CONCLUSIE VAN DE ADVOCAAT-GENERAAL H. MAYRAS

VAN 5 OKTOBER 1972 ( 1 )

Mijnbeer de President,

mijne heren Rechters,

I — De feiten

Naar aanleiding van de prejudiciële vragen die het Nederlandse College van Beroep voor het bedrijfsleven krachtens artikel 177 van het EEG-Verdrag aan U heeft gesteld, zult U een aantal bepalingen van afgeleid Gemeenschapsrecht moeten interpreteren; tevens zult U zich op het terrein van de organische chemie moeten begeven.

In deze zaak gaat het namelijk om de toepassing van bepaalde methoden voor de analyse van een voedingsprodukt. Ik zal in het kort de omstandigheden uiteenzetten, waaronder het geschil voor dit Nederlands rechtscollege is gekomen. Op 18 juni 1970 meldde de Handelmaatschappij Stern en Spierenburg, dochteronderneming van de NV Vereenigde Oliefabrieken te Rotterdam, een partij van 100698 kg geraffineerde varkensreuzel, verpakt in 6000 blikken met een nettogewicht van 16780 kg elk, ten uitvoer naar Bolivia aan.

Ter verkrijging van de voor dit produkt geldende uitvoerrestitutie verklaarde zij dat het produkt voldeed aan de kwaliteitseisen volgens de Gemeenschapsregeling. Krachtens verordening nr. 121/67 van de Raad van 13 juni 1967 houdende een gemeenschappelijke ordening der markten in de sector varkensvlees, kan namelijk een restitutie, gelijk aan het verschil tussen de wereldmarktprijs en de prijs in de Gemeenschap, worden verleend bij de uitvoer naar derde landen van reuzel en ander geperst of gesmolten varkensvet van post 15.01 A van het gemeenschappelijk douanetarief. De algemene voorschriften betreffende de toekenning der restituties en de criteria voor het bepalen van het restitutiebedrag zijn vastgesteld bij verordening nr. 177/67 van 27 juni 1967, terwijl de Commissie bij verordening nr. 2403/69 van 1 december 1969 bijzondere voorwaarden heeft voorgeschreven om de restitutie te beperken tot produkten die aan bepaalde kwaliteitseisen voldoen ten aanzien van hun samenstelling, bereiding en presentatievorm. Volgens bijlage I van deze verordening dient de reuzel onder meer een Bömergetal van ten minste 73 te hebben, hetgeen moet worden gecontroleerd met de „ether- of acetonmethode”. Voor de beschrijving van deze methode verwijst de verordening naar een ontwerp-aanbeveling van de ISO (International Organization for Standardization) betreffende de monsterneming en analyse van dierlijke vetten.

Bij een eerste analyse, die het Rijkstoezicht op de bereiding van eetbaar vet volgens de methode van de Nederlandse farmacopee had uitgevoerd met een gemiddeld monster van de gehele partij reuzel vóór de verpakking, was een Bömergetal van 74,3 vastgesteld, dat dus hoger was dan het in de Gemeenschapsregeling vereiste getal.

Doch bij de vervulling van de douaneformaliteiten bij uitvoer nam de Nederlandse douane twee blikken en liet deze analyseren door het Rijkszuivelstation te Leiden, waarbij bleek dat de reuzel in de twee blikken een Bömergetal had van 72,2 respectievelijk 72,5.

Op grond van deze analyse die voor de geëxporteerde reuzel niet het vereiste minimumgetal opleverde, weigerde het Nederlandse Produktschap voor margarine, vetten en oliën de gevraagde restitutie aan de Vereenigde Oliefabrieken uit te keren.

Het College van Beroep voor het bedrijfsleven, waaraan de zaak werd voorgelegd, besloot het geding te schorsen in afwachting van een uitspraak door Uw Hof over dé navolgende prejudiciële vragen:

Eerste vraag

Moet artikel 2 van verordening nr. 2403/69, gelezen in verband met artikel 1 van verordening nr. 1041/67 en eventueel in verband met andere bepalingen van Gemeenschapsrecht, aldus worden uitgelegd, dat een controle als in dat artikel 2 bedoeld, uitsluitend mag worden verricht middels monsters, genomen op de dag, bedoeld in artikel 1 van verordening nr. 1041/67, dan wel mag naar een juiste uitlegging van dat artikel 2 een controle als daar bedoeld, ook worden verricht middels monsters, die enige tijd vóór evenbedoelde dag zijn genomen?

Tweede vraag

Moet artikel 2, lid 1, van verordening nr. 2403/69, juncto het in de bijlage II bij die verordening onder punt 1 gestelde, gelezen in verband met het gestelde in de noot aan de voet van die bijlage, aldus worden uitgelegd, dat ter bepaling van het Bömergetal van geraffineerde varkensreuzel moet worden toegepast de methode, die onder dat punt 1 is aangeduid als: ISO/TC 34/SC 6/WG 3/N 73?

Derde vraag

Kan naar een juiste uitlegging van artikel 2, lid 1, van verordening nr. 2403/69 voor een steekproefsgewijze controle, in de zin van dat artikellid, op het Bömergetal van een partij geraffineerde varkensreuzel met een nettogewicht van 100698 kg, verpakt in 6000 blikken, met het onderzoeken van 2 blikken worden volstaan?

Vierde vraag

Moet artikel 2, lid 1, van verordening nr. 2403/69 aldus worden uitgelegd, dat ter beantwoording van de vraag of aan de voorwaarde inzake het Bömergetal is voldaan, uitsluitend in acht mag worden genomen het resultaat van een onderzoek, dat berust op een steekproefsgewijze controle als daar bedoeld, dan wel mag naar een juiste uitlegging van dat artikellid mede, en eventueel uitsluitend, acht worden geslagen op het resultaat van een onderzoek, dat aan de dienomtrent bij en krachtens dat artikellid gestelde eisen voldoet, behoudens dat het niet is verricht op steekproefsgewijs genomen monsters doch op een gemiddelde van een groot aantal doorlopend genomen monsters van de betreffende partij?

II — Tijdstip van monsterneming voor de controle ingevolge verordening nr. 2403/69

De eerste vraag gaat over het tijdstip waarop de in verordening nr. 2403/69 voorgeschreven controle moet worden verricht. In bijlage I dezer verordening zijn immers wel de kwaliteitsvoorwaarden voor uitgevoerde reuzel, waaronder met name een Bömergetal van 73, aangegeven en ook is in artikel 2 der verordening voorgeschreven dat de controle op de naleving van de in artikel 1 genoemde voorwaarden steekproefsgewijs geschiedt door een organoleptische keuring en een fysisch en chemisch onderzoek overeenkomstig de in bijlage II omschreven werkwijzen, maar nergens in de verordening wordt duidelijk gezegd op welk tijdstip de controlemonsters moeten worden genomen. De Vereenigde Oliefabrieken, verzoekster in het hoofdgeding, leidt hieruit af dat de monsters op een datum vóór de export kunnen worden genomen. Reuzel is namelijk een stabiel produkt met een onveranderlijk Bömergetal. Een enige tijd voor de uitvoer verrichte controle op dit getal heeft derhalve bewijskracht en voldoet aan de voorschriften van verordening nr. 2403/69, mits uiteraard het — deugdelijk getrokken — monster representatief is voor de gehele partij.

Ook de Nederlandse Regering is deze mening toegedaan. Naar haar mening moet bij ontbreken van een dwingende bepaling van Gemeenschapsrecht onderscheid worden gemaakt tussen bederfelijke levensmiddelen, waarbij monsterneming en monsteronderzoek zo dicht mogelijk bij het moment van vervulling der douaneformaliteiten moeten liggen, en produkten van stabiele hoedanigheid — zoals reuzel — waarbij de controle zonder bezwaar op een eerder tijdstip kan geschieden.

De Commissie denkt hier anders over. Hoewel zij toegeeft dat haar verordening van 1969 op dit punt zwijgt, moet volgens haar naar andere bepalingen worden gekeken, waaruit zou blijken dat de controle samenvalt met de vervulling der douaneformaliteiten. Ten deze wijst zij op haar verordening nr. 1041/67 van 21 december 1967 houdende uitvoeringsbepalingen inzake de verlening van restituties bij uitvoer van produkten waarvoor een stelsel van gemeenschappelijke prijzen geldt, zoals varkensvlees en varkensvet. Ingevolge artikel 1 dezer verordening moet voor de bepaling van het bedrag van bedoelde restitutie — tenzij de restitutie tevoren werd vastgesteld, en in ieder geval voor de bepaling van de aanpassingen — worden uitgegaan van de dag waarop de douane de exporteursverklaring in ontvangst neemt, dat wil zeggen die waarbij de exporteur te kennen geeft het betrokken produkt te willen uitvoeren met aanvraag van restitutie. Vanaf de inontvangstneming — die in de zin der verordening wordt beschouwd als de vervulling der douaneformaliteiten — door de administratie worden de produkten onder douanecontrole geplaatst totdat zij het geografisch grondgebied der Gemeenschap verlaten.

Luidens lid 3 van dit artikel 1 is voor de vaststelling van de hoeveelheid, de aard en de kenmerken van het uitgevoerde produkt de dag waarop de douaneformaliteiten worden vervuld, beslissend.

Legt men deze tekst nu naast verordening nr. 2403/69, waar de vereiste kenmerken van bepaalde produkten in de sector varkensvlees en met name reuzel nauwkeurig zijn omschreven, dan moet de conclusie luiden dat de controle op deze kenmerken, althans de monsterneming, op de datum van vervulling der douaneformaliteiten moet geschieden.

Deze opvatting stoelt in de eerste plaats op de bewoordingen van verordening nr. 1041/67 waarnaar uitdrukkelijk wordt verwezen in de verordening van 1969 die in artikel 1 zegt: „onverlet de andere bepalingen volgens gemeenschappelijke regelingen en inzonderheid van verordening nr. 1041/67” en vervolgens de exporteurs verplicht om bij het vervullen van de douaneformaliteiten schriftelijk te bevestigen dat de produkten aan de in bijlage I der verordening vermelde voorwaarden voldoen.

Maar deze opvatting beantwoordt onzes inziens eveneens aan het doel dat de Commissie voor ogen stond, toen zij een controle op de kwaliteit van de naar derde landen uitgevoerde produkten voorschreef. Deze controle is namelijk een der elementen van de restitutieregeling die is opgezet om de uitvoer naar derde landen te bevorderen. De controle moet zowel de nationale administraties als de Gemeenschapsdiensten de zekerheid verschaffen dat het produkt waarvan de uitvoer recht geeft op restitutie, onder de omschrijving in de Gemeenschapsverordeningen en de desbetreffende tariefpost valt: een nauwkeurige identificatie van het produkt is in dit systeem stellig een eerste vereiste.

In de tweede plaats dient de controle op de kenmerken van het te exporteren produkt op een zodanige manier en een zodanig tijdstip te geschieden dat de controle uniform is en een gelijke waarde en betrouwbaarheidsgraad heeft, ongeacht het land van herkomst van het produkt en ongeacht eventuele verschillen tussen de nationale regelingen.

Ten slotte moeten de voorgeschreven onderzoeken en analyses worden gedaan met monsters die zijn genomen op een datum welke zekerheid geeft over de hoedanigheid van het produkt vlak voor het tijdstip van uitvoer. Bij bederfelijke waren is dit uiteraard al een zeer dwingend vereiste. Maar zelfs wanneer alle of sommige fysische en chemische kenmerken van bepaalde produkten niet of nauwelijks met het verloop van de tijd veranderen, zoals met reuzel het geval zou zijn, mits natuurlijk uitstekend verpakt, dan nog is het moeilijk en zeer zeker onvoorzichtig om voor deze produkten als uitzondering op de algemene regel toe te laten dat hun hoedanigheid wordt gecontroleerd op een datum vóór de vervulling der douaneformaliteiten.

De identificatie van het produkt is in dat geval een hachelijke zaak: ook zonder onmiddellijk aan bedrog te denken, is de mogelijkheid van een gewone vergissing bij de behandeling van het produkt na de fabricage en vóór de verpakking of ook van een kwaliteitsachteruitgang door een verkeerde verpakking niet uit te sluiten. En wanneer men aanneemt dat de monsterneming en de analyses voor de controle bij uitvoer in de fabriek mogen geschieden, wat is dan een redelijke termijn waarbinnen de export moet plaatsvinden om nog bewijskracht aan deze analyses te kunnen verlenen? Er zijn derhalve tal van casusposities denkbaar, die de nationale rechter en administratie op hun eigen manier kunnen beoordelen, doch wat blijft er dan over van het minimum aan uniformiteit en samenhang, dat de toepassing van een Gemeenschapsregel vereist en waarvan U ook zelf de noodzaak hebt erkend bij Uw uitspraak dat „de gemeenschappelijke ordeningen van de landbouwmarkten slechts kunnen werken, indien de desbetreffende bepalingen in alle Lid-Staten op uniforme wijze worden toegepast” (arrest van 18 juni 1970 in de zaak 74-69, Krohn, Jurisprudentie, Deel XVI, blz. 451; zie ook arrest van 6 juni 1972 in de zaak 94-71, Schlüter en Maack, Jurisprudentie, Deel XVIII).

Gezien de beide verordeningen die U ter interpretatie zijn voorgelegd, enerzijds, en de praktische noodzaak van een betrouwbare identificatie van het produkt evenals van een gelijke controlemethode ongeacht het land van export, anderzijds, en ten slotte de eis dat het produkt op zijn feitelijke hoedanigheid wordt geanalyseerd wanneer het onder douane-toezicht staat, kan op de eerste vraag slechts worden geantwoord dat het tijdstip van monsterneming voor de steekproefsgewijze controle moet samenvallen met de datum van vervulling der douaneformaliteiten in de zin van verordening nr. 1041/67.

Tegen deze opvatting zou slechts één argument zijn in te brengen, dat wij niet van beslissende betekenis achten. Om voor restitutie in aanmerking te komen, moet het produkt aan strenge kwaliteitseisen voldoen. Bij de gegeven kostprijs is export slechts lonend door deze restitutie die in het onderhavig geval volgens verzoekster in het hoofdgeding op 25 % van de kostprijs van het produkt komt. De exporteur moet dus van tevoren weten of hij op de restitutie kan rekenen. Met andere woorden, hij moet bij de fabricage of althans bij de verpakking de zekerheid hebben dat zijn produkt de in de Gemeenschapsregeling vereiste kenmerken bezit. Hij moet dus op de hoogte zijn van de uitslag van de onderzoeken en analyses, voordat hij zijn exportverklaring aan de douane voorlegt. Indien het monster echter pas bij de plaatsing onder douanetoezicht wordt getrokken en bovendien de analyseresultaten in de praktijk pas enige tijd daarna bekend kunnen worden (in de zaak voor het Nederlandse rechtscollege werd na een monsterneming op 18 juni 1970 het eerste analyseresultaat pas op 24 juli aan de fabrikant medegedeeld, dus twee weken nadat de reuzel het Nederlands grondgebied met bestemming Bolivia had verlaten), loopt de exporteur een fors risico, wanneer bij deze controle blijkt dat het produkt niet aan de gestelde eisen voldoet.

De Vereenigde Oliefabrieken beroepen zich nu wel op de resultaten van een analyse van een gemiddeld monster van de betrokken partij reuzel, welke tijdens de fabricage was verricht overeenkomstig de Nederlandse bepalingen voor de gezondheidscontrole op voor menselijke voeding bestemde waren, maar deze analyse zou met betrekking tot de restitutieregeling alleen bewijskracht kunnen hebben, indien zij was uitgevoerd volgens een methode die — naar wij hebben gezien — door de Commissie niet eenvoudigweg is aanbevolen maar dwingend is voorgeschreven, en niet volgens de methode van de Nederlandse farmacopee. Hoewel ook hierbij met diëthylether wordt gewerkt, is ons niet gezegd dat zij in alle opzichten gelijk is aan de in verordening nr. 2403/69 voorgeschreven methode.

Al dit soort verschillende, nationale en communautaire, controles zijn stellig ongewenst. Enige coördinatie op dit punt verdient zeker aanbeveling.

Hoe het ook zij, wij zijn niettemin van mening dat de exporteur hier blijk dient te geven van de nodige diligentie en van zijn kant alles moet doen om te zorgen dat de analyse waaraan zijn produkt vóór aangifte bij de douane wordt onderworpen, zo strikt mogelijk overeenkomt met die waarvan hij mag verwachten dat zij door de douanedienst wordt toegepast bij de controle voor het recht op restitutie.

III — De tweede vraag gaat over de analysemethode, die moet worden toegepast bij de bepaling van het Bömergetal van geraffineerde varkensreuzel in de zin van verordening nr. 2403/69 en de bijlage II.

Niet betwist wordt dat dit getal, waaraan de zuiverheid van de reuzel door het smeltpunt kan worden afgelezen, ten minste 73 moet zijn om voor reuzel uit de Gemeenschap aanspraak op restitutie te kunnen maken. Volgens de uiteenzetting bij de pleidooien heeft volstrekt zuivere reuzel een getal van 75. Daarentegen zou volgens een brief van de Vereenigde Oliefabrieken aan de douane in Rotterdam reeds een getal van 71 voldoende zijn als bewijs dat het geanalyseerde produkt uit varkensvet bestaat. Hoe dan ook, rekening houdend met een zekere tolerantiemarge heeft men een getal van 73 vastgesteld. Onder dit minimum zou het produkt volgens de vertegenwoordigers der Commissie andere dierlijke vetten bevatten, zoals rundvet, paardenvet of schapenvet. In dat geval geeft de uitvoer van het produkt — dat trouwens zou moeten worden ingedeeld onder post 15.06 van het gemeenschappelijk douanetarief — geen recht op restitutie.

Bij de toepassing van de restitutieregeling komt het met andere woorden vooral aan op de bepaling van het Bömergetal. Maar ook blijkt hieruit reeds dat het in communautair opzicht volstrekt noodzakelijk is een bepaalde analysemethode te kiezen om — voor zover menselijkerwijs gesproken mogelijk — verschil in behandeling tussen de exporteurs te voorkomen. Dit nu is de kern van het discussiepunt dat uit de vraag van het Nederlandse rechtscollege naar voren komt.

Is de methode waarnaar in bijlage II van verordening nr. 2403/69 wordt verwezen en die in een ontwerp-aanbeveling van de ISO beschreven staat, de enige die mag worden toegepast, of heeft de Commissie deze slechts aanbevolen en dus niet uitgesloten dat andere, in werkwijze en verfijning min of meer overeenkomstige methoden kunnen worden gebruikt? Verzoekster in het hoofdgeding stelt dat bijlage II der verordening wel alleen de ether- of acetonmethode noemt, maar slechts als „bron” de ontwerp-aanbeveling van de ISO opgeeft. Zij leidt hieruit af dat deze, door de ISO nog niet officieel goedgekeurde methode bepaalde andere niet uitsluit, althans voor zover bij deze laatste ether of aceton wordt gebruikt. Dit is het geval bij de methode volgens de Nederlandse farmacopee, aan de hand waarvan de kwaliteit van de betrokken reuzel tijdens de fabricage de eerste maal was gecontroleerd.

Deze redenering gaat echter uit van een oppervlakkige en onzes inziens onjuiste interpretatie van het woord „bron”, waaraan de Vereenigde Oliefabrieken een zuiver indicatieve waarde en niet het karakter van een dwingende norm toekent. De Nederlandse Regering sluit zich op dit punt aan bij de mening der Commissie dat de ISO-methode de enige is die in de Gemeenschapsregeling is toegelaten om het Bömergetal van geraffineerde reuzel met kracht van bewijs te bepalen. Ook wij menen dat het gebruik van het woord „bron” gemakkelijk is te verklaren door het feit dat, waar de ISO nog geen definitieve en officieel toepasselijke aanbeveling heeft vastgesteld, de Commissie duidelijk heeft verwezen naar het door dit lichaam opgestelde ontwerp dat echter als zodanig bekend en voor een ieder te identificeren is door de verwijzingen in bijlage II van de Gemeenschapsverordening.

Juist door haar nauwkeurige verwijzing naar dit ontwerp heeft de Commissie zich hierachter gesteld, hieraan in het Gemeenschapsrecht een normatieve betekenis toegekend en het bij wijze van spreken in de verordening zelf geïntegreerd. Zij had natuurlijk ook de tekst zelf van de ontwerp-aanbeveling kunnen overnemen of naar een andere methode in een technisch handboek kunnen verwijzen. Maar het doet er weinig toe dat de ISO dit ontwerp destijds en ook zelfs thans nog niet definitief heeft goedgekeurd. Het is een in alle Lid-Staten der Gemeenschap rechtstreeks toepasselijk verordeningsbestanddeel geworden, zoals ook in de slotbepaling van de verordening wordt gezegd.

Dit geldt in die mate dat, ten einde elke onzekerheid weg te nemen voor het geval de ISO haar ontwerp zou wijzigen, de Commissie nog eens uitdrukkelijk in een voetnoot aangeeft dat de analysemethoden waarnaar bijlage II verwijst, en met name de methode ter bepaling van het Bömergetal, „die zijn, welke in gebruik zijn bij de inwerkingtreding van de verordening”, dat wil zeggen 1 januari 1970 voor de produkten van post 15.01 A II.

Deze door ons voorgestelde interpretatie lijdt te minder twijfel, daar — wellicht meer nog dan wat het tijdstip van de monsterneming betreft — de noodzaak van een eenvormig toepasselijke regel ten volle de keuze door de Commissie rechtvaardigt van een en dezelfde analysemethode ter bepaling van het Bömergetal dat blijkbaar moeilijk te berekenen is en vrij aanzienlijk uiteen kan lopen naar gelang van de gevolgde methode. Wij mogen hieraan toevoegen dat dit laatste waarschijnlijk eveneens, zij het minder uitgesproken, het geval kan zijn naar gelang van de handigheid van de analist en de manier waarop de methode in de praktijk wordt toegepast, ook al is het procédé onzes inziens uitvoerig en nauwkeurig genoeg in het ISO-document beschreven.

Juist deze mogelijkheid van een zelfs maar zeer geringe afwijking in de resultaten van een analyse met monsters van dezelfde herkomst verklaart waarschijnlijk de lichte verschillen tussen de eerste analyse die op verzoek van de douane werd verricht door het Rijkszuivelstation te Leiden; en een tweede analyse op 28 augustus 1970 met een monster uit dezelfde blikken reuzel.

Bij de eerste analyse kwam een Bömergetal van 72,2 en 72,5, dus gemiddeld 72,35, te voorschijn, terwijl dit gemiddelde bij de tweede analyse iets hoger lag, namelijk 72,5, doch niet het vereiste minimum van 73 bereikte.

Dat twee achtereenvolgende controles, die door hetzelfde laboratorium met enkele weken tussentijd werden verricht op monsters uit dezelfde verpakkingen, ook nog zo gering uiteenlopende resultaten konden opleveren, zegt genoeg over de relatieve onbetrouwbaarheidsmarge die eigenlijk alleen aan menselijke factoren is toe te schrijven. Naar onze mening is dit echter een argument te meer voor de keus van één enkele analysemethode. Op die manier mag men althans hopen divergenties uit te sluiten, die het onvermijdelijke gevolg zijn van het gebruik van verschillende methoden. Ook is hier een verklaring te vinden voor de grotere afwijkingen tussen de resultaten van de eerste analyse van een gemiddeld monster dat tijdens de fabricage was genomen door het Rijkstoezicht op de bereiding van eetbaar vet, en de resultaten van latere analyses die op verzoek van de douane werden verricht.

Onze weloverwogen conclusie op dit punt luidt dat op de tweede vraag door U worde geantwoord dat de ether- of acetonmethode die door de ISO wordt aanbevolen in het in bijlage II van verordening nr. 2403/69 genoemde document, met uitsluiting van elke andere methode dwingend is voorgeschreven en als enige bewijskracht heeft bij de door de verordening vereiste steekproefsgewijze controle op het Bömergetal van reuzel.

IV — Bij de twee vragen die ons nog resten, gaat het niet zozeer om de interpretatie van het Gemeenschapsrecht als wel om feitelijke beoordelingen in verband met de bijzondere omstandigheden van de zaak voor het College van Beroep voor het bedrijfsleven. Allereerst vraagt het College hier om een omschrijving van het begrip „steekproefsgewijze controle”. Nu bevat geen der bepalingen van verordening nr. 2403/69 enige nadere aanduiding van de term „steekproef”, terwijl de ISO-methode ten aanzien van de bepaling van het Bömergetal alleen aangeeft dat het te analyseren reuzelmonster ongeveer 100 gram moet wegen, zonder iets te zeggen over de verhouding tussen de hoeveelheid monsters en de hoeveelheid van het te controleren produkt. De verwijzende instantie, die trouwens heel wel beseft dat het begrip „steekproefsgewijze controle” zeer verschillend van inhoud kan zijn naar gelang van de aard der produkten, kan niet anders doen dan U om uitlegging te verzoeken in de omstandigheden van het geval in kwestie, te weten: mag een dergelijke controle rechtmatig worden beperkt tot de analyse van de inhoud van 2 blikken op een partij van 6000 blikken om het Bömergetal van de gehele partij vast te stellen? Wij zouden U willen voorstellen hierop te antwoorden dat dit nu juist onder de beoordeling van de nationale rechter valt en dat Uw Hof niet vermag te treden in het onderzoek van een probleem waarvan de oplossing te duidelijk is vastgeknoopt aan de specifieke omstandigheden van het aan de nationale rechter voorgelegde geval. Wel lijkt het ons nodig te trachten hem een richtsnoer te geven, zonder daarbij echter een algemene interpretatie te ontwikkelen die voor alle gevallen opgaat. U zult Uw antwoord naar onze mening moeten afstemmen op de aard van het betrokken produkt en op de vorm waarin het wordt geëxporteerd, dus op de presentatie. Bij een produkt dat vrij gemakkelijk ontbindt en niet zeer stabiele fysische en chemische eigenschappen heeft, bovendien zo niet als stortgoed dan toch in grote containers wordt vervoerd, ben ik geneigd te denken dat de monsters op verschillende plaatsen van de gehele massa en ook vrij royaal moeten worden genomen om zeker te zijn dat het een homogene partij is en dat de getrokken monsters voldoende representatief voor het geheel zijn. Anders ligt het onzes inziens bij een produkt dat in blikken van zeer geringe inhoud — ten opzichte van de gehele geëxporteerde hoeveelheid — is verpakt en dus onmiddellijk geschikt is voor doorverkoop en dat bovendien stabiele kenmerken heeft zonder gevaar voor snelle ontbinding. In dat geval, dat zich voordoet bij tal van voedingsprodukten, en wanneer ook — zoals in casu — de exporteur zelf aan de douane heeft verklaard dat de inhoud van elk blik afkomstig is van een en dezelfde charge, kan volgens ons worden gesproken van een steekproefsgewijze controle bij monsterneming van een paar eenheden en zelfs van één enkele. Dan is immers niet in te zien waarom een bepaald blik reuzel representatiever voor de gehele partij zou zijn dan een der andere blikken. Hierbij zij nog opgemerkt dat, wanneer de exporteur enige reden had om te twijfelen aan een controle die volgens hem een te klein aantal blikken betrof, hij een contra-analyse van een gevarieerder monsterpartij had moeten vragen, voor zover althans de geldende nationale wetgeving hierin voorziet, wat in Nederland het geval is. Wij stellen U derhalve voor op de gestelde vraag te antwoorden dat bij een stabiel produkt dat zodanig is afgepakt dat de eigenschappen behouden blijven, en dat volgens de verklaring van de exporteur van uniforme kwaliteit is, ook dan van „steekproefsgewijze controle” kan worden gesproken, indien deze wordt toegepast op de inhoud van een zelfs zeer gering aantal verpakkingen. De laatste vraag van het Nederlandse rechtscollege over de aard van het te analyseren monster dient even genuanceerd te worden beantwoord. Zij komt erop neer, of verordening nr. 2403/69 een analyse op een gemiddelde van een groot aantal doorlopend genomen monsters toelaat. Ook hier houdt de vraag ten nauwste verband met de bijzondere omstandigheden van het geval. Alleen al vanwege de door ons aangenomen regel inzake het tijdstip van de monsterneming is het in beginsel niet in overeenstemming met het Gemeenschapsrecht dat doorlopend, dat wil zeggen in de loop van een fabricageproces, een groot aantal monsters worden genomen, zulks afgezien van het stellig theoretische geval dat de gehele fabriek onder douanetoezicht staat. Bij de export van een afgepakt produkt dat vanzelf van behoorlijk homogene hoedanigheid zal zijn, heeft het toch nauwelijks zin een groot aantal monsters te nemen om een gemiddeld monster samen te stellen. Hiermee is men weer terug bij de vorige vraag: wanneer de exporteur heeft verzekerd dat de bij de douane aangemelde partij van uniforme hoedanigheid is — en dit geldt te gereder bij een merkartikel —, is er geen enkele aanleiding om een gemiddeld monster samen te stellen. In ieder geval is in de betrokken verordening zelf en in de technische bijlagen nergens de wijze van monsterneming nader aangegeven. Volgens ons is dit een zaak die aan het oordeel van de nationale autoriteiten — onder toezicht van hun rechterlijke instanties — moet worden overgelaten. De Commissie heeft het niet nodig geacht op dit punt een uitvoeriger en nauwkeuriger regeling te treffen, omdat zij het aan de bevoegde autoriteiten van de Lid-Staten heeft willen overlaten hiervoor te zorgen of althans de concrete problemen bij de tenuitvoerlegging van de exportcontroles op te lossen. Ten slotte is het in een zo bij uitstek technische aangelegenheid zeker niet gewenst en naar onze mening ook niet mogelijk dat het Hof zich naar aanleiding van een verwijzing door nationale rechterlijke instanties in de plaats stelt van de Gemeenschapsautoriteiten die ten deze regelgevende bevoegdheid hebben.

Wij concluderen derhalve dat U de beide eerste vragen van het College van Beroep voor het bedrijfsleven beantwoordt in de door ons bovenaangegeven zin en dat U op de twee laatste vragen een antwoord geeft, waaruit geen enkel algemeen interpretatiebeginsel is af te leiden doch dat is afgestemd op de gegevens betreffende de aard, de kenmerken en de presentatievorm van het betrokken produkt, daarbij opmerkend dat de nationale rechter een ruime beoordelingsbevoegdheid heeft, opdat de beslechting van dit soort geschillen wordt aangepast aan de bijzondere omstandigheden van elk geval.

( 1 ) Vertaald uit het Frans.