Zaak C-215/06

Commissie van de Europese Gemeenschappen

tegen

Ierland

„Niet-nakoming — Ontbreken van milieueffectbeoordeling van projecten die binnen werkingssfeer van richtlijn 85/337/EEG vallen — Regularisatie achteraf”

Arrest van het Hof (Tweede kamer) van 3 juli 2008 I - 4915

Samenvatting van het arrest

(Richtlijn 85/337 van de Raad, art. 2, 4 en 5-10 en bijlage II, punten 2, sub a en c, en 10, sub d)

Gelet op de ondubbelzinnige formulering inzake de verkrijging van een recht voor de opdrachtgever om het project uit te voeren na vergunning door de bevoegde instantie in artikel 1, lid 2, van richtlijn 85/337 betreffende de milieueffectbeoordeling van bepaalde openbare en particuliere projecten, zoals gewijzigd bij richtlijn 97/11, moet artikel 2, lid 1, van deze richtlijn noodzakelijkerwijze aldus worden opgevat dat de aanvrager die niet de vereiste vergunning heeft aangevraagd en verkregen en vooraf geen milieueffectbeoordeling heeft verricht waar zij wordt vereist, niet kan overgaan tot uitvoering van het betrokken project zonder de vereisten van deze richtlijn te schenden. Dit geldt voor alle projecten die binnen de werkingssfeer van deze richtlijn vallen, ongeacht of zij onder bijlage I erbij vallen en dus moeten worden onderworpen aan een systematische beoordeling krachtens de artikelen 2, lid 1, en 4, lid 1, ervan, dan wel onder bijlage II bij deze richtlijn en dus overeenkomstig artikel 4, lid 2, slechts onderworpen zijn aan een effectbeoordeling wanneer zij, gelet op de door de lidstaat en/of bij een onderzoek per geval vastgestelde drempelwaarden of criteria, aanzienlijke milieueffecten kunnen hebben. Deze letterlijke uitlegging van artikel 2, lid 1, strookt overigens met het doel van deze richtlijn, dat met name in herinnering is gebracht in de vijfde overweging van richtlijn 97/11 volgens welke „een vergunning moet worden geëist voor projecten waarvoor een beoordeling vereist is [, en] de beoordeling dient te worden uitgevoerd voordat die vergunning wordt verleend”. (cf. punten 50-53)

Een lidstaat die aan de regulariserende vergunning achteraf, die zelfs zonder het bewijs van buitengewone omstandigheden kan worden verleend, dezelfde gevolgen geeft als aan de bouwvergunning verleend vóór de uitvoering van werkzaamheden en bouwwerken, hoewel projecten waarvoor een milieueffectbeoordeling is voorgeschreven, krachtens de artikelen 2, lid 1, en 4, leden 1 en 2, van richtlijn 85/337 betreffende de milieueffectbeoordeling van bepaalde openbare en particuliere projecten, zoals gewijzigd bij richtlijn 97/11, moeten worden geïdentificeerd en vervolgens vóór de vergunningverlening, en dus noodzakelijkerwijze vóór de uitvoering ervan, aan een vergunningprocedure en aan deze beoordeling moeten worden onderworpen, komt de verplichtingen niet na die op hem rusten krachtens deze richtlijn. Het gemeenschapsrecht kan zich er namelijk weliswaar niet tegen verzetten dat verrichtingen of handelingen die naar gemeenschapsrecht onregelmatig zijn, volgens de toepasselijke nationale regels in bepaalde gevallen kunnen worden geregulariseerd, doch een dergelijke mogelijkheid behoort onderworpen te zijn aan de voorwaarde, dat zij de belanghebbenden niet in de gelegenheid stelt de gemeenschapsregels te omzeilen of buiten toepassing te laten, en uitzondering blijft. Een regeling van regularisering achteraf kan namelijk opdrachtgevers ertoe aanzetten, niet na te gaan of de geplande projecten voldoen aan de criteria van artikel 2, lid 1, van deze richtlijn, en dus niet het nodige te doen om de milieueffecten van deze projecten te bepalen en ze vooraf te beoordelen. Volgens de eerste overweging van de considerans van richtlijn 85/337 dient de bevoegde instantie in het besluitvormingsproces zo vroeg mogelijk rekening te houden met de milieueffecten van alle technische plannings- en beslissingsprocessen aangezien het doel moet zijn het ontstaan van vervuiling of hinder van meet af aan te vermijden, in plaats van later de gevolgen ervan te bestrijden. (cf. punten 57-58, 61)

De lidstaat die niet alle nodige maatregelen heeft getroffen om ervoor te zorgen dat de afgifte van de vergunningen voor de eerste twee fasen van de bouw van een windturbinepark, werd voorafgegaan door een milieueffectbeoordeling overeenkomstig de artikelen 5 tot en met 10 van richtlijn 85/337 betreffende de milieueffectbeoordeling van bepaalde openbare en particuliere projecten, en die bij de vergunningaanvragen alleen milieueffectverklaringen heeft gevoegd die niet voldeden aan deze vereisten, komt de verplichtingen niet na die op hem rusten krachtens de artikelen 2, 4 en 5 tot en met 10 van richtlijn 85/337. Dienaangaande worden installaties voor het gebruik van windkracht voor energieproductie weliswaar niet in bijlage I of bijlage II bij richtlijn 85/337 vermeld, maar tijdens deze eerste twee fasen van de bouw van het windturbinepark waren veel werkzaamheden nodig, waaronder de winning van turf en van andere dan metallische en energetische delfstoffen alsook de aanleg van wegen, die in deze bijlage II in punt 2, sub a en c, respectievelijk punt 10, sub d, ervan worden vermeld. Dat de voormelde projecten, die onder bijlage II bij deze richtlijn vallen, van secundair belang zijn ten opzichte van het project van de bouw van het windturbinepark in zijn geheel, betekent echter nog niet dat deze projecten daarom geen aanzienlijk milieueffect kunnen hebben. Het doel van een overeenkomstig de vereisten van richtlijn 85/337 verrichte milieueffectbeoordeling is namelijk, op passende wijze te komen tot een identificatie, beschrijving en beoordeling van de rechtstreekse en indirecte effecten van een project op factoren als de fauna en flora, de bodem en het water alsook op de interactie tussen deze verschillende factoren. (cf. punten 96, 101, 104-105, 112 en dictum)