ARREST VAN HET GERECHT (Derde kamer)

10 juli 1997

Zaak T-81/96

C. Apostolidis e.a.

tegen

Commissie van de Europese Gemeenschappen

„Ambtenaren — Bezoldiging — Aanpassingscoëfficiënt — Maatregelen ter uitvoering van arrest houdende nietigverklaring — Artikel 176 EG-Verdrag — Billijke vergoeding — Procesbelang — Artikel 44, lid 1, sub c, van Reglement voor de procesvoering”

Volledige Franse tekst II-607

Betreft:

Beroep tot, enerzijds, nietigverklaring van het besluit van de Commissie houdende afwijzing van verzoekers' verzoek tot opstelling van hun salarisafrekeningen over januari 1992 ter uitvoering van het arrest van het Gerecht van 27 oktober 1994, Chavane de Dalmassy e.a./Commissie (T-64/92, JurAmbt. blz. II-723), en anderzijds, vergoeding van de geleden morele schade.

Beslissing:

Verwerping.

Resumé van het arrest

Verzoekers zijn 65 bij het Transuraneninstituut te Karlsruhe in Duitsland tewerkgestelde ambtenaren en tijdelijke functionarissen van de Commissie.

Zij waren tevens verzoekers in de zaak die heeft geleid tot het arrest van het Gerecht van 27 oktober 1994, Chavane de Dalmassy e.a./Commissie (T-64/92, JurAmbt. blz. II-723; arrest Chavane de Dalmassy), waarvan de wijze van uitvoering het voorwerp is van het onderhavige beroep.

Volgens artikel 64 van het Statuut van de ambtenaren van de Europese Gemeenschappen (Statuut) en artikel 20 van de Regeling welke van toepassing is op de andere personeelsleden van de Europese Gemeenschappen, wordt op de bezoldiging van de ambtenaren en tijdelijke functionarissen een aanpassingscoëfficiënt toegepast naar gelang van de levensomstandigheden in hun plaats van tewerkstelling om ervoor te zorgen dat zij, ongeacht hun plaats van tewerkstelling, dezelfde koopkracht krijgen.

Tot aan de vaststelling van verordening (EGKS, EG, Euratom) nr. 3161/94 van de Raad van 19 december 1994 houdende aanpassing, met ingang van 1 juli 1994, van de bezoldigingen en de pensioenen van de ambtenaren en andere personeelsleden der Europese Gemeenschappen alsmede van de aanpassingscoëfficiënten welke van toepassing zijn op deze bezoldigingen en pensioenen (PB L 335, blz. 1), wordt op de bezoldiging van de te Karlsruhe tewerkgestelde verzoekers de aanpassingscoëfficiënt toegepast die geldt voor de ambtenaren die zijn tewerkgesteld te Bonn, tot oktober 1990 de hoofdstad van de Bondsrepubliek Duitsland.

Na de hereniging van Duitsland wordt in oktober 1990 Berlijn de hoofdstad van deze staat. Daarop dient de Commissie op 4 september 1991 bij de Raad een voorstel [SEC(91) 1612 def.] in voor een verordening houdende vaststelling, met terugwerkende kracht tot 1 oktober 1990, van een aanpassingscoëfficiënt voor Duitsland, berekend op basis van de kosten van levensonderhoud te Berlijn, en specifieke aanpassingscoëfficiënten voor Bonn en Karlsruhe.

Op 19 december 1991 stelt de Raad verordening (EGKS, EEG, Euratom) nr. 3834/91 houdende aanpassing met ingang van 1 juli 1991 van de bezoldigingen en de pensioenen van de ambtenaren en andere personeelsleden der Europese Gemeenschappen alsmede van de aanpassingscoëfficiënten welke van toepassing zijn op deze bezoldigingen en pensioenen (PB L 361, biz. 13; rectificatie in PB 1992, L 10, biz. 56) vast. Bij deze verordening worden onder meer een aanpassingscoëfficiënt voor Duitsland, berekend op basis van de kosten van levensonderhoud in de voormalige hoofdstad Bonn, en een specifieke aanpassingscoëfficiënt voor Berlijn vastgesteld.

In januari 1992 ontvangt iedere verzoeker een aanvullende salarisafrekening waarin de in artikel 6, lid 2, van verordening nr. 3834/91 genoemde aanpassingscoëfficiënt „Bonn” (95,1) is toegepast.

Verzoekers stellen een beroep in tegen deze salarisafrekeningen, waarop het Gerecht bij zijn arrest Chavane de Dalmassy hun salarisafrekeningen over januari 1992 nietig verklaard voor zover daarin een aanpassingscoëfficiënt is toegepast die was berekend op basis van de kosten van levensonderhoud te Bonn.

In rechtsoverweging 56 van dat arrest wijst het Gerecht erop, dat de Raad niet het recht had een voorlopige aanpassingscoëfficiënt voor Duitsland vast te stellen op basis van de kosten van levensonderhoud in een andere stad dan de hoofdstad. Het voegt eraan toe, dat in die omstandigheden de Raad enerzijds een — eventueel voorlopige — aanpassingscoëfficiënt voor Duitsland op basis van de kosten van levensonderhoud te Berlijn, en anderzijds — eveneens eventueel voorlopige — specifieke aanpassingscoëfficiënten had moeten vaststellen voor de verschillende plaatsen van tewerkstelling in dat land waar een aanzienlijke afwijking van de koopkracht ten opzichte van de kosten van levensonderhoud in de hoofdstad Berlijn was vastgesteld.

Bij gebreke van hogere voorziening bij het Hof heeft dit arrest kracht van gewijsde gekregen.

Na dit arrest stelt de Commissie op 9 december 1994 een eerste gewijzigd voorstel voor een verordening van de Raad [SEC(94) 2024 def.] voor de „jaarlijkse aanpassing” van de bezoldigingen en pensioenen van de ambtenaren op. Vervolgens stelt zij een tweede voorstel [doe. SEC(94) 2085 def.] voor een verordening houdende wijziging van het reeds genoemde voorstel [SEC(91) 1612 def.] en vaststelling, met terugwerkende kracht tot 1 oktober 1990, van een algemene aanpassingscoëfficiënt voor Duitsland en van specifieke aanpassingscoëfficiënten voor Bonn en Karlsruhe vast.

Daarop stelt de Raad op basis van het eerste gewijzigde voorstel verordening nr. 3161/94 vast, houdende, onder meer, aanpassing van de aanpassingscoëfficiënten met ingang van 1 juli 1994. Bij artikel 6 van die verordening wordt een algemene aanpassingscoëfficiënt voor Duitsland op basis van de kosten van levensonderhoud te Berlijn en een specifieke aanpassingscoëfficiënt voor de bezoldigingen van de te Karlsruhe tewerkgestelde ambtenaren en andere personeelsleden vastgesteld.

Met toepassing van deze bepaling stelt de Commissie de recapitulerende salarisafrekeningen van de te Karlsruhe tewerkgestelde personeelsleden over de periode van 1 juli tot en met 31 december 1994 vast.

De Raad geeft geen enkel gevolg aan het tweede wijzigingsvoorstel van de Commissie, betreffende de vaststelling van aanpassingscoëfficiënten met terugwerkende kracht tot oktober 1990.

Op 5 mei 1995 dienen verzoekers een verzoek in de zin van artikel 90, lid 1, van het Statuut in. Daarin vorderen zij, ten eerste, vaststelling van hun salarisafrekeningen vanaf januari 1992 met toepassing van de rechtens toepasselijke aanpassingscoëfficiënt, ten tweede, vaststelling dat de Commissie een fout heeft begaan door niet overeenkomstig artikel 176 EG-Verdrag binnen een redelijke termijn de maatregelen te treffen die nodig waren voor de uitvoering van het arrest Chavane de Dalmassy, en ten derde, betaling aan ieder van hen van een bedrag van 50000 BFR ter vergoeding van de morele schade die zij hebben geleden.

Dit verzoek wordt op 5 september 1995, te weten vier maanden na de indiening ervan, stilzwijgend afgewezen.

De ontvankelijkheid

De uitvoering van een arrest houdende nietigverklaring vergt de vaststelling van een aantal administratieve maatregelen die niet terstond kunnen worden getroffen. De Commissie beschikt over een „redelijke termijn” voor de uitvoering van een arrest houdende nietigverklaring van een in het kader van het Verdrag genomen besluit, ook al bevat het Verdrag dienaangaande geen uitdrukkelijke bepaling (r.o. 37).

Referentie: Hof 12 januari 1984, Turner/Commissie, 266/82, Jurispr. blz. 1, r.o. 5; Gerecht 27 juni 1991, Stahlwerke Peine-Salzgitter/Commissie, T-120/89, Jurispr. blz. II-279, r.o. 66; Gerecht 19 maart 1997, 01iveira/Commissie, T-73/95, Jurispr. blz. II-381, r.o. 41

Bijgevolg waren verzoekers, die in de zaak Chavane de Dalmassy in het gelijk waren gesteld, anders dan de Commissie stelt, niet verplicht om onmiddellijk na de uitspraak van het arrest houdende nietigverklaring, dat wil zeggen bij de officiële kennisgeving van de eerste salarisafrekening na de uitspraak, een beroep tot vaststelling van de schending van artikel 176 van het Verdrag in te stellen. Een dergelijke verplichting zou ingaan tegen de „redelijke termijn” waarop de instelling wier handeling nietig is verklaard, recht heeft (r.o. 38).

Wanneer de uitvoering van een arrest houdende nietigverklaring bijzondere moeilijkheden oplevert, kan de betrokken instelling aan de verplichting van artikel 176 van het Verdrag voldoen door een beslissing te nemen welke de belanghebbenden redelijkerwijs compensatie kan bieden voor het nadeel dat voor hen uit het nietig verklaarde besluit is voortgevloeid. In dit verband kan het tot aanstelling bevoegd gezag eveneens contact met hen opnemen om te proberen tot een oplossing te komen die hun een billijke compensatie biedt voor de onwettigheid waarvan zij het slachtoffer zijn geweest (r.o. 42).

Referentie: Hof 9 augustus 1994, Parlement/Meskens, C-412/92 P, Jurispr. blz. I-3757, r.o. 28

Deze aan de Commissie geboden mogelijkheid om de belanghebbenden een billijke compensatie te geven voor het door hen geleden nadeel, sluit a priori uit, dat het op de enkele basis van rechtsoverweging 23 van het arrest Chavane de Dalmassy voor de Commissie absoluut onmogelijk was, enige maatregel te treffen. Aangezien de definitieve beoordeling van de gegrondheid van het door verzoekers op basis daarvan ingestelde beroep tot de grond van de zaak behoort, kan het beroep van verzoekers derhalve niet voorbarig worden geacht (r.o. 43).

Ten gronde

Tot staving van hun beroep voeren verzoekers twee middelen aan, te weten schending van artikel 176 van het Verdrag en schending van de artikelen 24, 64 en 65 van het Statuut.

Het eerste middel: schending van artikel 176 van het Verdrag

Wanneer de gemeenschapsrechter een handeling van een instelling nietig verklaart, is deze laatste volgens artikel 176 van het Verdrag verplicht de maatregelen te nemen die nodig zijn voor de uitvoering van het arrest. Wanneer een regeling onwettig is verklaard, laat de latere vaststelling door de betrokken instelling van een nieuwe regeling voor toekomstige situaties, voor de betrokkenen de gevolgen van de in het verleden jegens hen begane onwettigheid voortbestaan (r.o. 60).

Referentie: Parlement/Meskens, reeds aangehaald, r.o. 24; Gerecht 8 oktober 1992, Meskens/Parlement, T-84/91, Jurispr. blz. II-2335, r.o. 76-78; Gerecht 15 juli 1993, Cámara Alloisio e.a./Commissie, T-17/90, T-28/91 en T-17/92, Jurispr. blz. II-841, r.o. 78-83

Hieruit volgt, dat a priori het arrest Chavane de Dalmassy niet naar behoren is uitgevoerd door de enkele vaststelling van verordening nr. 3161/94, daar die verordening niet ziet op de salarisafrekeningen van de ambtenaren over de maanden januari 1992 tot en met juni 1994 (r.o. 61).

Derhalve moet worden nagaan, in hoeverre uit het arrest Chavane de Dalmassy voor de Commissie ook de verplichting voortvloeide om maatregelen te treffen over de periode van januari 1992 tot 1 juli 1994, de dag waarop verordening nr. 3161/94 in werking is getreden (r.o. 62).

Bij de uitoefening van zijn bevoegdheid om te bepalen welke maatregelen volgens artikel 176 van het Verdrag nodig zijn voor de uitvoering van een arrest houdende nietigverklaring, moet het administratief gezag zowel het gemeenschapsrecht als het dictum en de rechtsoverwegingen van het uit te voeren arrest in acht nemen (r.o. 63).

Referentie: Meskens/Parlement, reeds aangehaald, r.o. 74; Gerecht 27 oktober 1994, Mancini/Commissie, T-508/93, JurAmbt. biz. II-761, r.o. 51

In het arrest Chavane de Dalmassy wordt evenwel gepreciseerd, dat de Raad, gelet op het in artikel 1, lid 3, sub a, van bijlage XI bij het Statuut geformuleerde beginsel, bij de uitoefening van de bevoegdheden die de artikelen 64 en 65 van het Statuut hem verlenen, niet het recht heeft, voor Duitsland een voorlopige aanpassingscoëfficiënt vast te stellen op basis van de kosten van levensonderhoud in een andere stad dan de hoofdstad. In die omstandigheden is de Raad verplicht enerzijds een — eventueel voorlopige — aanpassingscoëfficiënt voor Duitsland, berekend op basis van de kosten van levensonderhoud te Berlijn, en anderzijds — eveneens eventueel voorlopige — specifieke aanpassingscoëfficiënten vast te stellen voor de verschillende plaatsen van tewerkstelling in dat land waar een aanzienlijke afwijking van de koopkracht ten opzichte van de kosten van levensonderhoud in de hoofdstad Berlijn was vastgesteld (r.o. 64).

Uit de onderlinge samenhang van deze twee op de Raad rustende verplichtingen volgt, dat verzoekers zich niet op een van die twee verplichtingen kunnen beroepen zonder voor het bepalen van de omvang van hun rechten tevens rekening te houden met de inhoud van de tweede verplichting (r.o. 69).

In die omstandigheden zou verzoekers' vordering, dat de Commissie op hun salarisafrekeningen vanaf die over januari 1992 met terugwerkende kracht de aanpassingscoëfficiënt „Berlijn” toepast, deze instelling verplichten het dictum van het arrest Chavane de Dalmassy, zoals dat in rechtsoverweging 56 van dat arrest is verduidelijkt, te schenden. Dit overschrijdt kennelijk de rechten die verzoekers aan artikel 176 van het Verdrag ontlenen (r.o. 71).

Wanneer de uitvoering van een arrest houdende nietigverklaring bijzondere moeilijkheden oplevert, kan de betrokken instelling aan de verplichting van artikel 176 van het Verdrag voldoen door een beslissing te nemen welke de belanghebbenden redelijkerwijs compensatie kan bieden voor het nadeel dat voor hen uit het nietig verklaarde besluit is voortgevloeid (r.o. 73).

Referentie: Parlement/Meskens, reeds aangehaald, r.o. 28

Uit rechtsoverweging 23 van het arrest Chavane de Dalmassy blijkt evenwel duidelijk, dat de Commissie zonder een verordening van de Raad op de bezoldiging van verzoekers onmogelijk een andere aanpassingscoëfficiënt kon toepassen dan die waarin de vigerende regeling voorzag. Deze onmogelijkheid vormde ontegenzeglijk een „bijzondere moeilijkheid” bij de uitvoering van het arrest Chavane de Dalmassy die de Commissie ertoe noopte maatregelen te nemen welke verzoekers een billijke compensatie konden bieden voor het door hen geleden nadeel (r.o. 74).

Voor de vaststelling van dergelijke compenserende maatregelen is evenwel vereist, dat verzoekers een „nadeel” hebben geleden. Niet betwist wordt evenwel, dat van januari 1992 tot 1 juli 1994 op verzoekers' bezoldiging globaal genomen een hogere aanpassingscoëfficiënt is toegepast dan het geval zou zijn geweest indien de Raad de vigerende regeling eerder had gewijzigd. Daar verzoekers niet aantoonden enig nadeel te hebben geleden, was de Commissie niet verplicht compenserende maatregelen te treffen als die welke in de rechtspraak worden bedoeld (r.o. 75).

Ten slotte hebben verzoekers gesteld, dat de Commissie volgens artikel 176 van het Verdrag, zoals dat in het reeds aangehaalde arrest Parlement/Meskens (r.o. 24 e.v.) is uitgelegd, niet alleen verplicht was rechtstreekse uitvoeringsmaatregelen te treffen, maar ook de bijkomende schade moest vergoeden die uit de nietig verklaarde handeling voortvloeit, wanneer aan de in artikel 215, tweede alinea, van het Verdrag gestelde voorwaarden is voldaan (r.o. 77).

Volgens artikel 44, lid 1, sub c, van het Reglement voor de procesvoering moet een verzoekschrift het voorwerp van het geschil aangeven en een summiere uiteenzetting van de aangevoerde middelen bevatten. Om aan deze vereisten te voldoen moet een verzoekschrift strekkende tot vergoeding van de door een gemeenschapsinstelling veroorzaakte schade, de gegevens bevatten die het mogelijk maken onder meer de schade die de verzoeker stelt te hebben geleden, alsmede de aard en de omvang van die schade te bepalen. Schending van dit artikel 44, lid 1, sub c, behoort overigens tot de middelen van niet-ontvankelijkheid die het Gerecht volgens artikel 113 van het Reglement voor de procesvoering in iedere stand van het geding ambtshalve in behandeling kan nemen (r.o. 79).

Referentie: Gerecht 13 december 1995, Exporteurs in Levende Varkens e.a./Commissie, T-481/93 en T-484/93, Jurispr. blz. II-2941, r.o. 75 en 76

Vaststaat dat verzoekers' beroep tot schadevergoeding niet voldoet aan de voorwaarden van artikel 44, lid 1, sub c, van het Reglement voor de procesvoering (r.o. 80).

Het tweede middel: schending van de artikelen 24, 64 en 65 van het Statuut

De zorgplicht van de administratie ten opzichte van haar personeelsleden is een weergave van het door het Statuut geschapen evenwicht tussen de wederzijdse rechten en verplichtingen in de betrekkingen tussen het administratief gezag en de personeelsleden van de openbare dienst. De rechten en belangen van de ambtenaren worden evenwel slechts beschermd voor zover de inachtneming van de geldende bepalingen dit toestaan (r.o. 90).

Referentie: Gerecht 16 maart 1993, Blackman/Parlement, T-33/89 en T-74/89, Jurispr. blz. II-249, r.o. 96; Gerecht 30 juni 1993, Devillez e.a./Parlement, T-46/90, Jurispr. blz. II-699, r.o. 37 en 38

Ambtenaren kunnen derhalve niet met een beroep op de zorgplicht van de instellingen aanspraak maken op voordelen waaraan de overwegingen van het aan hun beroep te grondslag liggende arrest in de weg staan. Zoals de zorgplicht voor een instelling geen grond kan zijn om een wettelijke bepaling te schenden, kan zij voor die instelling evenmin een grond zijn om het dictum te schenden van een in kracht van gewijsde gegaan arrest van het Gerecht, zoals dat in de motivering van het arrest is verduidelijkt (r.o. 91).

Met betrekking tot de stelling, dat de Commissie haar bijstandsplicht heeft verzuimd door de gemeenschapsrechter niet om toetsing van de verordeningen nrs. 3161/94 en 3834/91 te verzoeken, staat vast, dat de gemeenschapsinstellingen ter zake van de keuze van de maatregelen en de middelen voor de nakoming van hun bijstandsplicht, beschikken over een beoordelingsvrijheid onder toezicht van de gemeenschapsrechter (r.o. 99 en 100).

Referentie: Gerecht 26 Oktober 1993, Caronna/Commissie, T-59/92, Jurispr. blz. II-1129, r.o. 64 en 65; Gerecht 11 oktober 1995, Baltsavias/Commissie, T-39/93 en T-553/93, JurAmbt. blz. II-695, r.o. 59

Wanneer de Commissie een dergelijke beoordelingsvrijheid bezit, kan een particulier haar niet verplichten een beroep wegens nalaten in te stellen, dat wil zeggen kan hij haar niet verplichten om op een bepaalde wijze te handelen, zonder de aan deze beoordelingsvrijheid van de Commissie inherente beoordelingsmarge aan te tasten (r.o. 101).

Referentie: Gerecht 9 januari 1996, Koelman/Commissie, T-575/93, Jurispr. blz. II-1, r.o. 71

Aangezien de beslissing om zich tot het Hof te wenden, een interne voorbereidende handeling van de Commissie zonder potentiële geadresseerde is, is de vordering van een particulier die bij wege van een beroep wegens nalaten eist dat Commissie een dergelijke beroep instelt, niet-ontvankelijk (r.o. 102).

Referentie:Gerecht 22 mei 1996, AITEC/Commissie, T-277/94, Jurispr. blz. II-351, r.o. 58 e.v.

Derhalve kunnen verzoekers de Commissie niet met een beroep op de in artikel 24 van het Statuut geformuleerde bijstandsplicht verplichten tegen een andere instelling een beroep wegens nalaten in te stellen (r.o. 103).

Dictum:

Het beroep wordt verworpen.