‘1. Het geding in hoger beroep
De partijen worden hierna ook V., VWV en Swaenehof genoemd.
1.1. V. is bij exploot van 1 april 2005 in hoger beroep gekomen van de
door de rechtbank te Alkmaar, sector kanton, locatie Alkmaar, (hierna:
de kantonrechter) onder zaak-/rolnummer 126341 CV EXPL 02-2479
gewezen en op 26 maart 2003 (hierna: vonnis I), 14 januari 2004
(hierna: vonnis II) en 5 januari 2005 (hierna: vonnis III) uitgesproken
vonnissen tussen V. als eiser in conventie, incidenteel verweerder en
verweerder in reconventie enerzijds en geïntimeerden als gedaagden in
conventie en eiseressen in het incident en in reconventie anderzijds, met
dagvaarding van geïntimeerden voor dit hof.
1.2. Bij zijn memorie heeft V. vijf grieven aangevoerd tegen vonnis I,
zes grieven tegen vonnis II en vijf grieven tegen vonnis III, zijn eis
gewijzigd, stukken in het geding gebracht en gevorderd dat het hof de
bestreden vonnissen zal vernietigen voor zover gewezen in het incident
en in conventie, en opnieuw recht doende – uitvoerbaar bij voorraad – in
conventie primair de zaak (alsnog) zal terugverwijzen naar de rechtbank
en subsidiair zijn gewijzigde vorderingen (alsnog) zal toewijzen, met
hoofdelijke veroordeling van geïntimeerden in de kosten van beide
instanties.
1.3. Bij hun memorie van antwoord hebben geïntimeerden de grieven van
V. bestreden, een productie in het geding gebracht, bewijs aangeboden en
geconcludeerd tot niet-ontvankelijkheid van V. althans bekrachtiging van
de bestreden vonnissen. (…)
2. Ontvankelijkheid
2.1. Geïntimeerden betogen dat V. niet-ontvankelijk is in zijn beroep,
omdat vonnis I, waarbij de kantonrechter de zaak verwees naar de
rechtbank van eerste aanleg te Veurne, België, in zoverre heeft te gelden
als een eindvonnis. Nu tegen vonnis I niet binnen drie maanden beroep
is ingesteld, staat vonnis I vast en heeft V. geen belang bij vernietiging
van de vonnissen II en III omdat de behandeling van zijn vorderingen
onherroepelijk is verwezen naar de Belgische rechter en de Nederlandse
rechter gebonden is aan die verwijzing. Ook in zoverre zou het beroep van
V. dus niet ontvankelijk zijn.
2.2. Het hof overweegt hieromtrent als volgt. De kantonrechter heeft
in het incident geoordeeld dat de vorderingen van V. samenhingen met
vorderingen die VWV eerder tegen V. aanhangig had gemaakt voor de
rechtbank van eerste aanleg te Veurne, België en dat VWV en Swaenehof
op grond van art. 28 van de Verordening (EG) nr. 44/2001 (de “EEX-
Vo”) terecht verwijzing naar de rechtbank te Veurne vorderden. Daar V.
echter stelde dat de rechtbank van eerste aanleg te Veurne niet bevoegd
was van de zaak kennis te nemen, overwoog de kantonrechter dat
de Belgische rechter daarover het beste zelf kon oordelen en dat hij
nader zou beoordelen of de zaak in Alkmaar inhoudelijk moest worden
voortgezet of aangehouden wanneer de Belgische rechter zich niet
bevoegd zou verklaren. Op deze gronden stond de kantonrechter in het
incident de verwijzing toe; in de hoofdzaak verwees de kantonrechter de
zaak in de stand waarin deze zich bevond naar de rechtbank van eerste
aanleg te Veurne, en verstond hij tevens dat de zaak in Alkmaar op de rol
van 5 november 2003 zou dienen opdat partijen dan konden meedelen
welke beslissing de Belgische rechter had genomen met betrekking tot
zijn bevoegdheid. Nu het dictum van vonnis I in de hoofdzaak geen einde
maakt aan enig deel van het gevorderde is vonnis I een tussenvonnis,
waarvan slechts tegelijk met het eindvonnis, vonnis III, hoger beroep kan
worden ingesteld. Het hoger beroep tegen vonnis I is ingesteld binnen
drie maanden na het eindvonnis van 5 januari 2005 (vonnis III), zodat
het ontvankelijk is. (…)
4. Waarvan het hof uitgaat
4.1. Als enerzijds gesteld en anderzijds onvoldoende bestreden zijn de
volgende feiten in dit geding komen vast te staan.
a. Op 1 maart 1991 heeft V. een overeenkomst gesloten met de
vennootschap naar Belgisch recht NV Constructiewerkhuizen G. Van
Wijnsberghe en Cie. (hierna: CVW), op basis waarvan hij als handelsagent
voor CVW werkzaam is geweest.
b. De rechtbank van koophandel te Veurne heeft op 22 september 1999
aan CVW wegens financiële moeilijkheden een gerechtelijk akkoord
toegestaan.
c. Op 21 december 1999 heeft Swaenehof “[h]andelend voor rekening van
zichzelf en/of een aan te wijzen of op te richten vennootschap waarmee
zij zich desgevallend verbindt”, een samenwerkingsovereenkomst gesloten
met de medeeigenaar en directeur van CVW, H. Vanhaecke, “optredend in
eigen naam en samen optredend met Marco V.”, onder de opschortende
voorwaarde van de vereiste rechterlijke goedkeuring van de hierna onder
d. genoemde “asset deal”.
d. Op 22 december 1999 heeft Swaenehof, handelend voor de nog op
te richten VWV, de activa van CVW overgenomen, welke transactie door
partijen ook wordt aangeduid als de “asset deal”, onder de voorwaarde
van goedkeuring door de rechtbank van koophandel. Na haar oprichting
heeft VWV die activa van Swaenehof overgenomen.
e. Bij vonnis van 10 februari 2000 heeft de rechtbank van koophandel te
Veurne de overdracht van de activa van CVW goedgekeurd.
f. Op 8 maart 2000 heeft VWV een samenwerkingsovereenkomst gesloten
met V. “optredend in eigen naam en voor rekening van zijn vennootschap
waarvoor hij zich sterk maakt, VWV International BV (…) die samen
als één partij dienen beschouwd te worden, hierna genoemd ‘Marco
BV’.” (VWV International BV wordt hierna genoemd: International.) De
overeenkomst vermeldt uitdrukkelijk dat zij een uitvloeisel is van de
beslissing van de rechtbank van koophandel te Veurne op 10 februari
2000 met betrekking tot de “asset deal”.
g. Aan deze overeenkomst van 8 maart 2000 hebben VWV enerzijds en
V. en International anderzijds uitvoering gegeven doordat V. verkopen
tot stand bracht tussen VWV en haar afnemers, waarna International
facturen voor commissie zond aan VWV, en VWV die facturen betaalde
aan International. Aldus heeft VWV in de jaren 2000 tot en met 2002 een
bedrag van € 559.335,55 aan International betaald.
h. Art. 8.3 van de overeenkomst van 8 maart 2000 bevat de volgende
forumclausule: “Indien geen minnelijke oplossing wordt gevonden zal het
geschil tot de uitsluitende bevoegdheid behoren van de rechtbanken in
België indien de eventuele claims ingediend worden door de VWV n.v. en
door de Nederlandse rechtbanken indien de claims ingediend worden door
partij ‘Marco BV’.”.
i. Art. 8.1 van de overeenkomst van 8 maart 2000 bepaalt voorts dat zij
zal worden beheerst door Belgisch recht.
j. Op 13 december 2001 heeft VWV V. en International gedagvaard
voor de rechtbank van eerste aanleg te Veurne. Zij vorderde ontbinding
van de overeenkomst van 8 maart 2000 wegens wanprestatie van V.
en International, met nevenvorderingen. Bij vonnis van 4 september
2003 oordeelde die rechtbank dat de litigieuze overeenkomst een
agentuurovereenkomst is terzake waarvan de rechtbank van koophandel
met uitsluiting van de rechtbank van eerste aanleg bevoegd is. Vervolgens
heeft zij de zaak naar de rechtbank van koophandel te Veurne verwezen.
k. VWV is bij vonnis van de rechtbank van koophandel te Veurne van 17
januari 2003 in staat van faillissement verklaard.
l. De rechtbank van koophandel te Veurne heeft bij vonnis van 27 oktober
2004 de vorderingen van VWV afgewezen omdat VWV niet het afdoende
bewijs van een zwaarwichtige wanprestatie van V. en International heeft
geleverd. Daarna was er in België geen procedure meer tussen VWV en V.
aanhangig.
4.2. V. heeft geïntimeerden gedagvaard voor de kantonrechter en in
conventie gevorderd, kort gezegd, geïntimeerden – uitvoerbaar bij
voorraad – hoofdelijk te veroordelen tot betaling van diverse bedragen
en te bevelen tot overlegging van diverse bescheiden, met rente en
kosten. Geïntimeerden hebben vervolgens een incidentele conclusie
tot verwijzing genomen en in reconventie onder meer gevorderd, kort
gezegd, V. – uitvoerbaar bij voorraad – te veroordelen tot betaling van
een schadevergoeding. Bij vonnis I heeft de kantonrechter in het incident
de verwijzing toegestaan en in de hoofdzaak de zaak verwezen naar de
rechtbank van eerste aanleg te Veurne en verstaan dat de zaak zal dienen
ter rolle van 5 november 2003 (zie ook onder 2.2.).
Bij vonnis II heeft de kantonrechter de behandeling van de zaak
aangehouden en de zaak verwezen naar de rolzitting van 4 augustus
2004 opdat partijen alsdan kunnen meedelen of door de rechtbank van
koophandel te Veurne inmiddels een in kracht van gewijsde gegane
uitspraak is gedaan en, zo ja, welke.
Bij vonnis III heeft de kantonrechter zowel V. als geintimeerden
nietontvankelijk verklaard in hun vorderingen en de proceskosten
gecompenseerd.
5. Beoordeling
5.1. Het hof ziet aanleiding, eerst de vierde grief tegen vonnis I
te behandelen. Daarmee komt V. op tegen de verwijzing door de
kantonrechter naar de rechtbank van eerste aanleg te Veurne. In
de toelichting op deze grief voert V. onder meer aan, dat verwijzing
uitgesloten was omdat de hierboven onder h. geciteerde forumclausule de
Nederlandse rechter exclusief bevoegd maakte om van zijn vorderingen
op geintimeerden kennis te nemen. Hij heeft dit ook in de eerste instantie
aangevoerd in zijn conclusie van antwoord in het incident tot verwijzing.
Geïntimeerden verdedigen niet een andere lezing van de forumclausule,
maar betogen dat de verwijzingsbevoegdheid van art. 28 EEX-Vo een
forumkeuze doorbreekt.
Dit betoog van geintimeerden verwerpt het hof. Het is een voorwaarde
voor verwijzing van een verknochte zaak dat de eerst geadieerde rechter
ook bevoegd is van de te verwijzen zaak kennis te nemen, zonder
dat de EEX-Vo onderscheid maakt naar de oorzaken van eventuele
onbevoegdheid. Voor het vermijden van tegenstrijdige uitspraken
is doorbreking van een forumkeuze niet noodzakelijk, daar de later
geadieerde rechter in plaats van te verwijzen ook de zaak kan aanhouden.
5.2. Om deze reden had de kantonrechter niet tot verwijzing mogen
overgaan. Weliswaar geldt de genoemde forumkeuze niet voor
Swaenehof, maar omdat V. naast VWV hoofdelijke veroordeling vordert
van Swaenehof tot het voldoen aan de verplichtingen uit de met VWV
gesloten overeenkomst van 8 maart 2000, zou een verwijzing voor zover
het betreft de vordering tegen Swaenehof strijdig zijn met een goede
rechtspleging, te meer omdat Swaenehof geen partij is in de Belgische
procedure.
Vonnis I moet vernietigd worden, en dientengevolge ook de vonnissen
II en III die daarop voortbouwen. De grieven behoeven geen verdere
behandeling.
5.3. Ten overvloede overweegt het hof dat ook als de forumkeuze niet
in de weg zou staan aan verwijzing, het feit dat de rechter in België
eindvonnis wees zonder dat de vorderingen van V. te zijner kennis waren
gebracht de kantonrechter noopte deze vorderingen alsnog te beoordelen,
conform de rechtsoverwegingen van vonnissen I en II. Voor de in vonnis
III uitgesproken niet-ontvankelijkheid bestond geen grond. De daartegen
gerichte grieven van V. zijn in zoverre eveneens gegrond.
5.4. Het hof zal alsnog, doende wat de kantonrechter had behoren te
doen, de vorderingen van V. inhoudelijk behandelen. V. heeft primair
verlangd dat het hof de zaak zal terugverwijzen naar de kantonrechter.
Daartoe betoogt hij dat er geen wettelijk terugverwijzingsverbod bestaat.
Nu evenwel de vaste rechtspraak
– waarnaar ook V. verwijst – terugverwijzing alleen toestaat wanneer
de eerste rechter zich ten onrechte onbevoegd heeft verklaard, en de
kantonrechter zich niet onbevoegd heeft verklaard, zal het hof de zaak
zelf afdoen.’
Volgt, na verdere overwegingen, vernietiging van de vonnissen waarvan
beroep en, opnieuw rechtdoende, in het incident en in de hoofdzaak
afwijzing.