De twijfel die in de eerste vraag tot uitdrukking komt, vindt zijn oorzaak in het volgende: in artikel 17, eerste alinea, gaat het om een overeenkomst waarbij „partijen … een gerecht of de gerechten van een verdragsluitende Staat hebben aangewezen voor de kennisneming van geschillen welke naar aanleiding aan een bepaalde rechtsbetrekking zijn ontstaan …”, terwijl een clausule als de onderhavige de rechterlijke macht van twee verdragsluitende Staten bevoegd verklaart tot kennisneming van de geschillen waartoe het contract aanleiding zal geven, welke geschillen aldus worden „gedistribueerd” dat de rechterlijke macht van elk van beide Staten bevoegd is naar gelang de vordering door deze of gene partij aanhangig wordt gemaakt.

Mijns inziens kan de rechtsgeldigheid van een dergelijke clausule zonder bezwaar worden aanvaard. Waarschijnlijk zou dienaangaande zelfs geen twijfel zijn gerezen, indien de clausule anders was geredigeerd, en wel aldus dat elk van beide partijen alleen kan worden gedagvaard voor de rechter van zijn domicilie (eventueel: van de Staat waartoe hij behoort; in casu komt dat op het zelfde neer). De zelfde bedoeling zou dan tot uitdrukking zijn gekomen op een wijze welke er geen twijfel over had laten bestaan dat voor partijen slechts één criterium de doorslag gaf: het domicilie (c.q. de nationaliteit) van de gedaagde. Maar ook afgezien daarvan, is het toelaatbaar dat de contractpartijen overeenkomen dat de gerechten van twee Staten tot kennisneming van de geschillen waartoe het contract aanleiding geeft, bevoegd zullen zijn, mits elk van beide jurisdicties tot kennisneming van een bepaalde groep geschillen geroepen is. Kortom, nergens wordt verboden dat partijen, in plaats van een globale regeling te treffen voor alle geschillen waartoe hun contract aanleiding zou kunnen geven, die geschillen volgens criteria die te hunner beoordeling staan, in twee of meer groepen verdelen des dat elke groep aan de rechterlijke macht van een andere Staat wordt toegewezen. Het gebeurt niet dikwijls; er is evenwel geen enkele reden het als ongeoorloofd te beschouwen.

Terecht heeft de Commissie dan ook opgemerkt, dat partijen twee verschillende overeenkomsten hadden kunnen aangaan (een voor vorderingen, aanhangig te maken door Meeth, de andere voor acties van Glacetal), in welk geval er in elk van beide overeenkomsten één enkele jurisdictie zou zijn aangewezen (in het eerste geval de Franse, in het tweede geval de Duitse). Dat men de formeel eenvoudigste weg heeft bewandeld en de twee theoretisch mogelijke overeenkomsten tot een enkele clausule heeft versmolten, kan uiteraard aan de materiële geldigheid van zulk een gemeenschappelijke wilsuiting der contractpartijen geen afbreuk doen.

De specifieke keus welke in casu door partijen is gemaakt, leidt er, naar wel nauwelijks behoeft te worden gezegd, toe dat de verenigbaarheid met artikel 17 van het Verdrag boven twijfel staat. Wij zagen dat de Bundesgerichtshof alleen de eerste alinea van artikel 17 ter sprake bracht, en in die alinea wordt bedoelde keuze niet aan banden gelegd, immers niet de eis gesteld dat er de een of andere materiële samenhang moet bestaan tussen het contract en de Staat, waarvan de rechter die in de clausule wordt aangewezen, het orgaan is. Maar ook al mocht men er de tweede alinea van het artikel, en de aldaar gestelde geldigheidseisen, bij te pas willen brengen — volgens welke de artikelen 12, 15 en 16 in ieder geval moeten worden nageleefd —, dan nog kan slechts worden vastgesteld dat de onderhavige clausule met geen dier eisen in strijd komt. Slechts ten overvloede kan nog worden gereleveerd dat de keuze die blijkens de clausule werd gedaan, ten volle met de algemene verdrags-systematiek in overeenstemming is: de aangewezen rechters zijn die van de plaats waar verweerder zijn domicilie heeft, men zie artikel 2, eerste alinea. De clausule leidt er dan ook alleen maar toe dat de op het domicilie gebaseerde bevoegdheid een uitsluitende wordt.

Ten slotte zij gesignaleerd dat de Commissie zich nog heeft afgevraagd of men in de forumclausule wel met een algemene aanwijzing van de rechterlijke macht van een Staat — zonder vermelding van instantie of type — mocht volstaan. De Commissie heeft die vraag zelf bevestigend beantwoord, en het komt mij voor dat niets meer met artikel 17 in overeenstemming is dan een woordelijke overname van de aldaar gebezigde terminologie („… de gerechten” van een verdragsluitende Staat). Ik acht het zonneklaar dat een aldus geformuleerde clausule — ter vaststelling voor welke rechter de vordering moet worden gebracht — implicite aanhaakt aan de systematiek, volgens welke in de aangewezen Staat de bevoegdheid naar territoriale, waarde — en matieriële criteria wordt geregeld.