1. Voorwerp van de vorderingen
De vordering van eisers strekt ertoe om deze ontvankelijk en gegrond te
verklaren, en:
In hoofdorde:
te zeggen voor recht dat de omzetting van het huwelijk in een
geregistreerd partnerschap en vervolgens de ontbinding van dit
geregistreerd partnerschap in Nederland in december 2001 en januari
2002 tussen eisers als echtscheiding gekwalificeerd dient te worden, als
echtscheiding onder het toepassingsgebied van Verordening 1349/2000
valt, en als echtscheiding door de ambtenaar van de burgerlijke stand van
de stad Lier en door de stad Lier erkend moet worden; [...]
2. Feitelijke en procedurele voorgaanden
De heer S., van Japanse nationaliteit, en mevrouw V.T., van Nederlandse
nationaliteit, zijn op 28 april 1995 gehuwd te R (Nederland) (stuk 3
bundel eisers).
In de akte van 24 april 1995 betreffende de huwelijkse voorwaarden
opgesteld door notaris S. met standplaats te H. (Nederland), wordt
vermeld dat t.a.v. het tussen hen geldende huwelijksgoederenrecht het
Nederlandse recht van toepassing is (stuk 4 bundel eisers); zij woonden
alsdan ook in Nederland (H.).
Vanaf september 1995 verhuisden eisers naar E. (België), [...]
In april 2000 nam mevrouw V.T. haar intrek bij haar nieuwe partner,
mevrouw L. te L. [...](stuk 6 bundel eisers). Beide partijen zouden in
Nederland werkzaam gebleven zijn; mevrouw V.T. tot april 2003, terwijl
de heer S. nog steeds een bedrijf heeft in Nederland.
Volgens eisers wilden zij in december 2001 hun huwelijk beëindigen, en
zij gingen om advies vragen bij de Nederlandse notaris S., deze laatste
zou hen aangeraden hebben om eerst het huwelijk om te zetten in een
geregistreerd partnerschap, om het vervolgens te ontbinden. Deze
procedure is sinds 1 april 2001 van kracht en wordt omschreven in de art.
77a en 80c van het Nederlandse Burgerlijk Wetboek, boek 1 (B.W. 81).
Eisers hebben hun huwelijk in Nederland omgezet in een geregistreerd
partnerschap (stukken 8 en 16 bundel eisers). De omzettingsakte werd
op 4 december 2001 ingeschreven in de registers van geregistreerde
partnerschappen te 's-Gravenhage (Nederland). Dit geregistreerd
partnerschap werd door hen beiden notarieel beëindigd bij akte van
21 december 2001 (stukken 11 en 12 bundel eisers). De verklaring ter
beëindiging van het geregistreerd partnerschap werd op 18 januari 2002
overgeschreven in de registers van de burgerlijke stand te 's-Gravenhage
(stukken 1516 bundel eisers).
De testamenten die eisers hadden laten opmaken door notaris S. werden
herroepen.
Toen mevrouw V.T., die op 26 augustus 2004 moeder is geworden van
een dochter na kunstmatige inseminatie (zie stuk 21 bundel eisers),
aangifte wou doen van de geboorte van haar kind, vernam zij dat zij voor
de Belgische instanties nog steeds als echtgenote van de heer S. wordt
beschouwd, reden waarom haar dochter ook diens achternaam kreeg.
In Japan wordt de flitsscheiding wel erkend (stuk 29 bundel eisers).
Volgens het Openbaar Ministerie (zie schrijven aan de ambtenaar
van de burgerlijke stand van de stad Lier van 19 augustus 2004 -
stuk 22; schrijven van 21 september 2004 en van 25 november 2004
aan de raadslieden van eisers stukken 26 en 28 bundel eisers) kan
de Nederlandse flitsscheiding niet gelijk gesteld worden met een
echtscheiding, en kan deze ook niet erkend en ingeschreven worden in
het rijksregister, wanneer blijkt dat betrokkenen op het ogenblik van de
beëindiging van het geregistreerd partnerschap nauwelijks nog banden
met Nederland onderhielden en er een effectieve duurzame band met
België bestond.
De vordering strekt er thans toe om te zeggen voor recht dat ook in
België de flitsscheiding dient erkend te worden als een echtscheiding. [...]
3. Ontvankelijkheid
Krachtens art. 125, 1ste lid van de Nieuwe Gemeentewet en art. 4 van
het K.B. van 16 juli 1992 betreffende de bevolkingsregisters en het
vreemdelingenregister is het college van burgemeester en schepenen
belast met het houden van de registers van de burgerlijke stand.
De ambtenaar van de burgerlijke stand heeft de wettelijke opdracht
als openbaar ambtenaar authenticiteit te verlenen aan de akten die
hij ontvangt en opstelt binnen de wettelijk bepaalde grenzen en met
inachtneming van de vastgestelde vormvoorschriften (G. Baeteman,
Overzicht van het personen- en gezinsrecht, Kluwer, Deurne, 1992, p.
193, nr. 331). Tot zijn bevoegdheid ratione materiae behoort o.m. het
opmaken van de akten van de burgerlijke stand en het verlenen van
authenticiteit aan die akten (Ibid., p. 194, nr. 332).
Artikel 126 van de Nieuwe Gemeentewet bepaalt dat de ambtenaar van
de burgerlijke stand beambten van het gemeentebestuur kan machtigen
tot:
1° het afgeven van uittreksels uit of afschriften van andere akten dan die
van de burgerlijke stand;
2° het afgeven van uittreksels uit de bevolkingsregisters en van
getuigschriften die geheel of ten dele aan de hand van die registers zijn
opgemaakt.
Vermits zowel het college van burgemeester en schepenen, als de
ambtenaar van de burgerlijke stand een rol spelen inzake de bewaring en
de afgifte van de akten van de burgerlijke stand, is de vordering jegens
beiden ontvankelijk.
4. Beoordeling
4.1. De flitsscheiding naar Nederlands recht
Sinds 1 april 2001 is het volgens het Nederlands B.W., meer bepaald de
art. 77a en 80c van het Nederlands B.W., Boek l, mogelijk om zonder
tussenkomst van een rechterlijke instantie een huwelijk te beëindigen (zie
stuk 17 bundel eisers: consulaire verklaring inzake ontbinding huwelijk).
Het huwelijk wordt daarbij eerst omgezet in een geregistreerd
partnerschap, waarna vervolgens het geregistreerd partnerschap met
wederzijds goedvinden beëindigd kan worden mits de overeenkomst
tot beëindiging van het partnerschap onder toezicht van een notaris of
advocaat wordt gesloten. [...]
4.2. Inzake de toepasselijkheid van de Brussel II-Verordening
1347/2000 van 29 mei 2002 betreffende de bevoegdheid en de
erkenning en tenuitvoerlegging van beslissingen in huwelijkszaken en
inzake de ouderlijke verantwoordelijkheid voor gemeenschappelijke
kinderen, en van de Brussel II bis-Verordening 2201/2003 van 27
november 2003 betreffende de bevoegdheid en de erkenning en
tenuitvoerlegging van beslissingen in huwelijkszaken en inzake de
ouderlijke verantwoordelijkheid en tot intrekking van de verordening nr.
1347/2000
Voornoemde Verordeningen zijn resp. van toepassing op vorderingen
ingesteld vanaf 1 maart 2001 (dagvaarding d.d. 9 februari 2005
lastens de ambtenaar van de burgerlijke stand) en vanaf 1 maart 2005
(dagvaarding d.d. 31 mei 2005 lastens de stad Lier).
Het toepassingsgebied van de verordeningen betreft:
– volgens Verordening 1347/2000: burgerlijke rechtsvordering tot
echtscheiding, scheiding van tafel en bed of nietigverklaring van het
huwelijk (art. 1), waarbij Verordening 1347/2000 voorziet in de erkenning
en tenuitvoerlegging van beslissingen, d.w.z. een door een rechter van
een lidstaat uitgesproken echtscheiding, scheiding van tafel en bed of
nietigverklaring van het huwelijk (art. 13.1) en waarbij authentieke akten
onder dezelfde voorwaarden erkend en uitvoerbaar worden verklaard als
de in art. 13.1 bedoelde beslissingen (art. 13.3);
– volgens Verordening 2201/2003: burgerlijke zaken betreffende
echtscheiding, scheiding van tafel en bed en nietigverklaring van het
huwelijk.
In de Brussel II bis-Verordening is ook sprake van erkenning en
tenuitvoerlegging van authentieke akten (zie art. 46).
De vraag rijst derhalve of de procedure die eisers doorlopen hebben bij
notaris S. beschouwd kan worden als een echtscheiding.
Hoger werd reeds aangestipt dat deze procedure bestaat uit twee luiken;
– enerzijds de omzetting van het huwelijk in een geregistreerd
partnerschap;
– anderzijds de ontbinding van het geregistreerd partnerschap.
Beide handelingen worden in een afzonderlijke authentieke akte
neergeschreven, zodat zij bezwaarlijk als een geheel beschouwd kunnen
worden.
De omzetting van het huwelijk van eisers in een geregistreerd
partnerschap kan niet beschouwd worden als een echtscheiding, vermits
art. 149b van het Nederlands Burgerlijk Wetboek bepaalt dat het huwelijk
eindigt "door vermissing van één der echtgenoten en een daarop gevolgd
nieuw huwelijk of een daarop gevolgde registratie van een partnerschap
van de andere echtgenoot, overeenkomstig de bepalingen van de tweede
afdeling van de achttiende titel van dit boek". Voornoemd art. 149 maakt
geen gewag van de omzetting van het huwelijk in een geregistreerd
partnerschap.
Ook de tweede fase, namelijk de ontbinding van het geregistreerd
partnerschap kan niet beschouwd worden als een echtscheiding, vermits
de noodzakelijke voorwaarde voor een echtscheiding immers een
rechtsgeldig afgesloten huwelijk is; een geregistreerd partnerschap kan
duidelijk niet gelijkgeschakeld worden met een huwelijk doch is een sui
generis figuur.
Bijgevolg zijn de Verordeningen 1347/2000 en 2201/2003 niet van
toepassing op onderhavige betwisting.
4.3. De erkenning van de authentieke akten in België
1. Eisers beogen de erkenning van de authentieke akten opgesteld door
notaris S., vermits zij ernaar streven dat aan de akten dezelfde werking
wordt verleend in België als in Nederland, en dat deze akten ook in België
rechtskracht zouden hebben.
2. Het verdrag tussen België en Nederland betreffende de territoriale
rechterlijke bevoegdheid, betreffende het faillissement en betreffende
het gezag en de tenuitvoerlegging van rechterlijke beslissingen, van
scheidsrechterlijke uitspraken en van authentieke akten, ondertekend te
Brussel op 28 maart 1925 bepaalt niets over de erkenning, doch handelt
enkel over de uitvoerbaarverklaring van authentieke akten.
Bij gebreke aan een Europese regelgeving, dient men de mogelijkheid van
erkenning te toetsen aan de principes van het Belgisch recht.
3. Vermits de akten werden opgesteld vóór de inwerkingtreding (op 1
oktober 2004) van de Wet van 16 juli 2004 houdende het Wetboek van
Internationaal Privaatrecht (zie art. 126 § 2, 1° W. IPR) geldt de Wet van
16 juli 2004 in principe niet, en dient te worden onderzocht of de door
eisers gevolgde procedure en de erkenning van de authentieke akten niet
indruisen tegen de Belgische internationale openbare orde, en of er in
casu sprake is van ontduiking van dwingende wetsbepalingen (zie ook art.
27 W. IPR; zie voor wat betreft de uitvoerbaarverklaring van buitenlandse
vonnissen art. 570 van het Ger. W.).
Er dient wel op gewezen te worden dat, indien de akten volgens de oude
regeling niet erkend kunnen worden, maar volgens de nieuwe regeling
wel, in dat geval de Wet van 16 juli 2004 geldt (zie art. 126 § 2, 2 van W.
IPR: "een beslissing of akte die voor de inwerkingtreding van deze wet tot
stand is gekomen, kan echter gevolgen hebben in België indien zij aan de
voorwaarden van deze wet voldoet").
4. Eisers hebben te goeder trouw gehandeld door voor de beëindiging van
hun huwelijk dezelfde notaris te consulteren en in te schakelen als deze
waarop zij een beroep deden voor het opstellen van hun huwelijkscontract
(naar Nederlands recht), en voor het opstellen van hun testamenten.
Vermits zij gehuwd zijn in Nederland volgens het Nederlandse
huwelijksvermogensrecht, mevrouw V.T. de Nederlandse nationaliteit had,
en zij beiden op het ogenblik dat zij het huwelijk wensten te beëindigen
(omstreeks december 2001) in Nederland professioneel actief waren,
hadden zij op dat ogenblik nog voldoende banden met Nederland, zodat
men niet kan stellen dat de keuze voor een Nederlandse notaris onlogisch
of door het motief van wetsontduiking ingegeven zou zijn.
De procedure vergde eveneens een financiële uitgave (stuk 14 bundel
eisers), zodat de keuze van eisers voor de Nederlandse procedure
alleszins niet louter door financiële motieven was geïnspireerd.
Bovendien kan men ook niet stellen dat eisers voor deze procedure
opteerden zonder de gevolgen ervan te willen naleven; in hoofde van
beide eisers was er de intentie om het huwelijk te beëindigen, zowel
materieel als moreel. Niet alleen leefden zij feitelijk gescheiden en had
mevrouw V.T. inmiddels een relatie met een nieuwe partner aangeknoopt,
ook de herroeping van de testamenten toont ondubbelzinnig de wil aan
van eisers om alle banden met elkaar te verbreken.
De door eisers gevolgde procedure en de erkenning van de authentieke
akten druist derhalve niet in tegen de Belgische internationale openbare
orde, de echtgenoten hadden nog voldoende banden met Nederland om
de Nederlandse procedure te volgen (zie hoger), en de concrete gevolgen
van de erkenning zijn niet werkelijk onduldbaar in België.
Ook de Japanse Staat erkent de akten opgesteld door notaris S. en
beschouwt de heer S. en mevrouw V.T. als gescheiden.
Vermits er geen bewijs wordt geleverd van wetsontduiking, en nu de
inhoud van de akten niet indruist tegen de Belgische internationale
openbare orde, dienen de akten (namelijk de akten opgesteld door notaris
S. tot omzetting van het huwelijk in een geregistreerd partnerschap en
de akte van beëindiging geregistreerd partnerschap d.d. 21 december
2001, ingeschreven op 18 januari 2002 in de registers van de burgerlijke
stand te 's-Gravenhage, en de akte van omzetting van het huwelijk in
een partnerschapsregistratie opgemaakt te 's-Gravenhage op 4 december
2001 door de ambtenaar van de burgerlijke stand) en de erin omschreven
procedure die door de heer S. en mevrouw V.T. in Nederland werd
doorlopen, te worden erkend door de stad L. en haar ambtenaar van de
burgerlijke stand.
Conform het verslag van de eerste themavergadering van het
overlegplatform Ambtenaren Burgerlijke Stand - Procureur des Konings
d.d. 13 februari 2004 impliceert dit dat de heer S. en mevrouw V.T. sinds
2001 vrij waren van huwelijksbanden. [...]
Om deze redenen,
de rechtbank, [...]
Verklaart de vordering ontvankelijk, en gegrond als volgt,
Zegt voor recht dat de akten opgesteld door notaris S. tot omzetting van
het huwelijk in een geregistreerd partnerschap en de akte van beëindiging
geregistreerd partnerschap d.d. 21 december 2001, ingeschreven op 18
januari 2002 in de registers van de burgerlijke stand te 's-Gravenhage, en
de akte van omzetting van het huwelijk in een partnerschapsregistratie
opgemaakt te 's-Gravenhage op 4 december 2001 door de ambtenaar van
de burgerlijke stand in België worden erkend.
Zegt voor recht dat de heer S.T. (...), en mevrouw V.T. (...) vrij zijn
van huwelijksbanden, en dat dit als zodanig vermeld zal worden op alle
desbetreffende akten en documenten. [...]