FEITEN
De in Nederland wonende Spaan is statutair directeur van de besloten
vennootschap Baksteenhandel Holland BV (hierna: de vennootschap).
Hij houdt 50% van de aandelen in de vennootschap. Van der Meijden,
woonachtig in Duitsland en gehuwd met Becker, houdt de overige
50% van die aandelen. Zij heeft geen functie in of contractuele
verhouding met de vennootschap. De vennootschap houdt zich volgens
de oprichtingsakte van 7 mei 1982 bezig met de im- en export van,
alsmede de groothandel in bouwmaterialen. Becker drijft met assistentie
van Van der Meijden een onderneming in Duitsland, welke zich bezig
houdt met de import in Duitsland van producten van de vennootschap.
De sedert mei 1982 bestaande samenwerking tussen partijen kwam in
de praktijk erop neer dat Spaan de inkoop van bakstenen en andere
bouwmaterialen in Nederland voor zijn rekening nam, terwijl Becker
bemiddelde bij het tot stand komen van koopovereenkomsten tussen
Duitse afnemers en de vennootschap. Aldus bestond sedert mei 1982
een agentuurovereenkomst tussen Becker en de vennootschap. In hun
hoedanigheid van aandeelhouders van de vennootschap hebben Spaan
en Van der Meijden een "stemovereenkomst" gesloten. Daarin hebben
zij onder meer verklaard "zich tegenover elkander te verbinden zonder
voorafgaande schriftelijke toestemming van de wederpartij onmiddellijk
of middellijk [geen] activiteiten te ontplooien en [niet] werkzaam te
zijn op het terrein van de vennootschap en zich jegens elkander sterk
te maken dat zulks evenmin zal geschieden door hun echtgenoten". Bij
brief van 3 mei 1994 aan Spaan heeft Becker de agentuurovereenkomst
met terugwerkende kracht tot 1 mei 1994 opgezegd. Spaan heeft in dit
kort geding aangevoerd dat Van der Meijden en Becker zich met precies
dezelfde activiteiten waren gaan bezighouden als de vennootschap,
sedert mei 1994 onder de naam "Becker Baustoffe" opereerden aan
hun privé-adres, en zich daarbij wendden tot zakenrelaties van de
vennootschap in Nederland, in het bijzonder fabrikanten en bewerkers van
c.q. handelsondernemingen in bakstenen en aanverwante bouwstoffen.
Stellende dat Van der Meijden aldus in strijd met haar verplichting uit de
stemovereenkomst handelde, dat Becker onrechtmatig handelde omdat
hij die verplichting kende en ook wist dat Van der Meijden zich sterk had
gemaakt voor "non-concurrentie zijdens Becker", en dat Van der Meijden
en Becker beiden onrechtmatig handelden doordat zij misbruik maakten
van informatie ontleend aan de door hen beëindigde samenwerking met
de vennootschap, heeft Spaan in het onderhavige kort geding gevorderd
dat aan Van der Meijden en Becker zal worden bevolen alle middellijke
of onmiddellijke activiteiten m.b.t. de groothandel in bouwmaterialen
te staken en gestaakt te houden. De Pres. heeft het beroep van Van
der Meijden en Becker op onbevoegdheid verworpen en de vordering
van Spaan afgewezen. In hoger beroep heeft Spaan zijn eis verminderd
door nog slechts een voor activiteiten in Nederland geldend verbod te
vorderen. Het Hof heeft zich, evenals de Pres., bevoegd geacht, het
vonnis van de Pres. vernietigd en de vordering zowel tegen Van der
Meijden als tegen Becker toegewezen. Alleen Becker heeft beroep in
cassatie ingesteld.
OVERWEGINGEN
Pres.Rb. Arnhem
"8. Van der Meijden en Becker hebben gesteld dat de Pres. niet bevoegd
is om van de vordering van Spaan kennis te nemen omdat de in art.
5 van het Europees Jurisdictie- en Executieverdrag (EEX) genoemde
uitzonderingen op de hoofdregel van art. 2 van dat verdrag zich hier niet
voordoen.
Dit verweer gaat niet op.
Art. 24 EEX schept de mogelijkheid om in de wetgeving van een
verdragsluitende staat voorziene voorlopige of bewarende maatregelen
bij de rechterlijke autoriteiten van die staat aan te vragen, zelfs indien
een gerecht van een andere verdragsluitende staat krachtens het verdrag
bevoegd is van het bodemgeschil kennis te nemen. Onder een voorlopige
maatregel in de zin van art. 24 is onder meer te verstaan een voorziening
in kort geding. De rechtsmacht van de Pres. in kort geding behoeft dus
niet te berusten op de bevoegdheidsregels gegeven in de artt. 2 t/m
18 EEX. De geadieerde Pres. dient wel bevoegd te zijn volgens intern
Nederlands recht en de zaak moet voldoende aanknopingspunten met de
Nederlandse rechtssfeer hebben (vgl. Pres.Rb. Rotterdam 21-7-1994, KG
1994, 334 (NIPR 1995 nr. 411. Red.). Zowel het een als het ander is hier
onbetwist het geval.
9. De hiervoor onder 3 weergegeven clausule uit de stemovereenkomst
heeft kennelijk ten doel concurrentie tussen de aandeelhouders (en
hun echtgenoten) te vermijden. Een dergelijk beding dient beperkt te
worden uitgelegd. Daarom valt aan te nemen dat het beding slechts geldt
zolang Spaan én Van der Meijden aandeelhouder zijn van Baksteenhandel
Holland BV. Ter zitting is gebleken dat partijen het er over eens zijn dat
Van der Meijden haar aandelen zal overdragen aan Spaan. Slechts de
prijs vormt nog een geschilpunt, doch het gaat om zeer geringe bedragen
en dus ook niet om een fundamenteel geschilpunt. Het valt daarom
redelijkerwijs te verwachten dat voormelde overdracht van aandelen op
korte termijn kan en zal worden gerealiseerd. Gezien dit alles is er geen
aanleiding voor het treffen van een voorlopige voorziening wegens niet-
naleving van voormelde clausule door Van der Meijden en het profiteren
daarvan door Becker.
10. Hetgeen Spaan verder heeft gesteld ter ondersteuning van zijn
stelling dat Van der Meijden en Becker jegens hem onrechtmatig
handelen is onvoldoende aannemelijk geworden om daarop thans enige
voorlopige voorziening te kunnen baseren. De gestelde concurrentie is
wel aannemelijk, maar niet het systematisch benaderen van relaties
van Spaan, het misbruik maken van wetenschap en het misleiden van
het publiek. Daarbij komt nog dat de juridische positie van Becker ten
opzichte van Baksteenhandel Holland BV niet duidelijk is: volgens Spaan
is het zeer wel mogelijk dat de agentuurovereenkomst gefingeerd is. Er
bestaat (dan) ook geen duidelijkheid omtrent het toepasselijke recht.
Een en ander bemoeilijkt de beoordeling van de vraag of er sprake is van
oneerlijke concurrentie in hoge mate.
11. Het voorgaande voert tot de slotsom dat de vordering van Spaan
moet worden afgewezen (...)." Volgt weigering van de gevraagde
voorziening.
Hof Arnhem
"Beoordeling van het geschil in hoger beroep
1. Het Hof zal eerst de incidentele grief (namelijk tot
onbevoegdverklaring. Red.) behandelen omdat die van de verste
strekking is.
2. In dit kader is van belang dat Spaan zijn eis heeft verminderd
en de gevraagde voorzieningen heeft beperkt tot het Koninkrijk der
Nederlanden in Europa. Alsdan is Nederland de plaats waar de gevraagde
voorzieningen effect moeten sorteren, zodat ingevolge art. 24 EEX de
Nederlandse kort geding rechter bevoegd is. Nu de door Spaan aan
Van der Meijden en Becker verweten gedragingen zich (onder meer)
hebben afgespeeld in dit ressort de bestellingen bij Vebo Steen BV in
Gaanderen was de Pres. en is ook het Hof bevoegd. De incidentele grief
faalt derhalve.
3. Het Hof verwerpt het standpunt van Van der Meijden en Becker dat
een door het Hof te wijzen arrest niet kan worden beschouwd als een
voorlopige maatregel zoals bedoeld in art. 24 EEX. Immers, het arrest
van het Hof is ook een uitspraak in kort geding en derhalve ook een
voorlopige maatregel in de zin van art. 24 EEX." Vervolgens overweegt
het Hof, zonder IPR-overwegingen, dat er vanuit moet worden gegaan dat
partijen de bedoeling hebben gehad dat het concurrentiebeding slechts
zou gelden zolang Spaan en Van der Meijden aandeelhouders zijn van
de vennootschap; dat Spaan en Van der Meijden geen overeenstemming
hebben bereikt over overdracht van de aandelen en dat Spaan Van der
Meijden kan houden aan nakoming van het concurrentiebeding. Volgt,
na verdere overwegingen, vernietiging en grotendeels toewijzing van de
vordering zoals in hoger beroep verminderd. Hoge Raad
"3.3.2. In de tweede plaats strekt het onderdeel ten betoge dat de door
het Hof in aanmerking genomen omstandigheden niet voldoende zijn om
de conclusie te wettigen dat Becker jegens Spaan onrechtmatig heeft
gehandeld.
Dit betoog faalt. (...)
Het vorenstaande in aanmerking genomen, heeft het Hof zijn bestreden
oordeel kennelijk gebaseerd op de omstandigheden:
- dat tussen de vennootschap en Becker een agentuurverhouding heeft
bestaan;
- dat Becker enkele maanden na beëindiging daarvan bouwmaterialen
heeft besteld bij een relatie van de vennootschap;
- dat Becker het zijn echtgenote bindende concurrentiebeding kende
en wist dat zij zich ervoor sterk had gemaakt dat ook hij dit beding zou
nakomen;
- dat, behalve Beckers echtgenote, enkel Spaan belanghebbende bij de
vennootschap was. Door op grond van deze omstandigheden te oordelen
dat Becker met zijn concurrerende activiteiten onrechtmatig jegens
Spaan heeft gehandeld, heeft het Hof niet blijk gegeven van een onjuiste
rechtsopvatting. Mede in aanmerking genomen dat het hier om een kort
geding gaat, is het Hof ook niet tekortgeschoten in zijn motiveringsplicht."
Volgt, na verdere overwegingen, verwerping.