De eerste zaak is aanhangig gemaakt door de heer Arianus Petrus Augustijn, geboren in 1927. Onbetwist staat vast dat hij sedert meer dan 30 jaren goederen over de weg heeft vervoerd, eerst in het door zijn vader opgerichte familiebedrijf en nadien — sedert 1948 — in de vennootschap onder de firma Gebroeders Augustijn, die aanvankelijk vier vennoten kende, te weten appellant en zijn drie broers en in 1956 een vergunning voor ongeregeld goederenvervoer kreeg; het laadvermogen werd laatstelijk op 52 ton bepaald.

Nadat twee der vennoten zich in 1969 respectievelijk 1975 hadden teruggetrokken, bleven verzoeker en zijn broer Martinus de enige vennoten; deze laatste was in het bezit van een voor hem persoonlijk geldende ontheffing van de eis van vakbekwaamheid, in artikel 56 van de Wet Autovervoer Goederen gesteld.

Volgens appellant zouden beide vennoten over een eigen wagenpark beschikken en een eigen klantenkring hebben.

Wegens financiële moeilijkheden besloten de broers in 1976 uiteen te gaan en dus de vennootschap te ontbinden, om voortaan beide op eigen gelegenheid hun vervoersactiviteiten voort te zetten.

Pas op dat ogenblik vroeg Arianus Petrus Augustijn — in een op 22 december 1976 aan de Staatssecretaris van Verkeer en Waterstaat gezonden brief — een ontheffing aan.

Bij besluit van 4 juli 1977 heeft deze afwijzend op het verzoek beslist, en wel zulks zowel op grond van artikel 56 van de Wet Autovervoer Goederen als krachtens artikel 4, lid 2, van 's Raads richtlijn nr. 74/561, volgens hetwelk de bevoegde autoriteiten van de Lid-Staten bij wijze van uitzondering in bijzondere gevallen kunnen toestaan dat de exploitatie van een vervoeronderneming definitief wordt voortgezet door een persoon die niet voldoet aan de in artikel 3, lid 1, sub c, bedoelde voorwaarde van vakbekwaamheid, wanneer hij over een praktische ervaring van tenminste drie jaar in het beheer van die onderneming beschikt.

Appellant wendde zich toen met een verzoek om nietigverklaring van genoemd besluit tot de Afdeling Rechtspraak van de Raad van State, die U bij tussenuitspraak van 7 juni 1978, de navolgende prejudiciële vraag heeft gesteld :

„Kan de ontheffing van de voorwaarde van vakbekwaamheid ten behoeve van een bijzonder geval als bedoeld in artikel 4, tweede lid, van de richtlijn nr. 74/561/EEG, alleen worden verleend indien de praktische ervaring is opgedaan in een onderneming die in haar geheel, onder dezelfde juridische structuur wordt voortgezet of is het mogelijk onder voortzetting van de onderneming in de zin van genoemde bepaling mede te verstaan Voortzetting van één of meer afgeronde onderdelen van die onderneming?”

Appellant meent dat de richtlijn in zijn geval toepassing mist om de enkele reden dat hij zijn ontheffingsaanvraag heeft ingediend op 22 december 1976, ofwel vóór de inwerkingtreding van de richtlijn, die dus door de Staatssecretaris, geroepen uitsluitend op grond van het destijds geldende recht te beslissen, buiten beschouwing had moeten worden gelaten.

Dit eerste argument faalt mijns inziens. Een besluit tot ontheffing van de vakbekwaamheidseis gebaseerd op het begrip voortzetting van de exploitatie ener onderneming — in de zin van artikel 4, lid 2, van de na 1 januari 1977 vastgestelde richtlijn — , kon slechts rechtsgeldig met inaanmerkingneming van de bepalingen der richtlijn worden vastgesteld, ook al ging het om een vóór de inwerkingtreding der richtlijn ingediende ontheffingsaanvraag.

Tot een zelfde slotsom kwam de Nederlandse regering in haar schriftelijke opmerkingen en de afdeling Rechtspraak van de Raad van State plaatste zich rechtens op dezelfde grondslag, toen zij meende U de prejudiciële vraag te moeten stellen welke haars inziens met het oog op de beslissing van het geschil tot oplossing moet worden gebracht.

Volgens de Nederlandse regering ligt in bedoelde bepaling van de richtlijn besloten dat de ontheffing slechts de onderneming waar aan de vakbekwaamheidseis niet langer is voldaan — en de juist in die onderneming opgedane ervaring — kan betreffen.

Men zou, wat de term voortzetting van de exploitatie van een vervoeronderneming betreft, moeten onderscheiden.

Bij feitelijke voortzetting zou alleen de juridische structuur der onderneming een wijziging ondergaan: wanneer bij voorbeeld een vennootschap onder firma in een besloten vennootschap wordt omgezet, is het verrichten van dezelfde werkzaamheden onder de nieuwe structuur als een voortzetting van de exploitatie der oude onderneming te beschouwen.

Houdt de onderneming evenwel op te bestaan — om door twee nieuwe bedrijven te worden vervangen — , dan is van voortzetting van de exploitatie der oude, in twee afzonderlijke bedrijven („afgeronde onderdelen”) gesplitste onderneming geen sprake.

De Commissie bepleit een hieraan tegengestelde opvatting.

Waar artikel 4, lid 2, van de richtlijn een exceptionele, maar blijvende afwijking van de vakbekwaamheidseis inhoudt, is het haars inziens niet doorslaggevend dat de werkzaamheden van de oorspronkelijke onderneming na haar uitbreiding ten dele door twee verschillende ondernemingen wordt voortgezet. Essentieel is haars inziens dat de voor de nieuwe onderneming aansprakelijke personen in de oude onderneming de in bedoelde bepaling van de richtlijn verlangde praktische ervaring hebben opgedaan.

Wij kunnen met die extensieve uitlegging niet meegaan.

Allereerst zij eraan herinnerd, dat een onderneming in artikel 1, lid 2, tweede alinea, van de richtlijn met name wordt omschreven als „elke vereniging of groepering van personen, met of zonder rechtspersoonlijkheid en met of zonder winstoogmerk”.

In de tweede plaats houdt artikel 4 als geheel twee uitzonderingen in op het beginsel dat natuurlijke personen die een onderneming voor goederenvervoer over de weg leiden, moeten voldoen aan de vakbekwaamheidseis, in diezelfde richtlijn gesteld.

De eerste uitzondering (lid 1) betreft de voorlopige voortzetting van de exploitatie ener onderneming gedurende ten hoogste één jaar, welke periode in naar behoren gemotiveerde speciale gevallen met maximaal zes maanden kan worden verlengd, in geval van overlijden of lichamelijke of wettelijke onbekwaamheid van de natuurlijke persoon die voldoet aan de in artikel 3, lid 1, sub c, in beginsel gestelde vakbekwaamheidseis.

Aan deze eerste uitzondering voegt lid 2 een tweede toe; zij draagt een speciaal karakter en betreft slechts bijzondere gevallen, waarin de bevoegde autoriteiten van de Lid-Staten kunnen toestaan dat de exploitatie van de betrokken deondernemingfinitief wordt voortgezet door een persoon die niet voldoet aan de vakbekwaamheidseis, maar in het dagelijks beheer van die onderneming over een praktische ervaring beschikt van tenminste drie jaar.

Deze tweede uitzondering moet uiterst restrictief worden uitgelegd, gezien de voorwaarden waaraan de Raad haar toepasselijkheid heeft gebonden:

1o) het gaat om exceptionele, van geval tot geval door de nationale gezagsorganen te beoordelen gevallen;

2o) uitgegaan wordt van een voortzetting van de exploitatie van de onderneming zelf, hetgeen volgens artikel 1, lid 2, wil zeggen een bepaalde vereniging of groepering van personen.

Ook al mocht de exploitatie onder een nieuwe rechtsvorm worden voortgezet, dan nog kan de uitzondering onzes inziens niet gelden ingeval van ontbinding van de betrokken onderneming met gedeeltelijke voortzetting der werkzaamheden door twee individuele vervoerders, waaraan niet afdoet dat zij in de als zodanig verdwenen onderneming voldoende praktische ervaring hebben opgedaan. Wij menen de vraag dan ook in die zin te moeten beantwoorden, dat het verlenen van vrijstelling van de vakbekwaamheidseisen in een bijzonder geval als bedoeld in artikel 4, lid 2, van richtlijn nr. 74/561, niet mogelijk is in geval van ontbinding van de onderneming en gedeeltelijke voortzetting der exploitatie door individuele ondernemers.