FEITEN
De Engelse vennootschap United Towing heeft, ter verzekering van een
vordering welke zij op de Italiaanse vennootschap Micoperi had, ten
laste van de Italiaanse vennootschap Micoperi Offshore (een dochter van
Micoperi) beslag gelegd op de "Micoperi 7000". De "Micoperi 7000" is
eigendom van Micoperi Offshore en was op het moment van beslaglegging
in rompbevrachting bij Micoperi. De vordering waarvoor het beslag gelegd
is, vloeit voort uit een overeenkomst tussen Micoperi en United Towing
tot het inzetten van sleepboten door United Towing ten behoeve van een
aantal projecten in de Noordzee. Micoperi is inmiddels failliet verklaard.
United Towing heeft in eerste aanleg, na wijziging van eis, jegens Micoperi
Offshore een verklaring voor recht gevorderd dat United Towing een
vordering op Micoperi heeft en dat deze verhaalbaar is op de "Micoperi
7000" en heeft daarbij voorts vanwaardeverklaring van het beslag
gevorderd. De Rb. Rotterdam heeft zich bevoegd geoordeeld om van het
geschil kennis te nemen en heeft voorts, na verdere overwegingen, de
zaak naar de rol verwezen voor uitlating zijdens United Towing (zie NIPR
1995, 562). Het Hof heeft, in het door Micoperi Offshore aangespannen
beroep, het vonnis van de Rb. bekrachtigd voor zover de Rb. zich
bevoegd heeft verklaard en voor het overige het vonnis vernietigd en de
vorderingen van United Towing afgewezen (zie NIPR 1996, 274).
United Towing stelt beroep in cassatie in, Micoperi Offshore stelt
voorwaardelijk incidenteel beroep in cassatie in.
OVERWEGINGEN
3. Uitgangspunten in cassatie
3.1. In cassatie kan worden uitgegaan van de volgende feiten en
omstandigheden:
(i) De "Micoperi 7000" is een onder Italiaanse vlag varend en in Italië
te boek gesteld kraanschip met eigen voortstuwing dat werkzaamheden
verricht ten behoeve van de oliën gaswinning op zee. Het behoort in
eigendom toe aan Micoperi Offshore en is vanaf december 1987 in
rompbevrachting genomen door Micoperi, de moedervennootschap van
Micoperi Offshore.
(ii) De "Salvageman" en de "Seaman" zijn sleepboten die in eigendom
toebehoren aan United Towing.
(iii) Micoperi en United Towing hebben een raamovereenkomst
gesloten voor de inzet van deze sleepboten ten behoeve van een
aantal projecten in de Noordzee in de periode mei 1989 tot en met
februari 1990. Ten aanzien van twee van deze projecten zijn aparte
bevrachtingsovereenkomsten opgesteld. Daarin wordt vermeld dat de
sleepboten ter beschikking worden gesteld voor "Anchor Handling Support
Duties for the "Micoperi 7000". Towage of M.44. Support Duties as per
addendum."
(iv) De onder (iii) bedoelde overeenkomsten worden beheerst door
Engels recht. Naar dit recht is de uit deze overeenkomsten voortvloeiende
vordering van United Towing op Micoperi verhaalbaar op de "Micoperi
7000" indien dit ook naar Nederlands recht het geval zou zijn.
(v) Voor hetgeen Micoperi op grond van de onder (iii) bedoelde
overeenkomsten aan United Towing verschuldigd was, heeft United Towing
haar door middel van facturen in totaal de somma van £ 1.077.204,45
in rekening gebracht. Daarvan is £ 273.801,85 ondanks aanmaningen
en betalingstoezeggingen onbetaald gebleven. United Towing heeft
aangezegd vanaf 16 maart 1990 aanspraak te maken op wettelijke rente.
(vi) Niet alle werkzaamheden waarop deze facturen betrekking hebben,
lijken betrekking te hebben op de "Micoperi 7000"; er is reden te
veronderstellen dat de onder (ii) bedoelde sleepboten ook andere bakken/
schepen hebben geassisteerd, althans niet uitsluitend werkzaamheden
hebben verricht ten behoeve van de "Micoperi 7000".
(vii) De "Micoperi 7000" lag afgemeerd in de haven van Rotterdam
en Micoperi was nog steeds rompbevrachter toen United Towing ter
verzekering van haar onder (v) bedoelde vordering op 20 maart 1990 met
verlof van de Pres. ten laste van Micoperi Offshore (vreemdelingen)beslag
deed leggen op dit schip. Dit beslag is tegen bankgarantie opgeheven.
(viii) De vordering waarvoor United Towing verhaal zoekt, is een
zeerechtelijke vordering in de zin van art. 1 van het Verdrag tot het
vaststellen van enige eenvormige regels betreffende het conservatoir
beslag op zeeschepen van 10 mei 1952, Trb. 1952, 165 (het
Beslagverdrag).
(ix) Op 10 mei 1990 is in Italië aan Micoperi surseance van betaling
verleend. Deze surseance is gevolgd door een bij vonnis van 5 februari
1991 uitgesproken faillissement. De bewindvoerder van Micoperi heeft
United Towing schriftelijk meegedeeld dat de Italiaanse Minister van
Handel en Industrie Micoperi bij besluit van 20 mei 1991 heeft toegelaten
tot een procedure genaamd "Amministrazione Straordinaria delle Grandi
imprese in crisi", en voorts dat volgens de administratie van Micoperi zij
nog een bedrag van £ 284.152 aan United Towing verschuldigd is.
3.2. In het onderhavige geding heeft Micoperi Offshore bij antwoord
in de eerste plaats opgeworpen dat de Rb. niet bevoegd was om van
de hoofdvordering kennis te nemen. Zij heeft deze stelling vooreerst
daarop gebaseerd dat in de in 3.1 onder (iii) bedoelde overeenkomst
arbitrage Londen was overeengekomen en voorts op het EEX. Micoperi
Offshore heeft verder aangevoerd dat niet zij, maar Micoperi debitrice van
United Towing was. Daarom had de vordering tot vanwaardeverklaring
mede tegen Micoperi moeten zijn ingesteld. Nu dit niet is geschied, is
aldus Micoperi Offshore het beslag vervallen. Ten slotte voerde Micoperi
Offshore aan dat, nu Micoperi noch eigenaar, noch reder van de "Micoperi
7000" is, de vordering van United Towing op Micoperi niet verhaalbaar is
op dit schip.
3.3. Bij repliek heeft United Towing erkend dat voormeld verweer in
zoverre juist was dat niet Micoperi Offshore, maar Micoperi de debiteur
was van de vordering waarvoor zij op de "Micoperi 7000" beslag had
gelegd. Zij heeft daarom haar eis gewijzigd zodat deze kwam te luiden als
hiervoor onder 1 weergegeven.
3.4.1. De Rb. heeft de exceptieve verweren van Micoperi Offshore
verworpen.
3.4.2. Het verweer van Micoperi Offshore dat niet zij, maar Micoperi
de debiteur van United Towing was, heeft de Rb. in zoverre
gegrond bevonden dat zij heeft geoordeeld dat, nu de vordering tot
vanwaardeverklaring niet mede tegen Micoperi was gericht, deze
vordering niet kan worden toegewezen, zolang niet is gebleken dat United
Towing met betrekking tot de vordering op Micoperi beschikt over een hier
te lande voor tenuitvoerlegging vatbare titel. Voor het overige heeft de
Rb. dit verweer verworpen op de grond kort samengevat dat het miskent
dat de vordering waarvoor United Towing na wijziging van eis - in dit
geval verhaal zoekt, niet in geschil is, immers door de bewindvoerder
van Micoperi is erkend en door Micoperi Offshore niet betwist, en dat
het mitsdien enkel nog gaat om de vraag of United Towing zich voor
deze vordering kan verhalen op de niet aan Micoperi, maar aan Micoperi
Offshore toebehorende "Micoperi 7000".
3.4.3. De Rb. heeft voorts United Towing, nu deze had nagelaten
te stellen dat zij beschikt over een titel als in 3.4.2 bedoeld, in de
gelegenheid gesteld zich daaromtrent nader uit te laten.
In afwachting daarvan heeft de Rb. evenwel bezien of de vordering van
United Towing op Micoperi verhaalbaar is op de "Micoperi 7000".
3.4.4. De Rb. heeft geoordeeld dat deze vraag sedert 1 mei 1993 moet
worden beantwoord aan de hand van art. 3 van de Wet van 18 maart
1993, houdende enige bepalingen van internationaal privaatrecht met
betrekking tot het zeerecht en het binnenvaartrecht, Stb. 168 (hierna: de
IPR-wet Zeerecht), aan welke wet bij gebreke van overgangsrechtelijke
bepalingen onmiddellijke werking toekomt.
De Rb. heeft voorts geoordeeld zakelijk weergegeven dat art. 3 IPR-
wet Zeerecht voor wat betreft de vraag of een vordering ter zake van
charterhuur tegen een andere vervrachter dan de reder/eigenaar van
het schip verhaalbaar is op het schip, neerkomt op een cumulatiestelsel:
de vraag kan slechts dan bevestigend worden beantwoord indien de
vordering zowel ingevolge het recht van de teboekstelling van het schip
(lid 2), als ingevolge het recht dat haar beheerst (lid 3), op het schip
verhaalbaar is.
3.4.5. De Rb. heeft United Towing in de gelegenheid gesteld zich uit te
laten over de vraag of naar Italiaans recht de vordering van United Towing
op Micoperi verhaalbaar is op de "Micoperi 7000".
3.4.6. De Rb. heeft voorts de vraag onder ogen gezien hoe zou moeten
worden geoordeeld indien zou blijken dat de vordering van United Towing
naar Italiaans recht niet (volledig) op de "Micoperi 7000" verhaalbaar
is en mede in dit kader United Towing in de gelegenheid gesteld haar
vordering uit te splitsen naar verrichte werkzaamheden en zo te
specificeren dat duidelijk wordt in hoeverre het daarbij telkens gaat
om vorderingen welke naar de in art. 8: 217 lid 1 onder a BW gegeven
maatstaf verhaalbaar zijn op het schip.
3.5.1. Op het door Micoperi Offshore tegen dit vonnis ingesteld beroep
heeft het Hof de grieven welke waren gericht tegen de hiervoor onder
3.4.1 en 3.4.2 samengevatte beslissingen van de Rb. verworpen.
Daartegen keert zich het middel in het voorwaardelijk ingestelde
incidentele beroep.
3.5.2. De grief gericht tegen de hiervoor onder 3.4.4 samengevatte
oordelen (met uitzondering van dat omtrent de onmiddellijke werking
van de IPR-wet Zeerecht) heeft het Hof daarentegen gegrond bevonden.
Daartegen keren zich de onderdelen 1 en 2 van het middel in het
principale beroep.
3.5.3. Het Hof heeft vervolgens geoordeeld dat, nu het beslag in
Nederland is gelegd, de vraag of de vordering van United Towing op
Micoperi verhaalbaar is op de "Micoperi 7000", moet worden beantwoord
naar Nederlands recht. Nu de vordering wordt beheerst door Engels recht,
dient aldus het Hof het eventueel naar dat recht bestaand verhaalsrecht
op het schip te passen binnen het Nederlands stelsel van verhaalsrechten
op een schip voor schulden van een ander dan de eigenaar van het
schip. Het Hof heeft vervolgens onderzocht of dit laatste het geval is,
en is daarbij tot de slotsom gekomen dat deze vraag ontkennend moet
worden beantwoord. Ingevolge art. 8: 217 lid 1 onder a is voor een
dergelijk verhaalsrecht immers vereist dat de vordering voortvloeit
uit een rechtshandeling die de reder of een rompbevrachter bindt
en die rechtstreeks strekt tot het in bedrijf brengen of houden van
het schip. Blijkbaar heeft het Hof aangenomen dat dit vereiste in het
gegeven geval niet is vervuld omdat "ten processe vaststaat dat de
overeenkomsten tussen United Towing en Micoperi mede zijn aangegaan
om met sleepboten werkzaamheden te verrichten ten behoeve van andere
bakken/schepen of voor andere taken dan ten behoeve van de "Micoperi
7000"." Hiertegen keert zich onderdeel 3 van het middel in het principale
beroep.
4. Beoordeling van het middel in het principale beroep
4.1. Het Hof heeft geoordeeld dat de Rb. ten onrechte heeft gemeend dat
de vraag of de vordering van United Towing op Micoperi verhaalbaar is op
de "Micoperi 7000", moet worden beantwoord aan de hand van art. 3 van
de IPR-wet Zeerecht. Deze bepaling moet, aldus klaarblijkelijk het Hof,
zo worden verstaan dat zij uitsluitend de vraag regelt naar welk recht,
indien hier te lande, in het kader van een gerechtelijke verdeling van
de opbrengst van een te boek gesteld schip, voor een daarbij geldend
gemaakte vordering beroep wordt gedaan op een voorrecht, moet worden
beslist over het bestaan, de omvang, de rang en de gevolgen van dat
voorrecht. De bepaling geeft mitsdien geen uitsluitsel over de vraag naar
welk recht moet worden beslist of een vordering ter zake van charterhuur
tegen een andere vervrachter dan de reder/eigenaar van het schip
verhaalbaar is op het schip.
4.2. De tegen dit oordeel gerichte onderdelen 1 en 2 van het middel zijn
gegrond. Het middel betoogt terecht dat naar Nederlands internationaal
privaatrecht de vraag of een vordering ter van charterhuur tegen een
andere vervrachter dan de reder/eigenaar van het schip verhaalbaar
is op het schip óók ter beoordeling van de rechtmatigheid van een
ter verzekering van die vordering gelegd beslag in het kader van een
vanwaardeverklaringsprocedure of een vergelijkbare procedure moet
worden beantwoord aan de hand van art. 3 IPR-wet Zeerecht.
Weliswaar beantwoordt dit artikel de vraag niet met zoveel woorden,
maar de regeling die daarin wordt gegeven met het oog op de in het
eerste lid omschreven gevallen waarin de opbrengst van een schip in
Nederland moet worden verdeeld, veronderstelt wel dat deze (als één
geheel te beschouwen) regeling van overeenkomstige toepassing is
op de vraag of een vordering verhaalbaar is op het schip. Dat geldt
reeds aanstonds voor het bepaalde in lid 1: nu de daar besproken vraag
een vordering betreft die geldend wordt gemaakt in het kader van de
verdeling van de opbrengst van het schip, moet het wel gaan om een
vordering die verhaalbaar is op het schip. Hetzelfde geldt voor de regeling
welke in de leden 2 en 3 wordt gegeven met betrekking tot onder meer
de vraag of "een vordering als bedoeld in het voorgaande lid" bevoorrecht
is: ook deze regeling veronderstelt noodzakelijkerwijs dat het telkens gaat
om een vordering die verhaalbaar is op het schip: zonder verhaalsrecht
geen voorrecht. Dit pleit ervoor aan te nemen dat ook de vraag of in een
internationaal geval sprake is van een vordering die verhaalbaar is op het
schip, aan de hand van de in de leden 2 en 3 vervatte maatstaven moet
worden beantwoord.
Daar komt bij dat de gronden welke zijn aangevoerd ter rechtvaardiging
van de keuze van het recht van het land van teboekstelling als het recht
dat beslissend is ten aanzien van zulke vragen als: of een bepaalde
vordering op het schip bevoorrecht is, of dat voorrecht zakelijke werking
heeft, hoever het zich uitstrekt en wat de onderlinge rangorde van op het
schip bevoorrechte vorderingen is te weten uniformiteit en een zo groot
mogelijke rechtszekerheid voor alle bij het schip betrokken schuldeisers
ook rechtvaardigen dit recht beslissend te oordelen voor het antwoord
op de vraag of sprake is van een op het schip verhaalbare vordering. En
hetzelfde argument dat ertoe heeft geleid dat ten aanzien van de vraag
of sprake is van een op het schip bevoorrechte vordering, niet enkel moet
worden gelet op het recht van het land van teboekstelling, maar blijkens
het bepaalde in lid 3 mede op het recht dat de vordering beheerst, te
weten dat het ongewenst is dat een vordering ingevolge het recht van het
land van teboekstelling als op het schip bevoorrecht zou moeten worden
aangemerkt alhoewel zij dat niet is naar het recht dat haar beheerst,
geldt evenzo voor wat betreft de vraag of sprake is van een op het schip
verhaalbare vordering.
Te bezien blijft of de vraag of sprake is van een op het schip verhaalbare
vordering, ook moet worden beantwoord aan de hand van de in de leden
2 en 3 van art. 3 IPR-wet Zeerecht vervatte maatstaven wanneer zij
niet rijst in het kader van de verdeling van de opbrengst van een schip,
maar in het kader van een vanwaardeverklaringsprocedure of een andere
procedure ter beoordeling van de rechtmatigheid van een hier te lande
op het schip gelegd beslag. Aangenomen moet worden dat zulks het
geval is. Daardoor wordt immers voorkomen dat enerzijds de vraag of
in een internationaal geval hier te lande voor een bepaalde vordering
beslag op een schip kan worden gelegd, en anderzijds, indien dit beslag
vervolgens hier te lande leidt tot een gerechtelijke uitwinning van het
schip, de vragen of de vordering op het schip bevoorrecht is en welke
de omvang, de rangorde en de gevolgen van dat voorrecht zijn, naar
verschillende rechtsstelsels zouden moeten worden beantwoord, zodat in
voorkomende gevallen zou kunnen blijken dat beslag is gelegd voor een
vordering die, komt het tot uitwinning, ingevolge het recht van het land
van teboekstelling niet meedeelt in de opbrengst.
4.3. In het in 4.2 overwogene ligt besloten dat en waarom de door de Rb.
aan art. 3 IPR-wet Zeerecht gegeven uitleg juist is.
4.4. Ook onderdeel 3 treft doel. Het betoogt terecht dat in het in
3.1 onder (iii) en (vi) gestelde in onderling verband besloten ligt dat
tenminste een deel van de werkzaamheden welke United Towing
heeft verricht, rechtstreeks heeft gestrekt tot het in bedrijf brengen
of houden van de "Micoperi 7000", en dat daarom het hiervoor onder
3.5.3 weergegeven oordeel van het Hof zonder nadere motivering, welke
ontbreekt, onvoldoende inzicht geeft in zijn gedachtegang zodat 's Hofs
motivering op dit punt niet voldoet aan de daaraan te stellen eisen.
5. Beoordeling van het middel in het voorwaardelijk ingestelde incidentele
beroep
5.1. Nu blijkens het onder 4 overwogene het middel in het principale
beroep doel treft, is de voorwaarde waaronder het incidentele beroep
is ingesteld, vervuld, zodat daarin voorgesteld middel moet worden
onderzocht.
5.2.1. De Hoge Raad zal eerst onderdeel 2 bespreken, aangezien dit de
verste strekking heeft.
Dit onderdeel is gericht tegen de verwerping door het Hof van de tweede
grief van Micoperi Offshore. Deze stelde daarin dat, nu het beslag gelegd
was tot verhaal van een vordering tot betaling door Micoperi Offshore
en deze vordering door United Towing was ingetrokken, de Rb. de
vanwaardeverklaring van het beslag (en de verklaring voor recht dat het
beslag is gelegd) zonder meer had dienen af te wijzen.
Het Hof heeft geoordeeld dat de grief faalt, "nu het door United Towing
op de "Micoperi 7000" gelegde conservatoire (vreemdelingen) beslag
strekt tot zekerheid van een door United Towing gepretendeerde
zeerechtelijke vordering als bedoeld in art. 1 van het te dezen
toepasselijke Beslagverdrag en Micoperi ten tijde van het beslag
krachtens rompbevrachting de exploitatie van de aan Micoperi Offshore
in eigendom toebehorende "Micoperi 7000" voor haar rekening nam". De
hiertegen in onderdeel 2 aangevoerde klacht is tevergeefs voorgesteld.
5.2.2. De vordering waarvoor te dezen beslag is gelegd, is een
"zeerechtelijke vordering" in de zin van art. 1 van het Beslagverdrag
(zie 3.1 onder (viii)). Zowel naar art. 3 lid 4 van dit verdrag als naar
de te dezen toepasselijke bepalingen van Nederlands recht zoals deze
luidden vóór 1 januari 1992, kan voor een dergelijke vordering ook
conservatoir beslag op het schip worden gelegd wanneer de debiteur
van die vordering een ander is dan de eigenaar van het schip (HR
29 juni 1979, NJ 1980, 346). In het onderhavige geval strekt het
scheepsbeslag naar het Hof kennelijk en in het licht der gedingstukken
niet onbegrijpelijk heeft aangenomen zowel aanvankelijk als nadat United
Towing in het onderhavige geding haar vordering had gewijzigd (zie
3.3), tot het zeker stellen van het verhaal van dezelfde zeerechtelijke
vordering, dat wil zeggen een zeerechtelijke vordering die telkens (in
de zin van art. 1 van het Beslagverdrag) voortvloeit uit dezelfde feiten.
Tegen deze achtergrond brengt een redelijke wetstoepassing mee en
strookt het met de strekking van het Beslagverdrag bescherming van
crediteuren van een "zeerechtelijke vordering" met name binnen de
grenzen van art. 3 om, zoals het Hof heeft gedaan, te aanvaarden dat
de omstandigheden dat United Towing bij het leggen van het beslag bij
vergissing de eigenaar van het schip als debiteur van die zeerechtelijke
vordering heeft beschouwd en dat zij vervolgens, toen in de onderhavige
procedure tot vanwaardeverklaring van het beslag was gebleken dat een
ander dan de eigenaar als debiteur moest worden aangemerkt, haar eis
dienovereenkomstig heeft gewijzigd, niet zonder meer ertoe leiden dat
het gelegde beslag als vervallen moet worden aangemerkt met het gevolg
dat die eis reeds daarom "aanstonds" zou moeten worden afgewezen.
Daarbij verdient aantekening dat, gelijk het Hof klaarblijkelijk eveneens
op het voetspoor van de Rb. heeft aangenomen, nu de zeerechtelijke
vordering waarvoor United Towing te dezen verhaal zoekt, niet in geschil
is en dientengevolge de enige in dit geding te beslissen vraag is of
deze vordering op de "Micoperi 7000" verhaalbaar is, Micoperi Offshore
door voormelde gang van zaken niet is geschaad in enig belang dat
redelijkerwijs bescherming verdient.
Voor zover het onderdeel onder b nog betoogt, dat het Hof het beslag,
c.q. de vervangende zekerheid, als vervallen had moeten aanmerken,
omdat de eigenlijke debiteur van de betreffende vordering (Micoperi) niet
in het geding was betrokken, faalt het eveneens. Het Hof is met juistheid
ervan uitgegaan dat de Nederlandse rechter geen rechtsmacht toekomt
ter van de vordering op Micoperi.
5.3.1. Onderdeel 1 bestrijdt, uitgaande van de processuele situatie die
ontstaan was door de zojuist in 5.2.2 vermelde wijziging van eis, de
verwerping door het Hof van de eerste appelgrief.
5.3.2. Het onderdeel bestrijdt niet de juistheid van 's Hofs uitgangspunt
dat het bevoegd was om over de vordering van United Towing tot
vanwaardeverklaring van het beslag te oordelen. Subonderdeel a betoogt
echter dat ter zake van de vraag of en, zo ja, in hoeverre United Towing
ten aanzien van haar vordering op Micoperi een verhaalsrecht op het
schip heeft, de Nederlandse rechter niettemin op grond van het EEX
bevoegdheid mist en dat het Hof hieraan ten onrechte voorbij is gegaan.
Dit betoog faalt. Mede gezien het bepaalde in art. 3 lid 4 van het
Beslagverdrag moet worden aangenomen dat de in art. 7 van dit verdrag
neergelegde bevoegdheid van de rechter van de Staat waar het beslag
is gelegd, meebrengt dat deze rechter bevoegd is om, in het kader
van de van- waardeverklaringsprocedure, ter beoordeling van de vraag
of het beslag rechtmatig is gelegd, te onderzoeken of naar het op de
vraag toepasselijke recht de zeerechtelijke vordering op een ander
dan de eigenaar van het schip, voor welke vordering het beslag is
gelegd, verhaalbaar is op het schip, óók indien hem ten aanzien van
de vraag of die zeerechtelijke vordering gegrond is, rechtsmacht niet
toekomt. Het EEX staat daaraan niet in de weg, zo al niet omdat de
vanwaardeverklaring deel uitmaakt van de tenuitvoerlegging van de
executoriale titel die in de hoofdprocedure dient te worden verkregen,
dan toch omdat het blijkens art. 57 EEX toepassing van het Beslagverdrag
onverlet laat.
5.3.3. Subonderdeel b faalt wegens gebrek aan belang. Het Hof heeft
geoordeeld dat de opheffing van het beslag tegen zekerheidstelling er niet
toe heeft geleid dat de Rb. geen bevoegdheid meer toekomt ten aanzien
van de vordering van United Towing dat voor recht zal worden verklaard
dat het beslag rechtmatig is gelegd. Het Hof heeft voorts aangenomen
dat de vordering van United Towing dat voor recht zal worden verklaard
dat het beslag rechtmatig is gelegd, geen andere strekking heeft dan haar
vordering tot vanwaardeverklaring van het beslag. Deze oordelen worden
in het subonderdeel niet bestreden. Het is derhalve niet van belang of
Micoperi Offshore in de feitelijke instanties een ander standpunt heeft
ingenomen dan het door het Hof juist geachte, noch of naast de vordering
tot vanwaardeverklaring de bedoelde vordering tot verklaring voor recht
wellicht overbodig is.
Volgt in het principaal beroep vernietiging en verwijzing naar Hof
Amsterdam en in het incidenteel beroep verwerping.
Conclusie A-G
Het principale-beroep
13. De onderdelen 1 en 2 van het middel lenen zich voor een
gezamenlijke behandeling. Zij keren zich tegen het oordeel van het Hof
dat art. 3 van de IPR-wet geen verwijzingsregel bevat voor de vraag
welk recht van toepassing is op het door United Towing gepretendeerde
verhaalsrecht op de "Micoperi 7000" (r.o. 6) en dat de vraag of United
Towing verhaal heeft op dat schip beantwoord dient te worden aan de
hand van het Nederlandse recht (r.o. 7).
14. Beide onderdelen acht ik gegrond. Het verwijzingsstelsel van art.
3 van de IPR-wet geeft naar mijn opvatting, anders dan het Hof heeft
geoordeeld, wel een antwoord op de vraag welk recht van toepassing
is op de verhaalbaarheidsvraag. Aangenomen moet worden dat de
rechtsstelsels die ingevolge het tweede en derde lid van dat artikel
cumulatief van toepassing zijn op de vraag of een vordering bevoorrecht
is, tevens de vraag beslissen of die vordering op het schip verhaalbaar
is. Dit betekent dat in het onderhavige geval de vraag of United Towing
haar vordering op Micoperi kan verhalen op het aan Micoperi Offshore
toebehorende kraanschip ingevolge art. 3 van de IPR-wet getoetst dient
te worden zowel aan het Engelse recht, zijnde het op die vordering
toepasselijke recht, als aan het Italiaanse recht, zijnde het recht van
de Staat van teboekstelling van het schip. Onder art. 3 IPR-wet komt
aan het Nederlandse recht, als het recht van het land waar het beslag
wordt vervolgd, voor de vraag of United Towing een verhaalsrecht op de
"Micoperi 7000" heeft, geen betekenis toe. Ik moge wat de argumenten
voor deze opvatting betreft volstaan met een verwijzing naar mijn betoog
onder 8 t/m 20 in de conclusie OM d.d. 4 april 1997 in de zaak rolnr.
16.309 inzake United Kingdom Mutual Steamship Assurance Association
(Bermuda) Ltd. c.s. tegen Aegon Schadeverzekering NV c.s. (zie NIPR
1997, 331, red.) De conclusie is in afschrift aan de onderhavige conclusie
gehecht.
15. Onderdeel 3, dat ten opzichte van de onderdelen 1 en 2 kennelijk een
subsidiair karakter draagt, behoeft geen behandeling nu de onderdelen 1
en 2 doel treffen.
Het incidentele beroep
16. Aangezien de voorwaarde waaronder het incidentele beroep is
ingesteld vervuld is, dient dit beroep behandeld te worden.
17. Onderdeel 1 bestaat uit twee subonderdelen en is gericht tegen het
oordeel van het Hof met betrekking tot de bevoegdheidsvraag (r.o. 2 en
3).
18. Subonderdeel a verwijt het Hof niet te zijn ingegaan op de stellingen
die micoperi in dit verband naar voren heeft gebracht, althans die
stellingen ten onrechte te hebben verworpen. De stellingen hielden in
dat de Rb., anders dan ter van de vordering tot vanwaardeverklaring van
het beslag, niet bevoegd is ten aanzien van de vordering tot verklaring
voor recht dat de vordering van United Towing verhaalbaar is op de
"Micoperi 7000" en ten aanzien van de vordering tot verklaring voor
recht dat het beslag rechtmatig is gelegd, omdat, nu Micoperi Offshore is
gevestigd in Italië, bevoegdheid op grond van art. 2 en 3 EEX ontbreekt,
en dat hieraan niet afdoet het bepaalde in art. 24 EEX, de art. 4, 5, 6 of 7
Beslagverdrag, art. 767 (oud) Rv., of art. 57 EEX.
19. De klacht faalt. Het middel bestrijdt terecht niet dat het Hof bij de
beoordeling van appelgrief I tot uitgangspunt heeft genomen dat de
Rb., zoals deze onbestreden in hoger beroep heeft geoordeeld, op grond
van art. 767 (oud) Rv. bevoegd is ten aanzien van de vordering tot
vanwaardeverklaring van het op de "Micoperi 7000" gelegde conservatoire
vreemdelingenbeslag. Bij opheffing van het beslag tegen zekerheidstelling
neemt de gestelde zekerheid de plaats van het beslag in en heeft de
vordering tot vanwaardeverklaring ten aanzien van de vervangende
zekerheid dezelfde betekenis als ten aanzien van het beslag zelf. De
bevoegdheid van de Rb. op grond van art. 767 (oud) Rv. komt door
de opheffing van het beslag tegen zekerheidstelling derhalve niet te
vervallen. Vgl. HR 20 oktober 1967, NJ 1968, 52.
20. De vordering tot verklaring voor recht dat het beslag rechtmatig is
gelegd heeft, naar het Hof kennelijk en begrijpelijk heeft geoordeeld (zie
ook het betoog van United Towing in haar memorie van antwoord, blz. 6),
geen andere strekking dan de vordering tot vanwaardeverklaring. Het Hof
heeft derhalve terecht geoordeeld dat de Rb., bevoegd zijnde ten aanzien
van de vordering tot vanwaardeverklaring, ook bevoegd is ten aanzien
van de vordering tot verklaring voor recht dat het beslag rechtmatig is
gelegd.
21. Hetzelfde geldt ten aanzien van de vordering tot verklaring voor
recht dat de door United Towing op Micoperi gepretendeerde vordering
verhaalbaar is op de "Micoperi 7000". Bij de beoordeling van de vraag of
het beslag van waarde kan worden verklaard (rechtmatig is gelegd), dient
de rechter onder ogen te zien of de beslaglegger een verhaalsrecht op het
beslagen goed heeft. Vgl. HR 29 juni 1979, NJ 1980, 346 nt. BW. Het Hof
heeft derhalve terecht geoordeeld dat de Rb., gegeven haar bevoegdheid
om kennis te nemen van de vordering tot vanwaardeverklaring, althans
tot verklaring voor recht dat het beslag rechtmatig is gelegd, tevens
bevoegd is een oordeel te geven ter zake van de vraag of United Towing
voor de door haar gepretendeerde vordering op micoperi gerechtigd is
verhaal te nemen op de "Micoperi 7000".
22. Subonderdeel b mist feitelijke grondslag: het Hof heeft de vordering
tot verklaring voor recht dat het beslag rechtmatig is gelegd niet
aangemerkt als een voorwaardelijke vordering, maar als een vordering die
dezelfde strekking heeft als de vordering tot vanwaardeverklaring.
23. Onderdeel 2 bestrijdt in drie subonderdelen de verwerping door het
Hof van grief II (r.o. 5).
24. Met grief II betoogde Micoperi Offshore dat de Rb. de vordering tot
vanwaardeverklaring c.q. de vordering tot verklaring voor recht dat het
beslag rechtmatig is gelegd, aanstonds had moeten afwijzen, omdat
kort gezegd - Micoperi Offshore werd aangemerkt als debiteur van de
vordering ter verzekering waarvan het beslag werd verzocht, toegestaan
en gelegd, terwijl dat in werkelijkheid Micoperi is, zoals United Towing
ook heeft erkend blijkens haar eiswijziging in eerste aanleg. Aangezien
de vordering waarvoor het beslag is gelegd, inmiddels door United Towing
zelf als onjuist is erkend en ingetrokken, had de Rb. de vordering tot
vanwaardeverklaring, nu het beslag op een andere grondslag berustte,
aanstonds moeten afwijzen aldus Micoperi Offshore.
25. Het Hof verwierp de grief op grond van de overweging dat het door
United Towing op de "Micoperi 7000" gelegde beslag strekt tot zekerheid
van een door United Towing gepretendeerde zeerechtelijke vordering
als bedoeld in art. 1 van het te dezen toepasselijke Beslagverdrag en
dat Micoperi ten tijde van het beslag krachtens rompbevrachting de
exploitatie van de aan Micoperi Offshore in eigendom toebehorende
"Micoperi 7000" voor haar rekening nam.
26. Dit oordeel van het Hof getuigt niet van een onjuiste rechtsopvatting
en is ook niet ontoereikend gemotiveerd. Anders dan het middelonderdeel
betoogt, is ingevolge het Beslagverdrag de crediteur bevoegd op het schip
beslag te leggen, indien de gepretendeerde vordering ter verzekering
waarvan het beslag wordt gelegd een zeerechtelijke vordering is in de
zin van art. 1 van het verdrag (art. 2) en indien de gepretendeerde
vordering betrekking heeft op het schip, ongeacht of de eigenaar van het
schip de debiteur van de gepretendeerde vordering is (art. 3). Dat niet
Micoperi Offshore, de eigenaar van de "Micoperi 7000", doch Micoperi de
debiteur van de door United Towing gepretendeerde vordering is, tast de
bevoegdheid van United Towing tot het leggen van conservatoir beslag
op de "Micoperi 7000" derhalve niet aan en verplichtte de Rb. niet de
vordering tot vanwaardeverklaring reeds aanstonds, dat wil zeggen nog
voordat was beslist op de vraag of de door United Towing gepretendeerde
vordering bestaat en verhaalbaar is op het schip, af te wijzen. Hierop stuit
onderdeel 2 in zijn geheel af.
Volgt in het principaal beroep conclusie tot vernietiging en verwijzing naar
een aangrenzend Hof en in het incidenteel beroep tot verwerping.