Het aan de Corte di Cassazione voorgelegde geval heeft betrekking op een verzekeringsovereenkomst tussen een internationale groep assuradeuren en de IRU. De bijzonderheid ervan is gelegen in het feit dat, zoals de rechter a quo duidelijk stelt, de IRU deze overeenkomst sloot op eigen naam, maar ten gunste van de bij haar aangesloten nationale organisaties. Deze laatsten zijn derhalve geen partij bij de overeenkomst. Stel nu dat partijen in een dergelijke overeenkomst (zoals in casu de „pool” en de IRU in artikel 8) een forumkeuzebeding opnemen. Kan dan de verzekerde zich te zijnen behoeve op dat beding beroepen, ook indien hij het — nu het gaat om en res inter alios — niet schriftelijk heeft bevestigd? Voor de beantwoording van deze vraag moet de strekking van artikel 17 EEG-Executieverdrag nauwkeurig worden vastgesteld.

Zoals bekend, bepaalt artikel 17: „indien partijen ... een gerecht of de gerechten van een verdragsluitende staat hebben aangewezen voor de kennisneming van geschillen welke naar aanleiding van een bepaalde rechtsbetrekking zijn ontstaan of zullen ontstaan, is dit gerecht of zijn de gerechten van die staat bij uitsluiting bevoegd”; vervolgens schrijft het voor — en hier gaat het om — dat deze overeenkomst schriftelijk moet worden aangegaan dan wel schriftelijk bevestigd. Het komt mij voor, dat in geval van een overeenkomst ten gunste van derden aan dit vereiste is voldaan, indien de contractspartijen de aanwijzing van een bevoegde rechter schriftelijk zijn overeengekomen of hebben bevestigd. De schriftelijke toestemming van de derde is niet vereist.

Voor deze stelling zou ik de volgende argumenten willen aanvoeren. In de eerste plaats de strekking van het onderhavige vereiste. Volgens het rapport Jenard (PB C 59 van 1979, blz. 1) dient het de rechtszekerheid te waarborgen. Zoals advocaatgeneraal Capotorti het uitdrukte in zijn conclusie in zaak 24/76 (Estasis Salotti, Jurispr. 1976, blz. 1844) wordt „een sterk bewijs verlangd voor het bestaan van wilsovereenstemming tussen partijen over de clausule waarin de bevoegde rechter wordt aangewezen”. Bedoeld vereiste is uiteraard nog belangrijker, wanneer een der partijen zich in een zwakke positie bevindt: dit is het geval bij toetredingsovereenkomsten, waarvan de inhoud vooraf eenzijdig is vastgesteld door één partij en die door de andere enkel wordt aanvaard.

Een en ander is door het Hof meerdere malen erkend. Zo overwoog het in twee arresten van 14 december 1976, dat voor zover „een clausule tot aanwijzing van een bevoegde rechter is vervat in de op de achterzijde van een contract afgedrukte algemene verkoopsvoorwaarden van een der partijen, slechts is voldaan aan het vereiste van een geschrift ... indien het ... contract uitdrukkelijk naar deze algemene voorwaarden verwijst” (zaak 24/76, Estasis Salotti, Jurispr. 1976, blz. 1831) en dat „bij een mondeling gesloten overeenkomst slechts aan de vormvereisten van artikel 17, eerste alinea, is voldaan, indien de schriftelijke bevestiging van de verkoper waarbij diens algemene verkoopvoorwaarden zijn gevoegd, door de koper schriftelijk is aanvaard (zaak 25/76, Segoura, Jurispr. 1976, blzw. 1851). Het vereiste van schriftelijkheid dient derhalve de aandacht van partijen te vestigen op de risico's van de forumkeuze. Men moet immers niet over het hoofd zien, dat partijen daarmee zowel de algemene bevoegdheid volgens artikel 2 EEG-Executieverdrag (gerelateerd aan de woonplaats van de verweerder) als de bijzondere bevoegdheden voorzien in de artikelen 5 en 6 uitsluiten. Dit is slechts anders, wanneer de forumkeuze is bedongen ten gunste van één partij; in dat geval — maar dat maakt het gevaar ervan alleen maar groter — behoudt deze partij het recht, zich te wenden tot iedere andere rechter die op grond van het EEG-Executieverdrag bevoegd is (artikel 17, vierde alinea).

Maar opgepast. Al hetgeen ik hiervoor heb opgemerkt, geldt voor de partijen bij de overeenkomst. Derden, die begunstigden van de overeenkomst zijn zonder daarvan de lasten en de risico's te dragen, behoeven generlei bescherming; het zou dan ook geen zin hebben, de geldigheid van de clausule van hun toestemming te doen afhangen. Voor het overige is die toestemming — althans in schriftelijke vorm — in geen wettelijke regeling voorgeschreyen, hetzij om herroeping van de overeenkomst te voorkomen (zie artikel 1411, tweede alinea, van het Italiaanse burgerlijk wetboek). En in elk geval is de noodzaak ervan hier reeds uitgesloten op grond van de bewoordingen van artikel 17. Reeds de aanhef van deze bepaling („Indien de partijen... bij een schriftelijke, overeenkomst hetzij bij een schriftelijk bevestigde mondelinge overeenkomst ...”) is doorslaggevend. Het is immers onmogelijk, dat dit voorschrift de term „partijen” in oneigenlijke zin hanteert, terwijl iedere eerstejaars student in de rechten zal oordelen, dat het begrip derden daar niet onder valt. Onder „partijen” in de zin van artikel 17 moeten derhalve de „stipulant” en de „promittent” worden verstaan, met andere woorden de personen die aan het ontstaan van de overeenkomst hebben meegewerkt, waarbij de een de verplichting jegens de derde doet ontstaan en de andere deze op zich neemt.