De president van de rechtbank te Turijn zou voorts nog willen weten of de subjectieve rechten die voor particulieren voortvloeien uit de verplichting in de Gemeenschapsregeling vervat, tussen het tijdstip waarop deze verplichting is gaan werken en het tijdstip waarop bij een nationale wet uitdrukkelijk een vroegere met de communautaire regeling strijdige wet is ingetrokken, ononderbroken zijn blijven bestaan.

De Italiaanse rechter zag zich voor moeilijkheden geplaatst doordat een Italiaanse wet „nr. 447 van 24 juni 1971” aan de intrekking der litigieuze heffingen onvoldoende terugwerkende kracht heeft toegekend, zodat de wet met de communautaire regeling niet te verenigen schijnt. De rechter zag zich hierdoor in een conflictsituatie geplaatst.

Hij zou dan ook willen weten, hoe hij een particulier, die aanspraak maakt op terugbetaling van een ten onrechte toegepaste heffing, aan zijn recht kan helpen, ook al wordt hem zodanige aanspraak in de nationale regeling in het geheel niet — of slechts ten dele — toegekend.

De Commissie meent, dat de nationale rechter om dit dilemma te ontgaan moet streven naar een uitlegging waarbij de eisen van het nationale recht zoveel mogelijk met die van het gemeenschapsrecht in overeenstemming worden gebracht. Hij zou allereerst een eventuele collisie moeten trachten te ontgaan door zich te houden aan het beginsel dat de nationale wetgever in geval van twijfel geacht moet worden zijn volkenrechtelijke verplichtingen te hebben willen nakomen. Zou hij daarin niet slagen en de latere wet kennelijk en uitdrukkelijk met het gemeenschapsrecht in strijd blijken te zijn, dan zou hij het nationale recht niet op de door hem te beoordelen casuspositie mogen toepassen, doch „contra legem” of „ultra legem” — i.e. met afwijking van de nationale rechtsorde — moeten beslissen.

Ik geloof echter niet, dat U in Uw arrest de verwijzende rechter in overweging behoeft te geven de door de Commissie voorgestelde uitleggingsmethode, die trouwens door alle rechterlijke instanties in de Lid-Staten worden toegepast, te volgen.

Een vraag als onderhavige wordt U namelijk niet voor de eerste maal gesteld. Reeds in de zaak 34-67 (Gebr. Lück, Jurisprudentie, Deel XIV, blz. 348) had een rechterlijke instantie gevraagd, welke betekenis aan het toekennen van voorrang aan een rechtstreeks toepasselijk communautair rechtsvoorschrift moet worden gehecht, wanneer men met daarmede strijdig nationaal recht te maken heeft. Gevraagd werd of dit recht als nietig dan wel als geheel of ten dele op het concrete geval toepasselijk is te beschouwen.

Bij arrest van 4 april 1968 hebt U beslist, dat rechtstreeks toepasselijke communautaire voorschriften de nationale rechter niet beperken in zijn bevoegdheid om, wanneer naar binnenlands recht verschillende wegen kunnen worden bewandeld, zijn keuze te bepalen op middelen welke geëigend zijn om de door het gemeenschapsrecht verleende individuele rechten te waarborgen.

In Uw arrest in de zaak 13-68 (Salgoil) van 19 december 1968 (Jurisprudentie, Deel XIV, blz. 645) hebt U overwogen, dat de nationale rechter verplicht is tot handhaving van de rechten der onderdanen die op rechtstreeks werkende communautaire voorschriften berusten. Mijn collega Gand heeft bovendien betoogd, dat deze verplichting iedere discretionaire bevoegdheid van de staat om zich tegen de uitoefening dezer rechten te verzetten uitsluit.

Tenslotte hebt U in het arrest van 15 december 1971 (zaken 51 en 54-71, International Fruit Company), voor zover ten deze van belang, beslist dat de vraag op welke wijze de Lid-Staten hun plicht tot toepassing van het gemeenschapsrecht kunnen nakomen, uitsluitend volgens de constitutionele systemen der afzonderlijke Lid-Staten moet worden beantwoord. U kunt er derhalve mijns inziens in deze zaak mede volstaan uit te spreken, dat de rechter niet het met het Verdrag strijdige nationale recht, doch — omdat dit nationale recht van lager orde is (arrest van 15 juli 1964 in de zaak 6-64, ENEL, Jurisprudentie, Deel X, blz. 1251; arrest van 13 februari 1969 in de zaak 14-68, Walt Wilhelm, Jurisprudentie, Deel XV, blz. 1) — het gemeenschapsrecht heeft toe te passen.

De rechter moet derhalve aan de hand van de nationale rechtsbeginselen beoordelen hoe hij het best aan de gemeenschapsnorm volledige gelding kan verzekeren. Hij moet voor een bepaald resultaat zorgen, doch behoeft daartoe niet een bepaalde weg te bewandelen.