CONCLUSIE VAN ADVOCAAT-GENERAAL

M. SZPUNAR

van 22 september 2020 ( 1 )

Zaak C‑615/19 P

John Dalli

tegen

Europese Commissie

„Hogere voorziening – Beroep tot schadevergoeding – Niet-contractuele aansprakelijkheid – Vergoeding van schade die rekwirant zou hebben geleden ten gevolge van vermeend onrechtmatig gedrag van de Commissie en het Europees Bureau voor fraudebestrijding (OLAF) dat verband houdt met zijn vertrek als lid van de Commissie op 16 oktober 2012”

I. Inleiding

1. Met zijn hogere voorziening vordert John Dalli de vernietiging van het arrest van het Gerecht van de Europese Unie van 6 juni 2019, Dalli/Commissie (T‑399/17, niet gepubliceerd, EU:T:2019:384; hierna: „bestreden arrest”), waarbij zijn beroep is verworpen dat strekte tot verkrijging van vergoeding van de schade die hij zou hebben geleden ten gevolge van vermeend onrechtmatig gedrag van de Europese Commissie en het Europees Bureau voor fraudebestrijding (OLAF) dat verband hield met zijn vertrek als lid van Commissie.

2. Deze hogere voorziening biedt het Hof de mogelijkheid om zich uit te spreken over een aantal niet eerder gestelde vragen die betrekking hebben op de onderzoekstaken van OLAF en op het verloop van zijn onderzoeken. Het Hof dient ook bepaalde aspecten van de rechtspraak inzake het gezag van gewijsde en het leveren van het bewijs voor het bestaan van immateriële schade te verduidelijken.

3. Overeenkomstig het verzoek van het Hof zal in de onderhavige conclusie worden volstaan met de analyse van het argument van de Commissie dat het beroep bij het Gerecht niet-ontvankelijk is, alsook met de analyse van het eerste middel, het eerste onderdeel van het derde middel, het vijfde en het zevende middel van de hogere voorziening.

II. Toepasselijke bepalingen

A. Verordening nr. 1073/1999

4. Artikel 1, lid 3, van verordening (EG) nr. 1073/1999 ( 2 ), die van toepassing is op de feiten van deze zaak ( 3 ), luidt: „Binnen de instellingen, organen en instanties, opgericht bij de Verdragen of op basis daarvan (hierna ‚instellingen, organen en instanties’ genoemd) verricht [OLAF] administratieve onderzoeken met het oog op: – het bestrijden van fraude, corruptie en elke andere onwettige activiteit waardoor de financiële belangen van de Europese Gemeenschap worden geschaad; – het daartoe opsporen van ernstige feiten in verband met de uitoefening van werkzaamheden in dienstverband die onverenigbaar kunnen zijn met de plichten van de ambtenaren en andere personeelsleden van de Gemeenschappen en aanleiding kunnen geven tot disciplinaire en, in voorkomend geval, strafrechtelijke sancties, dan wel onverenigbaar kunnen zijn met de analoge verplichtingen van de leden van instellingen, organen en instanties, de hoofden van instanties of personeelsleden van instellingen, organen en instanties die niet vallen onder het Statuut van de ambtenaren van de Europese Gemeenschappen, hierna ‚Statuut’ genoemd.”

5. De artikelen 3 en 4 van deze verordening bevatten de regels die van toepassing zijn op respectievelijk de externe en de interne onderzoeken van OLAF.

6. Artikel 5 van die verordening luidt: „Externe onderzoeken worden geopend bij besluit van de directeur van [OLAF], die op eigen initiatief of op verzoek van een belanghebbende lidstaat handelt. Interne onderzoeken worden geopend bij besluit van de directeur van [OLAF], die op eigen initiatief handelt, dan wel op verzoek van de instelling, het orgaan of de instantie waarbij het interne onderzoek moet worden verricht.”

7. In artikel 6, lid 1, van diezelfde verordening wordt gepreciseerd dat de directeur van OLAF de uitvoering van de onderzoeken leidt.

8. Artikel 8, lid 3, van verordening nr. 1073/1999 luidt: „De directeur ziet erop toe dat de personeelsleden van [OLAF] en de overige personen die onder zijn gezag optreden, zich houden aan de communautaire en nationale bepalingen betreffende de bescherming van persoonsgegevens, met name aan die van richtlijn 95/46/EG van het Europees Parlement en de Raad van 24 oktober 1995 betreffende de bescherming van natuurlijke personen in verband met de verwerking van persoonsgegevens en betreffende het vrije verkeer van die gegevens[ ( 4 )].”

9. In artikel 11, leden 1 en 7, van deze verordening is bepaald: „1. De onafhankelijkheid van [OLAF] wordt gesterkt door de geregelde controles waaraan het Comité van toezicht de uitvoering van de onderzoekswerkzaamheden onderwerpt. Op verzoek van de directeur of op eigen initiatief geeft het comité de directeur advies over de activiteiten van [OLAF], zonder zich evenwel in de afwikkeling van de lopende onderzoeken te mengen. [...] 7. De directeur [...] doet jaarlijks het programma van de [...] activiteiten [van OLAF] aan het Comité van toezicht toekomen. De directeur stelt het comité op gezette tijden in kennis van de activiteiten van [OLAF], zijn onderzoeken, de resultaten ervan en het gevolg dat eraan is gegeven. Loopt een onderzoek langer dan negen maanden, dan deelt de directeur het comité mede waarom het onderzoek nog niet kon worden afgesloten en hoeveel tijd wellicht nog nodig is om het te voltooien. De directeur stelt het comité in kennis van de gevallen waarin de betrokken instelling, orgaan of instantie geen gevolg heeft gegeven aan zijn aanbevelingen. De directeur stelt het comité in kennis van de gevallen waarin gegevens aan de gerechtelijke autoriteiten van een lidstaat moeten worden verstrekt.”

10. Artikel 14 van die verordening bepaalt: „In afwachting van de wijziging van het Statuut kan iedere ambtenaar en ieder ander personeelslid van de Europese Gemeenschappen [...] bij de directeur van [OLAF] een klacht indienen tegen een door [OLAF] in het kader van een intern onderzoek verrichte handeling waardoor die ambtenaar, respectievelijk dat personeelslid zich bezwaard acht. [...] Deze bepalingen zijn mutatis mutandis van toepassing op het personeel van de [instellingen,] organen en instanties die niet onder het Statuut vallen.”

B. Reglement van orde van het Comité van toezicht van OLAF

11. In artikel 13, lid 5, van het reglement van orde van het Comité van toezicht van OLAF ( 5 ) (hierna: „reglement van orde”) staat te lezen: „Gevallen waarin gegevens aan de gerechtelijke autoriteiten van een lidstaat moeten worden verstrekt, worden op basis van door de directeur-generaal van OLAF verstrekte informatie en overeenkomstig [verordening nr. 1073/1999] onderzocht. De afhandeling van dergelijke gevallen geschiedt eveneens op basis van de door de directeur-generaal verstrekte informatie. In het bijzonder verzoekt het comité, vooraleer de informatie wordt verstrekt, om toegang tot de desbetreffende onderzoeken om na te gaan of de grondrechten en procedurele garanties in acht zijn genomen. Zodra het secretariaat binnen een voor de uitoefening van deze taak passende termijn inzage in de documenten heeft verkregen, bereiden de voor het onderzoek van de gevallen aangewezen rapporteurs hun presentatie voor ten behoeve van de plenaire vergadering van het comité. Het bevoegde OLAF-personeel kan op deze vergadering worden uitgenodigd zodat het ten volle wordt geïnformeerd. Het comité wijst rapporteurs aan om deze onderzoeken te controleren en, in voorkomend geval, een advies uit te brengen.”

III. Voorgeschiedenis van het geding

12. De voorgeschiedenis van het geding, zoals weergegeven in de punten 1 tot en met 16 van het bestreden arrest, kan als volgt worden samengevat.

13. Dalli is bij besluit 2010/80/EU ( 6 ) benoemd tot lid van de Commissie voor de periode van 10 februari 2010 tot en met 31 oktober 2014. De voorzitter van de Commissie wees hem de portefeuille gezondheid en consumentenbescherming toe.

14. Nadat de Commissie op 21 mei 2012 een klacht van de vennootschap Swedish Match had ontvangen met beschuldigingen over het gedrag van Dalli, heeft OLAF op 25 mei 2012 een onderzoek ingeleid.

15. Dalli is op 16 juli en 15 oktober 2012 gehoord door OLAF.

16. Op 15 oktober 2012 is het verslag van OLAF overgezonden aan de secretaris-generaal van de Commissie ter attentie van de voorzitter van deze instelling. Dit verslag ging vergezeld van een door de directeur van OLAF ondertekende brief waarin de belangrijkste conclusies van het onderzoek werden samengevat en waarin aan de voorzitter van de Commissie werd meegedeeld dat deze conclusies hem ter kennis werden gebracht met het oog op de eventuele vaststelling van maatregelen op grond van de gedragscode voor de leden van de Commissie [C(2011) 2904].

17. Op 16 oktober 2012 heeft Dalli de voorzitter van de Commissie ontmoet. Later op dezelfde dag heeft laatstgenoemde de eerste minister van de Republiek Malta alsook de voorzitters van het Europees Parlement en de Raad van de Europese Unie in kennis gesteld van het ontslag van Dalli. De Commissie heeft tevens een perscommuniqué verspreid waarin dit ontslag werd bekendgemaakt.

18. Bij ter griffie van het Gerecht op 24 december 2012 neergelegd verzoekschrift heeft Dalli een beroep ingesteld dat strekte tot nietigverklaring van „het mondelinge besluit van de voorzitter van de Commissie van 16 oktober 2012 om [zijn] ambt met onmiddellijke ingang te beëindigen” en tot vergoeding van de door hem geleden schade ten belope van een symbolische euro voor de immateriële schade en van het voorlopige bedrag van 1913396 EUR voor de materiële schade.

19. Dat beroep is verworpen bij arrest van het Gerecht van 12 mei 2015, Dalli/Commissie (T‑562/12, EU:T:2015:270; hierna: „arrest Dalli/Commissie”).

20. Wat om te beginnen het verzoek tot nietigverklaring betreft, heeft het Gerecht vastgesteld dat rekwirant vrijwillig ontslag had genomen, zonder dat de voorzitter van de Commissie een daartoe strekkend verzoek had gedaan in de zin van artikel 17, lid 6, VEU. Aangezien het bestaan van dit verzoek – dat de door rekwirant aangevochten handeling vormde – niet was aangetoond, heeft het Gerecht geoordeeld dat de vordering tot nietigverklaring niet-ontvankelijk moest worden verklaard. Het Gerecht heeft tevens geoordeeld dat zelfs indien rekwirant het recht had om in het kader van het beroep aan te voeren dat zijn ontslag onrechtmatig was omdat het was aangetast door een wilsgebrek, een dergelijk gebrek hoe dan ook niet was aangetoond.

21. Wat voorts de schadevordering betreft, heeft het Gerecht geoordeeld dat er, aangezien het bestaan van de in het kader van de vordering tot nietigverklaring bekritiseerde handelingen van de Commissie niet was komen vast te staan, niet kon worden geconstateerd dat die instelling om die reden onrechtmatig had gehandeld, laat staan zich schuldig had gemaakt aan een gekwalificeerde schending van een rechtsregel. Met betrekking tot het in het kader van de vordering tot nietigverklaring subsidiair aangevoerde wilsgebrek heeft het Gerecht opgemerkt dat het bestaan daarvan niet was bewezen. Het Gerecht is tot de slotsom gekomen dat er niet rechtens genoegzaam was aangetoond dat de Commissie of haar voorzitter zich onrechtmatig had gedragen. Het heeft de schadevordering dan ook ongegrond verklaard.

22. Op 21 juni 2015 heeft Dalli tegen dat arrest van het Gerecht hogere voorziening ingesteld, die bij beschikking van 14 april 2016, Dalli/Commissie ( 7 ), is afgewezen.

IV. Procedure bij het Gerecht en bestreden arrest

23. Bij ter griffie van het Gerecht op 28 juni 2017 neergelegd verzoekschrift heeft Dalli een beroep ingesteld dat ertoe strekte dat de Commissie zou worden veroordeeld om hem een schadeloosstelling ten belope van een voorlopig op 1000000 EUR geraamd bedrag toe te kennen ter vergoeding van de – met name immateriële – schade die hij zou hebben geleden ten gevolge van vermeend onrechtmatige gedragingen van de Commissie en OLAF die verband hielden met zijn vertrek als lid van de Commissie op 16 oktober 2012.

24. Tot staving van dit verzoek heeft Dalli zeven grieven aangevoerd die betrekking hadden op de rechtmatigheid van het gedrag van OLAF. Deze grieven berustten ten eerste op de onrechtmatigheid van het besluit tot opening van het onderzoek, ten tweede op gebreken bij de karakterisering en de uitbreiding van het onderzoek, ten derde op schending van de beginselen inzake bewijsvoering alsook op de onjuiste opvatting en de vervalsing van bewijsmateriaal, ten vierde op schending van de rechten van de verdediging, van artikel 4 van besluit 1999/396/EG ( 8 ) en van artikel 18 van de instructies van OLAF aan zijn personeel betreffende de onderzoeksprocedures (hierna: „instructies van OLAF”), ten vijfde op schending van artikel 11, lid 7, van verordening nr. 1073/1999 en van artikel 13, lid 5, van het reglement van orde, ten zesde op schending van het beginsel van het vermoeden van onschuld, van artikel 8 van verordening nr. 1073/1999, van artikel 339 VWEU en van het recht op bescherming van persoonsgegevens, en ten zevende op schending van artikel 4 van verordening nr. 1073/1999, van artikel 4 van besluit 1999/396 en van het memorandum van overeenstemming betreffende een gedragscode ter waarborging van een tijdige uitwisseling van informatie tussen OLAF en de Commissie over de interne onderzoeken van OLAF binnen de Commissie. Bovendien heeft Dalli twee grieven aangevoerd met betrekking tot de onrechtmatigheid van het gedrag van de Commissie.

25. Bij afzonderlijke akte, neergelegd ter griffie van het Gerecht op 13 september 2017, heeft de Commissie een exceptie van niet‑ontvankelijkheid opgeworpen.

26. Bij het bestreden arrest heeft het Gerecht deze exceptie van niet‑ontvankelijkheid afgewezen en vervolgens het door Dalli ingestelde beroep ongegrond verklaard.

27. Het Gerecht heeft allereerst geoordeeld dat de rechtsvragen en de feitelijke kwesties met betrekking tot het vermeend onrechtmatige gedrag van OLAF en de Commissie niet waren onderzocht in het arrest Dalli/Commissie, zodat genoemd arrest in zoverre geen gezag van gewijsde had.

28. Vervolgens heeft het Gerecht alle grieven van Dalli tegen OLAF en de Commissie afgewezen.

29. Ten slotte heeft het Gerecht ten overvloede vastgesteld dat Dalli niet had aangetoond dat er een voldoende rechtstreeks causaal verband bestond tussen het verweten gedrag en de gestelde schade, noch dat deze schade was opgetreden.

V. Conclusies van partijen en procedure bij het Hof

30. Met zijn hogere voorziening verzoekt Dalli het Hof: – het bestreden arrest te vernietigen; – te gelasten dat de, met name immateriële, schade wordt vergoed die hij stelt te hebben geleden en die volgens hem voorlopig kan worden geraamd op 1000000 EUR, en – de Commissie te verwijzen in de kosten van beide instanties.

31. De Commissie verzoekt het Hof de hogere voorziening af te wijzen en Dalli te verwijzen in de voor het Hof en het Gerecht gemaakte kosten.

32. Een terechtzitting is niet gehouden.

VI. Analyse

A. Niet-ontvankelijkheid van het beroep voor het Gerecht

33. De Commissie voert in haar memorie van antwoord aan dat zij twijfelt aan de juistheid van de redenering van het Gerecht waarmee deze rechterlijke instantie de door de Commissie voor haar aangevoerde exceptie van niet‑ontvankelijkheid heeft afgewezen die betrekking had op het gezag van gewijsde van het arrest Dalli/Commissie.

34. Om te beginnen moet ik erop wijzen dat de Commissie weliswaar geen incidentele hogere voorziening heeft ingesteld om de ontvankelijkheid van het beroep voor het Gerecht te betwisten, maar dat de op het gezag van gewijsde gebaseerde middelen van niet-ontvankelijkheid middelen van openbare orde zijn die de Unierechter ambtshalve aan de orde dient te stellen. ( 9 ) Derhalve moet worden nagegaan of het Gerecht op goede gronden heeft geoordeeld dat het bij deze rechterlijke instantie ingestelde beroep ontvankelijk was omdat het arrest Dalli/Commissie geen gezag van gewijsde had.

35. Nadat het Gerecht had gewezen op het belang dat zowel in de rechtsorde van de Unie als de nationale rechtsorden toekomt aan het beginsel van gezag van gewijsde ( 10 ), heeft het benadrukt dat het gezag van gewijsde zich tegen de ontvankelijkheid van een beroep kan verzetten indien in het beroep dat heeft geleid tot het betreffende arrest dezelfde partijen tegenover elkaar stonden en dat beroep hetzelfde voorwerp had en op dezelfde grond berustte. ( 11 ) Het Gerecht heeft in herinnering gebracht dat het voorwerp van een beroep overeenkomt met de vorderingen van de betrokken persoon, en dat de grond van de beroepen overeenkomt met de juridische en feitelijke grondslag van de vorderingen. ( 12 ) Het Gerecht heeft geoordeeld dat voldaan was aan de voorwaarden die betrekking hebben op de identiteit van partijen en voorwerp tussen het beroep dat tot het arrest Dalli/Commissie heeft geleid en de bij het Gerecht ingestelde hogere voorziening. ( 13 )

36. Wat echter de voorwaarde betreft dat de twee beroepen op dezelfde grond berustten, heeft het Gerecht in herinnering gebracht dat rekwirant in zijn eerste beroep had aangevoerd dat de in het kader van de vordering tot nietigverklaring gestelde onrechtmatigheden een gekwalificeerde schending opleverden van een rechtsregel die ertoe strekt rechten toe te kennen aan particulieren. Het Gerecht heeft evenwel tevens in herinnering gebracht dat het in het arrest Dalli/Commissie had geoordeeld dat het bestaan van de in het kader van de vordering tot nietigverklaring bestreden handelingen niet was komen vast te staan, zodat er geen sprake was van enige onrechtmatigheid waarvoor de Unie aansprakelijk zou kunnen zijn. ( 14 ) Het Gerecht heeft dan ook opgemerkt dat het zich in het arrest Dalli/Commissie niet had uitgesproken over de gestelde onrechtmatige gedragingen van de Commissie en OLAF, doch slechts had vastgesteld dat het aangevochten besluit niet bestond. ( 15 )

37. Het Gerecht heeft gepreciseerd dat het gezag van gewijsde alleen geldt voor de punten, feitelijk en rechtens, die daadwerkelijk en noodzakelijkerwijs zijn beslecht in een rechterlijke beslissing. ( 16 ) Aangezien het Gerecht de stellingen met betrekking tot het onrechtmatige gedrag van de Commissie en OLAF niet had onderzocht in het eerste beroep, was het van oordeel dat de desbetreffende punten, feitelijk en rechtens, niet daadwerkelijk of noodzakelijkerwijs waren beslecht in het arrest Dalli/Commissie, zodat dit arrest in zoverre geen gezag van gewijsde had.

38. Het Gerecht is tot de slotsom gekomen dat dus niet hoefde te worden onderzocht of de grond van de twee beroepen identiek was.

39. In haar memorie van antwoord heeft de Commissie aangevoerd dat geen relevantie toekwam aan het feit dat het Gerecht de schadevorderingen met betrekking tot het gedrag van de Commissie en OLAF niet had onderzocht. Volgens haar was over deze vorderingen reeds daadwerkelijk of noodzakelijkerwijs beslist in het arrest Dalli/Commissie, aangezien die vorderingen in dat arrest „ongegrond” waren verklaard omdat zij „niet rechtens genoegzaam [waren] aangetoond”. ( 17 ) De Commissie stelde dat het tweede bij het Gerecht ingestelde beroep enkel tot doel had een door de Unierechter beslecht geschilpunt opnieuw aan de orde te stellen, waaraan het beginsel van het gezag van gewijsde in de weg staat.

40. Mijns inziens is de redenering van het Gerecht in het bestreden arrest evenwel niet vatbaar voor betwisting. Het Gerecht heeft op goede gronden opgemerkt dat de afwijzing van de in het kader van het eerste beroep ingestelde schadevordering uitsluitend berustte op het niet-bestaan van de aangevochten handelingen. Dit impliceert noodzakelijkerwijs dat de stellingen van rekwirant over het onrechtmatige gedrag van de Commissie niet hoefden te worden onderzocht en daarom ook niet zijn onderzocht. De aan die stellingen ten grondslag liggende punten, feitelijk en rechtens, kunnen dan ook niet worden geacht daadwerkelijk of noodzakelijkerwijs te zijn beslecht in het genoemde arrest, zodat het gezag van gewijsde niet geldt voor die punten.

41. Aan deze gevolgtrekking wordt niet afgedaan door het argument van de Commissie dat het feit dat het Gerecht in zijn arrest Dalli/Commissie tot de slotsom is gekomen dat de stellingen van rekwirant „niet rechtens genoegzaam [waren] aangetoond” impliceert dat over deze stellingen noodzakelijkerwijs is beslist in dat arrest. Met andere woorden, het Gerecht heeft volgens de Commissie impliciet uitspraak gedaan over de punten, feitelijk en rechtens, die betrekking hebben op die stellingen.

42. Die benadering zou in het Unierecht de weg effenen voor een onredelijke uitbreiding van het gezag van gewijsde tot wat impliciet is geoordeeld, hetgeen mij niet wenselijk lijkt. ( 18 ) Bovendien komt het mij voor dat een dergelijke uitbreiding in casu niet van toepassing is, omdat niet kan worden volgehouden dat een punt, feitelijk of rechtens, impliciet is beslecht in een arrest terwijl uit het arrest duidelijk naar voren komt dat deze kwestie niet eens is onderzocht.

43. Aan het arrest Dalli/Commissie kan dan ook geen gezag van gewijsde toekomen wat betreft de stellingen die het Gerecht in dat arrest niet heeft onderzocht.

44. Bijgevolg ben ik van mening dat het Gerecht geen fout heeft gemaakt door het beroep ontvankelijk te verklaren.

B. Eerste middel

1. Eerste onderdeel van het eerste middel

45. Met het eerste onderdeel van het eerste middel komt rekwirant op tegen de verklaring van het Gerecht dat artikel 1, lid 3, van verordening nr. 1073/1999 noch artikel 5 van de instructies van OLAF een bepaling is waarbij rechten worden toegekend aan particulieren. ( 19 )

46. In dit verband breng ik in herinnering dat de niet‑contractuele aansprakelijkheid van de Unie voor onrechtmatig gedrag van haar organen afhangt van een aantal voorwaarden, waaronder de voorwaarde dat het aan de instelling verweten gedrag onrechtmatig is. ( 20 ) Deze voorwaarde vereist een voldoende gekwalificeerde schending van een rechtsregel die ertoe strekt rechten toe te kennen aan particulieren. ( 21 ) Derhalve moet worden nagegaan of het Gerecht op goede gronden heeft geoordeeld dat bij de aangevoerde regels geen rechten worden toegekend aan particulieren, zodat de op die regels gebaseerde schadevordering ongegrond was.

47. Met betrekking tot artikel 1, lid 3, van verordening nr. 1073/1999 heeft het Gerecht geoordeeld dat in deze bepaling enkel melding werd gemaakt van de doelstellingen en taken van OLAF in het kader van administratieve onderzoeken, zodat bij die bepaling geen rechten worden toegekend aan particulieren. Rekwirant stelt dat de bepaling in kwestie de bevoegdheden van OLAF beperkt en dit bureau alleen toestaat om een onderzoek te openen als aan twee voorwaarden is voldaan, te weten dat er sprake is van „ernstige feiten” en een „voldoende ernstige verdenking”. Aangezien deze twee voorwaarden de betrokkene garanderen dat een eerste beoordeling van de zaak is verricht, kent die bepaling volgens rekwirant rechten toe aan particulieren.

48. Dit betoog snijdt mijns inziens geen hout. In de eerste plaats blijkt uit zowel de inhoud als het opschrift van artikel 1 van verordening nr. 1073/1999 dat deze bepaling er enkel toe strekt om in algemene bewoordingen melding te maken van de door OLAF bij de uitvoering van zijn onderzoeken nagestreefde doelstellingen en van de taken die dat bureau daartoe zijn opgedragen. Ook uit de structuur van verordening nr. 1073/1999 blijkt dat artikel 1, lid 3, van deze verordening niet tot doel heeft voor te schrijven op welke wijze de onderzoeken van OLAF behoren te worden verricht, noch de juridische situatie te regelen van de personen op wie deze onderzoeken betrekking hebben. Dit soort voorschriften is immers hoofdzakelijk vervat in de daaropvolgende bepalingen van verordening nr. 1073/1999, waarin vastgelegd is hoe de onderzoeken van OLAF in de praktijk moeten worden uitgevoerd. Het hoofddoel van artikel 1, lid 3, van die verordening is niet om op zichzelf te voorzien in een vorm van bescherming van de belangen van particulieren, maar om de rol van OLAF bij de uitvoering van zijn onderzoeken te definiëren.

49. In de tweede plaats wordt – anders dan rekwirant stelt – nergens in de tekst van artikel 1, lid 3, van verordening nr. 1073/1999 voorgeschreven dat OLAF slechts een onderzoek kan openen indien voldaan is aan de twee cumulatieve voorwaarden die worden gevormd door het bestaan van „ernstige feiten” en het bestaan van een „voldoende ernstige verdenking”, aangezien deze verdenking niet eens wordt genoemd in die bepaling.

50. Daarbij komt dat dit vereiste van het bestaan van een voldoende ernstige verdenking als voorwaarde voor het openen van een administratief onderzoek door OLAF weliswaar blijkt uit de rechtspraak van het Hof, volgens welke „het besluit van de directeur van [OLAF] om een onderzoek in te stellen [...] niet [kan] worden genomen wanneer er geen voldoende ernstige verdenking bestaat” ( 22 ), maar dat deze voorwaarde geen verband houdt met de algemene bepaling van artikel 1, lid 3, van verordening nr. 1073/1999, die betrekking heeft op de doelstellingen en taken van OLAF. Het vereiste van het bestaan van een voldoende ernstige verdenking moet in verband worden gebracht met de bijzondere bepaling inzake de opening van onderzoeken door OLAF, te weten artikel 5 van verordening nr. 1073/1999. ( 23 )

51. Ik ben dan ook van mening dat het Gerecht geen blijk heeft gegeven van een onjuiste rechtsopvatting door te oordelen dat artikel 1, lid 3, van verordening nr. 1073/1999 geen rechtsregel is waarbij rechten aan particulieren worden toegekend.

52. Wat artikel 5 van de instructies van OLAF betreft, heeft het Gerecht geoordeeld dat het gaat om interne regels van OLAF die erop gericht zijn te waarborgen dat de onderzoeken van OLAF op een logische en samenhangende wijze worden uitgevoerd. Volgens het Gerecht beschrijft deze bepaling de procedure voor het selecteren van zaken en kent zij op zichzelf geen enkel recht toe aan particulieren. Rekwirant betoogt dat de interne aard van een regel niet betekent dat het geen regel kan zijn waarbij rechten aan particulieren worden toegekend. Volgens hem moet OLAF krachtens artikel 5 van de genoemde instructies aan een aantal voorwaarden voldoen bij de beoordeling van de informatie met het oog op de eventuele opening van een onderzoek. Deze voorwaarden, die verplichtingen voor OLAF in het leven roepen, impliceren dat rechten worden toegekend aan degene op wie het onderzoek betrekking heeft.

53. Het betoog van rekwirant met betrekking tot artikel 5 van de instructies van OLAF overtuigt mij niet. Anders dan rekwirant stelt, heeft het Gerecht zich niet uitsluitend op het ten aanzien van een instelling interne karakter van de instructies van OLAF gebaseerd om uit te sluiten dat bij deze instructies rechten aan particulieren worden toegekend, maar heeft het ook de inhoud van de door rekwirant aangevoerde regel onderzocht. Deze redenering lijkt mij rechtens gegrond te zijn.

54. Dat er sprake is van een interne regel van een instelling vormt naar mijn mening een aanwijzing dat bij die regel geen rechten worden toegekend aan particulieren. Een interne regel van een instelling is namelijk vooral gericht tot het personeel van deze instelling, om een optimale werking van die instelling te waarborgen, en sorteert daarom in beginsel geen gevolgen buiten de betrokken instelling.

55. Niettemin ben ik van mening dat die aanwijzing moet worden bevestigd door een nauwkeuriger onderzoek van de inhoud van de bepaling in kwestie, zoals het Gerecht op goede gronden heeft gedaan in het bestreden arrest. ( 24 ) Zo heeft het Gerecht erop gewezen dat artikel 5 van de instructies van OLAF betrekking heeft op de procedure voor het selecteren van onderzoeken en meer bepaald op het opstellen van het advies over het al dan niet openen van een onderzoek. In die bepaling wordt dus vastgesteld welke criteria de instantie daarbij in aanmerking neemt en binnen welke termijn het advies moet worden uitgebracht. Met andere woorden, de bepaling in kwestie strekt er met name toe om het personeel van OLAF de weg te wijzen bij het geven van voorrang aan bepaalde zaken en om, zoals de Commissie opmerkt, een doeltreffend gebruik van de middelen van OLAF mogelijk te maken. Zij heeft dus niet tot doel de betrokkenen procedurele waarborgen te bieden en verleent hun bijgevolg naar mijn mening geen subjectieve rechten waarop een schadevordering kan worden gebaseerd.

56. Ik ben dan ook van mening dat het Gerecht geen blijk heeft gegeven van een onjuiste rechtsopvatting door te oordelen dat artikel 1, lid 1, van verordening nr. 1073/1999 noch artikel 5 van de instructies van OLAF een regel is die ertoe strekt rechten toe te kennen aan particulieren.

57. Bijgevolg moet het eerste onderdeel van het eerste middel van de hogere voorziening worden afgewezen.

2. Tweede onderdeel van het eerste middel

58. Met het tweede onderdeel van het eerste middel stelt rekwirant met verschillende argumenten dat het Gerecht de feiten onjuist heeft opgevat, de motiveringsplicht niet is nagekomen en blijk heeft gegeven van een onjuiste rechtsopvatting door de stelling af te wijzen dat OLAF is tekortgeschoten in zijn zorgvuldigheidsplicht.

a) Onjuiste opvatting van de feiten

59. Rekwirant stelt dat het Gerecht de feiten onjuist heeft opgevat doordat het de tijdspanne tussen de toezending van de klacht aan de directeur van OLAF en het besluit om het onderzoek te openen als „zeer kort” heeft aangemerkt, terwijl slechts enkele uren waren verstreken.

60. Dit argument lijkt mij ongegrond, omdat een tijdspanne van enkele uren terecht als „zeer kort” kan worden aangemerkt. In zoverre kan het Gerecht dan ook geen enkele onjuiste opvatting van de feiten worden verweten.

b) Niet-nakoming van de motiveringsplicht

61. Rekwirant betoogt dat, anders dan het Gerecht heeft vastgesteld, de onderzoekselectie- en evaluatie-eenheid de klacht niet heeft onderzocht en ter zake geen aanvullende informatie heeft verzameld.

62. Vastgesteld dient evenwel te worden dat deze stelling betrekking heeft op feitelijke beoordelingen door het Gerecht. De beoordeling van de feiten en van het bewijs levert, behoudens het geval van een onjuiste opvatting daarvan, geen rechtsvraag op die als zodanig door het Hof kan worden getoetst in hogere voorziening. ( 25 ) Aangezien rekwirant in dit verband niet stelt dat het Gerecht de feiten onjuist heeft opgevat, ben ik van mening dat het betreffende argument niet-ontvankelijk moet worden verklaard.

63. Ter ondersteuning van dit tweede argument beklemtoont rekwirant tevens dat het Gerecht in zijn motiveringsplicht is tekortgeschoten doordat het niet heeft ingestemd met het argument dat OLAF de noodzakelijke beoordeling van de ontvangen informatie achterwege had gelaten zonder uiteen te zetten waarom er geen rekening was gehouden met de beoordeling van het Comité van toezicht.

64. Volgens vaste rechtspraak is het Gerecht evenwel niet gehouden om alle aangevoerde argumenten van de partijen uitputtend te beantwoorden. ( 26 ) Meer bepaald is het Gerecht niet verplicht om een uiteenzetting te geven waarbij alle door de partijen in het geding aangevoerde argumenten één voor één uitputtend worden behandeld, mits de belanghebbenden de redenen kunnen kennen waarom hun argumenten niet zijn aanvaard en mits het Hof over voldoende elementen beschikt om zijn toezicht uit te oefenen. ( 27 )

65. Dit is in casu het geval. Het Gerecht heeft namelijk het voor deze rechterlijke instantie aangevoerde argument dat OLAF de noodzakelijke beoordeling van de ontvangen informatie achterwege had gelaten, afgewezen door op te merken dat deze beoordeling niet mag worden verward met de beoordeling die moet worden uitgevoerd in het kader van het eenmaal geopende onderzoek, alsook dat OLAF die noodzakelijke beoordeling – afgaande op de aan het Gerecht overgelegde feitelijke gegevens – wel degelijk had verricht.

66. Aan het Gerecht kan dan ook niet worden verweten dat het zijn besluit niet heeft gemotiveerd, zodat het betreffende argument moet worden afgewezen.

c) Onjuiste rechtsopvatting

67. Rekwirant stelt dat het Gerecht blijk heeft gegeven van een onjuiste rechtsopvatting door te oordelen dat OLAF niet was tekortgeschoten in zijn zorgvuldigheidsplicht, omdat dit bureau de in de klacht vervatte elementen correct en voldoende had onderzocht alvorens het onderzoek tegen rekwirant te openen. In dit verband voert hij verschillende argumenten aan.

68. In de eerste plaats heeft het Gerecht volgens hem geoordeeld dat OLAF in het kader van de procedure voor de selectie van onderzoeken moet nagaan of de informatie waarover het beschikt toereikend is, zonder dat dit evenwel een grondige beoordeling van die informatie impliceert aangezien deze elementen aan het einde van het onderzoek moeten worden geanalyseerd of vastgesteld. ( 28 ) Volgens rekwirant heeft het Gerecht blijk gegeven van een onjuiste rechtsopvatting door de elementen in kwestie niet nauwkeurig aan te wijzen en niet uiteen te zetten waarom zij niet konden worden beoordeeld in de fase van de selectieprocedure.

69. Dit argument kan mijns inziens niet slagen. Rekwirant was zeer wel in staat om de feitelijke elementen in kwestie aan te wijzen, aangezien hij dat argument van de hogere voorziening gedeeltelijk baseert op de onjuiste beoordeling van deze elementen door het Gerecht. Bovendien ben ik van mening dat, zoals de Commissie beklemtoont, het argument dat het Gerecht niet uiteenzet waarom die elementen niet in de fase van de selectieprocedure maar in het kader van het onderzoek grondig moesten worden geanalyseerd, in werkelijkheid tot doel heeft feitelijke beoordelingen door het Gerecht in twijfel te trekken. Aangezien deze stelling, behoudens het geval van een onjuiste opvatting van de feiten, geen rechtsvraag oplevert die als zodanig door het Hof kan worden getoetst in hogere voorziening, moet het argument in kwestie niet‑ontvankelijk worden verklaard.

70. In de tweede plaats heeft het Gerecht volgens rekwirant blijk gegeven van een onjuiste rechtsopvatting door te oordelen dat OLAF op basis van informatie in een klacht een onderzoek kan openen zonder het waarheidsgehalte van deze informatie te verifiëren, wanneer die informatie nauwkeurig en gedetailleerd is. Rekwirant is van mening dat OLAF op grond van het zorgvuldigheidsbeginsel de betrouwbaarheid en geloofwaardigheid van de beweringen nauwgezet en onpartijdig moet onderzoeken, en dat het feit dat de informatie in kwestie nauwkeurig en gedetailleerd is niet volstaat als bewijs dat zij betrouwbaar en geloofwaardig is.

71. Ofschoon in verordening nr. 1073/1999 geen specifieke voorwaarden voor het openen van een onderzoek zijn vastgesteld, breng ik in herinnering dat OLAF volgens de rechtspraak van het Hof geen onderzoek kan openen wanneer er geen sprake is van een voldoende ernstige verdenking. ( 29 ) OLAF heeft dus geen discretionaire bevoegdheid om te beslissen over de opening van een onderzoek, maar eerder een beoordelingsmarge die wordt begrensd door de voorwaarde dat er sprake is van een voldoende ernstige verdenking. Met andere woorden, een aan OLAF overgezonden klacht leidt niet automatisch tot de opening van een onderzoek, aangezien OLAF zich er nog van moet vergewissen dat de geuite beschuldigingen voldoende ernstig zijn.

72. Vastgesteld moet nog worden of dat vereiste inhoudt dat OLAF systematisch de in een klacht vervatte informatie moet verifiëren, dan wel of de informatie in de klacht – zoals het Gerecht heeft opgemerkt – onder bepaalde omstandigheden kan volstaan als bewijs dat de verdenking voldoende ernstig is en dus als rechtvaardiging voor het openen van een onderzoek.

73. Deze tweede hypothese moet mijns inziens worden aanvaard. Ik ben van mening dat een klacht die berust op nauwkeurige en gedetailleerde informatie, zoals vastgesteld door het Gerecht, volstaat om een voldoende ernstige verdenking aan het licht te brengen en dus de opening van een onderzoek mogelijk te maken. Met andere woorden, wanneer dergelijke informatie voorhanden is, moet OLAF een onderzoek kunnen openen tenzij er duidelijk twijfel bestaat over de geloofwaardigheid van die informatie.

74. De selectieprocedure die aan het onderzoek voorafgaat, mag namelijk niet worden verward met de onderzoeksprocedure zelf. Het onderzoek heeft tot doel de waarachtigheid van de in een klacht vervatte beweringen vast te stellen, terwijl de selectieprocedure slechts een beknopter onderzoek van deze informatie hoeft in te houden. De in dit stadium uitgevoerde verificaties kunnen daarom niet impliceren dat OLAF de informatie in de klacht volledig moet onderzoeken. Ik ben dan ook van mening dat, behalve in de gevallen waarin de informatie kennelijk ongeloofwaardig of onvolledig is, de voldoende ernstige aard van de verdenking die deze informatie aan het licht brengt, kan worden vastgesteld op basis van nauwkeurige en gedetailleerde informatie. ( 30 ) Het betreffende argument moet dan ook worden afgewezen.

75. In de derde plaats ten slotte heeft het Gerecht volgens rekwirant blijk gegeven van een onjuiste rechtsopvatting door te oordelen dat OLAF de mogelijkheid van een belangenconflict tussen hem en de klager alleen diende te onderzoeken wanneer dit conflict, uitsluitend op basis van het onderzoek van de aan OLAF verstrekte informatie, duidelijk was komen vast te staan. Ook al impliceert de aan de opening van een onderzoek van OLAF voorafgaande verificatie van het bestaan van een voldoende ernstige verdenking eveneens dat er wordt nagegaan of de persoon die de klacht heeft ingediend niet in een belangenconflict verkeert, dit verplicht OLAF niet om de hypothese van een belangenconflict grondig te onderzoeken wanneer deze hypothese niet voor de hand ligt. Een dergelijk onderzoek moet in de onderzoeksfase worden uitgevoerd, terwijl OLAF in de fase van de selectieprocedure slechts beknopte verificaties hoeft te verrichten. Anders zouden de onderzoeks- en de selectiefase door elkaar worden gehaald. Aan OLAF kan dan ook niet worden verweten dat het geen rekening heeft gehouden met de mogelijkheid van een belangenconflict wanneer het bestaan van een dergelijk conflict niet klaarblijkelijk was, zodat het Gerecht in zoverre geen blijk heeft gegeven van een onjuiste rechtsopvatting.

76. Gelet op een en ander moet het eerste middel worden afgewezen.

C. Eerste onderdeel van het derde middel

77. Met het eerste onderdeel van het derde middel voert rekwirant verschillende argumenten aan om aan te tonen dat het Gerecht in verschillende opzichten blijk heeft gegeven van een onjuiste rechtsopvatting in zijn redenering met betrekking tot de bewijsvoering door OLAF.

78. Met zijn eerste twee argumenten stelt rekwirant dat het Gerecht blijk heeft gegeven van een onjuiste rechtsopvatting door te oordelen dat aan de objectieve onpartijdigheid van OLAF geen afbreuk was gedaan doordat aan het onderzoek werd deelgenomen door de directeur van OLAF alsook door een lid van een nationale autoriteit en van het Comité van toezicht van OLAF.

79. Wat betreft het eerste argument, dat ziet op de deelname van de directeur van OLAF aan het onderzoek, beklemtoont de Commissie dat het irrelevant is omdat het niet afdoet aan alle door het Gerecht aangevoerde redenen waarom er geen sprake kan zijn van niet-nakoming van de verplichting tot onpartijdigheid ten gevolge van de deelname van de directeur van OLAF.

80. Het komt mij voor dat deze zienswijze niet kan worden aanvaard. De overige, niet in de hogere voorziening vermelde elementen van de redenering van het Gerecht, die zijn vervat in punt 103 van het bestreden arrest, zijn namelijk geen elementen die op zichzelf beschouwd de afwijzing van het argument van rekwirant rechtvaardigen, maar zijn veeleer feitelijke vaststellingen door het Gerecht. De afwijzing van dat argument door het Gerecht is alleen gebaseerd op het feit dat de leidende rol in een onderzoek de deelname van de directeur van OLAF aan dit onderzoek niet uitsluit.

81. Bovendien moet worden vastgesteld dat de redenering van het Gerecht ter zake dient te worden aanvaard. Anders dan rekwirant stelt, kan het feit dat artikel 6, lid 1, van verordening nr. 1073/1999 bepaalt dat de directeur van OLAF de uitvoering van de onderzoeken leidt, bij gebreke van een uitdrukkelijke bepaling van die strekking niet aldus worden uitgelegd dat elke directe deelname van die directeur aan het onderzoek uitgesloten is. In dit verband merk ik op dat de overige bij verordening nr. 1073/1999 aan de directeur van OLAF toegewezen taken zich evenmin verzetten tegen zijn deelname aan een onderzoek. Integendeel, het feit dat het onderzoeksverslag onder zijn gezag wordt opgesteld, wijst reeds op enige vorm van deelname aan het onderzoek. Hetzelfde geldt voor zijn verplichting om erop toe te zien dat de personen die onder zijn gezag optreden, zich houden aan de bepalingen inzake de bescherming van persoonsgegevens, wat duidt op betrokkenheid bij de uitvoering van de onderzoeken van OLAF. Bovendien zie ik niet goed in hoe de directeur van OLAF op dienstige wijze een onderzoek zou kunnen leiden als er tegelijkertijd voor hem een beletsel zou bestaan om aan alle fasen van dat onderzoek deel te nemen.

82. Ik ben dan ook van mening dat aan de objectieve onpartijdigheid van OLAF geen afbreuk kan worden gedaan door de deelname van zijn directeur aan een onderzoek, zodat het Gerecht in zoverre geen blijk heeft gegeven van een onjuiste rechtsopvatting.

83. Wat betreft het tweede argument, dat ziet op de deelname aan het onderzoek van een lid van de Anti-Fraud Coordination Service (AFCOS), de Maltese dienst voor de coördinatie van fraudebestrijding, komt het mij voor dat ook deze deelname geen afbreuk doet aan de onpartijdigheid van OLAF. Geen enkele bepaling van verordening nr. 1073/1999 schrijft namelijk voor dat er sprake is van een strikte scheiding tussen OLAF en de nationale autoriteiten bij de uitvoering van onderzoeken. Integendeel, de nationale autoriteiten en OLAF dienen de onderzoeken gezamenlijk uit te voeren ( 31 ), zodat de deelname aan het onderzoek van een lid van een nationale autoriteit geen afbreuk kan doen aan de onpartijdigheid van OLAF, a fortiori wanneer dat lid – zoals het Gerecht opmerkt – niet tussenbeide is gekomen tijdens de hoorzitting waaraan het heeft deelgenomen. Het Gerecht kan in zoverre geen blijk hebben gegeven van een onjuiste rechtsopvatting.

84. Dat het betrokken AFCOS-lid tegelijkertijd lid is van het Comité van toezicht van OLAF, lijkt op het eerste gezicht problematischer. Het Gerecht heeft in dit verband opgemerkt dat de aanwezigheid van een lid van het Comité van toezicht van OLAF bij het horen van een getuige „betreurenswaardig is gezien de rol die aan dit comité wordt toebedeeld bij artikel 11, lid 1, van verordening nr. 1073/1999” ( 32 ), dat bepaalt dat het Comité van toezicht zich niet mengt in de afwikkeling van lopende onderzoeken. Volgens rekwirant wijst die deelname op het gebrek aan objectieve onpartijdigheid van OLAF.

85. Ik ben evenwel van mening dat het Gerecht geenszins blijk heeft gegeven van een onjuiste rechtsopvatting door te oordelen dat OLAF niet was tekortgeschoten in zijn verplichting tot onpartijdigheid ondanks de aanwezigheid van een lid van het Comité van toezicht bij het horen van een getuige. Het is juist dat in artikel 11, lid 1, van verordening nr. 1073/1999 is bepaald dat het Comité van toezicht zich niet mag mengen in lopende onderzoeken. Dankzij dit vereiste kan worden gewaarborgd dat OLAF zijn taken onafhankelijk uitvoert. Niettemin kan de aanwezigheid van een lid van het Comité van toezicht bij het horen van een getuige op zichzelf niet worden beschouwd als inmenging van dit lid in de afwikkeling van het onderzoek wanneer dat lid niet daadwerkelijk aan het onderzoek heeft deelgenomen. Het Gerecht heeft vastgesteld dat het betrokken lid van het Comité van toezicht bij de hoorzitting aanwezig was om te tolken en te vertalen. Derhalve kon niet worden aangenomen dat dit lid daadwerkelijk had deelgenomen aan onderzoekshandelingen, zodat de redenering van het Gerecht moet worden aanvaard.

86. Met zijn derde argument stelt rekwirant dat het Gerecht blijk heeft gegeven van een onjuiste rechtsopvatting door niet in te stemmen met het betoog dat het gebruik, de verzameling en de opslag van informatie die was verkregen na telefonische verzoeken van OLAF aan de Maltese autoriteiten, een onrechtmatige inmenging van een overheidsinstantie in de uitoefening van het recht op privacy vormden. Met name merkt hij op dat de rechtsgrondslag waarop OLAF zich heeft beroepen om de bestanden in kwestie op te vragen bij de Maltese autoriteiten, onjuist was en die inmenging dus niet kon rechtvaardigen.

87. Dat de verzoeken om telefoonbestanden door te geven een onjuiste vermelding bevatten met betrekking tot de bepaling van verordening nr. 1073/1999 waarop zij waren gebaseerd, neemt evenwel niet weg dat uit artikel 6, lid 6, van die verordening duidelijk volgt dat op de nationale autoriteiten een meer algemene verplichting rust om loyaal samen te werken met de personeelsleden van OLAF bij de uitvoering van hun opdracht. Het Gerecht heeft daaruit dan ook terecht afgeleid dat OLAF wel degelijk beschikte over een rechtsgrondslag om die bestanden op te vragen bij de Maltese autoriteiten.

88. Bovendien kan uit het feit dat de bestanden in kwestie naar Maltees recht niet konden worden aangemaakt, niet worden afgeleid dat OLAF verantwoordelijk moet worden gehouden voor het verzamelen van deze informatie en voor de onverenigbaarheid van deze verzameling met het recht van de betrokken lidstaat, aangezien de Maltese autoriteiten die informatie hadden verzameld.

89. Het Gerecht heeft dan ook terecht geoordeeld dat de betreffende verzoeken van OLAF geen onrechtmatige inmenging in het privéleven vormden, omdat OLAF gerechtigd was om bij de Maltese autoriteiten telefoonbestanden op te vragen en de onverenigbaarheid van die verzoeken met het Maltese recht niet kan worden toegerekend aan OLAF.

90. Ten slotte betoogt rekwirant met zijn vierde argument dat het Gerecht blijk heeft gegeven van een onjuiste rechtsopvatting door te oordelen dat er geen inbreuk is gemaakt op het recht van rekwirant op eerbiediging van de privacy en vertrouwelijkheid van communicatie aangezien rekwirant niet behoorde tot de personen van wie gesprekken zijn beluisterd en opgenomen.

91. In dit verband breng ik in herinnering dat de niet‑contractuele aansprakelijkheid van de Unie wegens onrechtmatig gedrag van haar organen afhangt van een aantal voorwaarden, waaronder de voorwaarde dat het aan de instelling verweten gedrag onrechtmatig is. Deze voorwaarde vereist een voldoende gekwalificeerde schending van een rechtsregel die ertoe strekt rechten toe te kennen aan particulieren. ( 33 )

92. De bovengenoemde voorwaarde impliceert dat de bescherming die wordt geboden door de aangevoerde regel, werkzaam is ten aanzien van de persoon die zich erop beroept en dat deze persoon deel uitmaakt van de groep van personen aan wie de betreffende regel rechten toekent. Een regel die niet de particulier zelf tegen een door hem gestelde onrechtmatigheid beschermt, maar die een andere particulier beschermt, kan geen aanleiding geven tot schadevergoeding. ( 34 ) Hieruit volgt dat rekwirant zich niet met succes kan beroepen op een onrechtmatigheid die berust op de gestelde schending van het recht op privéleven van een derde, zodat het Gerecht in zoverre geen blijk heeft gegeven van een onjuiste rechtsopvatting.

93. Ik ben dan ook van mening dat het eerste onderdeel van het derde middel moet worden afgewezen.

D. Vijfde middel

94. Met zijn vijfde middel stelt rekwirant dat het Gerecht blijk heeft gegeven van een onjuiste rechtsopvatting en de feiten onjuist heeft opgevat, door te oordelen dat de omstandigheid dat OLAF het Comité van toezicht in kennis had gesteld de dag vóór de verzending van zijn verslag aan de Maltese autoriteiten, niet met zich meebracht dat OLAF was tekortgeschoten in de verplichtingen die voortvloeien uit artikel 11, lid 7, van verordening nr. 1073/1999, op grond waarvan de directeur van OLAF het Comité van toezicht in kennis moet stellen van de verstrekking van gegevens aan de gerechtelijke autoriteiten van een lidstaat, en uit artikel 13, lid 5, van het reglement van orde, op grond waarvan het Comité van toezicht om toegang tot de desbetreffende onderzoeken verzoekt teneinde na te gaan of de grondrechten en procedurele garanties in acht zijn genomen.

95. Allereerst stelt rekwirant dat OLAF, na het Comité van toezicht in kennis te hebben gesteld van de verstrekking van gegevens aan de gerechtelijke autoriteiten van een lidstaat, een termijn van vijf werkdagen vóór de verstrekking van die gegevens in acht had moeten nemen. Een kortere termijn is in uitzonderlijke gevallen weliswaar toegestaan, maar hiertoe is steeds het akkoord van het Comité van toezicht noodzakelijk. Het Gerecht heeft volgens rekwirant dan ook blijk hebben gegeven van een onjuiste rechtsopvatting door te oordelen dat OLAF over een beoordelingsmarge beschikte met betrekking tot de termijn voor het verstrekken van gegevens aan de nationale gerechtelijke autoriteiten na de kennisgeving aan het Comité van toezicht.

96. Ik wijs erop dat artikel 11, lid 7, van verordening nr. 1073/1999 weliswaar bepaalt dat de directeur van OLAF het Comité van toezicht in kennis stelt van de gevallen waarin gegevens moeten worden verstrekt aan de gerechtelijke autoriteiten van een lidstaat, maar dat deze bepaling geen enkele minimumtermijn bevat die in acht moet worden genomen voordat de bedoelde gegevens daadwerkelijk worden verstrekt. De termijn van vijf dagen waarnaar rekwirant verwijst, is vastgesteld in de voorlopige werkafspraak tussen OLAF en het Comité van toezicht die in september 2012 tot stand is gekomen. In deze werkafspraak is bepaald dat de documenten die aan de nationale gerechtelijke autoriteiten worden verstrekt, „in de regel” vijf dagen vóór het verstrekken ervan moeten worden meegedeeld aan het Comité van toezicht.

97. Zowel uit de bewoordingen van artikel 11, lid 7, van verordening nr. 1073/1999 als uit die van de in september 2012 tot stand gekomen voorlopige werkafspraak tussen OLAF en het Comité van toezicht volgt dus duidelijk dat OLAF geen enkele dwingende termijn wordt opgelegd voor het verstrekken van gegevens aan de gerechtelijke autoriteiten van een lidstaat. Derhalve kan het Gerecht niet worden verweten dat het blijk heeft gegeven van een onjuiste rechtsopvatting wat betreft zijn vaststelling dat OLAF ten aanzien van de termijn over een beoordelingsmarge beschikte.

98. Hieruit vloeit tevens voort dat, anders dan rekwirant stelt, de instemming van het Comité van toezicht met een verkorting van deze termijn niet nodig was, aangezien die termijn – zoals het Gerecht heeft geoordeeld – indicatief is.

99. Vervolgens betoogt rekwirant dat het Gerecht de feiten onjuist heeft opgevat door rekening te houden met de stelling van de Commissie dat de voorzitter van het Comité van toezicht op de hoogte was gebracht van de noodzaak om de gegevens snel te verstrekken aan de nationale gerechtelijke autoriteiten en toestemming had gegeven voor een dergelijke verstrekking, terwijl elk bewijs voor die stelling ontbrak.

100. Ik ben van mening dat dit argument van de hand moet worden gewezen omdat het niet ter zake dienend is. Dat de voorzitter van het Comité van toezicht al dan niet zijn toestemming heeft gegeven voor de snelle verstrekking van gegevens aan de gerechtelijke autoriteiten, is namelijk irrelevant omdat OLAF over een beoordelingsmarge beschikt met betrekking tot de termijn voor het verstrekken van die gegevens.

101. Ten slotte heeft het Gerecht volgens rekwirant blijk gegeven van een onjuiste rechtsopvatting door te oordelen dat de gegevens aan de gerechtelijke autoriteiten konden worden verstrekt voordat het Comité van toezicht zich had gekweten van zijn taken, zoals die worden omschreven in zijn reglement van orde.

102. Artikel 13, lid 5, van het reglement van orde bepaalt weliswaar dat „het comité, vooraleer de informatie wordt verstrekt, [verzoekt] om toegang tot de desbetreffende onderzoeken om na te gaan of de grondrechten en procedurele garanties in acht zijn genomen”, maar dit neemt niet weg dat bij het reglement van orde aan OLAF – zoals het Gerecht op goede gronden heeft geoordeeld – geen verplichtingen kunnen worden opgelegd die niet door de wetgever, met name in verordening nr. 1073/1999, zijn bepaald.

103. Uit artikel 11 van verordening nr. 1073/1999 volgt dat het Comité van toezicht de werkzaamheden van OLAF aan geregelde controles onderwerpt om de onafhankelijkheid van dat bureau te versterken ( 35 ), zonder zich evenwel te mengen in de lopende onderzoeken. De controle door het Comité van toezicht moet dus worden opgevat als een systemische controle van de werkzaamheden van OLAF.

104. Derhalve is in artikel 11, lid 7, van verordening nr. 1073/1999 weliswaar bepaald dat het Comité van toezicht in kennis dient te worden gesteld van de gevallen waarin gegevens moeten worden verstrekt aan de gerechtelijke autoriteiten van een lidstaat, maar wijst niets erop dat die gegevens pas mogen worden verstrekt nadat zij door het Comité van toezicht zijn onderzocht. Een dergelijke opschortende werking zou overigens in strijd zijn met de rol van het Comité van toezicht, dat systemische controle uitoefent op de werkzaamheden van OLAF.

105. Voorts wens ik te beklemtonen dat geen enkele bepaling van verordening nr. 1073/1999 het Comité van toezicht de mogelijkheid biedt om zich te verzetten tegen de verstrekking van gegevens aan de gerechtelijke autoriteiten van een lidstaat. De in artikel 11, lid 7, van verordening nr. 1073/1999 neergelegde verplichting moet dan ook worden opgevat als een eenvoudige kennisgevingsplicht voor de directeur, die in casu is nagekomen.

106. Deze uitlegging wordt bevestigd door een analyse van de bepalingen van verordening nr. 883/2013, waarin thans de kwesties worden geregeld die betrekking hebben op de onderzoeken van OLAF. Krachtens artikel 17, lid 5, derde alinea, onder b), van deze verordening moet de directeur-generaal het Comité van toezicht periodiek op de hoogte brengen van onder meer de gevallen waarin informatie is doorgegeven aan de gerechtelijke autoriteiten van de lidstaten. Uit deze bepaling komt dus duidelijk naar voren dat de door het Comité van toezicht uitgevoerde controle niet systematisch maar systemisch is, en dat dit comité bovendien pas achteraf in kennis moet worden gesteld van de doorgegeven informatie.

107. Ik zie bijgevolg niet goed in hoe men zich zou kunnen voorstellen dat, onder de vigeur van verordening nr. 1073/1999 en gezien de bepalingen van het reglement van orde, de verplichting om het Comité van toezicht in kennis te stellen zo extensief zou kunnen worden opgevat dat de gegevens pas mogen worden verstrekt nadat zij volledige zijn onderzocht door het Comité van toezicht.

108. Derhalve ben ik van mening dat het Gerecht geen blijk heeft gegeven van een onjuiste rechtsopvatting door te oordelen dat artikel 11, lid 7, van verordening nr. 1073/1999 en het reglement van orde niet zijn geschonden.

109. Het vijfde middel moet dan ook worden afgewezen.

E. Zevende middel

110. Ik merk meteen op dat dit middel, dat ziet op het bestaan van schade die rekwirant zou hebben geleden, als niet ter zake dienend van de hand zou behoren te worden gewezen wanneer het Hof van oordeel zou zijn dat alle vorderingen van rekwirant die verband houden met fouten in de redenering van het Gerecht met betrekking tot onrechtmatige gedragingen van OLAF, moeten worden afgewezen.

111. Het zevende middel berust op een onjuiste rechtsopvatting en op een onjuiste opvatting van de argumenten van partijen, doordat het Gerecht heeft geoordeeld dat rekwirant niet had aangetoond dat het gewraakte gedrag hem, gelet op de ernst ervan, schade had kunnen berokkenen.

112. In de eerste plaats komt het mij voor dat het argument betreffende de onjuiste opvatting van het verzoekschrift niet kan slagen. Anders dan rekwirant stelt, is het Gerecht niet voorbijgegaan aan de door hem overgelegde bewijselementen, maar was het van oordeel dat deze elementen niet volstonden als bewijs dat het gewraakte gedrag hem schade had kunnen berokkenen.

113. In de tweede plaats voert rekwirant aan dat er sprake is van een onjuiste rechtsopvatting die volgens hem voortvloeit uit een onjuiste vaststelling van de „immateriële schade”.

114. Het Gerecht heeft in het bestreden arrest geoordeeld dat een rekwirant enkel voldoet aan de voorwaarde inzake het bestaan van immateriële schade indien hij „op zijn minst [aantoont] dat de gewraakte gedraging hem, gelet op de ernst ervan, dergelijke schade heeft kunnen berokkenen” ( 36 ), hetgeen rekwirant heeft nagelaten.

115. Ik ben van mening dat deze redenering het gevolg is van een onjuiste rechtsopvatting die voortkomt uit een onjuiste lezing van de door het Gerecht aangehaalde rechtspraak.

116. In dit verband herinner ik eraan dat het Hof heeft geoordeeld dat „een bewijsaanbod weliswaar niet noodzakelijk wordt beschouwd als een voorwaarde voor de erkenning van dergelijke schade, maar dat de verzoekende partij op zijn minst dient aan te tonen dat het aan de betrokken instelling verweten gedrag haar die schade heeft kunnen berokkenen”. ( 37 )

117. Aan de voorwaarde dat er sprake is van schade, kan dus – wat immateriële schade betreft – op twee manieren worden voldaan. Ten eerste kan rekwirant bewijzen aandragen waarmee het bestaan en de omvang van immateriële schade kunnen worden aangetoond.

118. Ten tweede kan, zelfs wanneer dergelijk bewijs ontbreekt, aan de voorwaarde dat er sprake is van schade worden voldaan indien rekwirant aantoont dat uit de gewraakte gedraging noodzakelijkerwijs immateriële schade voortvloeit. Met andere woorden, de rechtspraak maakt de erkenning van immateriële schade gemakkelijker bij bepaalde gedragingen.

119. Dat geldt met name voor ongegronde negatieve beoordelingen die vervat zijn in een beoordelingsrapport en die betrekking hebben op het gedrag en de vakbekwaamheid van een ambtenaar. ( 38 ) Evenzo wordt in de rechtspraak erkend dat de plaatsing op een lijst van entiteiten waarop beperkende maatregelen van toepassing zijn, immateriële schade kan berokkenen aan een persoon die publiekelijk in verband wordt gebracht met een handelwijze die wegens die plaatsing als laakbaar wordt beschouwd, wat gepaard gaat met stigma en wantrouwen jegens hem. ( 39 )

120. Hoewel het Gerecht zich ogenschijnlijk heeft gebaseerd op die rechtspraak, is het daarvan afgeweken. In plaats van te oordelen dat bepaalde gedragingen per definitie leiden tot immateriële schade voor de betrokken persoon, heeft het Gerecht namelijk vastgesteld dat de gewraakte gedraging, gelet op de ernst ervan, dergelijke schade moet kunnen veroorzaken.

121. Uit de rechtspraak waarop het Gerecht zich baseert, blijkt evenwel geenszins dat de toepassing ervan afhangt van de voorwaarde dat de rekwirant de ernst van de gedraging in kwestie aantoont. Door deze voorwaarde toe te voegen, heeft het Gerecht voor een persoon die immateriële schade heeft geleden die noodzakelijkerwijs voortvloeit uit de gewraakte gedraging, de mogelijkheid verkleind om schadevergoeding te krijgen. Mocht de redenering van het Gerecht worden gevolgd, dan zou aan die rechtspraak, die juist tot doel heeft de erkenning van immateriële schade ten gevolge van bepaalde gedragingen te vergemakkelijken, haar nuttig effect worden ontnomen.

122. Bovendien staat die redenering op gespannen voet met de meer algemene rechtspraak over de voorwaarden voor niet‑contractuele aansprakelijkheid van de Unie, met name de voorwaarde van schending van een rechtsregel waarbij rechten worden toegekend aan particulieren, welke schending volgens de rechtspraak „voldoende gekwalificeerd” moet zijn. Beslissend voor de vaststelling dat er sprake is van een voldoende gekwalificeerde schending van het Unierecht, is dat de betrokken instelling de grenzen van haar beoordelingsbevoegdheid kennelijk en ernstig heeft overschreden. ( 40 )

123. Het is dan ook duidelijk dat de ernst van de gedraging van de betrokken instelling al wordt beoordeeld in de fase waarin wordt onderzocht of er sprake is van een voldoende gekwalificeerde schending van een regel waarbij rechten worden toegekend aan particulieren. Het lijkt mij niet relevant om het criterium van de ernst van de gedraging opnieuw te hanteren in de fase waarin de immateriële schade wordt onderzocht, tenzij de ernst van bepaalde gekwalificeerde schendingen van een rechtsregel in werkelijkheid relatief is.

124. Derhalve ben ik van mening dat het Gerecht met zijn redenering betreffende de vaststelling van immateriële schade blijk heeft gegeven van een onjuiste rechtsopvatting, zodat het zevende middel moet worden aanvaard mits het ter zake dienend is.

125. Krachtens artikel 61, eerste alinea, van het Statuut van het Hof van Justitie van de Europese Unie kan het Hof in geval van gegrondheid van de hogere voorziening de zaak zelf afdoen wanneer deze in staat van wijzen is, dan wel voor afdoening terugverwijzen naar het Gerecht.

126. In casu heeft het Gerecht vastgesteld dat rekwirant geen immateriële schade had geleden, omdat hij niet had aangetoond dat de gewraakte gedraging hem, gelet op de ernst ervan, schade kon berokkenen.

127. Zoals ik in punt 124 van deze conclusie heb geconstateerd, berust die gevolgtrekking echter op de toepassing van een onjuist criterium bij de vaststelling van immateriële schade.

128. Om het middel betreffende het bestaan van immateriële schade te beoordelen, moeten de feiten dan ook opnieuw worden beoordeeld in het licht van de in deze conclusie genoemde rechtspraak, teneinde vast te stellen of de gewraakte gedragingen rekwirant in casu immateriële schade konden berokkenen, zonder dat van hem kan worden verlangd dat hij de ernst van die gedragingen aantoont.

129. Hieruit volgt dat de zaak voor het Hof niet in staat van wijzen is, zodat het onderzoek van het beroep van rekwirant moet worden terugverwezen naar het Gerecht opdat aldaar uitspraak wordt gedaan over het middel betreffende het bestaan van immateriële schade.

VII. Conclusie

130. Gelet op het voorgaande ben ik van mening dat het eerste middel, het eerste onderdeel van het derde middel en het vijfde middel moeten worden afgewezen. Onder voorbehoud van afwijzing door het Hof van de middelen betreffende de onrechtmatigheid van het gedrag van OLAF ben ik van mening dat het zevende middel moet worden afgewezen omdat het niet ter zake dienend is. Voor het geval dat het Hof een van de middelen betreffende de onrechtmatigheid van het gedrag van OLAF zou aanvaarden, ben ik van mening dat dan ook het zevende middel zou moeten worden aanvaard, zodat het beroep zou moeten worden terugverwezen naar het Gerecht van de Europese Unie.

( 1 ) Oorspronkelijke taal: Frans.

( 2 ) Verordening van het Europees Parlement en de Raad van 25 mei 1999 betreffende onderzoeken door het Europees Bureau voor fraudebestrijding (OLAF) (PB 1999, L 136, blz. 1).

( 3 ) Deze verordening is vervangen door verordening (EU, Euratom) nr. 883/2013 van het Europees Parlement en de Raad van 11 september 2013 betreffende onderzoeken door het Europees bureau voor fraudebestrijding (OLAF) en tot intrekking van verordening (EG) nr. 1073/1999 van het Europees Parlement en de Raad en verordening (Euratom) nr. 1074/1999 van de Raad (PB 2013, L 248, blz. 1, met rectificatie in PB 2016, L 297, blz. 25), die op 1 oktober 2013 in werking is getreden.

( 4 ) PB 1995, L 281, blz. 31.

( 5 ) PB 2011, L 308, blz. 114.

( 6 ) Besluit van de Europese Raad van 9 februari 2010 houdende benoeming van de Europese Commissie (PB 2010, L 38, blz. 7).

( 7 ) C‑394/15 P, niet gepubliceerd, EU:C:2016:262.

( 8 ) Besluit (EGKS, Euratom) van de Commissie van 2 juni 1999 betreffende de voorwaarden voor en de wijze van uitvoering van interne onderzoeken op het gebied van de bestrijding van fraude, corruptie en elke andere onwettige activiteit die schadelijk is voor de belangen van de Gemeenschappen (PB 1999, L 149, blz. 57).

( 9 ) Zie beschikking van 1 april 1987, Ainsworth e.a./Commissie (159/84, 12/85 en 264/85, niet gepubliceerd, EU:C:1987:172); arrest van 1 juni 2006, P & O European Ferries (Vizcaya) en Diputación Foral de Vizcaya/Commissie (C‑442/03 P en C‑471/03 P, EU:C:2006:356, punt 45), en de conclusie van advocaat‑generaal Bot in de zaak Commissie/Ierland e.a. (C‑89/08 P, EU:C:2009:298, punt 63). Zie dienaangaande Wathelet, M., en Wildemeersch, J., Contentieux européen, Larcier, Brussel, 2014, 2e druk, blz. 484.

( 10 ) Punt 27 van het bestreden arrest. Zie ook arrest van 6 oktober 2009, Asturcom Telecomunicaciones (C‑40/08, EU:C:2009:615, punten 35 en 36).

( 11 ) Punt 28 van het bestreden arrest. Zie ook arrest van 25 juni 2010, Imperial Chemical Industries/Commissie (T‑66/01, EU:T:2010:255, punt 197).

( 12 ) Punten 33 en 34 van het bestreden arrest.

( 13 ) Punten 32 en 33 van het bestreden arrest. Ik benadruk in dit verband dat ik enigszins twijfel of de beroepen wel hetzelfde voorwerp hadden. Terwijl het eerste beroep namelijk in het bijzonder gericht was op vergoeding van de schade die zou zijn geleden ten gevolge van het gedwongen ontslag van rekwirant door de Commissie, was het tweede beroep gericht op vergoeding van de schade die zou zijn geleden ten gevolge van onrechtmatige onderzoekshandelingen van OLAF. Het is mij dan ook niet duidelijk waarom het Gerecht heeft geoordeeld dat de twee beroepen hetzelfde voorwerp hadden, aangezien met de twee beroepen verschillend doelstellingen werden nagestreefd.

( 14 ) Punt 36 van het bestreden arrest.

( 15 ) Punt 37 van het bestreden arrest.

( 16 ) Punt 30 van het bestreden arrest.

( 17 ) Arrest Dalli/Commissie, punten 163 en 164.

( 18 ) Zie over de risico’s van het gezag van het impliciet gewijsde wat betreft het beginsel van hoor en wederhoor, Turmo, A., L’autorité de la chose jugée en droit de l’Union européenne, Bruylant, Brussel, 2017, blz. 177, of over de instrumentalisering van het gezag van gewijsde om geschillen te centraliseren, Deshayes, O., „L’autorité de la chose jugée”, Procédures, 2012, nr. 3, blz. 33‑36.

( 19 ) Artikel 5 van de instructies van OLAF („Selectieproces”) bepaalt in de leden 3 tot en met 5 ervan onder meer het volgende:

„3. [...] Het advies over het openen van een onderzoek of een coördinatiezaak wordt gebaseerd op de volgende criteria: of de informatie binnen OLAF’s handelingsbevoegdheid valt, of de informatie toereikend is om het openen van een onderzoek of coördinatiezaak te rechtvaardigen en of de informatie onder de prioriteiten van het beleid inzake onderzoeken valt die door de directeur-generaal zijn vastgesteld.

4. Bij de beoordeling van de vraag of OLAF handelingsbevoegd is, wordt rekening gehouden met de toepasselijke verordeningen, besluiten, interinstitutionele akkoorden en andere wettelijke instrumenten van de Unie die betrekking hebben op de bescherming van de financiële belangen van de Unie en van alle andere belangen van de EU waarvan de bescherming onder het mandaat van OLAF valt. Bij de evaluatie van de vraag of de informatie toereikend is om het openen van een onderzoek of coördinatiezaak te rechtvaardigen, wordt rekening gehouden met de betrouwbaarheid van de bron en de geloofwaardigheid van de geuite verdenkingen. Alle informatie die tijdens het selectieproces is verzameld, wordt in aanmerking genomen bij de beoordeling van de gronden voor het openen van een onderzoek of coördinatiezaak. De prioriteiten van het beleid inzake onderzoeken stellen de criteria vast die moeten worden toegepast om te bepalen of informatie binnen een vastgestelde onderzoeksprioriteit valt.

5. De onderzoekselectie- en evaluatie-eenheid verstrekt de directeur-generaal binnen twee maanden na de vastlegging van de ontvangen informatie een advies over het al dan niet openen van een zaak.”

( 20 ) Arresten van 29 september 1982, Oleifici Mediterranei/EEG (26/81, EU:C:1982:318), en 10 juli 2014, Nikolaou/Rekenkamer (C‑220/13 P, EU:C:2014:2057, punt 53).

( 21 ) Wat dit betreft is er sprake van vaste rechtspraak sinds het arrest van 4 juli 2000, Bergaderm en Goupil/Commissie (C‑352/98 P, EU:C:2000:361, punten 42 e.v.), dat de voorwaarden voor de aansprakelijkheid van de Unie in overeenstemming heeft gebracht met de voorwaarden voor de aansprakelijkheid van de staat voor schade die aan personen is berokkend ten gevolge van de schending van het Unierecht. Zie meer recentelijk arrest van 30 mei 2017, Safa Nicu Sepahan/Raad (C‑45/15 P, EU:C:2017:402, punt 30). Zie met betrekking tot deze problematiek ook Kawczyńska, M., Pozaumowna odpowiedzialność odszkodowawcza Unii Europejskiej, Wolters Kluwer, Warschau, 2015, blz. 313‑316.

( 22 ) Arresten van 10 juli 2003, Commissie/ECB (C‑11/00, EU:C:2003:395, punt 141), en 10 juli 2003, Commissie/EIB (C‑15/00, EU:C:2003:396, punt 164).

( 23 ) Verordening nr. 883/2013, waarbij verordening nr. 1073/1999 wordt ingetrokken en vervangen, bevestigt overigens deze uitlegging, aangezien artikel 5 ervan betreffende de opening van een onderzoek bepaalt dat een onderzoek wordt geopend bij een voldoende ernstige verdenking.

( 24 ) Het interne karakter van een regel impliceert namelijk op zichzelf beschouwd niet dat met zekerheid kan worden aangenomen dat die regel niet tot doel heeft rechten toe te kennen aan particulieren. Ik denk met name aan het geval waarin een interne regel in werkelijkheid ertoe strekt om binnen de betrokken instelling een algemenere bepaling te concretiseren waarbij aan particulieren rechten worden toegekend.

( 25 ) Arresten van 28 november 2019, LS Cable & System/Commissie (C‑596/18 P, niet gepubliceerd, EU:C:2019:1025, punt 24), en 13 februari 2020, Griekenland/Commissie (Blijvend grasland) (C‑252/18 P, EU:C:2020:95, punt 59).

( 26 ) Beschikking van 19 juni 2014, Donaldson Filtration Deutschland/ultra air (C‑450/13 P, EU:C:2014:2016, punt 49), en arrest van 14 april 2016, Netherlands Maritime Technology Association/Commissie (C‑100/15 P, niet gepubliceerd, EU:C:2016:254, punt 50).

( 27 ) Arresten van 2 april 2009, Bouygues en Bouygues Télécom/Commissie (C‑431/07 P, EU:C:2009:223, punt 42); 22 mei 2014, Armando Álvarez/Commissie (C‑36/12 P, EU:C:2014:349, punt 31), en 26 januari 2017, Villeroy & Boch/Commissie (C‑625/13 P, EU:C:2017:52, punt 72).

( 28 ) Bestreden arrest, punt 70.

( 29 ) Arresten van 10 juli 2003, Commissie/ECB (C‑11/00, EU:C:2003:395, punt 141), en 10 juli 2003, Commissie/EIB (C‑15/00, EU:C:2003:396, punt 164).

( 30 ) Deze uitlegging lijkt mij te worden bevestigd door artikel 5 van verordening nr. 883/2013, dat thans preciseert onder welke voorwaarden OLAF een onderzoek kan openen. Deze bepaling codificeert aldus de rechtspraak met betrekking tot het bestaan van een voldoende verdenking en benadrukt dat deze verdenking kan berusten op informatie die is verstrekt door een derde en die het bestaan doet vermoeden van fraude, corruptie of andere illegale activiteiten die de financiële belangen van de Unie schaden. Met andere woorden, OLAF is niet verplicht om met het oog op het openen van een onderzoeksprocedure vast te stellen dat uit de ontvangen informatie blijkt dat er sprake is van fraude, corruptie of andere illegale activiteiten, aangezien het bestaan daarvan enkel hoeft te worden vermoed.

( 31 ) Artikel 6, lid 6, artikel 7, lid 2, en artikel 9, leden 2 en 3, van verordening nr. 1073/1999.

( 32 ) Bestreden arrest, punt 105.

( 33 ) Zie punt 46 van deze conclusie.

( 34 ) Arrest van 3 december 2015, CN/Parlement (T‑343/13, EU:T:2015:926, punt 86).

( 35 ) Overweging 17 van verordening nr. 1073/1999.

( 36 ) Bestreden arrest, punt 225.

( 37 ) Arresten van 16 juli 2009, SELEX Sistemi Integrati/Commissie (C‑481/07 P, niet gepubliceerd, EU:C:2009:461, punt 38); 16 oktober 2014, Evropaïki Dynamiki/Commissie (T‑297/12, niet gepubliceerd, EU:T:2014:888, punt 31), en 29 april 2020, Tilly-Sabco/Raad en Commissie (T‑707/18, niet gepubliceerd, EU:T:2020:160, punt 125).

( 38 ) Arrest van 13 december 2005, Cwik/Commissie (T‑155/03, T‑157/03 en T‑331/03, EU:T:2005:447, punt 206).

( 39 ) Arrest van 25 november 2014, Safa Nicu Sepahan/Raad (T‑384/11, EU:T:2014:986, punten 82‑85).

( 40 ) Arresten van 30 mei 2017, Safa Nicu Sepahan/Raad (C‑45/15 P, EU:C:2017:402, punt 30), en 10 september 2019, HTTS/Raad (C‑123/18 P, EU:C:2019:694, punt 33).