Zaak T‑271/10 RENV

(gedeeltelijke publicatie)

H

tegen

Raad van de Europese Unie

„Gemeenschappelijk buitenlands en veiligheidsbeleid – Nationaal ambtenaar gedetacheerd bij de EUPM in Bosnië en Herzegovina – Besluit tot overplaatsing – Bevoegdheid van het hoofd van de EUPM tot overplaatsing van een gedetacheerd nationaal ambtenaar – Motiveringsplicht – Misbruik van bevoegdheid – Kennelijk onjuiste beoordeling – Psychisch geweld”

Samenvatting – Arrest van het Gerecht (Zesde kamer) van 11 april 2018

Zie de tekst van de beslissing. (zie punt 37)

De bevoegdheid om het personeel voor elke civiele missie van de Unie ter beschikking te stellen in de zin van artikel 6, lid 2, van besluit 2009/906 inzake de politiemissie van de Europese Unie in Bosnië en Herzegovina komt toe aan de civiele operationele commandant die, onder politiek toezicht en strategische aansturing van het Politiek en Veiligheidscomité en onder algemeen gezag van de Hoge Vertegenwoordiger, het commando voert over en de controle op strategisch niveau uitoefent op de planning en de uitvoering van alle civiele missies in het kader van het gemeenschappelijk veiligheids- en defensiebeleid, en de algemene commandant is van alle hoofden van civiele missies. Binnen iedere missie daarentegen, is alleen het hoofd van de betrokken civiele missie bevoegd tot plaatsing en overplaatsing van het personeel. Uit deze bepalingen volgt namelijk dat de operationele controle die op het terrein wordt uitgeoefend door het hoofd van de missie, noodzakelijkerwijs inhoudt dat dit hoofd besluiten kan nemen, waaronder besluiten tot, zo spoedig mogelijke, overplaatsing van het personeel en dat deze besluiten met het oog op de vervulling van de missie gelden voor het personeel dat door de lidstaten is gedetacheerd. De operationele controle houdt noodzakelijkerwijs in dat het hoofd van de betrokken civiele missie besluiten kan nemen, waaronder besluiten tot, zo spoedig mogelijke, overplaatsing van het personeel en dat deze besluiten met het oog op de vervulling van de missie gelden voor het personeel dat door de lidstaten is gedetacheerd. Dit operationele karakter is derhalve onverenigbaar met een procedure tot voorafgaande raadpleging van de autoriteit die het gedetacheerde personeel heeft uitgezonden. (zie punten 69, 70, 78)

Zie de tekst van de beslissing. (zie punt 88)

De in artikel 296 VWEU vereiste motivering moet beantwoorden aan de aard van de bestreden handeling en aan de context waarin zij is vastgesteld. Zij moet de redenering van de instelling die de handeling heeft verricht, duidelijk en ondubbelzinnig tot uitdrukking doen komen, opdat de betrokkene de rechtvaardigingsgronden van de genomen maatregel kan kennen en de bevoegde rechter zijn toezicht kan uitoefenen. Het motiveringsvereiste moet worden beoordeeld aan de hand van de omstandigheden van het geval. In dit verband is het niet noodzakelijk dat alle relevante gegevens feitelijk en rechtens in de motivering worden gespecificeerd, aangezien bij de vraag of de motivering van een handeling aan de vereisten van artikel 296 VWEU voldoet, niet alleen acht moet worden geslagen op de tekst, doch ook op de context ervan, en op het geheel van rechtsregels die de betrokken materie beheersen. Zo is een bezwarende handeling voldoende gemotiveerd wanneer zij tot stand is gekomen in een context die de betrokkene bekend is, zodat hij de strekking van de tegen hem genomen maatregel kan begrijpen. Voorts moet de mate van nauwkeurigheid waarmee een handeling wordt gemotiveerd evenredig zijn ten opzichte van de materiële mogelijkheden en de technische omstandigheden of de termijn waarbinnen zij tot stand moet komen. Derhalve volstaat het dat de motivering van een handeling waarbij een maatregel wordt opgelegd tot overplaatsing van het personeel binnen een civiele missie van de Unie in het kader van het gemeenschappelijk buitenlands en veiligheidsbeleid, de specifieke en concrete redenen aangeeft waarom degene die deze handeling vaststelt in de uitoefening van zijn discretionaire beoordelingsbevoegdheid van mening is dat de betrokkene een dergelijke maatregel moet worden opgelegd. Bovendien moet de vraag of de motiveringsplicht is nagekomen in beginsel worden beoordeeld aan de hand van de inlichtingen waarover de verzoekende partij uiterlijk op het moment van de instelling van het beroep beschikte. (zie punten 89‑92)

De aanwezigheid van een context van psychisch geweld kan worden ingeroepen ter ondersteuning van een vordering tot nietigverklaring die niet is gericht tegen de afwijzing van een verzoek om bijstand dat door een ambtenaar is ingediend op grond dat hij meent slachtoffer te zijn van intimidatie, maar tegen andere besluiten van het bestuur. Met name kan de aanwezigheid van een context van psychisch geweld in aanmerking worden genomen wanneer degene die dat geweld heeft begaan ook het betwiste besluit heeft ondertekend, om vast te stellen dat dit besluit is genomen met het doel de ambtenaar te schaden en derhalve misbruik van bevoegdheid oplevert. Aldus kan een besluit tot overplaatsing, bij gesteld psychisch geweld dat is aangevoerd tot staving van een vordering tegen dat besluit, misbruik van bevoegdheid opleveren indien dit is vastgesteld met het doel de persoonlijkheid, de waardigheid of de fysieke of psychische integriteit van de ambtenaar te schaden. In dit verband gelden voor de ambtenaren die zijn gedetacheerd door de instellingen van de Unie, wier rechtspositie is geregeld bij het Statuut van de ambtenaren van de Europese Unie, en diegenen die zijn gedetacheerd door de lidstaten dezelfde regels wat betreft de uitoefening van hun functie op het terrein. Zo staat niets eraan in de weg dat een ambtenaar die is gedetacheerd door een lidstaat zich beroept op het bestaan van psychisch geweld tot staving van een vordering tot nietigverklaring van een besluit tot overplaatsing. Voorts is het mogelijk dat men ondanks alles uit feiten die zijn aangevoerd om aan te tonen dat er sprake was van psychisch geweld, ofschoon zij niet als zodanig kunnen worden aangemerkt in de zin van de rechtspraak die is ontwikkeld in verband met artikel 12 bis van het Statuut van de ambtenaren van de Unie, kan afleiden dat het besluit tot overplaatsing misbruik van bevoegdheid oplevert en derhalve op deze grond nietig zou moeten worden verklaard. (zie punten 105‑108)

In het kader van een beroep tot nietigverklaring dat door een bij een civiele missie van de Europese Unie gedetacheerde nationaal ambtenaar is ingesteld tegen een hem betreffend besluit tot overplaatsing, heeft het begrip misbruik van bevoegdheid een welbepaalde strekking die betrekking heeft op het gebruik dat een administratief gezag van zijn bevoegdheden maakt met een ander doel dan dat waarvoor zij aan dit gezag zijn verleend. In dit verband beschikken de instellingen van de Unie over een ruime beoordelingsvrijheid om hun diensten te organiseren afhankelijk van de taken die hun zijn toevertrouwd, en om voor de vervulling van die taken het hun ter beschikking staande personeel te plaatsen, evenwel met dien verstande dat deze plaatsing in het belang van de dienst moet zijn en dat de gelijkwaardigheid van de ambten moet worden geëerbiedigd. Het toezicht van het Gerecht moet zich in deze omstandigheden beperken tot de vraag of de betrokken instelling binnen aanvaardbare grenzen is gebleven en haar bevoegdheid niet kennelijk onjuist heeft gebruikt. Bovendien is alleen sprake van misbruik van bevoegdheid indien sprake is van objectieve, ter zake dienende en onderling overeenstemmende aanwijzingen op grond waarvan kan worden vastgesteld dat de bestreden handeling een ander doel dient dan dat waartoe zij volgens de toepasselijke bepalingen moet dienen, en zodra een besluit niet als in strijd met het dienstbelang wordt beschouwd, kan er geen sprake zijn van misbruik van bevoegdheid. In dit verband volstaat het niet bepaalde feiten aan te voeren tot staving van deze beweringen, doch dienen daarnaast ook voldoende nauwkeurige, objectieve en onderling overeenstemmende aanwijzingen te worden verstrekt waaruit blijkt dat die feiten juist of althans aannemelijk zijn, bij gebreke waarvan de materiële juistheid van de verklaringen van de betrokken instelling niet in twijfel kan worden getrokken. Derhalve kan de globale beoordeling van de aanwijzingen voor misbruik van bevoegdheid niet berusten op loutere beweringen, onvoldoende nauwkeurige aanwijzingen of aanwijzingen die noch objectief noch ter zake dienend zijn. (zie punten 110‑115)

De Unierechter is overeenkomstig artikel 275 VWEU niet bevoegd ten aanzien van het operationele aspect van een besluit tot overplaatsing van een gedetacheerde nationaal ambtenaar. Hij mag daarentegen toetsen of bij de overplaatsingsmaatregel de procedure- en motiveringsvoorschriften zijn nageleefd, de feiten materieel juist zijn en geen sprake is van een kennelijk onjuiste beoordeling van de feiten en van misbruik van bevoegdheid. Daar de Unierechter zijn beoordeling van de feiten en omstandigheden die de vaststelling van dergelijke maatregelen rechtvaardigen niet in de plaats kan stellen van die van het hoofd van een missie, voert hij een beperkte toetsing uit die met name geldt voor de beoordeling van de opportuniteitsoverwegingen waarop dergelijke maatregelen zijn gebaseerd. In dit verband beschikt het hoofd van de missie die het besluit heeft vastgesteld over een ruime beoordelingsvrijheid met betrekking tot de elementen die in aanmerking moeten worden genomen bij de vaststelling van maatregelen tot overplaatsing van het personeel op het terrein. Deze ruime beoordelingsvrijheid staat er evenwel niet aan in de weg dat de Unierechter bij de uitoefening van zijn wettigheidstoetsing nagaat of de feiten waarop dit hoofd van de missie zich heeft gebaseerd, materieel juist zijn. De doeltreffendheid van de rechterlijke toetsing zoals gewaarborgd door artikel 47 van het Handvest van de grondrechten van de Europese Unie vereist namelijk dat de Unierechter zich ervan vergewist dat een besluit dat een individuele strekking heeft voor de betrokken persoon, berust op een voldoende solide feitelijke grondslag. Dat impliceert een controle van de feiten die aan dit besluit ten grondslag liggen, zodat de rechterlijke toetsing niet is beperkt tot de beoordeling van de abstracte waarschijnlijkheid van de aangevoerde motivering, maar ziet op de vraag of die motivering is gestaafd. (zie punten 155‑157)