Trefwoorden

Samenvatting



Trefwoorden

1. Beroep tot nietigverklaring – Natuurlijke of rechtspersonen – Handelingen die hen rechtstreeks en individueel raken – Beschikking van Commissie waarbij staatssteun verenigbaar met gemeenschappelijke markt wordt verklaard zonder dat formele onderzoeksprocedure wordt ingeleid – Beroep ingesteld door belanghebbenden in zin van artikel 88, lid 2, EG – Ontvankelijkheid – Voorwaarden

(Art. 88, lid 2, EG en 230, vierde alinea, EG; verordening nr. 659/1999 van de Raad, art. 1, sub h, 4, lid 3, en 6, lid 1)

2. Beroep tot nietigverklaring – Natuurlijke of rechtspersonen – Handelingen die hen rechtstreeks en individueel raken – Beschikking van Commissie waarbij staatssteun verenigbaar met gemeenschappelijke markt wordt verklaard zonder dat formele onderzoeksprocedure wordt ingeleid – Beroep ingesteld door belanghebbenden in zin van artikel 88, lid 2, EG – Vaststelling van voorwerp van beroep

(Art. 88, lid 2, EG en 230, vierde alinea, EG; Reglement voor de procesvoering van het Gerecht, art. 44, lid 1, sub c; verordening nr. 659/1999 van de Raad, art. 1, sub h, 4, lid 3, en 6, lid 1)

3. Hogere voorziening – Middelen – Toetsing door Hof van beoordeling van feiten en bewijzen – Uitgesloten, behoudens geval van onjuiste opvatting

(Art. 225 EG; Statuut van het Hof van Justitie, art. 58, eerste alinea)

4. Steunmaatregelen van de staten – Voorgenomen steunmaatregelen – Onderzoek door Commissie – Inleidende fase en contradictoire fase – Verenigbaarheid van steunmaatregel met gemeenschappelijke markt – Moeilijkheden bij beoordeling – Verplichting van Commissie om contradictoire procedure in te leiden

(Art. 88, leden 2 en 3, EG)

5. Beroep tot nietigverklaring – Natuurlijke of rechtspersonen – Handelingen die hen niet rechtstreeks en individueel raken – Niet-ontvankelijkheidsgrond van openbare orde

(Art. 230, vierde alinea, EG)

6. Hogere voorziening – Middelen – Toetsing door Hof van beoordeling door Gerecht van noodzaak om gegevens aan te vullen – Uitgesloten, behoudens geval van onjuiste opvatting

7. Hogere voorziening – Middelen – Ontoereikende motivering – Impliciete motivering door Gerecht – Toelaatbaarheid – Voorwaarden

(Art. 225 EG; Statuut van het Hof van Justitie, art. 36 en 53, eerste alinea)

Samenvatting

1. Wanneer de Commissie op het gebied van staatssteun krachtens artikel 4, lid 3, van verordening nr. 659/1999 tot vaststelling van nadere bepalingen voor de toepassing van artikel 88 EG een beschikking van geen bezwaar geeft, verklaart zij niet alleen dat de maatregel verenigbaar is met de gemeenschappelijke markt, maar weigert zij ook impliciet om de formele onderzoeksprocedure van artikel 88, lid 2, EG en artikel 6, lid 1, van verordening nr. 659/1999 in te leiden.

De rechtmatigheid van een op artikel 4, lid 3, van verordening nr. 659/1999 gebaseerde beschikking van geen bezwaar hangt af van het antwoord op de vraag of er twijfel bestaat over de verenigbaarheid van de steun met de gemeenschappelijke markt. Aangezien bij dergelijke twijfel een formele onderzoeksprocedure moet worden ingeleid waaraan de in artikel 1, sub h, van verordening nr. 659/1999 bedoelde belanghebbenden mogen deelnemen, moet worden geoordeeld dat elke belanghebbende in de zin van laatstgenoemde bepaling door een dergelijke beschikking rechtstreeks en individueel wordt geraakt. Wie door de procedurele waarborgen van artikel 88, lid 2, EG en artikel 6, lid 1, van verordening nr. 659/1999 wordt beschermd, kan de eerbiediging daarvan immers slechts afdwingen indien hij voor de rechter van de Unie kan opkomen tegen de beschikking van geen bezwaar.

In het kader van een beroep tot nietigverklaring volstaat de bijzondere hoedanigheid van „belanghebbende” in de zin van artikel 1, sub h, van verordening nr. 659/1999, die is verbonden met het specifieke voorwerp van het beroep, dus om de verzoeker die opkomt tegen een beschikking van geen bezwaar, te individualiseren in de zin van artikel 230, vierde alinea, EG.

Volgens artikel 1, sub h, van verordening nr. 659/1999 moet onder „belanghebbende” met name moet worden verstaan een persoon, onderneming of ondernemersvereniging waarvan de belangen door de toekenning van steun kunnen worden getroffen, dat wil zeggen in het bijzonder de concurrenten van degene aan wie deze steun wordt toegekend. Het gaat met andere woorden om een onbepaalde groep van adressaten, hetgeen niet uitsluit dat een indirecte concurrent van de begunstigde van de steun als „belanghebbende” kan worden aangemerkt, voor zover hij aanvoert dat zijn belangen door de steunverlening nadelig kunnen worden beïnvloed, en rechtens genoegzaam aantoont dat de steun zijn situatie concreet dreigt te beïnvloeden.

(cf. punten 42‑44, 132)

2. Wanneer een verzoeker op het gebied van staatssteun nietigverklaring van een beschikking van geen bezwaar vordert, komt hij in wezen op tegen het feit dat de Commissie de beschikking betreffende de betrokken steun heeft vastgesteld zonder de formele onderzoeksprocedure in te leiden, en daardoor zijn procedurele rechten heeft geschonden. Om toewijzing van zijn vordering tot nietigverklaring te verkrijgen kan de verzoeker elk middel aanvoeren dat aannemelijk kan maken dat de Commissie bij de beoordeling van de gegevens en de elementen waarover zij tijdens het eerste onderzoek van de aangemelde maatregel beschikte, twijfel had moeten koesteren over de verenigbaarheid van deze maatregel met de gemeenschappelijke markt. Het gebruik van dergelijke argumenten leidt daarom echter nog niet tot wijziging van het voorwerp van het beroep of van de voorwaarden voor de ontvankelijkheid ervan. Integendeel, om aan te tonen dat de Commissie verplicht was de formele onderzoeksprocedure van artikel 88, lid 2, EG en artikel 6, lid 1, van verordening nr. 659/1999 in te leiden, dient juist het bewijs te worden geleverd dat er twijfel bestond over die verenigbaarheid.

(cf. punt 50)

3. In het kader van een hogere voorziening is het Hof is niet bevoegd om de feiten vast te stellen, noch in beginsel om de bewijzen te onderzoeken die het Gerecht daarvoor in aanmerking heeft genomen. Wanneer deze bewijzen rechtmatig zijn verkregen en de algemene rechtsbeginselen en de procedurevoorschriften inzake de bewijslast en de bewijsvoering zijn geëerbiedigd, staat het uitsluitend aan het Gerecht om te beoordelen welke waarde moet worden gehecht aan de hem overgelegde bewijzen. Deze beoordeling levert dus geen rechtsvraag op die als zodanig vatbaar is voor toetsing door het Hof, behoudens in het geval van een onjuiste opvatting van de bewijzen. Een onjuiste opvatting moet duidelijk blijken uit de stukken van het dossier, zonder dat de feiten en de bewijzen opnieuw behoeven te worden beoordeeld.

(cf. punten 58‑59)

4. Wanneer op het gebied van staatssteun de Commissie tijdens het in artikel 88, lid 3, EG bedoelde eerste onderzoek niet alle problemen heeft weten op te lossen die zich bij de beoordeling van de verenigbaarheid van de steunmaatregel met de gemeenschappelijke markt voordoen, is zij verplicht alle nodige adviezen in te winnen en hiertoe de procedure van artikel 88, lid 2, EG in te leiden. Aangezien het begrip „ernstige moeilijkheden” een objectief begrip is, moeten voor het antwoord op de vraag of dergelijke moeilijkheden zich hebben voorgedaan, niet alleen de omstandigheden waarin de bestreden handeling is vastgesteld, maar ook de overwegingen waarop de Commissie zich heeft gebaseerd, worden onderzocht.

Wanneer een tegenspraak tussen twee teksten op het niveau van het nationale recht rechtstreeks van invloed is op de verenigbaarheid of de onverenigbaarheid van de betrokken steunmaatregel, doet die tegenspraak, objectief gezien, twijfel rijzen omtrent de verenigbaarheid van de betrokken steun met de gemeenschappelijke markt.

De Commissie is verplicht om in voorkomend geval rekening te houden met een kennelijke tegenspraak tussen twee nationale teksten, te weten een wet en administratieve richtlijnen, met name wanneer blijkt dat de wet waarbij de steunregeling is ingesteld, een beperking bevat die ernstige twijfel doet rijzen omtrent de verenigbaarheid van de steunregeling met de gemeenschappelijke markt.

(cf. punten 70‑71, 79‑80, 85)

5. Het in artikel 230, vierde alinea, EG neergelegde criterium dat de ontvankelijkheid van een beroep van een natuurlijke of rechtspersoon tegen een beschikking die niet tot hem is gericht, afhankelijk stelt van de voorwaarde dat hij door die beschikking rechtstreeks en individueel wordt geraakt, is een niet-ontvankelijkheidsgrond van openbare orde die de communautaire rechterlijke instanties op elk moment, zelfs ambtshalve, kunnen onderzoeken, ook door maatregelen te treffen om nadere informatie te verkrijgen.

(cf. punten 97‑98)

6. Het staat uitsluitend ter beoordeling van het Gerecht of de gegevens waarover het ter zake van de aan hem voorgelegde zaken beschikt, eventueel aanvulling behoeven. De waardering van de bewijskracht van de processtukken maakt deel uit van de soevereine beoordeling van de feiten door het Gerecht, die door het Hof in hogere voorziening niet kan worden getoetst, behoudens in geval van een onjuiste voorstelling van de aan het Gerecht overgelegde bewijselementen of wanneer de materiële onjuistheid van hetgeen het Gerecht heeft vastgesteld, uit de processtukken blijkt.

Bijgevolg kan aan het Gerecht niet worden verweten dat het vóór en tijdens de terechtzitting aan de partijen een aantal gedetailleerde vragen heeft gesteld ter aanvulling van de gegevens waarover het reeds beschikte, en uit de antwoorden van de partijen op die vragen een aantal conclusies heeft getrokken in het kader van door die partijen geldig aangevoerde middelen.

Verder kan in hogere voorziening aan het Gerecht niet worden verweten dat het geen andere maatregelen tot organisatie van de procesgang heeft getroffen, die de partijen in de procedure voor het Gerecht niet hebben gevraagd en in het kader van de hogere voorziening niet nauwkeurig omschrijven.

(cf. punten 99‑100)

7. De ingevolge de artikelen 36 en 53, eerste alinea, van het Statuut van het Hof van Justitie op het Gerecht rustende verplichting om zijn arresten te motiveren houdt niet in dat het Gerecht bij zijn redenering alle door partijen in het geding uiteengezette argumenten één voor één uitputtend dient te behandelen. De motivering kan dus impliciet zijn, mits de belanghebbenden de redenen kunnen kennen waarom de betrokken maatregelen zijn getroffen, en het Hof over voldoende elementen beschikt om zijn rechterlijk toezicht uit te oefenen.

(cf. punt 104)