3

Het Gerecht heeft in de punten 1 tot en met 27 van het bestreden arrest de feiten die ten grondslag liggen aan het geding vastgesteld als volgt: „1 Verzoeksters, Alcogroup en haar dochteronderneming Alcodis produceren, verwerken en verkopen ethanol die wordt gebruikt als additief bij de productie van fossiele brandstoffen of brandstof als zodanig, en ook als traditioneel ingrediënt, bijvoorbeeld bij de productie van dranken en de vervaardiging van farmaceutische, chemische en cosmetische producten. Eerste onderzoek en eerste inspectie 2 Naar aanleiding van een in maart 2013 ingediende klacht heeft de Europese Commissie in mei 2013 inspecties verricht in de kantoren van Platts (U.K.) Ltd alsook in de kantoren van bepaalde ondernemingen die actief zijn in de sector van de ruwe aardolie, de geraffineerde aardolieproducten en de biobrandstoffen. Platts (U.K.) is een onderneming die een methode voor de evaluatie van ethanolprijzen, genaamd ‚market‑on‑close’ heeft ontwikkeld en ter beschikking stelt van het publiek. Deze inspecties zijn verricht in het kader van een onderzoek van de Commissie dat zowel de werking van die methode betrof als eventuele collusie tussen ondernemingen met betrekking tot de manipulatie ervan (hierna: ‚eerste onderzoek’). Deze zaak is bij de Commissie geregistreerd onder referentienummer AT.40054 – Oil and Biofuel Markets (voorheen OCTOPUS). 3 In die context heeft de Commissie op 29 september 2014 een besluit vastgesteld waarbij zij Alcogroup en alle ondernemingen waarover Alcogroup direct of indirect zeggenschap heeft, waaronder Alcodis, op grond van artikel 20, lid 4, van [verordening nr. 1/2003] heeft gelast zich te onderwerpen aan een inspectie. De inspectie heeft van 7 tot en met 10 oktober 2014 plaatsgevonden in de gemeenschappelijke kantoren van verzoeksters. Vijftien functionarissen zijn door de Commissie gemachtigd om deze inspectie uit te voeren en zij zijn daarbij bijgestaan door vertegenwoordigers van de Belgische mededingingsautoriteit. Verzoeksters hebben de hulp van hun advocaten ingeroepen. 4 Na de eerste inspectie hebben verzoeksters en hun advocaten talrijke documenten en e‑mails opgesteld en uitgewisseld met het oog op de verdediging van verzoeksters. Om duidelijk aan te geven dat deze documenten en e‑mails onder het beroepsgeheim van de advocaten vielen, was volgens verzoeksters in beginsel in de titel van al de uitgewisselde documenten en e‑mails de vermelding ,legally privileged’ (beschermd door de vertrouwelijkheid van de correspondentie tussen de advocaat en zijn cliënt) aangebracht of waren deze ingedeeld in een dossier met als titel ,Legally privileged’. Tweede onderzoek en tweede inspectie 5 Parallel aan het eerste onderzoek heeft de Commissie ook onderzoek AT.40244 – Bioethanol (voorheen AQUAVIT) geopend, dat betrekking had op eventuele overeenkomsten en eventuele onderling afgestemde feitelijke gedragingen die tot doel hadden het gedrag van de ondernemingen in de sector van de verkoop van bio‑ethanol in de Europese Economische Ruimte (EER) te coördineren, de markten en klanten te verdelen en informatie uit te wisselen (hierna: ‚tweede onderzoek’). 6 In het kader van het tweede onderzoek heeft de Commissie het [tweede inspectiebesluit] vastgesteld. 7 Op 16 maart 2015 heeft de Commissie acht functionarissen gemachtigd om de tweede inspectie te verrichten in de kantoren van verzoeksters. Slechts een van deze functionarissen maakte deel uit van de groep van inspecteurs die gemachtigd waren om de eerste inspectie te verrichten. Voorts hebben twee functionarissen van de Belgische mededingingsautoriteit die bij de eerste inspectie aanwezig waren, eveneens aan de tweede inspectie deelgenomen. Ten slotte waren P. B. en L. B (hierna samen: ‚raadslieden van verzoeksters’) bij de tweede inspectie aanwezig. 8 De tweede inspectie heeft vier dagen in beslag genomen, te weten van dinsdag 24 tot en met vrijdag 27 maart 2015. Eerste dag van de tweede inspectie (24 maart 2015) 9 De raadslieden van verzoeksters hebben reeds op de eerste dag van de tweede inspectie bij de Commissie een verzoek ingediend op grond van het beginsel dat de vertrouwelijkheid van de na de eerste inspectie opgestelde verweerdocumenten moest worden geëerbiedigd. 10 Partijen verschillen van mening over de maatregelen waar verzoeksters om zouden hebben verzocht en die de Commissie in beginsel zou hebben aanvaard om deze vertrouwelijkheid te waarborgen alsook over het concrete verloop van de eerste dag van die inspectie. 11 Hoe dan ook wordt niet betwist dat de onderzoekers van de Commissie computerapparatuur hebben onderzocht om documenten die mogelijkerwijs interessant waren voor het tweede onderzoek te identificeren. Zij hebben de servers, harde schijven en elektronische hulpmiddelen onderzocht van bepaalde personen die bij verzoeksters een belangrijke rol spelen. Voordat zij zijn overgegaan tot het individuele onderzoek van de documenten, hebben de onderzoekers de geïdentificeerde documenten ter plaatse gekopieerd op computers van de Commissie, waarbij zij gebruik hebben gemaakt van een computersoftware voor digitaal onderzoek genaamd Nuix, die indexering en onderzoek aan de hand van specifieke trefwoorden mogelijk maakt. Tweede dag van de tweede inspectie (25 maart 2015) 12 Op 25 maart 2015 zijn de onderzoekers begonnen met de individuele analyse van de op de computers van de Commissie gekopieerde documenten. 13 Aan het einde van die dag hebben de onderzoekers van de Commissie een lijst met 59 reeksen ‚te exporteren’ documenten opgeslagen op een USB-sleutel. 14 Vijf e‑mails uit de 59 reeksen van documenten bleken in hun onderwerp of in hun titel de vermelding ,legally privileged’ te hebben. 15 Bij het doornemen van de lijst van ‚te exporteren’ documenten op de USB-sleutel hebben de raadslieden van verzoeksters bezwaar gemaakt tegen de inbeslagneming van deze e‑mails en hun bijlagen, wat door de Commissie is aanvaard. Die documenten zijn dus niet toegevoegd aan het dossier van de Commissie. Derde dag van de tweede inspectie (26 maart 2015) 16 Op de derde dag van de inspectie heeft de Commissie verzoeksters ervan op de hoogte gesteld dat, zodra één document als ‚te exporteren’ is aangemerkt, de Nuix-software automatisch alle documenten die daarmee verband houden, de zogenoemde ‚volledige stamboom’, meeneemt, en niet alleen het individuele als te exporteren aangemerkte element. Dit zou verklaren waarom de vijf in punt 14 hierboven beschreven e‑mails die ,potentieel beschermd’ waren door de vertrouwelijkheid van de correspondentie tussen de advocaat en zijn cliënt, in de lijst van ‚te exporteren’ documenten voorkwamen, wat de indruk wekte dat al die documenten als te exporteren waren aangemerkt. 17 Voorts hebben de onderzoekers de documenten met de vermelding ,legally privileged’ afgezonderd van de gegevens die waren gekopieerd op de computers van de Commissie en die waren onderzocht aan de hand van trefwoorden. Zij hebben deze documenten rechtstreeks in een afzonderlijke elektronische folder geplaatst zodat zij individueel konden worden onderzocht door een onderzoeker in aanwezigheid van een raadsman van verzoeksters. Op die manier zijn 22000 documenten met de vermelding ,legally privileged’ afgezonderd. Tijdens die individuele verificatie hebben de raadslieden van verzoeksters ervoor gezorgd dat de weergavebalk van de Nuix-software werd verborgen. 18 Uit het proces-verbaal van inspectie betreffende de documenten waarvoor de vertrouwelijkheid wordt aangevoerd, blijkt dat één document op 26 maart 2015 is verzegeld. Het betreft de overeenkomst tussen L., een door L. B. opgerichte vennootschap, en Alcogroup. De Commissie wenste na te gaan of L. B. de status had van een onafhankelijke advocaat in de zin van de rechtspraak van de rechterlijke instanties van de Europese Unie, en verzoeksters hebben aangevoerd dat deze overeenkomst zelf werd beschermd door de vertrouwelijkheid van de correspondentie tussen de advocaat en zijn cliënt. Vierde en laatste dag van de tweede inspectie (27 maart 2015) 19 Aan het einde van de ochtend van de vierde inspectiedag is afgezien van de in punt 17 hierboven beschreven methode, die door de Commissie te omslachtig werd geacht. 20 Uiteindelijk zou het de Commissie zijn toegestaan om, nadat de documenten van na 7 oktober 2014 – de aanvangsdatum van de eerste inspectie – waren afgezonderd, de documenten met de verwijzing ,legally privileged’ vluchtig in te kijken. In het kader van deze tegemoetkoming zou de Commissie ermee hebben ingestemd om een aantal documenten niet te onderzoeken, zelfs niet op oppervlakkige wijze, nadat de raadslieden van verzoeksters toelichtingen daarover hadden verstrekt. 21 Hoewel de documenten met de vermelding ,legally privileged’ van de lijst van de te onderzoeken documenten waren geschrapt, hebben verzoeksters op de door de onderzoekers op 27 maart 2015 opgestelde lijst van ‚te exporteren documenten’ een document gevonden dat volgens hen onder de bescherming van de vertrouwelijkheid van de correspondentie tussen de advocaat en zijn cliënt viel. 22 Nadat verzoeksters zich tegen de inbeslagneming van dat document hadden verzet, hebben de onderzoekers ermee ingestemd het te schrappen van de lijst van ‚te exporteren’ documenten. Ontwikkelingen na de tweede inspectie 23 Bij brief van 16 april 2015 heeft de Commissie de overeenkomst die was gesloten tussen L., opgericht door L. B., en Alcogroup in een verzegelde enveloppe teruggezonden waarbij zij heeft verklaard dat het document niet relevant was voor het onderzoek. 24 Bij een op 21 april 2015 aan de Commissie gerichte brief hebben verzoeksters betoogd dat het inkijken tijdens de tweede inspectie van een groot aantal documenten dat in het kader van de eerste inspectie was opgesteld met het oog op hun verdediging, schending opleverde van het recht op een eerlijk proces en van het fundamentele recht op onschendbaarheid van de woning, alsmede van het beginsel van behoorlijk bestuur en het beginsel van bescherming van het gewettigd vertrouwen. Deze schendingen betroffen volgens hen zowel het eerste als het tweede onderzoek, zodat de Commissie ,de onmiddellijke opschorting van alle onderzoeks‑ of andere handelingen die door de diensten van de Commissie in het kader van de procedures AT.40244 (AQUAVIT) en AT.40054 (OCTOPUS) jegens hen waren gesteld’ had moeten bevestigen. 25 Bij brief van 8 mei 2015 heeft de Commissie het verzoek om opschorting van alle onderzoekshandelingen jegens verzoeksters in de twee betrokken procedures afgewezen [...]. In die brief van 8 mei 2015 heeft de Commissie betwist dat er in elk van de twee procedures als zodanig sprake zou zijn van enige schending van de rechten van verzoeksters, waarbij zij met name heeft aangevoerd dat het aanmerken van de documenten niet noodzakelijk betekende dat kennis ervan was genomen en dat de beweringen van verzoeksters dat het team van inspecteurs de onder het beroepsgeheim vallende documenten opzettelijk hadden geselecteerd en geanalyseerd, volstrekt ongegrond waren. Volgens de Commissie was er derhalve geen reden om de twee lopende onderzoeken op te schorten. 26 [...] 27 Het tweede onderzoek, dat tot de tweede inspectie heeft geleid, is beëindigd op 7 april 2017.”