ARREST VAN HET HOF VAN 24 NOVEMBER 1987. - RIJN-SCHELDE-VEROLME (RSV) MACHINEFABRIEKEN EN SCHEEPSWERVEN NV TEGEN COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN. - STEUNMAATREGELEN VAN STATEN - SECTOR GROTE SCHEEPSBOUW EN GROTE OFF SHORE. - ZAAK 223/85.



Jurisprudentie 1987 bladzijde 04617



Samenvatting

Partijen

Overwegingen van het arrest

Beslissing inzake de kosten

Dictum



Trefwoorden

++++

STEUNMAATREGELEN VAN DE STATEN - BESCHIKKING VAN COMMISSIE HOUDENDE VASTSTELLING VAN ONVERENIGBAARHEID VAN STEUNMAATREGEL MET GEMEENSCHAPPELIJKE MARKT - BESCHIKKING GEGEVEN MET ONGERECHTVAARDIGDE VERTRAGING - SCHENDING, JEGENS ONTVANGERS VAN STEUN, VAN VERTROUWENSBEGINSEL

( EEG-VERDRAG, ARTIKEL*93 )

Samenvatting

WANNEER DE COMMISSIE BIJ STAATSSTEUN DIE SLECHTS DE AANVULLENDE KOSTEN VAN EEN OPERATIE DIENT TE DEKKEN, WAARVOOR REEDS GOEDGEKEURDE STEUN IS VERLEEND, EN TEN AANZIEN WAARVAN GEEN DIEPGAAND ONDERZOEK NODIG WAS, EERST 26*MAANDEN NA DE AANMELDING VAN DE STEUN EEN BESCHIKKING HEEFT GEGEVEN WAARIN ZIJ VASTSTELT DAT DEZE STEUN ONVERENIGBAAR IS MET DE GEMEENSCHAPPELIJKE MARKT EN HAAR OPHEFFING GELAST, IS ER SPRAKE VAN EEN VERTRAGING DIE BIJ DE ONTVANGER VAN DE STEUN EEN GEWETTIGD VERTROUWEN KAN WEKKEN, DAT ERAAN IN DE WEG STAAT DAT DE COMMISSIE DE NATIONALE OVERHEID KAN GELASTEN TERUGBETALING VAN DE STEUN TE VORDEREN .

Partijen

IN ZAAK*223/85,

RIJN-SCHELDE-VEROLME*(RSV ) MACHINEFABRIEKEN EN SCHEEPSWERVEN, NV, VERTEGENWOORDIGD DOOR T.*R.*OTTERVANGER, ADVOCAAT TE ROTTERDAM EN BRUSSEL, DOMICILIE GEKOZEN HEBBENDE TE LUXEMBURG TEN KANTORE VAN G.*HARLES, ADVOCAAT ALDAAR, RUE PHILIPPE*II,

VERZOEKSTER,

TEGEN

COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN, VERTEGENWOORDIGD DOOR B.*VAN*DER*ESCH EN F.*GRONDMAN, LEDEN VAN HAAR JURIDISCHE DIENST, ALS GEMACHTIGDEN, DOMICILIE GEKOZEN HEBBENDE BIJ G.*KREMLIS, LID VAN HAAR JURIDISCHE DIENST, BATIMENT JEAN MONNET, KIRCHBERG,

VERWEERSTER,

BETREFFENDE EEN VERZOEK TOT NIETIGVERKLARING VAN BESCHIKKING 85/351/EEG VAN DE COMMISSIE VAN 19*DECEMBER 1984 BETREFFENDE DE DOOR DE NEDERLANDSE REGERING AAN EEN MACHINEBOUWBEDRIJF VERLEENDE STEUN ( PB*1985, L*188, BLZ.*44 ),

WIJST

HET HOF VAN JUSTITIE,

ADVOCAAT-GENERAAL : SIR GORDON SLYNN

GRIFFIER : P.*HEIM

GEZIEN HET RAPPORT TER TERECHTZITTING EN TEN VERVOLGE OP DE MONDELINGE BEHANDELING OP 11*MAART 1987,

GEHOORD DE CONCLUSIE VAN DE ADVOCAAT-GENERAAL TER TERECHTZITTING VAN 18*JUNI 1987,

HET NAVOLGENDE

ARREST

Overwegingen van het arrest

1 BIJ VERZOEKSCHRIFT, NEERGELEGD TER GRIFFIE VAN HET HOF OP 22*JULI 1985, HEEFT RIJN-SCHELDE-VEROLME MACHINEFABRIEKEN EN SCHEEPSWERVEN NV ( HIERNA:*RSV ), GEVESTIGD TE ROTTERDAM*(NEDERLAND ), KRACHTENS ARTIKEL*173, TWEEDE ALINEA, EEG-VERDRAG BEROEP INGESTELD STREKKENDE TOT NIETIGVERKLARING VAN BESCHIKKING*85/351/EEG VAN DE COMMISSIE VAN 19*DECEMBER 1984 ( PB*1985, L*188, BLZ.*44 ), WAARBIJ DEZE LAATSTE VASTSTELT DAT DE DOOR DE NEDERLANDSE REGERING IN 1982 AAN VERZOEKSTER VERLEENDE STEUN VAN 294*MILJOEN*HFL NIET MET DE GEMEENSCHAPPELIJKE MARKT VERENIGBAAR IS IN DE ZIN VAN ARTIKEL*92 EEG-VERDRAG EN DIENT TE WORDEN INGETROKKEN . SUBSIDIAIR STREKT HET BEROEP TOT NIETIGVERKLARING VAN DE ARTIKELEN 2 EN 3 VAN DEZE BESCHIKKING, INGEVOLGE WELKE WORDT GELAST, DAT DE STEUN DIENT TE WORDEN INGETROKKEN EN DE COMMISSIE DIENT TE WORDEN MEEGEDEELD, WELKE MAATREGELEN ZIJN GENOMEN .

2 HET STAAT VAST, DAT VERZOEKSTER MET GOEDKEURING VAN DE COMMISSIE SEDERT 1977 STAATSSTEUN KREEG IN HET KADER VAN EEN HERSTRUCTURERINGSPROGRAMMA DAT TOT DOEL HAD EEN EINDE TE MAKEN AAN EEN GEDEELTE VAN HAAR ACTIVITEITEN OP HET GEBIED VAN DE BOUW EN DE REPARATIE VAN SCHEPEN, ALSOOK OP DAT VAN DE ZWARE MACHINEBOUW . BIJ BRIEF VAN 1*JUNI*1979 DEELDE DE NEDERLANDSE MINISTER VAN ECONOMISCHE ZAKEN DE TWEEDE KAMER DER STATEN-GENERAAL MEE, DAT HIJ HAD BESLOTEN OM VANAF 1*JANUARI 1979 HET RSV-CONCERN TE ONTLASTEN VAN DE FINANCIELE CONSEQUENTIES VAN DE VOORTZETTING VAN DE ACTIVITEITEN OP DE GEBIEDEN GROTE SCHEEPSBOUW EN DE CONSTRUCTIE EN REPARATIE VAN GROTE OFF*SHORE-INSTALLATIES, OP WELKE GEBIEDEN VERSCHEIDENE DOCHTERONDERNEMINGEN, WAARONDER VDSM, ACTIEF WAREN . DIT BESLUIT WAS EEN UITVLOEISEL VAN DE BESLISSING VAN RSV OM ZICH UIT DEZE ACTIVITEITEN TERUG TE TREKKEN .

3 IN VOORNOEMDE BRIEF VERKLAARDE DE MINISTER VAN ECONOMISCHE ZAKEN : "DE IN DEZE BRIEF BESCHREVEN STEUNAANBIEDING ZAL WORDEN UITGEWERKT IN EEN BRIEF AAN RSV . DAARBIJ ZAL IK MIJ TERDEGE BERADEN OVER DE FORMULERING VAN DE STEUNAANBIEDING EN DE VOORWAARDEN . DEZE LAATSTE KUNNEN OOK ANDERE ONDERWERPEN BETREFFEN DAN IN DE ONDERHAVIGE BRIEF VERMELD, INDIEN IK ZULKS VOOR HET BEREIKEN VAN DE DOELSTELLING VAN DE STEUNVERLENING WENSELIJK ACHT . VOORTS BEHOEFT HET STEUNAANBOD DE GOEDKEURING VAN DE EUROPESE COMMISSIE . ZOLANG DEZE NIET VERKREGEN IS, IS HET AANBOD NIET VERBINDEND . NADERE VOORWAARDEN DIE TEN GEVOLGE VAN DE OPSTELLING VAN DE EUROPESE COMMISSIE WENSELIJK ZIJN, ZULLEN KUNNEN WORDEN GESTELD ." OP 4*JULI 1979 IS EEN AFSCHRIFT VAN DEZE BRIEF NAAR DE COMMISSIE GEZONDEN, DIE ECHTER NIET REAGEERDE .

4 OP 1*JUNI 1979 BESLOOT DE NEDERLANDSE REGERING, DE ACTIVITEITEN VAN RSV OP DE EERDER GENOEMDE GEBIEDEN OVER TE NEMEN DOOR DE OPRICHTING VAN EEN NIEUWE ONDERNEMING, DE "ROTTERDAM OFFSHORE EN SCHEEPSBOUWCOMBINATIE*BV" ( HIERNA:*ROS ), MET HET STATUUT VAN OVERHEIDSONDERNEMING . WEGENS DE GELEDEN VERLIEZEN BESLOOT DE NEDERLANDSE REGERING IN APRIL*1980 AF TE ZIEN VAN DE OPRICHTING VAN DE ROS EN DE ACTIVITEITEN OP DE GEBIEDEN GROTE SCHEEPSBOUW EN GROTE OFF*SHORE TE BEEINDIGEN . RSV, DIE NA HET BESLUIT TOT OPRICHTING VAN DE ROS VOOR REKENING VAN DE ROS HANDELDE, WERD BELAST MET HET TOEZICHT OP DE AFWIKKELING VAN DE LOPENDE WERKZAAMHEDEN, DE AFVLOEIING VAN HET PERSONEEL EN DE SLUITING VAN DE WERVEN .

5 BIJ BRIEVEN VAN 17*MAART EN 23*APRIL 1980 BOOD DE MINISTER VAN ECONOMISCHE ZAKEN RSV AANVULLENDE STEUN AAN, DIE DEZE AANVAARDDE . VAN DEZE STEUN IS DE COMMISSIE NIET OP DE HOOGTE GEBRACHT, DOCH BIJ BRIEF VAN 26*MAART 1981 KEURDE ZIJ EEN VOORGENOMEN STEUNVERLENING AAN RSV GOED, WAARBIJ ONDER MEER EEN BEDRAG VAN 310*MILJOEN*HFL TER BESCHIKKING VAN RSV DIENDE TE WORDEN GESTELD VOOR DE AFBOUW VAN DE GROTE SCHEEPSBOUW BIJ EEN VAN DE ONDERNEMINGEN VAN HET CONCERN, TE WETEN VDSM .

6 WEGENS DE TOENAME VAN DE VERLIEZEN IN DE GROTE SCHEEPSBOUW EN GROTE OFF*SHORE WERD RSV IN 1982 OPNIEUW STEUN VERLEEND, WAARVAN DE HOOGTE WERD VASTGESTELD OP 294*MILJOEN*HFL ( 47,5*MILJOEN*HFL WERDEN BETAALD OP 20*DECEMBER 1981 EN 238,5*MILJOEN*HFL OP 29*APRIL 1982, TERWIJL DE RESTERENDE 8*MILJOEN*HFL NIET ZIJN BETAALD ). HET IS DEZE, VOOR ZIJN AANMELDING BIJ DE COMMISSIE UITBETAALDE STEUN, WAAROP DE ONDERHAVIGE BESCHIKKING BETREKKING HEEFT .

7 TOT STAVING VAN HAAR VERZOEK TOT NIETIGVERKLARING VOERT VERZOEKSTER IN WEZEN DE NAVOLGENDE ACHT GRIEVEN AAN :

- SCHENDING VAN ARTIKEL*93, LID*3, EEG-VERDRAG : DE STEUNREGELING VAN 1982 BEHOEFDE NIET BIJ DE COMMISSIE TE WORDEN AANGEMELD, ZODAT ZIJ NIET KAN VORDEREN DAT DE STEUN WEGENS HET ACHTERWEGE BLIJVEN VAN DE AANMELDING DIENT TE WORDEN INGETROKKEN;

- SCHENDING VAN ARTIKEL*93, LID*2, EEG-VERDRAG : DE COMMISSIE HEEFT DE GRENZEN VAN BEHOORLIJK BESTUUR RUIMSCHOOTS OVERSCHREDEN DOOR 26*MAANDEN VOORBIJ TE LATEN GAAN ALVORENS EEN BESCHIKKING TE GEVEN;

- SCHENDING VAN ARTIKEL*93, LID*2, EEG-VERDRAG : DE COMMISSIE HEEFT DE TERMIJN VAN TWEE MAANDEN VOOR DE INLEIDING VAN DE DAARIN VOORZIENE PROCEDURE NIET IN ACHT GENOMEN;

- SCHENDING VAN ARTIKEL*190 EEG-VERDRAG : DE COMMISSIE HEEFT HAAR BESCHIKKING ONVOLDOENDE, ALTHANS ONBEGRIJPELIJK EN/OF TEGENSTRIJDIG MET REDENEN OMKLEED;

- SCHENDING VAN ARTIKEL*92, LID*1, EEG-VERDRAG : HET IN 1982 GETROFFEN ARRANGEMENT BEHELST NIET EEN VORM VAN STAATSSTEUN IN DE ZIN VAN DEZE BEPALING;

- SCHENDING VAN ARTIKEL*92, LID*1, EEG-VERDRAG : DE STEUNMAATREGEL VAN*1982 BEINVLOEDT NIET HET HANDELSVERKEER, NOCH VERVALST HIJ DE MEDEDINGING;

- SCHENDING VAN ARTIKEL*92, LID*3, EEG-VERDRAG : ANDERS DAN IN DE BESCHIKKING WORDT GESTELD, WAS AAN DE BETROKKEN STEUNMAATREGEL EEN HERSTRUCTURERINGSPROGRAMMA VERBONDEN WAARDOOR HET COMMUNAUTAIR BELANG IN DE ZIN VAN DIT ARTIKEL KON WORDEN BEVORDERD;

- SCHENDING VAN ALGEMENE RECHTSBEGINSELEN : DE IN DE BESCHIKKING VERVATTE EIS TOT TERUGBETALING SCHENDT HET RECHTSZEKERHEIDS - EN HET VERTROUWENSBEGINSEL .

8 VOOR EEN NADERE UITEENZETTING VAN DE FEITEN VAN DE ZAAK EN DE ARGUMENTEN VAN PARTIJEN WORDT VERWEZEN NAAR HET RAPPORT TER TERECHTZITTING . DEZE ELEMENTEN UIT HET DOSSIER WORDEN HIERONDER SLECHTS WEERGEGEVEN, VOOR ZOVER DIT NOODZAKELIJK IS VOOR DE REDENERING VAN HET HOF .

DE ONTVANKELIJKHEID

9 VOLGENS DE COMMISSIE STAAT HET NIET VAST, DAT VERZOEKSTER EEN RECHTMATIG BELANG HEEFT BIJ HET ONDERHAVIGE BEROEP . IMMERS, TUSSEN RSV EN DE NEDERLANDSE REGERING IS OVEREENGEKOMEN, DAT DE STEUN ONMIDDELLIJK EN IN ZIJN GEHEEL OPEISBAAR ZOU WORDEN IN GEVAL VAN FAILLISSEMENT OF SURSEANCE VAN BETALING . OP 9*FEBRUARI 1983 IS RSV SURSEANCE VERLEEND . DAARUIT VOLGT DAT ZELFS ALS DE BESCHIKKING VAN DE COMMISSIE ZOU WORDEN VERNIETIGD, RSV DE BETROKKEN STEUN AAN DE REGERING ZOU DIENEN TERUG TE BETALEN .

10 DIT ARGUMENT MOET WORDEN VERWORPEN . IN DE LOOP VAN DE PROCEDURE HEEFT VERZOEKSTER NAMELIJK VERKLAARD, DAT RSV TEGEN DE BESLUITEN VAN DE NEDERLANDSE STAAT, WAARIN DE TERUGBETALING VAN BEPAALDE AAN RSV VERSTREKTE BEDRAGEN WORDT GEEIST, WAARONDER HET BEDRAG VAN 294*MILJOEN*HFL DAT ONDERWERP IS VAN DE BESTREDEN BESCHIKKING, BEROEP HEEFT INGESTELD BIJ DE RAAD VAN STATE, DIE EVENWEL NOG GEEN UITSPRAAK HEEFT GEDAAN . MOCHT RSV GELIJK KRIJGEN OP GROND VAN DE IN DIE ZAAK AANGEVOERDE MIDDELEN VAN NATIONAAL RECHT, DAN ZOU DE BESCHIKKING VAN DE COMMISSIE VOOR DE REGERING DE ENIGE RECHTSGRONDSLAG VOOR HAAR VORDERING TOT TERUGBETALING VORMEN .

11 VERZOEKSTER HEEFT DERHALVE EEN RECHTMATIG BELANG BIJ HET ONDERHAVIGE BEROEP .

TEN GRONDE

12 EERST DIENT DE TWEEDE GRIEF TE WORDEN ONDERZOCHT; HIERIN BETOOGT VERZOEKSTER, DAT DE COMMISSIE DOOR 26*MAANDEN TE LATEN VERSTRIJKEN ALVORENS DE BESCHIKKING TE GEVEN, IN STRIJD HEEFT GEHANDELD MET DE EISEN VAN DE RECHTSZEKERHEID EN DE GRENZEN VAN BEHOORLIJK BESTUUR HEEFT OVERSCHREDEN . DOOR DEZE VERTRAGING ZOUDEN RSV, HAAR AANDEELHOUDERS EN HAAR CREDITEUREN EROP HEBBEN VERTROUWD, DAT DE HAAR BIJ WEGE VAN DE ONDERHAVIGE STEUN TOEGEKENDE BEDRAGEN RECHTSGELDIG WAREN VERSTREKT .

13 VOLGENS DE COMMISSIE WAS HET UITBLIJVEN VAN DE BESCHIKKING EEN GEVOLG VAN HET BEGRIP DAT ZIJ HAD GETOOND VOOR RSV' S MOEILIJKHEDEN . DE SITUATIE WAARIN DEZE LAATSTE VERKEERDE, ZOU ZODANIG COMPLEX ZIJN GEWEEST EN DE GEVOLGEN VAN HAAR DECONFITURE ZOUDEN ZO ERNSTIG ZIJN GEWEEST, DAT ZIJ ONMOGELIJK EERDER TOT EEN BESLUIT HAD KUNNEN KOMEN . EERST OP 24*OKTOBER 1984 ZOU ZIJ VAN DE NEDERLANDSE REGERING CONCRETE INLICHTINGEN OVER DE BEEINDIGING VAN RSV' S ACTIVITEITEN IN DE SECTOR OFF*SHORE HEBBEN ONTVANGEN; OP BASIS VAN DEZE INLICHTINGEN ZOU ZIJ ZICH EEN TOTAALOORDEEL OVER HET VRAAGSTUK HEBBEN KUNNEN VORMEN .

14 OPGEMERKT ZIJ DAT DE COMMISSIE GEEN ENKELE GELDIGE REDEN HEEFT GEGEVEN, WAAROM HET ZOLANG DUURDE ALVORENS ZIJ HAAR BESCHIKKING HEEFT GEGEVEN . ZIJ HEEFT ZICH UITSLUITEND BEROEPEN OP DE INGEWIKKELDE SITUATIE WAARIN HET RSV-CONCERN VERKEERDE, EN OP DE VERTRAGING WAARMEE DE NEDERLANDSE REGERING DE NOODZAKELIJKE INLICHTINGEN HEEFT VERSTREKT . BLIJKENS DE STUKKEN BETROF DE BETROKKEN STEUN EVENWEL SLECHTS DE AANVULLENDE KOSTEN VAN EEN OPERATIE, TE WETEN DE BEEINDIGING VAN DE ACTIVITEITEN VAN HET RSV-CONCERN IN DE SECTOR OFF*SHORE, WAARVOOR REEDS DOOR DE COMMISSIE GOEDGEKEURDE STEUN WAS VERLEEND .

15 DE COMMISSIE WAS DUS OP DE HOOGTE VAN DE SITUATIE, EN DE OORZAKEN DIE DOORSLAGGEVEND WAREN GEWEEST VOOR DE OVERSCHRIJDING VAN DE KOSTEN DIE WERDEN GEDEKT DOOR DE OP 26*MAART 1981 GOEDGEKEURDE STEUN EN DIE IN DE BESCHIKKING WAREN VERMELD, VEREISTEN GEEN DIEPGAAND ONDERZOEK . EEN VERKEERDE BEDRIJFSVOERING EN ONGUNSTIGE MARKTOMSTANDIGHEDEN HADDEN ERTOE GELEID, DAT EEN OVEREENKOMST BETREFFENDE DE BOUW VAN EEN SPECIAAL MODELBAGGEREILAND WAS ONTBONDEN .

16 BOVENDIEN BLIJKT UIT DE STUKKEN DAT DE BETROKKEN STEUN EEN SECTOR BETROF WAARAAN SEDERT 1977 DOOR DE NEDERLANDSE REGERING STEUN WERD VERLEEND, WELKE DOOR DE COMMISSIE WAS GOEDGEKEURD, EN DAT DEZE STEUN BESTEMD WAS ALS TEGEMOETKOMING IN DE EXTRA KOSTEN VAN EEN OPERATIE WAARVOOR OOK STEUN WAS VERLEEND, WELKE WAS GOEDGEKEURD . VERZOEKSTER MOCHT DUS REDELIJKERWIJS AANNEMEN, DAT DE TWIJFELS VAN DE COMMISSIE NIET MEER BESTONDEN EN DAT DE STEUN NIET MEER OP BEZWAAR ZOU STUITEN .

17 DAARUIT VOLGT DAT DE VERTRAGING WAARMEE DE COMMISSIE DE BESTREDEN BESCHIKKING HEEFT GEGEVEN, IN HET ONDERHAVIGE GEVAL BIJ VERZOEKSTER EEN GEWETTIGD VERTROUWEN KON WEKKEN, DAT ERAAN IN DE WEG STAAT DAT DE COMMISSIE DE NEDERLANDSE OVERHEID KAN GELASTEN TERUGBETALING VAN DE STEUN TE VORDEREN . DE ARTIKELEN 2 EN 3 VAN DE BESCHIKKING VAN 19*DECEMBER 1984, WAARUIT DIT BEVEL VOORTVLOEIT, ZIJN MITSDIEN ONWETTIG EN MOETEN WORDEN NIETIGVERKLAARD .

18 GELET OP ALLE BIJZONDERE OMSTANDIGHEDEN VAN HET ONDERHAVIGE GEVAL, IS HET ONVERMIJDELIJK DAT DE WETTIGHEID VAN DE ARTIKELEN 2 EN 3 VAN INVLOED IS OP DE WETTIGHEID VAN DE BESCHIKKING IN HAAR GEHEEL .

19 OM DEZE REDENEN DIENT DE BESTREDEN BESCHIKKING TE WORDEN NIETIGVERKLAARD; DE ANDERE DOOR VERZOEKSTER AANGEVOERDE GRIEVEN BEHOEVEN DUS NIET MEER TE WORDEN ONDERZOCHT .

Beslissing inzake de kosten

KOSTEN

20 INGEVOLGE ARTIKEL*69, PARAGRAAF*2, VAN HET REGLEMENT VOOR DE PROCESVOERING MOET DE IN HET ONGELIJK GESTELDE PARTIJ IN DE KOSTEN WORDEN VERWEZEN . AANGEZIEN DE COMMISSIE IN HET ONGELIJK IS GESTELD, DIENT ZIJ IN DE KOSTEN TE WORDEN VERWEZEN .

Dictum

HET HOF VAN JUSTITIE,

RECHTDOENDE :

1 ) VERKLAART NIETIG BESCHIKKING*85/351 VAN DE COMMISSIE VAN 19*DECEMBER 1984 BETREFFENDE DE DOOR DE NEDERLANDSE REGERING AAN EEN MACHINEBOUWBEDRIJF VERLEENDE STEUN .

2 ) VERWIJST DE COMMISSIE IN DE KOSTEN .