3.

In alle voorgestelde oplossingen wordt, onder verwijzing naar de „Dassonville-formule”, de Belgische wet min of meer behandeld als een maatregel van gelijke werking in de zin van artikel 30 EEG-Verdrag, en wordt het onderzoek naar de rechtvaardigingsgronden centraal gesteld. Daarentegen betwijfel ik ten zeerste of bedoelde verbruiksregeling die zonder onderscheid van toepassing is op binnenlandse en ingevoerde sterke drank eigenlijk wel onder artikel 30 EEG-Verdrag valt. Volgens de bewoordingen van deze bepaling zijn namelijk slechts „kwantitatieve invoerbeperkingen en alle maatregelen van gelijke werking ..., onverminderd de volgende bepalingen, tussen Lid-Staten verboden.” Daaruit volgt reeds dat deze bepaling slechts van toepassing is wanneer nationale maatregelen het grensoverschrijdend handelsverkeer ongunstig beïnvloeden, hetzij door de invoer van produkten uit andere Lid-Staten te belemmeren of onmogelijk te maken, hetzij door het in de handel brengen van ingevoerde produkten te bemoeilijken. Als specifieke uitdrukking van een algemeen discriminatieverbod moet artikel 30 dus, evenals de andere fundamentele vrijheden van het Verdrag, ervoor zorgen dat ingevoerde produkten bij het in de handel brengen „de jure” noch „de facto” slechter worden behandeld dan soortgelijke binnenlandse produkten. Dit leidt tot de conclusie dat artikel 30 alleen van toepassing kan zijn op nationale maatregelen die specifiek geëigend zijn de handelsstromen tussen de Staten ongunstig te beïnvloeden, of die, in de woorden van artikel 36, een middel tot willekeurige discriminatie of tot verkapte beperking van de handel tussen de Lid-Staten vormen. Uit de talrijke arresten die het Hof terzake heeft gewezen, blijkt dat het hierbij uiteindelijk van geen belang is of de maatregelen waaruit de discriminatie voortvloeit al dan niet zonder onderscheid van toepassing zijn op binnenlandse en op ingevoerde produkten. Tussen maatregelen die wel en maatregelen die geen onderscheid maken, bestaat slechts verschil in zoverre eerstgenoemde, als zij ertoe leiden dat ingevoerde produkten bij de verhandeling worden achtergesteld, wegens de verschillende behandeling steeds een rechtvaardiging nodig hebben, terwijl dit niet zo is voor de zonder onderscheid toepasselijke maatregelen die de ingevoerde produkten ook de facto niet achterstellen bij de binnenlandse produkten. Tot op heden ging het Hof van Justitie pas dan onderzoeken of een maatregel gerechtvaardigd was uit hoofde van een der in artikel 36 opgesomde gronden, als op zijn minst vaststond dat die maatregel, ook al was hij formeel zonder onderscheid van toepassing, in feite toch tot een verschillende behandeling van ingevoerde en binnenlandse produkten leidde. Men moet toegeven dat het doel — bescherming tegen discriminaties in het vrije verkeer van goederen — daarbij niet altijd even sterk tot uitdrukking is gekomen. Aanvankelijk stond de verhindering van discriminaties op de voorgrond, zoals bijvoorbeeld in het Sekt-Weinbrand-arrest (arrest van 20 februari 1975, zaak 12/74, Commissie t. Bondsrepubliek Duitsland, Jurispr. 1975, blz. 181), terwijl in een reeks latere arresten, beginnend met de zaak Cassis de Dijon, en ook in de arresten Gilli en Kelderman, dit oogmerk niet meer zo duidelijk tot uiting komt. In deze zaken, waar het ging om een zonder onderscheid toepasselijke handelsregeling, heeft het Hof erkend dat doelstellingen van algemeen belang — vooral doeltreffende fiscale controles, de bescherming van de volksgezondheid, de eerlijkheid der handelstransacties en de bescherming van consumenten — bij de belangenafweging voorrang kunnen hebben op de eisen van het vrije verkeer van goederen. Overigens ging het Hof er ook in deze zaken van uit dat bedoelde nationale maatregelen de intracommunautaire handel al dan niet rechtstreeks, daadwerkelijk of potentieel konden belemmeren, omdat zij — dit moet impliciet worden aangevuld — de afzet van buitenlandse goederen verhinderden. In de zaak Gilli was het duidelijk dat de verhandeling van om het even welke soort appelazijn in Italië onmogelijk werd gemaakt door het verbod om produkten met niet door azijnzure gisting van wijn verkregen azijnzuur in de handel te brengen. In de zaak-Kelderman stelde het Hof van Justitie vast dat „wanneer ook voor ingevoerde produkten de eis van een bepaald gehalte aan droge stof wordt gesteld, ... de verhandeling in de betrokken Lid-Staten van brood uit andere Lid-Staten [kan] worden verhinderd.” Het discriminerend karakter van bepalingen over het minimum alcoholpercentage van alcoholische dranken werd door het Hof van Justitie vooral beklemtoond in de zaak Cassis de Dijon waarin het Hof stelt dat „in de praktijk ... door zulke voorschriften voornamelijk aan gedistilleerd met een hoog alcoholpercentage een voordeel [wordt] verzekerd [doordat] produkten uit andere Lid-Staten die niet aan de gestelde eisen voldoen, ... van de nationale markt verre [worden] gehouden.” Een andere reeks arresten betrof nationale prijsregelingen. Het ging hier niet om buitenlandse produkten die als zodanig bepaalde voorgeschreven kenmerken misten, en daardoor van de nationale markt werden geweerd, maar om produkten waarvoor een nationale prijsregeling bestond. Zowel in de zaak INNO als in de zaken Van Tiggele en Danis (arrest van 16 november 1977, zaak 13/77, GBINNOBM, Jurispr. 1977, blz. 2115; arrest van 24 januari 1978, zaak 82/77, Openbaar Ministerie van het Koninkrijk der Nederlanden t. J.P. van Tiggele, Jurispr. 1978, blz. 25; arrest van 6 november 1979, gevoegde zaken 16-20/79, Openbaar Ministerie t. J. Danis e. a., Jurispr. 1979, blz. 3327) heeft het Hof van Justitie ter beantwoording van de vraag of een dergelijke prijsregeling moet worden beschouwd als een maatregel van gelijke werking in de zin van artikel 30 EEG-Verdrag, de omschrijving daarvan uit het arrest-Dassonville overgenomen. Maar vervolgens heeft het Hof in die drie arresten duidelijk gesteld dat een zonder onderscheid voor binnenlandse en ingevoerde produkten geldende nationale prijsregeling „op zichzelf geen maatregel van gelijke werking als een kwantitatieve beperking [vormt].” Volgens de drie arresten kan zo een prijsregeling echter een dergelijke werking wel krijgen als zij zo werd vastgesteld dat zij de afzet van ingevoerde produkten hetzij onmogelijk, hetzij moeilijker maakt dan die van soortgelijke binnenlandse produkten. Uit deze arresten blijkt mijns inziens zeer duidelijk dat het Hof van Justitie een zonder onderscheid toepasselijke nationale regeling pas dan als een maatregel van gelijke werking beschouwt, wanneer ingevoerde produkten bij de verhandeling slechter worden behandeld dan soortgelijke binnenlandse produkten. Het Hof van Justitie kreeg tenslotte in de zaak-Groenveld (arrest van 8 november 1979, zaak 15/79, P. B. Groenveld, Jurispr. 1979, blz. 3409) de gelegenheid om het begrip maatregelen van gelijke werking nog nader te omschrijven. In deze zaak lag een nationale maatregel ter beoordeling, waarin slechts aan een bepaalde groep producenten, namelijk vleeswarenfabrikanten, werd verboden paardevlees voorhanden te hebben, te bewerken en te verwerken, zonder dat onderscheid werd gemaakt tussen voor de uitvoer en voor de binnenlandse markt bestemde produkten. Het Hof van Justitie overwoog dat het in artikel 34 EEG-Verdrag „gaat ... om nationale maatregelen die een specifieke beperking van het uitgaand goederenverkeer tot doel of tot gevolg hebben en aldus tot een ongelijke behandeling van de binnenlandse handel en de uitvoerhandel van een Lid-Staat leiden, waardoor aan de nationale produktie of de binnenlandse markt van de betrokken Lid-Staat ten koste van de produktie of de handel van andere Lid-Staten een bijzonder voordeel wordt verzekerd.” Met dit bijkomend criterium van „specifieke beperkingen van het goederenverkeer” heeft het Hof van Justitie duidelijk uitgedrukt dat de artikelen 30 en volgende EEG-Verdrag niet van toepassing zijn op zonder onderscheid toepasselijke nationale maatregelen die op zichzelf niets met de uitvoer te maken hebben en hoogstens nevengevolgen voor de intracommunautaire handel kunnen hebben. In dezelfde lijn wordt in het reeds geciteerde arrest-United Foods gesteld dat artikel 30 ondermeer strekt tot afschaffing van die belemmeringen welke „specifiek betrekking hebben op ingevoerde produkten”. Onder uitdrukkelijke verwijzing naar de formule uit het arrest-Groenveld, heeft het Hof van Justitie in de zaak Oebel (arrest van 14 juli 1981, zaak 155/80, Serigius Oebel, Jurispr. 1981, blz. 1993) uitgemaakt dat de artikelen 30 en 34 EEG-Verdrag niet in de weg staan aan een nationaal verbod van nachtarbeid in brood- en banketbakkerijen, daar dit valt binnen het sociaaleconomisch beleid en volgens objectieve criteria wordt toegepast op alle tot een bepaalde sector behorende en op het nationale grondgebied gevestigde ondernemingen, terwijl er in geen enkel opzicht naar de nationaliteit der ondernemers wordt gedifferentieerd en er tussen de binnenlandse handel en de uitvoerhandel van de betrokken Lid-Staat niet wordt onderscheiden. Mijns inziens komt het door het Hof onlangs ingevoerde criterium „specifieke beperkingen van het goederenverkeer” met name overeen met de opvatting van de Commissie in haar richtlijn nr. 70/50/EEG van 22 december 1969 (PB L 13 van 1970, blz. 29) over maatregelen van gelijke werking. Krachtens artikel 3, eerste alinea, van deze richtlijn namelijk moeten maatregelen betreffende het in de handel brengen van produkten die zonder onderscheid op binnenlandse en ingevoerde produkten van toepassing zijn onder het verbod van artikel 30 EEG-Verdrag vallen wanneer hun „invloed op het vrije goederenverkeer meer beperkend is dan hetgeen in het kader van een handelsregeling is beoogd.” Volgens de tweede alinea van artikel 3 van deze richtlijn zal dit vooral het geval zijn „wanneer de beperkende invloed op het vrije goederenverkeer in geen verhouding staat tot het nagestreefde doel” of „wanneer hetzelfde doel door een ander middel kan worden bereikt dat het handelsverkeer minder belemmert.” Ook hieruit blijkt duidelijk dat artikel 30 EEG-Verdrag slechts van toepassing kan zijn op nationale maatregelen die de handelsstromen tussen Lid-Staten kunnen belemmeren doordat ingevoerde produkten bij het in de handel brengen slechter worden behandeld dan binnenlandse produkten. Tegen deze achtergrond moet hier in de eerste plaats worden vastgesteld dat de betwiste Belgische regeling ongetwijfeld binnen het kader van de sociale politiek en de volksgezondheid valt. Zij heeft ten doel het tappen van dranken met een hoog alcoholgehalte in de aldaar vermelde plaatsen te verhinderen en zij heeft als zodanig geen ongustige invloed op het in de handel brengen van deze alcoholica op het Belgisch grondgebied. De verbruiksregeling beïnvloedt dus ook het internationaal handelsverkeer zelf niet ongunstig. Zij verbiedt slechts het tappen en in voorraad hebben in de in de Belgische wet genoemde plaatsen van dranken met een hoog alcoholgehalte, hetwelk wordt bepaald aan de hand van objectieve criteria die zowel voor binnenlandse als voor ingevoerde produkten gelden.