Instantie Gerechtshof Amsterdam
Datum uitspraak 27-07-2021
Datum publicatie 17-08-2021
Zaaknummer 200.287.615/01
Formele relaties Eerste aanleg:  ECLI:NL:RBNHO:2020:9719  
Rechtsgebieden Civiel recht
Bijzondere kenmerken Hoger beroep
Inhoudsindicatie
Arbeidsrecht, IPR, bevoegde rechter. Plaats ‘van waaruit’ een piloot het
belangrijkste deel van zijn verplichtingen jegens de luchtvaartmaatschappij vervulde
ex artikel 21 lid 1 sub b onderdeel i Brussel I-bis Verordening, mede aan de hand
van de thuisbasis in de zin van Verordening 3922/21. Hof vernietigt beschikking
waarbij rechtbank zich onbevoegd had verklaard wegens ontbreken rechtsmacht
en verwijst de zaak naar deze lagere rechter om op de hoofdzaak te worden
beslist.
Vindplaatsen Rechtspraak.nl  
AR-Updates.nl 2021-1052  
Uitspraak
afdeling civiel recht en belastingrecht, team I
zaaknummer:  200.287.615/01
zaaknummer rechtbank Noord-Holland: 8647820 \ AO VERZ 20-109
beschikking van de meervoudige burgerlijke kamer van 27 juli 2021
inzake
[appellant] ,
wonende te [woonplaats] ,
appellant,ECLI:NL:GHAMS:2021:2322
GERECHTSHOF AMSTERDAM
tevens (voorwaardelijk) incidenteel geïntimeerde,
advocaat: mr. L.S. van Dis te De Bilt,
tegen
de vennootschap naar buitenlands recht  NETJETS MANAGEMENT LTD,
gevestigd te Londen, Verenigd Koninkrijk,
geïntimeerde,
tevens (voorwaardelijk) incidenteel appellante,
advocaat: mr. W. Blom te Amsterdam.
Partijen worden hierna [piloot] en Netjets genoemd.
[piloot] is bij verzoekschrift, ontvangen ter griffie van het hof op 24 december 2020, onder aanvoering
van grieven in hoger beroep gekomen van de beschikking die de kantonrechter in de rechtbank Noord-
Holland, locatie Haarlem (hierna: de kantonrechter) op 1 oktober 2020 onder bovenvermeld
zaaknummer heeft gegeven (hierna: de bestreden beschikking). Het beroepschrift strekt ertoe,
zakelijk weergegeven, dat het hof de bestreden beschikking zal vernietigen en alsnog de verzoeken
van [piloot] zoals geformuleerd in het verzoekschrift in eerste aanleg zal toewijzen, met veroordeling
van Netjets in de kosten van het geding in beide instanties met nakosten.
Op 19 maart 2021 is ter griffie van het hof een verweerschrift in hoger beroep tevens houdende
(voorwaardelijk) incidenteel beroepschrift van Netjets ingekomen, inhoudende het verzoek de
bestreden beschikking te bekrachtigen onder verbetering van gronden, met veroordeling van [piloot]
in de kosten van het geding in hoger beroep met nakosten.
Op 30 april 2021 is ter griffie van het hof een verweerschrift in incidenteel appel tevens aanvulling
verzoekschrift in principaal appel van [piloot] ingekomen, inhoudende in principaal appel een
aanvullende grief tegen de onbevoegdverklaring van de kantonrechter, het verzoek om ex artikel 22
Rv dan wel 162 Rv Netjets te verplichten vluchtplannen te overleggen en het verzoek de zaak ex
artikel 76 Rv terug te verwijzen naar de rechtbank Amsterdam, sector kanton. In (voorwaardelijk)
incidenteel appel heeft [piloot] geconcludeerd tot, kort gezegd, verwerping daarvan.
Op 7 juni 2021 is ter griffie van het hof een akte in antwoord op aanvulling verzoekschrift in hoger
beroep van Netjets ingekomen, inhoudende het verzoek de aanvullingen in principaal appel af te
wijzen.
De mondelinge behandeling van het hoger beroep heeft plaatsgevonden op 11 juni 2021. Bij die
gelegenheid heeft [piloot] bij monde van mr. Van Dis voornoemd en Netjets bij monde van mr. Blom
voornoemd, alsmede mr. S. Zadeh, advocaat te Amsterdam het woord gevoerd, ieder aan de hand van1Het geding in hoger beroep
2.1
2.2
2.3
5.1
6.1
6.2
2.4pleitnotities die zijn overgelegd. Partijen hebben inlichtingen verschaft.
Beide partijen hebben bewijs van hun stellingen aangeboden.
Vervolgens is de behandeling van de zaak gesloten en is uitspraak bepaald.
De kantonrechter heeft in de bestreden beschikking onder 2.1 tot en met 2.9 een aantal feiten als in
deze zaak vaststaand aangemerkt. Daarover bestaat geen geschil, zodat ook het hof daarvan zal
uitgaan. Die feiten behelzen, samengevat en waar nodig aangevuld met andere feiten die als
enerzijds gesteld en anderzijds niet (voldoende) betwist zijn komen vast te staan, het volgende.
Netjets is een luchtvaartmaatschappij die privé-vluchten verzorgt. Netjets heeft 589 piloten en
boordpersoneel in dienst. Netjets heeft Falcon toestellen en transporteert personen binnen
Europa, naar Noord-Afrika en naar de oostkust van de Verenigde Staten.
[piloot] is op 28 november 2018 in dienst getreden bij Netjets als piloot. Zijn laatstverdiende
salaris bedroeg € 5.115,46 bruto, te vermeerderen met emolumenten.
In de arbeidsovereenkomst van [piloot] staat onder andere:
‘5. Place of work
It is in the nature of the Flight Crew Member’s [ [piloot] , hof] position that job mobility is essential. The
Flight Crew Member will not have a normal place of work. The Flight Crew Member will be expected to
travel as necessary for the proper performance of his duties under this Agreement. (…)
The Flight Crew Member will be required to select an airport from which, subject to such airport being
agreed by the Company, he/she will be transported to his/her aircraft for the start of commencement of
his/her duties under this Agreement (“the Gateway Airport”). In the event that the Flight Crew Member
chooses makes his/her own travel arrangements to travel to the aircraft, such arrangements shall be
made at his/her own expense.
For the avoidance of doubt, the Gateway Airport is not, and shall not be deemed to be the Flight Crew
Member’s place of work or base, it being hereby acknowledged by both parties that the location where
the Flight Crew Member performs the entirety of his/her duties depends entirely on where the aircraft is
and the trip being undertaken.’
In de Operations Manual  van Netjets staan als definities:
‘Gateway: The location, permanent or temporary, selected by the crew member for the day he starts or
ends a tour. The company will assign home base as being the crew member chosen gateway.
Home base: The location, assigned by the operator to the crew member, from where the crew member2Feiten
6Gateway Airport
2.5
2.6
2.7
2.8
3.1
3.2normally starts and ends a duty period or a series of duty periods and where, under normal
circumstances, the operator is not responsible for the accommodation of the crew member concerned.
(…)
Tour: A series of consecutive duty days that normally begins after a period of more than 3 consecutive
days off and that starts when the crew member first leaves his gateway for the purpose of performing a
flight duty period positioning (including any standby period).
A crew member is considered to be away from the gateway for the entire duration of the tour. If, during
a tour, a crew member ends a duty period at his gateway, NTA [Netjets, hof] shall continue to provide a
suitable accommodation unless the crew member is assigned home standby duty (…) ’
[piloot] draait diensten (een tour geheten) van zes dagen achtereen, waarna hij vijf dagen vrij is
voordat een nieuwe dienst van zes dagen begint. [piloot] vertrekt vanaf de luchthaven Schiphol of
met een vliegtuig van Netjets, waarvan hij de piloot is, of hij gaat mee met een lijnvlucht naar een
andere luchthaven waar hij met een toestel van Netjets zijn tour start.
In een door Netjets ondertekend formulier van de Sociale Verzekeringsbank staat als  home base
van [piloot] Amsterdam vermeld.
[piloot] ontvangt van medewerkers van Netjets in Portugal per e-mail en via een app op zijn iPad
instructies voor de vluchten van zijn dienst.
Bij brief van 18 mei 2020 heeft Netjets de arbeidsovereenkomst van [piloot] per direct beëindigd
met betaling van een  statutory redundancy pay  en een  payment in lieu of outstanding notice  ter
hoogte van drie maandsalarissen.
In eerste aanleg heeft [piloot] – samengevat weergegeven – verzocht om ten laste van Netjets
een billijke vergoeding, transitievergoeding, gefixeerde schadevergoeding, contractuele
beëindigingsvergoeding en vertaalkosten toe te kennen, met veroordeling van Netjets in de
proceskosten en nakosten. Volgens [piloot] is de Nederlandse rechter bevoegd en is Nederlands
recht op het geschil van toepassing, omdat Nederland het land is van waaruit [piloot] gewoonlijk
heeft gewerkt. De reis van Schiphol naar de plaats waar [piloot] op een Netjets vliegtuig stapt
was geen woon-werkverkeer; gedurende die reis viel [piloot] onder het werkgeversgezag en
verrichtte hij werkzaamheden. [piloot] ontving thuis per e-mail instructies voor de vluchten die hij
moest gaan uitvoeren. Schiphol was de  gateway airport  en daarmee de thuisbasis van [piloot] . Op
grond van Verordening (EEG) nr. 3922/91 van de Raad van 16 december 1991 inzake de
harmonisatie van technische voorschriften en administratieve procedures op het gebied van
burgerluchtvaart (hierna: Verordening 3922/91) moet een thuisbasis aangewezen worden. De
vliegtuigen van Netjets zijn niet op één specifieke plaats gestationeerd, maar om te bepalen waar
de arbeidsinstrumenten zich bevinden kan ook worden gekeken naar bijvoorbeeld de
trainingsfaciliteiten, aldus nog steeds [piloot] . Netjets heeft – samengevat weergegeven –
aangevoerd dat de Nederlandse rechter onbevoegd is en zich het recht voorbehouden nader
(inhoudelijk) verweer te voeren. Volgens Netjets heeft [piloot] geen vaste werkplek of vaste plaats
van waaruit hij werkte, zodat bevoegd is de rechter van de plaats waar zich de vestiging bevindt
die [piloot] in dienst heeft genomen, te weten Londen.
De kantonrechter heeft onder verwijzing naar het Ryanair-arrest (ECLI:EU:C:2017:688) Schiphol
als thuisbasis van [piloot] gekwalificeerd. Nu de thuisbasis door [piloot] is bepaald (en niet door
Netjets) is de kantonrechter van oordeel dat aan de thuisbasis van [piloot] , anders dan in de
Ryanair zaak, in deze zaak beperkte betekenis toekomt bij het bepalen van de overige3Beoordeling
3.3
3.4
3.5aanwijzingen. De plaats van waaruit [piloot] zijn transportopdrachten verrichtte wisselde telkens
en is daarom niet vast te stellen. De plaats waar [piloot] terugkeerde na de zesdaagse tour was
de gateway airport  en is door [piloot] bepaald. De plaats waar [piloot] instructies voor opdrachten
ontving en zijn werk organiseerde is volgens de kantonrechter niet eenduidig vast te stellen. De
vliegtuigen van Netjets waarmee [piloot] de transportopdrachten uitvoert bevinden zich niet op
een vaste plek en zijn ook niet op een vaste plek gestationeerd.
De kantonrechter heeft geconcludeerd dat de plaats van waaruit [piloot] gewoonlijk werkte niet
kan worden vastgesteld, zodat ex artikel 21 lid 1 sub b onderdeel ii Brussel I-bis Verordening voor
de bevoegdheid van de rechter de vestiging van indienstneming bepalend is, zijnde Londen. De
kantonrechter heeft zich daarom onbevoegd verklaard om van de verzoeken van [piloot] kennis te
nemen. Tegen deze beslissing van de kantonrechter en de daaraan ten grondslag gelegde
motivering komt [piloot] in principaal hoger beroep en Netjets in (voorwaardelijk) incidenteel hoger
beroep met grieven op.
Niet-ontvankelijkheid
Netjets heeft zich primair op het standpunt gesteld dat [piloot] in zijn hoger beroep niet kan
worden ontvangen, omdat geen van zijn grieven expliciet ingaan op de bevoegdheidsvraag.
Bovendien bevat het petitum alleen verzoeken die zien op de inhoud van de zaak en niet op de
bevoegdheid. Het hof volgt Netjets niet in dit betoog. Ingevolge artikel 359 jo. artikel 278 lid 1
eerste zin Rv dient het beroepschrift de gronden waarop het beroep berust te bevatten. Dat wil
zeggen dat uit het beroepschrift moet blijken op welke gronden de appellant oordeelt dat de door
hem bestreden beschikking onjuist is. [piloot] heeft beroep ingesteld tegen de
onbevoegdverklaring van de kantonrechter en alle grieven van [piloot] zien daarop. Zo vermeldt
grief 6 ‘nu de kantonrechter zich ten onrechte onbevoegd heeft verklaard, dient het geschil in zijn
gehele omvang opnieuw getoetst te worden (…)’. Het is zowel voor het hof als voor Netjets
volstrekt duidelijk op welke gronden het beroep is ingesteld. Bij deze uitkomst heeft [piloot] geen
belang bij grief 7 van zijn aanvulling verzoekschrift in principaal appel, zodat in het midden kan
blijven of dit verzoek is gedaan in strijd met de goede procesorde.
Toepasselijkheid Brussel I-bis Verordening
Netjets is gevestigd in het Verenigd Koninkrijk. In het kader van de Brexit per 1 januari 2021
hebben het Verenigd Koninkrijk en de EU op 31 januari 2020 een  Withdrawal Agreement  gesloten.
In deze overeenkomst is afgesproken dat er een overgangsperiode is van 31 januari 2020 tot 1
januari 2021. Artikel 67 van de  Withdrawal Agreement  bepaalt, kort gezegd, dat voor zover het
gaat om procedures die gestart zijn vóór 1 januari 2021, de Brussel I-bis Verordening toegepast
zal worden. Nu deze procedure is gestart voor 1 januari 2021 is daarop de Brussel I-bis
Verordening van toepassing.
Bevoegde rechter
[piloot] komt met zijn grieven in principaal hoger beroep op tegen de onbevoegdverklaring van de
kantonrechter. [piloot] stelt daartoe dat hij krachtens artikel 21 lid 1 sub b onderdeel i Brussel I-bis
Verordening gewoonlijk werkt vanuit Schiphol, zijn thuisbasis. De reis vanaf Schiphol is werktijd en
geen woon-werkverkeer. [piloot] ontving loon voor deze tijd, stond onder werkgeversgezag van
Netjets en droeg vanaf dat moment zijn uniform. Bovendien keerde [piloot] altijd terug op
Schiphol. De kantonrechter heeft ten onrechte belang gehecht aan het feit dat [piloot] op papier
vrijheid genoot om zelf te bepalen vanaf welke luchthaven hij zijn werkzaamheden begon en waar
hij terugkeerde.
In de praktijk vloog [piloot] alleen van en naar Schiphol. Daarnaast heeft het wijzigen van de
thuisbasis fiscale en sociaal verzekeringsrechtelijke consequenties. Bovendien diende [piloot] op
maximaal een uur van zijn thuisbasis te wonen. [piloot] ontving zijn instructies altijd thuis via e-
mail of de app. De vliegtuigen van Netjets worden onderhouden in Nederland, aldus nog steeds
[piloot] . Netjets heeft verweer gevoerd.
3.6
3.7
3.8Het hof stelt voorop dat voor geschillen in verband met arbeidsovereenkomsten hoofdstuk II,
afdeling 5 van de Brussel I-bis Verordening regels geeft die (zoals ook volgt uit overweging 13 van
de considerans van de Brussel I-bis Verordening) tot doel hebben de zwakkere contractspartij te
beschermen. Artikel 21 lid 1 sub b onderdeel i Brussel I-bis Verordening bepaalt dat de werkgever
met woonplaats op het grondgebied van een lidstaat in een andere lidstaat kan worden
opgeroepen voor het gerecht van de plaats waar of van waaruit de werknemer gewoonlijk werkt
of heeft gewerkt. Nu de plaats waar [piloot] gewoonlijk werkt niet ondubbelzinnig kan worden
vastgesteld, dient het hof de plaats te bepalen ‘van waaruit’ [piloot] het belangrijkste deel van
zijn verplichtingen jegens Netjets vervulde om na te gaan of het bevoegd is. In die beschouwing
dient volgens rechtspraak van het Hof van Justitie EU een aantal aanwijzingen te worden
betrokken, namelijk vanuit welke plaats de werknemer zijn transportopdrachten verricht, naar
welke plaats de werknemer na zijn opdrachten terugkeert, instructies voor zijn opdrachten
ontvangt en zijn werk organiseert, alsmede op welke plaats zich de arbeidsinstrumenten bevinden
(ECLI:EU:C:2011:151  Koelzsch  en ECLI:EU:C:2011:842  Voogsgeerd ). Hierbij dient tevens in
aanmerking worden genomen op welke plaats de luchtvaartuigen aan boord waarvan het werk
gewoonlijk wordt verricht gestationeerd zijn (ECLI:EU:C:2017:688  Ryanair). Het begrip ‘thuisbasis’
in de zin van Verordening 3922/91 vormt een factor die een belangrijke rol kan spelen bij de
bepaling van voornoemde aanwijzingen. In bijlage III bij Verordening 3922/91 wordt thuisbasis
omschreven als ‘de locatie die door de exploitant aan het bemanningslid is aangewezen en waar
het bemanningslid in de regel een dienstperiode of een reeks dienstperioden aanvangt en
beëindigt, en waar, onder normale omstandigheden, de exploitant niet verantwoordelijk is voor de
accommodatie van het bemanningslid in kwestie’. Slechts als vorderingen nauwere
aanknopingspunten hebben met een andere plaats dan die van de thuisbasis zou deze laatste
voor de bepaling van de plaats waar de werknemer gewoonlijk werkt irrelevant zijn.
Bij het bepalen van de plaats ‘van waaruit’ [piloot] het belangrijkste deel van zijn verplichtingen
jegens Netjets vervulde is allereerst van belang dat [piloot] zijn opdrachten voor Netjets verricht
vanaf Schiphol en daar na elke tour ook weer terugkeert. [piloot] ontvangt instructies voor
opdrachten van Netjets thuis via de e-mail of de app op zijn iPad. Na accordering van een opdracht
zorgt [piloot] ervoor dat hij in zijn Netjets-uniform op de afgesproken tijd op Schiphol aanwezig is.
[piloot] begint zijn tour vanaf Schiphol of met een vliegtuig van Netjets, waarvan hij de piloot is, of
hij gaat mee met een lijnvlucht naar een andere luchthaven waar hij met een toestel van Netjets
zijn tour start.
De plaats waar de vliegtuigen gestationeerd zijn kan niet ondubbelzinnig worden vastgesteld,
omdat de plaats waar de vliegtuigen van Netjets zich bevinden wijzigt. Dit flexibele businessmodel
betekent evenwel niet dat de plaats van waaruit [piloot] gewoonlijk werkt niet kan worden
gelokaliseerd. Het begrip ‘thuisbasis’ in de zin van Verordening 3922/91 vormt namelijk een factor
die een belangrijke rol kan spelen bij de bepaling van voornoemde aanwijzingen. In dat kader is
van belang dat de definitie van  home base  in de Operations Manual  van Netjets vrijwel gelijkluidend
is aan de definitie van thuisbasis in Verordening 3922/91. [piloot] begint en eindigt in de regel een
tour vanaf Schiphol. Tot het begin van een tour en na afloop daarvan moet de piloot voor eigen
vervoer en onderdak zorgen, op eigen kosten. Gedurende een tour neemt Netjets vanaf de  home
base de zorg voor vervoer en accommodatie over en betaalt de daarmee gemoeide kosten. De
thuisbasis van [piloot] is derhalve Schiphol, waarbij niet van belang is dat deze (in theorie) op
verzoek van de werknemer kan worden gewijzigd. Nu de verzoeken van [piloot] geen nauwere
aanknopingspunten hebben met een andere plaats dan die van de thuisbasis dient de plaats ‘van
waaruit’ [piloot] het belangrijkste deel van zijn verplichtingen jegens Netjets vervulde te worden
vastgesteld op Schiphol, zodat de Nederlandse rechter bevoegd is. Nu het hof een prejudiciële
beslissing van het Hof van Justitie EU niet noodzakelijk acht voor het wijzen van deze beschikking
wordt de suggestie van Netjets daartoe gepasseerd. De grieven in principaal appel slagen.
Omdat het hof de bestreden beschikking, waarbij de kantonrechter zich onbevoegd had verklaard
wegens het ontbreken van rechtsmacht, vernietigt en partijen niet eensgezind hebben verklaard
te verlangen dat het hof de zaak aan zich houdt zodat de uitzondering van artikel 76 Rv zich niet
3.9
3.10
3.11voordoet, zal het hof de zaak ex artikel 76 Rv verwijzen naar de rechtbank Noord-Holland, locatie
Haarlem om op de hoofdzaak te worden beslist. Voor verwijzing naar een andere lagere rechter,
zoals door [piloot] bij aanvulling verzoekschrift in principaal appel verzocht, biedt artikel 76 Rv
geen ruimte, zodat in het midden kan blijven of dit verzoek is gedaan in strijd met de goede
procesorde.
Bij deze uitkomst heeft [piloot] geen belang bij zijn aanvulling verzoekschrift in principaal appel ex
artikel 22 of 126 Rv met betrekking tot informatie van Eurocontrol, zodat ook hiervan in het midden
kan blijven of dit verzoek is gedaan in strijd met de goede procesorde.
Grieven I, II en III in (voorwaardelijk) incidenteel appel – althans verzoeken tot verbetering van
gronden – missen zelfstandige betekenis en falen derhalve.
Netjets zal als in het ongelijk gestelde partij worden verwezen in de kosten van het geding in
beide instanties. Tot het opleggen van een kostenveroordeling in het (voorwaardelijk) incidenteel
appel dat, gezien het voorgaande, geen behandeling behoeft, bestaat geen aanleiding. Netjets
heeft geen concrete stellingen te bewijzen aangeboden die, indien bewezen, tot een andere
beslissing zouden kunnen leiden, zodat haar bewijsaanbod daarom wordt gepasseerd.
Het hof:
in principaal en (voorwaardelijk) incidenteel hoger beroep:
vernietigt de bestreden beslissing;
verwijst de zaak naar de rechtbank Noord-Holland, locatie Haarlem om op de hoofdzaak te worden
beslist;
veroordeelt Netjets in de kosten van het geding in beide instanties en begroot deze kosten, voor
zover tot heden aan de zijde van [piloot] gevallen, in eerste aanleg op € 83,00 aan verschotten en €
720,00 voor salaris en in hoger beroep op € 332,00 aan verschotten en € 2.228,00 aan salaris en op €
163,- voor nasalaris, te vermeerderen met € 85,- voor nasalaris en met de kosten van het
betekeningsexploot, ingeval niet binnen veertien dagen is voldaan aan de bij deze beschikking
uitgesproken veroordeling(en) en betekening van deze beschikking heeft plaatsgevonden;
verklaart deze veroordelingen uitvoerbaar bij voorraad.
Deze beschikking is gegeven door mrs. I.A. Haanappel-van der Burg, T.S. Pieters en J.W. Rutgers en
door de rolraadsheer in het openbaar uitgesproken op 27 juli 2021.4Beslissing