Trefwoorden

Samenvatting



Trefwoorden

1. Mededinging – Administratieve procedure – Verjaring van recht van vervolging – Schorsing

(Verordening nr. 2988/74 van de Raad, art. 3)

2. Gemeenschapsrecht – Beginselen – Inachtneming van redelijke termijn – Werkingssfeer – Mededinging – Administratieve procedure – Gerechtelijke procedure – Onderscheid met oog op beoordeling van inachtneming van redelijke termijn

(Verordening nr. 17 van de Raad)

3. Mededinging – Administratieve procedure – Verplichtingen van Commissie – Inachtneming van redelijke termijn

(Verordening nr. 17 van de Raad)

4. Procedure – Duur van procedure voor Gerecht – Redelijke termijn – Beoordelingscriteria

5. Gemeenschapsrecht – Beginselen – Rechten van verdediging – Werkingssfeer – Mededinging – Administratieve procedure – Draagwijdte van beginsel na nietigverklaring van eerste beschikking van Commissie

(Art. 81 EG, 82 EG en 233 EG; verordening nr. 17 van de Raad)

6. Commissie – Collegialiteitsbeginsel – Draagwijdte – Beschikking inzake mededinging

7. Beroep tot nietigverklaring – Arrest houdende nietigverklaring – Draagwijdte – Absoluut gezag van gewijsde

8. Beroep tot nietigverklaring – Arrest houdende nietigverklaring – Gevolgen

(Art. 82 EG, 230 EG en 233 EG)

9. Mededinging – Machtspositie – Kwalificatie op grond van zeer groot marktaandeel

(Art. 82 EG)

10. Mededinging – Machtspositie – Misbruik – Korting met afschermende werking op markt – Getrouwheidskorting

(Art. 82 EG)

11. Mededinging – Machtspositie – Misbruik – Hoeveelheidskorting – Toelaatbaarheid – Voorwaarden – Kortingsysteem dat misbruik oplevert

(Art. 82 EG)

12. Mededinging – Machtspositie – Misbruik – Exclusieveafnameovereenkomsten – Getrouwheidskorting

(Art. 82 EG)

13. Mededinging – Geldboeten – Bedrag – Vaststelling – Beoordelingsvrijheid van Commissie

(Art. 81 EG en 82 EG; verordening nr. 2988/74 van de Raad)

14. Mededinging – Administratieve procedure – Beschikking van Commissie – Beschikking houdende vaststelling van inbreuk en oplegging van geldboete – Nietigverklaring wegens procedurefout

(Verordening nr. 17 van de Raad)

15. Mededinging – Geldboeten – Bedrag – Vaststelling – Criteria – Zwaarte van inbreuk – Bijzonder zware inbreuken

(Art. 82 EG; verordening nr. 17 van de Raad, art. 15, lid 2)

16. Mededinging – Geldboeten – Bedrag – Vaststelling – Criteria – Zwaarte van inbreuk – Verzwarende omstandigheden – Recidive – Begrip zelfde type inbreuk – Inbreuken op artikel 81 EG enerzijds en op artikel 82 EG anderzijds – Daarvan uitgesloten

(Art. 81 EG en 82 EG; verordening nr. 17 van de Raad, art. 15, lid 2)

17. Mededinging – Geldboeten – Bedrag – Vaststelling – Criteria – Verplichting om van bedrag van geldboete kosten af te trekken die zijn gemaakt om toepassing van achteraf nietig verklaarde beschikking te waarborgen – Geen

(Verordening nr. 17 van de Raad, art. 15, lid 2)

18. Mededinging – Gemeenschapsregels – Inbreuken – Opzet – Begrip

(Verordening nr. 17 van de Raad, art. 15)

19. Mededinging – Geldboeten – Bedrag – Vaststelling – Criteria – Zwaarte van inbreuk

(Verordening nr. 17 van de Raad, art. 15, lid 2)

20. Mededinging – Geldboeten – Oplegging – Noodzaak dat onderneming profijt heeft getrokken uit inbreuk – Geen – Vaststelling – Criteria – Zwaarte van inbreuk – Verzachtende omstandigheden – Ontbreken van winst – Daarvan uitgesloten

(Verordening nr. 17 van de Raad, art. 15, lid 2)

21. Mededinging – Geldboeten – Bedrag – Vaststelling – Criteria – Zwaarte van inbreuk – Verzwarende omstandigheden – Verhulling van mededingingsregeling – Ontbreken van heimelijk karakter vormt geen verzachtende omstandigheid

(Art. 81 EG en 82 EG; verordening nr. 17 van de Raad, art. 15, lid 2)

Samenvatting

1. Krachtens artikel 3 van verordening nr. 2988/74 inzake de verjaring van het recht van vervolging en van tenuitvoerlegging op het gebied van het mededingingsrecht wordt de verjaring van het recht van vervolging geschorst zolang een beschikking van de Commissie het onderwerp vormt van een „procedure bij het Hof van Justitie van de Europese Gemeenschappen”. Deze vermelding moet na de instelling van het Gerecht van eerste aanleg aldus worden uitgelegd dat in de eerste plaats een procedure bij het Gerecht wordt bedoeld, aangezien beroepen tegen sancties of geldboeten op het gebied van het mededingingsrecht tot zijn bevoegdheid behoren.

De verjaring is ook geschorst tijdens een procedure in hogere voorziening bij het Hof van Justitie. Daar artikel 60 van het Statuut van het Hof van Justitie en artikel 3 van verordening nr. 2988/74 een verschillende werkingssfeer hebben, kan het feit dat een hogere voorziening geen schorsende werking heeft, artikel 3 van die verordening – dat situaties betreft waarin de Commissie de beslissing van de gemeenschapsrechter moet afwachten – niet zijn werking ontnemen. Voorts beschermt artikel 3 van verordening nr. 2988/74 de Commissie tegen de werking van de verjaring in situaties waarin zij de beslissing van de gemeenschapsrechter moet afwachten in het kader van procedures waarvan zij het verloop niet in de hand heeft, voordat zij weet of de bestreden handeling al dan niet onwettig is.

Het argument dat de Commissie als gevolg van de nietigverklaring van een door haar vastgestelde beschikking zich niet kan beroepen op haar eigen fout door na het verstrijken van de verjaringstermijn een geldboete op te leggen, dient te worden afgewezen. Elke nietigverklaring van een door de Commissie vastgestelde handeling is namelijk noodzakelijkerwijs aan haar toe te rekenen, aangezien daaruit blijkt dat zij een vergissing heeft begaan. Indien wordt uitgesloten dat de verjaring van de vervolging wordt geschorst wanneer het beroep uitloopt op de vaststelling van een aan de Commissie toe te rekenen vergissing, zou dit derhalve tot gevolg hebben dat artikel 3 van verordening nr. 2988/74 dode letter wordt. Het is het feit zelf dat bij het Gerecht of het Hof een beroep aanhangig is, dat de schorsing rechtvaardigt, en niet de slotsom waartoe die rechterlijke instanties in hun arrest komen.

Indien de Commissie na de nietigverklaring van een beschikking door het Gerecht een nieuwe beschikking zou moeten vaststellen zonder het arrest van het Hof af te wachten, dreigen ten slotte tegelijkertijd twee beschikkingen met hetzelfde voorwerp te bestaan indien het Hof het arrest van het Gerecht vernietigt. Het lijkt in strijd met de eisen van administratief-procedurele economie om de Commissie, alleen om verjaring te voorkomen, te verplichten een nieuwe beschikking vast te stellen voordat bekend is of de oorspronkelijke beschikking al dan niet onwettig is.

Aangezien de verjaring in de zin van artikel 3 van verordening nr. 2988/74 gedurende de gehele procedure bij het Gerecht en het Hof is geschorst, kan de Commissie niet worden verweten dat zij het beginsel van de redelijke termijn schendt, alleen omdat zij met het vaststellen van een nieuwe beschikking wacht tot het Gerecht en het Hof uitspraak hebben gedaan. Dit is immers gerechtvaardigd uit het oogpunt van de eerbied voor de rechterlijke procedure en de toekomstige arresten.

(cf. punten 73‑74, 77, 82, 85‑86, 88‑89, 132)

2. In het kader van het onderzoek van een grief inzake schending van het beginsel van de redelijke termijn moet onderscheid worden gemaakt tussen de administratieve procedure die in mededingingszaken wordt gevoerd op grond van verordening nr. 17, en de gerechtelijke procedure indien tegen de beschikking van de Commissie beroep wordt ingesteld. De periode gedurende welke de gemeenschapsrechter de rechtmatigheid van de beschikking en, in geval van hogere voorziening, de geldigheid van het in eerste aanleg gewezen arrest onderzoekt, kan niet in aanmerking worden genomen bij het bepalen van de duur van de procedure voor de Commissie.

(cf. punt 102)

3. De schending van het beginsel van de redelijke termijn rechtvaardigt alleen dan de nietigverklaring van een beschikking van de Commissie die aan het einde van een administratieve procedure op het gebied van de mededinging is gegeven, wanneer zij ook een schending van de rechten van de verdediging van de betrokken onderneming impliceert. Wanneer niet is aangetoond dat de betrokken ondernemingen zich door het overdreven lange tijdsverloop minder doeltreffend hebben kunnen verdedigen, heeft de niet-inachtneming van het beginsel van de redelijke termijn immers geen gevolgen voor de geldigheid van de administratieve procedure.

(cf. punt 109)

4. Het uit artikel 6, lid 1, van het Europees Verdrag voor de rechten van de mens afgeleide algemene beginsel van gemeenschapsrecht dat eenieder recht heeft op een eerlijk proces, en inzonderheid op een proces binnen een redelijke termijn, is van toepassing op een beroep in rechte tegen een beschikking van de Commissie waarbij aan een onderneming een geldboete is opgelegd wegens schending van het mededingingsrecht.

De redelijkheid van de termijn moet worden beoordeeld met inachtneming van de specifieke omstandigheden van de zaak, in het bijzonder het belang ervan voor de betrokkene, de complexiteit van de zaak en het gedrag van de verzoeker en van de bevoegde autoriteiten.

In dit verband is de lijst van deze criteria niet uitputtend en de beoordeling van de redelijkheid van de termijn vereist niet dat de zaak stelselmatig aan al deze criteria wordt getoetst, wanneer de duur van de procedure volgens een van de criteria gerechtvaardigd lijkt. Zo kan de complexiteit van een zaak worden gezien als rechtvaardiging van een termijn die op het eerste gezicht te lang is.

Nu er geen enkele aanwijzing is dat de duur van de procedure de uitkomst van het geschil heeft beïnvloed, doet een mogelijke overschrijding van de redelijke termijn door de rechter, zelfs indien deze zou zijn aangetoond, niet af aan de wettigheid van de bestreden beschikking. De betaling van een schadevergoeding zou gerechtvaardigd kunnen zijn indien de onderneming dat vordert.

(cf. punten 114, 116‑117)

5. De nietigverklaring van een gemeenschapshandeling beïnvloedt niet noodzakelijkerwijs de voorbereidende handelingen, aangezien de procedure ter vervanging van de nietig verklaarde handeling in beginsel weer mag worden opgenomen op het precieze punt waarop de onwettigheid is ontstaan.

Wanneer een proceduregebrek de laatste fase van de procedure tot vaststelling van een beschikking tot bestraffing van een onderneming wegens inbreuk op de communautaire mededingingsregels betreft, laat de nietigverklaring van deze beschikking de geldigheid van de voorbereidende maatregelen vóór het stadium van de vaststelling van dit gebrek onverlet. Wanneer de Commissie een nieuwe beschikking geeft die inhoudelijk in wezen identiek is en op dezelfde grieven berust, is zij derhalve niet verplicht nieuwe procedurestappen te verrichten.

In het bijzonder kan haar niet worden verweten dat zij voor het geven van de nieuwe beschikking de betrokken onderneming niet opnieuw heeft gehoord, dat zij deze laatste geen gelegenheid heeft gegeven om opnieuw argumenten in te dienen of dat zij haar geen nieuwe mededeling van punten van bezwaar heeft gezonden.

Ook de rechtsvragen die in het kader van de toepassing van artikel 233 EG zouden kunnen rijzen, zoals die inzake het tijdsverloop, de mogelijkheid van hervatting van de vervolging, de toegang tot het dossier die inherent zou zijn aan de heropening van de procedure, het optreden van de raadadviseur-auditeur en het Adviescomité, en de eventuele implicaties van artikel 20 van verordening nr. 17, noodzaken niet tot een nieuwe hoorzitting, aangezien deze vragen de punten van bezwaar inhoudelijk niet wijzigen; zij zijn in voorkomend geval alleen vatbaar voor rechterlijke toetsing achteraf.

Aangezien een nieuwe hoorzitting niet noodzakelijk is, is voorts een nieuw optreden van de raadadviseur-auditeur evenmin vereist. Uit de inhoud zelf van de taak van de raadadviseur-auditeur volgt immers dat zijn optreden noodzakelijkerwijs gekoppeld is aan het horen van de ondernemingen met het oog op het geven van een eventuele beschikking.

Wanneer de nieuwe beschikking geen substantiële wijzigingen bevat ten opzichte van de nietig verklaarde beschikking, is de Commissie, die niet verplicht is om de betrokken onderneming opnieuw te horen, derhalve evenmin verplicht om het Adviescomité voor mededingingsregelingen en economische machtsposities opnieuw te raadplegen.

Om dezelfde redenen behoeft het aan het college van Commissieleden voorgelegde dossier met name geen nieuw rapport van de raadadviseur-auditeur of een nieuw verslag van het Adviescomité te bevatten.

(cf. punten 125‑126, 134‑135, 151, 153‑154, 161‑162, 168, 174)

6. Het collegialiteitsbeginsel berust op de gedachte, dat de leden van de Commissie als gelijken aan de besluitvorming deelnemen, en houdt met name in dat de besluiten in gemeen overleg worden genomen en dat alle leden van het college collectief politiek verantwoordelijk zijn voor alle genomen besluiten. De eerbiediging van dat beginsel, en met name het vereiste dat de besluiten door de leden van de Commissie in gemeen overleg worden genomen, is stellig van belang voor de rechtssubjecten ten aanzien van wie die besluiten rechtsgevolgen sorteren, in dier voege dat zij de zekerheid moeten hebben dat deze besluiten daadwerkelijk door het college zijn genomen en exact weergeven wat het college heeft gewild. Dit geldt in het bijzonder voor de uitdrukkelijk als beschikking aangemerkte handelingen die de Commissie ten aanzien van ondernemingen en ondernemersverenigingen geeft met het oog op de naleving van de mededingingsregels en die tot doel hebben, een inbreuk op die regels vast te stellen, deze ondernemingen bevelen te geven en hun geldboeten op te leggen.

Het enkele feit dat een persbericht dat niet door de Commissie is verspreid en geen officieel karakter heeft, melding maakt van een verklaring van een woordvoerder van de Commissie betreffende de datum waarop een beschikking in een mededingingszaak zal worden vastgesteld en wat de inhoud daarvan zal zijn, kan niet volstaan om te oordelen dat de Commissie het collegialiteitsbeginsel heeft geschonden. Daar het college van Commissieleden niet gebonden is door een dergelijke verklaring, kan het na beraadslaging beslissen om geen dergelijke beschikking vast te stellen .

(cf. punten 175‑178)

7. Om zowel de stabiliteit van het recht en van de rechtsbetrekkingen als een goede rechtspleging te garanderen, is het van belang dat rechterlijke beslissingen die definitief zijn geworden nadat de beschikbare beroepsmogelijkheden zijn uitgeput of nadat de beroepstermijnen zijn verstreken, niet meer opnieuw aan de orde kunnen worden gesteld.

Het gezag van gewijsde dat toekomt aan een arrest, kan slechts aan de ontvankelijkheid van een beroep in de weg staan indien in het beroep dat heeft geleid tot het betrokken arrest, dezelfde partijen tegenover elkaar stonden en het beroep hetzelfde voorwerp had en op dezelfde middelen berustte, met dien verstande dat deze voorwaarden noodzakelijkerwijze cumulatief zijn. Het gezag van gewijsde geldt slechts voor de punten, feitelijk en rechtens, die in het betrokken arrest daadwerkelijk of noodzakelijkerwijs zijn beslecht.

(cf. punten 196‑198)

8. De instelling die aan de grondslag ligt van de nietig verklaarde handeling, moet het nietigverklaringsarrest slechts voor zover nodig uitvoeren. Aldus mag de procedure ter vervanging van een dergelijke handeling weer worden hervat op het precieze punt waarop de onrechtmatigheid is ontstaan.

Wanneer een beschikking van de Commissie tot bestraffing van een onderneming wegens misbruik van machtspositie wordt nietig verklaard op grond dat deze beschikking na de kennisgeving ervan is geauthentiseerd, hetgeen een schending van een wezenlijk vormvoorschrift in de zin van artikel 230 EG vormt, kan de Commissie haar analyse in het stadium van de authentisatie opnieuw opnemen zonder te moeten nagaan of haar bevindingen over de betrokken markt bij de vaststelling van de eerste beschikking tegen de achtergrond van de feitelijke en juridische omstandigheden nog steeds gelden ten tijde van de vaststelling van de tweede beschikking. De overweging dat de vaststelling van het bestaan van een machtspositie een uitvloeisel is van de analyse van de structuur van de markt en van de daarop op het tijdstip van de vaststelling door de Commissie van elke beschikking heersende mededinging, houdt niet in dat de Commissie in alle gevallen de betrokken markt op het tijdstip van de vaststelling van de bestreden beschikking opnieuw moet analyseren. De Commissie is met name niet gehouden tot een dergelijke analyse wanneer zulks niet nodig is voor de uitvoering van het arrest houdende nietigverklaring van de beschikking.

(cf. punten 243‑245)

9. De in artikel 82 EG bedoelde machtspositie heeft betrekking op een economische machtspositie die de betrokken marktdeelnemer in staat stelt om de instandhouding van daadwerkelijke mededinging op de betrokken markt te verhinderen door het hem mogelijk te maken om zich jegens zijn concurrenten, zijn afnemers en uiteindelijk de consumenten in belangrijke mate onafhankelijk te gedragen. Anders dan een monopolie of quasi-monopolie sluit een dergelijke positie het bestaan van een zekere mededinging niet uit, maar stelt zij de betrokken onderneming in staat de voorwaarden waaronder bedoelde mededinging zich zal ontwikkelen, zo al niet te bepalen, dan toch aanmerkelijk te beïnvloeden en biedt zij haar in ieder geval ruimschoots – en zonder dat zulks haar nadeel berokkent – de gelegenheid zich bij haar gedrag aan de concurrentie niets gelegen te laten liggen.

In het algemeen ontstaat een machtspositie door de combinatie van verscheidene factoren, die elk afzonderlijk niet per se beslissend behoeven te zijn. Het onderzoek of er sprake is van een machtspositie op de relevante markt dient zich allereerst bezig te houden met de structuur van die markt en vervolgens met de daar heersende concurrentieverhoudingen.

Zeer grote marktaandelen vormen, uitzonderlijke omstandigheden daargelaten, op zichzelf reeds het bewijs van een machtspositie. Een onderneming die gedurende langere tijd een zeer groot marktaandeel heeft, bevindt zich immers door de omvang van haar productie en aanbod – zonder dat de houders van veel kleinere marktaandelen op korte termijn kunnen voldoen aan de vraag van afnemers die zich van de onderneming met het grootste marktaandeel zouden willen afwenden – in een positie van macht die anderen op haar aangewezen doet zijn, hetgeen haar op zichzelf reeds, althans voor betrekkelijk lange tijd, de voor een machtspositie kenmerkende onafhankelijkheid van gedrag verzekert.

Zo is een marktaandeel van 70 tot 80 % op zichzelf een duidelijke aanwijzing voor het bestaan van een machtspositie. Ook een marktaandeel van 50 % levert, uitzonderlijke omstandigheden daargelaten, op zichzelf reeds het bewijs van een machtspositie.

(cf. punten 254‑257)

10. Een kortingssysteem dat op de markt een afschermende werking heeft, zal als strijdig met artikel 82 EG worden aangemerkt indien het door een onderneming met een machtspositie wordt toegepast. Dat is het geval met een getrouwheidskorting die wordt toegekend als tegenprestatie voor de toezegging van de klant om zich (bijna) uitsluitend bij de onderneming met een machtspositie te bevoorraden. Een dergelijke korting leidt er immers toe dat door toekenning van geldelijke voordelen wordt belet dat de klanten zich bij concurrerende producenten bevoorraden. Het gedrag van een dergelijke onderneming, doordat het de toegang van concurrenten tot de markt belet, kan gevolgen hebben voor het handelsverkeer en de mededinging op de gemeenschappelijke markt.

(cf. punten 296‑297, 337)

11. Van systemen van kwantumkortingen die uitsluitend aan de omvang van de bij de onderneming met een machtspositie gedane aankopen zijn gebonden, wordt in het algemeen niet gesteld dat zij een bij artikel 82 EG verboden afschermende werking hebben. Wanneer de verhoging van de geleverde hoeveelheid de kosten van de leverancier doet dalen, mag hij zijn klanten via een gunstiger tarief van deze verlaging laten profiteren. Kwantumkortingen moeten dus een afspiegeling zijn van de verbeterde efficiëntie en van de schaalvoordelen die de onderneming met een machtspositie heeft behaald.

Daaruit volgt dat een kortingssysteem waarvan het kortingspercentage hoger wordt naargelang van de gekochte hoeveelheid niet in strijd is met artikel 82 EG, behalve wanneer uit de criteria en modaliteiten voor toekenning van de korting blijkt dat het systeem niet gebaseerd is op een uit economisch oogpunt gerechtvaardigde tegenprestatie, maar er – net als de getrouwheidskorting en de doelstellingskorting – toe strekt te beletten dat de afnemers zich bij concurrerende producenten bevoorraden.

Om vast te stellen dat een dergelijk systeem van kwantumkortingen misbruik vormt, moeten dus alle omstandigheden in aanmerking worden genomen, inzonderheid de criteria en modaliteiten voor het verlenen van kortingen, en moet worden onderzocht of de kortingen een niet door een economische prestatie gerechtvaardigd voordeel zijn, en ten doel hebben de koper, wat zijn bevoorradingsbronnen betreft, geen – of minder – keus te laten, concurrenten de toegang tot de markt te belemmeren, jegens handelspartners ongelijke voorwaarden bij gelijkwaardige prestaties toe te passen, of de machtspositie te versterken door een vervalste mededinging.

(cf. punten 298‑300)

12. Wanneer een onderneming met een machtspositie op een markt kopers – zij het op hun verzoek – aan zich bindt door een verplichting of toezegging zich volledig of grotendeels uitsluitend bij deze onderneming te bevoorraden, is er misbruik van machtspositie in de zin van artikel 82 EG, om het even of een dergelijke verplichting zonder meer dan wel tegen toekenning van een korting wordt gestipuleerd. Hetzelfde geldt wanneer deze onderneming zonder de kopers door een formele verplichting te binden, hetzij krachtens overeenkomsten met deze kopers, hetzij eenzijdig, een stelsel van getrouwheidskortingen toepast, dat wil zeggen kortingen die verbonden zijn aan de voorwaarde dat de klant zich volledig of grotendeels uitsluitend bij de onderneming met een machtspositie bevoorraadt. Dergelijke exclusieveafnamebedingen al dan niet met een tegenprestatie in de vorm van kortingen of het verlenen van getrouwheidskortingen om de koper ertoe aan te zetten zich uitsluitend te bevoorraden bij de onderneming met een machtspositie, zijn namelijk onverenigbaar met het doel van onvervalste mededinging op de gemeenschappelijke markt, omdat zij niet berusten op een economische prestatie die deze last of dit voordeel rechtvaardigt, maar ertoe strekken de koper de mogelijkheid van keuze van zijn bevoorradingsbronnen te ontnemen of te beperken en andere producenten de toegang tot de markt te beletten.

(cf. punt 315)

13. Bij de bepaling van het bedrag van de geldboeten wegens inbreuk op het mededingingsrecht moet de Commissie niet enkel de zwaarte van de inbreuk en de bijzondere omstandigheden van het geval in aanmerking nemen, maar ook de context waarbinnen die inbreuk is gemaakt, en zij moet ervoor zorgen dat haar optreden een afschrikkende werking heeft, inzonderheid met betrekking tot die inbreuken die bijzonder schadelijk zijn voor de verwezenlijking van de doelstellingen van de Gemeenschap. Bovendien kan de Commissie niet worden verweten een beschikking tardief te hebben vastgesteld wanneer zij die beschikking met inachtneming van verordening nr. 2988/74 inzake de verjaring van het recht van vervolging en van tenuitvoerlegging op het gebied van het mededingingsrecht en van het beginsel van de redelijke termijn vaststelt. In dergelijke omstandigheden dient een geldboete die werd opgelegd bij een beschikking die na de nietigverklaring van een eerste beschikking is vastgesteld, niet nietig te worden verklaard wegens het tijdsverloop tussen de vaststelling van de twee beschikkingen.

(cf. punten 354‑355)

14. Wanneer een beschikking van de Commissie in een mededingingszaak wegens een proceduregebrek nietig is verklaard, is de Commissie gerechtigd een nieuwe beschikking vast te stellen zonder een nieuwe administratieve procedure in te leiden. Wanneer de nieuwe beschikking inhoudelijk nagenoeg overeenkomt met de eerdere beschikking en de twee beschikkingen op dezelfde gronden berusten, is de nieuwe beschikking voor de vaststelling van het bedrag van de geldboete onderworpen aan de ten tijde van de vaststelling van de eerdere beschikking geldende voorschriften. De Commissie hervat de procedure immers in het stadium waarin de procedurefout is begaan, en stelt een nieuwe beschikking vast zonder de zaak opnieuw te toetsen aan regels die ten tijde van de vaststelling van de eerste beschikking niet bestonden.

(cf. punten 366‑368)

15. Ter beoordeling van de zwaarte van de aan een onderneming toe te rekenen inbreuken op de communautaire mededingingsregels kan de Commissie, teneinde de geldboete vast te stellen op een bedrag dat evenredig is aan deze zwaarte, rekening houden met de bijzonder lange duur van bepaalde inbreuken, met het aantal en het uiteenlopende karakter van de inbreuken, die alle of nagenoeg alle producten van de betrokken onderneming betroffen en waarvan sommige van invloed waren in alle lidstaten, met de bijzondere zwaarte van de inbreuken, die een welbewuste en coherente strategie aantoonde, die erop was gericht, door verschillende op uitschakeling van concurrenten gerichte praktijken en door een beleid van getrouwheidsbinding van klanten, kunstmatig de machtspositie van de onderneming op de markten waarop de concurrentie reeds beperkt was, te handhaven of te versterken, en met de bijzonder schadelijke gevolgen van de misbruiken voor de mededinging en de door de onderneming uit haar misbruiken behaalde voordelen.

De Commissie kan terecht als bijzonder ernstig kwalificeren de praktijken van een onderneming met een machtspositie die, door aan haar klanten topslicekortingen toe te kennen en door met haar klanten getrouwheidsovereenkomsten te sluiten, gedurende lange tijd alle concurrenten mogelijkheden tot verkoop van hun product ontneemt en de structuur van de betrokken markt blijvende schade toebrengt, zulks ten nadele van de consument.

(cf. punten 370, 372, 374)

16. Bij het onderzoek van de zwaarte van een inbreuk op de communautaire mededingingsregels moet rekening worden gehouden met een eventuele recidive. Het begrip recidive wordt in verschillende nationale rechtsstelsels aldus opgevat dat een persoon nieuwe overtredingen pleegt nadat hij voor soortgelijke overtredingen is gestraft. De richtsnoeren voor de berekening van geldboeten die uit hoofde van artikel 15, lid 2, van verordening nr. 17, respectievelijk artikel 65, lid 5, van het EGKS-Verdrag worden opgelegd, gaan in dezelfde richting door naar „eenzelfde type inbreuk” te verwijzen. De Commissie kan de verzwarende omstandigheid van recidive dus niet ten laste leggen aan een onderneming die misbruik maakt van haar machtspositie op een markt in de zin van artikel 82 EG wegens een eerdere samenspanning die verband hield met artikel 81 EG en die bovendien sterk verschilt met die welke heeft geleid tot de schending van artikel 82 EG.

(cf. punten 377‑381)

17. In mededingingszaken is de Commissie, wanneer een onderneming kosten maakt voor de waarborgen voor de betaling van een geldboete die is opgelegd door een beschikking die achteraf nietig is verklaard door de gemeenschapsrechter en om aan te tonen dat deze beschikking onrechtmatig was, niet gehouden om met die kosten rekening te houden wanneer zij het bedrag van de geldboete vaststelt in de beschikking die na het arrest houdende nietigverklaring wordt gegeven, aangezien de onderneming de terugbetaling ervan in het kader van een beroep tot schadevergoeding kan vragen.

(cf. punt 383)

18. Het is niet noodzakelijk dat de onderneming zich ervan bewust was dat zij inbreuk maakte op de mededingingsregels van het Verdrag, om de inbreuk op deze regels als een opzettelijke inbreuk te kunnen beschouwen, maar het volstaat dat zij niet onkundig kon zijn van de omstandigheid dat het gewraakte gedrag tot doel of gevolg had de mededinging op de gemeenschappelijke markt te beperken.

(cf. punt 412)

19. Factoren die met het doel van een gedraging verband houden, kunnen voor de vaststelling van de hoogte van de geldboete een grotere betekenis hebben dan de gevolgen van die gedraging.

(cf. punt 435)

20. Het bedrag van de wegens inbreuk op de communautaire mededingingsregels opgelegde geldboete moet weliswaar in verhouding staan tot de duur van de inbreuk en de andere factoren die moeten worden meegewogen bij de beoordeling van de zwaarte van de inbreuk, zoals het profijt dat de betrokken onderneming uit haar praktijken heeft kunnen trekken, maar het feit dat een onderneming uit de inbreuk geen voordeel heeft getrokken, kan niet beletten dat een geldboete wordt opgelegd, omdat deze geldboete anders haar afschrikkende werking zou verliezen. Bijgevolg is de Commissie niet verplicht om bij de bepaling van het bedrag van de geldboeten rekening te houden met het feit dat uit de betrokken inbreuk geen voordeel is getrokken. Bovendien kan het gebrek aan financieel voordeel uit de inbreuk niet als verzachtende omstandigheid gelden.

(cf. punt 443)

21. De Commissie kan bij de beoordeling van de zwaarte van een inbreuk op artikel 81 EG of artikel 82 EG het heimelijke karakter als verzwarende omstandigheid in aanmerking nemen. Daaruit mag evenwel niet worden afgeleid dat het ontbreken van een heimelijk karakter een verzachtende omstandigheid vormt.

(cf. punten 446‑447)