Trefwoorden

Samenvatting



Trefwoorden

1. Mededinging - Mededingingsregelingen - Deelneming aan vergaderingen van ondernemingen, die ertoe strekken mededinging te verstoren - Omstandigheid waaruit, bij gebreke van distantiëring van genomen beslissingen, kan worden geconcludeerd tot deelneming aan daarop volgende mededingingsregeling

[EG-Verdrag, art. 85, lid 1 (thans art. 81, lid 1, EG)]

2. Mededinging - Mededingingsregelingen - Bewijs - Antwoord van onderneming op verzoek om inlichtingen van Commissie - Bewijskracht - Beoordeling - Invloed van afwezigheid op betrokken vergadering van degene die namens onderneming gegeven antwoord heeft ondertekend, of van feit dat betrokkene op dat ogenblik niet tot onderneming behoorde - Geen

(Verordening nr. 17 van de Raad, art. 11)

3. Mededinging - Mededingingsregelingen - Aantasting van mededinging - Beoordelingscriteria - Mededingingverstorend doel - Vaststelling toereikend

[EG-Verdrag, art. 85, lid 1 (thans art. 81, lid 1, EG)]

4. Mededinging - Mededingingsregelingen - Overeenkomsten tussen ondernemingen - Deelneming vermeendelijk onder dwang - Geen rechtvaardigingsgrond voor onderneming die geen gebruik heeft gemaakt van mogelijkheid van aangifte bij bevoegde autoriteiten

[EG-Verdrag, art. 85, lid 1 (thans art. 81, lid 1, EG); verordening nr. 17 van de Raad, art. 3]

5. Mededinging - Mededingingsregelingen - Boycot - Toerekening aan onderneming - Invloed van ontbreken van daadwerkelijke uitvoering van boycot - Geen - Aansprakelijkheid voor gedragingen van andere ondernemingen in kader van zelfde inbreuk - Toelaatbaarheid - Criteria

[EG-Verdrag, art. 85, lid 1 (thans art. 81, lid 1, EG)]

6. Mededinging - Administratieve procedure - Eerbiediging van rechten van verdediging - Toegang tot onderzoeksdossier vergemakkelijkt door organisatie door Commissie van uitwisseling van documenten tussen beschuldigde ondernemingen - Toelaatbaarheid - Voorwaarde

7. Mededinging - Administratieve procedure - Eerbiediging van rechten van verdediging - Mededeling van punten van bezwaar - Overlegging van aanvullende bewijsstukken na toezending van mededeling van punten van bezwaar - Toelaatbaarheid - Voorwaarde

(Verordening nr. 17 van de Raad, art. 19, lid 1; verordening nr. 99/63 van de Commissie, art. 2 en 4)

8. Mededinging - Administratieve procedure - Eerbiediging van rechten van verdediging - Mededeling van punten van bezwaar - Noodzakelijke inhoud - Aanwijzingen omtrent methode voor bepaling van hoogte van voorgenomen geldboete - Voortijdige aanwijzingen - Gevolgen

(Verordening nr. 17 van de Raad, art. 19, lid 1; verordening nr. 99/63 van de Commissie, art. 2 en 4)

9. Gemeenschapsrecht - Algemene rechtsbeginselen - Niet-terugwerkende kracht van strafrechtelijke bepalingen - Werkingssfeer - Mededinging - Administratieve procedure - Draagwijdte van beginsel

(Europees Verdrag tot bescherming van de rechten van de mens, art. 7; verordening nr. 17 van de Raad, art. 15)

10. Mededinging - Geldboeten - Rechtskader - Bepaling - Invloed van vroegere beslissingspraktijk van Commissie - Geen

(Verordening nr. 17 van de Raad)

11. Mededinging - Geldboeten - Bedrag - Bepaling - Beoordelingsmarge van Commissie - Gevolg - Onmogelijkheid voor marktdeelnemers om te vertrouwen op handhaving van bestaande situatie

(Verordening nr. 17 van de Raad, art. 15)

12. Exceptie van onwettigheid - Draagwijdte - Handelingen ten aanzien waarvan exceptie van onwettigheid mogelijk is - Richtsnoeren van Commissie voor berekening van wegens inbreuk op mededingingsregels opgelegde geldboeten - Daaronder begrepen

[EG-Verdrag, art. 184 (thans art. 241 EG)]

13. Mededinging - Geldboeten - Bedrag - Bepaling - Criteria - Zwaarte en duur van inbreuken - Beoordeling - Noodzaak omzet van betrokken ondernemingen in aanmerking te nemen - Geen - Noodzaak onderscheid te maken tussen bij zelfde inbreuk betrokken ondernemingen naar gelang van hun totale omzet of hun omzet op markt van betrokken product - Geen

(Verordening nr. 17 van de Raad, art. 15, lid 2)

14. Mededinging - Geldboeten - Bedrag - Bepaling - Maximumbedrag - Berekening - Onderscheid tussen eindbedrag en tussenbedrag van geldboete - Gevolgen

(Verordening nr. 17 van de Raad, art. 15, lid 2)

15. Mededinging - Geldboeten - Bedrag - Bepaling - Maximumbedrag - Berekening - In aanmerking te nemen omzet

(Verordening nr. 17 van de Raad, art. 15, lid 2)

16. Mededinging - Geldboeten - Bedrag - Bepaling - Criteria - Zwaarte van inbreuken - Verzwarende of verzachtende omstandigheden - Voortzetting of beëindiging van inbreuk na optreden van Commissie - Beoordeling van geval tot geval

(Verordening nr. 17 van de Raad, art. 15, lid 2)

17. Mededinging - Geldboeten - Bedrag - Bepaling - Criteria - Zwaarte van inbreuken - Verzachtende omstandigheden - Verplichting voor Commissie om zich aan haar vroegere beschikkingspraktijk te houden - Geen

(Verordening nr. 17 van de Raad, art. 15, lid 2)

18. Mededinging - Geldboeten - Bedrag - Bepaling - Mededeling van Commissie betreffende niet opleggen of verlagen van geldboeten in ruil voor medewerking van beschuldigde ondernemingen - Invloed op beoordeling van medewerking van deze ondernemingen

(Verordening nr. 17 van de Raad, art. 15, lid 2)

19. Mededinging - Geldboeten - Bedrag - Bepaling - Onmogelijkheid voor onderneming om zich op beginsel van gelijke behandeling te beroepen om onwettige verlaging te verkrijgen

(Verordening nr. 17 van de Raad, art. 15, lid 2)

20. Mededinging - Geldboeten - Betaling - Vertragingsrente - Vaststelling door Commissie van rentevoet die hoger is dan gemiddelde marktrentevoet - Toelaatbaarheid

(Verordening nr. 17 van de Raad, art. 15, lid 2)

Samenvatting

1. Wanneer een onderneming, zelfs zonder daarin een actief aandeel te hebben, deelneemt aan ondernemersvergaderingen die tot doel hebben de mededinging te verstoren, en zich niet publiekelijk van de inhoud ervan distantieert, waardoor zij bij de andere deelnemers de indruk wekt dat zij instemt met het resultaat van de vergaderingen en dat zij zich daaraan zal houden, kan als bewezen worden beschouwd dat zij deelneemt aan de uit deze vergaderingen resulterende mededingingsregeling.

( cf. punt 39 )

2. De bewijskracht van het antwoord van een onderneming op het verzoek om inlichtingen van de Commissie op grond van artikel 11 van verordening nr. 17 wordt geenszins aangetast door het feit dat degene die deze verklaring heeft ondertekend, niet aanwezig was op de vergadering die het voorwerp uitmaakt van het onderzoek van de Commissie, en op dat ogenblik evenmin tot het personeel van deze onderneming behoorde. Zodra dit antwoord is gegeven in naam van de onderneming als zodanig, is het geloofwaardiger dan wanneer het afkomstig ware geweest van een personeelslid, ongeacht diens ervaring of persoonlijke mening.

( cf. punt 45 )

3. Voor de toepassing van artikel 85, lid 1, van het Verdrag (thans artikel 81, lid 1, EG) behoeven de concrete gevolgen van een overeenkomst niet in aanmerking te worden genomen wanneer eenmaal is gebleken dat de overeenkomst ten doel had de mededinging binnen de gemeenschappelijke markt te verhinderen, te beperken of te vervalsen. Het feit dat een onderneming die samen met andere ondernemingen deelneemt aan vergaderingen waarop beslissingen inzake prijzen worden genomen, zich niet houdt aan de overeengekomen prijzen, kan het mededingingbeperkend doel van deze vergaderingen, en derhalve de deelneming van de onderneming aan de mededingingsregelingen, niet ontkrachten; daaruit zou hooguit kunnen worden afgeleid dat zij de betrokken overeenkomsten niet heeft uitgevoerd.

( cf. punt 47 )

4. Een onderneming die met andere ondernemingen aan mededingingverstorende activiteiten deelneemt, kan zich niet beroepen op het feit dat zij dit doet onder dwang van de andere deelnemers. Zij kan immers de op haar uitgeoefende druk bij de bevoegde autoriteiten aanbrengen en bij de Commissie een klacht indienen krachtens artikel 3 van verordening nr. 17, in plaats van aan de betrokken activiteiten deel te nemen.

( cf. punt 142 )

5. Een boycot kan een onderneming worden toegerekend zonder dat zij werkelijk aan de uitvoering ervan heeft deelgenomen of zelfs maar heeft kunnen deelnemen. Het tegenovergestelde standpunt zou tot gevolg hebben dat ondernemingen die boycotmaatregelen hebben goedgekeurd, maar zelf niet de gelegenheid hebben gehad om maatregelen ter uitvoering van deze boycot te nemen, aan elke aansprakelijkheid voor hun deelneming aan het akkoord zouden ontsnappen.

Een onderneming die aan een veelvoudige inbreuk op de mededingingsregels heeft deelgenomen door eigen gedragingen die een overeenkomst of onderling afgestemde feitelijke gedraging met een mededingingbeperkend doel in de zin van artikel 85, lid 1, van het Verdrag (thans artikel 81, lid 1 EG) vormen en die een bijdrage aan de verwezenlijking van de inbreuk in zijn geheel beogen te leveren, kan voor de gehele duur van haar deelneming aan die inbreuk tevens aansprakelijk zijn voor de gedragingen van andere ondernemingen in het kader van diezelfde inbreuk, wanneer vaststaat dat de betrokken onderneming de onrechtmatige gedragingen van de andere deelnemers kende of redelijkerwijs kon voorzien en bereid was het risico ervan te aanvaarden.

( cf. punten 157-158 )

6. Wanneer de Commissie de betrokken ondernemingen voorstelt via een uitwisseling van de documenten de toegang tot deze documenten te vergemakkelijken, maar zelf het recht op toegang tot het volledige onderzoeksdossier waarborgt, is naar behoren rekening gehouden met het in de rechtspraak van het Gerecht geformuleerde vereiste dat een uitwisseling van documenten tussen de ondernemingen de Commissie geenszins ontheft van haar verplichting om tijdens het onderzoek van een schending van het mededingingsrecht zelf de eerbiediging van de rechten van de verdediging van de betrokken ondernemingen te waarborgen. De verdediging van een onderneming mag immers niet afhangen van de goede wil van een andere onderneming die wordt geacht haar concurrent te zijn, waartegen de Commissie soortgelijke bezwaren heeft ingebracht en waarvan de economische en procedurele belangen vaak tegengesteld zijn aan de hare.

( cf. punt 184 )

7. Ingevolge artikel 19, lid 1, van verordening nr. 17, junctis de artikelen 2 en 4 van verordening nr. 99/63, moet de Commissie de punten van bezwaar die zij tegen de ondernemingen en ondernemersverenigingen doet gelden, meedelen en kan zij in haar beschikkingen slechts die punten van bezwaar in aanmerking nemen waarover deze laatsten hun standpunt kenbaar hebben kunnen maken. Geen enkele bepaling verbiedt de Commissie evenwel, de partijen na het toesturen van de mededeling van de punten van bezwaar nieuwe stukken mee te delen waarvan zij meent dat deze haar stelling ondersteunen, mits aan de ondernemingen de nodige tijd wordt gegeven om hun standpunt dienaangaande kenbaar te maken.

( cf. punten 188, 190 )

8. Wanneer de Commissie in haar mededeling van de punten van bezwaar uitdrukkelijk verklaart dat zij zal onderzoeken of aan de betrokken ondernemingen geldboeten dienen te worden opgelegd en zij de voornaamste gegevens, feitelijk en rechtens, vermeldt op grond waarvan een boete kan worden opgelegd, zoals de ernst en de duur van de veronderstelde inbreuk en de omstandigheid dat deze opzettelijk of uit onachtzaamheid" is begaan, voldoet zij aan haar verplichting tot eerbiediging van het recht van de ondernemingen om te worden gehoord. Daardoor verstrekt de Commissie deze ondernemingen de nodige gegevens om zich niet alleen tegen de vaststelling van een inbreuk, maar ook tegen de oplegging van geldboeten te verdedigen. In deze omstandigheden behoeft de Commissie niet nader uit te leggen op welke wijze zij elk van deze gegevens bij de vaststelling van de hoogte van de geldboete zal gebruiken. Zolang de ondernemingen niet in staat zijn gesteld hun opmerkingen te maken omtrent de tegen hen in aanmerking genomen punten van bezwaar, zou het geven van aanwijzingen omtrent de hoogte van de beoogde geldboeten er immers op neerkomen dat de Commissie vooruitloopt op haar beslissing, hetgeen onjuist zou zijn. Bijgevolg is de Commissie evenmin verplicht de betrokken ondernemingen tijdens de administratieve procedure mee te delen dat zij van plan is een nieuwe methode voor de berekening van de geldboeten toe te passen. In het bijzonder is de Commissie niet gehouden de ondernemingen op de hoogte te stellen van haar voornemen het algemene niveau van de geldboeten te verhogen.

( cf. punten 199, 206-208 )

9. Het beginsel dat strafbepalingen geen terugwerkende kracht mogen hebben, dat in artikel 7 van het Europees Verdrag tot bescherming van de mens als grondrecht is erkend, is een beginsel dat de rechtsstelsels van alle lidstaten gemeen hebben en is een van de algemene rechtsbeginselen waarvan de gemeenschapsrechter de eerbiediging verzekert.

Ook al hebben beschikkingen waarbij de Commissie geldboeten oplegt wegens schending van het mededingingsrecht, blijkens artikel 15, lid 4, van verordening nr. 17 geen strafrechtelijk karakter, toch moet de Commissie tijdens de gehele administratieve procedure die tot de oplegging van een sanctie op grond van de mededingingsregels van het Verdrag kan leiden, de algemene beginselen van het gemeenschapsrecht, in het bijzonder het verbod van terugwerkende kracht, in acht nemen. Dit veronderstelt dat de sancties die wegens inbreuk op de mededingingsregels aan een onderneming worden opgelegd, overeenstemmen met die welke ten tijde van de inbreuk waren bepaald.

De invoering door de Commissie van een nieuwe methode voor de berekening van geldboeten, die in bepaalde gevallen tot hogere geldboeten kan leiden, zonder dat hierbij evenwel de in deze verordening vastgelegde bovengrens wordt overschreden, kan niettemin - gelet op de beoordelingsvrijheid waarover de Commissie volgens verordening nr. 17 beschikt - niet worden beschouwd als een verhoging met terugwerkende kracht van de bij artikel 15 van verordening nr. 17 rechtens vastgelegde geldboeten; dit laatste zou immers in strijd zijn met het legaliteits- en het rechtszekerheidsbeginsel.

( cf. punten 219-221, 235 )

10. De vroegere beschikkingspraktijk van de Commissie fungeert zelf niet als rechtskader voor de geldboeten in mededingingszaken, aangezien dit kader uitsluitend in verordening nr. 17 is vastgelegd.

( cf. punt 234 )

11. Bij de vaststelling van het bedrag van de geldboeten voor inbreuken op het mededingingsrecht oefent de Commissie haar bevoegdheid uit binnen de grenzen van de haar bij verordening nr. 17 verleende beoordelingsvrijheid. De marktdeelnemers mogen evenwel niet vertrouwen op de handhaving van een bestaande situatie die in het kader van de beoordelingsvrijheid van de gemeenschapsinstellingen kan worden gewijzigd. Bijgevolg kunnen de ondernemingen die zijn betrokken bij een administratieve procedure die tot de oplegging van een geldboete kan leiden, er niet op vertrouwen dat de Commissie het niveau van de vroeger opgelegde geldboeten niet zal overschrijden.

( cf. punten 241, 243 )

12. In artikel 184 van het Verdrag (thans artikel 241 EG) komt een algemeen beginsel tot uitdrukking, krachtens hetwelk iedere procespartij met het oog op de nietigverklaring van een beschikking die haar rechtstreeks en individueel raakt, de rechtsgeldigheid van eerdere handelingen van de instellingen mag aanvechten die, hoewel zij geen verordening in formele zin zijn, aan de bestreden beschikking ten grondslag liggen, wanneer zij niet het recht had om krachtens artikel 173 van het Verdrag (thans, na wijziging, artikel 230 EG) een rechtstreeks beroep in te stellen tegen die handelingen, zodat zij, zonder nietigverklaring te kunnen vorderen, de gevolgen ervan heeft te dragen. Aangezien artikel 184 van het Verdrag niet tot doel heeft het een partij mogelijk te maken bij de behandeling van ieder door haar ingesteld beroep de toepasselijkheid van welke handeling van algemene strekking dan ook te betwisten, moet de handeling van algemene strekking waarvan de onwettigheid wordt opgeworpen, rechtstreeks of indirect van toepassing zijn op de in het beroep aan de orde gestelde casuspositie, en moet er een rechtstreeks juridisch verband bestaan tussen de bestreden individuele beschikking en de betrokken algemene handeling.

De richtsnoeren van de Commissie voor de berekening van geldboeten die op grond van artikel 15, lid 2, van verordening nr. 17, respectievelijk artikel 65, lid 5, van het EGKS-Verdrag worden opgelegd, vormen weliswaar niet de rechtsgrondslag van de beschikking waarbij een geldboete aan een marktdeelnemer wordt opgelegd, aangezien deze op de artikelen 3 en 15, lid 2, van verordening nr. 17 is gebaseerd, maar bepalen op algemene en abstracte wijze de methode die de Commissie bij de vaststelling van het bedrag van de bij een beschikking opgelegde geldboete dient te volgen, en waarborgen derhalve de rechtszekerheid van de ondernemingen. Verder bestaat er een rechtstreeks juridisch verband tussen de omstreden individuele beschikking en de door deze richtsnoeren gevormde algemene handeling, wanneer de Commissie de aan de marktdeelnemer opgelegde geldboete daadwerkelijk heeft vastgesteld volgens de algemene methode die zij ingevolge haar richtsnoeren diende te volgen. Aangezien de betrokken marktdeelnemer niet de mogelijkheid heeft gehad de nietigverklaring van de richtsnoeren als algemene handeling te vorderen, kan tegen deze richtsnoeren een exceptie van onwettigheid worden opgeworpen.

( cf. punten 272-276 )

13. De Commissie is niet verplicht bij de vaststelling van het bedrag van de geldboeten op basis van de zwaarte en de duur van de betrokken inbreuk uit te gaan van bedragen die op de omzet van de betrokken ondernemingen zijn gebaseerd, en behoeft evenmin, wanneer zij geldboeten oplegt aan verschillende bij eenzelfde inbreuk betrokken ondernemingen, ervoor te zorgen dat het definitieve bedrag van deze geldboeten elk verschil tussen de betrokken ondernemingen op het gebied van hun totale omzet of hun omzet op de markt van het betrokken product weerspiegelt.

( cf. punt 278 )

14. Artikel 15, lid 2, van verordening nr. 17, waarin wordt bepaald dat de Commissie geldboeten kan opleggen tot een bedrag van ten hoogste 10 % van de omzet van elk der betrokken ondernemingen in het voorafgaande boekjaar, eist dat de geldboete die uiteindelijk aan een onderneming zal worden opgelegd, wordt verlaagd wanneer zij 10 % van de omzet van de onderneming overschrijdt, ongeacht de tussenstappen in de berekening waarbij de zwaarte en de duur van de inbreuk in aanmerking worden genomen. Bijgevolg staat deze bepaling niet eraan in de weg dat de Commissie bij haar berekening uitgaat van een tussenbedrag dat 10 % van de omzet van de betrokken onderneming overschrijdt, voorzover de uiteindelijk aan de onderneming opgelegde geldboete dit maximum niet overschrijdt. In een dergelijk geval kan haar niet worden verweten dat bepaalde bij de berekening in aanmerking genomen factoren, zoals de duur of verzachtende of verzwarende omstandigheden, niet in het eindbedrag van de geldboete tot uitdrukking komen, aangezien dit het gevolg is van het bij artikel 15, lid 2, van verordening nr. 17 opgelegde verbod om 10 % van de omzet van de betrokken onderneming te overschrijden.

( cf. punten 286-288, 290 )

15. De in artikel 15, lid 2, van verordening nr. 17 bedoelde omzet wordt geacht betrekking te hebben op de totale omzet van de betrokken onderneming, de enige die een benaderende indruk geeft van het belang en de invloed van deze onderneming op de markt. Binnen de bij deze bepaling vastgestelde grens kan de Commissie vrij kiezen op basis van welke omzet zij de geldboete bepaalt, dat wil zeggen welk geografisch gebied of welke producten zij in aanmerking neemt.

( cf. punt 306 )

16. Dat de stopzetting van een inbreuk op de mededingingsregels na de eerste acties van de Commissie als verzachtende omstandigheid in aanmerking kan worden genomen, betekent niet dat de voortzetting van een inbreuk in een dergelijke situatie niet als een verzwarende omstandigheid kan worden beschouwd. De reactie van een onderneming op de instelling van een onderzoek naar haar activiteiten moet worden beoordeeld met inachtneming van de specifieke context van het concrete geval. Aangezien de Commissie in de regel dus niet gehouden is om de voortzetting van de inbreuk als verzwarende omstandigheid of de stopzetting ervan als verzachtende omstandigheid te beschouwen, kan het feit dat zij de stopzetting in een specifiek geval als verzachtende omstandigheid kan aanmerken, haar niet het recht ontnemen om de voortzetting in een ander geval als verzwarende omstandigheid in aanmerking te nemen.

( cf. punt 324 )

17. Uit het feit alleen dat de Commissie in haar vroegere beschikkingspraktijk bij de vaststelling van het bedrag van de wegens een inbreuk op de mededingingsregels op te leggen geldboete bepaalde factoren als verzachtende omstandigheid in aanmerking heeft genomen, kan niet worden afgeleid, dat zij verplicht is, dit in een latere beschikking eveneens te doen.

( cf. punt 337 )

18. Een mededeling van de Commissie betreffende het niet opleggen of verlagen van geldboeten in zaken betreffende mededingingsregelingen doet een gewettigd vertrouwen ontstaan, waarop ondernemingen zich beroepen wanneer zij het bestaan van een mededingingsregeling aan de Commissie kenbaar willen maken. Gelet op het gewettigde vertrouwen dat deze mededeling kan doen ontstaan bij ondernemingen die met de Commissie wensen samen te werken, dient de Commissie deze mededeling in acht te nemen bij de beoordeling van de samenwerking in het kader van de vaststelling van het bedrag van de aan een onderneming op te leggen geldboete.

( cf. punt 360 )

19. Ook al zou de Commissie aan een onderneming een te grote verlaging van de wegens een inbreuk op de mededingingsregels opgelegde geldboete hebben toegekend, de eerbiediging van het beginsel van gelijke behandeling moet zich verdragen met de eerbiediging van het legaliteitsbeginsel, volgens hetwelk niemand zich ten eigen voordele kan beroepen op een onwettigheid waarvan anderen hebben kunnen profiteren.

( cf. punt 367 )

20. Ook al mag de toepasselijke vertragingsrente voor geldboeten die worden opgelegd aan ondernemingen die een inbreuk plegen op de mededingingsregels, niet zo hoog zijn dat ondernemingen hierdoor feitelijk worden verplicht de geldboeten te betalen, zelfs al menen zij goede juridische gronden te hebben om de geldigheid van de beschikking van de Commissie te betwisten, mag de Commissie een referentiepunt hanteren dat hoger ligt dan het gemiddelde op de markt geldende rentepercentage voor leningen, voorzover dit noodzakelijk is om vertragingsmanoeuvres tegen te gaan.

( cf. punt 398 )