Het geding in eerste instantie
In eerste aanleg is geprocedeerd en beslist zoals weergegeven in de
vonnissen uitgesproken op 11 juni 2003 en 9 maart 2005 door de
rechtbank Leeuwarden.
Het geding in hoger beroep
Bij exploot van 7 juni 2005 is door Macduff hoger beroep ingesteld van de
genoemde vonnissen met dagvaarding van Froconsur tegen de zitting van
24 augustus 2005.
De conclusie van de memorie van grieven luidt:
''[...] het tussenvonnis in het bevoegdheidsincident van 11 juni 2003
en het eindvonnis van 9 maart 2005 door de Rechtbank Leeuwarden
uitgesproken tussen appellante als gedaagde en geïntimeerde als eiseres
te vernietigen en, opnieuw rechtdoende bij arrest, voorzover mogelijk
uitvoerbaar bij voorraad, de Rechtbank Leeuwarden alsnog onbevoegd
te verklaren, althans in conventie geïntimeerde alsnog geheel, althans
gedeeltelijk niet-ontvankelijk te verklaren, althans de vordering van
geïntimeerde in conventie alsnog geheel, althans gedeeltelijk af te
wijzen, althans in reconventie de overeenkomst tussen appellante en
geïntimeerde alsnog geheel althans gedeeltelijk te ontbinden, alsmede
geïntimeerde te veroordelen tot betaling aan appelante van een bedrag
van GBP 5.790,00 (of de equivalent van dit bedrag in euro's) ter
vergoeding van gederfde winst te vermeerderen met wettelijke rente
vanaf 6 juni 2001, althans de dag van de eis in reconventie tot aan de
dag van algehele voldoening, alsmede geïntimeerde te veroordelen tot
betaling aan appellante van een bedrag van GBP 4.500,00 (of equivalent
van dit bedrag in euro's) ter vergoeding van immateriële schade, te
vermeerderen met wettelijke rente vanaf 6 juni 2001, althans de dag van
de eis in reconventie tot aan de dag van algehele voldoening, alsmede
geïntimeerde te veroordelen tot betaling aan appellante van een bedrag
van € 13.848,08 ter vergoeding van de kosten van rechtsbijstand, te
vermeerderen met wettelijke rente over het deelbedrag van € 3.596,94
vanaf 30 juni 2002, over het deelbedrag van €7.659,23 vanaf 22
augustus 2002 en over het bedrag van € 2.591,91 vanaf 20 september
2002, althans de dag van de eis in reconventie, tot aan de dag van
algehele voldoening, met veroordeling van geïntimeerde in de kosten
van het bevoegdheidsincident, alsmede de proceskosten in conventie en
reconventie in eerste aanleg en het hoger beroep voorzover mogelijk met
uitvoerbaar bij voorraad verklaring van deze proceskostenveroordeling.''
Bij memorie van antwoord is door Froconsur verweer gevoerd met als
conclusie:
''[...] bij arrest, voor zoveel mogelijk uitvoerbaar bij voorraad, zo nodig
onder aanvulling, dan wel verbetering van gronden, te bekrachtigen de
door de rechtbank te Leeuwarden onder rolnr. 51910/HAZA 02-276 op
11 juni 2003 en 9 maart 2005 tussen haar als eiseres in conventie en
appellante Macduff als gedaagde in conventie en eiseres in reconventie
gewezen vonnissen, onder veroordeling van appellante Macduff in de
kosten van het hoger beroep.''
Voorts heeft Macduff een akte genomen en vervolgens heeft Froconsur
een antwoordakte genomen.
Tenslotte hebben partijen de stukken overgelegd voor het wijzen van
arrest.
De grieven Macduff heeft tien grieven opgeworpen.
De beoordeling
Met betrekking tot de feiten
1. Tegen de weergave van de vaststaande feiten in rechtsoverweging 2
(2.1 tot en met 2.17) van genoemd vonnis van 9 maart 2005 is geen
grief ontwikkeld, zodat ook in hoger beroep van die feiten zal worden
uitgegaan.
Met betrekking tot de rechtsmacht van de Nederlandse rechter en de
bevoegdheid van de rechtbank Leeuwarden. Grieven I en II
2. De grieven richten zich tegen het oordeel van de rechtbank in
rechtsoverweging 2.2 van het incidenteel vonnis van 11 juni 2003, waarin
de rechtbank Leeuwarden heeft geoordeeld bevoegd te zijn om van de
vordering van Froconsur kennis te nemen op de grond van artikel 5
aanhef en sub 1 EEX-Verdrag. De rechtbank overwoog daartoe dat de
verbintenis die Froconsur in de onderhavige procedure aan haar eis ten
grondslag heeft gelegd, de betaling van de koopprijs door Macduff is;
de rechtbank heeft geoordeeld dat deze betaling dient te geschieden
ter plaatse waar de verkoper/crediteur Froconsur is gevestigd, i.c.
Leeuwarden.
3. Het hof merkt op dat de rechtbank in rechtsoverweging 3 van het
vonnis van 9 maart 2005 in aansluiting op rechtsoverweging 2.2 van het
bestreden vonnis van 11 juni 2003 nog heeft overwogen dat de rechtbank
Leeuwarden op grond van artikel 5 EEX-Verdrag het bevoegde gerecht
is, omdat de plaats waar de koopovereenkomst moet worden uitgevoerd
Leeuwarden is, nu de verkoper, die de meest kenmerkende prestatie moet
leveren, in Leeuwarden gevestigd is.
3.1. Wat er zij van de juistheid van deze overweging gelet op de tekst
van artikel 5 aanhef en sub 1 van het toepasselijke EEX-Verdrag, het hof
gaat aan deze overweging van de rechtbank voorbij nu de rechtbank in
het incidenteel vonnis van 11 juni 2003 voor de eerste aanleg reeds een
eind had gemaakt aan het geschil omtrent de bevoegdheid, terwijl het hof
deze bevoegdheid zelfstandig dient te onderzoeken.
4. Tussen partijen staat in hoger beroep vast dat de algemene
voorwaarden van Froconsur, waarop deze zich in eerste aanleg heeft
beroepen, in de onderhavige zaak toepassing missen. Met de rechtbank is
het hof van oordeel dat de rechtsmacht van de Nederlandse rechter en de
bevoegdheid van de rechtbank Leeuwarden dienen te worden vastgesteld
aan de hand van artikel 5 aanhef en sub 1 EEX-Verdrag, nu de inleidende
dagvaarding is uitgebracht op 21 februari 2002. De bevoegdheidsregeling
van de EEX-Vo, die in werking is getreden op 1 maart 2002, ziet immers
slechts op na 1 maart 2002 ingestelde rechtsvorderingen.
Het hof heeft voorts uit te gaan van de door de rechtbank onbestreden
vaststelling dat de plaats waar de betaling van de koopprijs dient plaats te
hebben, moet worden bepaald naar Nederlands recht.
5. Artikel 5 aanhef en sub 1 EEX-verdrag, voor zover hier van belang,
luidt:
De verweerder, die zijn woonplaats heeft op het grondgebied van een
verdragsluitende Staat, kan in een andere verdragsluitende Staat voor de
navolgende gerechten worden geroepen:
1. ten aanzien van verbintenissen uit overeenkomst: voor het gerecht
van de plaats, waar de verbintenis, die aan de eis ten grondslag ligt, is
uitgevoerd of moet worden uitgevoerd;..
5.1. Tussen partijen staat vast - verwezen wordt naar rechtsoverweging
2.8 van het vonnis van 9 maart 2005 - dat op alle facturen, waarvan de
betaling wordt gevorderd, de navolgende gelijkluidende mededeling staat
vermeld:
Voor GBP bij Bank of America in Londen
This invoice has been assigned to and purchased by De Lage Landen
Finance B.V. in the currency of the invoice and whose receipt alone is
valid. De Lage Landen account is 61777010 with the Bank of America
NT & SA Londen E1 8DE. Please provide your payment order with the
following details: 8838/relation number/ invoice number. Cheques,
drafts and queries, if any, to De Lage Landen Trade Finance B.V., Postbus
415, 5600 AK Eindhoven, The Netherlands. Tel. 31-40-2338634, fax
31-40-2338631.
We are obliged to mention outstanding invoices exceeding the due date to
our credit company NCM.
5.2. Macduff beroept zich er op dat op grond van vorengenoemde
mededelingen, die zij mede heeft verstaan als mededelingen aan haar van
cessie van de vorderingen van Froconsur, zij gehouden was te betalen aan
De Lage Landen op de genoemde bankrekening in Londen, zodat in de zin
van artikel 5 aanhef en sub 1 EEX-verdrag de betaling diende plaats te
vinden in Londen en dat daarom slechts een gerecht te Londen is aan te
merken als het bevoegde gerecht onder deze bepaling, naast het gerecht
van de woonplaats van Macduff onder artikel 2 EEX-Verdrag.
5.3. Macduff heeft in dit verband nog gesteld dat aan de in de
mededelingen genoemde alternatieve betalingsmogelijkheid per cheque of
wissel aan het kantoor van De Lage Landen in Eindhoven geen betekenis
toekomt, omdat blijkens de eerdere door Froconsur aan Macduff gezonden
orderbevestigingen betaling slechts "by banktransfer" dienden plaats te
vinden.
5.4. Froconsur heeft gesteld dat naar Nederlands recht de betaling van
de koopprijs dient te geschieden ter plaatse van de vestiging van de
verkoper-crediteur, in de onderhavige zaak derhalve, onder de tussen
partijen gesloten overeenkomsten van koop- en verkoop, te Leeuwarden
waar Froconsur is gevestigd. Dit wordt volgens Froconsur niet anders
door de op de facturen gestelde mededelingen. Froconsur stelt nog met
betrekking tot deze mededelingen dat deze zijn gedaan niet op grond van
cessie, maar in verband met de verpanding van haar vorderingen aan De
Lage Landen. Deze mededelingen laten echter onverlet dat Froconsur -
als pandgever - de inningsbevoegdheid kan uitoefenen met toestemming
van De Lage Landen als pandhouder. Froconsur beroept zich er op dat
aan haar bij brief van De Lage Landen van 16 januari 2003 (productie 1
bij conclusie van antwoord in het bevoegdheidsincident) de toestemming
als vereist in artikel 3: 246 lid 4 BW is gegeven om in en buiten rechte
nakoming van Macduff te eisen en betalingen ten kantore van haar,
Froconsur B.V., in ontvangst te nemen.
5.5. Macduff heeft bestreden dat er sprake was van verpanding van de
vorderingen door Froconsur en heeft - zoals ook hiervoor al aangegeven
-, zich beroepend op de op de tekst van de op de facturen gestelde
mededelingen, gesteld dat er sprake is van cessie van de vorderingen.
6. Macduff heeft voorts in eerste aanleg, uitgaande van cessie van de
vorderingen door Froconsur aan De Lage Landen, zich primair op het
standpunt heeft gesteld dat Froconsur niet-ontvankelijk dient te worden
verklaard, omdat zij na cessie niet langer gerechtigd was tot inning
van de vorderingen. In hoger beroep heeft Macduff voorts aangevoerd
dat ook de bij - ongedateerde - volmacht (productie 3 bij conclusie van
repliek) door De Lage Landen aan Froconsur verleende bevoegdheid tot
inning van de vorderingen dit niet anders maakt, omdat deze volgens
Macduff na het uitbrengen van de dagvaarding gegeven volmacht, niet
met terugwerkende kracht het ontbreken van de vorderingsgerechtigheid
kan repareren.
6.1. Voorts heeft Macduff aangevoerd dat - los van het vorenstaande
- niet Froconsur B.V. als haar wederpartij moet worden aangemerkt,
maar Froconsur Overseas B.V., die ook aan Macduff heeft gefactureerd.
Macduff stelt dat de eveneens bij conclusie van repliek overgelegde -
ongedateerde - volmacht (productie 7 bij conclusie van repliek) van
Froconsur Overseas B.V. aan Froconsur tot inning van de vorderingen dit
niet anders maakt, omdat deze volgens Macduff na het uitbrengen van
de dagvaarding gegeven volmacht niet met terugwerkende kracht het
ontbreken van de vorderingsgerechtigheid kan repareren.
7. Nu het hof van oordeel is dat de vraag of de rechtbank Leeuwarden
bevoegd is om kennis te nemen van de vorderingen van Froconsur
beantwoord dient te worden, voordat de ontvankelijkheid van Froconsur
aan de orde komt, behandelt het hof eerst het beroep van Macduff op de
onbevoegdheid van de rechtbank Leeuwarden.
8. Het hof is van oordeel dat in beginsel op grond van de tussen partijen
gesloten overeenkomsten van koop- en verkoop, bij gebreke aan een
uitdrukkelijk overeengekomen plaats van betaling, de facturen voor de
koopprijs op grond van artikel 6: 116 lid 1 BW betaald dienen te worden
te Leeuwarden als de plaats van vestiging van Froconsur als verkoper.
Macduff beroept zich er op dat Froconsur gebruik heeft gemaakt van
de haar toekomende bevoegdheid deze plaats van betaling eenzijdig te
wijzigen door de hiervoor onder 5.1 genoemde vermelding op de facturen.
8.1. Het hof overweegt dat artikel 6: 116 lid 2 BW de schuldeiser de
bevoegdheid geeft om - eenzijdig - een andere plaats voor de betaling
aan te wijzen in het land van de woonplaats van de schuldeiser op
het tijdstip van de betaling of op het tijdstip van het ontstaan van
de verbintenis. Hiermede is naar het oordeel van het hof gegeven de
bevoegdheid van Froconsur om Eindhoven aan te wijzen als plaats van
betaling door middel van cheque of wissel.
9. Het hof acht Froconsur echter ook gebonden aan de - alternatieve -
aanwijzing bij girale betaling van de plaats van vestiging van de door
haar aangewezen bank te Londen. Hierbij merkt het hof op dat blijkens
de wetsgeschiedenis van artikel 6: 114 (PG Boek 6 op artikel 6.1.9A.3
lid 1, p. 461) een schuldeiser zijn bank als plaats van betaling kan
aanwijzen, waar de schuldenaar dan de betaling zal moeten verrichten.
Hierbij neemt het hof in aanmerking dat artikel 6: 116 lid 2 B.W. als
een bepaling van regelend recht moet worden aangemerkt en niets
er zich tegen verzet dat, indien de debiteur daartegen geen bezwaar
heeft, door de crediteur een andere plaats van betaling buiten zijn land
van vestiging wordt aangewezen. Het hof gaat er hierbij voorts van uit
dat het bepaalde in artikel 6: 116 lid 2 B.W. dat een andere plaats van
betaling door de schuldeiser kan worden aangewezen "in het land van de
woonplaats van de schuldeiser" kennelijk is opgenomen ter bescherming
van de schuldenaar, om deze niet op te zadelen met nieuwe buitenissige
betaaladressen. In de onderhavige situatie is er echter sprake van dat het
alternatieve betaaladres in Londen in het Verenigd Koninkrijk is, terwijl
ook de schuldenaar Macduff zijn vestiging in het Verenigd Koninkrijk
heeft.
9.1. Nu Froconsur dus (een bank te) Londen als de plaats van girale
betaling heeft aangewezen en Macduff zulks kennelijk heeft aanvaard,
is Froconsur aan deze aanwijzing gehouden. Hierbij doet niet ter zake
dat Macduff om haar moverende redenen nog niet tot betaling van de
betreffende facturen is overgegaan. Niet is gesteld of gebleken dat
Froconsur ten tijde van het instellen van de vordering op deze aanwijzing
was teruggekomen.
10. Het hof is van oordeel dat op grond van de aanwijzing op de facturen
van Froconsur Eindhoven en Londen alternatief zijn aangewezen als de
plaatsen, waar de betaling van de koopprijs zal dienen te geschieden. In
verband hiermede dienen ingevolge artikel 5 aanhef en sub 1 EEX-Verdrag
de gerechten waaronder Eindhoven en Londen vallen, aangemerkt te
worden als de gerechten van de plaats waarvoor Macduff opgeroepen kan
worden in aanvulling op het gerecht dat volgens artikel 2 EEX-Verdrag
rechtsmacht en bevoegdheid toekomt. Dit wordt naar het oordeel van
het hof niet anders doordat na het uitbrengen van de dagvaarding -
zoals blijkt uit de bij conclusie van repliek overgelegde volmacht (zie ook
hiervoor onder 6) - middels de conclusie van repliek - die is genomen
na het incidentele vonnis van 11 juni 2003 - aan Macduff te kennen
is gegeven dat Froconsur (wederom) bevoegd is tot inning van de
vorderingen, nu daarmee niet met terugwerkende kracht de voor het in
rechte aanhangig maken van de vorderingen aangewezen plaats(en) van
betaling kan worden gewijzigd.
11. Macduff heeft nog gesteld dat onder de hiervoor genoemde
vermeldingen op de facturen ook Eindhoven niet als plaats van betaling
kan worden aangemerkt, nu Froconsur eerder op de orderbevestiging
van 12 februari 2001 had aangegeven dat betalingen per 'bank transfer"
dienden te geschieden.
11.1. Het hof gaat aan deze stelling van Macduff voorbij, omdat naar
het oordeel van het hof, evenals een nieuwe plaats van betaling op de
facturen rechtsgeldig kon worden aangewezen, ook de eerder aangegeven
wijze van betaling door Froconsur mocht worden gewijzigd, zoals
kennelijk is geschied met de vermelding op de factuur als hiervoor
weergegeven in rechtsoverweging 5.1.
12. Het vorenstaande heeft ten gevolge dat het hof van oordeel is dat
de rechtbank Leeuwarden alsnog onbevoegd dient te worden verklaard
van de vorderingen van Froconsur kennis te nemen. it brengt met zich
mee dat het hof evenmin toekomt aan de voorwaardelijk in eerste aanleg
door Macduff ingestelde eis in reconventie, die Macduff mede in het hoger
beroep heeft betrokken.
De slotsom
13. De vonnissen waarvan beroep dienen te worden vernietigd.
De rechtbank Leeuwarden zal onbevoegd worden verklaard van de
vorderingen van Froconsur kennis te nemen.
Froconsur zal als de in het ongelijk te stellen partij worden veroordeeld in
de kosten van het geding in beide instanties, het incident in eerste aanleg
daarin begrepen (tarief V, in eerste aanleg 2,5 punten en in hoger beroep
1,5 punten).
De beslissing
Het gerechtshof:
vernietigt de vonnissen waarvan beroep;
en opnieuw rechtdoende:
verklaart de rechtbank Leeuwarden onbevoegd om van de vorderingen
van Froconsur kennis te nemen;
veroordeelt Froconsur in de kosten van het geding in beide instanties en
begroot die tot aan deze uitspraak aan de zijde van Macduff:
in eerste aanleg op € 2.215,-- aan verschotten en € 3.552,50 aan
salaris voor de toenmalige procureur, in hoger beroep op € 376,60 aan
verschotten en € 3.948,-- aan geliquideerd salaris voor de advocaat;
verklaart deze proceskostenveroordeling uitvoerbaar bij voorraad.