Trefwoorden

Samenvatting



Trefwoorden

1. Mededinging – Regels van Unie – Inbreuken – Toerekening – Moedermaatschappij en dochterondernemingen – Beoordelingscriteria

(Art. 81 EG en 82 EG; verordening nr. 1/2003 van de Raad, art. 23, lid 2)

2. Mededinging – Administratieve procedure – Eerbiediging van rechten van verdediging – Mededeling van punten van bezwaar – Vereiste inhoud

(Art. 81 EG, 82 EG en 85 EG; verordening nr. 1/2003 van de Raad, art. 27, lid 1)

3. Mededinging – Administratieve procedure – Eerbiediging van rechten van verdediging – Schending wegens door Commissie begane onregelmatigheid – Voorwaarden

(Art. 81 EG, 82 EG en 85 EG)

4. Mededinging – Geldboeten – Bedrag – Vaststelling – Maximumbedrag – Berekening – Omzet die in aanmerking moet worden genomen

(Art. 81 EG en 82 EG; verordening nr. 1/2003 van de Raad, art. 23, lid 2)

5. Mededinging – Regels van Unie – Inbreuken – Toerekening – Rechtspersoon die onderneming exploiteerde ten tijde van inbreuk – Uitzonderingen

(Art. 81, lid 1, EG)

6. Mededinging – Geldboeten – Bedrag – Vaststelling – Criteria – Afschrikkende werking – Inachtneming van evenredigheidsbeginsel

(Art. 81 EG en 82 EG; verordening nr. 1/2003 van de Raad, art. 23)

7. Mededinging – Geldboeten – Bedrag – Vaststelling – Criteria – Afschrikkende werking – Toepassing van vermenigvuldigingscoëfficiënt

(Art. 81 EG en 82 EG; verordeningen van de Raad nr. 17, art. 15, lid 2, en nr. 1/2003, art. 23; mededeling 98/C 9/03 van de Commissie, punt 1 A,vierde alinea)

Samenvatting

1. Wanneer het volledige kapitaal van een dochtermaatschappij in handen is van de moederonderneming, kan de Commissie op het gebied van mededinging aannemen dat die moederonderneming beslissende invloed uitoefent op het gedrag van haar dochtermaatschappij, zonder aanvullende bewijzen te hoeven aanvoeren waaruit blijkt dat de moederonderneming een dergelijke invloed daadwerkelijk heeft uitgeoefend of kennis had van de inbreuk of van de betrokkenheid van die dochteronderneming bij die inbreuk. Het gaat om een weerlegbaar vermoeden, ten aanzien waarvan tegenbewijs is toegelaten. Bijgevolg is het aan de moederonderneming die door de Commissie hoofdelijk aansprakelijk wordt geacht voor de betaling van de aan haar dochtermaatschappij opgelegde geldboete, dat vermoeden te weerleggen met bewijsmateriaal dat kan aantonen dat haar dochteronderneming haar marktgedrag autonoom bepaalt en dat die twee ondernemingen dus niet één economische entiteit vormen. Anders wordt de uitoefening van zeggenschap aangetoond door het feit dat het vermoeden ontleend aan het bezit van het volledige kapitaal niet is weerlegd.

Bij de beoordeling of een dochtermaatschappij haar marktgedrag autonoom bepaalt, moet rekening worden gehouden met alle relevante factoren betreffende de economische, organisatorische en juridische banden tussen de dochteronderneming en haar moedermaatschappij, die in elk specifiek geval anders kunnen zijn.

Het feit dat een dochtermaatschappij haar eigen lokale directie en eigen middelen heeft, toont evenwel op zich niet aan dat zij haar marktgedrag zelfstandig bepaalt ten opzichte van haar moederonderneming. Dat het beheer van de lopende activiteiten wordt toevertrouwd aan de lokale directie van een 100 %-dochtermaatschappij is namelijk een gebruikelijke praktijk en kan dus geen bewijs vormen voor de werkelijke autonomie van de dochterondernemingen. Zo ook is de taakverdeling tussen moedermaatschappijen en hun dochterondernemingen een normale praktijk bij verticaal geïntegreerde groepen, die het vermoeden dat de moederondernemingen daadwerkelijk een beslissende invloed uitoefenen op het gedrag van de dochterondernemingen niet kan weerleggen.

(cf. punten 125‑126, 130‑131)

2. De eerbiediging van de rechten van de verdediging tijdens administratieve procedures op het gebied van het mededingingsbeleid verlangt dat de betrokken onderneming tijdens de administratieve procedure in staat is gesteld haar standpunt kenbaar te maken met betrekking tot de juistheid en relevantie van de gestelde feiten en omstandigheden, alsook met betrekking tot de stukken waarmee de Commissie de door haar gestelde inbreuk op het Verdrag heeft gestaafd. Artikel 27, lid 1, van verordening nr. 1/2003 weerspiegelt dit beginsel, voor zover het bepaalt dat aan partijen een mededeling van punten van bezwaar wordt toegezonden die duidelijk de belangrijkste feiten moet vermelden waarop de Commissie zich in dat stadium van de procedure baseert, opdat de betrokkenen weten welke gedragingen de Commissie hun verwijt en zich kunnen verdedigen alvorens de Commissie een definitieve beschikking geeft. Aan dit vereiste is voldaan wanneer in die beschikking aan betrokkenen geen andere dan in de mededeling van de punten van bezwaar opgenomen inbreuken ten laste worden gelegd en daarin slechts van feiten wordt uitgegaan waarover de betrokkenen zich hebben kunnen uitspreken.

Dit kan evenwel beknopt geschieden en de eindbeschikking behoeft niet noodzakelijkerwijs gelijkluidend te zijn met de mededeling van punten van bezwaar, daar deze mededeling een voorbereidend document is met zuiver voorlopige beoordelingen feitelijk en rechtens. Toevoegingen aan de mededeling van punten van bezwaar, waarmee wordt gereageerd op de antwoorden van de partijen en waaruit blijkt dat zij hun recht van verweer daadwerkelijk hebben kunnen uitoefenen, zijn dus toelaatbaar. In het licht van de administratieve procedure kan de Commissie ook de feitelijke of juridische argumenten die zij ter ondersteuning van haar bezwaren heeft aangevoerd, wijzigen of aanvullen.

(cf. punten 179‑181)

3. In het kader van de administratieve procedure van toepassing van de mededingingsregels vormt de omstandigheid dat rekening wordt gehouden met een door een onderneming in de loop van de administratieve procedure aangevoerd argument, zonder dat deze onderneming de gelegenheid heeft gekregen vóór de vaststelling van de eindbeschikking haar standpunt ter zake kenbaar te maken, op zichzelf geen schending van de rechten van verdediging.

Dienaangaande zijn de rechten van verdediging geschonden indien zonder de door de Commissie begane onregelmatigheid de door haar gevoerde administratieve procedure tot een ander resultaat had kunnen leiden. Om een dergelijke schending te bewijzen, moet een verzoekende onderneming genoegzaam aantonen, niet dat de beschikking van de Commissie anders zou hebben geluid, maar wel dat zij zich zonder de onregelmatigheid beter had kunnen verdedigen, bijvoorbeeld omdat zij voor haar verweer stukken had kunnen gebruiken waartoe haar tijdens de administratieve procedure geen toegang was verleend.

(cf. punten 182‑183)

4. Het plafond van 10 % van de omzet bedoeld in artikel 23, lid 2, van verordening nr. 1/2003 dient te worden berekend op basis van de gezamenlijke omzet van alle vennootschappen die deel uitmaken van de als onderneming in de zin van artikel 81 EG handelende economische eenheid, daar alleen de gezamenlijke omzet van de vennootschappen van de groep een aanwijzing kan vormen van de omvang en de economische macht van de betrokken onderneming.

(cf. punten 210‑211)

5. De natuurlijke of rechtspersoon die de betrokken onderneming leidde toen de inbreuk werd gepleegd, is in beginsel aansprakelijk voor de inbreuk, ook al wordt deze onderneming onder verantwoordelijkheid van een andere persoon geëxploiteerd op het tijdstip waarop de beschikking wordt gegeven waarin de inbreuk wordt vastgesteld.

Een juridische of organisatorische wijziging van een entiteit die een inbreuk op de mededingingsregels heeft begaan, heeft niet noodzakelijkerwijs tot gevolg dat een nieuwe onderneming ontstaat die bevrijd is van de aansprakelijkheid voor met het mededingingsrecht strijdige gedragingen van de voorafgaande entiteit, indien beide entiteiten in economisch opzicht identiek zijn.

Met het oog op de doeltreffende uitvoering van de mededingingsregels kan het namelijk noodzakelijk zijn een inbreuk op de mededingingsregels bij wijze van uitzondering aan de nieuwe exploitant van de aan het kartel deelnemende onderneming toe te rekenen, wanneer deze uit economisch oogpunt als de opvolger van de oorspronkelijke exploitant kan worden beschouwd.

Dit zogenoemde criterium van de „economische continuïteit” kan een rol spelen in uitzonderlijke omstandigheden, zoals wanneer de rechtspersoon die de onderneming beheert, na de inbreuk juridisch heeft opgehouden te bestaan.

Wanneer een onderneming evenwel ophoudt te bestaan omdat zij in een overnemende onderneming is opgegaan, neemt laatstgenoemde haar activa en passiva over, inclusief haar aansprakelijkheid voor inbreuken op het mededingingsrecht. In dat geval kan de aansprakelijkheid voor de door de overgenomen onderneming gepleegde inbreuk aan de overnemende onderneming worden toegerekend.

Het beginsel van de economische continuïteit kan dat van de persoonlijke aansprakelijkheid niet uitschakelen wanneer een aan een kartel deelnemende onderneming is verkocht aan een onafhankelijke derde en er tussen de oude en de nieuwe exploitant geen structurele banden zijn.

(cf. punten 215‑218, 220‑221)

6. De in artikel 23 van verordening nr. 1/2003 voorziene sancties hebben tot doel ongeoorloofde gedragingen tegen te gaan en herhaling daarvan te voorkomen. Afschrikking is dus een doelstelling van de geldboete.

De noodzaak om te garanderen dat de geldboete een afschrikkende werking heeft, verlangt dat het bedrag ervan wordt aangepast naar gelang van de op de betrokken onderneming uit te oefenen invloed, zodat de geldboete, met name gelet op de financiële draagkracht van de betrokken onderneming, niet te hoog of te laag uitvalt, en voldoet aan de vereisten van doeltreffendheid van de geldboete en aan het evenredigheidsbeginsel.

(cf. punten 234‑235)

7. De toepassing van een vermenigvuldigingscoëfficiënt met het oog op een afschrikkende werking bij de berekening van de sancties van artikel 23 van verordening nr. 1/2003 veronderstelt dat objectieve kenmerken van de deelnemers, zoals hun omvang en economische middelen, in aanmerking worden genomen. Dienaangaande bevestigt de formulering van punt 1 A, vierde alinea, van de richtsnoeren voor de berekening van geldboeten die uit hoofde van artikel 15, lid 2, van verordening nr. 17 worden opgelegd, deze opvatting, voor zover de inaanmerkingneming van elementen die de toepassing van een afschrikkingsfactor rechtvaardigen geschiedt los van de eigen aard van de inbreuk, de concrete weerslag ervan op de markt en de geografische omvang ervan.

De Commissie houdt voor de berekening van de vermenigvuldigingscoëfficiënt rekening met de totale omzet van de moedermaatschappij en niet alleen met die van de betrokken dochterondernemingen, wanneer moeder‑ en dochtermaatschappij één onderneming vormen in de zin van artikel 81 EG.

Wanneer de economische eenheid intussen uiteen is gevallen, mag elke adressaat van de beschikking van de Commissie verlangen dat het plafond van 10 % van zijn omzet individueel op hem wordt toegepast. De totale middelen van een onderneming moeten, om de nagestreefde afschrikkende werking te bereiken zonder miskenning van het evenredigheidsbeginsel, worden gewaardeerd naar de dag waarop de geldboete wordt opgelegd.

(cf. punten 243, 252, 255, 257)