Trefwoorden

Samenvatting



Trefwoorden

1. Prejudiciële vragen – Bevoegdheid van Hof – Verzoek om uitlegging van voorschriften in verband met EGKS-Verdrag na buitenwerkingtreding daarvan – Daaronder begrepen

(EGKS-Verdrag, art. 41; art. 234 EG)

2. Prejudiciële vragen – Bevoegdheid van Hof – Grenzen – Bevoegdheid van nationale rechter

(Art. 234 EG)

3. Prejudiciële vragen – Bevoegdheid van Hof – Grenzen – Kennelijk irrelevante vragen en hypothetische vragen gesteld in context waarin nuttig antwoord is uitgesloten

(Art. 234 EG)

4. Steunmaatregelen van de staten – Begrip – Uitlegging

(EGKS-Verdrag, art. 4, sub c; art. 87, lid 1, EG en 88, lid 3, EG; algemene beschikking nr. 3484/85, art. 1 en 6)

5. Prejudiciële vragen – Geldigheidstoetsing – Vaststelling van ongeldigheid – Onbevoegdheid van nationale rechterlijke instanties

(EGKS-Verdrag, art. 41; art. 234 EG)

6. Steunmaatregelen van de staten – Beschikking van Commissie houdende vaststelling dat steun onverenigbaar is met gemeenschappelijke markt en houdende bevel tot terugvordering ervan

(Art. 88, lid 2, EG en 230, tweede en vijfde alinea, EG)

7. Gemeenschapsrecht – Rechtstreekse werking – Voorrang – Beschikking waarbij Commissie terugvordering van staatssteun gelast

(Art. 10 EG en 88, lid 2, EG)

Samenvatting

1. Het Hof blijft bevoegd om uitspraak te doen over prejudiciële vragen betreffende de uitlegging en de toepassing van het EGKS-Verdrag, alsmede van de op grondslag daarvan vastgestelde handelingen, ook al zijn deze vragen hem na de buitenwerkingtreding van het EGKS-Verdrag gesteld. Hoewel artikel 41 van dit verdrag in deze omstandigheden niet langer kan worden toegepast om het Hof bevoegdheid te verlenen, zou het indruisen tegen de strekking en de samenhang van de Verdragen en onverenigbaar zijn met de continuïteit van de communautaire rechtsorde, dat het Hof niet bevoegd zou zijn om een eenvormige uitlegging te verzekeren van de regels in verband met het EGKS-Verdrag die ook na het buiten werking treden daarvan nog effect blijven sorteren.

(cf. punt 41)

2. In het kader van de procedure van artikel 234 EG, die op een duidelijke afbakening van de taken van de nationale rechterlijke instanties en van het Hof berust, behoort elke beoordeling van de feiten tot de bevoegdheid van de nationale rechter. Het is tevens uitsluitend een zaak van de nationale rechter aan wie het geschil is voorgelegd en die de verantwoordelijkheid draagt voor de te geven rechterlijke beslissing, om, gelet op de bijzonderheden van het geval, zowel de noodzaak van een prejudiciële beslissing voor het wijzen van zijn vonnis te beoordelen, als de relevantie van de vragen die hij aan het Hof voorlegt. Wanneer de vragen betrekking hebben op de uitlegging van gemeenschapsrecht, is het Hof derhalve in beginsel verplicht daarop te antwoorden.

(cf. punt 43)

3. In uitzonderlijke gevallen staat het aan het Hof om, ter toetsing van zijn eigen bevoegdheid, een onderzoek in te stellen naar de omstandigheden waaronder de nationale rechter hem om een prejudiciële beslissing heeft verzocht. Het Hof kan slechts weigeren uitspraak te doen op een prejudiciële vraag van een nationale rechter, wanneer duidelijk blijkt dat de gevraagde uitlegging van het gemeenschapsrecht geen enkel verband houdt met een reëel geschil of met het voorwerp van het hoofdgeding, wanneer het vraagstuk van hypothetische aard is, of wanneer het Hof niet beschikt over de gegevens, feitelijk en rechtens, die voor hem noodzakelijk zijn om een nuttig antwoord te geven op de gestelde vragen.

(cf. punt 44)

4. Bij de nationale rechter kunnen gedingen aanhangig worden gemaakt waarin deze zich genoodzaakt ziet het begrip „steunmaatregel” in de zin van artikel 87, lid 1, EG uit te leggen en toe te passen, in het bijzonder teneinde vast te stellen of een overheidsmaatregel die zonder inachtneming van de voorafgaande controleprocedure van artikel 88, lid 3, EG is getroffen, daaraan al dan niet had moeten worden onderworpen. Om te kunnen uitmaken of een overheidsmaatregel die zonder inachtneming van de procedure van voorafgaand onderzoek van artikel 6 van algemene beschikking nr. 3484/85 tot invoering van communautaire regels voor de steun aan de ijzer‑ en staalindustrie is getroffen, al dan niet daaraan had moeten worden onderworpen, kan het voor de nationale rechter eveneens noodzakelijk zijn een uitlegging te geven van het begrip „steun” in de zin van artikel 4, sub c, EGKS-Verdrag en artikel 1 van die algemne beschikking.

De nationale rechter is daarentegen niet bevoegd om uitspraak te doen over de verenigbaarheid van staatssteun met de gemeenschappelijke markt. De beoordeling van de verenigbaarheid van steunmaatregelen of van een steunregeling met de gemeenschappelijke markt valt immers onder de uitsluitende bevoegdheid van de Commissie, die daarbij onder toezicht van de gemeenschapsrechter staat.

(cf. punten 50‑52, 62)

5. Hoewel de nationale rechter in beginsel genoopt kan zijn om de geldigheid van een gemeenschapshandeling te onderzoeken, is hij niet bevoegd om zelf de ongeldigheid van handelingen van de gemeenschapsinstellingen vast te stellen. Alleen het Hof is dus bevoegd om de ongeldigheid van handelingen van de gemeenschapsinstellingen vast te stellen. Deze exclusieve bevoegdheid volgt overigens ook uitdrukkelijk uit artikel 41 EGKS‑Verdrag.

(cf. punt 53)

6. Een door de gemeenschapsinstellingen vastgestelde beschikking die niet binnen de in artikel 230, vijfde alinea, EG gestelde termijn is aangevochten door degene tot wie zij is gericht, wordt te diens aanzien definitief.

In dit verband moet de begunstigde van een steunmaatregel ten aanzien waarvan de Commissie een beschikking heeft gegeven die rechtstreeks en uitsluitend was gericht tot de lidstaat waaronder die begunstigde ressorteert, welke begunstigde deze beschikking ongetwijfeld had kunnen aanvechten, doch de hiertoe in artikel 230, vijfde alinea, EG gestelde dwingende termijn heeft laten verstrijken, de mogelijkheid worden ontzegd om voor de nationale rechter de rechtmatigheid van die beschikking opnieuw in geding te brengen in een beroep tegen de maatregelen van de nationale autoriteiten ter uitvoering van deze beschikking. Dezelfde beginselen zijn mutatis mutandis noodzakelijkerwijs van toepassing binnen de werkingssfeer van het EGKS‑Verdrag.

(cf. punten 54‑55)

7. Het staat aan de nationale rechter om het nationale recht zoveel mogelijk aldus uit te leggen dat het kan worden toegepast op een wijze die bijdraagt tot de uitvoering van het gemeenschapsrecht.

In dit opzicht is een nationale rechter, die in het kader van zijn bevoegdheid belast is met de toepassing van de voorschriften van het gemeenschapsrecht, verplicht zorg te dragen voor de volle werking van deze voorschriften, en moet hij daarbij zo nodig, op eigen gezag, elke strijdige bepaling van de nationale wetgeving buiten toepassing laten.

Bijgevolg verzet het gemeenschapsrecht zich tegen de toepassing van een bepaling van nationaal recht waarin het beginsel van het gezag van gewijsde is neergelegd, voor zover toepassing daarvan in de weg staat aan de terugvordering van staatssteun die in strijd met het gemeenschapsrecht is verleend en waarvan de onverenigbaarheid met de gemeenschappelijke markt bij een definitief geworden beschikking van de Commissie is vastgesteld.

(cf. punten 60‑63 en dictum)