Trefwoorden

Samenvatting



Trefwoorden

1. Gemeenschapsrecht – Uitlegging – Handelingen van instellingen – Motivering

2. Mededinging – Mededingingsregelingen – Verbod – Inbreuken – Overeenkomsten en onderling afgestemde feitelijke gedragingen die als één inbreuk kunnen worden behandeld – Aansprakelijkstelling van onderneming wegens deelneming aan inbreuk die in haar geheel wordt beschouwd – Toelaatbaarheid

(Art. 81, lid 1, EG)

3. Mededinging – Mededingingsregelingen – Toerekening aan onderneming – Aansprakelijkheid voor gedragingen van andere ondernemingen in kader van zelfde inbreuk – Toelaatbaarheid – Criteria

(Art. 81, lid 1, EG)

4. Mededinging – Administratieve procedure – Beëindiging van inbreuken – Bevoegdheid van Commissie – Bevelen aan ondernemingen

(Verordening nr. 1/2003 van de Raad, art. 7, lid 1)

5. Mededinging – Geldboeten – Bedrag – Vaststelling – Maximumbedrag

(Verordeningen van de Raad nr. 17, art. 15, lid 2, en nr. 1/2003, art. 23, lid 2)

6. Mededinging – Geldboeten – Bedrag – Vaststelling – Criteria – Zwaarte en duur van inbreuk – Mogelijkheid om hoogte van geldboeten op te trekken om afschrikkende werking ervan te vergroten

(Verordeningen van de Raad nr. 17, art. 15, lid 2, en nr. 1/2003, art. 23, lid 2)

7. Mededinging – Geldboeten – Bedrag – Passend karakter – Rechterlijke toetsing

(Art. 229 EG en 253 EG; verordeningen nr. 17, art. 17, en nr. 1/2003, art. 31)

8. Beroep tot nietigverklaring – Rechterlijke toetsing – Grenzen van geding

(Art. 233 EG)

9. Mededinging – Geldboeten – Bedrag – Vaststelling – Criteria – Concrete weerslag op markt – Beoordelingscriteria

(Verordening nr. 17 van de Raad, art. 15, lid 2; mededeling 98/C 9/03 van de Commissie)

10. Mededinging – Geldboeten – Bedrag – Vaststelling – Criteria – Duur van inbreuk – Langdurige inbreuken

(Verordening nr. 17 van de Raad, art. 15, lid 2; mededeling 98/C 9/03 van de Commissie, punt 1 B, eerste alinea)

11. Mededinging – Geldboeten – Bedrag – Vaststelling – Criteria – Zwaarte van inbreuk – Verzachtende omstandigheden – Niet-daadwerkelijke toepassing van overeenkomst – Beoordeling aan hand van individueel gedrag van elke onderneming

(Verordening nr. 17 van de Raad, art. 15, lid 2; mededeling 98/C 9/03 van de Commissie, punten 1 A, eerste alinea, en 3)

12. Mededinging – Geldboeten – Bedrag – Vaststelling – Criteria – Zwaarte van inbreuk – Verzachtende omstandigheden – Onderneming die louter passieve rol vervulde of slechts meeloopster was

(Art. 81 EG; verordening nr. 17 van de Raad, art. 15; mededeling 98/C 9/03 van de Commissie, punten 2 en 3)

13. Procedure – Aanvoering van nieuwe middelen in loop van geding – Voorwaarden – Nieuw middel – Begrip

(Reglement voor de procesvoering van het Gerecht, art. 48, lid 2)

14. Mededinging – Geldboeten – Bedrag – Vaststelling – Criteria – Vermindering van bedrag van geldboete in ruil voor medewerking van betrokken onderneming – Voorwaarden – Beoordelingsvrijheid van Commissie

(Verordening nr. 17 van de Raad; mededeling 96/C 207/04 van de Commissie, titel D, punt 2)

15. Mededinging – Geldboeten – Bedrag – Vaststelling – Criteria – Zwaarte van inbreuk – Vaststelling van geldboete in verhouding tot factoren die bij beoordeling van zwaarte van inbreuk in aanmerking zijn genomen

(Verordening nr. 17 van de Raad, art. 15, lid 2)

Samenvatting

1. Het dispositief van een handeling is onafscheidelijk verbonden met de motivering ervan, zodat het, indien nodig, moet worden uitgelegd met inachtneming van de overwegingen die tot de vaststelling ervan hebben geleid.

(cf. punt 41)

2. Een schending van artikel 81, lid 1, EG kan niet alleen voortvloeien uit een op zichzelf staande handeling, maar eveneens uit een reeks handelingen of een voortgezette gedraging. Tegen deze uitlegging kan niet worden ingebracht dat een of meer onderdelen van deze reeks handelingen of voortgezette gedraging ook op zich en afzonderlijk een schending van deze bepaling kunnen opleveren.

Een enkele en voortgezette inbreuk omvat vaak een reeks opeenvolgende handelingen die op zich, op het ogenblik waarop zij worden verricht, eveneens een inbreuk op de mededingingsregels kunnen vormen. Het bijzondere aan deze handelingen is dat zij deel uitmaken van een algemene strategie.

(cf. punten 45‑46)

3. Een onderneming die aan één enkele samengestelde inbreuk op de mededingingsregels heeft deelgenomen door eigen gedragingen die een overeenkomst of een onderling afgestemde feitelijke gedraging met een mededingingsbeperkend doel in de zin van artikel 81, lid 1, EG vormen en die een bijdrage tot de verwezenlijking van de inbreuk in zijn geheel beogen te leveren, kan voor de gehele duur van haar deelname aan deze inbreuk tevens aansprakelijk zijn voor de gedragingen van andere ondernemingen in het kader van diezelfde inbreuk, wanneer vaststaat dat de betrokken onderneming de onrechtmatige gedragingen van de andere deelnemers kende of redelijkerwijs kon voorzien en bereid was het risico ervan te aanvaarden.

Een onderneming kan het verbod van artikel 81, lid 1, EG schenden wanneer haar gedrag, zoals zij dit heeft afgestemd op dat van andere ondernemingen, tot doel heeft de mededinging op een specifieke relevante markt binnen de gemeenschappelijke markt te beperken, zonder dat dit noodzakelijkerwijze veronderstelt dat zij zelf op deze relevante markt actief is.

(cf. punten 50, 53)

4. De bevoegdheid van de Commissie om bevelen te geven moet zijn afgestemd op de aard van de vastgestelde inbreuk.

Voor zover een onderneming geen activiteiten in de betrokken sector meer uitoefent, wordt zij in feite niet geraakt door het bevel om de inbreuken te beëindigen. Er kan dus geen sprake zijn van een schending van het evenredigheidsbeginsel.

De toepassing van artikel 7, lid 1, van verordening nr. 1/2003 betreffende de uitvoering van de mededingingsregels van de artikelen 81 en 82 van het Verdrag kan het verbod omvatten om bepaalde activiteiten, praktijken of toestanden waarvan de onrechtmatigheid is vastgesteld, voort te zetten, maar ook het verbod om zich in de toekomst op soortgelijke wijze te gedragen of enige maatregel met een soortgelijk doel of gevolg te nemen.

Wanneer de betrokken onderneming zich niet ertoe heeft verbonden, haar mededingingsverstorende gedragingen niet te herhalen, is de Commissie gerechtigd om in de beschikking het bevel op te nemen om zich in de toekomst te onthouden van elke maatregel die een soortgelijk doel of gevolg kan hebben, ook al oefent deze onderneming geen activiteit meer uit in de sector waarop de mededingingsregeling betrekking heeft.

Dergelijke maatregelen mogen evenwel niet verder gaan dan hetgeen passend en noodzakelijk is om het gestelde doel te bereiken.

(cf. punten 61, 63, 65, 67)

5. Ter bepaling van het begrip „voorafgaand boekjaar” moet de Commissie in elk concreet geval, rekening houdend met de context en de doelstellingen van de sanctieregeling die is ingesteld bij verordening nr. 17 en verordening nr. 1/2003 betreffende de uitvoering van de mededingingsregels van de artikelen 81 en 82 van het Verdrag, beoordelen wat de beoogde weerslag op de betrokken onderneming is, met name door rekening te houden met een omzet die de werkelijke economische situatie van deze onderneming in de periode waarin de inbreuk is begaan, weergeeft.

Uit de doelstellingen van het systeem waarvan artikel 15, lid 2, van verordening nr. 17 en artikel 23, lid 2, tweede alinea, van verordening nr. 1/2003 deel uitmaken en uit de rechtspraak vloeit evenwel voort dat de toepassing van het plafond van 10 % veronderstelt dat de Commissie beschikt over de omzet voor het laatste boekjaar dat voorafgaat aan de datum waarop de beschikking wordt vastgesteld, alsmede dat deze gegevens op een volledig boekjaar van normale economische activiteit gedurende een periode van twaalf maanden betrekking hebben.

Indien bijvoorbeeld het boekjaar is geëindigd vóór de vaststelling van de beschikking, maar de jaarrekening van de betrokken onderneming nog niet is opgesteld of nog niet aan de Commissie is meegedeeld, heeft de Commissie dus het recht, en zelfs de verplichting, voor de toepassing van artikel 15, lid 2, van verordening nr. 17 en artikel 23, lid 2, tweede alinea, van verordening nr. 1/2003 uit te gaan van de in een vroeger boekjaar behaalde omzet. Evenzo mag de Commissie, indien een onderneming wegens een reorganisatie of een wijziging van de boekhouding voor het voorafgaande boekjaar een rekening heeft overgelegd die een periode van minder dan twaalf maanden bestrijkt, voor de toepassing van deze bepalingen uitgaan van de in een vroeger volledig boekjaar behaalde omzet. Hetzelfde geldt wanneer een onderneming geen economische activiteit heeft uitgeoefend in het voorafgaande boekjaar en de Commissie dus niet beschikt over een omzetcijfer dat betrekking heeft op een economische activiteit die deze onderneming in dat boekjaar heeft uitgeoefend. De omzet in deze periode verschaft immers, anders dan de rechtspraak vereist, geen enkele aanwijzing over de omvang van deze onderneming, zodat hij niet als basis kan dienen voor de bepaling van het in artikel 15, lid 2, van verordening nr. 17 en artikel 23, lid 2, van verordening nr. 1/2003 vastgestelde plafond.

Zelfs in een boekjaar waarin een normale economische activiteit wordt ontplooid kan de omzet van een onderneming aanzienlijk, zo niet substantieel, dalen in vergelijking met vroegere jaren, dit om diverse redenen, zoals moeilijke economische omstandigheden, een crisis in de betrokken sector, een ongeval of een staking. Zodra een onderneming werkelijk een omzet heeft behaald in een volledig boekjaar waarin zij – zij het verminderde – economische activiteiten heeft uitgeoefend, moet de Commissie evenwel bij de vaststelling van het in artikel 15, lid 2, van verordening nr. 17 en artikel 23, lid 2, van verordening nr. 1/2003 bedoelde plafond rekening houden met deze omzet. Bijgevolg is de Commissie, althans in situaties waarin er geen enkele aanwijzing is dat een onderneming haar commerciële activiteiten heeft gestaakt of haar omzet verborgen heeft gehouden om een zware geldboete te voorkomen, verplicht om de bovengrens van de geldboete vast te stellen op basis van het laatst beschikbare omzetcijfer dat op een volledig jaar van economische activiteit betrekking heeft.

(cf. punten 89‑90, 94‑97)

6. De bevoegdheid van de Commissie om geldboeten op te leggen krachtens artikel 15, lid 2, van verordening nr. 17 en artikel 23, lid 2, van verordening nr. 1/2003 betreffende de uitvoering van de mededingingsregels van de artikelen 81 en 82 van het Verdrag, is één van de middelen die aan de Commissie zijn verleend om haar in staat te stellen, de haar door het gemeenschapsrecht toevertrouwde toezichthoudende taak uit te oefenen.

Deze taak omvat de verplichting om individuele inbreuken te onderzoeken en te bestraffen, maar ook de verplichting om een algemeen beleid te voeren dat erop gericht is, de door het Verdrag vastgelegde beginselen op het gebied van de mededinging toe te passen en het gedrag van de ondernemingen in overeenstemming met deze beginselen te sturen. Zij omvat dus ook de verplichting om ongeoorloofde gedragingen tegen te gaan en herhaling daarvan te voorkomen.

Hieruit volgt dat de Commissie ervoor moet zorgen dat de geldboeten afschrikkende werking hebben.

(cf. punten 79, 91)

7. Wat de beroepen betreft tegen beschikkingen waarbij de Commissie aan ondernemingen geldboeten oplegt wegens schending van de mededingingsregels, is de gemeenschapsrechter in het kader van de volledige rechtsmacht die hem bij artikel 229 EG, artikel 17 van verordening nr. 17 en artikel 31 van verordening nr. 1/2003 betreffende de uitvoering van de mededingingsregels van de artikelen 81 en 82 van het Verdrag is verleend, bevoegd om te beoordelen of passende geldboeten zijn opgelegd. Deze beoordeling kan rechtvaardigen dat aanvullende gegevens worden overgelegd en in aanmerking genomen die als zodanig niet in de boetebeschikking hoeven te worden vermeld op grond van de motiveringsplicht van artikel 253 EG.

(cf. punten 105‑106)

8. Wanneer een adressaat van een beschikking een beroep tot nietigverklaring instelt, kan de gemeenschapsrechter enkel oordelen over de onderdelen van de beschikking die deze adressaat betreffen. De onderdelen die betrekking hebben op andere adressaten en waartegen geen beroep is ingesteld, behoren daarentegen niet tot het voorwerp van het door de gemeenschapsrechter te beslechten geschil.

(cf. punt 112)

9. De Commissie moet bij de beoordeling van de concrete weerslag van een inbreuk op de markt uitgaan van de mededinging zoals die normalerwijze zonder inbreuk zou hebben bestaan. Om een weerslag op de markt te kunnen vaststellen, volstaat het dat de overeengekomen prijzen als uitgangspunt hebben gediend voor de vaststelling van de individuele transactieprijzen en aldus de onderhandelingsmarge van de klanten hebben beperkt.

Daarentegen kan, wanneer de uitvoering van een kartel is vastgesteld, van de Commissie niet worden verlangd dat zij stelselmatig aantoont dat de afspraken de betrokken ondernemingen daadwerkelijk in staat hebben gesteld een hogere transactieprijs te bereiken dan zonder het kartel het geval zou zijn geweest. Het zou buitensporig zijn een dergelijk bewijs – waarmee aanzienlijke middelen gemoeid zouden zijn – te verlangen, aangezien daarvoor hypothetische berekeningen moeten worden gemaakt op grond van economische modellen waarvan de juistheid door de rechter slechts moeilijk is na te gaan en waarvan de onfeilbaarheid geenszins is bewezen. Voor de beoordeling van de zwaarte van de inbreuk is namelijk beslissend dat de kartelleden alles hebben gedaan wat in hun macht lag om hun wensen concreet gestalte te geven. Wat daarna met de reële marktprijzen is gebeurd, kan zijn beïnvloed door andere factoren, waarop de leden van het kartel geen greep hadden. De leden van het kartel kunnen externe factoren die hun inspanningen hebben gedwarsboomd, niet in hun voordeel aanvoeren als elementen die een verlaging van de geldboeten rechtvaardigen.

De feitelijke houding die een bepaalde onderneming naar eigen zeggen heeft aangenomen, is irrelevant voor de beoordeling van de weerslag van een kartel op de markt. Enkel de gevolgen van de inbreuk in haar geheel dienen in aanmerking te worden genomen. Zo wordt het mededingingsverstorende gedrag van een betrokken onderneming in aanmerking genomen ter beoordeling van haar individuele situatie, maar dit element kan geen enkele invloed hebben op de indeling van de inbreuk in de categorie van de „zeer zware” inbreuken.

Voor inbreuken van lange duur is het weinig waarschijnlijk dat de betrokken ondernemingen van mening waren dat zij volstrekt ondoeltreffend en nutteloos waren.

De aard van de inbreuk speelt met name bij de kwalificatie van de inbreuken als „zeer zwaar” een vooraanstaande rol. In dit verband volgt uit de beschrijving van de zeer zware inbreuken in de richtsnoeren voor de berekening van geldboeten die uit hoofde van artikel 15, lid 2, van verordening nr. 17, respectievelijk artikel 65, lid 5, van het EGKS-Verdrag worden opgelegd, dat overeenkomsten of onderling afgestemde feitelijke gedragingen die met name strekken tot vaststelling van de prijzen, reeds op grond van hun aard als „zeer zwaar” kunnen worden gekwalificeerd, en dat hiervoor niet nodig is dat zij een bijzondere uitwerking hebben of een bepaald geografisch gebied bestrijken. In de beschrijving van „zee r zware” inbreuken staat niet dat er sprake moet zijn van enige concrete weerslag op de markt of van gevolgen die zich in een bepaald geografisch gebied doen gevoelen.

(cf. punten 126, 128‑130, 133‑134, 136‑137)

10. De duur van de inbreuk vormt een van de factoren die in aanmerking moeten worden genomen bij de vaststelling van het bedrag van de geldboete die dient te worden opgelegd aan ondernemingen die zich schuldig hebben gemaakt aan een inbreuk op de mededingingsregels. Wat inbreuken van lange duur betreft, kan de Commissie het maximale verhogingspercentage van 10 % van het wegens de zwaarte van de inbreuk vastgestelde bedrag per jaar dat de inbreuk heeft geduurd automatisch toepassen. Ook al voorziet punt 1 B, eerste alinea, derde streepje, van de richtsnoeren voor de berekening van geldboeten die uit hoofde van artikel 15, lid 2, van verordening nr. 17, respectievelijk artikel 65, lid 5, van het EGKS-Verdrag worden opgelegd, niet in een automatische verhoging, wordt immers aan de Commissie dienaangaande een beoordelingsmarge gelaten.

Niets in de richtsnoeren verbiedt om bij de berekening van het bedrag van de geldboete de werkelijke duur van de inbreuk in aanmerking te nemen. Een dergelijke benadering is volstrekt logisch en redelijk en valt binnen de beoordelingsbevoegdheid van de Commissie.

Wanneer vaststaat dat een onderneming de onrechtmatige gedragingen van de andere deelnemers kende of redelijkerwijs kon voorzien en bereid was het risico ervan te aanvaarden, wordt zij voor de gehele duur van haar deelneming aan de inbreuk eveneens aansprakelijk geacht voor de gedragingen van andere ondernemingen in het kader van deze inbreuk. De Commissie kan impliciet oordelen dat de duur van de inbreuk niet hoeft te worden opgedeeld naargelang van de intensiteit van de deelneming van de verzoekende onderneming aan de inbreuk op de betrokken markten. Indien de rol die de betrokken onderneming in het kader van het kartel heeft gespeeld, correct in aanmerking is genomen bij de bepaling van het uitgangsbedrag van de geldboete, kan het feit dat de onderneming niet aan alle bestanddelen van het kartel heeft deelgenomen niet opnieuw in aanmerking worden genomen bij de vaststelling van de duur van de inbreuk.

De verhoging van het bedrag van de geldboete op basis van de duur van de inbreuk geschiedt door toepassing van een bepaald percentage op het uitgangsbedrag dat op basis van de zwaarte van de gehele inbreuk wordt bepaald en dus reeds de uiteenlopende intensiteit van de inbreuk weerspiegelt. Het is dus niet logisch om voor de verhoging van dit bedrag wegens de duur van de inbreuk een variatie in de intensiteit van de inbreuk in de betrokken periode in aanmerking te nemen. Er moet steeds een onderscheid worden gemaakt tussen de effectieve werkingsduur van de mededingingsregeling en de zwaarte van deze inbreuk zoals die volgt uit de aard ervan.

(cf. punten 147‑148, 150, 152, 156‑157, 159‑160)

11. De verzachtende omstandigheden die worden genoemd in punt 3 van de richtsnoeren voor de berekening van geldboeten die uit hoofde van artikel 15, lid 2, van verordening nr. 17, respectievelijk artikel 65, lid 5, van het EGKS-Verdrag worden opgelegd, zijn allemaal gebaseerd op het eigen gedrag van elke onderneming. Bij de beoordeling van deze verzachtende omstandigheden moet geen rekening worden gehouden met de gevolgen van de inbreuk in haar geheel, die in aanmerking moeten worden genomen bij de evaluatie van de concrete weerslag van een inbreuk op de markt ter beoordeling van de zwaarte van deze inbreuk, maar met het individuele gedrag van elke onderneming, om het relatieve gewicht van de deelneming van elke onderneming aan de inbreuk te onderzoeken.

De ondernemingen moeten dus andere argumenten aanvoeren die kunnen aantonen dat zij zich tijdens de periode waarin zij partij waren bij de inbreukmakende overeenkomsten, daadwerkelijk aan de toepassing ervan hebben onttrokken door zich concurrentieel te gedragen op de markt, of, althans, dat zij zo duidelijk en in aanzienlijke mate zijn tekortgeschoten in hun verplichting tot toepassing van deze mededingingsregeling dat zij de werking zelf ervan hebben verstoord.

(cf. punten 178, 180)

12. Een passieve rol houdt in dat de betrokken onderneming zich „op de achtergrond” houdt, dat wil zeggen niet actief deelneemt aan de uitwerking van de mededingingsverstorende overeenkomst of overeenkomsten. Als indicatie voor de passieve rol van een onderneming in een mededingingsregeling kunnen onder meer in aanmerking worden genomen het feit dat zij de bijeenkomsten veel minder regelmatig heeft bijgewoond dan de gewone kartelleden, het feit dat zij pas later actief is geworden op de markt waarop de inbreuk betrekking had, ongeacht de duur van haar deelneming hieraan, of het feit dat vertegenwoordigers van andere ondernemingen die aan de inbreuk hebben deelgenomen, een uitdrukkelijke verklaring in die zin hebben afgelegd.

Slechts in bepaalde bijzondere omstandigheden vormt de geringe omvang van een onderneming een belangrijke in aanmerking te nemen factor. Wanneer de bestuurders van deze onderneming verschillende bijeenkomsten voorzitten en organiseren, concludeert de Commissie terecht dat geen sprake is van een passieve houding: vaststaat dat het bijeenroepen van dergelijke bijeenkomsten, het voorstellen van een agenda en het distribueren van voorbereidende documenten voor de bijeenkomsten onverenigbaar zijn met de rol van een passieve meeloper die zich op de achtergrond houdt. Dergelijke initiatieven geven blijk van een welwillende en actieve houding van de betrokken ondernemingen met betrekking tot de instelling en de handhaving van en het toezicht op het kartel.

De Commissie is niet gebonden door haar beschikkingspraktijk: het feit dat zij in eerdere zaken de economische situatie van de sector als verzachtende omstandigheid in aanmerking heeft genomen, betekent nog niet dat zij deze praktijk noodzakelijkerwijs moet blijven volgen. De Commissie moet de omstandigheden van elk geval individueel onderzoeken, zonder dat zij daarbij gebonden is aan eerdere beschikkingen die betrekking hadden op andere marktdeelnemers, andere product‑ en dienstenmarkten of andere geografische markten op andere tijdstippen.

(cf. punten 184‑185, 189, 193‑195)

13. Volgens artikel 48, lid 2, van het Reglement voor de procesvoering van het Gerecht mogen in de loop van het geding geen nieuwe middelen worden voorgedragen, tenzij deze steunen op gegevens, hetzij rechtens of feitelijk, waarvan eerst in de loop van de behandeling is gebleken.

Een middel dat een uitwerking is van een eerder in het inleidend verzoekschrift rechtstreeks of stilzwijgend opgeworpen middel en daarmee nauw verband houdt, moet evenwel ontvankelijk worden verklaard.

(cf. punten 198‑199)

14. De Commissie beschikt over een ruime beoordelingsbevoegdheid met betrekking tot de methode voor de berekening van de geldboeten en kan daarbij rekening houden met een groot aantal factoren, waaronder de medewerking van de betrokken ondernemingen tijdens het door de diensten van deze instelling gevoerde onderzoek. De medewerking die een onderneming aan de Commissie verleent, kan een vermindering van de geldboete op grond van de mededeling betreffende het niet opleggen of verminderen van geldboeten in zaken betreffende mededingingsregelingen slechts rechtvaardigen indien zij de taak van de Commissie, die erin bestaat een inbreuk vast te stellen en daaraan een einde te maken, vergemakkelijkt.

De Commissie is niet gebonden door haar vroegere beschikkingspraktijk wanneer zij voor een bepaald gedrag een bepaalde verlaging toekent; zij is niet verplicht, de geldboete met eenzelfde percentage te verlagen bij de beoordeling van een soortgelijk gedrag in het kader van een latere administratieve procedure.

De Commissie beschikt over een ruime beoordelingsvrijheid bij de waardering van de kwaliteit en het nut van de door een onderneming verleende medewerking, met name in vergelijking met de bijdragen van andere ondernemingen. In deze context moet de Commissie ingewikkelde feitelijke beoordelingen verrichten, onder meer met betrekking tot de medewerking van elk van de betrokken ondernemingen. De in punt D 2 van de mededeling inzake medewerking opgesomde omstandigheden die aanleiding geven tot een verlaging van de geldboete, vormen slechts voorbeelden.

De Commissie kan het nut van de verstrekte inlichtingen, dat noodzakelijkerwijs wordt afgemeten aan de reeds in haar bezit zijnde bewijselementen, niet buiten beschouwing laten. Wanneer een onderneming slechts op een minder duidelijke en expliciete wijze bepaalde informatie bevestigt die een andere onderneming reeds heeft verstrekt, vergemakkelijkt dit de taak van de Commissie niet aanzienlijk en is een verlaging van het bedrag van de geldboete wegens medewerking uitgesloten.

De Commissie stelt zich mild op ter beloning van ondernemingen die de vaststelling van de inbreuk vergemakkelijken, en dit ongeacht het stadium waarin de onderneming haar steun heeft verleend en ongeacht of deze steun bestond in de verstrekking van nieuwe gegevens en bewijzen dan wel in de erkenning van feiten of van de juridische kwalificatie hiervan.

Of de geldboete wegens medewerking wordt verlaagd hangt voornamelijk af van de kwaliteit en het nut van de verleende medewerking, die de Commissie in het kader van haar ruime beoordelingsvrijheid evalueert, en alleen een kennelijk buitensporig gebruik van deze vrijheid kan worden afgekeurd.

Bij haar beoordeling van de medewerking van de ondernemingen mag de Commissie niet ingaan tegen het beginsel van gelijke behandeling, dat wordt geschonden wanneer vergelijkbare situaties verschillend of verschillende situaties gelijk worden behandeld, tenzij een dergelijke behandeling objectief gerechtvaardigd is.

De evaluatie van het nut van de medewerking berust niet op een wiskundige formule die automatisch leidt tot een verlaging van ten minste 20 % indien punt D, eerste en tweede streepje, van de mededeling inzake medewerking van toepassing is.

(cf. punten 219‑225, 238, 246, 248)

15. Het evenredigheidsbeginsel vereist dat handelingen van de gemeenschapsinstellingen niet verder gaan dan hetgeen passend en noodzakelijk is ter bereiking van het beoogde doel.

Wat de berekening van de geldboeten betreft, moet de zwaarte van de inbreuken worden bepaald aan de hand van een groot aantal factoren en mag aan geen daarvan een belang worden toegekend dat niet in verhouding staat tot de overige beoordelingselementen.

In deze context impliceert het evenredigheidsbeginsel dat de Commissie de geldboete moet vaststellen in verhouding tot de factoren die bij de beoordeling van de zwaarte van de inbreuk in aanmerking zijn genomen en dat zij daarbij deze factoren op samenhangende en objectief gerechtvaardigde wijze moet toepassen.

De Commissie is aldus niet gehouden om bij de bepaling van het bedrag van de geldboete rekening te houden met de deficitaire situatie van een onderneming, aangezien de erkenning van een dergelijke verplichting zou neerkomen op het verschaffen van een ongerechtvaardigd concurrentievoordeel aan de ondernemingen die het minst zijn aangepast aan de eisen van de markt. Ook al zou een maatregel van een gemeenschapsinstantie de vereffening van de onderneming in haar huidige rechtsvorm teweegbrengen en kan een dergelijke maatregel afbreuk doen aan de financiële belangen van de eigenaren, aandeelhouders of houders van deelbewijzen, betekent dat hoe dan ook nog niet dat de persoonlijke, materiële en immateriële componenten van de onderneming ook hun waarde zouden verliezen.

Noch verordening nr. 17, noch verordening nr. 1/2003 betreffende de uitvoering van de mededingingsregels van de artikelen 81 en 82 van het Verdrag, noch de richtsnoeren voor de berekening van geldboeten die uit hoofde van artikel 15, lid 2, van verordening nr. 17, respectievelijk artikel 65, lid 5, van het EGKS-Verdrag worden opgelegd, bepalen dus dat het bedrag van de geldboeten rechtstreeks op basis van de omvang van de getroffen markt dient te worden vastgesteld. Deze omvang is slechts een van de relevante factoren.

De richtsnoeren schrijven weliswaar niet voor dat het bedrag van de geldboeten moet worden berekend op basis van de totale omzet of van de omzet van de ondernemingen op de betrokken markt, maar zij verzetten zich er evenmin tegen dat de Commissie bij de bepaling van het bedrag van de geldboete van dergelijke omzetcijfers uitgaat om de algemene beginselen van het gemeenschapsrecht in acht te nemen of wanneer de omstandigheden dit vereisen. De omzet uit de verkoop van de goederen waarop de inbreuk betrekking heeft, kan een juiste aanwijzing vormen van de omvang van de inbreuk en van de aansprakelijkheid van elk van de kartelleden op de betrokken markten. Deze omzet geeft immers als objectieve maatstaf de schadelijkheid van de betrokken gedragingen voor de normale mededinging correct weer en vormt dus een goede aanwijzing van de macht van elk van de betrokken ondernemingen om schade te veroorzaken. Er bestaat evenwel geen algemeen toepasselijk beginsel volgens hetwelk de sanctie evenredig moet zijn aan de omzet van de onderneming uit de verkoop van het product waarop de inbreuk betrekking heeft.

Wanneer de Commissie geldboeten oplegt aan verschillende bij eenzelfde inbreuk betrokken ondernemingen, is zij niet verplicht ervoor te zorgen dat het definitieve bedrag van de geldboeten die haar berekening oplevert, elk verschil tussen de betrokken ondernemingen op het gebied van hun totale omzet of hun omzet op de markt van het betrokken product weerspiegelt. De Commissie hoeft bij de vaststelling van het bedrag van de geldboete geen rekening te houden met de omvang van de betrokken ondernemingen; er is geen enkele reden om kleine en middelgrote ondernemingen anders te behandelen dan andere ondernemingen, aangezien hun grootte hen niet ontslaat van de verplichting de mededingingsregels in acht te nemen.

(cf. punten 260‑261, 264, 266‑267, 275, 277‑283)