Arrest van het Gerecht (Tweede kamer) van 17 december 2014 – Pilkington Group e.a./Commissie

(Zaak T‑72/09)

„Mededinging — Mededingingsregelingen — Europese markt voor autoglas — Beschikking houdende vaststelling van een inbreuk op artikel 81 EG — Afspraken tot verdeling van markten en uitwisseling van commercieel gevoelige informatie — Geldboeten — Rechten van verdediging — Toepassing met terugwerkende kracht van de richtsnoeren van 2006 voor de berekening van geldboeten — Waarde van de verkopen — Passieve of geringe rol — Afschrikkende werking van de geldboete — Inaanmerkingneming van voordien opgelegde geldboeten — Plafond van de geldboete — Wisselkoers voor de berekening van het plafond van de geldboete”

1. Gerechtelijke procedure — Beschikking die in de loop van het geding in de plaats komt van de bestreden beschikking — Nieuw gegeven — Aanpassing van de aanvankelijke conclusies en middelen — Toelaatbaarheid, zelfs bij gedeeltelijke wijziging van de bestreden beschikking (Art. 263 VWEU; Reglement voor de procesvoering van het Gerecht, art. 48, lid 2) (cf. punt 46)

2. Mededingingsregelingen — Onderling afgestemde feitelijke gedragingen — Aantasting van de mededinging — Beoordelingscriteria — Mededingingsbeperkend doel — Vaststelling toereikend (Art. 81, lid 1, EG) (cf. punten 79, 80, 119, 120, 122, 167, 168, 288, 389)

3. Mededinging — Administratieve procedure — Beschikking van de Commissie waarbij een inbreuk wordt vastgesteld — Bewijs van de inbreuk en van de duur daarvan ten laste van de Commissie — Omvang van de bewijslast — Vereiste mate van nauwkeurigheid van de door de Commissie in aanmerking genomen bewijzen — Bundel aanwijzingen — Bewijsplichten van de ondernemingen die het bestaan of de duur van de inbreuk betwisten (Art. 81, lid 1, EG; verordening nr. 1/2003 van de Raad, art. 2) (cf. punten 81‑84, 151, 182)

4. Mededinging — Administratieve procedure — Beschikking van de Commissie waarbij een inbreuk wordt vastgesteld — Gebruik als bewijs van de verklaringen van andere ondernemingen die aan de inbreuk hebben deelgenomen — Toelaatbaarheid — Bewijskracht van de verklaringen die vrijwillig zijn afgelegd door de belangrijkste deelnemers van een mededingingsregeling teneinde in aanmerking te komen voor de toepassing van de mededeling inzake medewerking (Art. 81, lid 1, EG; verordening nr. 1/2003 van de Raad, art. 2; mededeling 2002/C 45/03 van de Commissie) (cf. punten 87, 335, 347)

5. Mededingingsregelingen — Overeenkomsten en onderling afgestemde feitelijke gedragingen, die één enkele inbreuk vormen — Begrip — Criteria — Eén enkel doel en totaalplan — Complementariteit van de overeenkomsten (Art. 81, lid 1, EG) (cf. punten 125, 126, 150, 175, 176, 181)

6. Mededinging — Geldboeten — Bedrag — Vaststelling — Berekeningsmethode vastgesteld in de richtsnoeren van de Commissie — Berekening van het basisbedrag van de geldboete — Inaanmerkingneming van de kenmerken van de inbreuk in zijn geheel — Verplichting om rekening te houden met andere individuele omstandigheden die eigen zijn aan elk van de deelnemende ondernemingen — Geen (Art. 81 EG; verordening nr. 1/2003 van de Raad, art. 23, leden 2 en 3; mededeling 2006/C 210/02 van de Commissie) (cf. punten 188‑191, 390, 391)

7. Mededinging — Geldboeten — Bedrag — Vaststelling — Ingewikkelde economische beoordeling — Beoordelingsmarge van de Commissie — Rechterlijke toetsing — Wettigheidscontrole — Omvang (Art. 263 VWEU; verordening nr. 1/2003 van de Raad, art. 23, leden 2 en 3, en 31; mededeling 2006/C 210/02 van de Commissie) (cf. punten 202, 203)

8. Mededinging — Geldboeten — Bedrag — Vaststelling — Omzet die in aanmerking is genomen — Referentiejaar — Verplichting om het volledige laatste jaar van de inbreuk als referentie te nemen — Geen (Art. 81 EG; verordening nr. 1/2003 van de Raad, art. 23, leden 2 en 3; mededeling 2006/C 210/02 van de Commissie, punten 13 en 37) (cf. punten 204‑206, 212)

9. Mededinging — Geldboeten — Bedrag — Vaststelling — Criteria — Totale omzet van de betrokken onderneming — Omzet die is behaald met goederen waarop de inbreuk betrekking heeft — Respectieve inaanmerkingneming — Grenzen (Art. 81 EG; verordening nr. 1/2003 van de Raad, art. 23, leden 2 en 3; mededeling 2006/C 210/02 van de Commissie, punten 6 en 13) (cf. punten 219‑223)

10. Mededinging — Administratieve procedure — Mededeling van punten van bezwaar — Vereiste inhoud — Eerbiediging van de rechten van de verdediging — Aangeven van de criteria voor de berekening van de voorgenomen geldboete — Prematuur (Art. 81 EG; Handvest van de grondrechten van de Europese Unie, art. 41, lid 2, sub a; verordening nr. 1/2003 van de Raad, art. 27, lid 1) (cf. punten 231‑237)

11. Mededinging — Geldboeten — Beschikking waarbij geldboeten worden opgelegd — Motiveringsplicht — Omvang — Vermelding van de elementen op basis waarvan de Commissie de zwaarte en de duur van de inbreuk heeft beoordeeld — Toereikende vermelding — Verplichting voor de Commissie om de methode voor de berekening van de geldboeten met cijfers toe te lichten — Geen (Art. 81 EG; art. 296 VWEU; verordening nr. 1/2003 van de Raad, art. 23, leden 2 en 3) (cf. punten 247, 248)

12. Mededinging — Geldboeten — Bedrag — Vaststelling — Beoordelingsmarge van de Commissie — Grenzen — Eerbiediging van de regels en algemene beginselen van het Unierecht — Vaststelling van de geldboete in verhouding tot de factoren die bij de beoordeling van de zwaarte van de inbreuk in aanmerking zijn genomen (Art. 81 EG; verordening nr. 1/2003 van de Raad, art. 23, leden 2 en 3; mededeling 2006/C 210/02 van de Commissie) (cf. punten 276, 277, 291, 295, 307, 396)

13. Mededinging — Geldboeten — Bedrag — Vaststelling — Maximumbedrag — Onderscheid tussen plafonnering en afschrikkende werking van de geldboete — Ander doel dan het doel van de criteria ernst en duur van de inbreuk — Doel om buitensporig hoge en onevenredige geldboeten te vermijden (Art. 81 EG; verordening nr. 1/2003 van de Raad, art. 23, lid 2, tweede alinea) (cf. punten 279, 280, 414)

14. Mededinging — Geldboeten — Bedrag — Vaststelling — Criteria — Zwaarte van de inbreuk — Horizontale prijsmededingingsregeling — Zeer zware inbreuk — Omstandigheden die deze kwalificatie niet uitsluiten (Art. 81 EG; verordening nr. 1/2003 van de Raad, art. 23, leden 2 en 3; mededeling 2006/C 210/02 van de Commissie, punt 23) (cf. punten 283, 284, 289)

15. Mededinging — Geldboeten — Bedrag — Vaststelling — Afschrikkende werking — Verplichting om rekening te houden met geldboeten die reeds wegens andere mededingingsverstorende activiteiten zijn opgelegd — Geen (Art. 81 EG; verordening nr. 1/2003 van de Raad, art. 23, leden 2 en 3; mededeling 2006/C 210/02 van de Commissie, punt 25) (cf. punten 300, 302‑305)

16. Mededinging — Geldboeten — Bedrag — Vaststelling — Criteria — Verplichting om rekening te houden met de financiële situatie van de betrokken onderneming — Geen — Verplichting om rekening te houden met een uitzonderlijke economische crisis — Geen (Art. 81 EG; verordening nr. 1/2003 van de Raad, art. 23, leden 2 en 3; mededeling 2006/C 210/02 van de Commissie, punt 35) (cf. punten 308, 441, 442)

17. Mededinging — Geldboeten — Bedrag — Vaststelling — Criteria — Zwaarte van de inbreuk — Verzachtende omstandigheden — Vaststelling van een programma tot naleving van de mededingingsregels — Inaanmerkingneming niet dwingend vereist (Art. 81 EG; verordening nr. 1/2003 van de Raad, art. 23, leden 2 en 3; mededeling 2006/C 210/02 van de Commissie, punt 29) (cf. punt 311)

18. Mededinging — Geldboeten — Bedrag — Vaststelling — Criteria — Zwaarte van de inbreuk — Verzachtende omstandigheden — Onderneming die een louter passieve rol vervulde of slechts meeloopster was — Beoordelingscriteria (Art. 81 EG; verordening nr. 1/2003 van de Raad, art. 23, leden 2 en 3; mededeling 2006/C 210/02 van de Commissie, punt 29) (cf. punten 381, 382, 384)

19. Mededinging — Geldboeten — Bedrag — Vaststelling — Noodzaak om de omzet van de betrokken ondernemingen in aanmerking te nemen en de evenredigheid van de geldboeten met deze omzet te verzekeren — Geen (Art. 81 EG; verordening nr. 1/2003 van de Raad, art. 23, leden 2 en 3; mededeling 2006/C 210/02 van de Commissie) (cf. punten 397, 398, 438)

20. Mededinging — Geldboeten — Bedrag — Berekeningsmethoden — Omrekening in euro van het omzetcijfer van het referentiejaar van de ondernemingen op basis van de gemiddelde wisselkoers van datzelfde jaar — Toelaatbaarheid (Art. 81 EG; verordening nr. 1/2003 van de Raad, art. 23, leden 2 en 3) (cf. punten 416‑421)

21. Mededinging — Geldboeten — Bedrag — Passend karakter — Rechterlijke toetsing — Elementen die door de Unierechter in aanmerking kunnen worden genomen — Elementen die niet zijn vervat in de beschikking waarbij de geldboete wordt opgelegd en die niet noodzakelijk zijn voor de motivering ervan — Daaronder begrepen (Art. 229 EG; art. 296 VWEU; verordening nr. 1/2003 van de Raad, art. 23, lid 2, en 31; mededeling 2006/C 210/02 van de Commissie) (cf. punten 430‑432)

Voorwerp

Verzoek tot nietigverklaring van beschikking C (2008) 6815 def. van de Commissie van 12 november 2008 inzake een procedure op grond van artikel 81 [EG] en artikel 53 van de EER-Overeenkomst (Zaak COMP/39.125 – Automobielglas), zoals gewijzigd bij beschikking C (2009) 863 def. van de Commissie van 11 februari 2009 en bij beschikking C (2013) 1119 def. van de Commissie van 28 februari 2013, voor zover zij verzoeksters betreft, alsook subsidiair verzoek tot nietigverklaring van artikel 2 van deze beschikking voor zover verzoeksters daarbij een geldboete is opgelegd en nog meer subsidiair verzoek tot vermindering van het bedrag van deze geldboete

Dictum

1) Het beroep wordt verworpen.

2) Pilkington Group Ltd, Pilkington Automotive Ltd, Pilkington Automotive Deutschland GmbH, Pilkington Holding GmbH en Pilkington Italia SpA zullen 90 % van hun eigen kosten en alle kosten van de Europese Commissie dragen, en de Commissie zal 10 % van de kosten van verzoeksters dragen.

Arrest van het Gerecht (Tweede kamer) van 17 december 2014 – Pilkington Group e.a./Commissie

(Zaak T‑72/09)

„Mededinging — Mededingingsregelingen — Europese markt voor autoglas — Beschikking houdende vaststelling van een inbreuk op artikel 81 EG — Afspraken tot verdeling van markten en uitwisseling van commercieel gevoelige informatie — Geldboeten — Rechten van verdediging — Toepassing met terugwerkende kracht van de richtsnoeren van 2006 voor de berekening van geldboeten — Waarde van de verkopen — Passieve of geringe rol — Afschrikkende werking van de geldboete — Inaanmerkingneming van voordien opgelegde geldboeten — Plafond van de geldboete — Wisselkoers voor de berekening van het plafond van de geldboete”

1. Gerechtelijke procedure — Beschikking die in de loop van het geding in de plaats komt van de bestreden beschikking — Nieuw gegeven — Aanpassing van de aanvankelijke conclusies en middelen — Toelaatbaarheid, zelfs bij gedeeltelijke wijziging van de bestreden beschikking (Art. 263 VWEU; Reglement voor de procesvoering van het Gerecht, art. 48, lid 2) (cf. punt 46)

2. Mededingingsregelingen — Onderling afgestemde feitelijke gedragingen — Aantasting van de mededinging — Beoordelingscriteria — Mededingingsbeperkend doel — Vaststelling toereikend (Art. 81, lid 1, EG) (cf. punten 79, 80, 119, 120, 122, 167, 168, 288, 389)

3. Mededinging — Administratieve procedure — Beschikking van de Commissie waarbij een inbreuk wordt vastgesteld — Bewijs van de inbreuk en van de duur daarvan ten laste van de Commissie — Omvang van de bewijslast — Vereiste mate van nauwkeurigheid van de door de Commissie in aanmerking genomen bewijzen — Bundel aanwijzingen — Bewijsplichten van de ondernemingen die het bestaan of de duur van de inbreuk betwisten (Art. 81, lid 1, EG; verordening nr. 1/2003 van de Raad, art. 2) (cf. punten 81‑84, 151, 182)

4. Mededinging — Administratieve procedure — Beschikking van de Commissie waarbij een inbreuk wordt vastgesteld — Gebruik als bewijs van de verklaringen van andere ondernemingen die aan de inbreuk hebben deelgenomen — Toelaatbaarheid — Bewijskracht van de verklaringen die vrijwillig zijn afgelegd door de belangrijkste deelnemers van een mededingingsregeling teneinde in aanmerking te komen voor de toepassing van de mededeling inzake medewerking (Art. 81, lid 1, EG; verordening nr. 1/2003 van de Raad, art. 2; mededeling 2002/C 45/03 van de Commissie) (cf. punten 87, 335, 347)

5. Mededingingsregelingen — Overeenkomsten en onderling afgestemde feitelijke gedragingen, die één enkele inbreuk vormen — Begrip — Criteria — Eén enkel doel en totaalplan — Complementariteit van de overeenkomsten (Art. 81, lid 1, EG) (cf. punten 125, 126, 150, 175, 176, 181)

6. Mededinging — Geldboeten — Bedrag — Vaststelling — Berekeningsmethode vastgesteld in de richtsnoeren van de Commissie — Berekening van het basisbedrag van de geldboete — Inaanmerkingneming van de kenmerken van de inbreuk in zijn geheel — Verplichting om rekening te houden met andere individuele omstandigheden die eigen zijn aan elk van de deelnemende ondernemingen — Geen (Art. 81 EG; verordening nr. 1/2003 van de Raad, art. 23, leden 2 en 3; mededeling 2006/C 210/02 van de Commissie) (cf. punten 188‑191, 390, 391)

7. Mededinging — Geldboeten — Bedrag — Vaststelling — Ingewikkelde economische beoordeling — Beoordelingsmarge van de Commissie — Rechterlijke toetsing — Wettigheidscontrole — Omvang (Art. 263 VWEU; verordening nr. 1/2003 van de Raad, art. 23, leden 2 en 3, en 31; mededeling 2006/C 210/02 van de Commissie) (cf. punten 202, 203)

8. Mededinging — Geldboeten — Bedrag — Vaststelling — Omzet die in aanmerking is genomen — Referentiejaar — Verplichting om het volledige laatste jaar van de inbreuk als referentie te nemen — Geen (Art. 81 EG; verordening nr. 1/2003 van de Raad, art. 23, leden 2 en 3; mededeling 2006/C 210/02 van de Commissie, punten 13 en 37) (cf. punten 204‑206, 212)

9. Mededinging — Geldboeten — Bedrag — Vaststelling — Criteria — Totale omzet van de betrokken onderneming — Omzet die is behaald met goederen waarop de inbreuk betrekking heeft — Respectieve inaanmerkingneming — Grenzen (Art. 81 EG; verordening nr. 1/2003 van de Raad, art. 23, leden 2 en 3; mededeling 2006/C 210/02 van de Commissie, punten 6 en 13) (cf. punten 219‑223)

10. Mededinging — Administratieve procedure — Mededeling van punten van bezwaar — Vereiste inhoud — Eerbiediging van de rechten van de verdediging — Aangeven van de criteria voor de berekening van de voorgenomen geldboete — Prematuur (Art. 81 EG; Handvest van de grondrechten van de Europese Unie, art. 41, lid 2, sub a; verordening nr. 1/2003 van de Raad, art. 27, lid 1) (cf. punten 231‑237)

11. Mededinging — Geldboeten — Beschikking waarbij geldboeten worden opgelegd — Motiveringsplicht — Omvang — Vermelding van de elementen op basis waarvan de Commissie de zwaarte en de duur van de inbreuk heeft beoordeeld — Toereikende vermelding — Verplichting voor de Commissie om de methode voor de berekening van de geldboeten met cijfers toe te lichten — Geen (Art. 81 EG; art. 296 VWEU; verordening nr. 1/2003 van de Raad, art. 23, leden 2 en 3) (cf. punten 247, 248)

12. Mededinging — Geldboeten — Bedrag — Vaststelling — Beoordelingsmarge van de Commissie — Grenzen — Eerbiediging van de regels en algemene beginselen van het Unierecht — Vaststelling van de geldboete in verhouding tot de factoren die bij de beoordeling van de zwaarte van de inbreuk in aanmerking zijn genomen (Art. 81 EG; verordening nr. 1/2003 van de Raad, art. 23, leden 2 en 3; mededeling 2006/C 210/02 van de Commissie) (cf. punten 276, 277, 291, 295, 307, 396)

13. Mededinging — Geldboeten — Bedrag — Vaststelling — Maximumbedrag — Onderscheid tussen plafonnering en afschrikkende werking van de geldboete — Ander doel dan het doel van de criteria ernst en duur van de inbreuk — Doel om buitensporig hoge en onevenredige geldboeten te vermijden (Art. 81 EG; verordening nr. 1/2003 van de Raad, art. 23, lid 2, tweede alinea) (cf. punten 279, 280, 414)

14. Mededinging — Geldboeten — Bedrag — Vaststelling — Criteria — Zwaarte van de inbreuk — Horizontale prijsmededingingsregeling — Zeer zware inbreuk — Omstandigheden die deze kwalificatie niet uitsluiten (Art. 81 EG; verordening nr. 1/2003 van de Raad, art. 23, leden 2 en 3; mededeling 2006/C 210/02 van de Commissie, punt 23) (cf. punten 283, 284, 289)

15. Mededinging — Geldboeten — Bedrag — Vaststelling — Afschrikkende werking — Verplichting om rekening te houden met geldboeten die reeds wegens andere mededingingsverstorende activiteiten zijn opgelegd — Geen (Art. 81 EG; verordening nr. 1/2003 van de Raad, art. 23, leden 2 en 3; mededeling 2006/C 210/02 van de Commissie, punt 25) (cf. punten 300, 302‑305)

16. Mededinging — Geldboeten — Bedrag — Vaststelling — Criteria — Verplichting om rekening te houden met de financiële situatie van de betrokken onderneming — Geen — Verplichting om rekening te houden met een uitzonderlijke economische crisis — Geen (Art. 81 EG; verordening nr. 1/2003 van de Raad, art. 23, leden 2 en 3; mededeling 2006/C 210/02 van de Commissie, punt 35) (cf. punten 308, 441, 442)

17. Mededinging — Geldboeten — Bedrag — Vaststelling — Criteria — Zwaarte van de inbreuk — Verzachtende omstandigheden — Vaststelling van een programma tot naleving van de mededingingsregels — Inaanmerkingneming niet dwingend vereist (Art. 81 EG; verordening nr. 1/2003 van de Raad, art. 23, leden 2 en 3; mededeling 2006/C 210/02 van de Commissie, punt 29) (cf. punt 311)

18. Mededinging — Geldboeten — Bedrag — Vaststelling — Criteria — Zwaarte van de inbreuk — Verzachtende omstandigheden — Onderneming die een louter passieve rol vervulde of slechts meeloopster was — Beoordelingscriteria (Art. 81 EG; verordening nr. 1/2003 van de Raad, art. 23, leden 2 en 3; mededeling 2006/C 210/02 van de Commissie, punt 29) (cf. punten 381, 382, 384)

19. Mededinging — Geldboeten — Bedrag — Vaststelling — Noodzaak om de omzet van de betrokken ondernemingen in aanmerking te nemen en de evenredigheid van de geldboeten met deze omzet te verzekeren — Geen (Art. 81 EG; verordening nr. 1/2003 van de Raad, art. 23, leden 2 en 3; mededeling 2006/C 210/02 van de Commissie) (cf. punten 397, 398, 438)

20. Mededinging — Geldboeten — Bedrag — Berekeningsmethoden — Omrekening in euro van het omzetcijfer van het referentiejaar van de ondernemingen op basis van de gemiddelde wisselkoers van datzelfde jaar — Toelaatbaarheid (Art. 81 EG; verordening nr. 1/2003 van de Raad, art. 23, leden 2 en 3) (cf. punten 416‑421)

21. Mededinging — Geldboeten — Bedrag — Passend karakter — Rechterlijke toetsing — Elementen die door de Unierechter in aanmerking kunnen worden genomen — Elementen die niet zijn vervat in de beschikking waarbij de geldboete wordt opgelegd en die niet noodzakelijk zijn voor de motivering ervan — Daaronder begrepen (Art. 229 EG; art. 296 VWEU; verordening nr. 1/2003 van de Raad, art. 23, lid 2, en 31; mededeling 2006/C 210/02 van de Commissie) (cf. punten 430‑432)

Voorwerp

Verzoek tot nietigverklaring van beschikking C (2008) 6815 def. van de Commissie van 12 november 2008 inzake een procedure op grond van artikel 81 [EG] en artikel 53 van de EER-Overeenkomst (Zaak COMP/39.125 – Automobielglas), zoals gewijzigd bij beschikking C (2009) 863 def. van de Commissie van 11 februari 2009 en bij beschikking C (2013) 1119 def. van de Commissie van 28 februari 2013, voor zover zij verzoeksters betreft, alsook subsidiair verzoek tot nietigverklaring van artikel 2 van deze beschikking voor zover verzoeksters daarbij een geldboete is opgelegd en nog meer subsidiair verzoek tot vermindering van het bedrag van deze geldboete

Dictum

1) Het beroep wordt verworpen.