Gevoegde zaken T-94/00, T-110/00 en T-159/00

Rica Foods (Free Zone) NV e.a.

tegen

Commissie van de Europese Gemeenschappen

„Associatieregeling van landen en gebieden overzee — Verordening (EG) nr. 465/2000 — Invoer van suiker en mengsels van suiker en cacao — Oorsprongscumulatie EG/LGO — Vrijwaringsmaatregel — Beroep tot nietigverklaring — Beroep tot schadevergoeding — Artikel 109 LGO-besluit — Evenredigheidsbeginsel — Misbruik van bevoegdheid”

Arrest van het Gerecht (Derde kamer) van 14 november 2002 II-4683

Samenvatting van het arrest

Beroep tot nietigverklaring – Middelen – Onmogelijkheid om WTO-overeenkomsten in te roepen om wettigheid van gemeenschapshandeling te betwisten – Uitzonderingen – Gemeenschapshandeling die uitvoering ervan beoogt te verzekeren of uitdrukkelijk en specifiek daarnaar verwijst

Beroep tot nietigverklaring – Natuurlijke of rechtspersonen – Handelingen die hen rechtstreeks en individueel raken – Verordening tot invoering van vrijivaringsmaatregelen ten aanzien van invoer uit landen en gebieden overzee (LGO) van producten van sector suiker met oorsprongscumulatie EG/LGO – In LGO gevestigde ondernemingen die overeenkomsten hebben gesloten welke zij niet kunnen uitvoeren

In de landen en gebieden overzee (LGO) gevestigde ondernemingen voor suikerverwerking die de producten bedoeld in verordening nr. 465/2000 tot invoering van vrijwaringsmaatregelen ten aanzien van de invoer uit de LGO van producten van de sector suiker met oorsprongscumulatie EG/ LGO, naar de Gemeenschap uitvoeren, worden door deze verordening rechtstreeks en individueel geraakt in de zin van artikel 230, vierde alinea, EG. Enerzijds laat de bestreden verordening de met de toepassing ervan belaste nationale autoriteiten van de lidstaten immers geen enkele beoordelingsmarge. Anderzijds individualiseert het feit dat verzoeksters overeenkomsten hadden gesloten waarvan de uitvoering — geheel of ten dele — is verhinderd, hen in de zin van artikel 230, vierde alinea, EG. Of de producten die worden beoogd door een vrijwaringsmaatregel, die naar zijn aard tijdelijk is, niet bederfelijk zijn, is bovendien geen relevant gegeven voor de beoordeling van de ontvankelijkheid van een beroep tot nietigverklaring dat door een belanghebbende onderneming tegen een dergelijke maatregel is ingesteld. (cf. punten 49, 63-75, 69)

Volgens artikel 109, lid 1, van besluit 91/482 betreffende de associatie van de landen en gebieden overzee (LGO) met de Europese Economische Gemeenschap kan de Commissie vrijwaringsmaatregelen nemen indien moeilijkheden rijzen die in een sector van activiteit van de Gemeenschap of in een regio ervan tot een verslechtering dreigen te leiden. In het kader van verordening nr. 465/2000 tot invoering van vrijwaringsmaatregelen ten aanzien van de invoer uit de LGO van producten van de sector suiker met oorsprongscumulatie EG/LGO, die is vastgesteld op basis van artikel 109, lid 1, van besluit 91/482, kon de Commissie in redelijkheid van oordeel zijn, enerzijds dat de zeer sterke toename van de invoer van suiker en mengsels met oorsprongscumulatie EG/LGO, in de specifieke context van het overschot op de gemeenschapsmarkt en van de uit de WTO-overeenkomsten voortvloeiende verplichtingen, een „moeilijkheid” in de zin van artikel 109, lid 1, van besluit 91/482 vormde. In de situatie waarin alle bijkomende invoer van suiker en van producten met een hoog suikergehalte uit de LGO een sterkere verlaging van de quota van de communautaire producenten zal vergen, en dus een groter verlies wat de garantie van hun inkomen betreft, kon de Commissie zich anderzijds in redelijkheid op het standpunt plaatsen dat de toegenomen invoer van suiker uit de LGO de gemeenschappelijke marktordening voor suiker ernstig dreigde te verstoren. (cf. punten 87, 115, 131-132, 134, 160)

Op grond van het evenredigheidsbeginsel is een vrijwaringsmaatregel slechts rechtmatig wanneer de aangewende middelen geschikt zijn voor de verwezenlijking van de legitieme doelstelling die met de betrokken verordening wordt nagestreefd, en niet verder gaan dan ter bereiking daarvan noodzakelijk is, met dien verstande, dat wanneer een keuze uit verschillende geschikte maatregelen mogelijk is, de minst belastende moet worden gekozen. Verordening nr. 465/2000 tot invoering van vrijwaringsmaatregelen ten aanzien van de invoer uit de landen en gebieden overzee (LGO) van producten van de sector suiker met oorsprongscumulatie EG/LGO, waarbij de invoer in de Gemeenschap met vrijstelling van douanerechten van suiker of mengsels met oorsprongscumulatie EG/LGO slechts uitzonderlijk, ten dele en tijdelijk werd beperkt, schendt het evenredigheidsbeginsel niet. Deze verordening, die de vrije toegang van suiker uit de LGO tot de gemeenschapsmarkt binnen met de situatie van deze markt verenigbare limieten beperkte, en voor dit product de preferentiële behandeling in stand liet, in overeenstemming met de doelstellingen van besluit 91/482 betreffende de associatie van de LGO met de Europese Economische Gemeenschap, was geschikt ter verwezenlijking van het door de Commissie beoogde doel en ging niet verder dan daartoe noodzakelijk was. (cf. punten 158, 168, 194)

De gemeenschapsinstellingen beschikken bij de toepassing van artikel 109 van besluit 91/482 betreffende de associatie van de landen en gebieden overzee (LGO) met de Europese Economische Gemeenschap over een ruime beoordelingsvrijheid. In geval van een dergelijke vrijheid behoort de gemeenschapsrechter zich ertoe te beperken, te toetsen of bij het gebruik daarvan geen sprake is van een kennelijke dwaling of misbruik van bevoegdheid, dan wel of de gemeenschapsinstellingen de grenzen van hun beoordelingsvrijheid niet kennelijk hebben overschreden. De beperking van de toetsing door de gemeenschapsrechter is in het bijzonder geboden wanneer de Commissie uiteenlopende belangen tegen elkaar dient af te wegen, in casu de bescherming van de gemeenschappelijke marktordening voor suiker enerzijds, en de bescherming van de belangen van de LGO en van de in de LGO gevestigde ondernemingen anderzijds. (cf. punten 164-165, 194)

Gelet op de aard en de opzet ervan behoren de bepalingen van de WTO-overeenkomsten in beginsel niet tot de normen waaraan de gemeenschapsrechter de wettigheid van handelingen van de gemeenschapsinstellingen toetst. Dit geldt tevens wanneer de gemeenschapshandeling die ter beoordeling aan de gemeenschapsrechter is voorgelegd, het handelsverkeer tussen de Gemeenschap en de landen en gebieden overzee beperkt, ongeacht de status van deze laatste in het kader van de WTO. De gemeenschapsrechter kan een gemeenschapshandeling slechts aan de WTO-regels toetsen ingeval de Gemeenschap uitvoering heeft willen geven aan een in het kader van de WTO aangegane bijzondere verbintenis of indien de gemeenschapshandeling uitdrukkelijk naar specifieke bepalingen van de WTO-overeenkomsten verwijst. (cf. punt 215)

Er is slechts sprake van misbruik van bevoegdheid wanneer op grond van objectieve, relevante en overeenstemmende aanwijzingen blijkt dat de handeling uitsluitend of althans overwegend is vastgesteld om andere dan de door de verwerende instelling aangegeven doelen te bereiken, dan wel te ontkomen aan de toepassing van een procedure waarin het Verdrag speciaal heeft voorzien. (cf. punt 228)

De krachtens artikel 253 EG vereiste motivering moet beantwoorden aan de aard van de betrokken handeling en moet de redenering van de instelling die de handeling heeft verricht, duidelijk en ondubbelzinnig tot uitdrukking brengen, zodat de belanghebbenden kennis kunnen nemen van de rechtvaardigingsgronden van de genomen maatregel en de bevoegde rechter zijn toezicht kan uitoefenen. Het is niet noodzakelijk, dat alle feitelijk of juridisch relevante omstandigheden in de motivering worden gespecificeerd, aangezien bij de vraag of de motivering van een handeling aan de vereisten van artikel 253 EG voldoet, niet alleen acht moet worden geslagen op de bewoordingen ervan, maar ook op de context en op het geheel van rechtsregels die de betrokken materie beheersen. Een verordening tot invoering van vrijwaringsmaatregelen, gebaseerd op het tweede geval van artikel 109, lid 1, van besluit 91/482 betreffende de associatie van de landen en gebieden overzee met de Europese Economische Gemeenschap, die de gerezen „moeilijkheden” vermeldt, die verklaart hoe deze moeilijkheden een gevaar voor „verslechtering van een sector van activiteit van de Gemeenschap of van een regio ervan” vormen, en die gegevens bevat op grond waarvan kan worden beoordeeld of het in artikel 109, lid 2, van besluit 91/482 neergelegde evenredigheidsbeginsel is geëerbiedigd, voldoet aan deze voorwaarden. (cf. punten 235-236)