CONCLUSIE VAN DE ADVOCAAT-GENERAAL K. ROEMER

VAN 14 OKTOBER 1969 ( 1 )

Mijnheer de President,

mijne heren Rechters,

Verzoekster in de onderhavige zaak is in 1953 in dienst getreden van de Hoge Auto riteit van de Europese Gemeenschap voor Kolen en Staal. Zij was daar aanvankelijk als secretaresse en — na aan een vergelijkend onderzoek te hebben deelgenomen — sedert 1 november 1957 als vertaalster werkzaam. Op haar verzoek werd vastgesteld, dat haar thans 84 jaar oude moeder — die bij haar inwoont — ziek en zonder inkomsten is en op grond van het destijds geldende „Règlement provisoire de la Communauté Européenne du Charbon et de l'Acier” werd zij bij besluit van de directeur van de afdeling Personeel d.d. 16 december 1954 met ingang van 1 juli 1953 met een ten laste van verzoekster komend kind gelijkgesteld met alle consequenties van dien. Daarna werd met het oog op de verleende toelage geregeld eenmaal per jaar een nader onderzoek ingesteld naar verzoekster's persoonlijke omstandigheden en naar haar positie binnen de administratie — welke als gevolg van bevorderingen meermalen (te weten in 1961 en 1963) wijziging onderging —. De toekenning dezer toelage werd na het in werking treden van het personeelsstatuut van de Kolen- en Staalgemeenschap in het „Règlement général” dier Gemeenschap geregeld en op grond van bijzondere overgangsbepalingen bleef dit ook nadien het geval. Deze onderzoeken leidden op 7 juni 1962 tot de vaststelling dat in verband met verzoekster's gestegen inkomsten verdere toekenning der toelage ten behoeve van haar moeder niet gerechtvaardigd was. Met ingang van 1 juni 1962 zou de uitkering worden gestaakt. Verzoekster kwam hiertegen langs administratieve weg in beroep op 11 juni 1962; met name betoogde zij dat voor de toelage niet de hoogte van haar inkomsten, doch alleen het feit dat haar moeder geen middelen van bestaan had de doorslag behoorde te geven. Zij had met haar klacht succes: bij besluit van de Voorzitter van de Hoge Autoriteit d.d. 10 december 1964 werd erkend, dat verzoekster door het onderhoud van haar moeder zware lasten had te dragen; de toelage zou derhalve worden gehandhaafd. Na nieuwe periodieke onderzoeken is dit besluit vervolgens meermalen verlengd (te weten op 13 december 1965 en 21 april 1966).

Op 9 augustus 1968 deelde de plaatsvervangende Directeur-Generaal Personeel en Administratie van de gemeenschappelijke Commissie — waarbij verzoekster ingevolge de fusie van de uitvoerende organen in dienst was getreden — haar mede dat aan de Directeur-Generaal de vraag was voorgelegd of de toelage nog wel kon worden verleend; zij zou evenwel voorlopig — totdat de Directeur-Generaal zou hebben beslist — worden gehandhaafd. Vervolgens werd bij besluit van 3 oktober 1968 vastgesteld, dat in verband met verzoekster's gestegen inkomen haar onderhoudslasten nier langer als zware lasten waren te beschouwen, zodat de toelage met ingang van 1 september 1969 niet langer zou worden uitgekeerd. Nadat verzoekster op 14 oktober 1968 aan het plaatsvervangend hoofd van het Directoraat-Generaal Personeel en Administratie haar bezwaren had kenbaar gemaakt, deelde deze haar in een nieuwe nota van 11 november 1968 mede, dat de Directeur-Generaal bij zijn afwijzend standpunt bleef. Ook zouden de bepalingen van artikel 96 van het personeelsstatuut van de Europese Gemeenschap voor Kolen en Staal en van het oude „Règlement général” als voor verzoekster's aanspraken relevante voorschriften in acht zijn genomen.

Verzoekster vond hierin op 24 december 1968 aanleiding zich tot het Hof van Justitie te wenden. In haar beroepschrift vordert zij, dat de besluiten van 3 oktober 1968 en 11 november 1968 zullen worden nietig verklaard met verklaring voor recht, dat de onderhoudstoelage moet worden gehandhaafd.

Na indiening van het beroepschrift werd aan verzoekster bij nota van het Directoraat-Generaal d.d. 13 maart 1969 medegedeeld, dat op grond van een nieuw onderzoek naar haar persoonlijke omstandigheden en haar positie binnen de administratie was besloten de onderhoudstoelage met ingang van 1 september 1968 voor een jaar te handhaven. De Commissie stelde zich dan ook in haar op 20 maart 1969 bij het Hof van Justitie ingekomen conclusie van antwoord op het standpunt, dat het geding zonder voorwerp was geraakt. Bovendien verklaarde zij zich bereid de kosten, door verzoekster tot aan de indiening van haar conclusie van antwoord gemaakt, voor haar rekening te nemen.

Daarmede ging verzoekster evenwel niet akkoord. In haar op 15 april 1969 ingediende conclusie van repliek bleef zij op het standpunt staan, dat over haar vordering moet worden beslist. Daarom werd, zoals gebruikelijk, voortgeprocedeerd. In de loop van het geding ontving verzoekster op 5 mei 1969 nog een op 17 april gedagtekende expeditie van het haar op 13 maart 1969 medegedeelde besluit. Bovendien bereikte haar, voordat was geconcludeerd voor dupliek (te weten op 10 juni 1969), een nota van de Directeur-Generaal Personeel en Administratie d.d. 6 juni 1969, Houdende een „toelichting” nopens de draagwijdte van het besluit van 13 maart 1969.

Beoordeling rechtens

Wanneer ik mij nu over deze casuspositie en over hetgeen partijen verdeeld houdt heb uit te spreken, kan ik betrekkelijk kort zijn. Het gaat er vooral om, of er werkelijk — zoals de Commissie meent — geen punten van geschil meer zijn dan wel of — en dit is standpunt van verzoekster — nog een rechterlijke beslissing nodig is. Daarbij moet worden uitgegaan van de hoofdvordering. Zij was — zoals reeds gemeld — tweeledig; verzoekster verlangde in de eerste plaats nietigverklaring van het besluit waarin aan verzoekster het recht op de onderhoudstoelage werd ontzegd en staking van de uitkeringen werd gelast, en voorts nietigverklaring van het besluit waarin de last tot staking der betalingen werd bevestigd. Bij de beoordeling dezer vordering dienen wij in de eerste plaats af te gaan op het besluit van 13 maart 1969, dat wil zeggen de beschikking waarin werd bepaald dat met betaling der onderhoudstoelage zou worden voortgegaan. Zij ging uit van het inzake onderhoudstoelagen bevoegde gezag en kan derhalve — ook al werd het besluit haar eerst later betekend — administratiefrechtelijk slechts worden geacht voor de in te trekken besluiten in de plaats te zijn getreden.

Hetgeen inderdaad zou kunnen betekenen, dat het geding zonder voorwerp is geraakt, immers volgens de algemeen gehuldigde opvatting is dit met een vordering tot nietigverklaring het geval zodra de bestreden administratieve handeling wordt vervangen of ingetrokken en de daaraan ontleende grief komt te vervallen.

Evenwel heeft men — tenminste gedurende enige tijd — kunnen betwijfelen of deze toestand was ingetreden. Volgens de bewoordingen van het besluit van 13 maart 1969 — en hetzelfde geldt voor de expeditie van 17 april — wordt de onderhoudstoelage namelijk slechts voor een jaar, ingaande 1 september 1968, en derhalve voor een bepaalde tijd toegekend. Daarmede scheen een andere regeling te zijn gegeven dan was geschied in de eerdere besluiten waarbij de thans buiten effect gestelde onderhoudstoelagen waren toegekend. Vroeger werd daaraan namelijk geen tijdsbepaling verbonden. Afgezien van verzoekster's verplichting mededeling te doen van mogelijke wijzigingen in haar persoonlijke omstandigheden en haar positie binnen de dienst was alleen een regelmatig — ambtshalve te verrichten — onderzoek naar haar situatie voorzien en aan de hand van de uitkomsten van dit onderzoek werd dan een besluit, houdende bevestiging of wijziging van eerdere besluiten, genomen. (Dit blijkt duidelijk uit de besluiten genomen in 1954, 1964, 1965 en 1966.) Dat men echter met het besluit van 13 maart 1969 in dit stelsel geen wijziging heeft willen aanbrengen, blijkt uit de 6 juni 1969 gedagtekende nota van het Directoraat-Generaal Personeel en Administratie, welke het op 10 juni 1969 aan verzoekster deed toekomen. Daarin licht het bevoegde gezag de draagwijdte van het in maart genomen besluit toe. Met name wordt erop gewezen, dat het stellen van een termijn slechts de vaststelling inhoudt van het tijdstip waarop de situatie opnieuw in ogenschouw zal worden genomen (ook in de beschikking van 1966 ging men reeds aldus te werk).

Verdere toekenning van de onderhoudstoelage is niet van indiening van een nieuwe aanvraag afhankelijk. In ieder geval was het derhalve na ontvangst van de verklaring van 6 juni duidelijk, dat de bestreden besluiten geheel zijn vervangen, met herstel van de vroegere toestand — welke eveneens inhield dat de toegekende onderhoudstoelagen werden verlengd indien daartoe op grond van de jaarlijkse onderzoeken aanleiding bestond en zonder dat verzoekster er om behoefde te vragen —. Gezien deze situatie, dat wil zeggen in aanmerking genomen het feit dat de bestreden besluiten geheel zijn vervangen door een „positief” besluit — tot herstel van de vroegere toestand strekkende — is er geen plaats voor een aktie of voor vernietiging der litigieuze besluiten door de rechter. Veeleer moet, voor zoveel verzoekster die besluiten ongedaan wenst te zien gemaakt, worden gezegd dat der partijen geschil door de processuele houding der Commissie in de hoofdzaak een einde heeft genomen.

Ditzelfde moet worden aangenomen voor de verlangde verklaring voor recht, dat de onderhoudstoelage moet worden gehandhaafd. Ook deze handhaving werd reeds in het besluit van 13 mei 1969 gelast. Het was gebaseerd op een hernieuwd onderzoek naar de „persoonlijke omstandigheden van verzoekster en haar positie binnen de administratie”. Omdat deze echter sinds de bestreden besluiten kennelijk geen wijziging hebben ondergaan, kunnen de nadere uitlatingen van het Directoraat-Generaal Personeel en Administratie slechts inhouden, dat het — terugkomende op zijn vroegere opvatting — verzoekster's gestegen inkomen niet langer als een beletsel voor toekenning der onderhoudstoelage beschouwt. De gegrondheid van verzoekster's standpunt wordt daarmede, in ieder geval onder de vigerende omstandigheden, „stilzwijgend erkend” (om een formulering van het arrest in de zaken 15-64 en 60-65, Deel XII, blz. 676, te gebruiken). Dat wil zeggen dat zij geen enkel belang heeft bij een rechterlijke uitspraak, te minder nu niet blijkt dat wijziging van het standpunt der Commissie te duchten valt. Dat de opgeworpen vragen wederom aan de orde kunnen komen wanneer verzoekster's inkomen te eniger tijd aanmerkelijke wijzigingen zal hebben ondergaan, is hiertegenover irrelevant omdat ons procesrecht niet de mogelijkheid kent een oplossing „in abstracto” te verlangen van in de toekomst mogelijk rijzende rechtsvragen.

Er bestaat derhalve geen aanleiding op verzoekster's vorderingen te beslissen. Wanneer een geding zo afloopt, behoeft het Hof van Justitie nog slechts over de proceskosten te beslissen. Het doet dat volgens artikel 69, paragraaf 5, van het Reglement voor de procesvoering „vrijelijk”, dat wil zeggen: in aanmerking genomen de feiten en de processuele positie door partijen ingenomen op het ogenblik van de uitspraak dat het geding zonder voorwerp is geraakt.

Volgens de Commissie ware in casu ten aanzien van de kosten te beslissen in dier voege, dat dezelve tot aan de conclusie van antwoord — waarin zij immers stelde dat het geding blijkens haar mededeling van 13 maart 1969 zonder voorwerp was geraakt — te haren laste worden gebracht. Reeds in haar conclusie van antwoord gaf zij te kennen hiermede in te stemmen. Ik betwijfel echter, of wij wel aldus te werk mogen gaan. Ik wees er reeds op, dat door de bewoordingen van het besluit van 13 maart 1969 en de expeditie van 17 april de indruk kon worden gewekt, dat een volledig herstel van de vroegere toestand — dat wil zeggen een volledige vervanging der bestreden besluiten — niet was bedoeld, omdat slechts van toekenning van de onderhoudstoelagen voor een bepaalde tijd sprake was. Absolute duidelijkheid werd eerst door de nota van 6 juni 1969 houdende een toelichting nopens de draagwijdte van het besluit van 13 maartverkregen — dat wil zeggen op een tijdstip waarop verzoekster haar conclusie van repliek reeds had ingediend —. Eerst vanaf 6 juni 1969 was het volkomen duidelijk dat er geen geschilpunten meer aanwezig waren; tot op dit tijdstip had verzoekster echter redenen tot voortzetting van het geding.

Anders dan geschiedde in de uitspraak omtrent de kosten, gegeven in 's Hofs arrest in de zaken 15-64 en 60-65 (Deel XII, blz. 676) zal derhalve mijns inziens in dit geval de Commissie niet slechts moeten worden veroordeeld in de kosten tot aan de mededeling van het besluit van 13 maart 1969 ontstaan, doch ook in die verbonden aan het nemen van de conclusie van repliek. Omdat evenwel niet valt in te zien waarom het geding na 6 juni 1969 moest worden voortgezet, dienen de nadien aan de zijde van verzoekster ontstane kosten, met name die verbonden aan de mondelinge behandeling, door verzoekster zelf te worden gedragen — waarmede Uw Hof in de lijn blijft van zijn arrest in de zaak 15-67 (Deel XIII, blz. 505 en 506). — Men kan zelfs staande houden, dat verzoekster de kosten welke nadien door de Commissie mochten zijn gemaakt, zonder aanleiding heeft veroorzaakt en in zoverre in die kosten moet worden veroordeeld.

Ik vat mijn standpunt als volgt samen :

Het Hof dient in deze casuspositie uit te spreken, dat het geding in de hoofdzaak zonder voorwerp is geraakt. In haar bij repliek gedane vorderingen moet verzoekster niet ontvankelijk worden verklaard. De kosten van het geding moeten, voor zoveel vóór repliek ontstaan, ten laste van de Commissie en voor het overige ten laste van verzoekster worden gebracht.

( 1 ) Vertaald uit het Duits.