Trefwoorden

Samenvatting



Trefwoorden

1. Steunmaatregelen van de staten – Verordening nr. 659/1999 – Werkingssfeer ratione temporis

(Verordening nr. 659/1999 van de Raad)

2. Steunmaatregelen van de staten – Respectieve bevoegdheden van Commissie en nationale rechterlijke instanties – Rol van nationale rechterlijke instanties

(Art. 87 EG en 88, lid 3, EG)

3. Steunmaatregelen van de staten – Voorgenomen steunmaatregelen – Toekenning van steun in strijd met in artikel 88, lid 3, EG geformuleerd verbod

(Art. 87, lid 1, EG en 88, lid 3, EG)

4. Steunmaatregelen van de staten – Inachtneming van communautaire regels – Rol van nationale rechterlijke instanties

Samenvatting

1. Voor zover verordening nr. 659/1999 tot vaststelling van nadere bepalingen voor de toepassing van artikel [88 EG] procedurele voorschriften bevat, zijn deze van toepassing op alle ten tijde van de inwerkingtreding van deze verordening op 16 april 1999 bij de Commissie aanhangige administratieve procedures inzake staatssteun.

(cf. punt 34)

2. De toepassing van de toezichtregeling voor staatssteun is een taak van de Commissie en ook van de nationale rechterlijke instanties, die aanvullende en onderscheiden taken vervullen.

Terwijl de beoordeling van de verenigbaarheid van steunmaatregelen met de gemeenschappelijke markt onder de exclusieve bevoegdheid valt van de Commissie, die daarbij onder toezicht van de gemeenschapsrechters staat, zien de nationale rechterlijke instanties toe op de vrijwaring van de rechten van de justitiabelen in geval van schending van de bij artikel 88, lid 3, EG opgelegde verplichting om de steunmaatregelen vooraf bij de Commissie aan te melden.

In deze rol moeten de nationale rechterlijke instanties ook het belang van de Gemeenschap ten volle in aanmerking nemen.

Met betrekking tot een steunmaatregel, in de vorm van een gedeeltelijke restitutie van een heffing, die onrechtmatig is omdat hij is genomen zonder nakoming van de aanmeldingsplicht, is het niet in overeenstemming met het belang van de Gemeenschap te gelasten dat een dergelijke restitutie ook aan andere ondernemingen wordt verricht, indien een dergelijk besluit tot gevolg heeft dat de kring van steunontvangers wordt vergroot, waardoor het effect van deze steunmaatregel toeneemt in plaats van te verdwijnen.

De nationale rechterlijke instanties moeten er immers op toezien dat de door hen genomen herstelmaatregelen het effect van de in strijd met artikel 88, lid 3, EG verleende steun daadwerkelijk wegnemen en zij mogen de steunmaatregel niet zonder meer uitbreiden tot een grotere groep van steunontvangers.

Bovendien kunnen, ook al kunnen de aanvragen tot toekenning van de onrechtmatige steun worden gelijkgesteld met aanvragen tot gedeeltelijke vrijstelling van betaling van deze heffing, de schuldenaars van een verplichte bijdrage, om zich aan de betaling daarvan te onttrekken, zich niet erop beroepen dat de door andere personen genoten vrijstelling staatssteun vormt.

Uiteindelijk moet artikel 88, lid 3, laatste volzin, EG aldus worden uitgelegd dat het aan de nationale rechterlijke instanties is om de rechten van de justitiabelen te vrijwaren in het geval van een eventuele schending door de nationale autoriteiten van het verbod van uitvoering van steunmaatregelen voordat de Commissie deze bij beschikking heeft goedgekeurd. Daarbij moeten de nationale rechterlijke instanties evenwel het belang van de Gemeenschap ten volle in aanmerking nemen en mogen zij geen maatregel nemen die er alleen toe leidt dat de kring van steunontvangers vergroot.

(cf. punten 36‑38, 44, 48‑51, 57‑58 en dictum)

3. Een steunmaatregel in de zin van artikel 87, lid 1, EG die tot uitvoering wordt gebracht zonder nakoming van de verplichtingen die voortvloeien uit artikel 88, lid 3, EG, is onwettig.

Om te voorkomen dat afbreuk wordt gedaan aan de rechtstreekse werking van artikel 88, lid 3, laatste volzin, EG en dat de belangen van de justitiabelen, die door de nationale rechterlijke instanties dienen te worden beschermd, worden geschonden, heeft een beschikking van de Commissie waarbij niet-aangemelde steun verenigbaar met de gemeenschappelijke markt wordt verklaard, niet tot gevolg dat de ongeldigheid van uitvoeringsmaatregelen die in strijd met het in deze bepaling neergelegde verbod zijn vastgesteld, achteraf wordt gedekt. Elke andere uitlegging zou in de hand werken dat de betrokken lidstaat deze bepaling niet in acht neemt en zou deze bepaling van haar nuttig effect beroven.

Indien in het kader van een al dan niet met de gemeenschappelijke markt verenigbaar steunvoornemen niet-naleving van artikel 88, lid 3, EG niet meer risico’s of sancties zou inhouden dan naleving ervan, zouden de lidstaten er immers veel minder toe geneigd zijn, een steunvoornemen aan te melden en te wachten op een beschikking inzake verenigbaarheid, en zou bijgevolg ook het toezicht van de Commissie veel minder omvangrijk worden.

In dit verband is het van geen belang of de Commissie in een beschikking preciseert dat haar beoordeling van de betrokken steunmaatregel slaat op een tijdvak dat dateert van vóór de vaststelling ervan.

Evenmin is van belang of een aanvraag tot terugbetaling wordt gedaan vóór of na de vaststelling van de beschikking waarbij de steunmaatregel verenigbaar met de gemeenschappelijke markt wordt verklaard, aangezien deze aanvraag betrekking heeft op een onrechtmatige toestand als gevolg van de niet-aanmelding.

(cf. punten 40‑43, 55, 59 en dictum)

4. De nationale rechterlijke instanties moeten de justitiabelen die zich kunnen beroepen op niet-nakoming van de verplichting tot aanmelding van staatssteun, waarborgen dat overeenkomstig hun nationale recht alle consequenties daaruit worden getrokken, zowel wat betreft de geldigheid van handelingen tot uitvoering van de steunmaatregelen, als wat betreft de terugvordering van in strijd met deze bepaling of eventuele voorlopige maatregelen verleende financiële steun.

Afhankelijk van de mogelijkheden en de rechtsvorderingen waarin de nationale rechtsorde voorziet, kan een nationale rechterlijke instantie dus naar gelang van het geval ertoe worden gebracht, de teruggave van onrechtmatige steun door de steunontvangers te gelasten, ook al werd deze steun naderhand door de Commissie verenigbaar met de gemeenschappelijke markt verklaard. Het is ook mogelijk dat een nationale rechterlijke instantie uitspraak moet doen over een verzoek tot vergoeding van de schade die is ontstaan doordat de steunmaatregel onrechtmatig is.

(cf. punten 47, 56)