20.

Daar is allereerst de vraag of kan worden gezegd dat door verordeningen nrs. 3085 en 3086/78 wezenlijke vormvoorschriften zijn geschonden. Verzoekers menen dat beide regelgevende besluiten, waarop de in april 1979 genomen individuele besluiten — waarvan beroep — berustten, zijn totstandgekomen volgens een niet als regulair te beschouwen procedure: het Europese Parlement, het Comité voor het Statuut en het Personeelscomité zouden niet zijn geraadpleegd. Duidelijkheidshalve zij om te beginnen opgemerkt dat het gemeenschapsrecht voor wijziging van het Statuut van de ambtenaren c.q. de regeling voor de andere personeelsleden, voorschriften geeft, welke voor de totstandkoming der betreffende handelingen de raadpleging van het Europese Parlement (en van het Hof van Justitie) alsook het horen van het Comité voor het Statuut voorzien. Volgens artikel 24 van het Verdrag tot instelling van één Raad en één Commissie welke de Europese Gemeenschappen gemeen hebben stelt „de Raad ... met gekwalificeerde meerderheid van stemmen, op voorstel van de Commissie en na raadpleging van de andere betrokken instellingen, het Statuut vast ... van de ambtenaren ... alsmede de regeling welke van toepassing is op de andere personeelsleden ...”, terwijl in artikel 10, tweede alinea van het Statuut is bepaald dat het Comité voor het Statuut (samengesteld uit vertegenwoordigers van de instellingen der Gemeenschappen en vertegenwoordigers van hun Personeelscomités) „door de Commissie [wordt] geraadpleegd over elk voorstel tot herziening van het Statuut”. Het lijdt in casu derhalve geen twijfel dat verordening 3085, die een aantal wijzigingen van het Statuut bracht, er niet kon komen zonder dat de Commissie het Comité voor het Statuut had gehoord, en evenmin zonder dat de Raad zijnerzijds, op voorstel van de Commissie, het Parlement en het Hof van Justitie had geraadpleegd. En volgens de considerans der verordening zijn bedoelde drie adviezen verstrekt. Aan verordening nr. 3086 is een heel ander juridisch kader gesteld; zij geeft uitvoering aan de statutaire voorschriften betreffende de aanpassingscoëfficiënten (artikel 64, 65, lid 2, en 82 van het Statuut; artikelen 20, eerste alinea, en 64 van de regeling welke van toepassing is op de andere personeelsleden); in de hiërarchie der communautaire rechtsbronnen bevinden wij ons hier dus op substatutair niveau. In genoemd artikel 24 van het Verdrag, dat de fusie der uitvoerende organen tot stand bracht, en in artikel 10, tweede alinea, van het Statuut gaat het kennelijk niet om verordening nr. 3086. Men zou hoogstens kunnen menen dat op die verordening artikel 110 van het Statuut van toepassing is, waarin wij lezen dat „de algemene bepalingen ter uitvoering...” (van het Statuut) „door elke instelling [worden] vastgesteld na raadpleging van haar Personeelscomité en na advies van het Comité voor het Statuut, bedoeld in artikel 10”. Deze veronderstelling is evenwel niet juist: artikel 110 betreft de algemene bepalingen welke de onderscheiden instellingen, om aan het Statuut uitvoering te geven, op eigen terrein hebben vast te stellen (i.e. voorschriften waarin zich de regelgevende autonomie der verschillende instellingen manifesteert), terwijl verordening nr. 3086 door de Raad in de uitoefening van zijn gewone verordenende bevoegdheid is vastgesteld — en bepalingen geeft die op het personeel van alle instellingen gelijkelijk toepassing moeten vinden. De grieven volgens welke verordening nr. 3086 er zonder raadpleging van het Personeelscomité en van het Comité voor het Statuut is gekomen, zijn dus ongegrond; en de stelling dat over een dergelijke verordening het Parlement en het Hof van Justitie moeten worden gehoord is rechtens ten enenmale onhoudbaar. Hoe kunnen verzoekers er zich dan over beklagen dat het Parlement en het Comité voor het Statuut met betrekking tot verordening nr. 3085 niet zijn geraadpleegd, terwijl in de considerans te lezen valt dat dit wel is gebeurd? In werkelijkheid betwisten verzoekers ook niet dat die raadpleging heeft plaatsgehad. Zij willen alleen maar zeggen dat het Parlement en het Comité gehoord zijn over een wijzigingsvoorstel dat aanmerkelijk verschilde van de in december 1978 goedgekeurde tekst, en wel over het op 1 april 1977 door de Commissie bij de Raad ingediende voorstel (vgl. PB C 99 van 27 april 1977, blz. 5) houdende invoering van de Europese rekeneenheid in het Statuut van de ambtenaren van de Europese Gemeenschappen en in de regeling welke van toepassing is op de andere personeelsleden. Huns inziens had de tekst van 1978 op grond van bedoelde afwijkingen tot die raadplegingen aanleiding moeten geven. In het arrest, op 15 juli 1970 gewezen in de zaak 41/69, Chemiefarma t. Commissie (Jurispr. 1970, blz. 661) vond ons Hof gelegenheid de regeling betreffende de raadpleging van het Parlement te onderzoeken. Het ging er in dat arrest om of wijzigingen, door de Raad aangebracht in de tekst van een door de Commissie voorgestelde verordening, een tweede raadpleging van het Parlement noodzakelijk maken. Het Hof overwoog dat, wanneer het Parlement over een ontwerpverordening gehoord is, de. Raad niet tot een nieuwe raadpleging van het Parlement gehouden is, wanneer het ontwerp in zijn geheel geen wezenlijke wijzigingen heeft ondergaan. Aan het Parlement wordt aldus de mogelijkheid gelaten zijn eigen mening onder woorden te brengen, zonder dat dit de procedure welke bij de vaststelling van verordeningen moet worden gevolgd, nodeloos gecompliceerd maakt. Nog onlangs heeft het Hof erop gewezen dat het Parlement, indien het moet worden geraadpleegd, zijn zienswijze ook werkelijk kenbaar moet maken (nog niet gepubliceerde arresten op 29 oktober 1980 gewezen in de zaken 138/79, Roquette Frères/Raad, met name r.o. 34 en 139/79, Maizena/Raad, met name r.o. 35). Centraal staat dus telkens weer de vraag of er in het oorspronkelijk ontwerp van de Commissie zo radicale wijzigingen zijn aangebracht, dat het eerdere overleg als achterhaald is te beschouwen; zo ja, dan moet het Parlement opnieuw worden geraadpleegd, teneinde zijn zienswijze werkelijk kenbaar te kunnen maken. Laten wij de procedure, bij de vaststelling van verordening nr. 3085/78 gevolgd thans aan die maatstaven toetsen. Volgens het op 1 april door de Commissie gedane voorstel (PB C 99 van 22 april 1977, blz. 5), zou artikel 63 van het Statuut in die zin worden gewijzigd dat de bezoldigingen der communautaire ambtenaren in Europese rekeneenheden in plaats van in Belgische franken zouden worden uitgedrukt (vgl. art. 1 van het ontwerp), terwijl voorts artikel 17 van bijlage VII van het Statuut in die zin zou worden gewijzigd dat op overmakingen van valuta zou worden toegepast de coëfficiënt, verkregen door deling van de aanpassingscoëfficiënt voor het land in welks valuta de overmaking geschiedt door de aanpassingscoëfficiënt, vastgesteld voor het land waarin de ambtenaar zijn standplaats heeft. Opgemerkt zij dat een gelijkluidend voorstel tot wijziging van artikel 17 van bijlage VII op 13 juni 1974 reeds door de Commissie was ingediend (PB C 88, blz. 25, van 26 juli 1974). Toen in 1978 de definitieve tekst van verordening nr. 3085 tot stand kwam, heeft men ervan afgezien de Europese rekeneenheid voor de bezoldingen te introduceren, doch voor het overige heeft men zich ten aanzien van de wijziging door dezelfde grondgedachte laten leiden: men wilde van de i.m.f.-pariteiten afstappen en realistische, zoveel mogelijk met de courante noteringen overeenkomende koersen toepassen. In artikel 63, tweede alinea, van de gewijzigde tekst lezen wij dat „de bezoldiging, uitbetaald in een andere valuta dan de Belgische frank, wordt berekend op basis van de wisselkoersen die gebruikt worden voor de uitvoering van de algemene begroting der Europese Gemeenschappen ...” Met de invoering van de Europese rekeneenheid en met de verwijzing naar de wisselkoersen die voor de begroting der Gemeenschappen worden gebruikt, trachtte men een en dezelfde doelstelling te verwezenlijken: het bedrag der in lokale munt betaalde inkomsten mocht niet langer worden berekend op basis van achterhaalde, fictieve wisselkoersen. Het principiële verschil tussen de beide oplossingen is gelegen in het feit dat men, mocht de Europese rekeneenheid over de hele lijn zijn ingevoerd, ook de in Belgische franken betaalde bezoldigingen in die rekeneenheid had moeten uitdrukken, terwijl men volgens het gekozen systeem nog steeds aan de bezoldiging in Belgische franken kan refereren, wanneer de bezoldiging in andere valuta moet worden berekend. Wij weten evenwel dat de begroting der Gemeenschappen in Europese rekeneenheden wordt berekend, zodat de ter uitvoering van de begroting gebezigde wisselkoersen op de verhouding tussen de Europese rekeneenheid en nationale valuta's is afgestemd. Ik geloof dan ook niet dat de — in technisch opzicht nieuwe — oplossing die men erop bedacht heeft (gebruikmaking van de wisselkoersen die voor de begroting van de Gemeenschappen worden gebruikt in plaats van Europese rekeneenheden) de regeling betreffende bezoldigingen die anders dan in Belgische franken worden uitbetaald, economisch gesproken, heeft gewijzigd. Daar is voorts artikel 17 van bijlage VII. Het systeem volgens hetwelk de hier bedoelde aanpassingscoëfficiënt in het oorspronkelijk voorstel inzake de betaling van een deel van de bezoldiging in het buitenland werd berekend, is identiek aan het stelsel van de goedgekeurde tekst. Het enige verschil is dat de Europese rekeneenheid in voege als voormeld is vervangen door de pariteiten waarvan voor de begroting gebruik gemaakt wordt. Dit betekent dat de later in verordening nr. 3085 definitief in aanmerking genomen hogere kosten der transfers, in het voorstel van 1977 reeds waren verdisconteerd. Andere verschillen tussen beide teksten zijn stellig niet wezenlijk. Ik mocht er reeds op wijzen dat bij verordening nr. 3085 artikel 17 van bijlage VII niet slechts op het punt van de monetaire pariteiten en de toepasselijke aanpassingscoëfficiënten wordt gewijzigd, doch ook in ander opzicht; zo werd de mogelijkheid voorzien van overmakingen „in de valuta van het land waar hij (de ambtenaar) zijn vorige standplaats had of van het land van de zetel van zijn instelling, op voorwaarde dat het een ambtenaar betreft die buiten het grondbebied van de Gemeenschappen tewerk is gesteld” (artikel 17, lid 2, derde streepje) alsook de mogelijkheid om, behalve de ontheemdingstoelage of de buitenlandtoelage, regelmatig gelden te laten overmaken, wanneer zich bepaalde omstandigheden van objectieve aard voordoen (artikel 17, lid 2, b). Deze beide wijzigingen kwamen in het ontwerp van 1977 niet voor. Legt men ze echter naast de werkelijk belangrijke wijzigingen — de nieuwe pariteiten en de nieuwe aanpassingscoëfficiënten — die de verordening bracht, dan zijn deze aspecten ten duidelijkste van marginaal belang. Op grond van een en ander ben ik van mening dat de door de Raad goedgekeurde tekst op het stuk van de overmaking van een deel van de bezoldiging naar het buitenland (waarom het in de thans besproken zaken gaat), vergeleken met de oorspronkelijk door de Commissie voorgestelde tekst, geen wezenlijke punten van verschil inhoudt. Het Parlement behoefde daarom niet nogmaals te worden geraadpleegd en die achterwege gebleven raadpleding levert derhalve geen reden op waarom thans aan verordening nr. 3085/78 de rechtsgeldigheid zou kunnen worden ontzegd. Hetzelfde kan met betrekking tot de beweerdelijk achterwege gebleven raadpleging van het Comité voor het Statuut worden opgemerkt. Verzoekers betogen voorts dat de Commissie in 1977, bij indiening van het eerste voorstel tot wijziging van het Statuut, het Parlement onvoldoende en op misleidende wijze zou hebben ingelicht door te verzekeren dat de nieuwe regeling van de koersen voor de ambtenaren geen verlaging van bezoldiging inhield. Inderdaad staat reeds in het verslag van de Commissie voor de begroting (doe. 218/77 van 7 juli 1977, EP 49.101/def.) te lezen dat de rapporteur (de heer Cointat) de door de Commissie gegeven verzekering aanvaardt dat haar voorstellen de rechten van ambtenaren en andere personeelsleden, wat de werkelijke waarde van hun bezoldigingen, pensioenen, vergoedingen betreft, niet zullen aantasten. Tijdens de bespreking, hieraan op de zitting van het Parlement van 7 juli 1977 gewijd, heeft commissaris Tugendhat verklaard dat het nieuwe systeem „financiële neutraliteit” moest brengen (PB bijlage nr. 219, juli 1977, volledig verslag van de zitting van 4-8 juli 1977, blz. 303). Uitspraken in dezelfde zin zijn te vinden in de resolutie, waarin het Parlement zijn standpunt ten aanzien van het voorstel der Commissie heeft omschreven; „de Commissie [geeft] de verzekering dat haar voorstellen in geen enkel opzicht nadelig zullen zijn voor de ambtenaren en andere personeelsleden van de Gemeenschappen, waar het de salarissen en de betalingen betreft” (PB C 183 van 1 augustus 1977, blz. 55). Men dient evenwel te bedenken dat de Commissie zich over de specifieke kwestie van de kosten, aan overmaking van een deel van de bezoldiging naar het buitenland verbonden, vager, om niet te zeggen ontwijkend heeft uitgelaten. Commissaris Tugendhat heeft ter gelegenheid van de op 7 juli 1977 gehouden zitting van het Europese Parlement (men zie voormelde bijlage nr. 219, juli 1977, blz. 304) alleen maar verklaard dat de Commissie zich ook over het probleem der overmakingen had gebogen en dat een voorstel om het Statuut van de ambtenaren op dit punt te verbeteren werd bestudeerd — en zijns inziens zou moeten worden aanvaard. De nieuwe regeling was in werkelijkheid alleen maar neutraal ten aanzien van bezoldigingen die aan elders dan in België of Luxemburg dienstdoende ambtenaren volledig in Belgische franken werden betaald. Als onomstreden staat vast dat zulke ambtenaren na de wijziging van de pariteiten en de aanpassingscoëfficiënten, in de maand april 1979 (toen het nieuwe systeem voor het eerst werd toegepast), in de ter plaatse geldende valuta hetzelfde salaris hebben ontvangen dat hun een maand eerder op grond van de oude regeling was uitbetaald. Met de overmaking van een deel van die bezoldiging naar het buitenland is het evenwel als gevolg van het feit dat de daaraan verbonden kosten in bepaalde landen met zwakke valuta, zoals Italië, Ierland en Engeland, aanzienlijk zijn gestegen, anders gelopen. Het mag er mijns inziens in ieder geval voor worden gehouden dat het Parlement met betrekking tot alle aspecten van de nieuwe regeling voldoende geïnformeerd was, hetgeen mijns inziens de doorslag moet geven. Ik wees er reeds op dat de kostenstijging waartoe verordening nr. 3085 aanleiding gaf, zich eveneens zouden hebben voorgedaan wanneer artikel 17 van bijlage VII de in 1977 voorgestelde redactie zou hebben gekregen. Met betrekking tot de overigens beschikbare informatie wijs ik erop dat bij het verslag, door de heer Cointat aan de Commissie voor de begroting uitgebracht, niet slechts een tabel gevoegd was betreffende de kosten, aan het overmaken van deviezen uit Duitsland en Nederland verbonden (verslag, blz. 18), maar ook eenzelfde tabel betreffende de kosten aan de overmaking van deviezen uit Italië, Engeland, Duitsland, Denemarken en Frankrijk verbonden (ibid., blz. 19). De leden van het Parlement konden zich door lezing van de stukken wel degelijk van de kostenstijging op de hoogte stellen, nog daargelaten dat zij, mocht de nieuwe regeling met haar overwegend technische inhoud niet in allen dele duidelijk zijn, in iedere geval deskundigen om hun mening hadden kunnen vragen. Het komt mij dan ook voor dat het Parlement behoorlijk in staat is gesteld zijn opvatting tot uitdrukking te brengen.