Podpozycja AF.332 obejmuje też inne aktywa finansowe, emitowane w ramach operacji sekurytyzacji pożyczek, hipoteki, długów na kartach kredytowych, należności oraz pozostałych aktywów. Niekiedy nowy papier wartościowy jest emitowany w zamian za aktywa pierwotne, które zostały faktycznie zlikwidowane. Alternatywną sytuacją jest przekazanie aktywów pierwotnych do innej jednostki instytucjonalnej i zastąpienie ich nowymi papierami wartościowymi w bilansie jednostki instytucjonalnej, która przekazała aktywa pierwotne. W tym przypadku aktywa pierwotne powinny być zarejestrowane w bilansie nowej jednostki instytucjonalnej, która je posiada. 5.64. Podpozycja F.332 nie obejmuje: a) transakcje na papierach wartościowych w ramach umów odkupu. Umowy odkupu są zaliczane do podkategorii pozostałych depozytów (patrz ust. 5.46.f) lub do kategorii pożyczek (patrz ust. 5.81.d), w zależności od zaangażowanych w nie jednostek instytucjonalnych. Akcje pożyczone lub będące przedmiotem odkupu nie zmieniają bilansu i pozostają w pozycji AF.332; b) transakcji na niezbywalnych papierach wartościowych. Są one zaliczane do podkategorii pożyczek długoterminowych; c) transakcji na niezbywalnych pożyczkach, łącznie z tymi, które zostały sprzedane stronie trzeciej, ale dla których nie istnieje zorganizowany rynek wtórny (patrz ust. 5.79). 5.65.



Definicja: Podkategoria instrumentów pochodnych (F.34) obejmuje wszystkie transakcje dokonywane na instrumentach pochodnych (AF.34), to jest aktywach finansowych bazujących na lub pochodzących od różnych instrumentów bazowych. Instrument bazowy jest zazwyczaj innym aktywem finansowym, ale może też być towarem lub indeksem. 5.66. Instrumenty pochodne są także określane jako instrumenty wtórne, a ponieważ uniknięcie ryzyka stanowi często motywację do ich stworzenia, są również nazywane instrumentami zabezpieczającymi. Jedynie te instrumenty wtórne, które posiadają wartość rynkową, ponieważ mogą być przedmiotem obrotu handlowego lub dla których istnieje inny instrument pochodny będący przedmiotem obrotu na rynku, stanowią instrumenty pochodne w systemie i są zaliczane do podkategorii AF.34 (patrz ust. 5.05). 5.67. Podkategoria AF.34 obejmuje: a) opcje, zbywalne i pozagiełdowe (OTC). Opcje są aktywami warunkowymi dającymi ich posiadaczom prawo, lecz nie obowiązek zakupu od (opcja kupna) lub sprzedaży (opcja sprzedaży) wydającemu opcję (wystawca opcji) finansowych lub niefinansowych aktywów (instrument bazowy) po z góry ustalonej cenie (cena wykonania opcji) w ramach określonego okresu (opcja amerykańska) lub w określonym momencie (opcja europejska). Nabywca opcji płaci opłatę (cenę opcji) wystawcy opcji za jego przyrzeczenie dokonania sprzedaży lub nabycia określonej ilości instrumentu bazowego lub dostarczenia, na żądanie nabywcy, odpowiedniego wynagrodzenia. Zgodnie z przyjętą konwencją, przyrzeczenie to stanowi zobowiązanie wystawcy opcji, ponieważ cena opcji reprezentuje aktualny koszt wykupu przez wystawcę jego warunkowego zobowiązania; b) warranty. Stanowią one formę zbywalnych opcji dających ich posiadaczowi prawo do zakupu od wystawcy warrantu (zwykle przedsiębiorstwa lub spółki finansowej), na określonych warunkach i w określonym czasie, pewnej ilości akcji lub obligacji. Występują także warranty walutowe, których wartość ustalana jest na podstawie kwoty jednej waluty wymaganej do zakupu innej waluty w (lub przed) momencie wygaśnięcia warrantu oraz warranty walutowe „krzyżowe” przywiązane do walut trzecich. Zgodnie z przyjętą konwencją, wystawca warrantu jest uważany za zaciągającego zobowiązanie reprezentujące aktualny koszt wykupu warunkowego zobowiązania wystawcy; c) transakcje typu futures, ale jedynie posiadające wartość rynkową, tzn. będące przedmiotem obrotu handlowego lub, dla których istnieje inny instrument pochodny będący przedmiotem obrotu na rynku. Kontrakty te stanowią przyrzeczenie dostawy lub odbioru określonej ilości standardowego gatunku towaru, waluty obcej lub papierów wartościowych o ustalonej cenie i na określony moment lub okres dostawy. Kontrakty terminowe typu futures mogą także bazować na indeksie zamiast na określonych finansowych lub niefinansowych aktywach; ▼M5 d) umowy swapowe jedynie pod warunkiem że mają wartość rynkową z uwagi na swoją zbywalność lub możliwość kompensaty. Umowy swapowe są umowami między dwoma stronami mającymi na celu wymianę, w danym okresie oraz zgodnie z wcześniej ustanowionymi zasadami, strumieni płatności w takich samych kwotach zadłużenia. Najczęstszymi odmianami są swapy procentowe oraz swapy walutowe (również nazywane swapami podwójnymi). Swapy procentowe polegają na wymianie różnych płatności z tytułu odsetek, tj. wymianie stopy stałej na stopę zmienną, dwóch różnych stóp zmiennych, stopy stałej w jednej walucie na stopę zmienną w drugiej itd. Swapy walutowe (włączając wszystkie transakcje terminowe typu „forward”) są transakcjami w walutach obcych przy stosowaniu wcześniej uzgodnionego kursu wymiany. Swapy walutowe polegają na wymianie określonych kwot w dwóch różnych walutach z późniejszymi spłatami, obejmującymi zarówno strumienie odsetek i spłaty kapitału w danym okresie zgodnie z wcześniej ustanowionymi zasadami. Żadna wynikająca stąd płatność nie jest ujmowana w systemie jako dochód z tytułu majątku, musi jednak być rejestrowana w pozycji finansowe instrumenty pochodne; e) kontrakty terminowe na stopę procentową (FRA) jedynie pod warunkiem. że mają wartość rynkową z uwagi na swoją zbywalność lub możliwość kompensaty. Transakcje typu FRA są umowami, na mocy których dwie strony, w celu ochrony przed zmianami stóp procentowych, zgadzają się zapłacić odsetki w dniu rozliczenia w oparciu o umowną kwotę główną, która nigdy nie podlega wymianie. Płatności odnoszą się do różnicy między stopą ujętą w umowie, a stopą rynkową w momencie rozliczenia. Płatności te nie są ujmowane w systemie jako dochód majątkowy, muszą jednak być rejestrowane w pozycji finansowe instrumenty pochodne. ▼B 5.68. Podkategoria AF.34 nie obejmuje: a) instrumentu bazowego leżącego u podstaw instrumentu pochodnego; b) podlegających zwrotowi płatności z tytułu depozytów zabezpieczających związanych z instrumentami pochodnymi. Są one zaliczane do kategorii pozostałych depozytów (AF.29) (patrz ust. 5.46e)) lub do kategorii pożyczek (AF.4) (patrz ust. 5.81c)), w zależności od zaangażowanych jednostek instytucjonalnych; c) instrumentów wtórnych niebędących przedmiotem obrotu handlowego lub, dla których nie istnieje inny instrument pochodny będący przedmiotem obrotu na rynku. 5.69.



Definicja: Kategoria pożyczek (F.4) obejmuje wszystkie transakcje w pożyczkach (AF.4), to jest aktywach finansowych tworzonych w momencie, gdy wierzyciele pożyczają fundusze dłużnikom bezpośrednio lub poprzez brokerów, które są udokumentowane poprzez niezbywalne dokumenty albo w ogóle nie są udokumentowane w dokumentach. 5.70. Pożyczki posiadają następujące ogólne cechy charakterystyczne: a) warunki pożyczki są albo ustalone przez spółkę finansową udzielającą pożyczkę, albo negocjowane przez pożyczkodawcę i pożyczkobiorcę bezpośrednio lub poprzez brokera; b) inicjatywa dotycząca pożyczki leży na ogół po stronie pożyczkobiorcy; c) pożyczka stanowi bezwarunkowy dług wobec wierzyciela, który musi być spłacony w ustalonym terminie spłaty i który jest oprocentowany. 5.71. Kategoria F.4 może być dzielona, gdy zachodzi potrzeba, na dwie podkategorie transakcji finansowych: a) pożyczki krótkoterminowe (F.41); b) pożyczki długoterminowe (F.42). 5.72.



Definicja: Podkategoria pożyczek krótkoterminowych (F.41) obejmuje wszystkie transakcje dokonywane w pożyczkach krótkoterminowych (AF.41), to jest pożyczkach z krótkim pierwotnym terminem spłaty (patrz ust. 5.22) oraz pożyczkach podlegających spłacie na żądanie. 5.73.



Definicja: Podkategoria pożyczek długoterminowych (F.42) obejmuje wszystkie transakcje w przedmiocie pożyczek długoterminowych (AF.42), to jest pożyczek z długim pierwotnym terminem spłaty (patrz ust. 5.22). 5.74. Dla odróżnienia transakcji w przedmiocie pożyczek (F.4) od transakcji w depozytach (F.22, F.29) może być często stosowane kryterium określające kto podejmuje inicjatywę odnośnie transakcji. W przypadkach, gdy inicjatywa jest podejmowana przez pożyczkobiorcę, transakcja jest klasyfikowana do kategorii pożyczek. W przypadkach, gdy inicjatywa jest podejmowana przez pożyczkodawcę, transakcja jest klasyfikowana do jednej z podkategorii depozytów. Jednakże, często samo kryterium dotyczące strony podejmującej inicjatywę stanowi przedmiot oceny. 5.75. Zgodnie z przyjętą konwencją, pożyczki krótkoterminowe udzielone finansowym instytucjom pieniężnym będącym rezydentami lub nierezydentami, są z reguły zaliczane do jednej z podkategorii depozytów (AF.22, AF.29), a krótkoterminowe depozyty przyjmowane przez jednostki instytucjonalne inne niż finansowe instytucje pieniężne będące rezydentami lub nierezydentami, są z reguły zaliczane do podkategorii pożyczek krótkoterminowych (AF.41). Wobec powyższego, depozyty stanowią w systemie pasywa głównie krajowych i zagranicznych finansowych instytucji pieniężnych (patrz ust. 5.44. i ust. 5.49), podczas gdy finansowe instytucje pieniężne z reguły nie posiadają w systemie pasywów w odniesieniu do pożyczek krótkoterminowych. 5.76. Odejście od powyższych zasad może być użyteczne do celów analitycznych. Odnośne przykłady stanowią depozyty oszczędnościowe instytucji rządowych i samorządowych oraz swapy złota niemonetarnego pomiędzy finansowymi instytucjami pieniężnymi (patrz ust. 5.81.e) ( 78 ). 5.77. Dla odróżnienia transakcji w pożyczkach (F.4) od transakcji w papierach wartościowych innych niż akcje (F.3) może być wykorzystany stopień urynkowienia aktywów finansowych i inne związane z tym uwarunkowania. 5.78. Papiery wartościowe obejmują wielką liczbę identycznych dokumentów, z których każdy opiewa na zbliżoną sumę i które wspólnie tworzą pożyczoną ogółem kwotę. Pożyczki natomiast, w porównaniu z papierami, są udokumentowane w większości przypadków poprzez pojedynczy dokument, a transakcje w tych pożyczkach przeprowadzane są między jednym wierzycielem i jednym dłużnikiem. Jednakże, w przypadku pożyczek konsorcjonalnych, są one udzielane przez kilku wierzycieli. 5.79. Dla pożyczek istnieje rynek wtórny. Jednak obrót pożyczkami indywidualnymi jest jedynie incydentalny. Pożyczki, które stają się zbywalne na rynku zorganizowanym, powinny być zaliczane do kategorii papierów wartościowych innych niż akcje. Z reguły jest w to włączona konwersja pierwotnej pożyczki (patrz ust. 5.62j) i 5.62k)). 5.80. Typowe pożyczki są oferowane w większości przypadków przez spółki finansowe i są one często udzielane gospodarstwom domowym. Warunki ustala instytucja finansowa a gospodarstwo domowe ma jedynie wybór czy przyjąć je, czy nie. Warunki pożyczek nietypowych, w porównaniu z poprzednią sytuacją, są zwykle wynikiem negocjacji między wierzycielem a dłużnikiem. Stanowi to istotne kryterium ułatwiające odróżnienie pożyczek nietypowych od papierów wartościowych innych niż akcje. W przypadku publicznej emisji papierów wartościowych, warunki emisji są ustalane przez pożyczkobiorcę, po ewentualnej konsultacji z bankiem, menadżerem emisji. W przypadku jednak prywatnych emisji papierów wartościowych, warunki emisji są przez wierzyciela i dłużnika negocjowane (patrz ust. 5.62i)). 5.81. Kategoria AF.4 obejmuje: a) salda rachunków bieżących, na przykład salda wewnętrzne pomiędzy spółkami niefinansowymi a ich zależnymi jednostkami zagranicznymi, jednak z wyjątkiem sald stanowiących zobowiązania finansowych instytucji pieniężnych, które są zaliczane do podkategorii depozytów; b) należności pracowników z tytułu ich udziału w zyskach przedsiębiorstwa; c) podlegające zwrotowi płatności z tytułu depozytów zabezpieczających związanych z instrumentami pochodnymi, stanowiące zobowiązania jednostek instytucjonalnych innych niż finansowe instytucje pieniężne (patrz ust. 5.46e)); d) krótkoterminowe operacje z przyrzeczeniem odkupu (repo), stanowiące zobowiązania jednostek instytucjonalnych innych niż finansowe instytucje pieniężne (patrz ust. 5.46.f) oraz długo terminowe umowy odkupu; e) pożyczki powstające, ze swapów złota niemonetarnego. Umowy te związane są z czasową wymianą złota niemonetarnego na depozyty. Ich natura ekonomiczna jest podobna do istoty pożyczek zabezpieczonych w tym sensie, że przez okres umowy nabywca złota dostarcza sprzedającemu kredyt zabezpieczony złotem, a w momencie odkupienia złota otrzymuje dochód wynikający ze stałej ceny złota; f) pożyczki stanowiące odpowiedniki akceptów bankowych (patrz ust. 5.58d)); g) umowy leasingu finansowego i umowy kupna na raty ( 79 ); h) pożyczki na sfinansowanie kredytów kupieckich; i) pożyczki hipoteczne; j) kredyty konsumenckie; k) kredyty odnawialne; l) pożyczki ratalne; m) pożyczki płatne jako gwarancja spełnienia niektórych zobowiązań. 5.82. Kategoria AF.4 obejmuje ponadto: a) należności lub zobowiązania finansowe powstające w wyniku średnioterminowej pomocy dla wsparcia bilansów płatniczych Państw Członkowskich. Pożyczki te są administrowane przez EIW ( 80 ); b) należności finansowe od MFW zapisane jako pożyczki w ramach Ogólnych Porozumień Pożyczkowych lub w ramach specjalnych umów pożyczkowych z członkami; Zobowiązania wobec MFW zapisane jako pożyczki w ramach Instrumentu Dostosowań Strukturalnych, Instrumentu Poszerzonej Pomocy Strukturalnej oraz Funduszu Powierniczego. 5.83. Kategoria AF.4 nie obejmuje: a) pozostałych należności/zobowiązań (AF.7), łącznią z kredytami kupieckimi i zaliczkami (AF.71); b) aktywów lub pasywów finansowych powstających z tytułu posiadania przez nierezydentów aktywów będących nieruchomościami, takimi jak grunty i budowle. Są one zaliczane do podpozycji pozostałe udziały kapitałowe (AF.513) (patrz ust. 5.95.f). 5.84. Pożyczki mogą stanowić aktywa lub pasywa finansowe wszystkich sektorów i zagranicy. Finansowe instytucje pieniężne z reguły nie posiadają jednak w systemie zobowiązań z tytułu krótkoterminowych pożyczek. 5.85. Podkategorie pożyczek krótkoterminowych i pożyczek długoterminowych nie są w systemie rozdzielane na podpozycje. Tym niemniej, do celów analitycznych, może być użyteczne podzielenie, w szczególności pożyczek długoterminowych, na kredyty konsumenckie ( 81 ), pożyczki hipoteczne ( 82 ) i pozostałe pożyczki. 5.86. Definicja : Kategoria akcji i innych udziałów kapitałowych (F.5) obejmuje wszystkie transakcje dokonywane na akcjach i innych udziałach kapitałowych (AF.5), to jest aktywach finansowych reprezentujących prawa własności do przedsiębiorstw i instytucji finansowych lub spółek ułomnych. Aktywa te na ogół uprawniają posiadaczy do udziału w zyskach przedsiębiorstw i instytucji finansowych lub spółek ułomnych oraz do udziału w ich aktywach netto w przypadku likwidacji ( 83 ). Akcje oferowane do sprzedaży, ale nie przejęte w okresie emisji, nie są w systemie rejestrowane. Akcje i inne udziały kapitałowe są odkupione wtedy, gdy zostały zakupione przez emitujące przedsiębiorstwo czy spółkę finansową lub kiedy zostały wymienione za aktywa netto przedsiębiorstwa czy spółki finansowej w przypadku likwidacji. 5.87. Kategoria F.5 dzielona jest na dwie podkategorie transakcji finansowych: a) akcje i inne udziały kapitałowe, z wyjątkiem udziałów w funduszach wspólnego inwestowania (F.51); b) udziały w funduszach wspólnego inwestowania (F.52). 5.88.



Definicja: Podkategoria akcji i innych udziałów kapitałowych, z wyjątkiem udziałów w funduszach wspólnego inwestowania (F.51) obejmuje wszystkie transakcje w akcjach i innych udziałach kapitałowych, z wyjątkiem udziałów w funduszach wspólnego inwestowania (AF.51), to jest aktywach finansowych, z wyjątkiem udziałów w funduszach wspólnego inwestowania, reprezentujących prawa własności do przedsiębiorstw i instytucji finansowych lub spółek ułomnych. Te aktywa finansowe na ogół uprawniają ich posiadaczy do udziału w zyskach przedsiębiorstw i instytucji finansowych lub spółek ułomnych oraz do udziału w ich aktywach netto w przypadku likwidacji. 5.89. Podkategoria F.51 może być podzielona, gdy zachodzi taka potrzeba, na trzy pozycje transakcji finansowych: a) akcje notowane, z wyjątkiem udziałów w funduszach wspólnego inwestowania (F. 511); b) akcje nie notowane; z wyjątkiem udziałów w funduszach wspólnego inwestowania (F.512); c) pozostałe udziały kapitałowe (F.514). 5.90.



Definicja: Podpozycja akcji notowanych, z wyjątkiem udziałów w funduszach wspólnego inwestowania (F.511) obejmuje wszystkie transakcje dokonywane na akcjach notowanych, z wyjątkiem udziałów w funduszach wspólnego inwestowania (AF.511), a pozycja akcji nie notowanych, z wyjątkiem udziałów w funduszach wspólnego inwestowania (F.512) obejmuje wszystkie transakcje dokonywane na akcjach nie notowanych, z wyjątkiem udziałów w funduszach wspólnego inwestowania (AF.512). Akcje obejmują korzyści z udziału w majątku przedsiębiorstw i instytucji finansowych w formie papierów wartościowych, które z zasady są zbywalne. Podpozycja AF.511 uwzględnia te akcje, których ceny są notowane na uznanej giełdzie lub innej formie rynku wtórnego, a podpozycja AF.512 te, które nie są notowane. 5.91. Podpozycje AF.511 i AF.512 obejmują: a) akcje kapitałowe emitowane przez spółki akcyjne: są to papiery wartościowe dające posiadaczom status współwłaścicieli i uprawniają ich zarówno do udziału w całości rozdzielanych zysków jak i do udziału w aktywach netto w przypadku likwidacji; b) akcje odkupione w spółkach akcyjnych: są to akcje, których kapitał został spłacony, ale które są zatrzymane przez posiadaczy pozostających wspólnymi właścicielami, uprawnionymi do udziału w zyskach pozostałych po wypłacie dywidend od pozostałego zarejestrowanego kapitału oraz do udziału w każdej nadwyżce, która może pozostać z likwidacji, tzn. aktywach netto pomniejszonych o pozostały zarejestrowany kapitał; c) akcje dywidendowe emitowane przez spółki akcyjne: są to papiery wartościowe: 1. które, w zależności od kraju i okoliczności, w jakich są tworzone, posiadają wiele nazw, takich jak: akcje założycielskie, akcje z prawem udziału w zyskach, akcje dywidendowe itp. oraz które nie są częścią zarejestrowanego kapitału; 2. które nie dają posiadaczom statusu wspólnych właścicieli w pełnym rozumieniu (prawa do udziału w spłacie zarejestrowanego kapitału, prawa do dochodu od tego kapitału, prawa do głosowania na walnych zgromadzeniach akcjonariuszy itp.); 3. które uprawniają posiadaczy do proporcjonalnych udziałów we wszelkich zyskach pozostających po rozdzieleniu dywidend od zarejestrowanego kapitału oraz do części każdej nadwyżki pozostającej po likwidacji; d) udziału lub akcje uprzywilejowane (preferencyjne), które zabezpieczają udział w podziale wartości pozostałej po rozwiązaniu przedsiębiorstwa czy spółki finansowej. Mogą one być notowane na uznanej giełdzie lub nie notowane. 5.92. Pozycje AF.511 i AF.512 nie obejmują: a) akcji oferowanych do sprzedaży, ale nie przejętych w okresie emisji. Nie są one rejestrowane w systemie; b) skryptów dłużnych i akcji pożyczkowych zamienialnych na akcje. Występują one w rachunkach w podkategorii AF.33, do czasu aż zostaną zamienione (patrz ust. 5.62.l); c) udziałów wspólników z nieograniczoną odpowiedzialnością (komplementariuszy) w spółkach akcyjno — komandytowych. Są one zaliczane do pozycji AF.513; d) rządowych inwestycji kapitałowych w organizacjach międzynarodowych utworzonych prawnie w formie spółek z kapitałem akcyjnym. Są one zaliczane do podpozycji AF.513 (patrz ust. 5.95c)). 5.93. Podpozycje F.511 i F.512 nie obejmują wydania akcji bezpłatnych, to jest przekazania akcjonariuszom nowych akcji w proporcji do posiadanych przez nich udziałów. Taka emisja nie zmienia pasywów przedsiębiorstwa czy spółki finansowej wobec jego akcjonariuszy ani proporcji aktywów posiadanych przez każdego z nich w przedsiębiorstwie czy spółce finansowej i nie jest rejestrowana w systemie (patrz ust. 6.56). Ta sama zasada odnosi się do podziału akcji. 5.94.



Definicja: Podpozycja pozostałe udziały kapitałowe (F.513) obejmuje wszystkie transakcje dokonywane na pozostałych udziałach kapitałowych (AF.513), to jest wszystkich formach udziałów kapitałowych innych niż zaliczone do podpozycji AF.511 i AF.512 oraz do podkategorii AF.52. 5.95. Podpozycja AF.513 obejmuje: a) wszystkie formy udziałów kapitałowych w przedsiębiorstwach i spółkach finansowych, które nie są akcjami: 1. udziały kapitałowe w spółkach akcyjno-komandytowych w posiadaniu komplementariuszy; 2. udziały kapitałowe w spółkach z ograniczoną odpowiedzialnością, których właściciele są partnerami a nie udziałowcami; 3. kapitały zainwestowane w spółki jawne lub komandytowe uznane za podmioty prawne; 4. kapitały zainwestowane w spółdzielnie uznane za podmioty prawne; b) inwestycje instytucji rządowych i samorządowych w majątek przedsiębiorstw czy instytucji finansowych publicznych, których kapitał nie jest podzielony na akcje i które na mocy specjalnych aktów prawnych są uznane za podmioty prawne (patrz ust. 2.16c)); c) inwestycje rządu w majątek organizacji międzynarodowych i ponadnarodowych z jednym wyjątkiem dotyczącym MFW, nawet jeśli są one utworzone prawnie w formie spółek z kapitałem akcyjnym (np. Europejski Bank Inwestycyjny); d) przychody finansowe EIW uzyskiwane z innych źródeł niż wkłady krajowych banków centralnych ( 84 ); e) kapitał zainwestowany w finansowe i niefinansowe spółki ułomne (patrz ust. 2.13f)). Wielkość takich inwestycji odpowiada nowym inwestycjom (pieniężnym lub w naturze) pomniejszonym o dokonane wypłaty kapitałowe (patrz ust. 4.61); f) aktywa finansowe posiadane przez nierezydentów w stosunku do umownych jednostek krajowych (patrz ust. 2.15) i na odwrót. 5.96.



Definicja: Podkategoria udziałów w funduszach wspólnego inwestowania (F.52) obejmuje wszystkie transakcje dokonywane na udziałach w funduszach wspólnego inwestowania (AF.52), to jest udziałach emitowanych przez szczególny rodzaj spółki finansowej, której wyłącznym celem jest inwestowanie funduszy zebranych na rynku pieniężnym, rynku kapitałowym lub rynku nieruchomości. 5.97. Podkategoria AF.52 obejmuje udziały emitowane przez spółki finansowe nazywane, w zależności od kraju, funduszami wspólnego inwestowania, funduszami powierniczymi, funduszami inwestycyjnymi lub innymi programami wspólnego inwestowania, np. przedsięwzięcia wspólnego inwestowania w papiery wartościowe na żądanie (UCITS), bez względu na to czy są one otwarte, mieszane czy zamknięte. Udziały te mogą być notowane lub nienotowane. Gdy są one nienotowane, wtedy zwykle podlegają spłacie na żądanie, według wartości odpowiadającej ich udziałowi w funduszach własnych spółki finansowej. Wartość tych funduszy jest regularnie aktualizowana na podstawie cen rynkowych ich poszczególnych składników. 5.98. Definicja : Kategoria rezerw techniczno-ubezpieczeniowych (F.6) obejmuje wszystkie transakcje dokonywane na rezerwach techniczno-ubezpieczeniowych (AF.6), to jest technicznych zabezpieczeniach instytucji ubezpieczeniowych oraz funduszy emerytalnych (autonomicznych i nieautonomicznych) wobec posiadaczy polis lub beneficjentów, jak zostało ustanowione w dyrektywie Rady 91/674/EWG z dnia 19 grudnia 1991 r. w sprawie rocznych i skonsolidowanych sprawozdań finansowych zakładów ubezpieczeń ( 86 ). 5.99. Kategoria AF.6 obejmuje: a) udziały netto gospodarstw domowych w rezerwach ubezpieczeń na życie; b) udziały netto gospodarstw domowych w rezerwach funduszy emerytalnych; c) przedpłaty składek ubezpieczeniowych; d) rezerwy na nie wypłacone odszkodowania i świadectwa. 5.100. Rezerwy techniczno-ubezpieczeniowe stanowią aktywa finansowe: a) posiadaczy polis w odniesieniu do udziałów netto gospodarstw domowych w rezerwach ubezpieczeń na życie i rezerwach funduszy emerytalnych oraz w przedpłatach składek ubezpieczeniowych; b) beneficjentów w odniesieniu do rezerw na nieuregulowane roszczenia. 5.101. Rezerwy techniczno-ubezpieczeniowe stanowią pasywa: a) instytucji ubezpieczeń na życie lub ubezpieczeń innych niż na życie oraz autonomicznych funduszy emerytalnych zaliczonych do podsektora instytucji ubezpieczeniowych i funduszy emerytalnych (S.125); b) nieautonomicznych funduszy emerytalnych zaliczonych do sektorów, do których należą tworzące je jednostki instytucjonalne . Rezerwy lub podobne fundusze tworzone przez pracodawców na zaopatrzenie emerytalne pracowników (nieautonomiczne fundusze emerytalne) są zaliczane do kategorii AF.6 jedynie wtedy, gdy są one kalkulowane zgodnie z kryteriami aktuarialnymi podobnymi do tych, które są stosowane przez instytucje ubezpieczeniowe i autonomiczne fundusze emerytalne. W przeciwnym razie, te rezerwy są pokryte akcjami lub innymi udziałami kapitałowymi emitowanymi przez jednostkę instytucjonalną, która je utworzyła. 5.102. Kategoria AF.6 nie obejmuje rezerw utworzonych przez jednostki instytucjonalne zaliczone do podsektora funduszy zabezpieczenia społecznego (S.1314). Rezerwy te nie stanowią w systemie zobowiązań podsektora funduszy zabezpieczenia społecznego. 5.103. Kategoria F.6 podzielona jest na dwie podkategorie transakcji finansowych: a) udziały netto gospodarstw domowych w rezerwach ubezpieczeń na życie i w rezerwach funduszy emerytalnych (F.611); b) przedpłaty składek ubezpieczeniowych i rezerwy na niewypłacone odszkodowania i świadczenia (F.62). 5.104.



Definicja: Podkategoria udziałów netto gospodarstw domowych w rezerwach ubezpieczeń na życie i w rezerwach funduszy emerytalnych (F.61) obejmuje wszystkie transakcje dokonywane na udziałach netto gospodarstw domowych w rezerwach ubezpieczeń na życie i w rezerwach funduszy emerytalnych (AF.61), to jest rezerwach techniczno ubezpieczeniowych tworzonych w danym przedsiębiorstwie, spółce finansowej czy spółce ułomnej na cele zaspokojenia, gdy ustanowione warunki są spełnione, przewidywanych roszczeń i świadczeń. 5.105. Podkategoria F.61 podzielona jest na dwie pozycje transakcji finansowych: a) udziały netto gospodarstw domowych w rezerwach ubezpieczeń na życie (F.61); b) udziały netto gospodarstw domowych w rezerwach funduszy emerytalnych (F.612). 5.106.



Definicja: Podpozycja udziałów netto gospodarstw domowych w rezerwach ubezpieczeń na życie (F.611) obejmuje wszystkie transakcje dokonywane na udziałach netto gospodarstw domowych w rezerwach ubezpieczeń na życie (AF.611), to jest techniczno — ubezpieczeniowych na niepokryte ryzyka i techniczno — ubezpieczeniowych w odniesieniu do ubezpieczeń przynoszących zysk dodawany do zasobów po upływie terminu płatności określonego w ubezpieczeniu na dożycie lub w podobnych polisach. 5.107. Podpozycja AF.611 obejmuje rezerwy związane z ubezpieczeniem na życie, rezerwy na premie i rabaty oraz techniczne rezerwy na polisy ubezpieczeń na życie, gdy ryzyko inwestycyjne ponoszone jest przez posiadacza polisy, jak zostały zdefiniowane w art. 27, 29 i 31 dyrektywy Rady 91/674/EWG z dnia 19 grudnia 1991 r. w sprawie rocznych i skonsolidowanych sprawozdań finansowych zakładów ubezpieczeń. 5.108. Transakcje dokonywane na udziałach netto gospodarstw domowych w rezerwach ubezpieczeń na życie obejmują zwiększenia pomniejszone o zmniejszenia, które powinny być oddzielone od nominalnych zysków lub strat z tytułu posiadania funduszy zainwestowanych przez instytucje ubezpieczeniowe (patrz ust. 6.57). Zwiększenia obejmują: a) faktyczne składki ubezpieczeniowe uzyskane w bieżącym okresie sprawozdawczym; b) plus uzupełnienia do składek ubezpieczeniowych odpowiadające dochodowi uzyskanemu z inwestowania rezerw, który jest przypisany gospodarstwom domowym posiadającym polisy; c) minus opłaty z tytułu prowadzenia ubezpieczeń na życie. Zmniejszenia obejmują: a) kwoty należne posiadaczom ubezpieczeń na dożycie i podobnych polis ubezpieczeniowych w terminie zapadalności oraz kwoty należne beneficjentom z tytułu śmierci osób ubezpieczonych; b) plus płatności należne w odniesieniu do polis wycofanych przed upływem terminu zapadalności. 5.109. Rezerwy ubezpieczeń na życie stanowią aktywa finansowe gospodarstw domowych rezydentów lub nierezydentów oraz pasywa instytucji ubezpieczeniowych będących rezydentami lub nierezydentami. W przypadku ubezpieczeń grupowych zawieranych, na przykład przez przedsiębiorstwo czy spółkę finansową na rzecz pracowników, pracownicy a nie pracodawca są uznawani za wierzycieli, ponieważ są oni uważani za rzeczywistych posiadaczy polis. 5.110.



Definicja: Podpozycja udziałów netto gospodarstw domowych w rezerwach funduszy emerytalnych (F.612) obejmuje wszystkie transakcje dokonywane na udziałach netto gospodarstw domowych w rezerwach funduszy emerytalnych (AF.612), to jest technicznych rezerwach utrzymywanych przez autonomiczne i nieautonomiczne fundusze emerytalne, utworzone przez pracodawców lub pracowników lub grupy osób pracujących na własny rachunek na cele zaopatrzenia emerytalnego pracowników lub osób pracujących na własny rachunek. 5.111. Transakcje dokonywane na udziałach netto gospodarstw domowych w rezerwach funduszy emerytalnych obejmują zwiększenia pomniejszone o zmniejszenia, które powinny być oddzielone od nominalnych zysków lub strat z tytułu posiadania funduszy zainwestowanych przez fundusze emerytalne (patrz ust. 6.57). Zwiększenia obejmują: a) faktyczne składki ubezpieczeniowe wpłacone do funduszy emerytalnych przez pracowników, pracodawców, osoby pracujące na własny rachunek lub inne jednostki instytucjonalne na rzecz osób indywidualnych lub gospodarstw domowych posiadających roszczenia wobec funduszy, uzyskane w bieżącym okresie sprawozdawczym; b) plus uzupełnienia do składek ubezpieczeniowych odpowiadające dochodowi uzyskanemu z inwestowania rezerw funduszy emerytalnych, który jest przypisany do uczestniczących w tych funduszach gospodarstw domowych; c) minus opłaty za usługi zapłacone zarządzającym funduszami w danym okresie sprawozdawczym. Zmniejszenia obejmują: a) świadczenia społeczne równe kwotom wypłaconym emerytom lub osobom będącym na ich utrzymaniu, w formie regularnych wypłat lub innych świadczeń; b) plus świadczenia społeczne składające się z wszelkich ryczałtowych sum płatnych osobom przechodzącym na emeryturę. 5.112. Transakcje dokonywane na udziałach netto gospodarstw domowych w rezerwach funduszy emerytalnych nie obejmują funduszy przekazywanych z funduszy emerytalnych nieautonomicznych do funduszy emerytalnych autonomicznych, zaliczonych do podsektora instytucji ubezpieczeniowych i funduszy emerytalnych (S.125), w wyniku przekształcenia jednego funduszu w drugi. Ten przypadek powinien być rejestrowany w kategorii zmiany w klasyfikacji i strukturze (K.12.1) na rachunku innych zmian wolumenu aktywów (patrz ust. 6.30). 5.113. Rezerwy funduszy emerytalnych stanowią aktywa finansowe gospodarstw domowych rezydentów i nierezydentów, a nie jednostek instytucjonalnych, które nimi zarządzają. 5.114.



Definicja: Podkategoria przedpłaty składek ubezpieczeniowych i rezerw niewypłacone odszkodowania i świadczenia (F.62) obejmuje wszystkie transakcje dokonywane na przedpłatach składek i rezerwach nie wypłacone odszkodowania i świadczenia (AF.62), to jest technicznych rezerwach utworzonych przez instytucje ubezpieczeniowe i fundusze emerytalne (autonomiczne i nieautonomiczne) w odniesieniu do: a) kwot reprezentujących tę część przypisanych składek brutto, która powinna być przypisana do następnego okresu sprawozdawczego (przedpłaty składek ubezpieczeniowych); b) oszacowanego łącznego ostatecznego kosztu uregulowania wszystkich roszczeń powstających w wyniku zdarzeń, które zajdą do końca okresu sprawozdawczego, zgłoszonych czy nie, pomniejszonego o kwoty już zapłacone w odniesieniu do takich roszczeń (rezerwy na nie wypłacone odszkodowania i świadczenia). 5.115. Przedpłaty składek ubezpieczeniowych wynikają z faktu, że są one na ogół należne do zapłaty na początku okresu objętego ubezpieczeniem, a okres ten z reguły nie pokrywa się z okresem sprawozdawczym. Tak więc na koniec okresu sprawozdawczego, w momencie zestawiania bilansu, część składek ubezpieczeniowych płatnych w ciągu tego okresu dotyczy pokrycia ryzyka w okresie następnym. Przedpłaty składek ubezpieczeniowych są określane na podstawie stopnia udziału ryzyka w odniesieniu do czasu pozostającego do momentu wygaśnięcia umowy. Przedpłaty składek ubezpieczeniowych rejestrowane na rachunku finansowym między posiadaczami polis a instytucjami ubezpieczeniowymi obejmują te części składek ubezpieczeniowych, które są płatne w bieżącym okresie sprawozdawczym i które dotyczą pokrycia ryzyka w okresie następnym. 5.116. Przedpłaty składek ubezpieczeniowych stanowią aktywa finansowe posiadaczy polis. Gdy przedpłaty te odnoszą się do ubezpieczeń na życie, posiadaczami polis są gospodarstwa domowe rezydentów i nierezydentów. Gdy odnoszą się one do ubezpieczeń innych niż na życie posiadacze polis mogą należeć do dowolnego sektora gospodarki lub do zagranicy. Składki ubezpieczeniowe lub składki na zabezpieczenia społeczne wpłacone przez posiadaczy polis mogą być przyjęte za kryterium rozdzielania przedpłat składek ubezpieczeniowych pomiędzy sektory gospodarki i zagranicę. 5.117. Rezerwy na niewypłacone odszkodowania i świadczenia są utrzymywane przez instytucje ubezpieczeniowe na pokrycie kwot, które spodziewają się wypłacić w odniesieniu do roszczeń, które nie zostały jeszcze zaspokojone, gdyż na przykład, są sporne. Uzasadnione roszczenia uznawane przez instytucje ubezpieczeniowe uważane są za należne do zapłaty wtedy, gdy zaistnieje zdarzenie dające prawo do zgłoszenia roszczenia, bez względu na to jak długo trwa rozstrzygnięcie spornych roszczeń. 5.118. Rezerwy na niewypłacone odszkodowania i świadczenia stanowią aktywa finansowe beneficjentów, którzy mogą należeć do dowolnego sektora gospodarki lub do zagranicy. 5.119. Podkategoria AF.62 obejmuje rezerwy w odniesieniu do nie ściągniętych składek, pozostałe rezerwy techniczno-ubezpieczeniowe, rezerwy na niewypłacone odszkodowania i świadczenia i rezerwy wyrównawcze, jak zostały zdefiniowane w art. 25, 26, 28 i 30 dyrektywy Rady 91/674/EWG z dnia 19 grudnia 1991 r., w sprawie rocznych sprawozdań finansowych i skonsolidowanych sprawozdań finansowych zakładów ubezpieczeń. 5.120.



Definicja: Kategoria pozostałych należności/zobowiązań (F.7) obejmuje wszystkie transakcje dotyczące pozostałych należności/zobowiązań (AF.7), to jest należnościach finansowych tworzonych jako odpowiedniki transakcji finansowej lub niefinansowej w przypadkach, w których występuje różnica w czasie pomiędzy tą transakcją a odpowiadającą jej płatnością. 5.121. Kategoria F.7 obejmuje transakcje dokonywane na należnościach finansowych wynikłych z wcześniejszej lub opóźnionej płatności za transakcje dotyczące towarów i usług, transakcje podziału lub wtórnego obrotu aktywami finansowymi. Stanowią one transakcje-odpowiedniki, w przypadkach gdy płatność jest należna, ale jeszcze niezapłacona. Do tej kategorii są także klasyfikowane długi narosłe w międzyczasie od dochodu oraz zaległości. 5.122. Kategoria F.7 nie obejmuje: a) rozbieżności statystycznych innych niż różnice w czasie pomiędzy transakcjami dotyczącymi towarów i usług, transakcjami podziału lub transakcjami finansowymi a odpowiadającymi im płatnościami; b) pozycji, co do których brak jest dostatecznych informacji dla ich zaklasyfikowania. Klasyfikacja powinna być dokonywana na podstawie jakiejkolwiek dostępnej informacji; c) pozycji, o których naturze nic nie wiadomo; d) różnych pozycji bilansu płatniczego określonych jako błędy i pominięcia netto; e) wcześniejszych lub późniejszych płatności (włączając zaległości) w przypadku tworzenia aktywów finansowych lub spłaty zobowiązań innych niż zaliczone do kategorii F.7. Pozostają one w kategorii, do której były zaklasyfikowane. 5.123. Kategoria F.7 podzielona jest na dwie podkategorie transakcji finansowych: a) kredyty kupieckie i zaliczki (F.71); b) pozostałe należności/zobowiązania, z wyjątkiem kredytów kupieckich i zaliczek (F.79). 5.124.



Definicja: Podkategoria kredytów kupieckich i zaliczek (F.71) obejmuje wszystkie transakcje dotyczące kredytów kupieckich i zaliczek (AF.71), to jest należnościach powstających z bezpośredniego udzielenia kredytu przez dostawców i kupujących na transakcje dotyczące towarów i usług oraz płatności zaliczkowych za pracę będącą w toku lub zamierzoną do podjęcia i związanych z takimi transakcjami. 5.125. Podkategoria AF.71 obejmuje: a) należności finansowe odnoszące się do dostaw towarów i usług, za które nie zostały dokonane płatności; b) kredyty kupieckie uznane przez przedsiębiorstwa handlujące długami (factoringowe), z wyjątkiem uznanych za pożyczki; c) narosłe w czasie czynsze za budynki; d) zaległości dotyczące spłaty towarów i usług, gdy nie są zapisane jako pożyczka. 5.126. Podkategoria AF.71 nie obejmuje pożyczek na sfinansowanie kredytów kupieckich. Są one klasyfikowane do kategorii AF.4 (patrz ust. 5.81h)). 5.127. Kredyty kupieckie i zaliczki mogą stanowić aktywa lub pasywa finansowe wszystkich sektorów i zagranicy. 5.128.



Definicja: Podkategoria pozostałe należności/zobowiązania, z wyjątkiem kredytów kupieckich i zaliczek (F.79) obejmuje wszystkie transakcje dotyczące pozostałych należności/zobowiązań, z wyjątkiem kredytów kupieckich i zaliczek (AF.79), to jest należnościach finansowych powstających z różnic w czasie pomiędzy transakcjami podziału lub transakcjami finansowymi dokonywanymi na rynku wtórnym a odpowiadającymi im płatnościami. Zawiera ona także roszczenia finansowe z tytułu narosłego w czasie dochodu. 5.129. Podkategoria AF.79 obejmuje należności finansowe powstałe w wyniku różnic w czasie pomiędzy dokonywanymi transakcjami a płatnościami w odniesieniu do, na przykład: a) podatków; b) składek na zabezpieczenia społeczne; c) wynagrodzeń; d) rent gruntowych i z tytułu eksploatacji złóż zasobów naturalnych; e) dywidend; f) odsetek; g) transakcji dokonywanych na aktywach finansowych na rynku wtórnym. ▼M4 Kwoty podatków i składek na zabezpieczenie społeczne płatne administracji publicznej, które zostaną zawarte w AF.79, nie powinny uwzględniać części podatków i składek na zabezpieczenie społeczne, których zebranie jest mało prawdopodobne oraz które w ten sposób stanowią roszczenie administracji publicznej nie posiadające realnej wartości. ▼B 5.130. Najbardziej odpowiednim sposobem rejestracji transakcji finansowej będącej odpowiednikiem odsetek narosłych od aktywów finansowych (patrz ust. 5.17) powinna być jej rejestracja jako reinwestycji w te aktywa finansowe. Sposób rejestracji odsetek będzie jednak musiał wynikać z praktyk krajowych. Jeśli odsetki narosłe nie są rejestrowane jako reinwestowane w aktywa finansowe, powinny być zaliczone do podkategorii F.79. 5.131. W dniu, w którym odsetki stają się należne do zapłaty, rejestrowane są dwie transakcje finansowe (patrz ust. 5.17): po pierwsze w przypadku wypłaty transakcja dokonywana na aktywach finansowych wykorzystywanych do wypłaty lub w przypadku nie dokonywania wypłaty zwiększenie zaległości odsetkowych, do zarejestrowania w podkategorii F.79; po drugie transakcja finansowa będąca odpowiednikiem, zmniejszająca roszczenia finansowe netto wierzyciela wobec dłużnika. 5.132. Definicja : Inwestycje zagraniczne bezpośrednie (F.m) obejmują wszystkie transakcje dotyczące inwestycji zagranicznych bezpośrednich (AF.m), tzn. inwestowania wywołującego długoterminowe współzależności odzwierciedlające trwałe zaangażowanie jednostki instytucjonalnej będącej rezydentem jednej gospodarki („inwestor bezpośredni”) w jednostce instytucjonalnej będącej rezydentem gospodarki innej niż gospodarka inwestora („przedsiębiorstwo inwestycji bezpośredniej”). Celem inwestora bezpośredniego jest wywarcie znaczącego wpływu na zarządzanie przedsiębiorstwem rezydującym w innej gospodarce. Inwestycja bezpośrednia pociąga za sobą zarówno początkową transakcję pomiędzy inwestorem bezpośrednim a przedsiębiorstwem inwestycji bezpośredniej jak i wszystkie późniejsze transakcje kapitałowe pomiędzy nimi i wśród stowarzyszonych przedsiębiorstw posiadających jak i nieposiadających osobowości prawnej ( 87 ). 5.133. Transakcje dokonywane na aktywach i pasywach finansowych tworzące inwestycję zagraniczną bezpośrednią powinny być rejestrowane w odpowiednich kategoriach transakcji finansowych, tzn. pożyczek (F.4), akcji i innych udziałów kapitałowych (F.5) oraz pozostałych należności/zobowiązań (F.7). Jednak kwoty inwestycji zagranicznej bezpośredniej włączone do poszczególnych kategorii powinny też być zarejestrowane oddzielnie jako pozycja memoriałowa.