Conclusies van de Advocaat-Generaal

M. LAGRANGE

Vertaald uit het Frans

Mijnheer de Voorzitter, Heren Rechters,

Door de „Associazione Industrie Siderurgiche Italiane” (ASSIDER) is bij Uw Hof een verzoek ingediend tot uitlegging van punt 11 van deel A, II, van de rechtsoverwegingen van Uw Vonnis No. 2-54 (Vonnis gewezen op het beroep van de Italiaanse Regering), naar welk tekstgedeelte volgens verzoekster in het Vonnis No. 3-54 van het Hof van Justitie in zijn geheel wordt verwezen (d. w. z. het Vonnis, dat gewezen is naar aanleiding van het beroep van de ASSIDER zelf).

In dit gedeelte van het Vonnis 2-54, waarvan men U interpretatie vraagt, hebt Gij het door de Italiaanse Regering voorgedragen middel van schending van paragraaf 30 van de Overeenkomst met betrekking tot de Overgangsbepalingen door het eerste artikel van Beschikking 2-54 gegrond geoordeeld.

Na haar standpunt uiteengezet te hebben, besluit verzoekster als volgt:

„Wij vertrouwen, dat het Hof van Justitie bovengenoemd Vonnis zal interpreteren in die zin, dat paragraaf 30, No. 2, van de Overeenkomst met betrekking tot de Overgangsbepalingen prijsaanpassing van niet-Italiaanse ondernemingen op de Italiaanse markt verbiedt; doch, dat anderzijds paragraaf 30, No. 2, op de Italiaanse markt aanpassing van Italiaanse ondernemingen aan de prijzen van de overige Italiaanse ondernemingen of aanpassing van Italiaanse ondernemingen aan de prijzen van de overige niet-Italiaanse, maar wel tot de Gemeenschap behorende ondernemingen niet verbiedt.”

Het verzoekschrift, dat voldoet aan de door de artikelen 20 en 22 van het Statuut en artikel 29 van het Reglement van het Hof van Justitie gestelde eisen is regelmatig naar de vorm. Wij wijzen, er op, dat er geen termijn is vastgesteld.

I

Het is echter de vraag, of het beroep ontvankelijk is gezien artikel 37 van het Statuut, waarin het verzoek tot uitlegging van een vonnis uitdrukkelijk is voorzien.

De tekst van dit artikel luidt als volgt: „Ingeval zich moeilijkheden voordoen over de betekenis en de draagwijdte van een vonnis, is het Hof bevoegd, op verzoek van een der partijen of van een Instelling van de Gemeenschap die bewijst, dat zij hierbij belang heeft, een uitlegging van het vonnis te geven.”

Welnu, de ASSIDER is geen „partij” geweest in de zaak, welke geleid heeft tot het Vonnis 2-54, waarvan interpretatie wordt gevraagd: dit Vonnis is gewezen in de zaak tussen de Italiaanse Regering en de Hoge Autoriteit. De ASSIDER was partij in het geschil, dat werd beslecht met de uitspraak 3-54, en het is niet juist, dat deze uitspraak verwijst „naar punt 11 van Vonnis 2-54 in zijn geheel”, zoals zij beweert. In feite verwijst het Vonnis 3-54 zelfs in het geheel niet naar Vonnis 2-54, tenminste niet wat betreft het onderhavige tekstgedeelte, te weten het verzoek tot nietigverklaring van artikel 1 van Beschikking No. 2-54: wat dit verzoek betreft, verklaart Vonnis 3-54, dat het beroep niet gegrond is, daar artikel 1 van Beschikking No. 2-54 „„erga omnes” is vernietigd bij het Vonnis van 21 December 1954 in zaak 1-54”. Welnu, Vonnis 1-54 is gewezen op het beroep van de Franse Regering; het bevat slechts een korte toespeling op paragraaf 30: de zinsnede, welke aanleiding geeft tot het onderhavige verzoek tot interpretatie komt er niet in voor, hetgeen zeer goed te verklaren valt, daar de Franse Regering geen middel had voorgedragen gegrond op schending van deze bepaling welke in het bijzonder de Italiaanse markt betreft.

Dient derhalve het beroep van de ASSIDER als niet-ontvankelijk te worden verworpen, alléén op grond van het feit, dat zij geen partij is geweest in de zaak, welke heeft geleid tot het Vonnis, waarvan zij interpretatie verzoekt, n. 1. het Vonnis 2-54?

Wij menen van niet.

Inderdaad moet men niet vergeten, dat wij hier te maken hebben met beroepen tot vernietiging, welke onderworpen zijn aan bijzondere regels, met name wat betreft het gezag van gewijsde. Ook al blijft het algemene beginsel van het relatieve gezag van gewijsde van toepassing in geval van verwerping van het beroep, het lijdt uitzondering in geval van vernietiging, daar deze is uitgesproken „erga omnes”: Gij hebt dit in Uw Vonnis 3-54 gezegd en op grond hiervan hebt Gij kunnen verklaren, dat aan het beroep van de ASSIDER de grondslag is ontvallen, voor zoverre de vernietiging reeds was uitgesproken naar aanleiding van het eerste beroep, dat van de Franse Regering. Het valt niet te betwijfelen, dat het Hof naar strikt recht dezelfde beslissing had kunnen nemen in de zaak No. 2-54, nu niet tot een gezamenlijke behandeling der zaken besloten was. Het hing uiteraard niet van de ASSIDER af, of het Hof te haren aanzien aan een andere, in rechte eveneens gerechtvaardigde, oplossing de voorkeur zou hebben willen geven. Wij achten het derhalve juist, dat, indien meer dan één beroep wordt ingesteld tegen een en dezelfde beschikking, en, naar aanleiding van een der beroepen, vernietiging van de beschikking is uitgesproken, degenen, die de andere beroepen hebben ingediend, beschouwd kunnen worden als „partijen” in de zin van artikel 37 van het Statuut en het recht moeten hebben een verzoek tot interpretatie van een vonnis in te dienen, hetwelk, zij het in de vorm van een simpele beslissing, „dat er tot het geven van een uitspraak geen aanleiding bestaat”, niettemin wel degelijk te hunnen opzichte is gewezen. (Dit zou natuurlijk anders zijn indien het beroep niet-ontvankelijk was verklaard.) Het komt ons eveneens juist voor, dat in het zeer uitzonderlijke geval waarin het Hof na in een eerste vonnis de vernietiging van een beschikking reeds te hebben uitgesproken, daarna — hoewel daartoe dus rechtens geenszins gehouden — zich uitdrukkelijk heeft uitgesproken over een later ingediend beroep tot vernietiging, iedere partij, welke van haar kant regelmatig geconcludeerd heeft tot vernietiging van dezelfde beschikking, gerechtigd is interpretatie te vragen van beide vonnissen waarbij de verzoeken tot nietigverklaring werden toegewezen (en voorzover zij daarbij werden toegewezen). Dit zou zeker zo moeten zijn, wanneer, zoals in het onderhavige geval, het middel tot nietigverklaring, door het Hof als gegrond erkend, eveneens zou zijn opgeworpen door de partij ten aanzien van welke is verklaard, dat er geen aanleiding bestaat een uitspraak te geven.

II

Doch, mijne Heren, indien de ASSIDER deze eerste hindernis al overwonnen heeft en kan worden aangemerkt als „partij” in de zin van artikel 37 van het Statuut — zij het krachtens een interpretatie die nog al veel inspanning vergt, een inspanning die wij overigens gerechtvaardigd achten — wij geloven niet, dat haar beroep voldoet aan een andere bij dat artikel gestelde voorwaarde, te weten het aanwezig zijn van „een moeilijkheid over de betekenis en de draagwijdte van een vonnis”.

Het verzoek tot interpretatie van een vonnis is een bijzonder rechtsmiddel, waardoor interpretatie van een onduidelijk of dubbelzinnig deel van een vonnis kan worden verkregen van de rechter, welke dit vonnis gewezen heeft: dit is een toepassing — een van de weinige, die in het moderne recht nog bestaan — van de maxime „ejus est interpretari cujus est acondere”, en welke een uitzondering vormt op het beginsel krachtens hetwelk de rechterlijke competentie „uitgeput” wordt door het wijzen van het vonnis (le „dessaisissement”).

In het nationale recht van de landen van de Gemeenschap is het verzoek tot interpretatie als zodanig slechts bekend in Frankrijk en België; bovendien is het in beide landen een zuiver pretoriaanse schepping van de jurisprudentie. In de andere deelnemende Staten worden de moeilijkheden, welke kunnen voortvloeien uit de tenuitvoerlegging van een vonnis, opgelost in een nieuw geding, voor welks berechting de bevoegde rechtbank (welke een andere rechtbank kan, en zelfs in het algemeen zal zijn) eventueel, alvorens het vonnis toe te passen, dit laatste zal moeten interpreteren op gelijke voet als een wettekst of de tekst van een algemeen bindend voorschrift.

Het verzoek tot interpretatie van een vonnis bestaat eveneens bij bepaalde internationale rechterlijke instanties en wordt in de verschillende teksten uitdrukkelijk voorzien: dit is met name het geval bij het Internationale Gerechtshof, artikel 60 van het Statuut, artikel 79 van het Reglement.

In het nationale zowel als in het internationale recht zijn de beginselen dezelfde: men kan deze beginselen als volgt samenvatten:

1o Er moet sprake zijn van een moeilijkheid. Deze moeilijkheid moet van concrete aard zijn en op de tenuitvoerlegging van het vonnis van invloed kunnen zijn — waarbij de term „tenuitvoerlegging” genomen wordt in de ruimste zin van het woord, en niet in de zin van „middelen van tenuitvoerlegging”. Het is niet de taak van de rechter academische adviezen te geven over de door hem gewezen vonnissen. Het is ook niet noodzakelijk, dat er een echt geschil is, met contraire conclusies van de partijen. Dit zou in ieder geval niet door ons Hof geëist kunnen worden, daar enerzijds artikel 37 van het Statuut spreekt van „moeilijkheid over de betekenis en de draagwijdte van een vonnis” en niet van „betwisting” zoals in het Statuut van het Hof van Den Haag (de term „betwisting” roept veel meer het beeld van geschil op) — en anderzijds dit zelfde artikel 37 de Instellingen van de Gemeenschap het recht op beroep geeft, zelfs indien zij geen partij in het hoofdgeding zijn geweest: het kan zeer wel voorkomen, dat in een dergelijk geval beide partijen het volledig eens zijn. De eerste voorwaarde is dus: het bestaan van een moeilijkheid van concrete aard, betrekking hebbende op de tenuitvoerlegging van het vonnis.

2o De moeilijkheid moet betrekking hebben op een in het vonnis besliste vraag, zonder evenwel de uitspraak zelf aan te tasten. Dit is zeer belangrijk. Men kan geen afbreuk doen aan het gewijsde onder voorwendsel interpretatie te vragen. Hieruit volgt dat de rechtbank op een verzoek tot interpretatie de door zijn uitspraak vastgestelde rechten niet kan beperken, uitbreiden of wijzigen, en dat zij zich er toe moet beperken een interpretatie te geven, wanneer, tengevolge van dubbelzinnigheid in de formulering, de omvang der gevolgen, die het vonnis meebrengt, onbepaald blijft: Cour de Cassation française, Req. 10 December 1902 ( 1 ); idem Civ. 15 Juli 1902 ( 2 ); idem Civ. 23 Juni 1924 ( 3 ); Conseil d'État français, Héritiers Berton, 8 Augustus 1895 ( 4 ). Hieruit volgt eveneens, dat het verzoek tot interpretatie slechts betrekking kan hebben op dat gedeelte van het vonnis, dat kracht van gewijsde heeft, d. w. z. in beginsel op het dictum. Immers, in de regel wordt gezag van gewijsde slechts aan het dictum toegekend, het kan evenwel door de rechtsoverwegingen worden toegelicht; deze regel is, voorzover ons bekend, in onze zes landen algemeen aanvaard. Wij citeren, in deze zin, voor Frankrijk een wel zeer duidelijk arrest: Tribunal des Conflits, 12 December 1942, de Murard ( 5 ). Hieruit volgt tenslotte, dat de rechtbank, die het vonnis, waarvan interpretatie wordt gevraagd, heeft gewezen, niet de plaats van de bevoegde rechtbank kan innemen, wanneer er sprake is van de middelen van tenuitvoerlegging. (In deze zin het Franse Hof van Cassatie in een beslissing a contrario 7 Mei 1946) ( 6 ). Dit is te begrijpen, enerzijds aangezien het verzoek tot interpretatie geen storende invloed mag uitoefenen op de bevoegdheden van de verschillende organen, noch, bijgevolg, aan de bevoegdheid van de met de tenuitvoerlegging belaste rechter afbreuk mag doen, en anderzijds daar het voornaamste, zo niet het enige nut van deze ietwat bijzondere procedure juist is te trachten verdere moeilijkheden en een nieuw geschil over de tenuitvoerlegging te vermijden door deze te voorkomen. Tot zover wat betreft het nationaal recht. In het internationaal recht vinden wij een zeer interessant precedent, n. 1. het vonnis van 16 December 1927 van het Permanente Hof van Internationale Justitie, gewezen tussen de Duitse en de Poolse Regering, naar aanleiding van de zaak van de fabriek Chorzow. In deze zaak heeft het Hof van Den Haag interpretatie gegeven van een passage van een voorafgaand vonnis, over de betekenis en draagwijdte waarvan tussen partijen verschil van mening bestond. Naar aanleiding hiervan heeft het Hof de voorwaarden voor de ontvankelijkheid van een verzoek tot interpretatie gepreciseerd en deze ontvankelijkheid duidelijk afhankelijk gesteld van een meningsverschil tussen partijen betreffende die beslissingen in het te interpreteren vonnis, die bindende kracht hebben; het Hof heeft daarbij eveneens aangenomen, dat het bevoegd is zo nodig een uitspraak te doen over de vraag of een bepaald gedeelte van het vonnis al dan niet bindende kracht heeft. Een der rechters, Anzilotti, die deel uitmaakte van de minderheid, heeft zijn afwijkende mening gepubliceerd; bezien wij zijn afwijkende mening nader, dan blijkt dat Anzilotti, hoewel juridisch dieper op de vraag ingaande, zich niettemin verenigt met de door de meerderheid van het Hof aanvaarde beginselen en haar alleen maar niet volgt in de toepassing daarvan op Let concrete geval. Hij was van oordeel, dat er op een bepaald punt geen werkelijke rechtsstrijd tussen partijen bestond en mitsdien ook geen „moeilijkheid” en dat voor het overige het verzoek tot interpretatie in werkelijkheid strekte tot het verkrijgen van een uitspraak over een nieuwe zaak, welke op dat ogenblik reeds bij het Hof aanhangig was. Hij leidde hieruit af, dat het beroep niet-ontvankelijk was.

3o De beslissing dient een werkelijk onduidelijk of dubbelzinnig karakter te hebben. Indien de beslissing een duidelijk karakter heeft, valt er uiteraard niets te interpreteren en moet het beroep verworpen worden. Als voorbeeld geven wij, in Frankrijk: Conseil d'État: Weduwe Guillemain, 9 Juli 1926 ( 7 ); idem Secrétaire d'État a la Présidence du Conseil, 7 Juli 1950 ( 8 ). Dit laatste vonnis is interessant, daar het de interpretatie betreft van een beslissing gegeven op een beroep tot nietigverklaring; het is het enige voorbeeld, dat ons op dit punt bekend is. Soms gaat de uitspraak, waarbij verklaard wordt, dat er noch van onduidelijkheid noch van dubbelzinnigheid sprake is, vergezeld van enige nuttige toelichtende uiteenzettingen. Bijv.: Conseil d'État, Ville de Bagnères de Luchon, 28 November 1934 ( 9 ). In het internationaal recht citeren wij hier nog het vonnis van 16 December 1927 van het Permanente Hof van Internationale Justitie, dat zelfs niet geaarzeld heeft een uitvoerig gemotiveerde interpretatie te geven van zijn voorafgaand vonnis, hiermede erkennende, dat dit vonnis voor meerdere interpretaties vatbaar was. Dit zijn dus, naar onze mening, de drie voorwaarden voor de ontvankelijkheid van het verzoek tot interpretatie. De procedure kan naar onze opvatting slechts de contradictoire zijn, ondanks het nogal bijzondere karakter van dit beroep en, met name, ondanks het feit, dat niet noodzakelijkerwijze het bestaan van een werkelijk „geschil” vereist is. Een contradictoire procedure is onmisbaar: partijen in het eerste geschil moeten worden opgeroepen, onverschillig waartoe zij zullen concluderen of wat de strekking van hun opmerkingen zal zijn. Indien het beroep ontvankelijk is verklaard en de interpretatie gegeven, kan dit slechts geschieden in de vorm waarin het te interpreteren vonnis is gewezen: het interpreterende vonnis dient dezelfde kracht van gewijsde te hebben als het geïnterpreteerde vonnis, waarmede het voortaan één geheel vormt. In beginsel komt het gezag van gewijsde niet toe aan de beslissingen in volontaire rechtspraak gegeven (Solus, Cour de droit judiciaire privé, 1953 — 54, No. 646; Cuche, Précis de procédure civile, 10ème édition, No. 77). Wij denken niet, dat er geldige redenen voor het Hof bestaan om van deze algemeen aanvaarde beginselen af te wijken. In het bijzonder wat de procedure betreft, hebt Gij naar onze mening duidelijk Uw standpunt in de aangegeven zin bepaald door te verklaren: „op het verzoek tot uitlegging wordt door het Hof in een vonnis beslist” (artikel 78 van Uw Reglement).

III

Aanvaardt men deze beginselen, dan moeten deze thans worden toegepast op de zaak, welke aan U is voorgelegd. Op dit punt zullen onze uiteenzettingen kort zijn.

Wij zijn in de eerste plaats van mening, dat aan de eerste voorwaarde, het bestaan van een moeilijkheid, is voldaan. Zeker is, dat paragraaf 30 van de Overeenkomst de vraag openlaat, of het de bedoeling is geweest op de Italiaanse markt, zelfs tussen Italiaanse ondernemingen, hetgeen men noemt „de praktijk van prijsaanpassing” te verbieden, d.w.z. de toepassing van lid 2b van artikel 60 van het Verdrag. Dit stelt een probleem aan de orde. Voorts is deze moeilijkheid van concrete aard, daar de Hoge Autoriteit, na aanvankelijk een gunstige houding aangenomen te hebben ten aanzien van het bestaan van het recht van prijsaanpassing tussen Italiaanse ondernemingen, heeft gemeend na de eerste vonnissen van het Hof een tegengesteld standpunt te moeten innemen.

Wij menen, dat het bij U ingediende beroep daarentegen niet aan de tweede voorwaarde voldoet, daar het verzoek tot interpretatie geen betrekking heeft op een door het Hof ten aanzien van een bepaald punt gegeven oordeel.

Wat heeft het Hof beslist in het Vonnis waarvan interpretatie is gevraagd?

Het Hof heeft beslist, dat het eerste artikel van Beschikking 2-54 strijdig was niet alleen met artikel 60, maar eveneens met paragraaf 30 van de Overeenkomst met betrekking tot de Overgangsbepalingen. Waarom? Omdat, „zelfs indien men van oordeel is, dat paragraaf 30 van de Overgangsbepalingen in het bijzonder ten doel heeft te verbieden zich aan de prijzen van de Italiaanse ondernemingen aan te passen, daar niet noodzakelijkerwijze uit volgt, dat de bewoordingen van deze bepaling bescherming van de Italiaanse staalindustrie in een andere vorm uitsluiten. De bewering van het tegendeel zou een petitio principii betekenen. Immers, bij gebreke van een duidelijke en nauwkeurige tekst is het evenzeer gerechtvaardigd aan te nemen, dat de Overeenkomst de Italiaanse ondernemingen — als overgangsmaatregel en bij wijze van uitzondering — onverkort het voordeel heeft willen waarborgen van de bescherming op douanegebied, die daarbij ten behoeve van deze ondernemingen werd ingevoerd. Het eigenlijke doel van de Overeenkomst is te voorkomen, dat de Italiaanse ondernemingen op de Italiaanse markt concurrentie ondervinden van niet-Italiaanse ondernemingen, die prijzen, lager dan die van hun eigen prijsschalen, toepassen.”

Het gaat dus uitsluitend om de bescherming van de Italiaanse markt tegen de niet-Italiaanse ondernemingen.

Weliswaar bezigt het vonnis vervolgens zeer algemene bewoordingen, maar het verklaart nergens, dat paragraaf 30 behalve dat het bescherming beoogt van de Italiaanse markt tegen niet-Italiaanse markten (welke bescherming in deze bepaling erkend wordt), eveneens tot doel zou hebben op de Italiaanse markt bepaalde vormen van zuiver interne bescherming te verwezenlijken. Dit is een geheel andere vraag, waarover tijdens het proces niet is gehandeld en waarover geen uitspraak behoefde te worden gedaan en waarover ook geen uitspraak gegeven is.

Daarom zijn wij van oordeel, dat het beroep niet ontvankelijk is.

Volgens artikel 60 van Uw Reglement wordt „de partij, welke in een proces in het ongelijk wordt gesteld, veroordeeld in de proceskosten”. Dit is een bepaling van dwingend recht. Zij verzet zich ertegen — wij betreuren het —, dat rekening wordt gehouden met overwegingen van billijkheid en dus in het onderhavige geval met het feit, dat de ASSIDER door de houding van de Hoge Autoriteit genoopt werd een verzoek tot interpretatie van het vonnis in te dienen.

Wij concluderen tot verwerping van het beroep en veroordeling van de ASSIDER in de proceskosten.

( 1 ) Dalloz, blz. 109

( 2 ) Sirey 1907. 1. 162.

( 3 ) Sirey 1925. 1. 337.

( 4 ) Recueil 1895, blz. 666.

( 5 ) Recueil 1943, blz. 319.

( 6 ) Dalloz, 1947, Jurisprudence, blz. 3.

( 7 ) Recueil, 1926, blz. 730.

( 8 ) Recueil, 1950, blz. 427.

( 9 ) Recueil, 1934, blz. 1122.