CONCLUSIE VAN DE ADVOCAAT-GENERAAL K. ROEMER

VAN 5 OKTOBER 1972 ( 1 )

Mijnheer de President.

mijne heren Rechters,

Aan het onderhavig prejudicieel geding liggen de volgende feiten ten grondslag.

Verweerster — tevens incidenteel verzoekster — in het hoofdgeding is een te Antwerpen gevestigde handelsvennootschap die op 11 januari 1964 en in het tijdvak 1-29 februari 1964 mais uit Frankrijk in België heeft ingevoerd op grond van invoervergunningen die op 29 november 1963 en 3 december 1963 door de Belgisch-Luxemburgse Gemengde Administratieve Commissie waren afgegeven en tot 29 februari 1964 respectievelijk 31 maart 1964 geldig waren. Op beide vergunningen was vermeld dat zij slechts konden worden gebruikt bij overlegging van een certificaat inzake goederenverkeer DD4, zoals dat bij beschikking van de Commissie van 17 juli 1962„inzake de toepassing van de in het kader van het gemeenschappelijk landbouwbeleid ingestelde intracommunautaire heffingen” was ingevoerd (PB 1962, blz. 2140). Voorts was in die vergunningen overeenkomstig de door verweerster bij telex van 28 en 29 november 1963 (voor de eerste vergunning) onderscheidenlijk 2 december 1963 (voor de tweede vergunning) gedane opgaven (heffing „nihil”) in de rubrieken „recht” en „tax” vermeld: „O”.

Verweerster ontving op 12 maart 1964 respectievelijk 17 maart 1964 twee definitieve afrekeningen, waarin als verschuldigd heffingsbedrag eveneens was vermeld „0”. Nadat de Belgische administratie er echter van in kennis was gesteld dat in de desbetreffende certificaten inzake goederenverkeer DD4 melding was gemaakt van aan de Franse exporteur toegekende restituties wegens uitvoer naar derde landen, zoals die blijkbaar sedert oktober 1963 voor maisexporten uit Frankrijk zijn verleend, werden de afrekeningen alsnog bij brief van 6 juli 1964 gecorrigeerd en voor bedoelde importtransacties een heffing toegepast. De firma Cobelex weigerde evenwel de heffingsbedragen die in de gecorrigeerde afrekeningen waren genoemd te betalen, òòk nadat op 13 juli 1964 in antwoord op haar protest van 7 juli 1964 was gewezen op een in het Belgisch Staatsblad van 24 januari 1964 verschenen publikatie volgens welke de heffing jegens derde landen, verminderd met een forfaitair bedrag van 5,50 Bfr, moest worden toegepast bij invoer van in de uitvoerende Lid-Staat geproduceerd graan waarvoor in het certificaat inzake goederenverkeer DD4 de restitutie „derde landen” was aangegeven.

In verband met het standpunt van de firma Cobelex heeft de Belgische Staat vervolgens op 20 februari 1968 bij de Rechtbank van Koophandel te Antwerpen een geding aanhangig gemaakt, waarin zij betaling van de haars inziens krachtens verordening nr. 19 (PB 1962, blz. 933) verschuldigde heffing vordert.

Omdat het debat in rechte problemen inzake de toepassing van communautaire rechtsvoorschriften betrof, schorste de Rechtbank bij vonnis van 26 april 1972 het geding en stelde het de navolgende prejudiciële vragen:

1. Houdt artikel 19, lid 2, van de verordening nr. 19 van de Raad van 4 april 1962, voor de invoerende Lid-Staat de verplichting in, indien de uitvoerende Lid-Staat restituties verleent, onmiddellijk heffingen toe te passen ten laste van de invoerder, of mag de invoeren de Lid-Staat dit doen met ingang van een latere, door de invoerende Lid-Staat vrij vast te stellen datum?

2. In de eerste hypothese, geldt deze verplichting dan enkel in de verhouding tussen de betrokken Lid-Staten onderling, of beïnvloedt zij ook, zonder meer en door zichzelf, de verhouding invoerende Lid-Staat/invoerder, in die zin dat het zonder belang is dat de invoerder alle terzake geldende formele voorschriften heeft nageleefd om het bedrag van de heffing tijdig te kennen en te fixeren, indien de invoerende Lid-Staat pas later ontdekt dat in het land van uitvoer restituties verleend werden?

3. Gaat, eveneens in de eerste hypothese van de eerste vraag, het „self-executing” karakter van artikel 19, lid 2, van de verordening nr. 19 zo ver, dat buiten de kennisgevingen, voorzien in artikel 19, lid 2, voorlaatste alinea, el- ke publikatie vooraf, ten behoeve van de in- en uitvoerders zelf, op de wijze voorzien door de nationale wetgevingen van de betrokken Lid-Staten, overbodig is?

Partijen in het hoofdgeding en de Com missie van de Europese Gemeenschappen hebben zich over deze vragen schriftelijk, verweerster in het hoofdgeding en de Commissie mondeling uitgelaten.

Alvorens hierop in te gaan meen ik een enkele opmerking te moeten maken over het gemeenschapsrechtelijk kader zoals dat ten tijde van de invoer bestond en waarop het voor de oplossing der opgeworpen problemen aankomt.

Reeds uit de formulering der vragen blijkt dat verordening nr. 19 inzake de geleidelijke totstandbrenging van een gemeenschappelijke ordening der markten in de sector granen hier een belangrijke rol speelt; en daarbij is vooral van belang dat de marktordening nog niet tot eenheidsprijzen heeft geleid; de Lid-Staten stellen binnen door de Gemeenschap bepaalde grenzen de basisrichtprijzen, interventieprijzen en drempelprijzen vast aan de hand van de gegevens betreffende de nationale markten. Om de prijsverschillen op te vangen waren er derhalve intracommunautaire heffingen nodig die, zoals bekend, werden berekend op grondslag van het verschil tussen de door de Commissie voor het betrokken land van uitvoer vastgestelde prijs franco-grens en de — hogere — drempelprijs van het land van invoer. Deze heffing werd vervolgens — ter handhaving van de gemeenschapspreferentie — met een bepaald forfaitair bedrag verlaagd. — De marktordening maakte het echter de exporterende Lid-Staten ook mogelijk om met behulp van restituties de prijs van exportgoederen tot het niveau van de wereldmarkt te verlagen. In dat geval was vorenbedoelde normale intracommunautaire heffing ingevolge artikel 19 van verordening nr. 19 uitgesloten en moest — artikel 19, lid 2, a — „het ten aanzien van derde landen overeenkomstig de bepalingen van deze verordening geheven bedrag, verminderd met het in artikel 2, lid 1, bedoelde forfaitaire bedrag” worden geheven.

Bij de beantwoording van de vragen welke de Rechtbank van Koophandel te Antwerpen met betrekking tot deze fundamentele ordening heeft gesteld, zou ik de volgende overwegingen willen doen gelden.

1. De eerste vraag is of de invoerende Lid-Staat bij restitutieverlening door de Lid-Staat van uitvoer ingevolge artikel 19, lid 2, a, van verordening nr. 19 verplicht is, onmiddellijk de met een forfaitair bedrag verlaagde heffing jegens derde landen toe te passen dan wel of zij dit met ingang van een latere, vrijelijk vast te stellen, datum mag doen. Het lijdt mijns inziens na de behandeling ter terechtzitting geen twijfel, dat deze vraag slechts in die zin kan worden beantwoord dat de ten deze bestaande heffingsverplichting geen ruimte laat voor nationale beleidsbeslissingen ten aanzien van het tijdstip waarop zij moet worden toegepast. In het algemeen kan worden opgemerkt dat aan de Lid-Staten normaliter bij de toepassing der heffing geen vrijheid is ingeruimd; dit volgt uit de dwingende redactie van artikel 1 en artikel 15, lid 3, van verordening nr. 19 en ook uit systematiek en doelstelling der heffingsregeling. Zoals men weet, gaat het erom een bepaald prijsniveau — te weten dat van de nationale richtprijzen — te handhaven, opdat de met verordening nr. 19 beoogde geleidelijke aanpassing van de nationale prijzen aan een gemeenschappelijke richtprijs niet in gevaar komt. Daarop is in de jurisprudentie (zaak 76-70, Jurisprudentie Deel XVII, blz. 393) met nadruk gewezen. Dit geldt dan uiteraard niet alleen bij afwijkingen naar boven, dat wil zeggen wanneer nationale heffingen de prijzen boven het niveau der richtprijzen doen stijgen, doch ook bij afwijkingen naar beneden, zoals die zich kunnen voordoen wanneer verlening van restituties bij uitvoer naar derde landen zonder gelijktijdige toepassing van de corresponderende heffingen importen beneden het niveau van de drempelprijzen mogelijk maakt. Het is dan ook veelzeggend, dat het onderhavige artikel 19, lid 2, sub a, eveneens ten duidelijkste imperatief is geredigeerd; het voor de toekenning van restituties bij uitvoer gebruikte woord „kan” ontbreekt hier. Last, but not least, kan voor de juistheid dezer opvatting worden gewezen op de elfde overweging van de considerans van verordening nr. 19 volgens welke „bij uitvoer uit een Lid-Staat met een hogere prijs naar een andere Lid-Staat met een lagere prijs het gebruik om de uitvoerprijs te verlagen tot het niveau van de wereldmarkt kan blijven bestaan, behou dens zekere bijzondere bepalingen”; met deze „bijzondere bepalingen” wordt kennelijk artikel 19, lid 2, a, bedoeld, waaruit blijkt dat zij noodzakelijkerwijze te zamen met de restitutieregeling moeten worden toegepast. Mij aansluitend bij de opvatting van de Commissie en van de Belgische regering waartegen verweerster in het hoofdgeding niets wezenlijks heeft ingebracht zou ik de eerste vraag dan ook in die zin willen beantwoorden, dat de invoerende Lid-Staat bij verlening van restituties door de uitvoerende Lid-Staat verplicht is jegens de importeurs terstond een heffing toe te passen.

2. In de tweede plaats wenst de Rechtbank te Antwerpen te weten of verplichting tot betaling van de heffing zonder meer ook geldt voor de verhouding Lid-Staat/importeur dan wel of het daarbij terzake doet dat de importeur de juiste weg heeft bewandeld om zich tijdig van de verschuldigde heffing te vergewissen en dat de desbetreffende Lid-Staat zich bij de toepassing van het Gemeenschapsrecht heeft vergist. Ook hierover behoeft eigenlijk weinig te worden gezegd. De Commissie heeft terecht betoogd dat de rechtstreekse toepasselijkheid van het hierbedoelde voorschrift boven twijfel staat. Ook zij gewezen op het rechtskarakter van verordening nr. 19 en het ten deze duidelijke artikel 189 van het EEG-Verdrag. Bovendien voldoet het hierbedoelde voorschrift van verordening nr. 19 ontegenzeggelijk aan alle voorwaarden die volgens 's Hofs rechtspraak moeten zijn vervuld, wil er van rechtstreekse toepasselijkheid sprake zijn; ook dit is door de Commissie aangetoond. En niet in de laatste plaats zij gewezen op de jurisprudentie volgens welke de heffing in het kader van de gemeenschappelijke ordening der markten een regulerende functie heeft en de desbetreffende regeling in de Lid-Staten gelijkelijk tot gelding moet komen. Artikel 19, lid 2, sub a, van verordening nr. 19 kan zich dan ook slechts doorzetten wanneer het in de Lid-Staten rechtstreeks toepasselijk is en niet behoeft te worden getransformeerd in nationaal recht — bij voorbeeld door de mededeling in het Belgisch Staatsblad van 24 januari 1964 —. Deze mededeling geeft slechts de tekst van de verordening weer zodat er, naar de Belgische regering ook heeft betoogd, slechts informatieve waarde aan toekomt. Bovendien is er in de rechtspraak reeds herhaaldelijk op gewezen dat maatregelen van de nationale overheden de heffingsregeling niet kunnen wijzigen of de draagwijdte ervan beïnvloeden. Ten aanzien van de pogingen van verweerster in het hoofdgeding om tijdig betrouwbare inlichtingen over het toepasselijk heffingspercentage in te winnen, zou ik er met de Commissie op willen wijzen dat de gevraagde prefixatie de normale intracommunautaire heffing betrof; zij gold alleen voor in het land van uitvoer geoogst graan, en dan nog slechts wanneer dat land geen restituties voor uitvoer naar derde landen toekent. De importeur moest dus de invoer van zulke waren beogen. Bij toekenning van restituties voor uitvoer naar derde landen had de prefixatie evenwel blijkens verordening nr. 31/63, (PB 1963, blz. 1225) anders, namelijk volgens artikel 17 van verordening nr. 19, moeten geschieden. Weliswaar heeft men aanvankelijk gemeend met de oorspronkelijk medegedeelde heffing te moeten werken, maar dat betekent alleen dat een onjuiste toepassing is gegeven aan de heffingsregeling die, welbeschouwd, de rechtstreeks uit verordening nr. 19 voortvloeiende betalingsverplichting principieel onverlet laat. Gemeenschapsrechtelijk beschouwd behoeft mijns inziens de tweede vraag van de verwijzende rechter geen verdere bespreking. Alle verdere kwesties, ook die betreffende de gevolgen van een mogelijkerwijs door de nationale administratie begane vergissing, moeten volgens de beginselen van het nationale recht worden behandeld.

3. De derde vraag van de Antwerpse Rechtbank betreft de met de publikaties samenhangende problematiek. De Rechtbank wenst te weten of het self-executing karakter van artikel 19, lid 2, sub a, van de verordening nr. 19 zo ver gaat dat elke voorafgaande publikatie volgens de nationale wetgeving, de toepasselijkheid van dit artikel betreffende, overbodig moet worden geacht. Kennelijk is hier gedacht aan voormelde mededeling aan de betrokken importeurs in het Belgisch Staatsblad van 24 januari 1964. Ook bij de beantwoording van deze vraag stuiten wij niet op grote moeilijkheden. Wanneer artikel 19, lid 2, sub a, van verordening nr. 19 — mijns inziens terecht — als rechtstreeks toepasselijke norm wordt beschouwd, dan behoeft aan die toepasselijkheid in het betrokken land geen bijzondere publikatie te worden gewijd. Aan de rechtsgevolgen van deze bepaling (toepassing van een met een forfaitair bedrag verminderde heffing bij export naar derde landen) is tijdig en voldoende openbaarheid gegeven. Dit geldt allereerst voor het bedrag van de heffing bij invoer uit derde landen, dat volgens ten dele door de Commissie, ten dele door de Lid-Staten vastgestelde gegevens moet worden berekend. Het is, naar de Commissie aantoonde, tijdig in het Belgisch Staatsblad bekendgemaakt. — Het geldt ook voor genoemd forfaitair bedrag, dat van de heffing moet worden afgetrokken; het werd door de Commissie voor het gehele bedrijfsjaar vastgesteld en bij verordening nr. 58/63 (PB 1963, blz. 1801) openbaar gemaakt. Daarentegen behoeft op de mogelijkheid dat in de exporterende Lid-Staat bij uitvoer naar derde landen een restitutie wordt toegekend — een wezenlijke voorwaarde voor de toepassing van het voorschrift inzake de bijzondere intracommunautaire heffing — door de overheid van het land van invoer niet officieel te worden gewezen. Veeleer ligt het op de weg van de belanghebbende importeurs zelf de nodige informatie in te winnen; en dat is ook zonder veel moeite mogelijk. In dit verband zij gewezen op een door de Commissie genoemde circulaire van de Beroepsvereniging van de handel in granen en zaden te Antwerpen van 16 september 1963; daaraan kan worden ontleend dat de desbetreffende handelskringen in België wel degelijk kennis hadden genomen van het Franse besluit exportrestituties te verlenen. Bovendien was de geldigheid van de exportvergunningen met zoveel woorden van de overlegging van een certificaat DD4 afhankelijk gesteld, dat wil zeggen van een verklaring waarin van restituties bij uitvoer naar derde landen melding moet worden gemaakt. Wanneer de importeur deze verklaringen werkelijk niet onder ogen heeft gekregen omdat de exporteur ze alleen maar aan de douane behoeft over te leggen, dan nog mocht van hem worden verwacht dat hij zich door de wederpartij over de wezenlijke inhoud dezer verklaringen laat voorlichten. In antwoord op de derde vraag kan derhalve worden vastgesteld dat ook eventuele vraagstukken in verband met de publiciteit aan de rechtstreekse toepasselijkheid van Artikel 19, lid 2, sub a, van verordening nr. 19 niet in de weg staan.

4. Samenvattend stel ik derhalve voor de door de verwijzende rechter gestelde vragen als volgt te beantwoorden: a) Artikel 19, lid 2, van verordening nr. 19 van de Raad van 4 april 1962 verplicht de invoerende Lid-Staat om wanneer de uitvoerende Lid-Staat restituties bij de uitvoer naar derde landen toekent, onmiddellijk ten laste van de importeurs de voorziene heffingen toe te passen. b) Deze verplichting geldt niet slechts in de verhouding tussen de betrokken Lid-Staten onderling, doch ook rechtstreeks in de verhouding tussen de invoerende Lid-Staat en de importeur. Onjuiste toepassing van genoemd voorschrift door de invoerende Lid-Staat doet daaraan in principe niet af. c) Publikatie vooraf volgens de nationale wetgeving, de toepassing van artikel 19, lid 2, sub a, van verordening nr. 19 betreffende, is geen voorwaarde voor de toepasselijkheid van deze bepaling.

( 1 ) Vertaald uit het Duits.