ARREST VAN HET GERECHT (Vierde kamer)

21 november 1996

Zaak T-144/95

C. Michaël

tegen

Commissie van de Europese Gemeenschappen

„Bevordering — Handleiding voor bevorderingsprocedure — Ambtenaren van categorie A — Lijst van meest verdienstelijk geachte ambtenaren — Lijst van bevorderde ambtenaren — Bezwarend besluit”

Volledige Franse tekst II-1429

Betreft:

Beroep tot nietigverklaring van het stilzwijgend genomen besluit tot afwijzing van de klacht die verzoeker op 7 december 1994 krachtens artikel 90, lid 2, van het Statuut van de ambtenaren van de Europese Gemeenschappen had ingediend tegen een besluit van de Commissie houdende vaststelling van de lijst van de bij de bevorderingsronde 1994 tot de rang A 4 bevorderde ambtenaren.

Beslissing:

Nietigverklaring.

Resumé van het arrest

De jaarlijkse bevordering van de ambtenaren van de Commissie verloopt volgens een procedure die is neergelegd in de Handleiding voor de bevorderingsprocedure bij de Commissie van de Europese Gemeenschappen (Handleiding voor de bevorderingsprocedure) en bestaat uit vijf fasen. Eerst publiceert de administratie de lijst van de voor bevordering in aanmerking komende ambtenaren. Dit zijn de ambtenaren die aan de in artikel 45 van het Statuut van de ambtenaren van de Europese Gemeenschappen (Statuut) gestelde anciënniteitsvoorwaarden voldoen. Deze publikatie stelt de belanghebbende ambtenaren in staat, eventuele vergissingen of omissis aan de administratie te signaleren. Vervolgens vergelijkt de directeurgeneraal de verdiensten van de in zijn dienst voor bevordering in aanmerking komende ambtenaren en deelt hij zijn bevorderingsvoorstellen samen met een rangorde aan het bevorderingscomité mee. In de derde fase stelt dit comité een ontwerplijst van de meest verdienstelijke ambtenaren vast waarbij het de verdiensten van de voor bevordering in aanmerking komende ambtenaren vergelijkt volgens een voor de betrokken rang specifieke beoordelingsmethode. In het geval van verzoeker heeft het bevorderingscomité beslist volgens de beoordelingsmethode voor ambtenaren van de rang A 5 die in aanmerking komen voor bevordering tot de rang A 4 (methode Noël). Deze methode berust op de toekenning aan de voor bevordering in aanmerking komende ambtenaren van een aantal punten naar gelang van verschillende criteria. Een van die criteria is het beoordelingsrapport, waarvoor maximaal 28 punten kunnen worden toegekend. De vierde fase bestaat uit de goedkeuring van deze lijst door het tot aanstelling bevoegd gezag en de publikatie ervan door de administratie. In de vijfde en laatste fase neemt het met personeelszaken belaste lid van de Commissie op basis van de lijst van de meest verdienstelijke ambtenaren een bevorderingsbesluit en ondertekent het vervolgens de individuele besluiten.

Verzoeker is thans ambtenaar van de Commissie bij het directoraatgeneraal Financiële controle (DG XX). Hij werd in 1980 als vertaler in de rang LA 7, salaristrap 3, aangeworven bij het directoraatgeneraal Personeelszaken en algemeen beheer (DG IX), Vertaaldienst, en vervolgens in 1983 bevorderd tot de rang LA 6 en in 1985 tot de rang LA 5. In 1987 werd verzoeker gedetacheerd bij DG XX. Sedert juni 1988 vervult hij daar de aan een ambt van categorie A verbonden functies. Na te zijn geslaagd voor intern vergelijkend onderzoek COM/A/2/87 wordt hij op 1 augustus 1989 bij hetzelfde directoraatgeneraal aangesteld in de rang A 5.

Zijn beoordelingsrapport over de periode 1991/1993 wordt hem op 1 juli 1994 officieel ter kennis gebracht.

Na de publikatie van de lijst van de door zijn directeurgeneraal in rangorde voorgestelde bevorderingen - de tweede fase van de bevorderingsprocedure -stuurt verzoeker op 6 juli 1994 een nota aan de heer W., secretarisgeneraal van de Commissie en voorzitter van het bevorderingscomité, waarin hij zich erover verwondert, dat hij niet als eerste op die lijst wordt genoemd. Hij wijst de heer W. er ook op, dat hij op 5 juli 1994 een „verzoek als bedoeld in artikel 90 van het Statuut strekkende tot rehabilitatie in het kader van een algehele heroverweging van de ontwikkeling van [zijn] loopbaan binnen de Commissie” heeft ingediend, en hij vestigt de aandacht van het bevorderingscomité op de „quasi-onregelmatigheid met potentieel schadelijke gevolgen” van het op 1 juli 1994 officieel ter kennis gebrachte beoordelingsrapport.

Op 12 juli 1994 vergelijkt het bevorderingscomité de verdiensten van de voor bevordering in aanmerking komende ambtenaren op basis van een dossier waarin dit laatste beoordelingsrapport voorkomt.

Op 2 september 1994 wordt de door het bevorderingscomité na vergelijking van de verdiensten van de voor bevordering in aanmerking komende ambtenaren opgestelde en door het tot aanstelling bevoegd gezag goedgekeurde lijst van de meest verdienstelijk geachte ambtenaren gepubliceerd in de Mededelingen van de administratie tir. 858. Verzoekers naam komt op deze lijst niet voor.

Op 8 september 1994 wordt de lijst van de tot de rang A 4 bevorderde ambtenaren gepubliceerd in de Mededelingen van de administratie nr. 859.

Op 22 september 1994 stuurt verzoeker een nieuwe nota aan de heer W. Deze nota betreft de „procedure voor bevordering van A 5 tot A 4 in 1994”. De eerste alinea van deze nota luidt als volgt: „Wegens de publikatie van de lijst van de in 1994 meest voor een bevordering tot de rang A 4 in aanmerking komende ambtenaren van de rang A 5 en van de lijst van de tot A 4 bevorderde ambtenaren {Mededelingen van de administratie nrs. 858 en 859), waarop mijn naam niet voorkomt, zie ik mij verplicht u onderhavige nota te sturen om uw aandacht te vestigen op mijn geval, dat wegens zijn specifiek karakter een grondig onderzoek verdient. ”

Op 5 oktober 1994 kwam verzoeker bij de beoordelaar in beroep op tegen het op 1 juli 1994 ter kennis gebrachte beoordelingsrapport.

Bij nota van 25 oktober 1994 stelt de heer W. verzoeker in antwoord op diens nota van 22 september 1994 in kennis van de hem betreffende werkzaamheden van het bevorderingscomité.

Op 7 december 1994 dient verzoeker krachtens artikel 90, lid 2, van het Statuut een klacht in tegen de lijst van bevorderde ambtenaren zoals die op 8 september 1994 was gepubliceerd.

Op 12 december 1994 stelt de beoordelaar in beroep verzoeker officieel in kennis van een gewijzigde versie van zijn beoordelingsrapport. Deze aanvaardt dit, doch formuleert een aantal voorbehouden.

Op 7 april 1995 wordt verzoekers klacht stilzwijgend afgewezen. In de loop van de maand april 1995 wordt hem evenwel een ontwerp van antwoord op de klacht toegestuurd.

De ontvankelijkheid

Het voonverp van het geschil

Het beroep tegen de stilzwijgende afwijzing van een krachtens artikel 90, lid 2, van het Statuut ingediende klacht heeft tot gevolg, dat het Gerecht uitspraak dient te doen over het bezwarend besluit waartegen de klacht was ingediend (r.o. 27).

Referentie: Gerecht 10 december 1992, Williams/Rekenkamer, T-33/91, Jurispr. blz. II-2499, r.o. 23

Het onderhavige beroep is dus in feite gericht tegen het op 8 september 1994 gepubliceerde besluit houdende vaststelling van de lijst van de tot de rang A 4 bevorderde ambtenaren, aangezien dit het besluit is waartegen de klacht was ingediend. Het beroep beoogt evenwel slechts de nietigverklaring van de betrokken lijst voor zover verzoeker daar niet op voorkomt en derhalve niet is bevorderd (r.o. 28 en 29).

De ontvankelijkheid van het beroep

De bevorderingsprocedure eindigt met de vaststelling van de lijst van de bevorderde ambtenaren. Dat eindbesluit noemt de ambtenaren die bij de betrokken bevorderingsronde zijn bevorderd. Het is derhalve op het ogenblik van de publikatie van deze lijst dat de ambtenaren die meenden een bevordering te zullen krijgen, met zekerheid kennis nemen van de definitieve beoordeling van hun verdiensten en kunnen vaststellen dat hun rechtspositie is aangetast (r.o. 30).

Een dergelijk besluit vormt in beginsel een bezwarend besluit waartegen beroep kan worden ingesteld door ambtenaren die menen dat zij schade hebben geleden doordat zij niet zijn bevorderd (r.o. 31).

Referentie: Hof 5 juni 1980, Oberthür/Commissie, 24/79, Jurispr. blz. 1743; Gerecht 13 juli 1995, Rasmussen/Commissie, T-557/93, JurAmbt. blz. II-603

In het onderhavige geval wordt het voor verzoeker bezwarend karakter van het eindbesluit betreffende de bevorderingen tot de rang A 4 in de bevorderingsronde 1994 niet weggenomen door het enkele feit dat zijn naam ook al niet voorkwam op de lijst van de meest verdienstelijk geachte ambtenaren (r.o. 32).

Wat het door de Commissie tot staving van haar exceptie van niet-ontvankelijkheid aangevoerde arrest Marcato/Commissie betreft, daarin heeft het Gerecht enkel geantwoord op de vraag, of de lijst van de meest verdienstelijk geachte ambtenaren reeds een bezwarend besluit vormt waartegen een beroep tot nietigverklaring kan worden ingesteld door een ambtenaar wiens naam niet op die lijst voorkomt, ofschoon een dergelijk besluit in beginsel kan worden aangemerkt als een voorbereidende handeling die de rechtspositie van de voor bevordering in aanmerking komende ambtenaren nog niet aantast. In het arrest Marcato/Commissie heeft het Gerecht derhalve niet geantwoord op de vraag, of de lijst van de meest verdienstelijk geachte ambtenaren in alle omstandigheden voor de daarop niet-vermelde ambtenaren het bezwarend besluit vormt waartegen dezen reeds een beroep tot nietigverklaring moeten instellen zonder te wachten op het eindbesluit waarbij zij niet worden bevorderd, eindbesluit waarvan zij slechts bij de publikatie van de lijst van de bevorderde ambtenaren kennis zullen kunnen nemen (r.o. 33).

Referentie: Hof 14 februari 1989, Bossi/Commissie, 346/87, Jurispr. blz. 303, r.o. 22-24; Gerecht 5 december 1990, Marcato/Commissie, T-82/89, Jurispr. blz. II-735

Om uit te maken, of in de bijzondere omstandigheden van dit geval een dergelijk besluit een voor de niet op de lijst geplaatste verzoeker bezwarend besluit kon vormen, heeft het Gerecht zich vooral gebaseerd op de verklaring van de Commissie, dat zij voor de ambtenaren van de categorieën B, C en D strikt de hand houdt aan de in punt 8 van de Handleiding voor de bevorderingsprocedure geformuleerde regel dat alleen de op de lijst van de meest verdienstelijk geachte ambtenaren geplaatste ambtenaren in dezelfde bevorderingsronde kumien worden bevorderd. Het arrest bevat evenwel geen enkele aanwijzing, dat de Commissie deze regel feitelijk in acht neemt voor de ambtenaren van categorie A. Dienaangaande heeft de Commissie in haar antwoord op een schriftelijke vraag van het Gerecht niet duidelijk en ondubbelzinnig verklaard, dat zij zich volledig gebonden voelde dooide lijst van de voor de betrokken bevorderingsronde meest voor bevordering tot de rang A 4 in aanmerking komende ambtenaren van de rang A 5 (r.o. 34).

Referentie: Marcato/Commissie, reeds aangehaald, r.o. 49

Wat er ook van zij, zelfs al zou het tot aanstelling bevoegd gezag van oordeel zijn geweest, dat het zowel krachtens de bepalingen van de Handleiding voor de bevorderingsprocedure als krachtens zijn daarop gebaseerde praktijk daartoe verplicht was, uit de processtukken blijkt niet, dat de voor bevordering in aanmerking komende ambtenaren van de rang A 5 kennis dienden te hebben van die verplichting en van de daaruit voortvloeiende beperking van de keuzevrijheid van het tot aanstelling bevoegd gezag bij het eindbesluit houdende vaststelling van de lijst van de tot de rang A 4 bevorderde ambtenaren. Ter terechtzitting heeft de Commissie in antwoord op een vraag van het Gerecht overigens zelf toegegeven, dat de ambtenaren van categorie A die niet op de lijst van de meest voor bevordering tot de rang A 4 in aanmerking komende ambtenaren waren geplaatst, niet met zekerheid konden weten, dat zij het recht om in de betrokken bevorderingsronde tot die rang te worden bevorderd, hadden verloren. Zonder die zekerheid konden deze ambtenaren evenwel niet weten, dat de lijst van de meest verdienstelijk geachte ambtenaren in feite het bezwarend besluit vormde dat zij dienden te bestrijden indien zij in rechte wilden opkomen tegen het eindbesluit waarbij zij zouden vernemen dat zij niet waren bevorderd. Opgemerkt zij overigens, dat de Commissie in haar op 18 april 1995 aan verzoeker toegestuurd ontwerp van antwoord op de klacht niet heeft gesteld, dat die klacht was gericht tegen een handeling die geen bezwarend besluit in de zin van artikel 90, lid 2, van het Statuut vormt (r.o. 35).

Uit al het voorgaande volgt, dat in het onderhavige geval het besluit houdende vaststelling van de lijst van de tot de rang A 4 bevorderde ambtenaren, voor zover verzoekers naam niet op deze lijst voorkomt, het voor verzoeker bezwarend besluit is (r.o. 36).

Ten gronde

Een niet-definitief beoordelingsrapport kan niet in het persoonsdossier van een ambtenaar worden opgenomen. In het onderhavige geval heeft het bevorderingscomité de verdiensten van de voor bevordering in aanmerking komende ambtenaren derhalve in feite vergeleken zonder het laatste beoordelingsrapport van verzoeker (r.o. 50).

Referentie: Hof 18 december 1980, Gratreau/Commissie, 156/79 en 51/80, Jurispr. blz. 3943, r.o. 18

Aangezien het beoordelingsrapport evenwel een onontbeerlijk beoordelingscriterium vormt telkens wanneer het hiërarchiek gezag een besluit moet nemen dat de loopbaan van een ambtenaar raakt, is een bevorderingsprocedure onregelmatig wanneer het tot aanstelling bevoegd gezag de verdiensten van de kandidaten niet heeft kunnen vergelijken doordat het beoordelingsrapport van één van de ambtenaren ontbrak (r.o. 51).

Referentie: Hof 17 december 1992, Moritz/Commissie, C-68/91 P, Jurispr. blz. I-6849, r.o. 16

Het tot aanstelling bevoegd gezag is evenwel niet verplicht zijn beslissing uit te stellen indien het laatste rapport van deze of gene kandidaat nog niet definitief is. In bijzondere omstandigheden kan het ontbreken van een beoordelingsrapport worden gecompenseerd door andere gegevens omtrent de verdiensten van de ambtenaar. De verwerende instelling dient aan de hand van objectieve, voor rechterlijke toetsing vatbare gegevens aan te tonen, dat zij de door artikel 45 van het Statuut aan de voor bevordering in aanmerking komende ambtenaar verleende garanties in acht heeft genomen en een dergelijke vergelijking heeft verricht. Het omstreden beoordelingsrapport zelf kan evenwel niet als bron van andere gegevens worden gebruikt (r.o. 52).

Referentie: Hof 27 januari 1983, List/Commissie, 263/81, Jurispr. blz. 103, r.o. 27; Gratreau/Commissie, reeds aangehaald, r.o. 22; Moritz/Commissie, reeds aangehaald, r.o. 17 en 18; Rasmussen/Commissie, reeds aangehaald, r.o. 33

Aangezien de Commissie geen andere informatiebronnen dan het omstreden beoordelingsrapport heeft genoemd, is de voor de bevorderingsronde 1994 gevolgde bevorderingsprocedure onregelmatig ten aanzien van verzoeker (r.o. 53).

Doordat de Commissie het beoordelingsrapport pas met een ongerechtvaardigde vertraging van zeven maanden aan verzoeker heeft voorgelegd, beschikte verzoekers directeurgeneraal bij het formuleren van zijn bevorderingsvoorstellen voor de bevorderingsronde 1994 (tweede fase van de bevorderingsprocedure) niet over verzoekers laatste beoordelingsrapport. Verzoeker heeft daarover geklaagd in zijn brief aan de heer W. van 6 juli 1994 en opnieuw in punt 10 van zijn verzoekschrift (r.o. 54).

Gelet op het argument van de Commissie, dat het volgens de rechtspraak van het Hof voor nietigverklaring van de toegekende bevorderingen niet voldoende is dat het persoonsdossier van één van de kandidaten onregelmatig of onvolledig was, tenzij is aangetoond dat dit op de bevorderingsprocedure een beslissende invloed heeft kunnen hebben, moet worden nagegaan, of het ontbreken van verzoekers beoordelingsrapport het verloop van de bevorderingsprocedure niet in een andere mate heeft kunnen beïnvloeden (r.o. 55 en 56).

Referentie: Gratreau/Commissie, reeds aangehaald

Voor het formuleren van zijn bevorderingsvoorstellen en het bepalen van de rangorde beoordeelt de directeurgeneraal de verdiensten van de voor bevordering in aanmerking komende ambtenaren noodzakelijkerwijs op basis van de beoordelingsrapporten. In het onderhavige geval ontbrak verzoekers laatste beoordelingsrapport op het ogenblik waarop de directeurgeneraal zijn voorstellen heeft geformuleerd. Het ontbreken van dit rapport heeft het oordeel van de directeurgeneraal kunnen beïnvloeden, daar deze de beoordelingsrapporten van de voor bevordering in aanmerking komende ambtenaren van zijn directoraatgeneraal niet heeft kunnen vergelijken. De directeurgeneraal is evenwel verplicht die vergelijking te verrichten bij het formuleren van zijn voorstellen en de rangorde daarvan, die als grondslag voor de beoordeling door het bevorderingscomité zullen dienen. Noch het tot aanstelling bevoegd gezag, in de fase van de afwijzing van de klacht of als verweerder voor het Gerecht, noch het Gerecht zelf kunnen gissen, wat het resultaat van die vergelijking zou zijn geweest ingeval de directeurgeneraal ze had kunnen verrichten (r.o. 57).

In haar antwoord op een vraag van het Gerecht heeft de Commissie overigens verklaard, dat de voor bevordering in aanmerking komende ambtenaren volgens de methode Noël een cijfer krijgen naar gelang van de rangorde die zij in de door de directoratengeneraal geformuleerde voorstellen bekleden (r.o. 58).

Dienaangaande blijkt uit het door de Commissie overgelegde „overzicht”, dat verzoeker in het onderhavige geval voor zijn vijfde plaats op de lijst van de bevorderingsvoorstellen van de directeurgeneraal geen enkel punt heeft gekregen, terwijl de vier ambtenaren die hem op die lijst voorafgingen, uit dien hoofde respectievelijk 70, 45, 45 en 20 punten hebben gekregen (r.o. 59).

Wanneer van het totale aantal punten dat zij volgens de methode Noël hebben gekregen, de voor hun plaats op de lijst van de bevorderingsvoorstellen van de directeurgeneraal toegekende punten worden afgetrokken, blijkt evenwel, dat drie van die ambtenaren minder punten hebben gekregen dan verzoeker (r.o. 60).

Bijgevolg heeft het ontbreken van het beoordelingsrapport het verloop van de bevorderingsprocedure wel degelijk op een voor verzoeker nadelige wijze kumien beïnvloeden (r.o. 61).

De procedure die de Commissie bij de bevorderingsronde 1994 voor bevordering tot de rang A 4 heeft gevolgd, vertoont een onregelmatigheid die een substantieel gebrek oplevert, doordat niet is voldaan aan het vereiste van vergelijking van de verdiensten van de belanghebbende met die van de andere voor bevordering in aanmerking komende ambtenaren, zoals door artikel 45 van het Statuut wordt geëist (r.o. 62).

De vordering tot nietigverklaring van de lijst van bevorderde ambtenaren moet worden begrepen als strekkende tot nietigverklaring van die lijst voor zover verzoekers naam daar niet op voorkomt. De nietigverklaring van de volledige lijst zou in ieder geval een te strenge sanctie voor de vastgestelde onregelmatigheid vormen (r.o. 64).

Referentie: Oberthür/Commissie, reeds aangehaald, r.o. 13; Rasmussen/Commissie, reeds aangehaald, r.o. 52

Alleen het besluit van de Commissie om verzoeker bij de bevorderingsronde 1994 niet tot de rang A 4 te bevorderen dient nietig te worden verklaard (r.o. 66).

Volgens artikel 176 EG-Verdrag, staatì het aan de Commissie ervoor te zorgen, dat het bevorderingscomité en het tot ¡aanstelling bevoegd gezag verzoekers verdiensten op basis van diens op 12 december 1994 opgesteld beoordelingsrapport opnieuw toetsen aan de verdiensten van de ambtenaren die bij de bevorderingsronde 1994 zijn bevorderd (r.o. 67).

Dictum:

Het besluit van de Commissie wordt nietig verklaard.