Trefwoorden

Samenvatting



Trefwoorden

1. Harmonisatie van wetgevingen - Rechtsbescherming van biotechnologische uitvindingen - Richtlijn 98/44 - Rechtsgrondslag - Artikel 100 A van Verdrag (thans, na wijziging, artikel 95 EG)

[EG-Verdrag, art. 100 A (thans, na wijziging, art. 95 EG) en art. 130 en 130 F (thans art. 157 EG en 163 EG); richtlijn 98/44 van het Europees Parlement en de Raad]

2. Harmonisatie van wetgevingen - Rechtsbescherming van biotechnologische uitvindingen - Richtlijn 98/44 - Uitvindingen waarvan commerciële exploitatie strijdig zou zijn met openbare orde of goede zeden - Uitsluiting van octrooieerbaarheid - Speelruimte van lidstaten bij toepassing van uitsluitingscriterium - Geen beoordelingsvrijheid

(Richtlijn 98/44 van het Europees Parlement en de Raad, art. 6)

3. Harmonisatie van wetgevingen - Rechtsbescherming van biotechnologische uitvindingen - Richtlijn 98/44 - Octrooieerbaarheid van plantenrassen - Toelaatbaarheid - Voorwaarden

(Richtlijn 98/44 van het Europees Parlement en de Raad, art. 4)

4. Harmonisatie van wetgevingen - Rechtsbescherming van biotechnologische uitvindingen - Richtlijn 98/44 - Bescherming verleend door octrooi - Omvang

(Richtlijn 98/44 van het Europees Parlement en de Raad, art. 8 en 9)

5. Beroep tot nietigverklaring - Middelen - Schending van volkenrechtelijke verplichtingen - Mogelijkheid om Verdrag van Rio de Janeiro van 5 juni 1992 inzake biologische diversiteit in te roepen om wettigheid van gemeenschapshandeling te betwisten - Voorwaarden

[EG-Verdrag, art. 173 (thans, na wijziging, art. 230 EG)]

6. Gemeenschapsrecht - Beginselen - Grondrechten - Eerbiediging verzekerd door gemeenschapsrechter - Rechtsbescherming van biotechnologische uitvindingen - Richtlijn 98/44 - Octrooieerbaarheid van uitvindingen die geïsoleerd deel van menselijk lichaam verbinden met technische werkwijze waardoor dat deel voor industriële toepassing kan worden geïsoleerd of geproduceerd - Menselijke waardigheid - Inbreuk - Geen

(Richtlijn 98/44 van het Europees Parlement en de Raad, art. 5, leden 1 en 3, en 6)

7. Handelingen van de instellingen - Motivering - Verplichting - Omvang

[EG-Verdrag, art. 190 (thans art. 253 EG)]

Samenvatting

1. De rechtsgrondslag waarop een handeling moet worden gebaseerd, wordt bepaald door het hoofddoel van de handeling. Richtlijn 98/44 betreffende de rechtsbescherming van biotechnologische uitvindingen, heeft stellig tot doel het onderzoek en de ontwikkeling op het gebied van de genetische manipulatie in de Gemeenschap te bevorderen. De wijze waarop zij daartoe bijdraagt, bestaat in het wegnemen van juridische belemmeringen binnen de interne markt in de vorm van verschillen in wetgeving en rechtspraak tussen de lidstaten, die het onderzoek en de ontwikkelingsactiviteiten op dit gebied kunnen hinderen en ontwrichten. Harmonisatie van de wetgevingen van de lidstaten is dus geen bijkomstig of ondergeschikt doel van de richtlijn, maar valt samen met haar bestaansgrond. Dat de richtlijn tevens een doel in de zin van de artikelen 130 en 130 F van het Verdrag (thans de artikelen 157 EG en 163 EG) nastreeft, maakt onder deze omstandigheden artikel 100 A van het Verdrag (thans, na wijziging, artikel 95 EG) nog niet ongeschikt als rechtsgrondslag voor de richtlijn.

( cf. punten 27-28 )

2. Artikel 6 van richtlijn 98/44 betreffende de rechtsbescherming van biotechnologische uitvindingen, dat uitvindingen waarvan de commerciële exploitatie strijdig zou zijn met de openbare orde of met de goede zeden, van octrooieerbaarheid uitsluit, laat de bestuurlijke en rechterlijke instanties van de lidstaten een grote speelruimte bij de toepassing van dit uitsluitingscriterium. Die speelruimte houdt evenwel geen beoordelingsvrijheid in, aangezien de richtlijn die begrippen afbakent door enerzijds de precisering dat de commerciële exploitatie van een uitvinding niet reeds wegens een wettelijk of bestuursrechtelijk verbod in strijd is met de openbare orde of de goede zeden, en anderzijds de vermelding van vier voorbeelden van werkwijzen en toepassingen die niet octrooieerbaar zijn.

( cf. punten 37, 39 )

3. Met name uit artikel 4 van richtlijn 98/44 betreffende de rechtsbescherming van biotechnologische uitvindingen, volgens hetwelk geen octrooi kan worden verleend voor een plantenras, maar wel voor een uitvinding waarvan de uitvoerbaarheid zich technisch gezien niet beperkt tot een bepaald plantenras, volgt dat een genetische verandering van een bepaald plantenras niet, maar een verandering die zich verder uitstrekt, bijvoorbeeld tot een soort, wel octrooieerbaar is.

( cf. punten 43-45 )

4. De artikelen 8 en 9 van richtlijn 98/44 betreffende de rechtsbescherming van biotechnologische uitvindingen, volgens welke de octrooibescherming zich uitstrekt tot ieder biologisch materiaal dat door middel van propagatie of vermeerdering is gewonnen uit het biologisch materiaal dat de geoctrooieerde informatie bevat, hebben niet betrekking op de octrooieerbaarheid op zich, maar op de omvang van die bescherming. De octrooibescherming kan zich dus uitstrekken tot een plantenras, zonder dat dit ras zelf octrooieerbaar is.

( cf. punt 46 )

5. De wettigheid van een gemeenschapshandeling hangt in beginsel niet af van de verenigbaarheid ervan met een internationale overeenkomst waarbij de Gemeenschap geen partij is, zoals het Verdrag van München van 5 oktober 1973 betreffende de verlening van Europese octrooien. Die wettigheid kan ook niet worden getoetst aan volkenrechtelijke instrumenten die, zoals de Overeenkomst tot oprichting van de Wereldhandelsorganisatie en de daarvan deel uitmakende Overeenkomsten inzake de handelsaspecten van de intellectuele eigendom (TRIPs) en inzake technische handelsbelemmeringen, wegens hun aard en opzet in beginsel niet behoren tot de normen waaraan het Hof de wettigheid van handelingen van de gemeenschapsinstellingen toetst.

Dit kan evenwel niet gelden voor het Verdrag van Rio de Janeiro van 5 juni 1992 inzake biologische diversiteit, dat in tegenstelling tot de Overeenkomst tot oprichting van de Wereldhandelsorganisatie niet strikt op de grondslag van wederkerigheid en wederzijds voordeel berust. Zelfs indien dit Verdrag bepalingen bevat die rechtstreekse werking missen, in die zin dat zij geen rechten scheppen die door particulieren rechtstreeks in rechte kunnen worden ingeroepen, dan verhindert dat de rechter niet te controleren of de Gemeenschap als partij bij die overeenkomst haar daaruit voortvloeiende verplichtingen naleeft.

( cf. punten 52-54 )

6. Het is de taak van het Hof om bij zijn toetsing van de overeenstemming van de handelingen van de instellingen met de algemene beginselen van gemeenschapsrecht toe te zien op de eerbiediging van het fundamentele recht op menselijke waardigheid en op menselijke integriteit. Waar het gaat om levende materie van menselijke oorsprong, is het octrooirecht in richtlijn 98/44 betreffende de rechtsbescherming van biotechnologische uitvindingen, voldoende strak geregeld om ervoor te zorgen dat het menselijk lichaam daadwerkelijk niet ter beschikking staat en onvervreemdbaar blijft, en aldus de menselijke waardigheid gewaarborgd wordt.

Om te beginnen bepaalt artikel 5, lid 1, van de richtlijn immers dat het menselijk lichaam in de verschillende stadia van zijn vorming en zijn ontwikkeling niet octrooieerbaar is.

Voorts zijn delen van het menselijk lichaam als zodanig evenmin octrooieerbaar en is de ontdekking van een zodanig deel niet voor bescherming vatbaar. Octrooi kan alleen worden aangevraagd voor uitvindingen die een natuurlijk deel verenigen met een technische werkwijze waardoor dat deel voor industriële toepassing kan worden geïsoleerd of geproduceerd. Een deel van het menselijk lichaam kan dus begrepen zijn in een product dat vatbaar is voor octrooibescherming, maar dit deel kan in zijn natuurlijke toestand niet het voorwerp van toe-eigening zijn. Dit onderscheid geldt ook voor onderzoek met betrekking tot de sequentie of partiële sequentie van menselijke genen. Het resultaat van dit onderzoek kan slechts tot octrooiverlening leiden, wanneer de aanvraag vergezeld gaat van een beschrijving van de oorspronkelijke methode van verkrijging van de sequentie die de uitvinding mogelijk heeft gemaakt, en van een uitleg van de industriële toepassing waarop het onderzoek is gericht, zoals in artikel 5, lid 3, van de richtlijn is bepaald. Ontbreekt een dergelijke toepassing, dan is er immers geen sprake van een uitvinding, maar van ontdekking van een DNA-sequentie die als zodanig niet octrooieerbaar is. De door de richtlijn beoogde bescherming betreft dus alleen het resultaat van een wetenschappelijke of technische uitvinderswerkzaamheid en strekt zich slechts uit tot de in het menselijk lichaam van nature voorhanden biologische informatie, voorzover dat nodig is voor de uitvoering en exploitatie van een bepaalde industriële toepassing.

Bovendien kan het recht op menselijke integriteit, dat op het gebied van de geneeskunde en de biologie de vrije en geïnformeerde toestemming van de donor en de ontvanger omvat, niet worden aangevoerd tegen een richtlijn die alleen de octrooiverlening betreft en waarvan het toepassingsgebied zich dus niet uitstrekt tot handelingen vóór of na die octrooiverlening, ongeacht of het om onderzoek of gebruik van de geoctrooieerde producten gaat.

( cf. punten 70-75, 77-79 )

7. De motiveringsplicht die uit artikel 190 van het Verdrag (thans artikel 253 EG) voortvloeit, gaat niet zover dat de verwijzingen naar de in dat artikel bedoelde voorstellen of adviezen een resumé van de feitelijke omstandigheden moeten bevatten, zodat kan worden vastgesteld dat elke bij de wetgevingsprocedure betrokken instelling haar procedureregels heeft nageleefd.

Bovendien zou een instelling slechts in geval van ernstige twijfel een reden hebben om zich te vergewissen van de regelmatigheid van de aan haar deelneming voorafgaande procedure.

( cf. punten 86-87 )