FEITEN
Sedert omstreeks januari 1989 hebben de Nederlandse vennootschap
Limbutex en de Engelse vennootschap Alderstar zaken met elkaar
gedaan, waarbij Limbutex in opdracht van Alderstar textiele goederen
heeft verkocht en geleverd. Vóór september 1989 is aldus een drietal
koopovereenkomsten tussen partijen tot stand gekomen. Vervolgens zijn
nog twee koopovereenkomsten tussen Limbutex en Alderstar gesloten,
die door Limbutex zijn gefactureerd op 1 september en 5 oktober
1989 en die zijn geadresseerd aan de Citylink Group Ltd. te Londen.
De koopovereenkomsten zijn tot stand gekomen door bestellingen
van Alderstar, bevestigd door Limbutex bij bestelbonnen, waarop
voorbedrukt (in de Nederlandse, Duitse en Franse taal) staat vermeld
de toepasselijkheid van de algemene voorwaarden, alsmede (op de
achterzijde) de integrale tekst van deze voorwaarden. De bestelbonnen
voor de laatste twee bestellingen zijn geadresseerd aan de Engelse
vennootschap Quickprime. Alderstar heeft (een deel van) de laatste
twee leveringen geretourneerd en heeft de facturen van 1 september
en 5 oktober 1989 onbetaald gelaten. Limbutex vordert betaling van
Alderstar en van Quickprime. Zij beroept zich jegens Alderstar op de
koopovereenkomsten tussen Limbutex en Alderstar. Jegens Quickprime
stelt Limbutex dat Quickprime zich borg zou hebben gesteld voor betaling
door Alderstar. Alderstar en Quickprime bestrijden de bevoegdheid
van de Rb. en Alderstar stelt een vordering in reconventie. Bij vonnis
van 23 augustus 1989 verklaart de Rb. zich bevoegd en gelast een
inlichtingencomparitie. Bij vonnis van 6 juni 1991 wordt Alderstar
veroordeeld tot betaling aan Limbutex en wordt Quickstar toegelaten tot
bewijs. Bij vonnis van 22 oktober 1992 overweegt de Rb. onder meer dat
Quickprime niet is geslaagd in het haar opgelegde bewijs en veroordeelt
zij Quickprime tot betaling. Quickprime gaat van dit laatste vonnis in
hoger beroep.
OVERWEGINGEN
Rb. Maastricht 23.8.1990
"6.1. De bevoegdheid van de Rb. dient beoordeeld te worden naar
de bevoegdheidsregels van het EEX-Verdrag, tot welk verdrag Groot-
Brittannië en Nederland zijn toegetreden, voor wat betreft Groot-
Brittannië met ingang van 1 januari 1987.
6.2. Voor wat Alderstar betreft is de bijzondere bevoegdheidsbepaling
van art. 5 lid 1 EEX van belang, dat bepaalt dat de verweerder, die
zijn domicilie heeft op het grondgebied van een verdragsluitende
staat kan worden opgeroepen voor het gerecht van de plaats waar de
verbintenis, die aan de eis ten grondslag ligt, is uitgevoerd of moet
worden uitgevoerd.
6.3. T.a.v. de vordering van Limbutex op Alderstar kan gezegd
worden dat het zwaartepunt ligt bij de vordering tot nakoming van de
koopovereenkomsten, derhalve bij de betaling van de koopsom.
6.4. Op de rechtsverhouding tussen Limbutex en Alderstar acht de Rb.
in beginsel de algemene voorwaarden van Limbutex van toepassing,
nu Alderstar zulks niet gemotiveerd heeft betwist (zelfs impliciet heeft
erkend) en overigens vaststaat, dat Limbutex bij de totstandkoming
van de litigieuse alsmede van de daaraan voorafgaande transacties
steeds ¦ in het kader van de opdrachtbevestigingen ¦ verwezen heeft
naar de toepasselijkheid van haar voorwaarden, waartegen Alderstar
nimmer heeft geprotesteerd ¦ dit is immers gesteld noch gebleken ¦,
terwijl Alderstar ¦ professioneel opererend in de textielhandel ¦ bij het
verstrekken van leveringsopdrachten aan Limbutex bedacht had kunnen
zijn op de toepasselijkheid van algemene voorwaarden, waarvan de tekst
haar bovendien onder ogen is kunnen komen middels kennisneming van
de achterzijde van de bestelbonnen. Alderstar heeft niet betwist, dat zij
deze bestelbonnen heeft ontvangen, al dan niet via Quickprime. Volgens
deze voorwaarden is de rechtsverhouding tussen Limbutex en Alderstar
onderhevig aan het Nederlandse rechtsstelsel.
6.5. Naar Nederlands recht (art. 1429 BW) diende betaling van de
koopsom te geschieden ten huize van de verkopende partij, Limbutex, nu
een andersluidend beding niet voorligt.
6.6. Op grond van een en ander heeft het Limbutex vrijgestaan Alderstar
op te roepen voor deze Rb. als het gerecht van de plaats waar de betaling
door Alderstar had dienen plaats te vinden. De Rb. behoeft derhalve niet
meer te beoordelen, in hoeverre de bij algemene voorwaarden bedongen
forumkeuze tussen partijen geldt. Niet is gebleken van een `processuele
overeenkomst' betreffende forumkeuze, zoals door Alderstar gesteld:
ook indien Limbutex aanvankelijk Alderstar terzake voor de Engelse
rechter heeft gedaagd ¦ hetgeen is ontkend ¦, houdt dit op zich geen
onvoorwaardelijke wilsverklaring terzake van de forumkeuze in.
6.7. T.a.v. de vordering tegen Quickprime heeft Limbutex als
grondslag gesteld een overeenkomst van borgtocht, accessoir aan de
koopovereenkomsten tussen Limbutex en Alderstar.
6.8. Op grond van de connexiteit tussen de vordering van Limbutex op
Alderstar uit hoofde van de koopovereenkomsten en de vordering uit de
gestelde borgtocht zal de uit deze borgtocht eventueel voor Quickprime
voortvloeiende verbintenis ¦ de betaling van de koopsom ¦ ten huize van
Limbutex, in Maastricht, moeten worden uitgevoerd. De bevoegdheid
van deze Rb. wordt derhalve ook in deze gegeven door de bijzondere
bevoegdheidsbepaling van art. 5 lid 1 EEX.
6.9. De bevoegdheidsweren van Alderstar en Quickprime zijn hiermede
verworpen.
6.10. De bevoegdheid van deze Rb. inzake de reconventionele vordering
van Alderstar staat tussen partijen niet ter discussie en is overigens
gegrond op art. 2 respectievelijk art. 6 lid 3 EEX." Volgt onder meer bevel
tot inlichtingencomparitie.
Rb. Maastricht 6.6.1991
"3. Beoordeling van de vordering in conventie tegen Alderstar
3.1. Naar tussen partijen vaststaat is Alderstar in vrijwillige liquidatie
gegaan naar Engels recht, hetgeen op zich niet met zich mee brengt dat
het geding ter haren aanzien wordt geschorst. Uit het door Alderstar
gestelde begrijpt de Rb. voorts dat zij haar weren handhaaft." Volgen
overwegingen t.a.v. de vordering in conventie tegen Alderstar (kennelijk
op grond van het hierboven weergegeven vonnis naar Nederlands recht)
en afwijzing van de reconventionele vordering van Alderstar, nu Alderstar
deze onvoldoende heeft onderbouwd.
"5. Beoordeling van de vordering in conventie tegen Quickprime
5.1. Quickprime wordt door Limbutex aangesproken tot betaling
van het door Alderstar in hoofdsom verschuldigde op grond van een
telefoongesprek dat ¦ volgens haar stellingen ¦ op 29 juni 1989 is gevoerd
door Gilissen van Limbutex en Zelouf, optredend namens Quickprime, en
het daaropvolgende faxbericht van dezelfde datum. Dit faxbericht, dat
volgens Limbutex afkomstig is van Zelouf, is gesteld op briefpapier van
Selfratex en bevat ¦ voorzover van belang ¦ de volgende tekst:
`Re: Alderstar Ltd.
We confirm our telephone call this afternoon concerning the payment
on behalf of the above said client. We confirm that payment will be
made by Quickprime Finance Ltd., in whose name your invoice must be
issued. Quickprime Finance Ltd. is a subsidiairy of the following firm, who
undertakes to pay for the invoices 60 days from the date of the invoice;
you can therefore take information about the parent company which is as
follows: ¦ CITYLINK GROUP LIMITED, (...) Directors: Mr W.S. Fattal & Mr
E.A. Fattal. Bankers: Barclays Bank plc. (...)
If you wish you can issue the invoices in the name of Citylink Group Ltd.
for the account of Quickprime Finance Ltd., and send all documentation
to:
Quickprime Finance Ltd., (...)
This will also be acceptable to us.
Citylink Group Ltd. will guarantee payment of all invoices by you in the
name of Quickprime Finance Ltd.' Partijen zijn het er over eens dat deze
fax nog gevolgd wordt door nog een tweede pagina, die niet achterhaald
kon worden. Daardoor staat thans nog niet vast door wie deze fax is
opgesteld, ondertekend en verzonden.
5.2. Allereerst dient te worden vastgesteld welke de aard is van hetgeen
waartoe Quickprime, indien zij gebonden is aan de inhoud van deze
fax, zich eventueel verplicht heeft, welke vaststelling volgens geldend
Nederlands internationaal privaatrecht naar de door het Nederlandse recht
gehanteerde onderscheidingen dient plaats te vinden. Nadat Limbutex dit
aanvankelijk kwalificeerde als een tussen haar en Quickprime gesloten
borgtochtovereenkomst heeft zij zich vervolgens op het standpunt
gesteld, dat sprake is van een drie-partijen- overeenkomst, waarbij
Quickprime zich zelfstandig heeft verplicht de verschuldigde koopprijs
terzake van de aan Alderstar te leveren goederen te voldoen.
5.3. De Rb. deelt de visie van Limbutex dat geen sprake is van een
borgtochtovereenkomst. Uit de hiervoor geciteerde fax blijkt zonder meer,
dat Quickprime zich verbindt de facturen betrekking hebbend op `client'
Alderstar te zullen betalen. Deze verplichting van Quickprime wordt niet
afhankelijk gesteld van het betalingsgedrag van Alderstar. Integendeel,
in de fax wordt Limbutex geïnstrueerd de facturen uit te geven op naam
van Quickprime zelf. Daardoor ontbreekt het voor een overeenkomst
van borgtocht essentiële kenmerk, dat de verplichting tot betaling van
de borg afhankelijk is van de nakoming van zijn verplichtingen door de
gewaarborgde.
5.4. Het betoog van Quickprime, dat bij precieze lezing van de tekst
van het faxbericht zou blijken, dat niet Quickprime maar Citylink als
`borg' zou optreden, alsmede dat de fax zo onduidelijk is dat daaraan
geen rechtsgevolgen verbonden kunnen worden, kan de Rb. niet
volgen. Uit de tekst blijkt dat Citylink naar voren wordt geschoven als
moedermaatschappij van Quickprime, die op haar beurt weer garant
staat voor de betaling van de facturen. De kennelijke bedoeling daarvan ¦
mede nu de steller van de fax Limbutex uitnodigt informatie over Citylink
in te winnen en verklaart geen bezwaar te hebben tegen rechtstreeks
factureren aan Citylink `for the account of Quickprime' ¦ is geen andere
dan vertrouwen te wekken in de solvabiliteit van Quickprime.
5.5. Voor alle duidelijkheid merkt de Rb. op dat in de overwegingen 6.7
en 6.8 van het tussenvonnis van 23 augustus 1990 ter bepaling van de
bevoegdheid van deze Rb. slechts is uitgegaan van de door Limbutex
gestelde (bank)borgtochtovereenkomst zonder dat reeds beslist werd
of de gestelde feiten ook deze kwalificatie kon dragen. De voorgaande
beoordeling laat het in het tussenvonnis overwogene derhalve onverlet,
terwijl deze overigens t.a.v. de bevoegdheidskwestie in elk geval tot
hetzelfde resultaat leidt.
5.6. Op deze eventueel tussen Limbutex en Quickprime tot stand
gekomen overeenkomst dient Nederlands recht te worden toegepast.
Tegenover de betalingsverplichting van Quickprime staat immers, zoals
Limbutex terecht betoogt, de verplichting van Limbutex om de gekochte
goederen te leveren aan Alderstar. Ook in de verhouding tussen Limbutex
en Quickprime geldt deze leveringsverplichting als de karakteristieke
prestatie, zodat het recht van de vestigingsplaats van Limbutex op deze
contractuele verhouding van toepassing is.
5.7. Bovendien sluit dit ook aan bij de inhoud van de overeenkomst zelf.
Quickprime heeft immers de verplichting van Alderstar tot betaling van
de koopprijs op zich genomen, welke betalingsverplichting ¦ zoals door de
Rb. al in haar tussenvonnis is beslist ¦ op grond van de tussen Alderstar
en Limbutex geldende algemene voorwaarden beheerst worden door
Nederlands recht. De toepasselijkheid van een ander rechtsstelsel zou
daarom tot gevolg hebben, dat Quickprime een andere verplichting op
zich zou hebben genomen dan partijen voor ogen stond.
5.8. Het verweer van Quickprime dat deze overeenkomst niet aan
het door Engelse recht gestelde vormvereisten voldoet kan hierdoor
onbesproken blijven. Een overeenkomst die is gesloten tussen personen
die zich in verschillende landen bevinden, is wat de vorm betreft immers
geldig indien zij voldoet aan de vormvereisten van het recht dat op de
overeenkomst van toepassing is, tenzij bijzondere omstandigheden
tot een anders luidend oordeel nopen. Nu naar Nederlands recht een
overeenkomst als hier bedoeld vormvrij is en bijzondere omstandigheden
niet zijn gesteld of gebleken, kan het beroep op formele gebreken in elk
geval niet slagen.
5.9.1. Quickprime betwist dat het hiervoor geciteerde faxbericht van
Zelouf afkomstig is en stelt dat deze fax haar niet bekend was. De Rb.
begrijpt de stellingen van Quickprime aldus dat zij ook bestrijdt dat een
telefoongesprek van gelijke inhoud tussen Zelouf enerzijds en Gilissen van
Limbutex anderzijds heeft plaatsgevonden
5.9.2. Vooralsnog gaat de Rb. echter uit van het tegendeel. Bij conclusie
na comparitie heeft Limbutex immers onbetwist en door bescheiden
gestaafd gesteld dat reeds eerder een levering aan Alderstar had plaats
gevonden op basis van de volgens Limbutex tussen partijen gemaakte
afspraken, waarbij uiteindelijk betaald is door Citylink, terwijl de factuur
op naam was gesteld van Quickprime.
5.9.3. Bovendien is door Quickprime ter comparitie van 5 november 1990
erkend, dat de op briefpapier van Selfratex gestelde fax van 27 oktober
1989 ¦ waarin de passage: `For our part we would like to assure you, on
behalf of Quickprime Finance Ltd., that as soon as the problems/claims
are settled whatever is due from Limbutex will be honoured and paid'
voorkomt ¦ en de wissel van 1 september 1989 ¦ die door Limbutex ter
betaling van haar levering aan Alderstar is getrokken op Quickprime
en aanvankelijk door Quickprime is geaccepteerd ¦ wel door Zelouf
zijn ondertekend, aan welke beide stukken kennelijk de door Limbutex
gestelde afspraken ten grondslag liggen.
5.9.4. Het is derhalve aan Quickprime om te bewijzen, dat de fax niet
van Zelouf afkomstig is, alsmede dat geen telefoongesprek als hiervoor
bedoeld heeft plaatsgevonden.
5.10. Indien Quickprime in dat bewijs niet slaagt, dan zal in elk geval
tevens moeten worden aangenomen, dat Quickprime op de hoogte
was van de inhoud van de fax of de in het telefoongesprek gemaakte
afspraken, nu tussen partijen vast staat dat Zelouf is opgetreden als
`managing director' van Quickprime. In dat geval zal door de Rb. moeten
worden nagegaan of en in hoeverre Quickprime door het optreden van
Zelouf weliswaar over een algemene volmacht beschikt om haar in het
handelsverkeer te vertegenwoordigen, maar dat hij de bevoegdheid
miste om Quickprime door garanties of wissels te verplichten. Daartoe is
volgens Quickprime een uitdrukkelijke volmacht vereist.
5.11. Beoordeling van dit verweer zal dienen plaats te vinden naar
Engels recht, nu op de verhouding tussen vertegenwoordiger en de
vertegenwoordigde het recht van toepassing is van de staat waarin de
vertegenwoordiger ten tijde van zijn handel kantoor hield of zich bevond,
welke regel ook tot uitdrukking wordt gebracht in art. 11 van het ¦ nog
niet in werking getreden ¦ op 14 maart 1978 te `s-Gravenhage gesloten
Verdrag betreffende het toepasselijke recht op vertegenwoordiging (Trb.
1987, 138). Daarbij zal tevens aan de orde dienen te komen welke
gevolgen naar Engels recht worden verbonden aan de omstandigheid, dat
¦ naar de Rb. hiervoor in 5.9 heeft vastgesteld ¦ reeds eerder, ondanks
het beweerdelijk ontbreken van vertegenwoordigingsbevoegdheid, aan
het terzake overeengekomene uitvoering is gegeven. De Rb. verwacht dat
partijen zich hierover in de nog te wisselen gedingstukken zullen uitlaten."
Volgt veroordeling van Alderstar tot betaling aan Limbutex. Quickstar
wordt toegelaten te bewijzen dat het faxbericht van 29 juni 1989 niet van
haar afkomstig was. Bij vonnis van 22 oktober 1992 wordt overwogen dat
Quickprime hierin niet is geslaagd.
Hof ’s-Hertogenbosch
"4.1. De in grief 1 vervatte stelling dat Quickprime zich niet extern heeft
verbonden jegens Limbutex tot de betaling van het door Alderstar aan
Limbutex verschuldigde is door de Rb. reeds in haar interlocutoir vonnis
van 6 juni 1991 onder 5.3 verworpen. Tegen dat vonnis is geen appel
ingesteld. Nu echter de Rb. in haar eindvonnis ¦ waarvan Quickprime
wel in hoger beroep is gekomen ¦ op dit oordeel in 2.2 voortbouwt, kan
Quickprime niettemin in deze grief worden ontvangen.
4.2. Het Hof deelt de opvatting van de Rb. terzake deze
betalingsverplichting, maakt ook de door de Rb. daartoe aangevoerde
gronden tot de zijne en is mitsdien van oordeel dat Quickprime zich
zelfstandig jegens Limbutex heeft verplicht de schulden van Alderstar
uit de onderhavige koopovereenkomst te voldoen. Het Hof voegt hieraan
nog het volgende toe. Quickprime en Limbutex waren eerst in het
voorjaar van 1989 met elkaar in een zakelijke relatie geraakt. Bij de
drie koopovereenkomsten die voor juni 1989 tussen partijen waren
gesloten, werd telkens op verzoek van Limbutex de betaling beveiligd,
een en ander als ook door Quickprime in haar toelichting bij grief 1
samengevat. Tussen partijen staat vast dat ook voor de in juni 1989
besproken vierde leverantie eenzelfde beveiliging door Limbutex werd
gezocht (memorie van grieven, p. 3 boven en dagvaarding eerste aanleg,
p. 5 beneden). Het is in dit kader dat de gesprekken van 29 juni 1989
tussen Gilissen van Limbutex en Zelouf namens Quickprime zijn te
verstaan. Dat Quickprime zich op die dag tot de betaling heeft verplicht,
blijkt uit de door de Rb. geciteerde fax van die dag ter bevestiging van die
gesprekken en is ook in het latere stadium van de kwaliteitsklachten van
Alderstar door Quickprime niet alleen niet betwist toen zij aangesproken
werd, maar ook bevestigd, zoals onder meer blijkt uit de faxen van 27
oktober 1989 van en Alderstar en Quickprime. De omstandigheid dat
de betalingsovereenkomst tussen Quickprime en Limbutex van 27 juni
1989 niet gedetailleerd spreekt van de wijze van betaling doet hieraan
niet af. Ook de omstandigheid dat Citylink Ltd., volgens zeggen van
Quickprime haar moedermaatschappij, bereid zou zijn de nakoming
van de betalingsverplichting te garanderen, betekent niet dat er geen
betalingsovereenkomst tussen Quickprime en Limbutex was tot stand
gekomen.
Grief 1 dient derhalve te worden verworpen."
Volgen overwegingen naar Nederlands recht die onder meer betrekking
hebben op de gebondenheid van Quickprime aan de door Limbutex
gevoerde algemene voorwaarden. Volgt bekrachtiging.