7.

Artikel 17, derde alinea, kan niet buiten zijn context worden uitgelegd. De partijen in het hoofdgeding en de intervenienten hebben zich ingespannen om deze bepaling in het meer algemene kader van het Executieverdrag te plaatsen. Ik zal hetzelfde doen. Blijkens zijn preambule heeft het Verdrag tot doel, de formaliteiten voor de onderlinge erkenning en tenuitvoerlegging van rechterlijke beslissingen te vereenvoudigen en de rechtsbescherming van degenen die binnen de Gemeenschap gevestigd zijn, te vergroten. De preambule geeft ook aan, met welke middelen dit moet worden bereikt, waarbij in de eerste plaats wordt genoemd de vaststelling van de bevoegdheid van de gerechten van de Lid-Staten in internationaal verband. Kort gezegd, het Executieverdrag beoogt de rechtszekerheid in het procesrecht te vergroten door een ieder de mogelijkheid te geven, de voor hem bevoegde rechter met zekerheid te bepalen, zodat hij zijn rechten doeltreffend geldend kan maken. Artikel 17 staat in titel II van het Executieverdrag, die is gewijd aan de bevoegdheidsregels. Deze titel is als volgt opgebouwd: De eerste afdeling, getiteld „Algemene bepalingen”, bepaalt in artikel 2: „... zij, die woonplaats hebben op het grondgebied van een Verdragsluitende Staat, ... [worden] opgeroepen voor de gerechten van die Staat”. De bevoegdheid van de rechter hangt dus af van de woonplaats van de verweerder. De afdelingen 2, 3 en 4 betreffen bijzondere bevoegdheden en afdeling 5 exclusieve bevoegdheden. Deze laatste vormen uitzonderingen op de regel „actor sequitur forum rei”. De afdelingen 7, 8 en 9 betreffen de taak van de rechter. Artikel 17 staat in afdeling 6, getiteld „Door partijen aangewezen bevoegde rechter”. Deze bepaling levert geen problemen op: het gaat om een in de eerste alinea beschreven prorogatie die, behoudens het bepaalde in de tweede en derde alinea, voor partijen bindend is. De bevoegdheidsregeling van het Executieverdrag lijkt derhalve te zijn opgebouwd als volgt: naast de wettelijke regeling — de artikelen 2 tot 16 — is er een contractuele regeling mogelijk — artikel 17 —, waarbij de contractspartijen de wettelijke regeling, behoudens wat de van openbare orde zijnde bevoegdheden van artikel 16 betreft, door middel van een bevoegdheidsbeding opzij kunnen zetten. Dit stelsel geeft de sleutel voor de uitlegging van artikel 17, eerste alinea. In dit verband moet worden onderscheiden tussen het bestaan van het bevoegdheidsbeding en de verbindende kracht ervan. Het eerste mag niet op grond van vermoedens worden aangenomen; in geval van twijfel is het wettelijke stelsel van toepassing. Zo gezien moet artikel 17, eerste alinea, strikt worden uitgelegd. Zo luidt trouwens ook de rechtspraak van het Hof: „De in artikel 17 gestelde voorwaarden voor de geldigheid van bedingen tot aanwijzing van een bevoegde rechter moeten strikt worden uitgelegd, aangezien dit artikel tot doel heeft te waarborgen, dat de wilsovereenstemming tussen partijen bij een dergelijk beding, die door aanwijzing van een bevoegde rechter afwijken van de algemene bevoegdheidsregels van de artikelen 2, 5 en 6 Executieverdrag, daadwerkelijk vaststaat en duidelijk en nauwkeurig tot uitdrukking komt” (arrest van 19 juni 1984, zaak 71/83, Tilly Russ, Jurispr. 1984, blz. 2417, r.o. 14). Anders is het gesteld met de verbindende kracht. Hier stuiten wij op de fundamentele regel, dat de overeenkomst partijen tot wet strekt. Het bevoegdheidsbeding — mits het niet in strijd is met de van openbare orde zijnde bevoegdheidsregels van artikel 16 — is voor de contractanten bindend. Waar de gemeenschapswetgever het maken van een dergelijk beding heeft toegelaten, kan — wanneer het rechtsgeldig is overeengekomen — een partij er zich niet meer aan onttrekken om zo de wettelijke regeling te doen herleven. De regel dat de geldigheid van de toestemming moet worden getoetst aan de hand van een strikte uitlegging, kan, indien die toestemming perfect is, niet afdoen aan de bindende kracht van het beding.