In de eerste plaats wenst de Franse rechter te weten of het nationale gezagsorganen volgens 's Raads verordening (EEG) van 27 juni 1968 nr. 83, en wel met name volgens de artikelen 1-10 dier verordening c.q. volgens verordening nr. 1581 van de Commissie van 24 juni 1974 inzake het in aanmerking nemen van prijsverminderingen bij het bepalen van de douanewaarde, is toegestaan aan uit een derde staat ingevoerde goederen een lagere dan de door de importeur aangegeven waarde toe te kennen dan wel, voor importen die na de inwerkingtreding van verordening (EEG) van de Commissie van 27 februari 1969, nr. 375, hebben plaatsgehad, een lagere waarde dan die welke blijkt uit de door de importeur verstrekte gegevens, de douanewaarde betreffende.

Tot goed begrip van het door de verwijzende rechter gemaakte onderscheid tussen de situaties vóór en na de inwerkingtreding van verordening nr. 375/69, herinner ik eraan dat die verordening, afgezien van bepaalde nationale douaneregelingen en -praktijken volgens welke de importeur de douanewaarde der goederen heeft aan te geven, de verplichting heeft geïntroduceerd om, met het oog op de toepassing van verordening nr. 803/68, bepaalde feitelijke gegevens, de douanewaarde betreffende, aan te geven. Dat neemt niet weg dat wij ook in het stelsel van de aangehaalde verordening te maken hebben met een door de importeur op grond van de verstrekte gegevens aangegeven waarde; men zie het als bijlage bij de verordening gevoegde formulier.

Ter beantwoording van de hiervoor weergegeven vraag zal vooral artikel 1 van verordening nr. 803/68 moeten worden uitgelegd, volgens hetwelk „voor de toepassing van het gemeenschappelijk douanetarief ... de douanewaarde van in te voeren goederen [is] de normale prijs, dat wil zeggen de prijs welke geacht wordt ... voor die goederen te kunnen worden bedongen ingevolge een onder voorwaarden van vrije mededinging tot stand gekomen koop en verkoop tussen een koper en een verkoper die onafhankelijk van elkaar zijn.” In zijn arrest van 10 december 1970, gewezen in de zaak 27/70, Edding t. Hauptzollamt Hamburg (Jurispr. 1970, blz. 1035, met name r. o. 8), heeft het Hof er van zijn kant op gewezen, dat „de normale prijs, opleverende de douanewaarde, ... in beginsel [is] de werkelijke prijs, zoals die bij een onder de voorwaarden van vrije mededinging tot standgekomen koop en verkoop wordt bepaald.”

De mogelijkheid dat de overeengekomen (en betaalde) prijs van de „normale prijs” afwijkt, doet zich natuurlijk vooral voor wanneer de prijs wordt overeengekomen bij een niet onder de voorwaarden van vrije mededinging aangegane verkoop. In de zevende rechtsoverweging van genoemd arrest-Edding wordt terecht overwogen dat „met de term normale prijs vooral is beoogd de douaneautoriteiten in staat te stellen om, in het belang van een richtige heffing der douanerechten, de werkelijke goederenprijzen te bepalen ook wanneer de met betrekking tot die goederen aangegane transacties zijn afgesloten onder invloed van factoren welke de voorwaarden ener vrije mededinging tussen handelspartners ongunstig beïnvloeden.” In genoemd artikel 1, lid 1, van verordening nr. 803/68 was, naar wij zagen, de vrije mededinging door het vereiste van wederzijdse onafhankelijkheid van verkoper en koper reeds nader gekwalificeerd. In artikel 2, lid 1, worden nadere specificaties gegeven: een verkoop onder voorwaarden van vrije mededinging tussen een onafhankelijke koper en een onafhankelijke verkoper wil onder meer zeggen dat betaling van de prijs der waar de enige werkelijke prestatie van de koper is (ofwel jegens de verkoper zijn enige tegenprestatie), terwijl de overeengekomen prijs bovendien niet mag zijn totstandgekomen onder invloed van commerciële, financiële of andere relaties, die niets uitstaande hebben met verkooptransacties tussen de verkoper of een zakenrelatie van de verkoper enerzijds en de koper of een zakenrelatie van de koper anderzijds en de bij wederverkoop of later gebruik van de goederen verkregen opbrengst ook niet indirect aan de verkoper of een zakenrelatie van de verkoper ten goede mag komen.

Het lijdt dus geen twijfel dat het bij de bepaling van de douanewaarde van ingevoerde produkten op de normale, „theoretische”, waarde aankomt en niet op de in feite overeengekomen en betaalde prijs. Dit vindt bevestiging in andere bepalingen der onderhavige verordening: men zie slechts: lid 2, letters b) en c), van artikel 1, volgens hetwelk er ter bepaling van de normale prijs van wordt uitgegaan dat de verkoper alle kosten draagt, die op de koop en verkoop en op de levering van de goederen betrekking hebben, de koper de in het douanegebied van de Gemeenschap verschuldigde belastingen en heffingen, artikel 3, dat de criteria vastlegt ter bepaling van de normale waarde van goederen die met gebruikmaking van octrooien zijn vervaardigd, onder een merk ingevoerd of anderszins het voorwerp van intellectuele of industriële eigendomsrechten uitmaken, en vooral ook artikel 9, lid 1, letters b) en c), volgens hetwelk „de betaalde of te betalen prijs als douanewaarde kan worden aanvaard indien de prijs, op het ogenblik dat deze wordt overeengekomen, overeenstemt met prijzen welke zijn bedongen ingevolge een onder voorwaarden van vrije mededinging tot stand gekomen koop en verkoop tussen een koper en een verkoper die onafhankelijk van elkaar zijn en die prijs zo nodig wordt aangepast, indien de desbetreffende koop en verkoop elementen bevat die afwijken van die welke aan de definitie van de normale prijs ten grondslag liggen.” Met betrekking tot laatstgenoemde bepaling zij voorts opgemerkt dat de douane, wanneer bedoelde voorwaarden vervuld zijn, bevoegd, maar niet verplicht is de betaalde of te betalen prijs als met de normale prijs — en dus met de douanewaarde — overeenstemmend te beschouwen.

Deze regeling wettigt stellig de slotsom dat de douanewaarde objectief, onafhankelijk van de aangifte van de importeur, wordt vastgesteld. Zulk een objectieve waardebepaling, die natuurlijk tot correctie van de gefactureerde prijs kan leiden, is niet beperkt tot gevallen waarin de werkelijk betaalde prijs lager blijkt te zijn dan de normale; zulk een beperking stelt het gemeenschapsrecht nergens. De slotsom moet dus luiden dat het gemeenschapsrecht de nationale douane toestaat — en verplicht — tot wijziging van de gedeclareerde waarde over te gaan telkens wanneer die zich in neerwaartse óf in bovenwaartse richting van de normale prijs der goederen verwijdert.

Natuurlijk krijgt men veel vaker met eerstbedoelde casuspositie te maken; de importeur heeft er duidelijk belang bij zo weinig mogelijk douanerechten te betalen. In de regeling betreffende de bepaling der douanewaarde is dan ook vooral aan dat geval gedacht; men heeft vooral de ontduiking van zulke rechten willen voorkomen. Het blijkt onder meer uit artikel 9, lid 2, der verordening, waarin de voornaamste, zij het niet de enige, gevallen van rectificatie der betaalde of te betalen prijzen zijn omschreven en naast de gefactureerde prijs in aanmerking te nemen bestanddelen der douanewaarde worden genoemd (ten laste van de verkoper komende kosten, prijsverminderingen die uitsluitend worden toegestaan aaii alleenvertegenwoordigers e.d., abnormale kortingen). Bovendien komt in de zevende overweging van de considerans het belang ter sprake „iedere verlegging van douaneontvangsten te vermijden en in voorkomend geval te elimineren.” Dat wil mijns inziens echter niet zeggen dat het de douane verboden is een lagere normale waarde dan de aangegeven waarde vast te stellen.

Het laatstgenoemde standpunt kan evenwel alleen worden verdedigd met een beroep op de beide doelstellingen van het gemeenschappelijk douanetarief: het zorgen voor een passende bescherming van de economie der Gemeenschap en voor communautaire geldmiddelen. Met het aangeven van een hogere dan de werkelijke waarde, leidende tot heffing van meer douanerechten, lijken zowel de bescherming van de economie der Gemeenschap als de communautaire geldmiddelen gebaat te zijn, zodat het de vraag lijkt of de Gemeenschap er enig belang bij kan hebben zulk een aangifte aan te vechten en de waar lager te waarderen. Maar de veronderstelde afwezigheid van zulk een belang betekent nog niet dat de nationale gezagsorganen in geen geval een lagere waarde aan de ingevoerde produkten mogen toekennen. En als het om de doelstellingen gaat, kan ook zeker niet worden voorbijgezien aan de specifieke doelstellingen van verordening nr. 803/68, waarmede men vooral tot uniforme maatstaven ter bepaling van de douanewaarde heeft willen komen.

Ik zou hiervoor in het bijzonder de aandacht willen vragen. Men leze slechts de tweede, zesde en achtste overweging van de considerans, waarin met nadruk wordt gewezen op de noodzaak van „de invoering van een douanewetgeving welke een uniforme toepassing van het gemeenschappelijk douanetarief verzekert”, op het belang ervoor te zorgen dat „de mate waarin het gemeenschappelijk douanetarief bescherming biedt in de gehele Gemeenschap dezelfde is”, alsook op het belang „de importeurs een gelijke behandeling te verzekeren ten aanzien van de heffing van de rechten van het gemeenschappelijk douanetarief.” Reeds in het arrest, op 12 juli 1973 gewezen in zaak 8/73, Massey-Ferguson (Jurispr. 1973, blz. 897 e.v.) sprak het Hof uit „dat de werking van de douane-unie noodzakelijkerwijze de eenvormige vaststelling van de douanewaarde van de uit derde landen ingevoerde goederen verlangt” (derde r.o.); in dezelfde zin het op 23 november 1977 in de zaak-Enka gewezen arrest (Jurispr. 1977. blz. 2203 e.V.), waarin de zesde overweging van de considerans van verordening nr. 803/68 wordt aangehaald en in verband met de doelstelling ener uniforme vaststelling van de douanewaarde terecht de maatstaf van de „normale prijs” van de ingevoerde goederen ter sprake wordt gebracht (13e en 14e r.o.). Er zijn dus goede gronden aanwezig om te stellen dat de Gemmenschap er bij de vaststelling der douanewaarde allereerst belang bij heeft dat er uniforme criteria worden gehanteerd; dat gebeurt wanneer alle Lid-Staten worden verplicht de maatstaf van de normale prijs aan te leggen. Een verlaging van de aangegeven waarde in dier voege dat zij tot de normale marktprijs wordt teruggebracht, acht ik dan ook ten volle gerechtvaardigd.

Ook andere overwegingen pleiten voor die oplossing. Het belang van de Gemeenschap rechtvaardigt ook dat een opwaardering van ingevoerde produkten — die in het niveau der binnen de Gemeenschap geldende prijzen zou kunnen doorwerken — wordt vermeden. Anderzijds zou men, door de douanerechten zwaarder te doen drukken op abusievelijk te hoog gewaardeerde waren, uiteindelijk — en in strijd met het beginsel ener gezonde mededinging — andere, slimmere importeurs bevoordelen. Tenslotte brengt de billijkheid mee, dat een importeur die een slechte affaire heeft afgesloten omdat hij een te hoge prijs moest betalen, gedaan moet kunnen krijgen dat de douanerechten over de marktwaarde worden berekend.

In zijn eerste vraag brengt de verwijzende rechter ook verordening nr. 1581/74 van de Commissie van 24 juni 1974 ter sprake. De vraag dient er mijns inziens echter niet anders om te worden behandeld. De Commissie heeft in die verordening bepaald onder welke voorwaarden men, ter bepaling van de douanewaarde, door een verkoper aan een koper toegestane kortingen in aanmerking mag nemen. In casu gaat het er echter om dat de douane de gefactureerde prijs wegens een door haar vastgestelde afwijking van de normale marktprijs corrigeert. Tot oplossing van ons probleem kan de verordening dus hoogstens bijdragen voor zover zij bevestigt dat de normale prijs — waarvan zij uitgaat — als maatstaf moet worden gehanteerd; dat is echter geen nieuws; de verordening geeft ook slechts uitvoering aan 's Raads voormelde verordening nr. 803/68.

De alleen in de eerste prejudiciële vraag genoemde verordening nr. 375/69 van de Commissie van 27 februari 1969 wil de importeurs een behandeling op voet van gelijkheid verzekeren als het erom gaat in de aangifte de elementen te vermelden die tezamen de douanewaarde opleveren, en in de bijlage wordt precies gezegd welke gegevens zij te dezen hebben te verstrekken. Ik zou voor het ogenblik alleen de aandacht willen vestigen op een van de bepalingen der verordening, waarin de stelling die ik uit de basisverordening meende te mogen afleiden, bevestiging vindt, en wel op artikel 1, lid 2, volgens hetwelk de douane de importeur uitvoeriger inlichtingen kan vragen dan van hem worden verlangd in de vragenlijst die in de bijlage is te vinden, met name als het gaat om een invoertransactie tussen een koper en een verkoper die niet onafhankelijk van elkaar zijn. Ook in die bepaling wordt namelijk niet onderscheiden naar gelang de douane met een factuurprijs te maken heeft die beneden de normale prijs blijft dan wel er juist bovenuit gaat, hetgeen tot de slotsom leidt dat de douane met behulp van de gevraagde nadere inlichtingen de door de importeur aangegeven en op de aankoopsprijs gebaseerde waarde in bovenwaartse of neerwaartse zin mag corrigeren.