Zaak C‑215/03

Salah Oulane

tegen

Minister voor Vreemdelingenzaken en Integratie

(verzoek van de Rechtbank te ’s‑Gravenhage om een prejudiciële beslissing)

„Vrij verkeer van personen – Recht van toegang en verblijf van onderdanen van lidstaten – Verplichting om identiteitskaart of paspoort te tonen – Voorafgaande voorwaarde voor erkenning van verblijfsrecht – Sanctie – Oplegging van maatregel tot bewaring met oog op uitzetting”

Conclusie van advocaat-generaal P. Léger van 21 oktober 2004

Arrest van het Hof (Eerste kamer) van 17 februari 2005

Samenvatting van het arrest

1. Vrij verkeer van personen – Recht van toegang en verblijf van onderdanen van lidstaten – Erkenning van verblijfsrecht van ontvanger van diensten, onderdaan van andere lidstaat, afhankelijk gesteld van vertoning van identiteitskaart of paspoort, met uitsluiting van elk ander middel van bewijs van identiteit of nationaliteit – Ontoelaatbaarheid

(Richtlijn 73/148 van de Raad, art. 4, lid 2, derde alinea)

2. Vrij verrichten van diensten – Vrij verkeer van ontvangers van diensten – Gelijke behandeling – Discriminatie op grond van nationaliteit – Verplichting van onderdanen van andere lidstaten om ten bewijze van hun nationaliteit een identiteitskaart of paspoort te tonen, met uitsluiting van elk ander bewijsmiddel – Ontoelaatbaarheid

(Art. 12 EG en 49 EG)

3. Vrij verkeer van personen – Vrij verrichten van diensten – Recht van toegang en verblijf van onderdanen van lidstaten – Niet-nakoming van verplichting om identiteitskaart of paspoort te tonen – Geen aantasting van openbare orde – Maatregel van bewaring met oog op uitzetting – Ontoelaatbaarheid

(Art. 49 EG; richtlijn 73/148 van de Raad, art. 8)

4. Vrij verkeer van personen – Vrij verrichten van diensten – Recht van toegang en verblijf van onderdanen van lidstaten – Verplichting te bewijzen dat verblijf rechtmatig is – Bevoegdheid van lidstaat van ontvangst om bij gebreke van dergelijk bewijs maatregel tot uitzetting te nemen

(Art. 49 EG; richtlijn 73/148 van de Raad)

1. Artikel 4, lid 2, derde alinea, van richtlijn 73/148 inzake de opheffing van de beperkingen van de verplaatsing en het verblijf van onderdanen van de lidstaten binnen de Gemeenschap ter zake van vestiging en verrichten van diensten, moet aldus worden uitgelegd dat een lidstaat voor de erkenning van het verblijfsrecht van een ontvanger van diensten die onderdaan is van een andere lidstaat, niet mag verlangen dat die onderdaan een geldige identiteitskaart of een geldig paspoort overlegt, wanneer het bewijs van zijn identiteit en nationaliteit ondubbelzinnig met andere middelen kan worden geleverd.

(cf. punt 26, dictum 1)

2. Artikel 49 EG verzet zich ertegen dat een onderdaan van een lidstaat die als ontvanger van diensten in een andere lidstaat verblijft, in die lidstaat een geldige identiteitskaart of een geldig paspoort dient over te leggen om zijn nationaliteit te bewijzen, wanneer de eigen onderdanen van die lidstaat niet aan een algemene identificatieplicht zijn onderworpen, maar hun identiteit met ieder naar nationaal recht toegestaan middel kunnen bewijzen. Artikel 49 EG vormt immers op het gebied van het vrij verrichten van diensten een bijzondere uitdrukking van het in artikel 12 EG neergelegde beginsel van gelijke behandeling, dat iedere discriminatie op grond van nationaliteit verbiedt.

Het gemeenschapsrecht belet weliswaar niet, dat een lidstaat controleert of de verplichting, steeds een identiteitsbewijs te kunnen overleggen, wordt geëerbiedigd, maar dezelfde verplichting moet dan ook rusten op eigen onderdanen wat hun identiteitskaart betreft.

(cf. punten 33‑35, dictum 2)

3. Een maatregel van bewaring met het oog op uitzetting van een onderdaan van een andere lidstaat die verblijf houdt als ontvanger van diensten, die wordt genomen wegens het niet tonen van een geldige identiteitskaart of een geldig paspoort, ook zonder dat de openbare orde wordt aangetast, vormt een ongerechtvaardigde belemmering van het vrij verrichten van diensten en miskent bijgevolg artikel 49 EG.

Hoewel de lidstaten bevoegd blijven, de niet-naleving van de verplichting om een identiteitskaart of een paspoort over te leggen, te bestraffen, moeten de straffen vergelijkbaar zijn met die welke voor soortgelijke nationale overtredingen gelden, en evenredig zijn. Maatregelen van bewaring of van uitzetting die uitsluitend worden getroffen op grond dat de betrokkene de wettelijke formaliteiten op het gebied van het vreemdelingentoezicht niet heeft vervuld, maken inbreuk op het wezen zelf van het rechtstreeks door het gemeenschapsrecht verleende verblijfsrecht en zijn kennelijk onevenredig aan de ernst van de inbreuk.

Een maatregel van bewaring kan slechts gebaseerd zijn op een uitdrukkelijke afwijkende bepaling, zoals artikel 8 van richtlijn 73/148 inzake de opheffing van de beperkingen van de verplaatsing en het verblijf van onderdanen van de lidstaten binnen de Gemeenschap ter zake van vestiging en verrichten van diensten, op grond waarvan de lidstaten beperkingen mogen aanbrengen aan het verblijfsrecht van onderdanen van andere lidstaten voorzover die beperkingen gerechtvaardigd zijn uit hoofde van de openbare orde, de openbare veiligheid of de volksgezondheid. De niet-vervulling van de wettelijke formaliteiten betreffende de toegang, de verplaatsing en het verblijf van vreemdelingen kan op zich evenwel de openbare orde en de openbare veiligheid niet aantasten.

(cf. punten 38, 40‑42, 44, dictum 3)

4. Onverminderd de vereisten op het gebied van de openbare orde, de openbare veiligheid en de volksgezondheid dient de onderdaan van een lidstaat die in een andere lidstaat verblijft als ontvanger van diensten, de bewijzen over te leggen op grond waarvan kan worden geconcludeerd dat zijn verblijf rechtmatig is in de zin van richtlijn 73/148 inzake de opheffing van de beperkingen van de verplaatsing en het verblijf van onderdanen van de lidstaten binnen de Gemeenschap ter zake van vestiging en verrichten van diensten. Het bewijs van de identiteit en van de nationaliteit kan evenwel, bij gebreke van een geldige identiteitskaart of een geldig paspoort, ook worden geleverd met andere middelen. Evenzo kan de betrokkene met ieder passend middel aantonen dat hij behoort tot een van de in de artikelen 1 en 4 van richtlijn 73/148 bedoelde categorieën, zoals bepaald in artikel 6 van deze richtlijn.

Bij gebreke van die bewijzen kan de lidstaat van ontvangst een maatregel van uitzetting treffen binnen de door het gemeenschapsrecht gestelde grenzen.

(cf. punten 53‑56, dictum 4)