Trefwoorden

Samenvatting



Trefwoorden

1. Prejudiciële vragen – Geldigheidstoetsing – Vraag betreffende geldigheid van beschikking waartegen niet is opgekomen op grond van artikel 230 EG

(Art. 230 EG en 234 EG)

2. Prejudiciële vragen – Bevoegdheid van Hof – Grenzen – Kennelijk irrelevante vraag

(Art. 234 EG)

3. Mededinging – Gemeenschapsregels – Adressaten – Ondernemingen – Begrip

(Art. 87, lid 1, EG)

4. Mededinging – Gemeenschapsregels – Adressaten – Ondernemingen – Begrip

(Art. 87, lid 1, EG)

5. Steunmaatregelen van de staten – Begrip

(Art. 87, lid 1, EG)

6. Steunmaatregelen van de staten – Begrip – Selectiviteit van maatregel

(Art. 87, lid 1, EG)

7. Steunmaatregelen van de staten – Ongunstige beïnvloeding van handelsverkeer tussen lidstaten – Aantasting van mededinging – Beoordelingscriteria

(Art. 87, lid 1, EG)

8. Steunmaatregelen van de staten – Begrip

(Art. 87, lid 1, EG)

Samenvatting

1. Zodra een prejudiciële vraag betreffende de geldigheid van een beschikking van de Commissie ambtshalve door de verwijzende rechter is gesteld, en niet op verzoek van een rechtssubject dat, hoewel het over de mogelijkheid beschikte om tegen die beschikking een beroep tot nietigverklaring in te stellen, dit niet binnen de termijn van artikel 230 EG heeft gedaan, kan die prejudiciële vraag vanwege deze laatste omstandigheid niet niet-ontvankelijk worden verklaard.

(cf. punten 72‑74)

2. Het Hof kan besluiten op een prejudiciële vraag betreffende de geldigheid van een gemeenschapshandeling geen uitspraak te doen, wanneer duidelijk blijkt dat de door de nationale rechterlijke instantie gestelde vraag over de geldigheid geen verband houdt met een reëel geschil of met het voorwerp van het hoofdgeding.

(cf. punt 75)

3. In de context van het mededingingsrecht omvat het begrip „onderneming” elke eenheid die een economische activiteit uitoefent, ongeacht haar rechtsvorm en de wijze waarop zij wordt gefinancierd.

Onder een economische activiteit wordt verstaan iedere activiteit bestaande in het aanbieden van goederen of diensten op een bepaalde markt. Hoewel de economische activiteit meestal rechtstreeks op de markt wordt uitgeoefend, is het evenwel niet uitgesloten dat dit een activiteit is van een deelnemer aan het economische verkeer die rechtstreeks actief is op de markt, en indirect van een andere entiteit die over die deelnemer zeggenschap uitoefent in het kader van een door hen tezamen gevormde economische eenheid.

Dienaangaande volstaat het loutere bezit van participaties, zelfs van zeggenschapsdeelnemingen, niet om dit aan te merken als een economische activiteit van de entiteit welke die participaties bezit, wanneer dit bezit enkel meebrengt dat aan de hoedanigheid van aandeelhouder of vennoot verbonden rechten worden uitgeoefend, alsmede, in voorkomend geval, dividenden, die loutere vruchten van de eigendom van een goed zijn, worden geïnd. Wanneer een entiteit met zeggenschapsdeelnemingen in een vennootschap die zeggenschap daarentegen daadwerkelijk uitoefent door zich rechtstreeks of indirect met het bestuur ervan bezig te houden, moet zij worden geacht deel te nemen aan de economische activiteit van de onderneming waarover zij zeggenschap uitoefent, zodat zij zelf als een onderneming in de zin van artikel 87, lid 1, EG moet worden aangemerkt.

In het tegenovergestelde geval zou de splitsing van een onderneming in twee afzonderlijke entiteiten, waarvan de eerste rechtstreeks de vroegere economische activiteit zou voortzetten en de tweede zeggenschap over de eerste zou uitoefenen en zich met het bestuur ervan zou bezighouden, op zich al volstaan om de gemeenschapsregels inzake staatssteun elke nuttige werking te ontnemen. Door de splitsing zou de tweede entiteit in aanmerking kunnen komen voor door de staat toegekende of met staatsmiddelen bekostigde subsidies of andere voordelen en deze geheel of gedeeltelijk ook in het belang van de door de twee entiteiten gevormde economische eenheid ten gunste van de eerste entiteit kunnen aanwenden.

Kan derhalve als een „onderneming” in de zin van artikel 87, lid 1, EG worden aangemerkt, en als zodanig aan de gemeenschapsregels inzake steunmaatregelen worden onderworpen, een rechtspersoon zoals een bancaire stichting die zeggenschap over het kapitaal van een bankvennootschap uitoefent, welke wordt beheerst door regels die blijk geven van een rol die ruimer is dan die van een investeerder die enkel middelen belegt, en die het mogelijk maken om controle uit te oefenen, maar ook om impulsen te geven en financiële hulp te verlenen en aldus aantonen dat er organieke en functionele banden tussen de bancaire stichtingen en de bankvennootschappen bestaan.

(cf. punten 107‑118, 125, dictum 1)

4. Een rechtspersoon zoals een bancaire stichting waarvan de activiteit enkel bestaat in de betaling van bijdragen aan instellingen zonder winstoogmerk, kan niet als een „onderneming” in de zin van artikel 87, lid 1, EG worden aangemerkt. Een dergelijke activiteit is namelijk een uitsluitend sociale activiteit die niet op een markt in concurrentie met andere deelnemers aan het economische verkeer wordt uitgeoefend. In het kader van die activiteit handelt een bancaire stichting als een liefdadigheids‑ of een charitatieve instelling en niet als een onderneming.

Wanneer een bancaire stichting daarentegen zelf op gebieden van algemeen belang en sociaal nut actief is en aldus de haar door de nationale wetgever verleende machtiging gebruikt om financiële, commerciële, onroerende en roerende transacties te verrichten welke noodzakelijk of nuttig zijn ter verwezenlijking van de haar gestelde doelstellingen, zou zij op de markt goederen en diensten in concurrentie met andere deelnemers aan het economische verkeer kunnen aanbieden, bijvoorbeeld op het gebied van wetenschappelijk onderzoek, opleiding, kunst of gezondheidszorg.

In dat geval moet een dergelijke bancaire stichting als een onderneming worden aangemerkt, aangezien zij, in weerwil van het feit dat zij haar goederen en diensten zonder winstoogmerk aanbiedt, een economische activiteit uitoefent zodra haar aanbod concurreert met dat van deelnemers aan het economische verkeer die winst nastreven, zodat de gemeenschapsregels inzake staatssteun op haar moeten worden toegepast.

(cf. punten 119‑125, dictum 1)

5. Het begrip steun heeft een algemenere strekking dan het begrip subsidie, daar het niet alleen positieve prestaties omvat zoals de subsidie zelf, maar ook maatregelen die, in verschillende vormen, de lasten verlichten die normaliter op het budget van een onderneming drukken en daardoor – zonder nog subsidies in de strikte zin van het woord te zijn – van gelijke aard zijn en identieke gevolgen hebben.

Een maatregel waarbij de overheid aan bepaalde ondernemingen een belastingvrijstelling verleent die, hoewel in dat kader geen staatsmiddelen worden overgedragen, de financiële situatie van de begunstigden verbetert ten opzichte van de andere belastingplichtigen, is bijgevolg als een steunmaatregel van de staat in de zin van artikel 87, lid 1, EG aan te merken. Ook een maatregel waarbij aan bepaalde ondernemingen een belastingvermindering of een uitstel van betaling van de normaliter verschuldigde belasting wordt verleend, kan een steunmaatregel van de staat zijn.

(cf. punten 131‑132)

6. Een belastingvoordeel dat aan bepaalde ondernemingen wordt toegekend met inachtneming van hun rechtsvorm – publiekrechtelijk rechtspersoon of stichting – en van de sectoren waarin zij hun activiteiten uitoefenen, geldt niet voor alle deelnemers aan het economisch verkeer, zodat het niet als een algemene maatregel van fiscaal of economisch beleid kan worden aangemerkt, en derhalve selectief is.

(cf. punten 135‑136, 138)

7. Artikel 87, lid 1, EG verbiedt steunmaatregelen die het handelsverkeer tussen de lidstaten ongunstig beïnvloeden en de mededinging vervalsen of dreigen te vervalsen. Om een nationale maatregel als verboden staatssteun te kunnen kwalificeren, behoeft niet te worden vastgesteld of de steun de handel tussen lidstaten werkelijk beïnvloedt en de mededinging daadwerkelijk vervalst, maar behoeft enkel te worden onderzocht of de steunmaatregelen dat handelsverkeer ongunstig kunnen beïnvloeden en de mededinging kunnen vervalsen. In het bijzonder wanneer steun van een lidstaat de positie van een onderneming ten opzichte van andere concurrerende ondernemingen in het intracommunautaire handelsverkeer versterkt, moet dit handelsverkeer worden geacht door de steun te worden beïnvloed. Wat dit aangaat, kan de omstandigheid dat een sector van de economie op gemeenschapsniveau is geliberaliseerd, een werkelijke of potentiële weerslag van de steun op de mededinging alsmede het effect daarvan op het handelsverkeer tussen de lidstaten aan het licht brengen.

Het is trouwens niet noodzakelijk dat de begunstigde onderneming zelf aan het intracommunautaire handelsverkeer deelneemt. Immers, wanneer een lidstaat steun toekent aan een onderneming, kan de binnenlandse activiteit in stand blijven of stijgen, met als gevolg dat de kansen van in andere lidstaten gevestigde ondernemingen om in die lidstaat op de markt te komen, afnemen. Bovendien kan de versterking van een onderneming die voordien niet deelnam aan het intracommunautaire handelsverkeer, haar in een situatie brengen waardoor zij de markt van een andere lidstaat kan betreden.

(cf. punten 139‑143)

8. Een vrijstelling van een inhouding op dividenden die worden uitgekeerd aan bancaire stichtingen die participaties in bankvennootschappen aanhouden en die uitsluitend doelstellingen nastreven op het gebied van liefdadigheid, opleiding, onderwijs, studie en wetenschappelijk onderzoek, kan als staatssteun in de zin van artikel 87, lid 1, EG worden aangemerkt. Een dergelijke maatregel wordt immers door de staat gefinancierd. Bovendien is hij selectief. Ten slotte wordt een dergelijk voordeel toegekend in de sector van de financiële diensten, die op gemeenschapsniveau sterk is geliberaliseerd, hetgeen de mededinging die reeds het gevolg kan zijn van het in het Verdrag voorziene vrije verkeer van kapitaal, nog heeft versterkt, en kan het de versterking meebrengen van de financiële positie of de kaspositie van de door de bancaire stichting en de bankvennootschap gevormde, in de banksector actieve economische eenheid, en van de positie van de bancaire stichting in een activiteit, op met name sociaal, wetenschappelijk of cultureel gebied.

(cf. punten 133, 138, 145‑146, dictum 2)