Deze prejudiciële zaken betreffen de uitvoer van buitenlandse valuta binnen de Gemeenschap met het oog op de betaling van diensten in verband met toerisme, geneeskundige behandeling, studie en zakenreizen. In wezen gaat het erom vast te stellen, of en hoe dat soort diensten door het gemeenschapsrecht wordt geregeld. U zult dus uitlegging moeten geven aan de bepalingen van het EEG-Verdrag, die betrekking hebben op de liberalisatie van lopende betalingen voor diensten waarbij degene te wiens behoeve de dienst wordt verricht, zich begeeft naar het land waarin de dienstverrichter is gevestigd.

De u voorgelegde problemen — dat is wel duidelijk — zijn ook omdat ze nieuw zijn, van groot belang. Er bestaat immers nog geen rechtspraak over, afgezien van enkele algemene opmerkingen in de arresten van 23 november 1978 (zaak 7/78, Thompson, Jurispr. 1978, blz. 2247) en 11 november 1981 (zaak 203/80, Casati, Jurispr. 1981, blz. 2595). Dit laatste gaat echter enkel over overmakingen van deviezen waar geen tegenprestatie tegenover staat: volgens het arrest zijn deze aan het eind van de overgangsperiode niet geliberaliseerd en kunnen de Lid-Staten ze aan beperkingen en controles onderwerpen.

Laten wij echter de feiten van zaak 286/82 eens bezien. Op 20 augustus 1979 stelde het Italiaanse Deviezenkantoor (Ufficio italiano dei Cambi) vast, dat mevrouw Graziana Luisi in 1975 in het buitenland deviezen had gebruikt voor een tegenwaarde van omstreeks 25 miljoen lire. Daarop legde de minister van de Schatkist haar een boete op van meer dan 24 miljoen lire wegens overtreding van het ministerieel besluit van 2 mei 1974 (GURI nr. 114 van 3.5.1974). Luisi vorderde voor het Tribunale te Genua de vernietiging van de boetebeschikking, stellende dat de regeling krachtens welke de boete was opgelegd, niet toepasselijk was wegens strijd met de artikelen 3, sub c, 5, 67, 68, 71 en 106, lid 3, EEG-Verdrag en met de twee richtlijnen van de Raad tot uitvoering van artikel 67 (van 11.5.1960 en 18.12.1962).

Op grond van een nieuwe vaststelling van het Deviezenkantoor van 12 februari 1980 legde de minister van de Schatkist bij beschikking van 11 januari 1982 Luisi een tweede boete op, ten bedrage van omstreeks 8 miljoen lire, wederom ter zake van gebruik in het buitenland van betaalmiddelen voor een tegenwaarde van omstreeks 8,5 miljoen lire. Ook tegen deze beschikking kwam Luisi op dezelfde gronden en voor dezelfde rechter op. De twee zaken werden gevoegd, en van oordeel dat een prejudiciële beslissing over de uitlegging van de artikelen 67, 69 en 106, lid 3, van het Verdrag en van de twee eerder genoemde richtlijnen noodzakelijk was, schorste het Tribunale bij beschikking van 12 juli 1982 de behandeling van de zaken en stelde het het Hof de vragen die ik hierna, tezamen met de vragen in de zaak-Carbone, zal weergeven.

Eerst dus de zaak-Carbone (26/83). Op 6 september 1979 stelde het Italiaanse Deviezenkantoor vast, dat de heer Giuseppe Carbone in het buitenland Amerikaanse dollars, Zwitserse franken en Duitse marken voor een tegenwaarde van ongeveer 14 miljoen lire had gebruikt. Deswege werd hem bij beschikking van de minister van de Schatkist van 28 oktober 1981 een boete van ongeveer 13 miljoen lire opgeleg. Evenals Luisi kwam Carbone daartegen in beroep bij het Tribunale te Genua, waar hij stelde det hij de deviezen had gebruikt voor een toeristisch verblijf in Duitsland en dat het ministerieel besluit van 2 mei 1974 niet toepasselijk was wegens strijd met de artikelen 3, sub c, 67, 68, 71 en 106, lid 3, EEG-Verdrag; ook hij vorderde op die grond vernietiging van de boetebeschikking. In de loop van de procedure schorste het Tribunale de behandeling van de zaak en legde het krachtens artikel 177 van het Verdrag het Hof de vragen voor die ik — ze combinerend met die in de zaak-Luisi — als volgt zou willen samenvatten:

1. Moet artikel 106, lid 1, eerste alinea, van het Verdrag aldus worden uitgelegd, dat in geval van uitvoer van buitenlands papiergeld en bankbiljetten en van in buitenlandse valuta luidende geldswaardige papieren door ingezetenen die zich buitenslands begeven voor toerisme, de gemeenschapsonderdanen het recht hebben die uitvoer te verrichten, en wel op grond dat dergelijke reizen onder het dienstenverkeer vallen en de daarmee verband houdende valutatransfers zijn te beschouwen als lopende betalingen die, evenals de diensten waarop zij betrekking hebben, als zodanig zijn geliberaliseerd?

2. Of moet artikel 106, lid 3, eerste alinea, van het Verdrag aldus worden uitgelegd, dat in geval van uitvoer van buitenlandse valuta in de sub 1 genoemde vorm door ingezetenen die zich buitenslands begeven voor toerisme, geneeskundige behandeling, studie of zaken, de gemeenschapsonderdanen het recht hebben die uitvoer te verrichten, en wel op grond dat de Lid-Staten zich hebben te houden aan de „standstill”-clausule in genoemd artikel en de valuta-uitvoer behoort tot de in bijlage III bij het Verdrag bedoelde onzichtbare transacties?

3. Of moet artikel 106, lid 3, tweede alinea, van het Verdrag aldus worden uitgelegd, dat in verband met de verwijziging in dit artikel naar de bepalingen inzake het vrije verkeer van kapitaal, de gemeenschapsonderdanen niet het recht hebben in de sub 2 genoemde gevallen deviezen uit te voeren, en wel op grond dat de betrokken transfers zijn te beschouwen als vormen van kapitaalverkeer (zie hiervoor de artikelen 67 en 68 en de twee uitvoeringsrichtlijnen) die de Lid-Staten niet behoeven te liberaliseren? In dit geval zouden de nationale controlemaatregelen en de administratieve sancties wettig zijn.

Bij beschikking van 8 juni 1983 heeft het Hof de twee zaken wegens hun materiële verknochtheid gevoegd voor de mondelinge behandeling en het arrest.