1. Het geding in feitelijke instanties
Met een op 6 maart 2007 ter griffie van de rechtbank Utrecht ingediend
verzoekschrift heeft AXA zich tot die rechtbank gewend met het verzoek
in Duitsland gegeven rechterlijke beslissingen op de voet van de EEX-
Verordening in het Koninkrijk der Nederlanden uitvoerbaar te verklaren.
Nadat de voorzieningenrechter in die rechtbank het verzoek bij
beschikking van 28 maart 2007 had ingewilligd, heeft TNT zich
met een op 4 mei 2007 ter griffie ingediend verzoekschrift tot die
rechtbank gewend en verzocht, kort gezegd, de beschikking van de
voorzieningenrechter van 28 maart 2007 te vernietigen en de verklaring
van uitvoerbaarheidin te trekken respectievelijk deze (alsnog) te
weigeren, althans de beslissing omtrent het verzoek tot een verklaring
van uitvoerbaarheid aan te houden totdat het gerechtshof te 's-
Gravenhage onherroepelijk heeft beslist omtrent de vordering tot
verklaring voor recht.
AXA heeft het verzoek bestreden.
De rechtbank heeft, na mondelinge behandeling, bij beschikking van 18
juli 2007 het verzoek van TNT afgewezen.
De beschikking van de rechtbank is aan deze beschikking gehecht.
2. Het geding in cassatie
Tegen de beschikking van de rechtbank heeft TNT beroep in cassatie
ingesteld. Het cassatierekest is aan deze beschikking gehecht en maakt
daarvan deel uit.
AXA heeft verzocht het beroep te verwerpen.
De conclusie van de Advocaat-Generaal L. Strikwerda strekt ertoe,
alvorens verder te beslissen, dat de Hoge Raad het Hof van Justitie van
de Europese Gemeenschappen zal verzoeken over de in de conclusie
onder 12 en volgende bedoelde vragen van uitleg van de EEX-Verordening
uitspraak te doen, en het geding zal schorsen tot het Hof van Justitie naar
aanleiding van dat verzoek uitspraak zal hebben gedaan.
3. Beoordeling van het middel
3.1 In cassatie kan van het volgende worden uitgegaan.
(i) Tussen Siemens Nederland N.V. (hierna: Siemens) en TNT is in april
2001 een overeenkomst gesloten tot het vervoer van goederen met een
waarde van DM 103.540,-- en een gewicht van 12 kg over de weg van
Zoetermeer naar Unterschleissheim, Duitsland. De goederen zijn niet op
de plaats van bestemming afgeleverd. AXA is deverzekeraar van Siemens.
(ii) Op de vervoerovereenkomst zijn de bepalingen van het Verdrag
betreffende de overeenkomst tot internationaal vervoer van goederen
over de weg, ondertekend op 19 mei 1956 te Genève, Trb. 1957, 84
(hierna ook: CMR of CMR-Verdrag) dwingendrechtelijk van toepassing.
(iii) Op 6 mei 2002 heeft TNT bij de rechtbank Rotterdam jegens AXA
een vordering aanhangig gemaakt, strekkende tot het verkrijgen van een
verklaring voor recht dat TNT ten opzichte van AXA niet aansprakelijk
is voorenige schade ten gevolge van het verlies van de goederen,
behoudens een bedrag van € 11,50 per kg, in totaal € 138,--, conform het
bepaalde in art. 23 CMR. De rechtbank heeft de vordering bij vonnis van
4 mei 2005 afgewezen. TNT heeft van dit vonnis hoger beroep ingesteld
bij het gerechtshof te 's-Gravenhage. Ten tijde van de thans in cassatie
bestreden beschikking van de rechtbank Utrecht was op dit hoger beroep
nog niet beslist.
(iv) Op 20 augustus 2004 heeft AXA bij het Landgericht München een
vordering jegens TNT aanhangig gemaakt, strekkende tot vergoeding
van de schade die de verzekerde van AXA, Siemens, heeft geleden
ten gevolge van het verlies van de goederen. Bij beslissingen van 4
april 2006 en 7 september 2006 heeft het Landgericht München een
schadevergoeding vastgesteld ten laste van TNT (hierna: de Duitse
beslissingen).
3.2 De voorzieningenrechter heeft het hiervoor onder 1 vermelde verzoek
van AXA de Duitse beslissingen op de voet van de EEX-Verordening
binnen het Koninkrijk der Nederlanden uitvoerbaar te verklaren,
ingewilligd.
TNT heeft tegen de beschikking van de voorzieningenrechter bij
de rechtbank Utrecht het rechtsmiddel als bedoeld in art. 43 EEX-
Verordening ingesteld en de rechtbank verzocht de beschikking van de
voorzieningenrechter te vernietigen en het verlof tot tenuitvoerlegging
in te trekken althans alsnog te weigeren, althans de beslissing op het
verzoek tot tenuitvoerlegging van de Duitse beslissingen aan te houden
totdat het gerechtshof te 's-Gravenhage onherroepelijkheeft beslist in de
hiervoor in 3.1 (iii) bedoelde procedure.
Voorzover in cassatie van belang heeft TNT haar verzoek gebaseerd op
de weigeringsgrond van art. 34, aanhef en onder 1, EEX-Verordening
(erkenning van de Duitse beslissingen is kennelijk in strijd met de
Nederlandse openbare orde). TNT heeft daartoe aangevoerd dat het
Landgericht München ingevolge de litispendentiebepaling van art. 31
lid 2 CMR niet bevoegd was kennis te nemen van de vordering van AXA
aangezien deze vordering is aan te merken als een vordering omtrent
hetzelfde onderwerp tussen dezelfde partijen als de eerder door TNT bij
de rechtbank Rotterdam aanhangig gemaakte vordering tot verklaring
voor recht. AXA heeft dit standpunt bestreden en gesteld dat ingevolge
art. 35 lid 3 EEX-Verordening de bevoegdheid van de Duitse rechter door
de Nederlandse rechter niet mag worden getoetst, terwijl in dat derde lid
bovendien is bepaald dat de bevoegdheidsregels niet de openbare orde
betreffen als bedoeld in art. 34, onder 1, EEX-Verordening. Derechtbank
heeft het verzoek van TNT afgewezen. De rechtbank overwoog daartoe
onder meer (in rov. 4.2) dat TNT zich op de weigeringsgrond van art.
34, aanhef en onder 1, EEX-Verordening niet kan beroepen, aangezien
de bevoegdheid van het gerecht van de lidstaat van herkomst niet mag
worden getoetst. De bevoegdheidsregels betreffen niet de openbare
orde als bedoeld in artikel 34 sub 1, zo is expliciet bepaald in artikel 35
lid 3 EEX-Vo. Aan de stelling van TNT dat deze bepaling niet geldt voor
bevoegdheidsregels die voortvloeien uit verdragen gaat de rechtbank
voorbij nu dit naar het oordeel van de rechtbank geen steun vindt in het
recht.
3.3 Het middel keert zich tegen de verwerping van het beroep van TNT
op de weigeringsgrond van art. 34, aanhef en onder 1, EEX-Verordening.
Onderdeel 1 van het middel betoogt dat de rechtbank met haar beslissing
heeft miskend dat art. 31 CMR op grond van art. 71 lid 2, aanhef en
onder b, tweede alinea, EEX-Verordening derogeert aan het verbod op
bevoegdheidstoetsing in art. 35 lid 3 EEX-Verordening. Onderdeel 2
van het middel voegt hieraan toe dat het derogeren van de erkennings-
en tenuitvoerleggingsregeling van het CMR-Verdrag aan die van de
EEX-Verordening in ieder geval geldt, omdat de regeling van art. 31
CMR exclusieve werking beoogt.# 3.4 Zoals hierna nader zal worden
uiteengezet, ziet de Hoge Raad aanleiding tot het stellen van prejudiciële
vragen aan het Hof van Justitie van de Europese Gemeenschappen
(HvJEG). Ter toelichting van die vragen komt het nuttig voor het
onderhavige geschil in een ruimer kader te schetsen.
AXA heeft in deze zaak op grond van de EEX-Verordening
tenuitvoerlegging verzocht van beslissingen van het Landgericht München,
dat zich, ondanks een door TNT gevoerd litispendentieverweer op grond
van art. 31 lid 2 CMR, bevoegd heeft geacht kennis te nemen van de
door AXA tegen TNT ingestelde vordering tot vergoeding van schade
wegens het verlies van vervoerde goederen. Het Landgericht was van
oordeel dat de tussen dezelfde partijen bij de rechtbank Rotterdam eerder
aanhangig gemaakte procedure, waarin een verklaring voor recht wordt
gevraagd dat TNT voor de desbetreffende schade niet aansprakelijk
is (een negative Feststellungsklage), niet hetzelfde onderwerp betreft
als de bij het Landgericht München aanhangig gemaakte vordering tot
schadevergoeding ("Leistungsklage").
Het Landgericht München heeft hiermee een uitleg gegeven aan het
begrip hetzelfde onderwerp in art. 31 lid 2 CMR, die afwijkt van de uitleg
van deze term in art. 21 EEX-Verdrag (thans art. 27 EEX-Verordening)
door HvJEG 6 december 1994, zaak C-406/92, Jurispr. 1994, p. I-5439,
NJ 1995, 659 (Tatry), maar die in overeenstemming is met de uitleg
van art. 31 lid 2 CMR door het Duitse Bundesgerichtshof (vgl. BGH 20
november 2003, BGHZ 157, 66, European Transport Law 2004, p. 264
en BGH 20 november 2003, European Transport Law 2004, p. 255).
Het Oostenrijkse Oberste Gerichtshof heeft uitdrukkelijk afstand van
de twee uitspraken van het Duitse Bundesgerichtshof genomen en
onder verwijzing naar de hierboven aangehaalde uitspraak van het
HvJEG in de Tatry-zaak geoordeeld, dat voor de toepassing van de
litispendentieregeling van art. 31 lid 2 CMR - evenals bij art. 27 EEX-
Verordening het geval is - moet worden aangenomen dat een vordering
tot vergoeding van schade hetzelfde onderwerp heeft als een vordering
tot een verklaring voor recht van niet-aansprakelijkheid voor die schade
(OGH Österreich 17 februari 2006, European Transport Law 2006, p. 561).
De Hoge Raad is in overeenstemming met de Oostenrijkse en met lagere
Nederlandse rechtspraak (vgl. Rechtbank Rotterdam 12 april 2006,
Schip en Schade 2007, 55) vooralsnog, behoudens andersluidende
beantwoording van de hierna onder 5 te stellen zesde prejudiciële vraag,
van oordeel dat art. 31 lid 2 CMR aldus moet worden uitgelegd dat een
vordering tot vergoeding van schade hetzelfde onderwerp heeft als een
vordering tot een verklaring voor recht van niet-aansprakelijkheid voor
die schade.
De hiervoor gesignaleerde verschillen van opvatting met betrekking tot de
uitleg van art. 31 lid 2 CMR moeten worden gezien tegen de achtergrond
van de in de conclusie van de Advocaat-Generaal onder 9 geschetste
verschillen tussen de verdragslanden inzake de interpretatie van art.
29 CMR (doorbraak van aansprakelijkheidsbeperking), welke verschillen
hebben geleid tot forumshopping en een rush to the courts. Waar voorts
onduidelijk is hoe de litispendentieregeling van het CMR-Verdrag en die
van de EEX-Verordening zich bij samenloop tot elkaar verhouden,bestaat
het gevaar dat tussen dezelfde partijen in dezelfde zaak tegenstrijdige
beslissingen worden gegeven waarvan de rechtsgevolgen elkaar
uitsluiten, en dat telkens procedures moeten worden gevoerd over de
uitvoerbaarverklaring van rechterlijke beslissingen, hetgeen een obstakel
vormt in het rechtsverkeer tussen de lidstaten van de Europese Unie, die
vrijwel alle bij het CMR-Verdrag zijn aangesloten.
Zoals hierna nader zal worden uiteengezet zullen de aan het HvJEG te
stellen vragen mede erop gerichtzijn het hof in staat te stellen op dit punt
- indien het hof zich daartoe bevoegd acht - duidelijkheid te verschaffen.
3.5.1 Bij de beoordeling van het cassatiemiddel rijst allereerst de vraag
hoe de erkennings- en tenuitvoerleggingsregeling van de EEX-Verordening
zich verhoudt tot de erkennings- en tenuitvoerleggingsregels van het
CMR-Verdrag. Het Verdrag van Wenen inzake het verdragenrecht, Trb.
1985, 79, dat wordt gezien als een codificatie van het voordien geldende
internationale gewoonterecht, bepaalt in art. 30 lid 2 dat indien een
verdrag uitdrukkelijk vermeldt dat het ondergeschikt is aan een eerder
of later verdrag of dat het niet als onverenigbaar met dit andere verdrag
moet worden beschouwd, de bepalingen van dat andere verdrag voorrang
hebben.
Aangenomen moet worden dat hetzelfde geldt wanneer het
desbetreffende verdrag niet uitdrukkelijk vermeldt dat het ondergeschikt
is aan een eerder of later verdrag, maar verdragsinterpretatie tot de
slotsom leidt dat het verdrag voor een ander verdrag wijkt.
3.5.2 Art. 71 lid 1 van de EEX-Verordening bepaalt dat de verordening
onverlet laat de verdragen waarbij de lidstaten partij zijn en die, voor
bijzondere onderwerpen, de rechterlijke bevoegdheid, de erkenning
en de tenuitvoerlegging van beslissingen regelen. Art. 71 lid 2, aanhef
en onder b, tweede alinea, EEX-Verordening voegt daaraan toe dat
indien een verdrag of een overeenkomst over een bijzonder onderwerp,
waarbij zowel de lidstaat van herkomst als de aangezochte lidstaat partij
is, voorwaarden vaststelt voor de erkenning of tenuitvoerlegging van
beslissingen, die voorwaarden toepassing vinden. Het CMR-Verdrag bevat
geen uitdrukkelijke bepaling over de verhouding van dat verdrag tot
andere verdragen, zodat door uitlegging moet worden uitgemaakt of
het op het punt van de erkenning en tenuitvoerlegging van rechterlijke
beslissingen al dan niet exclusieve werking claimt tegenover andere
verdragen. Daarbij moet in de onderhavige zaak ervan worden uitgegaan
dat het CMR-Verdrag voorwaarden voor erkenning en tenuitvoerlegging
stelt als bedoeld in art. 71 lid 2, die strenger zijn dan de door de EEX-
Verordening gestelde voorwaarden. De Hoge Raad is namelijk vooralsnog,
behoudens een andersluidende beantwoording van de hierna onder 5
te stellen, vierde prejudiciële vraag, in overeenstemming met de thans
op dit punt bestaande heersende opvatting in de bij het CMR-Verdrag
aangesloten landen (vgl. de conclusie van de Advocaat-Generaal onder
10), van oordeel dat, gelet op de tekst van art. 31 lid 3 CMR, anders
dan in de EEX-Verordening, onder het CMR-Verdrag voor erkenning en
tenuitvoerlegging een bevoegdheidstoets geldt: alleen indien de beslissing
is gegeven door een ingevolge art. 31 lid 1 (mede gelet op het bepaalde
in lid 2) bevoegde rechter, kan deze op de voet van art. 31 lid 3 in een
andere verdragsluitende staat uitvoerbaar worden.
3.5.3 Zoals uit het voorgaande volgt en nader is uiteengezet in de
conclusie van de Advocaat-Generaal onder 12 en volgende, stelt het
middel vragen aan de orde inzake deuitleg van art. 71 EEX-Verordening
en de onderlinge verhouding van de EEX-Verordening en het CMR-
Verdrag.
Alvorens deze, op de voet van art. 68 in verbinding met art. 234 EG aan
het HvJEG voor te leggen vragen hierna onder 5 te formuleren, overweegt
de Hoge Raad nog het volgende.
3.6 Waar het gaat om beantwoording van de vraag of bij samenloop van
de EEX-Verordening en het CMR-Verdrag op het punt van de regeling
inzake erkenning en tenuitvoerlegging van rechterlijke beslissingen
het ene of het andere verdrag voorgaat, is het noodzakelijk dat art.
71 lid 2, aanhef en onder b, tweede alinea, EEX-Verordening wordt
uitgelegd in samenhang met de desbetreffende bepalingen van het CMR-
Verdrag. Met name zal ook dat laatste verdrag, dat geen uitdrukkelijke
samenloopbepaling bevat, moeten worden uitgelegd ter beantwoording
van de vraag of dat verdrag wel exclusieve werking claimt in geval van
samenloop. Waar in het CMR-Verdrag het HvJEG niet is aangewezen
als de tot uitlegging van dat verdrag bevoegde rechter, rijst de vraag in
hoeverre het HvJEG ter voorkoming van uiteenlopende uitspraken van de
nationale rechters van de lidstaten van de Europese Unie zich bevoegd
acht tot - voor de rechters van de lidstaten bindende - uitlegging van
het CMR-Verdrag, voorzover dit in art. 31 een regeling geeft voor de
erkenning en tenuitvoerlegging van rechterlijke beslissingen en in zoverre
een overlapping inhoudt met het onderwerp van de EEX-Verordening.
Uit het toelichtende Rapport van P. Schlosser bij het EEX-Verdrag, nr.
240,kan worden afgeleid dat de bepalingen van het bijzondere verdrag
ten aanzien waarvan samenloop bestaat met de EEX-Verordening,
moeten worden beschouwd als bepalingen van de verordening zelf, zodat
verdedigbaar is dat het HvJEG reeds op die grond bevoegd is tot uitleg
van de desbetreffende bepalingen van het bijzondere verdrag, in het
onderhavige geval art. 31 CMR. In dit verband wordt verder verwezen
naar het arrest van het HvJEG van 16 juni 1998, zaak C-53/96 (Hermès),
Jurispr. 1998, p. I-3603, NJ 1999, 240, waarin het HvJEG zich bevoegd
heeft geacht tot de uitlegging van art. 50 TRIPs-Verdrag met onder meer
het argument, dat de Gemeenschap stellig belang erbij heeft dat ter
vermijding van uiteenlopende interpretaties in de toekomst die bepaling
op eenvormige wijze wordt uitgelegd. Eenzelfde argument kan worden
aangevoerd ten aanzien van het bepaalde in art. 31 lid 3 en 4 CMR. Een
eenvormige uitlegging, die ook door het tweede lid van art. 71 EEX-
Verordening wordt nagestreefd, zal kunnen bijdragen aan een oplossing
voor de hiervoor in 3.4 geschetste problematiek. Voorts wordt opgemerkt
dat de Cour de cassation van het Groothertogdom Luxemburg in een
op 7 juli 2008 ingediend verzoek om een prejudiciële beslissing (PbEU
2008, C 236/14) aan het HvJEG de vraag heeft voorgelegd of het Verdrag
van Warschau inzake het internationaal luchtvervoer, waarnaar wordt
verwezen in verordening (EG) nr. 2027/97, behoort tot de normen van de
communautaire rechtsorde met betrekking tot welke het Hof van Justitie
krachtens artikel 234 EG bevoegd is tot het geven van een uitlegging.
Dezelfde vraag zou ook voor het CMR-Verdrag kunnen worden gesteld
met het oog op een uniforme uitlegging van de samenloopbepaling van
art. 71 EEX-Verordening, althans ter voorkoming van uiteenlopende
beslissingen omtrent de gevolgen van samenloop van de EEX-Verordening
en het CMR-Verdrag.
3.7 De Hoge Raad is vooralsnog - en uiteraard behoudens een
andersluidende beantwoording van de onder 5 te stellen vragen van uitleg
- van oordeel dat de samenloopregel van art. 71 lid 2, aanhef en onder
b, tweede alinea, EEX-Verordening geen afbreuk doet aan het (hierna
nog te noemen) favor executionis-beginsel en dus meebrengt dat de
erkennings- en tenuitvoerleggingsregeling van de EEX-Verordening slechts
terugtreedt ten behoeve van die van het bijzondere verdrag, indien de
regeling van het bijzondere verdrag exclusiviteit claimt, hetgeen bij art.
31 lid 3 en 4 CMR niet het geval is. Ter toelichting van dit voorlopige
oordeel wordt verwezen naar de punten 12 envolgende van de conclusie
van de Advocaat-Generaal, en wordt voorts nog het volgende overwogen.
3.8 Als uitgangspunt bij samenloop van internationale executieregels
die geen exclusiviteit claimen, geldt dat moet worden uitgegaan van het
beginsel van de favor executionis, dat is verankerd in de rechtspraak van
de Hoge Raad (vgl. HR 5 januari 1990, nr. 13754, NJ 1991, 591) en van
hoogste rechters in andere landen (vgl. voor Zwitserland Bundesgericht
14 maart 1984, en voor Frankrijk Cour de cassation 9 oktober 1984, beide
gepubliceerd in: Rev. Crit. Dr. Int. Privé 1985, p. 551 e.v.) en dat aan
de executant de keuze van de voor hem meest geschikte internationale
regeling laat. Bij gebreke van een dergelijke keuze brengt dit beginsel
mee dat de rechter de meest gunstige regeling dient toe te passen,
hetgeen neerkomt op de toepassing van de regeling die erkenning of
tenuitvoerlegging mogelijk maakt. Uit de onder 13 van de conclusie van
de Advocaat-Generaal vermelde literatuur blijkt dat er goede gronden zijn
om aan te nemen dat de regeling inzake erkenning en tenuitvoerlegging
van het CMR-Verdrag, die is gebaseerd op het wederzijds vertrouwen
dat de verdragslanden in elkaars rechtspraak hebben, geen exclusieve
werking ten opzichte van andere executieverdragen claimt. Uit het
reeds genoemde arrest van het HvJEG van 6 december 1994 in de
zaak Tatry kan worden afgeleid dat art. 71 EEX-Verordening evenals
het voorheen geldende en daarmee overeenstemmende art. 57 EEX-
Verdrag, aldus moet worden begrepen dat het de toepassing van de
verordening enkel uitsluit voor onderwerpen die door een bijzonder
verdrag worden geregeld. Zulks is ook in overeenstemming met het in
het toelichtende Rapport van P. Schlosser bij het EEX-Verdrag, nr. 240,
met betrekking tot art. 57 EEX-Verdrag, geformuleerde uitgangspunt
dat de op bijzondere verdragen steunende bevoegdheidsbepalingen
- ook al is slechts één lidstaat partij bij zo een bijzonder verdrag - in
principe als bevoegdheidsregelingen van het EEX-Verdrag zelf moeten
worden beschouwd. Uit de uitspraak in de Tatry-zaak en het Rapport
Schlosser kan immers worden afgeleid, dat bij samenloop van de EEX-
Verordening en het CMR-Verdrag naast de bevoegdheidsregels ook de
erkennings- en tenuitvoerleggingsregeling van het CMR-Verdrag in de
verordening worden geïncorporeerd en de verordening slechts in zoverre
voor de erkennings- en tenuitvoerleggingsregeling van het CMR-Verdrag
terugtreedt als deze laatste exclusieve werking ten opzichte van de
executieregeling van de verordening claimt.
3.9 Niettemin is redelijke twijfel mogelijk aan het door de Hoge Raad
vooralsnog als juist aanvaarde standpunt, zodat de hierna te formuleren
vragen 1 tot en met 3 aan het Hof van Justitie zullen worden voorgelegd.
Aan het hiervoor in 3.7 vooralsnog als juist aanvaarde standpunt ligt,
naast de in vraag 1 aan de orde gestelde uitlegging van art. 71 EEX-
Verordening, mede het oordeel ten grondslag dat de erkennings- en
tenuitvoerleggingsregeling van art. 31 lid 3 en 4 CMR geen exclusiviteit
claimt. Of dat op uitlegging van het CMR-Verdrag berustende oordeel
juist is, wordt in de derde vraag aan de orde gesteld, als het HvJEG zich
tot die uitlegging bevoegd acht (vraag 2). Indien het standpunt van de
Hoge Raad ook naar uniforme uitlegging door het HvJEG juist is, zal het
cassatieberoep moeten worden verworpen.
3.10 In het geval het HvJEG echter in afwijking van de door de Hoge
Raad vooralsnog voor juist gehouden opvatting oordeelt dat bij
gelijktijdige toepasselijkheid van de voorwaarden voor de erkenning
entenuitvoerlegging van een bijzonder verdrag en die van de EEX-
Verordening, de voorwaarden van het bijzondere verdrag steeds
moeten worden toegepast en die van de EEX-Verordening buiten
toepassing dienen te blijven, ook al maakt het bijzondere verdrag geen
aanspraak op exclusieve werking ten aanzien van andere internationale
erkennings- en tenuitvoerleggingsregels, en het HvJEG zich daarnaast
bevoegd acht tot uitleg van art. 31 CMR, komt de hierboven in 3.4
beschreven problematiek aan de orde. Bij de verdere beoordeling
van het cassatieberoep doet zich dan allereerst de (hiervoor in 3.5.2
vooralsnog bevestigend beantwoorde) vraag voor of art. 31 lid 3 CMR
een bevoegdheidstoets voorschrijft (de vierde prejudiciële vraag).
Een bevestigende beantwoording van die vraag roept de vraag op
of het Landgericht München zich terecht bevoegd heeft geacht om
van de vordering tot vergoeding van de wegens het verlies van de
goederen geleden schade kennis te nemen, ook al was bij de rechtbank
Rotterdam tussen dezelfde partijen eerder al een procedure aanhangig
gemaakt waarin een verklaring voor recht was gevraagd die zag op
niet-aansprakelijkheid voor die schade. Toepassing van art. 27 EEX-
Verordening zou, gelet op de uitlegging die het HvJEG in het eerder
genoemde arrest in de zaak Tatry aan het begrip hetzelfde onderwerp
heeft gegeven, leiden tot de conclusie dat het Landgericht München zich
ten onrechte bevoegd heeft geacht. Moet op grond van uitleg van art.
71 EEX-Verordening worden aangenomen dat de litispendentieregeling
van art. 31 lid 2 CMR boven die van art. 27 EEX-verordening prevaleert
- waarop de vijfde prejudiciële vraag ziet - dan hangt het van de door
de zesde prejudiciële vraag aan de orde gestelde uitleg van het begrip
hetzelfde onderwerp in art. 31 lid 2 CMR af of op grond van die bepaling
tot eenzelfde gevolgtrekking moet worden gekomen.
Een en ander komt erop neer dat bij ontkennende beantwoording van
vraag 4 het cassatieberoep wegens gemis aan belang niet tot cassatie
kan leiden, omdat de rechtbank Utrecht dan niet mocht onderzoeken of
het Landgericht München bevoegd was, en de voorzieningenrechter dus
een exequatur mocht verlenen. Hetzelfde geldt indien - na bevestigende
beantwoording van de vragen 4 en 5 - vraag 6 ontkennend wordt
beantwoord, omdat dan het Landgericht München niet over hetzelfde
onderwerp heeft beslist, zodat de voorzieningenrechter een exequatur
mocht verlenen.
Wanneer na een bevestigende beantwoording van de vragen 4 en 5, ook
vraag 6 bevestigend wordt beantwoord, zal het cassatieberoep gegrond
zijn en tot vernietiging van de bestreden beslissing leiden.
4. Omschrijving van de feiten waarop de door het Hof van Justitie
te geven uitleg moet worden toegepast De Hoge Raad verwijst naar
de hiervoor in 3.1 vermelde feiten, waarvan te dezen moet worden
uitgegaan.
5. Vragen van uitleg
1. Moet art. 71 lid 2, aanhef en onder b, tweede alinea, EEX-Verordening
aldus worden uitgelegd
(i) dat de erkennings- en tenuitvoerleggingsregeling van de EEX-
Verordening slechts terugtreedt ten behoeve van die van het bijzondere
verdrag, indien de regeling van het bijzondere verdrag exclusiviteit claimt,
of
(ii) dat, bij gelijktijdige toepasselijkheid van de voorwaarden voor
de erkenning en tenuitvoerlegging van het bijzondere verdrag en die
van de EEX-Verordening, de voorwaarden van het bijzondere verdrag
steeds moeten worden toegepast en die van de EEX-Verordening buiten
toepassing dienen te blijven, ook al maakt het bijzondere verdrag geen
aanspraak op exclusieve werking ten aanzien vanandere internationale
erkennings- en tenuitvoerleggingsregels?
2. Is het Hof van Justitie, met het oog op het voorkomen van
uiteenlopende beslissingen inzake de in vraag 1 bedoelde samenloop,
bevoegd tot - voor de rechters van de lidstaten bindende - uitlegging van
het Verdrag betreffende de overeenkomst tot internationaal vervoer van
goederen over de weg, ondertekend op 19 mei 1956 te Genève (CMR),
voorzover het de in art. 31 van dat verdrag geregelde materie betreft?
3. Indien de tweede vraag bevestigend wordt beantwoord en de eerste
vraag onder (i) eveneens bevestigend wordt beantwoord, dient dan de
erkennings- en tenuitvoerleggingsregeling van art. 31 lid 3 en 4 CMR
aldus te worden uitgelegd dat deze geen exclusiviteit claimt en ruimte laat
voor de toepassing van andere internationale executieregels die erkenning
of tenuitvoerlegging mogelijk maken, zoals de EEX-Verordening?
Voor het geval dat het Hof van Justitie de eerste vraag onder (ii)
bevestigend beantwoordt en daarnaast de tweede vraag eveneens
bevestigend beantwoordt, stelt de Hoge Raad met het oog op de verdere
beoordeling van het cassatieberoep nog de volgende drie vragen:
4. Staat art. 31 lid 3 en 4 CMR de rechter van de aangezochte staat toe
bij een verzoek tot uitvoerbaarverklaring te toetsen of de rechter van de
staat van herkomst internationaal bevoegd was om van het geschil kennis
te nemen?
5. Moet art. 71 lid 1 EEX-Verordening aldus worden uitgelegd dat bij
samenloop van de litispendentieregeling van het CMR-Verdrag met die
vande EEX-Verordening de litispendentieregeling van het CMR-Verdrag
voorrang heeft boven de litispendentieregeling van de EEX-Verordening?
6. Betreffen de in de onderhavige zaak in Nederland gevraagde verklaring
voor recht en de in Duitsland gevorderde schadevergoeding hetzelfde
onderwerp als bedoeld in art. 31 lid 2 CMR
6. Beslissing
De Hoge Raad:
verzoekt het Hof van Justitie van de Europese Gemeenschappen met
betrekking tot de hiervoor onder 5 geformuleerde vragen uitspraak te
doen;
houdt iedere verdere beslissing aan en schorst het geding tot het Hof van
Justitie naar aanleiding van dit verzoek uitspraak zal hebben gedaan.
Deze beschikking is gegeven door de vice-president D.H. Beukenhorst als
voorzitter en de raadsheren A. Hammerstein, J.C. van Oven, F.B. Bakels
en C.A. Streefkerk, en in het openbaar uitgesproken door de raadsheer
F.B. Bakels op 28 november 2008.
Conclusie
Edelhoogachtbaar College,
1. Inzet van deze exequaturprocedure is een vraag van samenloop van
de regeling inzake de erkenning en tenuitvoerlegging van beslissingen
van de EEX-Verordening (Verordening (EG) nr. 44/2001 van 22 december
2000, PbEG 2001 L 012) met die van het CMR-Verdrag (Verdrag van
19 mei 1956, Trb. 1957, 84). Het draait daarbij om de uitleg van de
samenloopbepaling die is neergelegd in art. 71 lid 1 jo. art. 71 lid 2,
aanhef en onder b,2e alinea, van de EEX-Verordening.
2. De feiten liggen als volgt (zie r.o. 2 van de bestreden beschikking van
de rechtbank).
(i) Tussen Siemens Nederland N.V., hierna: Siemens, en thans verzoekster
tot cassatie, hierna: TNT, is in april 2001 een overeenkomst gesloten tot
het vervoer van goederen over de weg met een waarde van DM 103.540,-
en een gewicht van 12 kg van Zoetermeer naar Unterschleissheim,
Duitsland. De goederen zijn niet op de plaats van bestemming afgeleverd.
Thans verweerster in cassatie, hierna: AXA, is de verzekeraar van
Siemens.
(ii) Op de vervoerovereenkomst zijn de bepalingen van het CMR-Verdrag
dwingendrechtelijk van toepassing.
(iii) Op 6 mei 2002 heeft TNT bij de rechtbank Rotterdam jegens AXA
een vordering aanhangig gemaakt, strekkende tot het verkrijgen van een
verklaring voor recht dat TNT ten opzichte van AXA niet aansprakelijk
is voor enige schade ten gevolge van het verlies van de goederen,
behoudens een bedrag van Euro 11,50 per kg, in totaal Euro 138,-,
conform het bepaalde in art. 23 CMR. De rechtbank heeft de vordering bij
vonnis van 4 mei 2005 afgewezen. TNT heeft van dit vonnis hoger beroep
ingesteld bij het gerechtshof te 's-Gravenhage. Ten tijde van de thans in
cassatie bestreden beschikking van de rechtbank was op dit hoger beroep
nog niet beslist.
(iv) Op 20 augustus 2004 heeft AXA bij het Landgericht München een
vordering jegens TNT aanhangig gemaakt, strekkende tot vergoeding
van de schade die de verzekerde van AXA, Siemens, heeft geleden
ten gevolge van het verlies van de goederen. Bij beslissingen van 4
april 2006 en 7 september 2006 heeft het Landgericht München een
schadevergoeding vastgesteld ten laste van TNT (hierna: de Duitse
beslissingen).
3. AXA heeft bij een op 6 maart 2007 ter griffie van de rechtbank Utrecht
ingediend verzoekschrift de voorzieningenrechter van die rechtbank
verzocht de Duitse beslissingen op de voet van de EEX-Verordening
binnen het Koninkrijk der Nederlanden uitvoerbaar te verklaren.
4. De voorzieningenrechter heeft bij beschikking van 28 maart 2007 het
verzoek van AXA ingewilligd.
5. TNT heeft tegen de beschikking van de voorzieningenrechter bij
de rechtbank Utrecht het rechtsmiddel als bedoeld in art. 43 EEX-
Verordening ingesteld en de rechtbank verzocht de beschikking van de
voorzieningenrechter te vernietigen en het verlof tot tenuitvoerlegging
in te trekken althans alsnog te weigeren, althans de beslissing op het
verzoek tot tenuitvoerlegging van de Duitse beslissingen aan te houden
totdat het gerechtshof te 's-Gravenhage onherroepelijk heeft beslist op
de door TNT ingestelde vordering tot een verklaring voor recht. Voor
zover thans in cassatie van belang heeft TNT haar verzoek gebaseerd
op de weigeringsgrond van art. 34, aanhef en onder 1, EEX-Verordening
(erkenning van de Duitse beslissingen is kennelijk in strijd met de
Nederlandse openbare orde). TNT heeft daartoe aangevoerd dat het
Landgericht München ingevolge de litispendentiebepaling van art. 31
lid 2 CMR niet bevoegd was kennis te nemen van de vordering van AXA
aangezien deze vordering is aan te merken als een vordering omtrent
hetzelfde onderwerp tussen dezelfde partijen als de eerder door TNT bij
de rechtbank Rotterdam aanhangig gemaakte vordering tot verklaring
voor recht. AXA heeft dit standpunt bestreden en gesteld dat ingevolge
art. 35 lid 3 EEX-Verordening de bevoegdheid van de Duitse rechter door
de Nederlandse rechter niet mag worden getoetst, terwijl bovendien is
bepaald dat de bevoegdheidsregels niet de openbare orde betreffen als
bedoeld in art. 34, aanhef en onder 1, EEX-Verordening.
6. Bij beschikking van 18 juli 2007 heeft de rechtbank het verzoek van
TNT afgewezen. De rechtbank overwoog daartoe onder meer (in r.o.
4.2) dat TNT zich op de weigeringsgrond van art. 34, aanhef en onder
1, EEX-Verordening niet kan beroepen, aangezien de bevoegdheid van
het gerecht van de lidstaat van herkomst niet mag worden getoetst.
De bevoegdheidsregels betreffen niet de openbare orde als bedoeld in
artikel 34 sub 1, zo is expliciet bepaald in artikel 35 lid 3 EEX-Vo. Aan de
stelling van TNT dat deze bepaling niet geldt voor bevoegdheidsregels
die voortvloeien uit verdragen gaat de rechtbank voorbij nu dit naar het
oordeel van de rechtbank geen steun vindt in het recht.
7. TNT is tegen de beschikking van de rechtbank op de voet van
art. 44 jo. bijlage IV EEX-Verordening (tijdig; de cassatietermijn
bedraagt drie maanden; zie Kluwers Burgerlijke Rechtsvordering, losbl.,
Verdragen&Verordeningen, EEX-Verordening, Art. 44, aant. 2 (P. Vlas)) in
cassatie gekomen met een uit twee onderdelen opgebouwd middel. AXA
heeft een verweerschrift ingediend en daarbij het middel bestreden met
conclusie tot verwerping.
8. Het middel keert zich tegen de verwerping door de rechtbank van het
beroep van TNT op de weigeringsgrond van art. 34, aanhef en onder 1,
EEX-Verordening. Onderdeel 1 van het middel betoogt dat de rechtbank
met haar beslissing heeft miskend dat art. 31 CMR op grond van art.
71 lid 2, aanhef en onder b, 2e alinea, EEX-Verordening derogeert aan
het verbod op bevoegdheidstoetsing in art. 35 lid 3 EEX-Verordening.
Onderdeel 2 van het middel voegt hieraan toe dat het derogeren van de
erkennings- en tenuitvoerleggingsregeling van de EEX-Verordening aan
die van het CMR-Verdrag in ieder geval geldt, omdat de regeling van art.
31 CMR exclusieve werking beoogt.
9. Op de achtergrond van deze zaak staat een verschil van opvatting
tussen de staten die partij zijn bij het CMR-Verdrag over de uitleg van
art. 29 CMR inzake de doorbraak van de aansprakelijkheidsbeperkingvan
de vervoerder ex art. 23 CMR. In sommige verdragsstaten, waaronder
Nederland, wordt de maatstaf van art. 29 CMR voor doorbraak
van de aansprakelijkheidsbeperking enger uitgelegd dan in andere
verdragsstaten, waaronder Duitsland (zie HR 5 januari 2001, NJ 2001,
391 nt. KFH en HR 5 januari 2001, NJ 2001, 392 nt. KFH). De vervoerder
die verwacht te worden aangesproken tot schadevergoeding wegens
verlies van de goederen met toepassing van de doorbraakbepaling van
art. 29 CMR, heeft derhalve belang bij berechting van de zaak door de
rechter van een verdragsstaat waar art. 29 CMR eng wordt uitgelegd,
terwijl zijn wederpartij juist belang heeft bij berechting van de zaak
door de rechter van een verdragsstaat waar art. 29 CMR ruim wordt
uitgelegd. In verband met de vrij ruime bevoegheidsregeling van art.
31 lid 1 CMR en de litispendentiebepaling van art. 31 lid 2 CMR ontstaat
daardoor het gevaar van een 'rush to the courts': de vervoerder haast
zich de zaak met een rechtsvordering tot verklaring voor recht dat hij
niet dan wel beperkt aansprakelijk is aan te brengen bij de rechter
van een verdragsstaat waar art. 29 CMR eng wordt uitgelegd, terwijl
de wederpartij de vervoerder vóór wil zijn door een rechtsvordering
tot onbeperkte schadevergoeding in te stellen bij de rechter van een
verdragsstaat waar art. 29 CMR ruim wordt uitgelegd. Het Duitse
Bundesgerichtshof heeft aan deze praktijk een halt willen toeroepen door
op grond van zijn uitleg van de litispendentiebepaling van art. 31 lid 2
CMR te beslissen dat derechtsvordering tot een negatieve verklaring voor
recht ('negative Feststellungsklage') niet kan worden aangemerkt als een
rechtsvordering in de zin van deze bepaling en dat de bevoegdheid van de
rechter om kennis te nemen van de rechtsvordering tot schadevergoeding
('positive Leistungsklage') derhalve niet kan worden doorkruist door een
eerder ingestelde 'negative Feststellungsklage'. Zie over deze rechtspraak
van het BGH nader K.F. Haak, Jurisdictieperikelen in het internationaal
wegvervoer: het einde vanhet sprookje van de verklaring voor recht?,
EVR 2004, blz. 137 e.v., en M.A.W. van Maanen, De verklaring voor
recht door de Nederlandse wegvervoerder, revisited, NTHR 2004, blz.
108 e.v. In andere verdragsstaten, waaronder Nederland en Engeland,
wordt, evenals het geval is onder de litispendentiebepaling van het EEX-
Verdrag en thans de EEX-Verordening (zie HvJEG 6 december 1994, zk
C-406/92, Ship Tatry, Jur. 1994, p. I-5439, NJ 1995, 659 nt. ThMdB),
de rechtsvordering die strekt tot een negatieve verklaring voor recht
aangemerkt als een vordering in de zin van de litispendentiebepaling van
art. 31 lid 2 CMR. Zie P. de Meij, Samenloop van CMR-Verdrag en EEX-
Verordening, diss. RUG 2003, blz. 194-199; Haak a.w., blz. 143-147, Van
Maanen, a.w., blz. 109, en H. Boonk, M.A.W. van Maanen en V.R. Pool,
Procesrechtelijke aspecten van de CMR-regeling (art. 31 CMR), in: M.L.
Hendrikse en Ph.H.J.G. van Huizen (red.), CMR: Internationaal vervoer
van goederen over de weg, 2005, blz. 241 e.v., blz. 266.
10. De rechtbank, die blijkens r.o. 4.2 van haar beschikking kennelijk -
en onbestreden in cassatie - ervan is uitgegaan dat in het onderhavige
geval sprake is van samenloop van de regeling inzake de erkenning
en tenuitvoerlegging van de EEX-Verordening met die van het CMR-
Verdrag, is in haar thans bestreden beschikking niet ingegaan op de
vraag of een rechtsvordering die strekt tot een negatieve verklaring voor
recht, zoals ingesteld door TNT bij de rechtbank Rotterdam, kan worden
aangemerkt als een vordering in de zin van de litispendentiebepaling
van art. 31 lid 2 CMR, en heeft klaarblijkelijk geoordeeld dat, ook indien
als juist moet worden aanvaard dat art. 31 lid 2 CMR meebrengt dat
het Landgericht München onbevoegd was kennis te nemen van de door
AXA ingestelde rechtsvordering tot schadevergoeding, dit niet kan
leiden tot weigering van het gevraagde exequatur, aangezien ingevolge
art. 35 lid 3 EEX-Verordening de bevoegdheid van het Landgericht
niet mag worden getoetst. Waar naar heersende opvatting aan de
uitvoerbaarheid in een verdragsstaat van een uitspraak van de rechter
van een andere verdragsstaat onder het CMR-Verdrag ingevolge art.
31 lid 3 CMR wèl afhankelijk is van een bevoegdheidstoets (vgl. De
Meij, a.w., blz. 216), moet worden aangenomen dat het oordeel van de
rechtbank steunt op de opvatting dat bij samenloop van de erkennings-
en tenuitvoerleggingsregeling van de EEX-Verordening met die van het
CMR-Verdrag, de regeling van de EEX-Verordening steeds voorrang heeft.
Het middel stelt de vraag aan de orde ofdeze opvatting van de rechtbank
zich laat rijmen met de samenloopbepaling van art. 71 EEX-Verordening.
11. Art. 71 lid 1 van de EEX-Verordening bepaalt dat de verordening
'onverlet laat' de verdragen waarbij de lidstaten partij zijn en die, voor
bijzondere onderwerpen, de rechterlijke bevoegdheid, de erkenning en
de tenuitvoerlegging van beslissingen regelen. Het CMR-Verdrag is zo'n
verdrag: het regelt voor een bijzonder onderwerp, de overeenkomst tot
internationaal vervoer van goederen over de weg, zowel de rechterlijke
bevoegdheid als de erkenning en tenuitvoerlegging van beslissingen (vgl.
Kluwers Burgerlijke Rechtsvordering, losbl., Verdragen&Verordeningen,
EEX-Verordening, Art. 71, aant. 3 onder 7 (P. Vlas)). Nederland en
Duitsland zijn EU-lidstaten en partij bij het CMR-verdrag.
12. In art. 71 lid 2, aanhef en onder b, 2e alinea, EEX-Verordening wordt
aangegeven hoe de in het eerste lid bedoelde samenloopregel moet
worden toegepast bij de erkenning en tenuitvoerlegging van beslissingen:
Indien een verdrag of een overeenkomst over een bijzonder onderwerp,
waarbij zowel de lidstaat van herkomst als de aangezochte lidstaat partij
is, voorwaarden vaststelt voor de erkenning of tenuitvoerlegging van
beslissingen vinden die voorwaarden toepassing. (...). Geheel duidelijk is
deze regel, die ook reeds was opgenomen in art. 57 van het EEX-Verdrag,
niet. Brengt de regel mee dat de voorwaarden van het bijzondere verdrag
steeds moeten worden toegepast, ook wanneer het bijzondere verdrag bij
samenloop met de EEX-Verordening geen voorrang verlangt en strengere
voorwaarden stelt aan de erkenning en tenuitvoerlegging dan de EEX-
Verordening? Of brengt het beginsel van de 'favor executionis' (vgl. HR
19 april 1991, NJ 1991, 591 nt. JCS) mee dat in een zodanig geval de
voorwaarden van het bijzondere verdrag buiten toepassing mogen worden
gelaten en de voorwaarden van de EEX-Verordening worden toegepast?
En betekent dit dan, algemener gesteld, dat moet worden aangenomen
dat de voorwaarden van het bijzondere verdrag alleen dan van toepassing
zijn, indien het bijzondere verdrag bij samenloop exclusiviteit claimt?
13. Spits men deze vragen toe op het onderhavige geval, dan is het
van belang vast te stellen (a) dat de voorwaarden voor erkenning en
tenuitvoerlegging van het CMR-Verdrag strenger zijn dan die van de EEX-
Verordening, doordat het CMR-Verdrag, anders dan de EEX-Verordening,
als voorwaarde voor erkenning en tenuitvoerlegging stelt dat de rechter
die de beslissing heeft gegeven waarop exequatur wordt verzocht,
daartoe op grond van de desbetreffende regels van het CMR-Verdrag
bevoegd was (vgl. De Meij, a.w., blz. 216);
(b) dat het CMR-Verdrag geen uitdrukkelijke regel kent met betrekking tot
de samenloop van de erkennings- en tenuitvoerleggingsregeling met die
van andere (executie)verdragen;
(c) dat er evenwel goede gronden zijn om aan te nemen dat de regeling
inzake erkenning en tenuitvoerlegging van het CMR-Verdrag geen
exclusieve werking ten opzichte van andere executieverdragen claimt
(vgl. De Meij, a.w., blz. 286/287, en Boonk, Van Maanen en Pool, a.w.,
blz. 260).
14. Bij deze stand van zaken zijn met betrekking tot de vraag welke uitleg
moet worden gegeven aan de samenloopregel van art. 71 lid 2, aanhef en
onder b, 2e alinea, EEX-Verordening twee opvattingen denkbaar.
15. De ene opvatting, de enge opvatting, houdt zich strikt aan de tekst
van de samenloopregel en houdt in dat de voorwaarden van het CMR-
Verdrag steeds moeten worden toegepast, ook al maakt het CMR-
Verdrag geen aanspraakop exclusieve werking ten opzichte van andere
executieverdragen. In ons geval brengt deze opvatting mee dat op de
beslissingen van het Landgericht München geen exequatur kan worden
verleend, aangezien ingevolge de (heersende, ook in Nederland gevolgde
uitleg van de) litispendentiebepaling van art. 31 lid 2 CMR het Landgericht
niet bevoegd was om kennis te nemen van de door AXA ingestelde
vordering.
16. De andere opvatting, de ruime opvatting, neemt tot uitgangspunt dat
de samenloopregel van art. 71 lid 2, aanhef en onder b, 2e alinea, EEX-
Verordening geen afbreuk wil doen aan het 'favor executionis'-beginsel,
en dus meebrengt dat de erkennings- en tenuitvoerleggingsregeling
van de EEX-Verordening slechts terugtreedt ten behoeve van die van
het bijzondere verdrag, indien de regeling van het bijzondere verdrag
exclusiviteit claimt. Is dat niet het geval dan dient aan de executant
de keuze van de meest geschikte regeling te worden gelaten (HR 5
januari 1990, NJ 1991, 591 nt. JCS). In ons geval brengt dezeopvatting
mee dat op de beslissingen van het Landgericht exequatur kan worden
verleend, aangezien het CMR-Verdrag geen exclusiviteit claimt en AXA
haar exequaturverzoek kennelijk heeft gegrond op de EEX-Verordening.
17. Als bezwaar tegen de enge opvatting kan worden ingebracht dat
zij op gespannen voet lijkt te staan met de in art. 30 lid 2 van het
Weens Verdrag inzake het verdragenrecht van 23 mei 1969, Trb.
1972, 51, geformuleerde regel dat bij samenloop tussen verdragen de
(uitdrukkelijke of door interpretatie vastgestelde) samenloopbepalingen
van die verdragen (in samenhang beschouwd) bepalen welk verdrag
voorgaat. Zie over art. 30 lid 2 De Meij, a.w., blz. 229. De enge opvatting
houdt uitsluitend rekening met de samenloopbepaling van het ene verdrag
(de EEX-Verordening), doch gaat geheel voorbij aan de (door interpretatie
vast te stellen) samenloopbepaling van het andere verdrag (het CMR-
Verdrag). Gevolg is dat aan het CMR-Verdrag voorrang wordt verleend in
een geval waarin het CMR-Verdrag geen voorrang verlangt.
18. Bezwaar tegen de ruime opvatting is dat zij op gespannen voet
lijkt te staan met de duidelijke tekst van art. 71 lid 2, aanhef en onder
b, 2e alinea, EEX-Verordening en ook moeilijk te rijmen valt met de
kennelijke bedoeling van de opstellers van het oorspronkelijke art. 57
van het EEX-Verdrag. In het toelichtende Rapport van P. Jenard bij het
EEX-Verdrag (opgenomen in Kluwers Burgerlijke Rechtsvordering, losbl.,
Verdragen&Verordeningen, EEX-Verdrag onder Toelichtende Rapporten
EEX-Verdrag) wordt ter toelichting op art. 57 EEX-Verdrag (thans art.
71 lid 1 EEX-Verordening) opgemerkt dat gekozen is voor de 'klassieke'
oplossing. Daarmee wordt kennelijk bedoeld dat art. 57 EEX-Verdrag
en thans art. 71 lid 1 EEX-Verordening berust op het lex specialis-
beginsel: indien een bijzonder verdrag bepalingen bevat betreffende
de voorwaarden gesteld aan de erkenning en tenuitvoerlegging van
beslissingen op gebieden waarop het bijzondere verdrag betrekking heeft,
moeten alleen deze voorwaarden vervuld worden, aldus het Rapport-
Jenard. De 'uitlegregel' van het huidige art. 71 lid 2, aanhef en onder b,
2e alinea, EEX-Verordening (die teruggaat op een destijds bij het Eerste
Toetredingsverdrag bij het EEX-Verdrag ingevoerde uitlegregel; zie L.
Strikwerda, Samenloopperikelen in het internationaal procesrecht: art. 57
EEX, in: Brunner-bundel, 1994, blz. 389 e.v., blz. 391/392, en De Meij,
a.w., blz. 237) stemt, naar de tekst genomen, overeen met het door het
Rapport-Jenard bedoelde 'klassieke' oplossing.
19. In de literatuur bestaat geen eenheid van opvatting over de uitleg
van art. 71 lid 1 en, meer bepaald, van art. 71 lid 2, aanhef en onder b,
2e alinea, EEX-Verordening. Zie Kluwers Burgerlijke Rechtsvordering,
losbl., Verdragen&Verordeningen, Art. 71, aant. 2 (P. Vlas). De ruime
opvatting wordt kennelijk onderschreven door o.a. J.P. Verheul, Erkenning
en tenuitvoerlegging van vreemde vonnissen, 1988, blz. 144, Strikwerda,
a.w., blz. 395, De Meij, a.w., blz. 250/251, J. Kropholler, Europäisches
Zivilprozessrecht, 8. Aufl. 2005, blz. 544, RnNr 5, en U. Magnus&P.
Mankowski (ed.), Brussels I Regulation, 2007, Art. 71, Nr. 11 (P.
Mankowski). De enge opvatting vindt steun bij o.a. H. Stein, Samenloop
van executieverdragen, in: Offerhauskring vijfentwintig jaar, 1987, blz.
185 e.v., blz. 186/187, en R.Ch. Verschuur, Vrij verkeer van vonnissen,
diss. RUU, 1995, blz. 181.
20. Het Hof van Justitie van de EG heeft zich over de vraag hoe de
samenloopregel van art. 71 lid 2, aanhef en onder b, 2e alinea, EEX-
Verordening moet worden uitgelegd in gevallen als het onderhavige
nog niet uitgesproken. Met betrekking tot de samenloopregel inzake
bevoegdheid van art. 57 lid 2, aanhef en sub a, EEX-Verdrag (thans
art. 71 lid 2, aanhef en sub a, EEX-Verordening) heeft het Hof een
uitspraak gedaan in het reeds eerder genoemde Tatry-arrest. Het Hof
verklaarde voor recht dat de bepaling aldus moet worden uitgelegd
dat het bijzondere verdrag de toepassing van het EEX-Verdrag uitsluit
voor kwesties die door datbijzondere verdrag worden geregeld en niet
voor kwesties die daarin niet worden geregeld. Al aangenomen dat deze
uitspraak over de uitleg van de samenloopregel inzake bevoegdheid
zonder meer van overeenkomstige toepassing kan worden geacht bij de
uitleg van de samenloopregel inzake erkenning en tenuitvoerlegging,
geeft de uitspraak geen uitsluitsel over de vraag of in een geval als
het onderhavige, waarin het bijzondere verdrag een regeling inhoudt
omtrent de vraag of bevoegdheid een voorwaarde voor erkenning en
tenuitvoerlegging is, het bijzondere verdrag de EEX-Verordening steeds
uitsluit, ongeacht of het bijzondere verdrag al dan niet exclusieve werking
claimt.
21. Van een 'acte clair' of een 'acte éclairé' kan derhalve niet worden
gesproken. Het lijkt mij daarom aangewezen dat de Hoge Raad, alvorens
verder te beslissen, op de voet van art. 234 j. 68 EG het Hof van Justitie
zal verzoeken over de gerezen vragen van uitleg van art. 71 lid 2, aanhef
en onder b, 2e alinea, EEX-Verordening uitspraak te doen.
De conclusie strekt ertoe dat de Hoge Raad, alvorens verder te beslissen,
het Hof van Justitie van de Europese Gemeenschappen zal verzoeken
over de hierboven onder 12 e.v. bedoelde vragen van uitleg van de EEX-
Verordening uitspraak te doen en het geding zal schorsen tot het Hof van
Justitie naar aanleiding van dat verzoek uitspraak zal hebben gedaan.
De Procureur-Generaal
bij de Hoge Raad der Nederlanden