3. Beoordeling van het middel
3.1. In cassatie moet van het volgende worden uitgegaan.
(i) Weber is - al dan niet met tussenpozen - sedert juli 1987 krachtens
arbeidsovereenkomst in dienst van UOS werkzaam geweest als kok.
(ii) Weber woonde tijdens die dienstbetrekking en bij de aanvang van
de onderhavige procedure in de Bondsrepubliek Duitsland; hij heeft de
Duitse nationaliteit. UOS is gevestigd en houdt kantoor te Aberdeen in het
Verenigd Koninkrijk.
(iii) Weber heeft zijn arbeid in dienst van UOS van 21 september 1993 tot
en met 30 december 1993 verricht aan boord van de kraanbak Taklift 8,
boven het Deense gedeelte van het continentaal plat.
(iv) Met de Taklift 8 werden werkzaamheden uitgevoerd ten behoeve van
de bouw van een brug over de Grote Belt in Denemarken. De Taklift was
in die periode niet een schip of mijnbouwinstallatie in de zin van de op 1
februari 1993 in werking getreden Wet arbeid mijnbouw Noordzee (Wet
van 2 november 1992, Stb. 592, hierna: WAMN).
(v) Vóór 21 september 1993 is Weber voor UOS elders werkzaam
geweest, onder meer boven het Nederlandse gedeelte van het
continentaal plat aan boord van schepen of mijnbouwinstallaties in de zin
van de WAMN.
(vi) Na 30 december 1993 is Weber niet meer voor UOS werkzaam
geweest.
(vii) In februari 1994 is tussen Weber en UOS een arbeidsgeschil
ontstaan.
3.2.1. Weber heeft de hiervoor onder 1 vermelde vordering (kort gezegd,
toelating tot de werkzaamheden en loonbetaling, red.) tegen UOS
ingesteld bij de Kantonrechter te Alkmaar, stellende dat deze op grond
van art. 10 WAMN bevoegd is van de vordering kennis te nemen. UOS
heeft de exceptie van onbevoegdheid opgeworpen, daartoe aanvoerende
dat Weber niet kan worden aangemerkt als een werknemer in de zin van
de WAMN, nu hij uitsluitend werkzaam is geweest op schepen en niet op
mijnbouwinstallaties en omdat hij laatstelijk werkzaam was aan boord van
de Taklift 8, een drijvende bok, onder meer in het Nederlandse gedeelte
van het continentaal plat.
De Kantonrechter heeft in dat bevoegdheidsincident de door UOS
opgeworpen exceptie verworpen en zich bevoegd verklaard van de
vordering van Weber kennis te nemen. Hij oordeelde dat voor toepassing
van de WAMN niet doorslaggevend is of de arbeid wordt verricht op een
mijnbouwinstallatie dan wel aan boord van een schip, voor zover dit schip
wordt gebruikt in het kader van de olie- en gaswinning op zee, hetgeen
hier het geval is. Voorts oordeelde de Kantonrechter dat, anders dan UOS
had betoogd, bij de beoordeling van de vraag waar Weber gewoonlijk zijn
arbeid verrichtte, niet slechts de periode vanaf de inwerkingtreding van
de WAMN moet worden beoordeeld, doch het dienstverband in zijn geheel
behoort te worden beschouwd, en dat voldoende vaststaat dat Weber
sedert het begin van zijn dienstverband (juli 1987) hoofdzakelijk op het
Nederlandse deel van het continentaal plat heeft gewerkt.
3.2.2. De Rechtbank heeft anders beslist en de Kantonrechter
alsnog onbevoegd verklaard. Zij heeft vooreerst overwogen, verkort
weergegeven:
- dat Weber in elk geval met betrekking tot de periode van 21 september
1993 tot en met 30 december 1993 op zichzelf beschouwd geen
bevoegdheid van de kantonrechter te Alkmaar kan ontlenen aan de
WAMN;
- dat onjuist is het standpunt van Weber dat bij de beoordeling van de
bevoegdheid van die kantonrechter ook het arbeidsverleden bij UOS dat
aan die periode voorafging in ogenschouw moet worden genomen en dat
dit arbeidsverleden rechtvaardigt om te oordelen dat de kantonrechter
te Alkmaar kennis kan nemen van het tussen UOS en hem gerezen
arbeidsgeschil;
- dat uit hetgeen door Weber over dat arbeidsverleden is gesteld kan
worden opgemaakt dat hij sedert 1987 wisselend werkzaam is geweest
binnen en buiten het gebied waarvoor de WAMN op 1 februari 1993 in
werking is getreden, en dat hij gedurende geruime tijd buiten dat gebied
werkzaam is geweest;
- dat dit arbeidsverleden niet rechtvaardigt om de WAMN op de
periode van 21 september 1993 tot en met 30 december 1993 voor
Weber van toepassing te achten, en dat zijn arbeidsverleden vóór de
inwerkingtreding van de WAMN dat niet anders maakt.
Vervolgens heeft de Rechtbank op grond van de wetsgeschiedenis
geoordeeld (r.o. 3.8) "dat een min of meer aaneengesloten periode
van werkzaamheden op het Deense gedeelte van het continentaal
plat gedurende ruim drie maanden mede gezien in het licht van het
arbeidsverleden van Weber te lang is om aan te nemen dat Weber nog
bevoegdheid van de Nederlandse rechter aan de WAMN kan ontlenen."
Een en ander leidde de Rechtbank tot de slotsom dat de Kantonrechter
zich ten onrechte bevoegd heeft geoordeeld.
3.3. Onderdeel 1 van het middel klaagt dat de Rechtbank heeft miskend
dat zij ambtshalve had moeten onderzoeken of de bevoegdheid van de
Nederlandse rechter kan worden gebaseerd op het EEX, met name op art.
5 onder 1 van dit verdrag.
De klacht is gegrond. Binnen de grenzen van het materiële en
formele toepassingsgebied van het EEX is de in dit verdrag vervatte
bevoegdheidsregeling dwingend en uitputtend. De onderhavige zaak
betreft de bevoegdheid van een Nederlands gerecht in internationaal
verband en UOS heeft haar woonplaats als bedoeld in art. 2, in verbinding
met art. 53, EEX op het grondgebied van een verdragsluitende Staat; de
bevoegdheidsregeling van het EEX is dus formeel van toepassing. Nu de
vordering van Weber betrekking heeft op een burgerlijke of handelszaak
als bedoeld in art. 1 EEX, is het EEX ook materieel van toepassing.
De Rechtbank had derhalve ambtshalve, ongeacht of door (één van)
partijen een beroep op het EEX was gedaan, moeten onderzoeken of de
Kantonrechter krachtens het EEX bevoegd is van de vordering van Weber
kennis te nemen.
3.4. Onderdeel 2 voert aan dat de Rechtbank tot de slotsom had moeten
komen dat de kantonrechter te Alkmaar op grond van art. 5 sub 1 EEX
bevoegd is van de vordering van Weber kennis te nemen.
Het gaat hier om art. 5 sub 1 EEX zoals deze bepaling luidt sedert de
inwerkingtreding - op 1 februari 1991 voor Nederland en op 1 december
1991 voor het Verenigd Koninkrijk - van het op 26 mei 1989 te San
Sebastian tot stand gekomen Verdrag inzake de toetreding van het
Koninkrijk Spanje en de Portugese Republiek tot het EEX (Trb. 1989,
142). Die bepaling luidt:
"De verweerder, die zijn woonplaats heeft op het grondgebied van een
Verdragsluitende Staat, kan in een andere Verdragsluitende Staat voor de
navolgende gerechten worden opgeroepen:
1. ten aanzien van verbintenissen uit overeenkomst: voor het gerecht
van de plaats waar de verbintenis die aan de eis ten grondslag ligt, is
uitgevoerd of moet worden uitgevoerd; ten aanzien van individuele
verbintenissen uit arbeidsovereenkomst is dit de plaats waar de
werknemer gewoonlijk zijn arbeid verricht; wanneer de werknemer niet in
een zelfde land gewoonlijk zijn arbeid verricht, kan de werkgever tevens
worden opgeroepen voor het gerecht van de plaats waar zich de vestiging
bevindt of bevond die de werknemer in dienst heeft genomen."
Het onderdeel strekt ten betoge dat (a) Weber geacht moet worden
sedert zijn indiensttreding in 1987 bij UOS zijn arbeid gewoonlijk te
hebben verricht op het Nederlandse deel van het continentaal plat,
en (b) de door Weber op dit deel van het continentaal plat verrichte
werkzaamheden voor de toepassing van art. 5 sub 1 EEX moeten worden
aangemerkt als in Nederland verrichte werkzaamheden.
Dit betoog stelt vragen aan de orde, die niet kunnen worden beantwoord
zonder uitlegging van art. 5 sub 1 EEX. De Hoge Raad zal derhalve aan
het Hof van Justitie van de Europese Gemeenschappen de hierna in 4.2 te
formuleren vragen voorleggen.
3.5. Onderdeel 3 is gericht tegen de hiervoor in 3.2.2 weergegeven
oordelen van de Rechtbank. Of een beoordeling van dit onderdeel voor de
beslissing op het cassatieberoep noodzakelijk is, zal eerst kunnen blijken
nadat het Hof van Justitie uitspraak heeft gedaan. Het onderdeel kan in
dit stadium derhalve onbehandeld blijven.
4. Vragen van uitleg van art. 5 sub 1 EEX
4.1. Ter inleiding op de vragen diene het volgende.
De hiervoor in 3.1 vermelde feiten staan ten processe vast.
Niet staat vast op welke tijdstippen in het tijdvak tussen de aanvang
van zijn dienstverband met UOS (in 1987) en 21 september 1993 Weber
in dienst van UOS werkzaam is geweest op het Nederlandse gedeelte
van het continentaal plat, en op welke tijdstippen hij toen zijn arbeid
verrichtte op mijnbouwinstallaties of schepen als bedoeld in de WAMN.
Volgens de stellingen van Weber heeft hij in dat gehele tijdvak zijn arbeid
voornamelijk op het Nederlandse gedeelte van het continentaal plat
verricht, en wel op mijnbouwinstallaties en op (onder Nederlandse vlag
varende) schepen als evenbedoeld. De juistheid van deze stellingen is
door UOS betwist.
In de WAMN wordt onder "continentaal plat" verstaan hetgeen daaronder
wordt verstaan in de Mijnwet continentaal plat (Wet van 23 september
1965, Stb. 428), te weten: het onder de Noordzee buiten de territoriale
wateren gelegen deel van de zeebodem en de ondergrond daarvan,
waarop het Koninkrijk der Nederlanden mede overeenkomstig het op 29
april 1958 te Genève gesloten Verdrag inzake het continentale plateau
(Trb. 1959, 126) soevereine rechten heeft. Kortom: het Nederlandse
gedeelte van het continentale plat onder de Noordzee.
Onder "mijnbouwinstallatie" wordt in de WAMN verstaan: een op of boven
het continentaal plat onder de Noordzee buiten de territoriale wateren
geplaatste inrichting voor het instellen van een opsporingsonderzoek
of het winnen van delfstoffen, dan wel een samenstel van inrichtingen
waarvan er tenminste één aan die omschrijving voldoet. Blijkens
de memorie van toelichting bij art. 1 WAMN omvat die definitie
ook boorschepen, en heeft zij betrekking op alle - zowel vaste als
(geïmmobiliseerde) drijvende - inrichtingen voor het instellen van een
opsporingsonderzoek, of het winnen van delfstoffen, welke zich buiten de
territoriale wateren bevinden.
De WAMN verstaat onder "werknemer": 1e een persoon die krachtens een
arbeidsovereenkomst arbeid verricht op of vanaf een mijnbouwinstallatie;
2e een persoon, niet zijnde een persoon als bedoeld onder 1e, die
krachtens een arbeidsovereenkomst is aangesteld om gedurende een
periode van ten minste 30 dagen op of vanaf een schip, dat zich bevindt
in de territoriale wateren dan wel boven het continentaal plat onder de
Noordzee buiten de territoriale wateren, werkzaam te zijn in verband met
een verkenningsonderzoek, een opsporingsonderzoek, of het winnen van
delfstoffen.
Art. 10 lid 1 van de WAMN bepaalt: "Onverminderd het bepaalde in
de artikelen 98, tweede lid, en 126 van het Wetboek van Burgerlijke
Rechtsvordering is de kantonrechter te Alkmaar bevoegd kennis te nemen
van geschillen ter zake van de arbeidsovereenkomst van een werknemer
en omtrent de toepassing van deze wet."
De memorie van toelichting bij art. 10 WAMN vermeldt onder meer het
volgende:
"In het advies van de Staatscommissie voor het internationaal
privaatrecht wordt terecht opgemerkt, dat artikel 10 niet kan derogeren
aan de internationale regeling van de rechtsmacht van de rechter zoals
deze voortvloeit uit het Verdrag van Brussel van 27 september 1968 (...).
Ingevolge dat Verdrag worden verweerders die hun woonplaats hebben
op het grondgebied van een lidstaat van de Europese Gemeenschappen,
ongeacht hun nationaliteit, opgeroepen voor de gerechten van die Staat.
Op deze hoofdregel kent het Verdrag een aantal hier niet ter zake doende
uitzonderingen. Indien de werkgever gevestigd is in een andere lidstaat
van de Europese Gemeenschappen zal de werknemer dus geen gebruik
kunnen maken van artikel 10 en zal hij zijn vorderingen in die lidstaat
moeten indienen."
4.2. De vragen betreffende de uitlegging van art. 5 sub 1 EEX zijn de
volgende:
(a) Moet arbeid, op het Nederlandse gedeelte van het continentaal plat
onder de Noordzee verricht door een werknemer als omschreven in de
WAMN, voor de toepassing van art. 5 sub 1 EEX worden aangemerkt als,
of gelijkgesteld met, arbeid die in Nederland is verricht?
(b) Zo ja, moet dan voor het antwoord op de vraag of de werknemer
geacht moet worden zijn arbeid "gewoonlijk" in Nederland te hebben
verricht, de gehele periode van zijn dienstverband in aanmerking worden
genomen of gaat het om de laatste periode van zijn dienstverband?
(c) Dient voor de beantwoording van vraag (b) onderscheid te worden
gemaakt tussen het tijdvak waarin de WAMN nog niet in werking was
getreden - en de Nederlandse wet dus voor een geval als het onderhavige
nog geen territoriaal bevoegd Nederlands gerecht aanwees - en het
tijdvak na de inwerkingtreding van de WAMN?'
Volgt verzoek aan het Hof van Justitie om m.b.t. de in 4.2 geformuleerde
vragen uitspraak te doen.
Conclusie A-G
9. Het middel verwijt de Rechtbank ten onrechte niet te hebben
onderzocht of de bevoegdheid van de Nederlandse rechter op art. 5
sub 1 EEX gebaseerd had kunnen worden (onderdeel 1) en betoogt
dat de Rechtbank alsdan tot de conclusie had moeten komen dat de
Kantonrechter te Alkmaar op grond van die bepaling bevoegd is om van
de vordering van Weber tegen UOS kennis te nemen (onderdeel 2). Voorts
- doch kennelijk subsidiair - verwijt het middel de Rechtbank een onjuiste
toepassing van de WAMN (onderdeel 3).
10. Aangezien de onderhavige zaak de bevoegdheid van een Nederlandse
gerecht in internationaal verband betreft (Preambule EEX) en UOS
haar woonplaats in de zin van het EEX heeft op het grondgebied
van een verdragsluitende Staat, te weten het Verenigd Koninkrijk, is
de bevoegdheidsregeling van het EEX formeel van toepassing (art.
2 t/m 4 jo. art. 53 EEX). Het EEX is ook materieel van toepassing,
aangezien de vordering van Weber betrekking heeft op een individuele
arbeidsovereenkomst, zodat sprake is van een burgerlijke of handelszaak
in de zin van art. 1 EEX.
11. Binnen de grenzen van haar materiële en formele toepassingsgebied
is de bevoegdheidsregeling van het EEX dwingend en uitputtend.
Dwingend, omdat de rechter de regeling ambtshalve dient toe te
passen, ongeacht of de procespartijen zich op het verdrag beroepen,
en uitputtend, omdat de rechter zijn bevoegdheid uitsluitend kan
baseren op de door het verdrag aangegeven gronden; zijn commune
internationaal bevoegdheidsrecht is uitgeschakeld (art. 3 lid 1 EEX).
Zie over het dwingend karakter van de bevoegdheidsregeling van het
EEX het toelichtende Rapport van de hand van P. Jenard, Hoofdstuk III
onder II (het Rapport is integraal weergegeven in Kluwer's Burgerlijke
Rechtsvordering, onder Verdragen, EEX c.a.).
12. De Rechtbank had de bevoegdheid van de Kantonrechter te Alkmaar
derhalve moeten onderzoeken aan de hand van de bevoegdheidsregeling
van het EEX, ongeacht of Weber en/of UOS een beroep op dit verdrag
hebben gedaan. Uit de gedingstukken blijkt overigens dat Weber, zij het
subsidiair, zich op het EEX, meer bepaald art. 5 sub 1 EEX, heeft beroepen
(in eerste aanleg: conclusie van antwoord in het incident, sub 15; in
hoger beroep: memorie van antwoord, sub 5, 2e alinea). Onderdeel 1 van
het middel is derhalve gegrond.
13. Onderdeel 2 van het middel stelt dat de Rechtbank onder toepassing
van de bevoegdheidsregeling van het EEX tot de conclusie had moeten
komen dat de Kantonrechter te Alkmaar op grond van art. 5 sub 1 EEX
bevoegd is om van de vordering van Weber tegen UOS kennis te nemen.
De stelling berust op een betoog dat, naar de kern genomen, inhoudt dat
Weber geacht moet worden sedert zijn indiensttreding bij UOS in 1987
zijn arbeid gewoonlijk te hebben verricht op het Nederlandse deel van het
Continentaal Plat en dit deel van het Continentaal Plat, mede op grond
van (art. 10 lid 1 van) de WAMN, voor de toepassing van art. 5 sub 1 EEX
heeft te gelden als Nederlands grondgebied.
14. Art. 5 aanhef en sub 1 EEX (in de hier toepasselijke versie van
het EEX zoals deze luidt na de inwerkingtreding op 1 februari 1991
voor Nederland en op 1 december 1991 voor het verenigd Koninkrijk
van het derde Toetredingsverdrag van 26 mei 1989, Trb. 1989, 142)
bepaalt: "De verweerder, die zijn woonplaats heeft op het grondgebied
van een Verdragsluitende Staat, kan in een andere Verdragsluitende
Staat voor de navolgende gerechten worden opgeroepen: - 1. ten aanzien
van verbintenissen uit overeenkomst: voor het gerecht van de plaats
waar de verbintenis, die aan de eis ten grondslag ligt, is uitgevoerd of
moet worden uitgevoerd; ten aanzien van individuele verbintenissen uit
arbeidsovereenkomst is dit de plaats waar de werknemer gewoonlijk zijn
arbeid verricht; wanneer de werknemer niet in eenzelfde land gewoonlijk
zijn arbeid verricht, kan de werkgever tevens worden opgeroepen voor
het gerecht van de plaats waar zich de vestiging bevindt of bevond die de
werknemer in dienst heeft genomen."
15. Het middelonderdeel slaagt, indien (a) onder "plaats van het gerecht"
in de zin van art. 5 aanhef en sub 1 EEX, dat wil zeggen het rechtsgebied
van de Kantonrechter te Alkmaar, mede begrepen mag worden het door
de Nederlandse wetgever ingevolge art. 2 jo. 10 van de WAMN voor
geschillen ter zake van de arbeidsovereenkomst als rechtsgebied van die
Kantonrechter aangewezen Nederlandse deel van het Continentaal Plat,
en, zo ja, indien (b) op grondslag van de feiten, die gevonden kunnen
worden in de bestreden uitspraak en in de stukken van het geding, in
cassatie kan worden aangenomen dat Weber zijn arbeid ingevolge de
arbeidsovereenkomst met UOS gewoonlijk verrichtte op het Nederlandse
deel van het Continentaal Plat, dat wil zeggen het werkelijke centrum van
zijn beroepswerkzaamheden had op dat gedeelte van het Continentaal
Plat (HvJ EG 9 januari 1997, zk C-398/95, Rutten-Cross Medical, Jur.
1997, 1, NJ 1997, 717 ht. ThMdB (NIPR 1997, 114, red.)).
16. Bij de beoordeling van de onder (a) bedoelde kwestie dient het
volgende voorop gesteld te worden. De territoriale werking van het EEX
was uitdrukkelijk geregeld in art. 60 van de oorspronkelijke versie van
het EEX. Volgens dat artikel is het EEX van toepassing op het Europese
grondgebied van de verdragsluitende Staten, waarbij enige bijzondere
voorzieningen waren getroffen voor een aantal verdragsluitende Staten,
waaronder het Koninkrijk der Nederlanden, die door hun staatkundige
constellatie mede gebiedsdelen buiten Europa omvatten. Art. 60 is bij art.
21 van het derde Toetredingsverdrag evenwel geschrapt. De reden van
deze schrapping is niet geweest dat men de werking van het EEX heeft
willen verruimen tot buiten het territoir van de verdragsluitende staten,
maar dat de beperking tot het Europese grondgebied te beperkt werd
bevonden. Zie het toelichtende Rapport bij het derde Toetredingsverdrag
van de hand van M. de Almeida Cruz, Hoofdstuk VI, sub 1 (het Rapport
is integraal weergegeven in Kluwer's Burgerlijke Rechtvordering, losbl.,
onder Verdragen, EEX c.a.). Aangenomen moet dan ook worden dat ook
na de schrapping van art. 60 het EEX in zijn ruimtelijke werking nog
steeds beperkt is tot het territoir van de verdragsluitende Staten. Vgl. J.
Kropholler, Europäisches Zivilprozeßrecht, 6. Aufl., 1998, blz. 480, RdNr.
3.
17. Het Nederlandse deel van het Continentaal Plat dat zich uitstrekt
buiten de Nederlandse territoriale zee is geen Nederlands territoir.
Weliswaar vallen de exploratie en exploitatie van de natuurlijke
rijkdommen van het Continentaal Plat krachtens het op 29 april 1958
te Genève tot stand gekomen Verdrag inzake het Continentaal Plateau
(Trb. 1959, 126) onder de soevereine rechtsmacht van de kuststaat, maar
deze functioneel beperkte rechtsmacht brengt niet mee dat de kuststaat
soevereiniteit heeft over het Continentaal Plat. Het blijft "niemandsland".
Vgl. H.J.L. Roelvink, Het continentaal plat als IPR-aanknopingspunt,
in: Struycken-bundel (1996), blz. 273-282. De conclusie kan dus geen
andere zijn dan dat het EEX, wat zijn territoriale werking betreft, niet van
toepassing is op het Nederlandse deel van het Continentaal Plat.
18. Hieruit volgt dat, al aangenomen dat Weber zijn arbeid gewoonlijk
verrichtte op het Nederlandse gedeelte van het Continentaal Plat, die
arbeid werd verricht buiten het territoir waarvoor het EEX gelding heeft,
zodat art. 5 sub 1 EEX, voor zover het bevoegdheid vestigt bij het gerecht
van de plaats waar de werknemer gewoonlijk zijn arbeid verricht, in de
onderhavige zaak niet kan dienen als grondslag van de bevoegdheid van
de Kantonrechter te Alkmaar.
19. Er is evenwel een redenering denkbaar die, indien juist bevonden,
een weg zou kunnen bieden om aan deze conclusie te ontkomen.
Deze redenering, die gedeeltelijk parallel loopt aan de door het
middelonderdeel gevolgde redenering, is de volgende. Het territoriale
aanknopingspunt dat in art. 5 sub 1 EEX gebezigd wordt (de plaats
waar de verbintenis, die aan de eis ten grondslag ligt, is uitgevoerd of
moet worden uitgevoerd; wat geschillen over een arbeidsovereenkomst
betreft: de plaats waar de werknemer gewoonlijk zijn arbeid verricht)
ziet op het territoriale rechtsgebied van het aangezochte gerecht. Wat
dat rechtsgebied is, wordt niet bepaald door het EEX (is dus geen
verdragsautonoom begrip), maar wordt bepaald door het nationale
recht van het desbetreffende gerecht. Bij de toepassing van art. 5 sub 1
EEX zal de aangezochte rechter, gesteld voor de vraag of de plaats van
uitvoering binnen zijn territoriale rechtsgebied (kanton/arrondissement)
valt, dus te rade moeten gaan bij zijn nationale recht. In ons geval
bepaalt het Nederlandse recht, meer bepaald art. 10 lid 1 van de WAMN,
dat het rechtsgebied van de Kantonrechter te Alkmaar, als het gaat om
geschillen ter zake van arbeidsovereenkomsten in de offshore, mede het
Nederlandse deel van het Continentaal Plat gelegen buiten de territoriale
wateren omvat. Waar art. 5 sub 1 EEX ten aanzien van de afbakening van
het rechtsgebied van de aangezochte rechter refereert aan het nationale
recht van de aangezochte rechter, laat zich verdedigen dat, gezien art. 10
lid 1 van de WAMN, het rechtsgebied van de Kantonrechter te Alkmaar,
óók voor de toepassing van art. 5 sub 1 EEX, mede het Nederlandse
deel van het Continentaal Plat omvat. In deze zin A.H.H. van Hoek, Hoe
Nederlands is werken in de offshore?, Sociaal Recht 1991, blz. 343 e.v.,
blz. 346; M.V. Polak, All's well that wells oil?, NJB 1992, blz. 53 e.v., blz.
57.
20. Uit de geschiedenis van de totstandkoming van de WAMN blijkt
dat de wetgever de zojuist bedoelde redenering kennelijk niet als juist
aanvaardt. In de MvT (Kamerstukken II 1990/91, 22 178, nr. 3, blz.
20/21) wordt opgemerkt: "In het advies van de Staatscommissie voor
het internationaal privaatrecht wordt terecht opgemerkt, dat artikel 10
niet kan derogeren aan de internationale regeling van de rechtsmacht
van de rechter zoals deze voortvloeit uit het Verdrag van Brussel van
27 september 1968 betreffende de rechterlijke bevoegdheid en de
tenuitvoerlegging van beslissingen in burgerlijke en handelszaken (Trb.
1969, 101).
Ingevolge dat Verdrag worden verweerders die hun woonplaats hebben
op het grondgebied van een lidstaat van de Europese Gemeenschappen,
ongeacht hun nationaliteit, opgeroepen voor de gerechten van die
Staat. Op deze hoofdregel kent het Verdrag een aantal hier niet ter
zake doende uitzonderingen. Indien de werkgever gevestigd is in een
andere lidstaat van de Europese Gemeenschappen zal de werknemer dus
geen gebruik kunnen maken van artikel 10 en zal hij zijn vorderingen
in die lidstaat moeten indienen." Het advies van de Staatscommissie
voor het internationaal privaatrecht waarop in de geciteerde passage
wordt gedoeld is het op 15 december 1988 uitgebrachte advies over
de voorgestelde WAMN (opgenomen in: E.N. Frohn en E. Hennis
(red.), Staatscommissie IPR; geselecteerde adviezen, 1995, blz. 241
e.v.). De Staatscommissie merkte met betrekking tot art. 10 lid 1
WAMN (in het wetsvoorstel: art. 7 lid 1) onder meer op: "Over deze
bepaling kan misverstand ontstaan omdat daaruit niet blijkt dat de
bevoegdheidsregels van het EEG-Executieverdrag voorrang hebben
boven de daarin opgenomen jurisdictieregeling. Dit zou alsnog in de
toelichting tot uitdrukking moeten worden gebracht. Aangetekend zij,
dat het dwingend karakter van artikel 7, eerste lid niet afdoet aan de
voorrang van genoemd verdrag." Zie nader over dit advies, alsmede over
het op 12 december 1990 uitgebrachte, meer algemene advies van de
Staatscommissie IPR over de wetgevende jurisdictie van Nederland op het
Nederlandse deel van het Continentaal Plat (Frohn en Hennis, a.w., blz.
245 e.v.) Roelvink, t.a.p.
21. Hoewel aan de opvatting van de wetgever over de relatie tussen de
WAMN en het EEX gezag moet worden toegekend, is zij niet bindend.
Het is immers niet aan de nationale wetgever om bindende uitspraken te
doen over de uitleg van een verdrag. Wat hiervan zij, duidelijk is dat de
opvatting van de wetgever voor tegenspraak vatbaar is en dat de door
het middel opgeworpen vraag over de betekenis van art. 5 sub 1 EEX niet
beschouwd kan worden als een "acte clair". Het verdient daarom naar
mijn oordeel aanbeveling dat de Hoge Raad op de voet van art. 3 lid 1
van het Protocol van 3 juni 1971 betreffende de uitlegging door het Hof
van Justitie van de Europese Gemeenschappen van het EEX (Trb. 1971,
140) aan dat Hof verzoekt om over de onderhavige vraag van uitlegging
van art. 5 sub 1 EEX uitspraak te doen.
22. Zolang nog geen oordeel kan worden uitgesproken over de vraag
of art. 5 sub 1 EEX in het onderhavige geval bevoegdheid kan vestigen
bij de Kantonrechter te Alkmaar, moet de beoordeling van de vraag of
aangenomen kan worden dat Weber zijn arbeid gewoonlijk verrichtte op
het Nederlandse deel van het Continentaal Plat worden opgeschort in
afwachting van de uitspraak van het Hof van Justitie.
23. Terzijde wordt in onderdeel 2 (onder 2.3) nog als klacht opgeworpen
dat de Rechtbank, indien zij van oordeel was dat niet de Kantonrechter
te Alkmaar, doch een andere Nederlandse (Kanton)rechter bevoegd was,
hetzij de zaak aan zich had behoren te houden, hetzij deze had behoren
te verwijzen.
24. Voor zover het middelonderdeel hier het oog heeft op de mogelijke
bevoegdheid van de Kantonrechter te Hoorn hetzij op grond van art. 5
sub 1 EEX als gerecht van de plaats waar zich de vestiging bevindt of
bevond die Weber in dienst heeft genomen (dat zou dan CLM moeten
zijn), hetzij op grond van art. 6 sub 1 EEX als gerecht van de woonplaats
van de medegedaagde CLM, is de klacht ongegrond. Het middel verliest
uit het oog dat de bevoegdheid van de Kantonrechter te Hoorn dan niet
berust op de Nederlandse regeling inzake betrekkelijke bevoegdheid,
doch rechtstreeks op het EEX. De bevoegdheidsregels van art. 5 en 6
EEX bepalen immers niet alleen de internationale bevoegdheid, maar
ook de interne relatieve bevoegdheid van de aangewezen gerechten.
Vgl. het Rapport-Jenard, Hoofdstuk IV onder B ad art. 5 en 6. Zie voorts
L. Strikwerda, De overeenkomst in het IPR, Praktijkreeks IPR, deel 11,
1995, nr. 62. Het nationale procesrecht, met inbegrip van de bepaling
van art. 157a Rv, is dus niet van toepassing. Waar het EEX, behoudens
in geval van samenhang (zie art. 22), geen verwijzing kent, stond het de
Rechtbank niet vrij de zaak aan zich te houden of te verwijzen.
25. De vraag of het kennelijk subsidiair voorgestelde onderdeel 3 van het
middel behandeling behoeft, zal aan de orde kunnen komen, nadat het
Hof van Justitie uitspraak zal hebben gedaan. De conclusie strekt ertoe
dat de Hoge Raad, alvorens verder te beslissen, het Hof van Justitie van
de Europese Gemeenschappen zal verzoeken over de hierboven onder 21.
bedoelde vraag van uitleg van art. 5 sub 1 EEX uitspraak te doen en het
geding zal schorsen totdat het Hof van Justitie naar aanleiding van dat
verzoek uitspraak zal hebben gedaan.