Gevoegde zaken C‑10/14, C‑14/14 en C‑17/14

J. B. G. T. Miljoen e.a.

tegen

Staatssecretaris van Financiën

(verzoeken om een prejudiciële beslissing, ingediend door de Hoge Raad der Nederlanden)

„Prejudiciële verwijzing — Directe belastingen — Artikelen 63 VWEU en 65 VWEU — Vrij verkeer van kapitaal — Heffing van belasting op portfoliodividenden — Bronheffing — Beperking — Definitieve belastingdruk — Factoren ter vergelijking van de belastingdruk voor ingezeten belastingplichtigen en voor niet-ingezeten belastingplichtigen — Vergelijkbaarheid — Inaanmerkingneming van de inkomstenbelasting of de vennootschapsbelasting — Verdragen ter vermijding van dubbele belasting — Neutralisering van de beperking door een verdrag”

Samenvatting – Arrest van het Hof (Derde kamer) van 17 september 2015

Vrij verkeer van kapitaal en vrijheid van betalingsverkeer – Beperkingen – Belastingwetgeving – Dividendbelasting – Nationale regeling op grond waarvan op dividenden die aan ingezeten belastingplichtigen en aan niet-ingezeten belastingplichtigen worden uitgekeerd, een bronheffing moet worden ingehouden, waarbij alleen voor ingezeten belastingplichtigen is voorzien in een mechanisme van aftrek – Verschil in behandeling dat kan worden opgeheven door een verdrag ter vermijding van dubbele belasting – Voorwaarden

Om te bepalen of het heffingvrije vermogen in aanmerking moet worden genomen ter vergelijking van de belastingdruk voor ingezeten en niet-ingezeten belastingplichtige natuurlijke personen teneinde een eventuele beperking van het vrije verkeer van kapitaal vast te stellen, vormt een belastingvrijstelling die een aan alle ingezeten belastingplichtigen toegekend voordeel vormt, los van hun persoonlijke situatie, geen aan de persoonlijke situatie van de belastingplichtige gekoppeld individueel voordeel. Aangezien een dergelijke vrijstelling de heffingsgrondslag voor de door ingezeten belastingplichtigen ontvangen inkomsten wijzigt, moet er rekening mee worden gehouden voor de vergelijking van de definitieve belastingdruk voor ingezeten belastingplichtigen en voor niet-ingezeten belastingplichtigen. (cf. punt 53)

De artikelen 63 VWEU en 65 VWEU moeten aldus worden uitgelegd dat zij in de weg staan aan de wettelijke regeling van een lidstaat op grond waarvan op dividenden die door een ingezeten vennootschap zowel aan ingezeten belastingplichtigen als aan niet-ingezeten belastingplichtigen worden uitgekeerd, een bronheffing moet worden ingehouden, waarbij alleen voor ingezeten belastingplichtigen is voorzien in een mechanisme van aftrek of teruggaaf van die inhouding, terwijl deze voor niet-ingezeten belastingplichtigen, natuurlijke personen en vennootschappen, een definitieve belasting vormt, voor zover – het is aan de verwijzende rechterlijke instantie, dit in de hoofdgedingen te verifiëren – de definitieve belastingdruk die in verband met die dividenden in die staat op niet-ingezeten belastingplichtigen komt te rusten, zwaarder is dan die voor ingezeten belastingplichtigen. Om die belastingdruk te bepalen moet in het geval van natuurlijke personen de belastingheffing van ingezetenen met betrekking tot alle aandelen in vennootschappen die vallen onder de lidstaat die de bronheffing oplegt in de loop van het kalenderjaar alsook het heffingvrije vermogen op grond van de nationale wetgeving in de beschouwing worden betrokken en, in het geval van vennootschappen, de kosten die rechtstreeks samenhangen met de inning als zodanig van de dividenden. Ingeval een belemmering van het kapitaalverkeer komt vast te staan, kan deze worden gerechtvaardigd door de gevolgen van een bilateraal verdrag ter vermijding van dubbele belasting, gesloten tussen de woonlidstaat en de bronlidstaat van de dividenden, mits het verschil in behandeling voor de dividendbelasting tussen belastingplichtigen die ingezetene van die laatste staat zijn en belastingplichtigen die ingezetene van andere lidstaten zijn, verdwijnt. (cf. punten 54, 59, 90 en dictum)

Om te beoordelen of de heffing van belasting op investeringen van in een lidstaat gevestigde natuurlijke personen of rechtspersonen in vennootschappen die in andere lidstaten gevestigd zijn, strookt met het beginsel van het vrije verkeer van kapitaal, verkeren met betrekking tot uitgaven, zoals beroepskosten die rechtstreeks verband houden met een activiteit waardoor in de lidstaat van de vennootschap belastbare inkomsten zijn verworven, ingezetenen en niet-ingezetenen van deze laatste staat in een vergelijkbare situatie, zodat een regeling van deze staat die bij de belastingheffing aan niet-ingezetenen geen aftrek van dergelijke uitgaven toestaat, terwijl die regeling dit wel toestaat aan ingezetenen, in het nadeel kan werken van hoofdzakelijk staatsburgers van andere lidstaten en dus indirecte discriminatie op grond van nationaliteit in het leven roept. Meer in het bijzonder is in het geval van inkomsten in de vorm van dividenden van een dergelijk verband slechts sprake indien die kosten, ook al kunnen zij in voorkomend geval rechtstreeks verband houden met een bij een waardepapiertransactie betaald bedrag, rechtstreeks samenhangen met de inning als zodanig van die inkomsten. Bijgevolg moeten alleen kosten die rechtstreeks verband houden met de inning als zodanig van de dividenden, voor de vergelijking van de belastingdruk voor de vennootschappen in de beschouwing worden betrokken. Daarentegen ontbreekt een dergelijk verband wanneer enerzijds aftrek van de dividenden die in de aankoopprijs van aandelen besloten liggen, bedoeld is om de reële aankoopprijs van die aandelen te bepalen en dus niet samenhangt met kosten die rechtstreeks verband houden met de inning als zodanig van de dividenden uit die aandelen, en anderzijds de financieringskosten betrekking hebben op het houden van de aandelen op zich en dus evenmin rechtstreeks verband houden met de inning als zodanig van de betrokken dividenden. (cf. punten 57‑61)

Artikel 65, lid 1, VWEU, waarmee wordt afgeweken van het fundamentele beginsel van het vrije kapitaalverkeer, moet eng worden uitgelegd. Bijgevolg kan het niet aldus worden uitgelegd dat elke belastingwetgeving die tussen belastingplichtigen een onderscheid maakt naargelang van hun woonplaats of van de lidstaat waar zij hun kapitaal beleggen, automatisch verenigbaar is met het VWEU. De in artikel 65, lid 1, onder a), VWEU neergelegde afwijking wordt immers zelf beperkt door lid 3 van dat artikel, dat bepaalt dat de in lid 1 bedoelde nationale bepalingen geen middel tot willekeurige discriminatie mogen vormen, noch een verkapte beperking van het vrije kapitaalverkeer en van het betalingsverkeer als omschreven in artikel 63 VWEU. Bijgevolg moet een onderscheid worden gemaakt tussen de door artikel 65, lid 1, onder a), VWEU toegestane verschillen in behandeling en de door artikel 65, lid 3, VWEU verboden discriminaties. Een nationale wettelijke regeling kan alleen worden geacht verenigbaar te zijn met de verdragsbepalingen betreffende het vrije kapitaalverkeer, indien het verschil in behandeling betrekking heeft op situaties die niet objectief vergelijkbaar zijn, of wordt gerechtvaardigd door een dwingende reden van algemeen belang. (cf. punten 62‑64)

Wanneer een lidstaat, unilateraal of door het sluiten van overeenkomsten, niet alleen ingezeten belastingplichtigen maar ook niet-ingezeten belastingplichtigen aan de inkomstenbelasting onderwerpt voor de dividenden die zij van een ingezeten vennootschap ontvangen, is de situatie van die niet-ingezeten belastingplichtigen vergelijkbaar met die van de ingezeten belastingplichtigen. Alleen al het feit dat deze staat van zijn heffingsbevoegdheid uitoefent, brengt, los van enige belasting in een andere lidstaat, een risico van meervoudige belastingheffing of economische dubbele belasting mee. In een dergelijk geval dient de lidstaat van vestiging van de uitkerende vennootschap ervoor te zorgen dat niet-ingezeten belastingplichtigen voor het in zijn nationale recht voorziene mechanisme ter voorkoming of vermindering van meervoudige belastingheffing of economische dubbele belasting, een behandeling ondergaan die vergelijkbaar is met die van ingezeten belastingplichtigen opdat zij niet worden geconfronteerd met een in beginsel door artikel 63 VWEU verboden beperking van het vrije kapitaalverkeer. Wanneer een lidstaat ervoor heeft gekozen, zijn heffingsbevoegdheid uit te oefenen op dividenden die door ingezeten vennootschappen worden uitgekeerd aan belastingplichtigen die ingezetene van andere lidstaten zijn, bevinden niet-ingezeten belastingplichtigen die deze dividenden ontvangen zich dus voor het risico van meervoudige belasting van door de ingezeten vennootschap uitgekeerde dividenden in een situatie die vergelijkbaar is met die van ingezeten belastingplichtigen. Wanneer, enerzijds, de gestelde beperking niet voortvloeit uit een verschil tussen de heffingstechniek voor ingezeten belastingplichtigen en die voor niet-ingezeten belastingplichtigen, maar het gevolg is van een aan ingezeten belastingplichtigen toegekend voordeel dat zich niet uitstrekt tot niet-ingezeten belastingplichtigen, en, anderzijds, de toepasselijke wetgeving zowel ingezeten belastingplichtigen als niet-ingezeten belastingplichtigen onderwerpt aan dezelfde wijze van heffing van dividendbelasting, te weten een bronheffing, kan het verschil in behandeling tussen ingezeten belastingplichtigen die aan de inkomstenbelasting of de vennootschapsbelasting zijn onderworpen, en niet-ingezeten belastingplichtigen die een bronheffing op dividenden ondergaan, geen rechtvaardiging vinden in een voor de toepassing van artikel 65, lid 1, onder a), VWEU relevant verschil in situatie. Hieruit volgt dat wanneer een lidstaat dividendbelasting aan de bron inhoudt op dividenden die worden uitgekeerd door in die lidstaat gevestigde vennootschappen, bij de vergelijking van de fiscale behandeling van een niet-ingezeten belastingplichtige en die van een ingezeten belastingplichtige in aanmerking moeten worden genomen, enerzijds de door de niet-ingezeten belastingplichtige verschuldigde dividendbelasting en anderzijds de inkomstenbelasting of vennootschapsbelasting die verschuldigd is door de ingezeten belastingplichtige en waarvan de heffingsgrondslag de inkomsten uit de aandelen waarvan die dividenden afkomstig zijn, omvat. (cf. punten 67‑69, 71‑74)