ID 2004-362
NIPR 2004 362
INST Hof Arnhem
DD 13 juli 2004
ROL rolnr. 2003/574
OVERW Hof Arnhem
‘1. Het geding in eerste aanleg
Voor het verloop van de procedure in eerste aanleg verwijst het hof naar
het vonnis van 5 februari 2003 (NIPR 2003, 285, red.) dat de rechtbank
Arnhem tussen thans appellante in het incident (hierna te noemen: S.) als
één der beide gedaagden in de hoofdzaak, tevens eiseres in het incident,
enerzijds en thans geïntimeerde in het incident (hierna te noemen: V.) als
eiseres in de hoofdzaak, tevens verweerster in het incident, anderzijds
heeft gewezen. (…)
2. Het geding in hoger beroep
(…)
3. De vaststaande feiten in het incident Op grond van hetgeen is gesteld
en niet of onvoldoende weersproken en op grond van de in zoverre niet
bestreden inhoud van de overgelegde bescheiden dan wel als door de
rechtbank vastgesteld en in hoger beroep niet bestreden, staat in hoger
beroep het volgende vast.
3.1. Blijkens een op 25 april 2001 te Oranjestad, Aruba, aan V. onder het
hoofd “S. Line, Ltd.” afgegeven ordercognossement heeft de vervoerder
onder dit cognossement twee 40-voet containers, elk inhoudende 1000
papieren zakken met melkpoeder, aan boord van het m/s Fortunia,
varende onder de vlag van Antigua en Barbuda, in ontvangst genomen
en zich verbonden deze lading te vervoeren en af te leveren in La Guaira,
Venezuela.
3.2. Het cognossement houdt, voor zover van belang, de volgende
clausules in: “1. DEFINITION. The word ‘Carrier’ shall include S.Line, Ltd.,
c/o S.Agencies, Inc., …, Miami, Fl 33122, the owner, operator, charterer
and master of the Vessel;
…
2. CLAUSE PARAMOUNT (…)
The receipt, carriage and delivery of the Goods are governed by the
provisions of the transportation agreement evidenced hereby and
incorporated by this reference, including (I) the terms and conditions of
the Carrier’s applicable freight tariffs (II) the terms and conditions stated
on the front and back of this bill of lading and (III) the provisions of the
U.S. Carriage of Goods by Sea Act 1936 (‘COGSA’) or the Hague Rules
of 1921, as amended by the Brussels Convention of 1924 in effect in the
country in which a court having jurisdiction adjudicates a dispute arising
out of the transportation agreement. (…) The terms and conditions of
this bill of lading and the instruments incorporated herein by reference
shall be severable if any provision is unvalid or unenforceable and if any
breach of or deviation from any provision occurs, such circumstance shall
not affect the validity or enforceability of the remaining provisions. Any
dispute arising under this bill of lading shall be declared in the United
States of America and the law of the United States shall apply except as
provided elsewhere herein.”
3.3. Bij exploot van dagvaarding van 26 april 2002 heeft V. S. alsmede N.
Shipping Co. Ltd. (hierna: N.), gedagvaard voor de rechtbank Arnhem tot
vergoeding van de schade, die V. lijdt ten gevolge van de niet-aflevering
van de lading.
(…)
4. De beoordeling van het hoger beroep in het incident
4.1. In dit incident gaat het er om of de Nederlandse rechter in de
zaak tussen V. en S., welke vennootschap in Nederland geen woon- of
verblijfplaats heeft, rechtsmacht toekomt dan wel of de rechtbank zich
onbevoegd had dienen te verklaren op grond van de in het cognossement
onder 2.2 opgenomen forumkeuzeclausule. De rechtbank heeft, in hoger
beroep niet bestreden, beslist dat deze bevoegdheidsvragen beantwoord
moeten worden volgens de regels van het commune Nederlandse recht
inzake de rechtsmacht van de burgerlijke rechter.
4.2. S. heeft zich op het ontbreken van rechtsmacht en derhalve
onbevoegdheid van de rechtbank Arnhem beroepen op grond van de in
clausule 2 van het cognossement neergelegde forumkeuzeclausule.
4.3. Niet omstreden is dat de geldigheid van die forumkeuzeclausule
beoordeeld moet worden naar commuun Nederlands bevoegdheidsrecht,
waarbij art. 8 lid 2 juncto lid 3 Rv en de daarin aan een dergelijke
clausule gestelde eisen centraal staan.
4.4. De rechtbank heeft beslist (r.o. 4.3 van het vonnis) dat er in die
clausule geen sprake is van een rechter die bij uitsluiting is aangewezen.
4.5. S. handhaaft in hoger beroep dat het hier om een exclusieve
forumkeuzeclausule gaat, waarbij door partijen met betrekking tot
alle geschillen uit de vervoerovereenkomst is gekozen uitsluitend voor
beslechting door de rechter in de Verenigde Staten van Amerika.
4.6. Terecht voert S. aan dat de in deze clausule opgenomen verwijzing
naar het toepasselijke aansprakelijkheidsregime geen invloed heeft
op de uitleg van het aan het slot van die clausule opgenomen
forumkeuzebeding. De verwijzing naar het aansprakelijkheidsregime
ziet op de materiële bepalingen dienaangaande die worden toegepast
door enige instantie die bevoegd over een geschil inzake deze
vervoerovereenkomst zal hebben te oordelen. Bij die verwijzing is
er rekening mee gehouden dat daartoe, bij voorbeeld ingevolge
verdragsrechtelijke of eigen dwingendrechtelijke wettelijke
bevoegdheidsbepalingen zoals art. 629 Rv, ook rechters buiten de
Verenigde Staten van Amerika kunnen behoren. Dat doet echter niet
af aan de exclusieve keuze van partijen die aan de woorden: “… shall
(onderstreping hof) be declared in the United States of America …”
valt te ontlenen. Die woorden hebben onmiskenbaar de strekking de
bevoegdheid van rechters van andere staten uit te sluiten.
4.7. V. heeft de geldigheid van deze clausule in het licht van art. 8 lid 2
Rv bestreden. Volgens haar is de clausule onduidelijk. Zo is de betekenis
van het word “declared” onduidelijk. Bovendien kan daaruit niet worden
opgemaakt welke instantie in de Verenigde Staten bevoegd is, terwijl de
clausule ook geen objectieve elementen bevat op basis waarvan V. kan
vaststellen bij welke rechter zij haar vordering aanhangig moet maken
en op basis waarvan de geadieerde rechter kan bepalen of hij bevoegd
is. Het beding maakt zelfs niet duidelijk of het geschil door middel van
arbitrage of door overheidsrechtspraak beslist moet worden.
4.8. Nu het cognossement en de daarin vervatte bepalingen noch de
stellingen van partijen op geen enkele wijze steun bieden voor de
gedachte dat tussen partijen arbitrage is overeengekomen, zal ervan
uitgegaan moeten worden dat het door partijen overeengekomen
forumkeuzebeding naar overheidsrechtspraak verwijst.
4.9. Dat betreft overheidsrechtspraak in de Verenigde Staten van
Amerika, waar – zo valt uit het woord “declared” te begrijpen – een
tussen partijen gerezen geschil aanhangig moet worden gemaakt.
4.10. Anders dan V. betoogt, is het voor de geldigheid van de
forumkeuzeclausule naar art. 8 lid 2 Rv niet vereist dat het volgens die
clausule bevoegde gerecht in het beding wordt aangewezen. Ook art.
17 EEX, waarbij blijkens de wetsgeschiedenis bij het totstandkomen van
art. 8 Rv aansluiting is gezocht, stelt die eis niet (zie HvJ EG 9 november
2000, NJ 2001/599 (NIPR 2001, 30, red.) (Coreck/Handelsveem)).
Het bevoegde gerecht wordt in dit geval, ingevolge de forumkeuze van
partijen, bepaald door de interne bevoegdheidsregels van de Verenigde
Staten van Amerika. Dat wordt niet anders indien die regels – volgens V.
– gecompliceerd zijn. S. hoeft ook niet voor de Nederlandse rechter te
stellen welke Amerikaanse rechter volgens haar bevoegd is, aangezien die
laatste rechter daaraan niet gebonden is.
4.11. V. heeft niet gesteld dat ingevolge die interne bevoegdheidsregels
geen gerecht in de Verenigde Staten van Amerika is aangewezen dan wel
dat de Amerikaanse rechter in het onderhavige geval geen rechtsmacht
heeft en daardoor de strekking van het beding niet kan worden
verwezenlijkt. Zij voert slechts aan dat het beding onvoldoende objectieve
gegevens bevat om de rechter in de Verenigde Staten van Amerika in
staat te stellen om te bepalen of hij bevoegd is, waarbij zij nog wijst op
het ontbreken van een woonplaats van S. in de Verenigde Staten en op
de omstandigheden dat het onderhavige vervoer geen aanknopingspunt
heeft met de Verenigde Staten van Amerika. V. verliest met haar aan
de door het Hof van Justitie van de Europese Gemeenschappen aan
art. 17 EEX-Verdrag gegeven uitleg ontleende betoog uit het oog, dat
het aanwijzen van de overheidsrechter van de Verenigde Staten van
Amerika, in het licht van het interne bevoegdheidsrecht van de Verenigde
Staten van Amerika, reeds de objectieve factoren oplevert die die
rechter in staat stellen over rechtsmacht en bevoegdheid te oordelen.
Dat voor zijn oordeel beslissend kan zijn dat S. geen woonplaats in de
Verenigde Staten van Amerika heeft en dat het onderhavige vervoer geen
aanknopingspunten met dat land heeft, maakt dat niet anders.
4.12. V. heeft tenslotte, kennelijk ook in het kader van de omstreden
geldigheid van de forumkeuzeclausule, aangevoerd dat van haar niet
gevergd kan worden te procederen voor de rechter van de Verenigde
Staten van Amerika, omdat deze de aansprakelijkheidslimieten van
de Hague Rules respectievelijk de U.S. Carriage of Goods by Sea Act
1936 hanteert, welke aanzienlijk lager zijn dan de volgens haar op het
onderhavige vervoer dwingend toepasselijke Hague-Visby Rules. In ieder
geval zou onzekerheid bestaan of de Amerikaanse rechter onder een collo
of eenheid de container zelf als collo of eenheid zal beschouwen dan wel
iedere eenheid of collo die in de container is verpakt, hetgeen – kennelijk
in het voor V. ongunstigste geval – ten gevolge zou kunnen hebben dat de
aansprakelijkheid van de vervoerder zou zijn beperkt tot 2 x USD 500,-.
4.13. Kennelijk is tussen partijen niet meer in geschil dat de
aansprakelijkheidsbeperking per eenheid of collo onder de Hague
Rules niet aan volledige toewijzing van de schadevordering van V. in
de weg staat, indien deze per papieren zak wordt gehanteerd. Enkel
de mogelijkheid dat de geadieerde Amerikaanse rechter op grond van
een door sommige Amerikaanse rechters gegeven uitleg van het begrip
eenheid of collo uit de Hague Rules een lagere aansprakelijkheidslimiet
zal hanteren dan die van de Hague-Visby Rules is onvoldoende om
het onderhavige forumkeuzebeding nietig te verklaren, althans om te
oordelen dat de Nederlandse rechter rechtsmacht heeft.
4.14. Alle verweren die V. tegen de geldigheid van de forumkeuzeclausule
heeft aangevoerd worden derhalve door het hof verworpen. Niet
omstreden is dat overigens aan de eisen van art. 8 lid 2 Rv is voldaan en
dat geen van de gevallen van lid 3 van dat wetsartikel zich in dit geval
voordoet. V. moet het beding tegen zich laten gelden.
4.15. V. heeft niet gesteld dat op juridische of feitelijke gronden een
procedure voor de Amerikaanse rechter onmogelijk is noch dat bij deze
rechter geen titel tegen S. kan worden verkregen. Evenzo heeft V.
onvoldoende feiten en omstandigheden gesteld die kunnen leiden tot
het oordeel dat het onaanvaardbaar is dat zij de zaak aan het oordeel
van een rechter van een vreemde staat onderwerpt. Het betoog van
V. dat de Nederlandse rechter op grond van art. 9 Rv, aanhef en sub b
respectievelijk sub c, rechtsmacht toekomt, is daarom reeds ongegrond.
4. Slotsom
De slotsom is dat het beroep op de geldige forumkeuzeclausule uit het
cognossement maakt dat de Nederlandse rechter uit hoofde van de art. 2
tot en met 8 Rv geen rechtsmacht toekomt. Ook het beroep van V. op art.
9 Rv, aanhef en sub b respectievelijk sub c, strandt. Het bestreden vonnis
kan derhalve niet in stand blijven en de gevorderde verklaring voor recht
dat de Nederlandse rechter geen rechtsmacht heeft, zal worden verleend.’
Volgt vernietiging en verklaring dat de Nederlandse rechter onbevoegd is.