Trefwoorden

Samenvatting



Trefwoorden

1. Sociale politiek – Bescherming van veiligheid en gezondheid van werknemers – Richtlijn 2003/88 betreffende aantal aspecten van organisatie van arbeidstijd – Maximale wekelijkse arbeidstijd

(Richtlijn 93/104 van de Raad, art. 6, punt 2; richtlijn 2003/88 van het Europees Parlement en de Raad, art. 6, sub b)

2. Recht van Unie – Rechten toegekend aan particulieren – Schending door lidstaat – Verplichting om aan particulieren berokkende schade te vergoeden – Voorwaarden

(Richtlijn 93/104 van de Raad, art. 6, punt 2; richtlijn 2003/88 van het Europees Parlement en de Raad, art. 6, sub b)

3. Recht van Unie – Rechten toegekend aan particulieren – Schending door lidstaat – Verplichting om aan particulieren berokkende schade te vergoeden – Wijze van vergoeding

(Richtlijn 93/104 van de Raad, art. 6, punt 2; richtlijn 2003/88 van het Europees Parlement en de Raad, art. 6, sub b)

4. Recht van Unie – Rechten toegekend aan particulieren – Schending door lidstaat – Verplichting om aan particulieren berokkende schade te vergoeden

(Richtlijn 93/104 van de Raad, artikel 6, punt 2; richtlijn 2003/88 van het Europees Parlement en de Raad)

Samenvatting

1. Een werknemer die als brandweerman in een interventieteam binnen de overheidssector is tewerkgesteld en een gemiddelde wekelijkse arbeidstijd heeft vervuld die de arbeidstijd waarin is voorzien in artikel 6, sub b, van richtlijn 2003/88 betreffende bepaalde aspecten van de organisatie van de arbeidstijd overschrijdt, kan zich beroepen op het recht van de Unie om de autoriteiten van de betrokken lidstaat aansprakelijk te stellen teneinde vergoeding te verkrijgen van de schade die is geleden als gevolg van de schending van die bepaling.

Artikel 6, sub b, van richtlijn 2003/88 is immers, doordat het de lidstaten met betrekking tot de gemiddelde wekelijkse arbeidstijd een maximumgrens oplegt die voor alle werknemers als een minimumnorm geldt, een bijzonder belangrijk voorschrift van sociaal recht van de Unie, waarvan de strekking niet afhankelijk mag worden gesteld van enige voorwaarde of beperking en dat aan particulieren rechten toekent waarop deze zich voor de nationale rechter rechtstreeks kunnen beroepen. Bovendien moet de niet-inachtneming van de voorschriften van artikel 6, sub b, van richtlijn 2003/88 worden beschouwd als een voldoende gekwalificeerde schending van recht van de Unie, wanneer deze duidelijk in strijd was met de rechtspraak van het Hof van Justitie tijdens de betrokken periode. Het staat evenwel aan de nationale rechter om na te gaan of er een rechtsreeks causaal verband bestaat tussen die schending van artikel 6, sub b, en de door de werknemer geleden schade ten gevolge van het verlies van rusttijd die hem zou zijn toegekend indien de in die bepaling voorziene maximale wekelijkse arbeidstijd in acht ware genomen.

Een dergelijke schade die aan een particulier is toegebracht, kan worden vergoed door een publiekrechtelijk lichaam, wanneer die schade is veroorzaakt door interne maatregelen die dat lichaam in strijd met het recht van de Unie heeft genomen. Het recht van de Unie staat overigens evenmin eraan in de weg dat naast de lidstaat zelf ook een dergelijk publiekrechtelijk lichaam aansprakelijk kan worden gesteld voor de schade die een particulier door dergelijke maatregelen heeft geleden.

Deze conclusies zijn identiek, ongeacht of de betrokken feiten vallen onder de bepalingen van richtlijn 93/104 betreffende een aantal aspecten van de organisatie van de arbeidstijd, zoals gewijzigd bij richtlijn 2000/34, dan wel onder die van richtlijn 2003/88.

(cf. punten 49, 58‑59, 61, 63, 99, dictum 1, 4)

2. Het recht van de Unie verzet zich tegen een nationale regeling die voor het recht van een werknemer in de overheidssector om vergoeding te verkrijgen van de schade die is geleden doordat de autoriteiten van de betrokken lidstaat een rechtsregel van de Unie, zoals artikel 6, sub b, van richtlijn 2003/88 betreffende een aantal aspecten van de organisatie van de arbeidstijd, hebben geschonden, een aan het schuldbegrip ontleende voorwaarde stelt die verder gaat dan de voldoende gekwalificeerde schending van dit recht. Zou immers een dergelijke bijkomende voorwaarde worden gesteld, dan zou het recht op schadevergoeding dat op de rechtsorde van de Unie is gebaseerd, opnieuw ter discussie worden gesteld.

Deze conclusies zijn identiek, ongeacht of de betrokken feiten vallen onder de bepalingen van richtlijn 93/104 betreffende een aantal aspecten van de organisatie van de arbeidstijd, zoals gewijzigd bij richtlijn 2000/34, dan wel onder die van richtlijn 2003/88.

(cf. punten 67, 70, 99, dictum 2, 4)

3. Het recht van de Unie verzet zich tegen een nationale regeling die voor het recht van een werknemer in de overheidssector om vergoeding te verkrijgen van de schade die is geleden doordat de autoriteiten van de betrokken lidstaat artikel 6, sub b, van richtlijn 2003/88 betreffende een aantal aspecten van de organisatie van de arbeidstijd, hebben geschonden, als voorwaarde stelt dat vooraf een verzoek bij zijn werkgever is ingediend teneinde de eerbiediging van die bepaling te bewerkstelligen.

Het staat immers aan de lidstaten om, bij ontbreken van bepalingen van recht van de Unie op dat gebied, de procesregels te geven voor rechtsvorderingen die ertoe strekken de rechten te beschermen die de justitiabelen aan het recht van de Unie ontlenen, voor zover die procesregels het gelijkwaardigheidsbeginsel en het doeltreffendheidsbeginsel eerbiedigen. Een dergelijk voorafgaand verzoek is evenwel in strijd met het doeltreffendheidsbeginsel.

De werknemer moet immers worden aangemerkt als de zwakkere partij binnen de arbeidsverhouding, zodat moet worden verhinderd dat de werkgever over de mogelijkheid beschikt om hem een beperking van zijn rechten op te leggen. Gelet op zijn situatie van zwakkere partij kan een dergelijke werknemer ervan worden weerhouden uitdrukkelijk zijn rechten te doen gelden jegens zijn werkgever, omdat de afdwinging van die rechten hem kan blootstellen aan maatregelen van die werkgever die de arbeidsverhouding ten nadele van die werknemer kunnen beïnvloeden.

In een zaak die betrekking heeft op schending door een werkgever binnen de overheidssector van een rechtstreeks werkende bepaling van recht van de Unie, brengt de verplichting voor de betrokken werknemers om, ter verkrijging van vergoeding van de schade die is geleden wegens schending van een dergelijke bepaling, vooraf bij hun werkgever een verzoek in te dienen teneinde die schending te doen beëindigen, bovendien met zich mee dat de autoriteiten van de betrokken lidstaat het toezicht op de naleving van deze normen systematisch kunnen afwentelen op particulieren, doordat deze autoriteiten in voorkomend geval de mogelijkheid hebben om zich te bevrijden van de naleving van die normen, wanneer een dergelijk verzoek niet is ingediend. Artikel 6, sub b, van richtlijn 2003/88 vereist geenszins dat de betrokken werknemers hun werkgever verzoeken om naleving van de in die bepaling voorziene minimumvoorschriften, doch verplicht de werkgever om, wanneer de in artikel 22 van diezelfde richtlijn neergelegde afwijking in nationaal recht is omgezet, van die werknemer de individuele, uitdrukkelijke en vrijelijke instemming te verkrijgen waarmee deze afstand doet van de rechten die hem bij dat artikel 6, sub b, zijn verleend.

Voorts zijn, wanneer de voorwaarden zijn vervuld waaronder particulieren de bepalingen van een richtlijn voor de nationale rechter kunnen inroepen, alle overheidsinstanties van de lidstaten, daaronder begrepen de decentrale instanties zoals de deelstaten, de steden of de gemeenten, in voorkomend geval in hun hoedanigheid van werkgever in de openbare sector, alleen reeds daardoor gehouden, deze bepalingen toe te passen. In die omstandigheden zou het niet redelijk zijn om van een werknemer die schade heeft geleden doordat zijn werkgever de bij artikel 6, sub b, van richtlijn 2003/88 toegekende rechten heeft geschonden, te vereisen dat deze, om in aanmerking te komen voor vergoeding van deze schade, vooraf een verzoek indient bij zijn werkgever.

Deze conclusies zijn identiek, ongeacht of de betrokken feiten vallen onder de bepalingen van richtlijn 93/104 betreffende een aantal aspecten van de organisatie van de arbeidstijd, zoals gewijzigd bij richtlijn 2000/34, dan wel onder die van richtlijn 2003/88.

(cf. punten 72, 80‑81, 83‑87, 90, 99, dictum 2, 4)

4. De ten laste van de autoriteiten van de lidstaten komende vergoeding van de schade die deze door schendingen van het recht van de Unie hebben toegebracht aan particulieren, moet in een passende verhouding staan tot de geleden schade. Bij het ontbreken van bepalingen van het recht van de Unie op dat gebied, staat het aan het nationale recht van de betrokken lidstaat om, met eerbiediging van het gelijkwaardigheids- en het doeltreffendheidsbeginsel, enerzijds, vast te stellen of de schade die een werknemer die een gemiddelde wekelijkse arbeidstijd heeft vervuld die de arbeidstijd overschrijdt waarin artikel 6, sub b, van richtlijn 2003/88 betreffende een aantal aspecten van de organisatie van de arbeidstijd, voorziet, door schending van een dergelijke rechtsregel van de Unie heeft geleden, dient te worden vergoed in de vorm van de toekenning aan die werknemer van extra vrije tijd, dan wel in de vorm van een financiële vergoeding, en, anderzijds, de regels inzake de wijze van berekening van die vergoeding te bepalen. De in de artikelen 16 tot en met 19 van richtlijn 2003/88 voorziene referentieperioden zijn in dit verband irrelevant.

Wat meer in het bijzonder de vorm van de schadeloosstelling betreft, moet de nationale rechter, aangezien noch de toekenning van extra vrije tijd, noch die van een geldelijke vergoeding een dergelijke schadeloosstelling in de praktijk onmogelijk of uiterst moeilijk lijkt te maken, zich inzonderheid ervan vergewissen dat met de gekozen wijze van schadeloosstelling het beginsel van gelijkwaardigheid wordt geëerbiedigd, hetgeen moet worden beoordeeld aan de hand van de schadeloosstellingen die door de nationale rechters zijn toegekend in het kader van op het nationale recht gebaseerde vorderingen of vergelijkbare procedures in rechte.

Deze conclusies zijn identiek, ongeacht of de betrokken feiten vallen onder de bepalingen van richtlijn 93/104 betreffende een aantal aspecten van de organisatie van de arbeidstijd, zoals gewijzigd bij richtlijn 2000/34, dan wel onder die van richtlijn 2003/88.

(cf. punten 95, 98‑99, dictum 3‑4)