CONCLUSIE VAN ADVOCAAT-GENERAAL

H. SAUGMANDSGAARD ØE

van 5 oktober 2016 ( 1 )

Zaak C‑430/15

Secretary of State for Work and Pensions

tegen

Tolley (overleden, procedure voortgezet door haar persoonlijke vertegenwoordiger)

[verzoek van de Supreme Court of the United Kingdom (hoogste rechterlijke instantie van het Verenigd Koninkrijk) om een prejudiciële beslissing]

„Prejudiciële verwijzing — Sociale zekerheid van migrerende werknemers — Onderhoudsuitkering voor gehandicapten (,zorgbestanddeel’) — Verordening (EEG) nr. 1408/71 — Artikel 1, onder a) — Begrip ‚werknemer of zelfstandige’ — Artikel 4, lid 1, onder a) — Uitkering bij ziekte — Artikel 13, lid 2, onder f) — Toepasselijke wetgeving — Artikel 22, lid 1, onder b), en lid 2 — Meeneembaarheid — Ontbreken van voorafgaande toestemming”

I – Inleiding

1. Tolley, Brits staatsonderdaan, ontving in de tijd dat zij in het Verenigd Koninkrijk woonde, het zorgbestanddeel van de Disability Living Allowance (onderhoudsuitkering voor gehandicapten; hierna: „DLA”). Deze prestatie was haar voor onbepaalde tijd toegekend. Vijf jaar nadat zij haar woonplaats naar Spanje had overgebracht, beslisten de autoriteiten van het Verenigd Koninkrijk dat zij vanaf deze overbrenging geen recht meer had op deze prestatie, omdat zij niet langer aan het daarvoor geldende woonplaatsvereiste van het nationale recht voldeed. De Supreme Court of the United Kingdom (hoogste rechterlijke instantie van het Verenigd Koninkrijk) verzoekt het Hof in wezen vast te stellen of het Unierecht zich tegen een dergelijk woonplaatsvereiste verzet.

II – Toepasselijke bepalingen

A – Unierecht

2. Verordening (EEG) nr. 1408/71 ( 2 ) is vervangen door verordening (EG) nr. 883/2004 ( 3 ), die op 1 mei 2010 van toepassing is geworden. Gelet op de datum van de feiten van het hoofdgeding ( 4 ) blijft dit evenwel vallen onder verordening nr. 1408/71, in de versie zoals gewijzigd en bijgewerkt bij verordening (EG) nr. 118/97 ( 5 ), zoals gewijzigd bij verordening (EG) nr. 1386/2001 ( 6 ) (hierna: „verordening nr. 1408/71”).

3. Artikel 1 van verordening nr. 1408/71 bepaalt: „Voor de toepassing van deze verordening: a) wordt onder ,werknemer' en onder ,zelfstandige' respectievelijk verstaan ieder: i) die verplicht of vrijwillig voortgezet verzekerd is tegen een of meer gebeurtenissen, behorende tot de takken van een stelsel van sociale zekerheid voor werknemers of zelfstandigen of tot een bijzonder stelsel voor ambtenaren; ii) die in het kader van een stelsel van sociale zekerheid dat voor alle ingezetenen of voor de gehele beroepsbevolking geldt, verplicht verzekerd is tegen een of meer gebeurtenissen behorende tot de takken van sociale zekerheid waarop deze verordening van toepassing is: — wanneer hij door de wijze van beheer of van financiering van dit stelsel als werknemer of zelfstandige kan worden onderkend, dan wel — indien dergelijke criteria niet aanwezig zijn, wanneer hij verplicht of vrijwillig voortgezet verzekerd is tegen een andere in bijlage I omschreven gebeurtenis, in het kader van een voor werknemers of zelfstandigen ingesteld stelsel of onder iii) bedoeld stelsel, dan wel, bij gebreke van zulk een stelsel in de betrokken lidstaat, wanneer hij beantwoordt aan de in bijlage I gegeven definitie; […] o) wordt onder ,bevoegd orgaan' verstaan: i) het orgaan waarbij de betrokkene is aangesloten op het tijdstip waarop hij om prestaties verzoekt, of ii) het orgaan dat aan de betrokkene prestaties verschuldigd is of zou zijn indien hij of een of meer van zijn gezinsleden woonden op het grondgebied van de lidstaat waarop zich dit orgaan bevindt, […] q) wordt onder ,bevoegde staat' verstaan de lidstaat op het grondgebied waarvan het bevoegde orgaan zich bevindt; […]”

4. Artikel 2, lid 1, van verordening nr. 1408/71 bepaalt dat „[d]eze verordening […] van toepassing [is] op werknemers of zelfstandigen en op studenten op wie de wetgeving van een of meer lidstaten van toepassing is of geweest is, en die onderdanen van een der lidstaten, dan wel op het grondgebied van een der lidstaten wonende staatlozen of vluchtelingen zijn, alsmede op hun gezinsleden en op hun nagelaten betrekkingen”.

5. Artikel 4 van deze verordening luidt: „1. Deze verordening is van toepassing op alle wettelijke regelingen betreffende de volgende takken van sociale zekerheid: a) prestaties bij ziekte en moederschap; b) prestaties bij invaliditeit […]; c) uitkeringen bij ouderdom; […]”

6. Artikel 10 van dezelfde verordening, met het opschrift „Opheffing van de bepalingen inzake de woonplaats – Invloed van de verplichte verzekering op de terugbetaling van bijdragen of premies”, bepaalt in lid 1, eerste alinea, dat, „[t]enzij in deze verordening anders is bepaald, […] de uitkeringen bij invaliditeit en ouderdom of de uitkeringen aan nagelaten betrekkingen, de renten bij arbeidsongevallen of beroepsziekten en de uitkeringen bij overlijden, verkregen op grond van een wettelijke regeling van een of meer lidstaten, op generlei wijze [kunnen] worden verminderd, gewijzigd, geschorst, ingetrokken of verbeurd verklaard op grond van het feit dat de rechthebbende op het grondgebied van een andere lidstaat woont dan die, op het grondgebied waarvan zich het orgaan bevindt dat deze uitkering verschuldigd is”.

7. Volgens artikel 13, lid 1, van verordening nr. 1408/71 zijn „[o]nder voorbehoud van de artikelen 14 quater en 14 septies […] degenen op wie deze verordening van toepassing is, slechts aan de wetgeving van één enkele lidstaat onderworpen. De toe te passen wetgeving wordt overeenkomstig de bepalingen van deze titel vastgesteld.”

8. Artikel 13, lid 2, onder a), van deze verordening bepaalt dat, onder voorbehoud van de artikelen 14 tot en met 17 van de verordening, „op degene die op het grondgebied van een lidstaat werkzaamheden in loondienst uitoefent, de wetgeving van die staat van toepassing [is]”.

9. Volgens artikel 13, lid 2, onder f), van voornoemde verordening „is op degene die ophoudt onderworpen te zijn aan de wettelijke regeling van een lidstaat zonder dat hij op grond van een van de in de voorgaande punten genoemde regels of van een van de in de artikelen 14 tot en met 17 bedoelde uitzonderingen of bijzondere regels aan de wettelijke regeling van een andere lidstaat wordt onderworpen, de wettelijke regeling van toepassing van de lidstaat op het grondgebied waarvan hij woont overeenkomstig de bepalingen van deze wettelijke regeling alleen”.

10. Artikel 19, lid 1, van dezelfde verordening, opgenomen in afdeling 2 („Werknemers of zelfstandigen en hun gezinsleden”) van hoofdstuk 1 over ziekte en moederschap, dat deel uitmaakt van titel III van de verordening, getiteld „Bijzondere bepalingen met betrekking tot de verschillende soorten prestaties”, bepaalt: „De werknemer of zelfstandige die op het grondgebied van een andere lidstaat dan de bevoegde staat woont en aan de in de wettelijke regeling van de bevoegde staat gestelde voorwaarden voor het recht op prestaties voldoet, eventueel met inachtneming van artikel 18, heeft in de staat op het grondgebied waarvan hij woont, recht op: […] b) uitkeringen welke door het bevoegde orgaan worden verleend volgens de door dit orgaan toegepaste wettelijke regeling. […]”

11. Artikel 22, lid 1, van verordening nr. 1408/71, dat in dezelfde afdeling is opgenomen, is als volgt verwoord: „De werknemer of zelfstandige die aan de door de wettelijke regeling van de bevoegde staat gestelde voorwaarden voor het recht op prestaties voldoet, eventueel met inachtneming van artikel 18, en: […] b) die, nadat hij voor rekening van het bevoegde orgaan in het genot van prestaties is gesteld, van dit orgaan toestemming heeft ontvangen om terug te keren naar het grondgebied van de lidstaat, waarop bij woont, dan wel om zijn woonplaats naar het grondgebied van een andere lidstaat over te brengen, […] heeft recht op: […] ii) uitkeringen welke door het bevoegde orgaan worden verleend volgens de door dit orgaan toegepaste wettelijke regeling. […]”

12. Volgens de rubriek „Verenigd Koninkrijk” in punt I van bijlage I („Personele werkingssfeer van de verordening”) bij deze verordening wordt „[a]ls werknemer of als zelfstandige in de zin van artikel 1, onder a), ii), van de verordening […] aangemerkt ieder die in de zin van de wettelijke regeling van Groot-Brittannië of van Noord-Ierland werknemer (employed earner) of zelfstandige (self-employed earner) is en ieder voor wie als werknemer (employed person) of zelfstandige (self-employed person) in de zin van de wettelijke regeling van Gibraltar bijdragen moeten worden betaald”.

13. In punt 19 van de rubriek „Verenigd Koninkrijk” in bijlage VI („Bijzonderheden voor de toepassing van de wetgevingen van bepaalde lidstaten”) bij voornoemde verordening staat te lezen: „Onder voorbehoud van eventuele met de lidstaten gesloten overeenkomsten, is voor de toepassing van artikel 13, lid 2, onder f), van de verordening en van artikel 10 ter van de toepassingsverordening na het verstrijken van de laatste van de hieronder genoemde drie dagen de wettelijke regeling van het Verenigd Koninkrijk niet meer van toepassing op een ieder op wie eerder als werknemer of zelfstandige de wettelijke regeling van het Verenigd Koninkrijk van toepassing was: a) de dag waarop de woonplaats wordt overgebracht naar de andere lidstaat als bedoeld in artikel 13, lid 2, onder f); […] c) de laatste dag van elk tijdvak waarin Britse prestaties bij ziekte of moederschap (met inbegrip van de verstrekkingen waarvoor het Verenigd Koninkrijk de bevoegde staat is) of werkloosheidsuitkering werden ontvangen en dat: i) een aanvang heeft genomen vóór de datum van overbrenging van de woonplaats naar een andere lidstaat […]”.

14. In punt 20 van de rubriek „Verenigd Koninkrijk” in bijlage VI bij dezelfde verordening is het volgende bepaald: „Het feit dat op een persoon de wettelijke regeling van een andere lidstaat, overeenkomstig artikel 13, lid 2, onder f), van de verordening, artikel 10 ter van de toepassingsverordening en punt 19 van toepassing is, doet geen afbreuk aan: a) de toepassing door het Verenigd Koninkrijk, in zijn hoedanigheid van bevoegde staat, van de bepalingen met betrekking tot werknemers of zelfstandigen van titel III, hoofdstuk 1 en hoofdstuk 2, afdeling 1, alsmede van artikel 40, lid 2, van de verordening op deze persoon, indien deze te dien aanzien de hoedanigheid behoudt van werknemer of zelfstandige en zo het laatst krachtens de wettelijke regeling van het Verenigd Koninkrijk was verzekerd; […]”

B – Wetgeving van het Verenigd Koninkrijk

15. Uit de verwijzingsbeslissing blijkt dat de DLA een niet op premie- of bijdragebetalingen berustende prestatie is die bestaat uit een zorgbestanddeel en een mobiliteitsbestanddeel. Zij wordt toegekend zonder middelentoets en is niet bedoeld als inkomensvervangende tegemoetkoming voor de ontvangers ervan, maar dient ter dekking van de extra kosten die worden gemaakt in verband met de zorgverlening of het feit dat de rechthebbende niet of bijna niet kan lopen.

16. Artikel 71, lid 6, van de Social Security Contributions and Benefits Act 1992 (wet op de socialezekerheidsbijdragen en ‑prestaties van 1992) bepaalt: „Recht op [de DLA] bestaat alleen indien de aanvrager voldoet aan de gestelde voorwaarden inzake woonplaats en verblijf in Groot-Brittannië.” Deze voorwaarden zijn met name vastgelegd in artikel 2, lid 1, onder a), van de Social Security (Disability Living Allowance) Regulations 1991 (regeling sociale zekerheid en onderhoudsuitkering voor gehandicapten van 1991).

III – Hoofdgeding, prejudiciële vragen en procedure bij het Hof

17. Tolley, Brits staatsonderdaan en geboren op 17 april 1952, heeft vanaf 1967 tot 1984 socialezekerheidsbijdragen betaald in het Verenigd Koninkrijk. Nadien heeft zij nog enkele bijdragen betaald, maar vanaf 1993/1994 niet meer. Zou zij hebben voldaan aan de bijdragevereisten op het moment waarop zij de wettelijke pensioengerechtigde leeftijd bereikte, dan zou zij recht op ouderdomspensioen hebben gehad krachtens de wetgeving van het Verenigd Koninkrijk. Zij is echter op 10 mei 2011, vóór het bereiken van die leeftijd, overleden.

18. Vanaf 26 juli 1993 is haar voor onbepaalde tijd het zorgbestanddeel van de DLA toegekend, omdat zij niet in staat was een warme maaltijd voor zichzelf te bereiden.

19. Op 5 november 2002 brachten zij en haar echtgenoot hun woonplaats over naar Spanje. Tolley heeft daar geen beroepswerkzaamheden verricht.

20. In de loop van 2007 besliste de Secretary of State for Work and Pension (minister van Werkgelegenheid en Pensioenen, Verenigd Koninkrijk; hierna: „minister”) dat zij vanaf 6 november 2002 geen recht meer had op deze toelage, aangezien zij niet voldeed aan het daarvoor geldende woonplaatsvereiste van de wettelijke regeling van het Verenigd Koninkrijk.

21. Tolley heeft tegen deze beslissing beroep ingesteld bij het First-tier Tribunal (rechter in eerste aanleg, Verenigd Koninkrijk), dat het beroep gegrond heeft verklaard met de overweging dat betrokkene krachtens artikel 10 van verordening nr. 1408/71 ook na het overbrengen van haar woonplaats naar Spanje recht had op de uitkering.

22. De minister heeft tegen deze uitspraak hoger beroep ingesteld bij het Upper Tribunal (rechter in tweede aanleg, Verenigd Koninkrijk). Deze rechter heeft allereerst geoordeeld dat betrokkene op grond van de in het verleden door haar betaalde bijdragen verzekerd was tegen het ouderdomsrisico en derhalve als „werknemer” in de zin van artikel 1, onder a), van voornoemde verordening kon worden aangemerkt. Voorts heeft deze rechter bevestigd dat Tolley recht had op het zorgbestanddeel van de DLA. Hij baseerde dit oordeel echter niet op artikel 10 van verordening nr. 1408/71, maar – na deze uitkering te hebben aangemerkt als prestatie bij ziekte – op artikel 22, lid 1, onder b), daarvan.

23. De Court of Appeal (England & Wales) (hogerberoepsrechter Engeland en Wales, Verenigd Koninkrijk), die zich gebonden achtte aan de eerdere uitspraak in de zaak The Commissioners for her Majesty’s Revenue and Customs v Ruas ( 7 ), heeft het door de minister tegen de beslissing van het Upper Tribunal ingestelde hoger beroep afgewezen, waarop de minister de Supreme Court of the United Kingdom heeft aangezocht.

24. Tegen die achtergrond heeft de Supreme Court of the United Kingdom besloten de behandeling van de zaak te schorsen en het Hof de volgende prejudiciële vragen voor te leggen: „1) Is het zorgbestanddeel van [de DLA] terecht gekwalificeerd als invaliditeitsuitkering en niet als prestatie bij ziekte in de zin van verordening nr. 1408/71? 2) a) Is een persoon niet langer aan de wetgeving van het Verenigd Koninkrijk onderworpen in de zin van artikel 13, lid 2, onder f), van verordening nr. 1408/71, wanneer die persoon volgens de nationale wetgeving van het Verenigd Koninkrijk niet langer recht heeft op de [DLA], omdat zij is verhuisd naar een andere lidstaat om zich aldaar te vestigen, en die persoon, alvorens te verhuizen, elke beroepswerkzaamheid heeft stopgezet, maar verzekerd blijft tegen het ouderdomsrisico op grond van het socialezekerheidsstelsel van het Verenigd Koninkrijk? b) Blijft de wetgeving van het Verenigd Koninkrijk hoe dan ook op die persoon van toepassing, gelet op punt 19, onder c), [van de rubriek ,Verenigd Koninkrijk' in bijlage VI bij verordening nr. 1408/71]? c) Indien de wetgeving van het Verenigd Koninkrijk niet langer op haar van toepassing is in de zin van artikel 13, lid 2, onder f), van verordening nr. 1408/71, is het Verenigd Koninkrijk dan op grond van punt 20 van [de rubriek ,Verenigd Koninkrijk' in bijlage VI bij deze verordening] verplicht of eenvoudig bevoegd om de bepalingen van hoofdstuk 1 van titel III van de verordening op haar toe te passen? 3) a) Geldt voor de toepassing van de artikelen 19 tot en met 22 van de verordening de ruime definitie van ,werknemer' uit [het arrest Dodl en Oberhollenzer (C‑543/03, EU:C:2005:364)], indien de betrokkene elke beroepswerkzaamheid heeft stopgezet alvorens te verhuizen naar een andere lidstaat, niettegenstaande het onderscheid in hoofdstuk 1 van titel III tussen werknemers en zelfstandigen, enerzijds, en werklozen, anderzijds? b) Indien deze definitie van toepassing is, heeft die persoon dan het recht om de uitkering mee te nemen op grond van artikel 19 of artikel 22 van verordening nr. 1408/71? Wordt door artikel 22, lid 1, onder b), van deze verordening voorkomen dat het recht van een aanvrager op het zorgbestanddeel van de DLA teniet wordt gedaan door een in de nationale wetgeving gesteld woonplaatsvereiste bij verplaatsing van de woonplaats naar een andere lidstaat?”

25. Tolley, de regering van het Verenigd Koninkrijk, de Noorse regering en de Europese Commissie hebben schriftelijke opmerkingen ingediend. Met uitzondering van de Noorse regering was elk van hen vertegenwoordigd ter terechtzitting van 8 juni 2016.

IV – Analyse

A – Inleidende opmerkingen

26. De vraag waarom het draait in het hoofdgeding is of Tolley, nadat zij haar woonplaats naar Spanje had overgebracht, recht bleef houden – voor rekening van het orgaan van het Verenigd Koninkrijk – op het zorgbestanddeel van de DLA dat zij voor die overbrenging reeds ontving.

27. De Supreme Court of the United Kingdom vraagt in de eerste plaats of deze uitkering als een prestatie bij invaliditeit kan worden beschouwd, hoewel het Hof haar eerder als een prestatie bij ziekte heeft aangemerkt ( 8 ). Als dat zo is, zou Tolley het recht hebben deze prestatie mee te nemen op grond van artikel 10 van verordening nr. 1408/71, dat zich verzet tegen woonplaatsvereisten ten aanzien van het genot van de in deze bepaling genoemde prestaties, waaronder prestaties bij invaliditeit, maar niet prestaties bij ziekte.

28. Voornoemde rechter wenst in de tweede plaats te vernemen of Tolley, zelfs wanneer het zorgbestanddeel van de DLA moet worden geacht een prestatie bij ziekte te vormen, deze uitkering na de overbrenging van haar woonplaats naar Spanje niettemin kon meenemen op grond van artikel 19, lid 1, en/of artikel 22, lid 1, onder b), van bovengenoemde verordening. In dit verband verzoekt deze rechter op voorhand om meer duidelijkheid over de wijze waarop krachtens de collisieregels van artikel 13, lid 2, van dezelfde verordening moet worden vastgesteld welke wetgeving na deze overbrenging op betrokkene van toepassing was.

29. Het lijkt mij nuttig, voordat ik op deze vragen in ga, te bezien of Tolley wel binnen de personele werkingssfeer van voornoemde verordening valt, aangezien de regering van het Verenigd Koninkrijk ter terechtzitting heeft betwist dat zij als „werknemer of zelfstandige” (hierna: „werkende”) in de zin van artikel 1, onder a), van de verordening kan worden aangemerkt.

B – Personele werkingssfeer van verordening nr. 1408/71

30. Volgens artikel 2, lid 1, van verordening nr. 1408/71 is deze verordening van toepassing op „werknemers of zelfstandigen […] op wie de wetgeving van een of meer lidstaten van toepassing is of geweest is”.

31. Niet betwist wordt dat op Tolley de wetgeving van het Verenigd Koninkrijk ( 9 ) van toepassing was: zij is aangesloten geweest bij het socialezekerheidsstelsel van deze lidstaat en heeft daar in het verleden bijdragen betaald. ( 10 )

32. De regering van het Verenigd Koninkrijk betoogt evenwel dat Tolley niet de hoedanigheid van werknemer in de zin van artikel 1, onder a), van voornoemde verordening bezit. Enerzijds valt zij niet onder punt i) van deze bepaling, aangezien zij ten tijde van de overbrenging van haar woonplaats naar Spanje niet verzekerd was krachtens een socialezekerheidsstelsel voor werknemers. Anderzijds valt zij evenmin onder punt ii) van dezelfde bepaling, daar de werkingssfeer van bovengenoemde verordening volgens de rubriek „Verenigd Koninkrijk” in punt I van bijlage I bij die verordening is beperkt tot personen die betaalde werkzaamheden verrichten.

33. In dit verband merk ik op dat volgens het arrest Martínez Sala ( 11 ) en latere rechtspraak een persoon als werknemer in de zin van artikel 1, onder a), van verordening nr. 1408/71 kan worden aangemerkt „indien hij, al is het tegen slechts één risico, verplicht of vrijwillig verzekerd is bij een algemeen of bijzonder stelsel van sociale zekerheid genoemd in artikel 1, onder a, van [deze verordening], ongeacht of er een arbeidsverhouding bestaat”.

34. Iemand kan deze hoedanigheid dus bezitten zelfs wanneer hij geen beroepswerkzaamheden verricht en de prestatie waarvan hij het genot tracht te verkrijgen niet is gebonden aan een eerdere betrekking, noch aan een risico waartegen hij verzekerd is. ( 12 )

35. In het kader van het hoofdgeding heeft zowel het Upper Tribunal als de Court of Appeal (England & Wales) geoordeeld dat Tolley werknemer in de zin van verordening nr. 1408/71 was, aangezien zij krachtens de wetgeving van het Verenigd Koninkrijk verzekerd bleef tegen een van de in artikel 4, lid 1, van deze verordening genoemde risico’s, namelijk het ouderdomsrisico in de zin van punt c) van deze bepaling.

36. Meer bepaald stel ik vast dat de situatie van betrokkene naar het oordeel van deze rechters onder punt ii), eerste streepje, van artikel 1, onder a), van voornoemde verordening viel, aangezien Tolley verzekerd was in het kader van een stelsel van sociale zekerheid dat voor alle ingezetenen geldt en zij door de wijze van beheer of financiering van dit stelsel als werknemer kon worden aangemerkt. ( 13 )

37. Zoals blijkt uit de verwijzingsbeslissing ziet de Supreme Court of the United Kingdom (hoogste rechterlijke instantie van het Verenigd Koninkrijk) geen aanleiding om deze vaststelling in twijfel te trekken.

38. Bijgevolg moet Tolley als werknemer worden aangemerkt, ondanks het feit dat zij nog niet pensioengerechtigd was.

39. In het arrest Dumont de Chassart ( 14 ) heeft het Hof immers geoordeeld dat zelfs in een dergelijke situatie een persoon de hoedanigheid van werknemer bezit, aangezien hij recht zou hebben gehad op een pensioen indien hij tot de pensioengerechtigde leeftijd was blijven leven. In meer algemene zin blijkt uit de rechtspraak dat de hoedanigheid van werknemer in de zin van verordening nr. 1408/71 niet afhangt van het intreden van het verzekerde risico. ( 15 )

40. Bijlage I, punt I, van de rubriek „Verenigd Koninkrijk”, bij deze verordening doet niet af aan deze vaststelling. Dienaangaande volsta ik met de opmerking dat deze bijlage slechts relevant is voor de toepassing van het tweede streepje van punt ii) van artikel 1, onder a), van voornoemde verordening. Volgens de uitspraken in feitelijke instantie viel de situatie van Tolley evenwel onder het eerste streepje van dit punt.

41. Bijgevolg zal ik mijn analyse baseren op de vooronderstelling dat betrokkene binnen de personele werkingssfeer van verordening nr. 1408/71 valt.

C – Kwalificatie van het zorgbestanddeel van de DLA (eerste vraag)

42. Met zijn eerste vraag wenst de verwijzende rechter in wezen te vernemen of de kwalificatie van het zorgbestanddeel van de DLA als prestatie bij ziekte in de zin van artikel 4, lid 1, onder a), van verordening nr. 1408/71, die volgt uit het arrest Commissie/Parlement en Raad ( 16 ), moet worden herzien, daar dit bestanddeel tot doel heeft een risico duurzaam en blijvend te dekken.

1. Ontvankelijkheid

43. Om te beginnen betoogt de regering van het Verenigd Koninkrijk dat het antwoord op deze vraag reeds voortvloeit uit bovengenoemd arrest. De Unierechtelijke bepalingen om uitlegging waarvan wordt verzocht, vormen derhalve een „acte clair” in de zin van het arrest Cilfit e.a. ( 17 ) De eerste vraag zou dan ook niet-ontvankelijk zijn.

44. Het komt mij voor dat in dit betoog de verwijzingsverplichting voor rechterlijke instanties waarvan de beslissingen niet vatbaar zijn voor hoger beroep, die gehouden zijn een voor hen rijzende vraag van Unierecht aan het Hof voor te leggen, wordt verward met de ontvankelijkheid van een dergelijke vraag. De theorie van de „acte clair” als bekrachtigd door de rechtspraak Cilfit e.a. voorziet immers enkel in een uitzondering op bovengenoemde verplichting. ( 18 ) Zij houdt geen verband met de ontvankelijkheid van een prejudiciële vraag. ( 19 )

45. Integendeel, zelfs wanneer de rechtsvraag in kwestie al in de rechtspraak van het Hof is opgelost, blijft het de nationale rechterlijke instanties volledig vrij staan om zich tot het Hof te wenden. ( 20 ) De omstandigheid dat de bepalingen om uitlegging waarvan wordt verzocht, reeds door het Hof zijn uitgelegd, staat niet eraan in de weg dat het Hof opnieuw uitspraak doet. ( 21 ) De nationale rechter kan dus niet de mogelijkheid worden ontnomen om het Hof via een prejudiciële verwijzing te verzoeken zijn rechtspraak te herzien.

2. Ten gronde

46. Volgens de rechtspraak van het Hof berust het onderscheid tussen de verschillende categorieën socialezekerheidsprestaties op de aard van het risico dat zij beogen te dekken. ( 22 )

47. In het arrest Commissie/Parlement en Raad ( 23 ) heeft het Hof het zorgbestanddeel van de DLA aangemerkt als prestatie bij ziekte, in wezen op grond dat het tot doel heeft de gehandicapte persoon te helpen in het dagelijkse leven zo goed mogelijk met zijn handicap om te gaan. Niet betwist wordt dat deze uitkering ten tijde van de aan het hoofdgeding ten grondslag liggende feiten ditzelfde doel had.

48. De twijfel van de verwijzende rechter ten aanzien van deze kwalificatie berust in wezen op de overweging dat voornoemde uitkering kenmerken heeft als die van de in artikel 10 van verordening nr. 1408/71 genoemde prestaties, die in de vorm van uitkeringen voor lange termijn of eenmalige uitkeringen in verband met permanente omstandigheden worden toegekend.

49. De vertegenwoordiger van Tolley, die benadrukt dat hij in het kader van het hoofdgeding geen vraagtekens heeft willen plaatsen bij de kwalificatie van het zorgbestanddeel van de DLA als prestatie bij ziekte, voert thans eveneens enkele argumenten aan voor de kwalificatie daarvan als prestatie bij invaliditeit in de zin van artikel 4, lid 1, onder b), van deze verordening. Deze benadering zou in het bijzonder steun vinden in het arrest Stewart ( 24 ), waarin het Hof het tijdelijke karakter van prestaties bij ziekte heeft beklemtoond. De vertegenwoordiger van Tolley merkt daarnaast op dat de zaak die aanleiding heeft gegeven tot het arrest Commissie/Parlement en Raad ( 25 ) betrekking had op de scheidslijn tussen socialezekerheidsprestaties en bijzondere, niet op premie- of bijdragebetalingen berustende prestaties. Het was voor het Hof dus niet nodig onderscheid te maken tussen prestaties bij ziekte en prestaties bij invaliditeit.

50. Deze overwegingen rechtvaardigen mijns inziens niet dat het Hof afwijkt van de kwalificatie van het zorgbestanddeel van de DLA in bovengenoemd arrest.

51. Ten eerste is het juist dat uit het arrest Stewart ( 26 ) volgt dat prestaties bij ziekte in het algemeen het risico dekken van een pathologische toestand die een tijdelijke opschorting van de activiteiten van een persoon met zich brengt, terwijl prestaties bij invaliditeit dienen ter dekking van het risico van ongeschiktheid die naar verwachting blijvend of langdurig zal blijken te zijn.

52. Een dergelijke constatering volstaat echter niet om de periode waarvoor de betrokken prestatie wordt verleend, tot een beslissend criterium voor het kwalificeren van die prestatie te maken. In dit verband heeft het Hof in het arrest Commissie/Parlement en Raad ( 27 ) een dergelijk criterium niet relevant verklaard, aangezien de duur van de ongeschiktheid die werd gedekt door een invaliditeitsuitkering – door het Hof als prestatie bij ziekte aangemerkt – geen afbreuk kon doen aan het doel ervan.

53. Evenzo heeft het Hof in het arrest da Silva Martins ( 28 ) weliswaar opgemerkt dat, „anders dan prestaties bij ziekte stricto sensu, prestaties betreffende het risico van hulpbehoevendheid – aangezien zij doorgaans van lange duur zijn – in beginsel niet zijn bestemd om voor korte tijd te worden uitgekeerd”, maar niettemin geoordeeld dat, ook al kunnen laatstgenoemde prestaties om die reden bepaalde kenmerken gemeen hebben met prestaties bij invaliditeit of uitkeringen bij ouderdom, het duurzame karakter van een zorguitkering geen afbreuk doet aan de kwalificatie ervan als prestatie bij ziekte. ( 29 )

54. Ten tweede heeft het Hof het onderscheid tussen prestaties bij ziekte en prestaties bij invaliditeit weliswaar in het arrest Commissie/Parlement en Raad ( 30 ) niet uitdrukkelijk onderzocht, maar wel in het arrest Molenaar ( 31 ). In dit arrest heeft het een langdurige zorguitkering aangemerkt als prestatie bij ziekte, met name omdat die uitkering beoogde het levenspeil van hulpbehoevende personen over het geheel genomen te verbeteren door het vergoeden van de uit hun hulpbehoevendheid voortvloeiende extra kosten. ( 32 ) Op dezelfde grond heeft het Hof deze kwalificatie op soortgelijke prestaties toegepast, met name in de arresten Jauch ( 33 ) en Hosse ( 34 ). Het zorgbestanddeel van de DLA is eveneens op een dergelijk doel gericht.

55. Voorts komt het mij voor dat, waar verordening nr. 1408/71 geen specifieke bepalingen betreffende prestaties inzake het risico van hulpbehoevendheid bevat, de keuze van het Hof om deze prestaties, zelfs wanneer zij voor langere tijd worden betaald, als prestaties bij ziekte te beschouwen, bepaalde voordelen in termen van rechtszekerheid en transparantie biedt.

56. In dit verband zou ik erop willen wijzen dat de nationale wettelijke regelingen van de lidstaten voorzien in een waaier van zorgprestaties, waarvan sommige kenmerken hebben van prestaties bij invaliditeit, terwijl andere meer gelijkenis vertonen met uitkeringen bij ouderdom of op gezinsbijslagen. Zou elke zorgprestatie afzonderlijk aan een bepaalde tak van sociale zekerheid moeten worden gekoppeld, dan zou het kwalificeren van zorgprestaties niet alleen worden bemoeilijkt, maar ook onvoorspelbaar worden wat de uitkomst ervan betreft, hetgeen ten koste zou gaan van de rechtszekerheid. ( 35 )

57. Ik ben dan ook van mening dat het zorgbestanddeel van de DLA een prestatie bij ziekte vormt. Het valt derhalve niet binnen de materiële werkingssfeer van artikel 10 van verordening nr. 1408/71 en kan dus niet uit dien hoofde worden meegenomen.

D – Vaststelling van de toepasselijke wetgeving (tweede vraag)

1. Inleidende opmerkingen

58. Met zijn tweede vraag wenst de verwijzende rechter in wezen te vernemen welke nationale wettelijke regeling krachtens de collisieregels van artikel 13, lid 2, van verordening nr. 1408/71 op Tolley van toepassing was ten tijde van de aan het hoofdgeding ten grondslag liggende feiten. Meer bepaald vraagt hij of betrokkene, nadat zij haar woonplaats naar Spanje had overgebracht, niet langer aan de wetgeving van het Verenigd Koninkrijk was onderworpen in de zin van artikel 13, lid 2, onder f), van deze verordening, zodat de Spaanse wetgeving op haar van toepassing was.

59. Het lijkt mij nuttig meteen duidelijk te maken wat de implicaties zijn van het antwoord dat het Hof op deze vraag geeft.

60. Mocht de wettelijke regeling van het Verenigd Koninkrijk op Tolley van toepassing zijn gebleven, dan zou de collisieregel van artikel 13, lid 2, onder f), van voornoemde verordening geen toepassing kunnen vinden. In dat geval zou moeten worden geoordeeld dat betrokkene krachtens de collisieregels van artikel 13, lid 2, onder a) tot en met e), van dezelfde verordening aan deze wettelijke regeling onderworpen is gebleven. ( 36 ) Bijgevolg zou het Verenigd Koninkrijk ontegenzeglijk de „bevoegde staat” in de zin van artikel 22, lid 1, onder b), van deze verordening zijn en om die reden verplicht zijn om Tolley, nadat zij haar woonplaats naar Spanje had verplaatst (mits zij daarvoor toestemming had verkregen – zie hieronder) het zorgbestanddeel van de DLA te blijven betalen.

61. Mocht daarentegen de wettelijke regeling van het Verenigd Koninkrijk niet meer op Tolley van toepassing zijn geweest, dan was zij krachtens artikel 13, lid 2, onder f), van verordening nr. 1408/71 aan het Spaanse stelsel van sociale zekerheid onderworpen. Wel zou dan moeten worden vastgesteld of het Verenigd Koninkrijk bijgevolg niet langer de „bevoegde staat” is in de zin van artikel 22, lid 1, onder b), van deze verordening – zodat betrokkene zich daarop niet meer zou kunnen beroepen – dan wel de „bevoegde staat” in de zin van die bepaling blijft, omdat zijn wettelijke regeling van toepassing was toen de prestatie die betrokkene wenste mee te nemen werd aangevraagd, zodat voornoemde bepaling toch toepassing kan vinden.

62. Verder wordt noch uit de verwijzingsbeslissing, noch uit de bij Hof ingediende opmerkingen duidelijk of het Spaanse recht ten tijde van de aan het hoofdgeding ten grondslag liggende feiten voorzag in prestaties betreffende het risico dat door het zorgbestanddeel van de DLA wordt gedekt. ( 37 )

2. Begrip „wettelijke regeling” in de zin van artikel 13, lid 2, onder f), van verordening nr. 1408/71

63. De verwijzende rechter is er niet zeker van of de „wettelijke regeling” in de zin van artikel 13, lid 2, onder f), van verordening nr. 1408/71 alle socialezekerheidswetgeving omvat of slechts die wetgeving die betrekking heeft op de prestatie waarop aanspraak wordt gemaakt. Hij vraagt in het bijzonder of het behoud van een eventueel recht om in de toekomst voor rekening van het orgaan van het Verenigd Koninkrijk een ouderdomspensioen te ontvangen, in de context van het hoofdgeding in de weg staat aan de vaststelling dat de wettelijke regeling van die lidstaat niet langer op Tolley van toepassing was in de zin van deze bepaling.

64. Dienaangaande lijkt het mij nuttig om allereerst de kwestie van het aanwijzen van de toepasselijke wetgeving te onderscheiden van die van het behoud van verworven rechten. ( 38 )

65. De toepasselijkverklaring van de wetgeving van een lidstaat (de bevoegde staat of staat van aansluiting genoemd) brengt mee dat het socialezekerheidsstelsel van die lidstaat op de betrokken werknemer van toepassing wordt. Deze werknemer kan er sociale premies betalen en/of prestaties genieten indien een van de door dit stelsel verzekerde risico’s intreedt. Overeenkomstig het in artikel 13, lid 1, van verordening nr. 1408/71 neergelegde beginsel van één toepasselijk recht is op elke werknemer één, en niet meer dan één, nationale wettelijke regeling inzake sociale zekerheid van toepassing. ( 39 ) Tegen die achtergrond beoogt artikel 13, lid 2, van deze verordening, ten eerste, de gelijktijdige toepassing van verschillende nationale wettelijke regelingen en de daaruit voortvloeiende complicaties te voorkomen en, ten tweede, te verhinderen dat een werknemer wegens het ontbreken van een toepasselijke wettelijke regeling geen enkele socialezekerheidsbescherming geniet. ( 40 )

66. Bij het behoud van verworven rechten gaat het in hoofdzaak om de instandhouding van het genot van een socialezekerheidsprestatie nadat de werknemer zijn woonplaats heeft overgebracht naar een lidstaat die niet de lidstaat is volgens de wetgeving waarvan hij het recht op een dergelijke prestatie heeft verworven (of verwerft). ( 41 )

67. Diverse bepalingen van verordening nr. 1408/71 hebben dan ook tot doel te waarborgen dat zelfs wanneer de werknemer door het verplaatsen van zijn woonplaats onder een andere wettelijke regeling komt te vallen, verworven rechten of rechten in wording blijven bestaan. Meer bepaald voorziet artikel 10 van deze verordening in het recht op behoud van met name uitkeringen bij invaliditeit en ouderdom. Het komt mij voor dat artikel 19 en artikel 22, lid 1, onder b), van voornoemde verordening ook voor prestaties bij ziekte een dergelijk recht erkennen. ( 42 )

68. Een werknemer kan dus verzekerd zijn bij het stelsel van sociale zekerheid van een lidstaat en tegelijkertijd van een andere lidstaat waarin hij niet verzekerd is een bepaalde prestatie ontvangen op basis van rechten die hij eerder in die laatste lidstaat heeft verworven. Biedt ook het socialezekerheidsstelsel van de lidstaat van aansluiting bescherming tegen het door die prestatie gedekte risico, dan beletten de anticumulatieregels van het Unierecht en de nationale wettelijke regelingen dat meerdere gelijksoortige prestaties voor eenzelfde verzekeringsperiode worden ontvangen. ( 43 )

69. De wetgever heeft thans alle onduidelijkheid dienaangaande weggenomen door de vaststelling van verordening nr. 883/2004, waarvan artikel 11, lid 3, onder e) – dat in wezen identiek is aan artikel 13, lid 2, onder f), van verordening nr. 1408/71 – uitdrukkelijk bepaalt dat de daarin vastgelegde collisieregel van toepassing is „onverminderd andere bepalingen van deze verordening die [de betrokkenen] prestaties garanderen krachtens de wetgeving van een of meer andere lidstaten”.

70. Gelet op het bovenstaande ben ik van mening dat een werknemer „ophoudt onderworpen te zijn” aan de wettelijke regeling van een lidstaat in de zin van artikel 13, lid 2, onder f), van verordening nr. 1408/71 wanneer hij niet meer bij het socialezekerheidsstelsel van die lidstaat verzekerd is, ongeacht of hij verworven rechten of rechten in wording in die lidstaat behoudt. ( 44 )

71. Het feit dat Tolley in het Verenigd Koninkrijk verzekerd bleef tegen het ouderdomsrisico, staat dus niet eraan in de weg dat zij niet langer aan het recht van die lidstaat was onderworpen in de zin van artikel 13, lid 2, onder f), van verordening nr. 1408/71.

3. Tijdstip waarop het recht van het Verenigd Koninkrijk niet langer op Tolley van toepassing was

72. Volgens artikel 10 ter van verordening nr. 574/72 worden de datum en de voorwaarden waarop de wettelijke regeling van een lidstaat ophoudt van toepassing te zijn, door die lidstaat bepaald. ( 45 )

73. In punt 19 van de rubriek „Verenigd Koninkrijk” in bijlage VI bij verordening nr. 1408/71 wordt in wezen verklaard dat een persoon niet langer aan de wettelijke regeling van deze lidstaat is onderworpen in de zin van artikel 13, lid 2, onder f), van deze verordening na het verstrijken van de laatste dag van de in dat punt genoemde gebeurtenissen.

74. De regering van het Verenigd Koninkrijk stelt, onder verwijzing naar bovengenoemd punt 19, onder a), dat deze wettelijke regeling niet langer op Tolley van toepassing was vanaf de dag na die waarop zij haar woonplaats naar Spanje had overgebracht (dat wil zeggen in de loop van 2002).

75. De vertegenwoordiger van Tolley daarentegen, die zich beroept op voornoemd punt 19, onder c), betoogt dat de datum waarop de wettelijke regeling van het Verenigd Koninkrijk ophield van toepassing te zijn, de dag is na de laatste dag van het tijdvak waarin het zorgbestanddeel van de DLA werd ontvangen en dat een aanvang had genomen vóór de datum van overbrenging van de woonplaats van betrokkene (dat wil zeggen in de loop van 2007). In dit verband voert hij aan dat Tolley deze uitkering tussen 2002 en 2007 bleef ontvangen, ook al besliste de minister later dat zij daarop voor dit tijdvak geen aanspraak meer kon maken krachtens de wettelijke regeling van het Verenigd Koninkrijk.

76. Aangezien de datum en de voorwaarden waarop een persoon ophoudt aan de wettelijke regeling van een lidstaat onderworpen te zijn, worden bepaald door het interne recht van die lidstaat, ben ik met de Commissie van oordeel dat het aan de verwijzende rechter is uit te maken of de situatie van Tolley valt onder punt 19, onder a), dan wel onder punt 19, onder c), i), van de rubriek „Verenigd Koninkrijk” in bijlage VI bij verordening nr. 1408/71.

E – Behoud van het genot van het zorgbestanddeel van de DLA op grond van artikel 19, lid 1, en/of artikel 22, lid 1, onder b), van verordening nr. 1408/71 (derde vraag)

1. Inleidende opmerkingen

77. Met zijn derde vraag wenst de verwijzende rechter in wezen te vernemen of Tolley, gesteld dat de wettelijke regeling van het Verenigd Koninkrijk na de overbrenging van haar woonplaats niet langer op haar van toepassing was in de zin van artikel 13, lid 2, onder f), van verordening nr. 1408/71, niettemin nog steeds recht had op het zorgbestanddeel van de DLA op grond van artikel 19, lid 1, en/of artikel 22, lid 1, onder b), van deze verordening. ( 46 )

78. De regering van het Verenigd Koninkrijk, de Noorse regering en de Commissie betogen dat de situatie van betrokkene niet binnen de werkingssfeer van deze bepalingen valt en voeren daarvoor in hoofdzaak de volgende argumenten aan: — ten eerste stellen de regering van het Verenigd Koninkrijk en de Commissie dat Tolley geen werknemer in de zin van deze bepalingen is, daar deze enkel betrekking hebben op personen die beroepswerkzaamheden verrichten op het moment waarop zij om behoud van het genot van de betrokken prestatie verzoeken, en — ten tweede zijn de regering van het Verenigd Koninkrijk en de Noorse regering van oordeel dat het Verenigd Koninkrijk niet de „bevoegde staat” in de zin van voornoemde bepalingen is. ( 47 ) Dat is de lidstaat waarvan de wettelijke regeling krachtens de collisieregels van artikel 13, lid 2, van verordening nr. 1408/71 van toepassing is in het tijdvak waarvoor om behoud van de betrokken prestatie wordt verzocht – Spanje dus, volgens deze regeringen –, en niet de lidstaat waarvan de wettelijke regeling van toepassing was toen deze prestatie werd aangevraagd.

79. Indien deze argumenten moeten worden afgewezen, zal moeten worden vastgesteld of artikel 19, lid 1, en/of artikel 22, lid 1, onder b), van voornoemde verordening zich ertegen verzetten dat een lidstaat het behoud van het genot van een prestatie bij ziekte afhankelijk stelt van een woonplaatsvereiste. Zo ja, dan zal vervolgens moeten worden beoordeeld welke gevolgen dienen te worden verbonden aan de omstandigheid dat voor de overbrenging van de woonplaats van de rechthebbende geen voorafgaande toestemming is verkregen.

80. Voordat ik op deze kwesties in ga, zou ik erop willen wijzen dat voornoemde bepalingen geen onderscheid maken tussen prestaties bij ziekte in enge zin en prestaties ter dekking van het risico van hulpbehoevendheid, die, anders dan de eerstgenoemde, bestemd zijn om voor langere tijd te worden betaald. ( 48 ) De uitlegging van deze bepalingen zal dus op beide typen prestaties samen betrekking hebben.

81. Het staat aan de wetgever om in verordening nr. 1408/71 eventueel nieuwe bepalingen op te nemen die specifiek betrekking hebben op prestaties ter dekking van het risico van hulpbehoevendheid, mocht hij daarvoor, gelet op met name de betrokken financiële belangen, een bijzondere regeling wenselijk achten.

2. Werkingssfeer van artikel 19 en van artikel 22, lid 1, onder b), van verordening nr. 1408/71

82. Zoals het Hof heeft vastgesteld in het arrest von Chamier-Glisczinski ( 49 ), betreffen artikel 19 en artikel 22, lid 1, onder b), van verordening nr. 1408/71 verschillende situaties en hebben zij dus verschillende doelen.

83. Artikel 22, lid 1, onder b), van deze verordening (waarvan het opschrift onder meer de tekst „terugkeer of overbrenging van de woonplaats naar het grondgebied van een andere lidstaat tijdens ziekte of moederschap” bevat) betreft de situatie van een persoon die zijn woonplaats van de lidstaat waar hij een prestatie bij ziekte of moederschap ontvangt, overbrengt naar een andere lidstaat. Deze bepaling stelt als voorwaarde voor het behoud van de prestatie in kwestie dat toestemming van het bevoegde orgaan van de eerste lidstaat is verkregen.

84. Een beroep op artikel 19 van voornoemde verordening daarentegen (met het opschrift „Woonplaats op het grondgebied van een andere dan de bevoegde lidstaat – Algemene regels”) – waarin een dergelijke voorwaarde ontbreekt – is mijns inziens voorbehouden aan een werknemer die op het moment waarop hij om een dergelijke prestatie verzoekt, reeds woont in een andere lidstaat dan die waar hij werkt en in zijn woonstaat in het genot van die prestatie wenst te worden gesteld. ( 50 )

85. Deze uitlegging vloeit in het bijzonder voort uit de onderlinge samenhang van de bepalingen van dezelfde verordening. Indien immers artikel 19 daarvan van toepassing zou zijn wanneer de werknemer de betrokken prestatie reeds ontvangt voordat hij zijn woonplaats overbrengt – in een situatie dus die ook door artikel 22, lid 1, onder b), van verordening nr. 1408/71 wordt geregeld –, zou de voorwaarde van toestemming die deze laatste bepaling bevat, iedere nuttige werking worden ontnomen.

86. Aangezien Tolley het zorgbestanddeel van de DLA reeds ontving toen zij in het Verenigd Koninkrijk woonde, moet haar situatie uitsluitend in het licht van artikel 22, lid 1, onder b), van voornoemde verordening worden onderzocht.

3. Begrip „werknemer” in de zin van artikel 22, lid 1, onder b), van verordening nr. 1408/71

87. Blijkens het eerste deel van de derde vraag wenst de verwijzende rechter te vernemen of een persoon in een situatie als die van Tolley kan worden aangemerkt als werknemer in de zin van artikel 22, lid 1, van verordening nr. 1408/71, zodat hij binnen de personele werkingssfeer van die bepaling komt te vallen.

88. Volgens de vertegenwoordiger van Tolley heeft het begrip werknemer een uniforme strekking in alle bepalingen van deze verordening. Aangezien Tolley voldoet aan de definitie van werknemer in de zin van artikel 1, onder a), van voornoemde verordening, moet zij worden geacht de hoedanigheid van werknemer eveneens te bezitten voor de toepassing van artikel 22, lid 1, van die verordening.

89. De regering van het Verenigd Koninkrijk en de Commissie stellen daarentegen dat het begrip werknemer in de zin van de artikelen 19 tot en met 22 van verordening nr. 1408/71 een eigen betekenis heeft en alleen werknemers omvat die economisch actief zijn op het moment waarop zij op grond van een van deze bepalingen de betrokken prestaties aanvragen.

90. Dit laatste betoog acht ik strijdig met het arrest Pierik ( 51 ), waaruit volgt dat waar artikel 22, lid 1, onder b), van voornoemde verordening van werknemer spreekt, dit niet tot doel heeft de werkingssfeer van deze bepaling te beperken tot actieve werknemers en inactieve werknemers daarvan uit te sluiten.

91. Aangezien voorts het begrip werknemer in artikel 1, onder a), van dezelfde verordening is gedefinieerd, doelde de wetgever bij het gebruik van deze uitdrukking in andere bepalingen van de verordening mijns inziens op personen op wie deze definitie van toepassing is. Omgekeerd heeft de wetgever, zoals de vertegenwoordiger van Tolley heeft opgemerkt, daar waar hij specifiek economisch actieve werknemers voor ogen had, een andere terminologie gehanteerd. ( 52 )

92. Ik ben dan ook van mening dat indien Tolley als werknemer in de zin van artikel 1, onder a), van verordening nr. 1408/71 kan worden aangemerkt, zij die hoedanigheid ook in de zin van artikel 22, lid 1, onder b), van die verordening bezit.

93. Aan deze vaststelling wordt niet afgedaan door het argument van de regering van het Verenigd Koninkrijk, de Noorse regering en de Commissie dat het onderscheid tussen werknemers (van wie de situatie wordt geregeld door de artikelen 19 tot en met 22 van verordening nr. 1408/71, die zijn opgenomen in afdeling 2 van hoofdstuk 1 van titel III) en werklozen (die vallen onder artikel 25 van deze verordening, dat deel uitmaakt van afdeling 3 van dit hoofdstuk) alle betekenis verliest indien personen die hun beroepswerkzaamheden voorgoed hebben stopgezet, als werknemers zouden worden beschouwd.

94. Dienaangaande merk ik op dat Tolley, mocht zij niet als werknemer in de zin van de artikelen 19 tot en met 22 van voornoemde verordening worden beschouwd, onder geen enkele van de relevante bepalingen in hoofdstuk 1 van titel III van deze verordening zou vallen. Zij kan immers niet worden aangemerkt als aanvrager van of rechthebbende op een pensioen of rente in de zin van de bepalingen in de afdelingen 4 en 5 van titel III van verordening nr. 1408/71. Naar mijn mening moeten de artikelen 19 tot en met 22 van deze verordening worden toegepast op situaties die niet worden geregeld door de specifieke bepalingen in de afdelingen 3 tot en met 5 van voornoemd hoofdstuk, zulks ondanks het feit dat een dergelijke toepassing ertoe zou kunnen leiden dat het een persoon in een situatie als die van Tolley wordt toegestaan een prestatie bij ziekte mee te nemen, terwijl dat voordeel andere categorieën economisch inactieve personen in voorkomend geval zou worden onthouden.

4. Begrip „bevoegde staat” in de zin van artikel 22, lid 1, onder b), van verordening nr. 1408/71

a) Uiteenzetting van de problematiek

95. Voor het onderzoek van het tweede deel van de derde vraag zal om te beginnen moeten worden verduidelijkt wat het begrip „bevoegde staat” in de zin van artikel 22, lid 1, onder b), van verordening nr. 1408/71 inhoudt en, in verband daarmee, wat de samenhang is tussen deze bepaling en artikel 13, lid 2, onder f), van deze verordening.

96. In deze zaak is de vraag aan de orde of de bevoegde staat in de zin van artikel 22, lid 1, onder b), van voornoemde verordening in een situatie als in het hoofdgeding de staat is waarvan de wetgeving van toepassing is nadat de werknemer zijn woonplaats heeft overgebracht, dan wel de staat volgens de wetgeving waarvan de rechten op de prestaties bij ziekte zijn verworven.

97. De regering van het Verenigd Koninkrijk en de Noorse regering pleiten voor de eerste optie. Aangezien Spanje in hun ogen als bevoegde staat moet worden beschouwd ( 53 ), is artikel 22, lid 1, onder b), van verordening nr. 1408/71, dat ziet op de situatie van werknemers die wonen in een andere lidstaat dan de bevoegde staat, niet van toepassing. ( 54 )

98. Een dergelijke benadering houdt in feite in dat artikel 22, lid 1, onder b), van voornoemde verordening aldus wordt uitgelegd dat een persoon die elke beroepswerkzaamheid heeft stopgezet, de prestaties bij ziekte waarop hij in de lidstaat van zijn laatste werkzaamheden aanspraak heeft verkregen, niet kan ontvangen nadat hij zijn woonplaats naar een andere lidstaat heeft overgebracht. Door de werking van artikel 13, lid 2, onder f), van voornoemde verordening zou artikel 22, lid 1, onder b), daarvan dus slechts van toepassing zijn op werknemers die economisch actief zijn op het moment waarop zij hun woonplaats overbrengen.

99. De vertegenwoordiger van Tolley pleit voor de tweede optie; hij stelt dat artikel 13, lid 2, onder f), van voornoemde verordening niet afdoet aan het recht van een werknemer die geen enkele beroepswerkzaamheid meer verricht om de prestaties bij ziekte die hij reeds in een lidstaat ontving, te blijven ontvangen nadat hij zijn woonplaats naar een andere lidstaat heeft overgebracht.

100. Deze laatste benadering acht ik het meest overtuigend, om de volgende redenen.

b) Letterlijke uitlegging

101. Krachtens artikel 1, onder o), i), juncto artikel 1, onder q), van verordening nr. 1408/71 is de „bevoegde staat” onder andere de lidstaat waar zich het orgaan bevindt waarbij de werknemer is aangesloten „op het tijdstip waarop hij om prestaties verzoekt”. ( 55 )

102. Overeenkomstig deze definitie is de „bevoegde staat” waarnaar artikel 22, lid 1, onder b), van voornoemde verordening verwijst, mijns inziens de staat die – op grond van de bepalingen van titel II – bevoegd was op het moment van de verwerving van het recht op de prestaties die de betrokkene wenst mee te nemen. In casu is dat het Verenigd Koninkrijk, aangezien Tolley daar de in het hoofdgeding aan de orde zijnde prestatie enkele jaren voor de overbrenging van haar woonplaats naar Spanje heeft aangevraagd.

103. Ter onderbouwing van deze uitlegging zou ik allereerst willen opmerken dat aan het begrip „bevoegde staat” reeds een vergelijkbaar tijdsaspect is verbonden in de context van een andere bepaling van voornoemde verordening, namelijk artikel 71, lid 1, onder a). ( 56 ) Zoals volgt uit het arrest Adanez-Vega ( 57 ), duidt dit begrip op de staat die bevoegd was ten tijde van de laatste werkzaamheden van de betrokkene.

104. Voorts is dit mijns inziens ook de gedachte achter punt 20 van de rubriek „Verenigd Koninkrijk” in bijlage VI bij verordening nr. 1408/71, waarin is bepaald dat „[h]et feit dat op een persoon de wettelijke regeling van een andere lidstaat, overeenkomstig artikel 13, lid 2, onder f), van [deze] verordening […] van toepassing is, […] geen afbreuk [doet] aan”, onder andere, „de toepassing door het Verenigd Koninkrijk, in zijn hoedanigheid van bevoegde staat, van de bepalingen met betrekking tot werknemers of zelfstandigen van titel III, hoofdstuk 1 [betreffende prestaties bij ziekte en moederschap] op deze persoon, indien deze te dien aanzien de hoedanigheid behoudt van werknemer of zelfstandige en zo het laatst krachtens de wettelijke regeling van het Verenigd Koninkrijk was verzekerd”.

105. Volgens dit punt erkent het Verenigd Koninkrijk dat het zelfs wanneer de eigen wettelijke regeling niet langer op de werknemer van toepassing is in de zin van artikel 13, lid 2, onder f), van verordening nr. 1408/71, de bevoegde staat in de zin van de bepalingen in hoofdstuk 1 van titel III van deze verordening kan blijven. Ik denk dat hier dus wordt vastgesteld dat voornoemde bepaling geen belemmeringen opwerpt voor de toepassing van de bepalingen van titel III van bovengenoemde verordening inzake het behoud van verworven rechten, waaronder artikel 22, lid 1, onder b).

106. Ten slotte is handhaving van het genot van een uitkering bij ziekte die van een lidstaat wordt ontvangen, terwijl als gevolg van de overbrenging van de woonplaats van de ontvanger van die uitkering de wettelijke regeling van een andere lidstaat van toepassing wordt, thans de gebruikelijke situatie onder verordening nr. 883/2004. Deze verordening kent immers geen specifieke bepaling tot behoud van het genot van prestaties bij ziekte die overeenkomt met artikel 22, lid 1, onder b), van verordening nr. 1408/71, maar bevat in artikel 7 wel een bepaling inzake de opheffing van woonplaatsclausules, die alle socialezekerheidsuitkeringen (en niet meer enkel de in artikel 10 van verordening nr. 1408/71 genoemde uitkeringen) omvat.

107. Anders dan de regering van het Verenigd Koninkrijk heeft betoogd, verzet het arrest Kuusijärvi ( 58 ) zich ook niet tegen deze uitlegging. Het Hof heeft de prestatie waarom het draaide in de zaak die aanleiding heeft gegeven tot dit arrest immers als gezinsbijslag (en niet als prestatie bij ziekte) aangemerkt en zich vervolgens uitgesproken over de uitlegging van de artikelen 73 en 74, en niet van artikel 22, lid 1, onder b), van verordening nr. 1408/71. ( 59 ) Eerstgenoemde bepalingen hebben geen betrekking op behoud van het genot van een prestatie die de werknemer reeds voor de overbrenging van zijn woonplaats ontving. ( 60 )

c) Teleologische uitlegging

108. Bovenstaande letterlijke uitlegging vindt steun in een teleologische lezing van artikel 13, lid 2, onder f), van verordening nr. 1408/71.

109. Vóór de invoering van deze bepaling bij verordening (EEG) nr. 2195/91 ( 61 ) had het Hof in het arrest Ten Holder ( 62 ) uitgemaakt dat werknemers die hun beroepswerkzaamheden op het grondgebied van een lidstaat beëindigen en niet in een andere lidstaat gaan werken, bij gebreke van een specifieke bepaling betreffende de op hen toe te passen wettelijke regeling, krachtens artikel 13, lid 2, onder a), van dezelfde verordening bleven onderworpen aan de wettelijke regeling van de lidstaat waar zij laatstelijk werkzaam waren.

110. Nadien heeft het Hof deze vaststelling beperkt tot scenario’s waarin de werknemer zijn beroepswerkzaamheden slechts tijdelijk heeft gestaakt. ( 63 ) Geen van de in titel II van verordening nr. 1408/71 vervatte collisieregels was dus nog van toepassing op de situatie van een persoon die zijn beroepswerkzaamheden voorgoed heeft stopgezet. ( 64 )

111. Met de invoering van artikel 13, lid 2, onder f), van verordening nr. 1408/71 beoogde de wetgever de naar aanleiding van deze rechtspraak vastgestelde leemte op te vullen. ( 65 ) Daartoe heeft hij bepaald dat op een werknemer die zijn beroepswerkzaamheden – al dan niet definitief ( 66 ) – heeft stopgezet, het recht van de lidstaat van zijn woonplaats van toepassing is.

112. Zou deze lidstaat worden beschouwd als de bevoegde staat in de zin van artikel 22, lid 1, onder b), van voornoemde verordening, dan zou een dergelijke werknemer niet meer binnen de werkingssfeer van deze bepaling vallen. Hij zou immers per definitie niet in „een andere dan de bevoegde lidstaat” woonachtig zijn. ( 67 )

113. In de eerste plaats betwijfel ik of een dergelijk gevolg, dat zou indruisen tegen het beginsel van handhaving van verworven rechten dat in verordening nr. 1408/71 is neergelegd ( 68 ), door de wetgever is beoogd. Niets in de tekst van deze verordening of in de totstandkomingsgeschiedenis duidt er ook op dat de wetgever met de invoering van artikel 13, lid 2, onder f), van voornoemde verordening de intentie had de toepassing van artikel 22, lid 1, onder b), van dezelfde verordening op de situatie van inactieve werknemers te verhinderen.

114. In de tweede plaats zou het een persoon die een uitkering wegens ziekte ontvangt en deze zou verliezen zodra hij zijn woonplaats naar een andere lidstaat overbrengt, de facto onmogelijk worden gemaakt zijn woonplaats aldus te verplaatsen, tenzij hij zijn medische behandeling zou onderbreken. Een dergelijk gevolg zou mijns inziens strijdig zijn met het doel de mobiliteit van werknemers te bevorderen, dat in voornoemde verordening en in artikel 48 VWEU is vastgelegd. ( 69 )

115. In de derde plaats denk ik dat de uitlegging die ik voorsta, aansluit bij andere bepalingen van verordening nr. 1408/71 die blijk geven van de wil van de wetgever te voorkomen dat de kosten van bepaalde prestaties bij ziekte ten laste komen van de woonstaat van een persoon die in die staat nooit heeft gewerkt. In het bijzonder bepaalt artikel 28, lid 1, van deze verordening dat wanneer de rechthebbende op een pensioen of rente uit hoofde van de wettelijke regeling van een lidstaat, geen recht heeft op prestaties bij ziekte krachtens de wettelijke regeling van de lidstaat op het grondgebied waarvan hij woont, hij niettemin aanspraak op deze prestaties kan maken voor rekening van het orgaan van de eerste lidstaat, voor zover hij er recht op zou hebben indien hij in die lidstaat zou wonen.

d) Conclusie

116. Gelet op al het bovenstaande ben ik van mening dat de bevoegde staat in de zin van artikel 22, lid 1, onder b), van verordening nr. 1408/71 de lidstaat is volgens de wetgeving waarvan het recht is verworven dat de betrokkene op grond van deze bepaling meent te kunnen behouden. Hieruit volgt dat het Verenigd Koninkrijk, zelfs al zou de wettelijke regeling van deze lidstaat niet langer op Tolley van toepassing zijn geweest nadat zij haar woonplaats had overgebracht en dus krachtens artikel 13, lid 2, onder f), van deze verordening aan het Spaanse recht was onderworpen, de bevoegde staat in de zin van artikel 22, lid 1, onder b), van voornoemde verordening bleef wat betreft de handhaving van het genot van het zorgbestanddeel van de DLA.

5. Onrechtmatigheid van woonplaatsvereisten

117. Voor het antwoord op het tweede deel van de derde vraag moet vervolgens worden vastgesteld of artikel 22, lid 1, onder b), van verordening nr. 1408/71 zich verzet tegen een woonplaatsvereiste als vastgelegd in de wettelijke regeling van het Verenigd Koninkrijk.

118. Dienaangaande heeft de regering van het Verenigd Koninkrijk betoogd dat zelfs wanneer deze lidstaat wordt aangewezen als bevoegde staat in de zin van voornoemde bepaling, deze bepaling blijkens de bewoordingen ervan slechts van toepassing is als de werknemer voldoet aan de door deze staat gestelde voorwaarden voor het recht op prestaties. De voorwaarde nu die het Verenigd Koninkrijk stelt, is dat wordt voldaan aan het woonplaatsvereiste waarvan de rechtmatigheid in het kader van het hoofdgeding wordt betwist.

119. Dit argument faalt. Zoals advocaat-generaal Jacobs heeft opgemerkt in zijn conclusie in de zaak Kuusijärvi, zou „[artikel 22, lid 1, onder b), van verordening nr. 1408/71] elke zin […] verliezen indien [de aanspraak op prestaties die deze bepaling verleent] ongedaan zou kunnen worden gemaakt door een nationaal woonplaatsvereiste”. ( 70 )

120. Tegelijkertijd belet het Unierecht de bevoegde staat in de zin van deze bepaling mijns inziens niet om, voor zover van toepassing volgens het interne recht, de aanspraak op de prestatie of het bedrag daarvan opnieuw te beoordelen in het licht van factoren als de levensstandaard in de woonstaat of de ontwikkeling van de behoeften van de betrokkene. Hij kan laatstgenoemde echter niet een dergelijke aanspraak ontnemen op de enkele grond dat deze in een andere lidstaat woont.

6. Gevolgen van het ontbreken van toestemming

121. Volgens artikel 22, lid 1, onder b), van verordening nr. 1408/71 heeft de ontvanger van een uitkering bij ziekte die zijn woonplaats overbrengt, slechts recht op behoud van die uitkering wanneer hij voor de overbrenging toestemming heeft gekregen van het bevoegde orgaan. Uit de verwijzingsbeslissing blijkt dat Tolley die toestemming van het bevoegde orgaan van het Verenigd Koninkrijk niet heeft gevraagd en evenmin achteraf heeft verkregen. De verwijzende rechter is evenwel van oordeel dat, had zij om toestemming verzocht, deze haar zou zijn verleend. ( 71 ) Volgens artikel 22, lid 2, van voornoemde verordening kan toestemming immers slechts worden geweigerd in gevallen – waartoe de situatie van Tolley niet behoort – waarin „is vastgesteld, dat de verplaatsing van de betrokkene nadelig is voor zijn gezondheidstoestand of voor het ondergaan van de geneeskundige behandeling”.

122. Derhalve moet, ten slotte, en nog steeds in het kader van de analyse van het tweede onderdeel van de derde vraag, worden beoordeeld of zelfs wanneer toestemming niet had kunnen worden geweigerd indien daarom was verzocht, het ontbreken ervan een belemmering vormt voor de toepassing van artikel 22, lid 1, onder b), van voornoemde verordening.

123. Verordening nr. 1408/71 bevat geen bepaling omtrent de sanctie die van toepassing is wanneer geen omstandigheden aanwezig zijn op grond waarvan de bevoegde lidstaat toestemming kan weigeren, terwijl de betrokkene geen toestemming in administratieve zin heeft verkregen.

124. Dienaangaande lijkt het mij nuttig nader in te gaan op de doelstellingen van de toestemmingsvoorwaarde van artikel 22, lid 1, onder b), van voornoemde verordening. Uit artikel 22, lid 2, van dezelfde verordening blijkt mijns inziens dat deze voorwaarde tot doel heeft buitensporige lasten voor de uitkerende lidstaat te vermijden wanneer de ontvanger van de prestatie zich begeeft naar een andere lidstaat waar zijn gezondheidstoestand kan verslechteren of zijn behandeling in gevaar zou kunnen komen, waardoor de kosten voor de eerste lidstaat zouden oplopen. ( 72 )

125. Wordt deze overweging aldus uitgelegd dat de werknemer zelfs wanneer de bedoelde toestemming ontbreekt, recht heeft op behoud van een prestatie, mits zijn verplaatsing kan worden geacht geen nadelige gevolgen te hebben voor zijn gezondheidstoestand of de uitvoering van de medische behandeling, dan zou de verwezenlijking van bovengenoemde doelstelling in gevaar kunnen komen. Een dergelijke uitlegging zou voor een werknemer immers reden kunnen zijn om zijn woonplaats over te brengen zonder daarvoor toestemming te vragen of te hebben verkregen. Achteraf zou dan kunnen blijken dat deze overbrenging nadelig kan uitpakken voor zijn gezondheidstoestand of medische behandeling.

126. In die omstandigheden kan artikel 22, lid 1, onder b), en lid 2, van verordening nr. 1408/71 niet de verplichting voor de lidstaten inhouden om een werknemer het voordeel van artikel 22, lid 1, onder b), van deze verordening toe te kennen wanneer die werkende, voordat hij zijn woonplaats heeft overgebracht, daarvoor geen toestemming heeft verkregen. ( 73 )

127. Ik breng evenwel in herinnering dat verordening nr. 1408/71 in coördinatie en niet in harmonisatie van de nationale stelsels van sociale zekerheid voorziet. ( 74 ) Aangezien deze verordening niets bepaalt over de gevolgen van het ontbreken van toestemming krachtens artikel 22, lid 1, onder b), ervan, blijven de lidstaten in zoverre vrij om een werknemer ook in een dergelijke situatie krachtens hun nationale recht het voordeel van meeneembaarheid van prestaties toe te kennen waarin deze bepaling voorziet. ( 75 ) Dat geldt te meer daar een dergelijke toekenning, waardoor migrerende werknemers een ruimere bescherming wordt geboden dan uit voornoemde verordening voortvloeit, bijdraagt tot de verwezenlijking van het doel van die verordening, het vrije verkeer van werknemers te vergemakkelijken. ( 76 )

V – Conclusie

128. Gelet op al het voorafgaande geef ik het Hof in overweging de vragen van de Supreme Court of the United Kingdom te beantwoorden als volgt: „1) Een uitkering als het zorgbestanddeel van de Disability Living Allowance (onderhoudsuitkering voor gehandicapten) vormt een prestatie bij ziekte in de zin van artikel 4, lid 1, onder a), van verordening (EEG) nr. 1408/71 van de Raad van 14 juni 1971 betreffende de toepassing van de socialezekerheidsregelingen op werknemers en zelfstandigen, alsmede op hun gezinsleden, die zich binnen de Gemeenschap verplaatsen, in de versie zoals gewijzigd en bijgewerkt bij verordening (EG) nr. 118/97 van de Raad van 2 december 1996, zoals gewijzigd bij verordening (EG) nr. 1386/2001 van de Raad van 5 juni 2001. 2) Artikel 13, lid 2, onder f), van verordening nr. 1408/71, in de versie zoals gewijzigd en bijgewerkt bij verordening nr. 118/97, zoals gewijzigd bij verordening nr. 1386/2001, moet aldus worden uitgelegd dat een persoon ophoudt onderworpen te zijn aan de wettelijke regeling van een lidstaat wanneer hij krachtens het nationale recht van die lidstaat niet langer is aangesloten bij het stelsel van sociale zekerheid daarvan. Dit is zelfs het geval indien deze persoon op grond van de wettelijke regeling van voornoemde lidstaat verzekerd blijft tegen het ouderdomsrisico, in die zin dat hij recht zou hebben op ouderdomspensioen voor rekening van die lidstaat voor zover hij bij het bereiken van de wettelijke pensioenleeftijd aan de bijdragevereisten voldoet. Het staat aan de nationale rechter om in het licht van de omstandigheden van het bij hem aanhangige geding, en overeenkomstig de criteria die zijn vastgelegd in punt 19 van de rubriek ‚Verenigd Koninkrijk’ in bijlage VI bij voornoemde verordening, vast te stellen wanneer de wettelijke regeling van het Verenigd Koninkrijk niet langer van toepassing is in de zin van artikel 13, lid 2, onder f), van dezelfde verordening. 3) Een persoon die ophoudt onderworpen te zijn aan de wettelijke regeling van een lidstaat zonder dat op hem de wettelijke regeling van een andere lidstaat van toepassing wordt in de zin van de punten a) tot en met e) van artikel 13, lid 2, van verordening nr. 1408/71, in de versie zoals gewijzigd en bijgewerkt bij verordening nr. 118/97, zoals gewijzigd bij verordening nr. 1386/2001, en op wie krachtens punt f) van deze bepaling dus de wettelijke regeling van de lidstaat van wonen van toepassing is, heeft niettemin krachtens artikel 22, lid 1, onder b), van voornoemde verordening en volgens de in deze bepaling neergelegde voorwaarden, recht op behoud van het genot van de prestaties bij ziekte die hij voor rekening van het orgaan van de eerste lidstaat ontving voordat hij zijn woonplaats naar de tweede lidstaat overbracht. 4) Het begrip ‚werknemer of zelfstandige’ als gedefinieerd in artikel 1, onder a), van verordening nr. 1408/71, in de versie zoals gewijzigd en bijgewerkt bij verordening nr. 118/97, zoals gewijzigd bij verordening nr. 1386/2001, dat met name wordt gebruikt in artikel 22, lid 1, onder b), van deze verordening, omvat een persoon die elke beroepswerkzaamheid in loondienst of als zelfstandige heeft stopgezet, mits deze persoon, al is het maar tegen één risico, verplicht of vrijwillig verzekerd is bij een algemeen of bijzonder stelsel van sociale zekerheid als genoemd in artikel 1, onder a), van voornoemde verordening, ongeacht of er een arbeidsverhouding bestaat. 5) Artikel 22, lid 1, onder b), van verordening nr. 1408/71, in de versie zoals gewijzigd en bijgewerkt bij verordening nr. 118/97, zoals gewijzigd bij verordening nr. 1386/2001, staat eraan in de weg dat een lidstaat het behoud van het genot van een uitkering bij ziekte afhankelijk stelt van de voorwaarde dat wordt voldaan aan een woonplaatsvereiste zoals aan de orde in het hoofdgeding. 6) Artikel 22, lid 1, onder b), en lid 2, van verordening nr. 1408/71, in de versie zoals gewijzigd en bijgewerkt bij verordening nr. 118/97, zoals gewijzigd bij verordening nr. 1386/2001, moet aldus worden uitgelegd dat een persoon die elke beroepswerkzaamheid in loondienst of als zelfstandige heeft stopgezet en in een lidstaat uitkeringen bij ziekte ontvangt voordat hij zijn woonplaats naar een andere lidstaat overbrengt, recht blijft houden op ontvangst van deze prestaties van het orgaan van de eerste lidstaat na die overbrenging, mits hij daarvoor toestemming heeft verkregen.”

( 1 ) Oorspronkelijke taal: Frans.

( 2 ) Verordening van de Raad van 14 juni 1971 betreffende de toepassing van de sociale zekerheidsregelingen op loontrekkenden en hun gezinnen, die zich binnen de Gemeenschap verplaatsen (PB 1971, L 149, blz. 2).

( 3 ) Verordening van het Europees Parlement en de Raad van 29 april 2004 betreffende de coördinatie van de socialezekerheidsstelsels (PB 2004, L 166, blz. 1, met rectificatie in PB 2004, L 200, blz. 1).

( 4 ) Het hoofdgeding heeft betrekking op de rechten van Tolley vanaf 6 november 2002 (zie punt 20 van deze conclusie). Het wordt dus beheerst door de versie van verordening nr. 1408/71 die toentertijd van kracht was.

( 5 ) Verordening van de Raad van 2 december 1996 (PB 1997, L 28, blz. 1).

( 6 ) Verordening van het Europees Parlement en de Raad van 5 juni 2001 (PB 2001, L 187, blz. 1).

( 7 ) [2010] EWCA Civ 291.

( 8 ) Arrest van 18 oktober 2007, Commissie/Parlement en Raad (C‑299/05, EU:C:2007:608, punt 68).

( 9 ) Volgens artikel 1, onder j), van verordening nr. 1408/71 wordt in het kader van deze verordening onder „wetgeving” of „wettelijke regeling” verstaan alle wetten, regelingen, statutaire bepalingen en andere uitvoeringsmaatregelen die betrekking hebben op de takken en stelsels van sociale zekerheid, alsook de bijzondere, niet op premie- of bijdragebetalingen berustende prestaties.

( 10 ) De voorwaarden voor aansluiting bij een stelsel van sociale zekerheid zijn een aangelegenheid van het nationale recht [zie met name arresten van 12 juli 1979, Brunori (266/78, EU:C:1979:200, punten 5 en 6); 7 juli 2005, Van Pommeren-Bourgondiën (C‑227/03, EU:C:2005:431, punt 33), en 19 maart 2015, Kik (C‑266/13, EU:C:2015:188, punt 51)].

( 11 ) Arrest van 12 mei 1998 (C‑85/96, EU:C:1998:217, punt 36). Zie ook met name arresten van 7 juni 2005, Dodl en Oberhollenzer (C‑543/03, EU:C:2005:364, punt 30), en 10 maart 2011, Borger (C‑516/09, EU:C:2011:136, punt 28).

( 12 ) Zo heeft het Hof in het arrest Dodl en Oberhollenzer [arrest van 7 juni 2005 (C‑543/03, EU:C:2005:364, punten 32‑34)] geoordeeld dat personen die aanspraak maakten op het genot van Oostenrijkse gezinsbijslagen, de hoedanigheid van werknemer bezaten voor zover de nationale rechter zou bevestigen dat zij bij de Oostenrijke ziekteverzekering waren aangesloten.

( 13 ) Zie Secretary of State for Work and Pensions v LT (DLA) [2012] UKUT 282 (AAC) en Tolley v The Secretary of State for Work and Pensions [2013] EWCA Civ 1471.

( 14 ) Arrest van 21 februari 2013 (C‑619/11, EU:C:2013:92, punten 27‑29). Volgens de verwijzingsbeslissing zou Tolley alleen recht hebben gehad op een ouderdomspensioen als zij zou hebben voldaan aan de bijdrageverplichtingen op het moment waarop zij de wettelijke pensioengerechtigde leeftijd zou hebben bereikt. De regering van het Verenigd Koninkrijk stelt dan ook dat het genot van een dergelijk pensioen slechts een eventualiteit was en dat Tolley dus niet tegen het ouderdomsrisico verzekerd was. De verwijzende rechter daarentegen is van oordeel dat dit laatste wel zo was. Aangezien de vraag of een persoon verzekerd is onder een stelsel van sociale zekerheid een aangelegenheid is van het recht van de betrokken lidstaat (zie voetnoot 11 van deze conclusie), is er geen reden om deze beoordeling ter discussie te stellen.

( 15 ) Arrest van 10 maart 2011, Borger (C‑516/09, EU:C:2011:136, punt 30).

( 16 ) Arrest van 18 oktober 2007 (C‑299/05, EU:C:2007:608, punt 68).

( 17 ) Arrest van 6 oktober 1982 (283/81, EU:C:1982:335, punt 21).

( 18 ) Zie met name arresten van 6 oktober 1982, Cilfit e.a. (283/81, EU:C:1982:335, punt 21), en 1 oktober 2015, Doc Generici (C‑452/14, EU:C:2015:644, punt 43en aldaar aangehaalde rechtspraak).

( 19 ) In het arrest van 27 maart 1963, Da Costa e.a. (28/62–30/62, EU:C:1963:6), waaraan de regering van het Verenigd Koninkrijk refereert, heeft het Hof vastgesteld dat het in een eerder arrest reeds had beslist over een vraag die identiek was aan de hem voorgelegde prejudiciële vraag, maar daaruit niet geconcludeerd dat deze laatste niet-ontvankelijk was, doch de nationale rechter naar dit arrest verwezen.

( 20 ) Zie arresten van 6 oktober 1982, Cilfit e.a. (283/81, EU:C:1982:335, punt 15), en 17 juli 2014, Torresi (C‑58/13 en C‑59/13, EU:C:2014:2088, punt 32).

( 21 ) Arrest van 17 juli 2014, Torresi (C‑58/13 en C‑59/13, EU:C:2014:2088, punt 32en aldaar aangehaalde rechtspraak).

( 22 ) Zie in die zin arrest van 18 juli 2006, De Cuyper (C‑406/04, EU:C:2006:491, punt 27).

( 23 ) Arrest van 18 oktober 2007 (C‑299/05, EU:C:2007:608, punten 66‑68).

( 24 ) Arrest van 21 juli 2011 (C‑503/09, EU:C:2011:500, punt 37).

( 25 ) Arrest van 18 oktober 2007 (C‑299/05, EU:C:2007:608).

( 26 ) Arrest van 21 juli 2011 (C‑503/09, EU:C:2011:500, punten 37 en 38).

( 27 ) Arrest van 18 oktober 2007 (C‑299/05, EU:C:2007:608, punt 63). Deze beoordeling had betrekking op de Zweedse uitkering voor gehandicapten, waartegen ook het beroep tot nietigverklaring was ingesteld dat aanleiding heeft gegeven tot dit arrest.

( 28 ) Arrest van 30 juni 2011 (C‑388/09, EU:C:2011:439, punt 48).

( 29 ) Arrest van 30 juni 2011, da Silva Martins (C‑388/09, EU:C:2011:439, punt 48).

( 30 ) Arrest van 18 oktober 2007 (C‑299/05, EU:C:2007:608).

( 31 ) Arrest van 5 maart 1998 (C‑160/96, EU:C:1998:84).

( 32 ) Arrest van 5 maart 1998, Molenaar (C‑160/96, EU:C:1998:84, punten 22‑25). Zie ook arrest van 8 juli 2004, Gaumain-Cerri en Barth (C‑502/01 en C‑31/02, EU:C:2004:413, punten 19 en 20).

( 33 ) Arrest van 8 maart 2001 (C‑215/99, EU:C:2001:139, punt 28).

( 34 ) Arrest van 21 februari 2006 (C‑286/03, EU:C:2006:125, punt 48). Zie ook in die zin arresten van 18 oktober 2007, Commissie/Parlement en Raad (C‑299/05, EU:C:2007:608, punt 61), en 30 juni 2011, da Silva Martins (C‑388/09, EU:C:2011:439, punten 43‑48).

( 35 ) Zie dienaangaande Jorens, Y., et al., „Coordination of Long-term Care Benefits – current situation and future prospects”, Think Tank Report 2011, Training and Reporting on European Social Security, beschikbaar op http://www.tress-network.org/EUROPEAN%20RESOURCES/EUROPEANREPORT/trESSIII_ThinkTankReport-LTC_20111026FINAL_amendmentsEC-FINAL.pdf, blz. 41 en 42.

( 36 ) De verwijzingsbeslissing vermeldt niet op welke grond Tolley in het verleden socialezekerheidsbijdragen heeft betaald.

( 37 ) Bij mijn weten is in het Spaanse recht pas op 1 januari 2007 een begin gemaakt met de geleidelijke invoering van een zorgregeling, bij wet 39/2006 van 14 december 2006 inzake de bevordering van de persoonlijke zelfstandigheid en de bijstand aan hulpbehoevende personen (BOE nr. 299 van 15 december 2006, blz. 44142). Een en ander is in laatste instantie evenwel ter beoordeling van de verwijzende rechter.

( 38 ) Zie in die zin arresten van 12 juni 1986, Ten Holder (302/84, EU:C:1986:242, punt 22), en 10 juli 1986, Luijten (60/85, EU:C:1986:307, punt 15).

( 39 ) Elke lidstaat heeft niettemin de mogelijkheid om onder bepaalde voorwaarden socialezekerheidsprestaties toe te kennen aan werknemers die zijn aangesloten bij een stelsel van sociale zekerheid van een andere lidstaat [zie met name arresten van 20 mei 2008, Bosmann (C‑352/06, EU:C:2008:290, punt 31); 12 juni 2012, Hudzinski en Wawrzyniak (C‑611/10 en C‑612/10, EU:C:2012:339, punt 68), en 11 september 2014, B. (C‑394/13, EU:C:2014:2199, punt 28)]. Voorts staat het beginsel dat slechts één wettelijke regeling van toepassing is, niet eraan in de weg dat een werkende die verplicht verzekerd is bij het socialezekerheidsstelsel van de lidstaat van zijn woonplaats, vrijwillig bij het stelsel van de lidstaat van zijn laatste werkzaamheden verzekerd blijft voor de takken waarvoor hij niet langer verplicht verzekerd is [arrest van 7 juli 2005, Van Pommeren-Bourgondiën (C‑227/03, EU:C:2005:431, punten 36‑38)].

( 40 ) Zie met name arrest van 7 juli 2005, Van Pommeren-Bourgondiën (C‑227/03, EU:C:2005:431, punt 34en aldaar aangehaalde rechtspraak).

( 41 ) In het bijzonder verwerft een persoon die werkt in een lidstaat (of achtereenvolgens in verschillende lidstaten), in die lidstaat of lidstaten doorgaans pensioenrechten die hij behoudt wanneer hij zijn woonplaats naar een andere lidstaat overbrengt. Artikel 17 bis van verordening nr. 1408/71 ziet op een dergelijk geval; het is van toepassing op personen die zijn onderworpen aan de wettelijke regeling van de lidstaat waar zij wonen, maar tevens recht hebben op een pensioen of rente krachtens de wettelijke regeling van een andere lidstaat.

( 42 ) Zie in die zin conclusie van advocaat-generaal Jacobs in de zaak Kuusijärvi (C‑275/96, EU:C:1997:613, punt 65) en conclusie van advocaat-generaal Cruz Villalón in de zaak Stewart (C‑503/09, EU:C:2011:159, punt 47).

( 43 ) Zie in het bijzonder de artikelen 12, 46 bis, 46 ter, 46 quater en 76 van verordening nr. 1408/71 en de artikelen 7 tot en met 10 bis van verordening (EEG) nr. 574/72 van de Raad van 21 maart 1972 tot vaststelling van de wijze van toepassing van verordening nr. 1408/71 (PB 1972, L 74, blz. 1).

( 44 ) Zoals advocaat-generaal Jacobs heeft opgemerkt in zijn conclusie in de zaak Kuusijärvi (C‑275/96, EU:C:1997:613, punt 54), brengt dus „het feit dat de wetgeving van [de staat van de laatste tewerkstelling van een persoon] ophoudt te gelden, […] niet noodzakelijkerwijs of zelfs in het algemeen mee, dat [deze persoon] hiermee tegelijkertijd zijn aanspraak op voortgezette betaling [van een van die staat ontvangen prestatie] verliest”.

( 45 ) Zie in die zin arrest van 3 mei 2001, Commissie/België (C‑347/98, EU:C:2001:236, punt 31).

( 46 ) Het Hof heeft zich in het arrest da Silva Martins [arrest van 30 juni 2011 (C‑388/09, EU:C:2011:439)] reeds uitgesproken over de vraag of prestaties ter dekking van het risico van hulpbehoevendheid die voor rekening van het orgaan van een eerste lidstaat werden ontvangen, door de betrokkene konden worden meegenomen nadat hij zijn woonplaats naar een tweede lidstaat had overgebracht. Het heeft dit vraagstuk evenwel niet vanuit het oogpunt van artikel 19, lid 1, of artikel 22, lid 1, onder b), van verordening nr. 1408/71, maar in het licht van de artikelen 27 en 28 van deze verordening onderzocht. Laatstgenoemde bepalingen, die van toepassing zijn op „pensioen- of rentetrekkers”, zien echter niet op de situatie van Tolley, die noch krachtens het recht van het Verenigd Koninkrijk, noch krachtens het Spaanse recht aanspraak kon maken op een pensioen of rente.

( 47 ) Ter terechtzitting lijkt ook de Commissie dit standpunt te hebben verdedigd (zie voetnoot 54 van deze conclusie).

( 48 ) Zie punt 53 van deze conclusie.

( 49 ) Arrest van 16 juli 2009 (C‑208/07, EU:C:2009:455, punt 46).

( 50 ) In het arrest van 16 juli 2009, von Chamier-Glisczinski (C‑208/07, EU:C:2009:455, punten 44‑46), heeft het Hof geoordeeld, zonder een standpunt in te nemen ten aanzien van de scheidslijn tussen de werkingssfeer van artikel 19, lid 1, en die van artikel 22, lid 1, onder b), van verordening nr. 1408/71, dat de omstandigheid dat verzoekster haar woonplaats van Duitsland naar Oostenrijk had overgebracht terwijl zij reeds Duitse prestaties bij ziekte genoot die zij wenste mee te nemen, voor toepasselijkheid van de tweede van deze bepalingen pleitte.

( 51 ) Arrest van 31 mei 1979 (182/78, EU:C:1979:142, punt 7). In dit verband heeft het Hof geen onderscheid gemaakt naargelang de werkende zijn beroepswerkzaamheden definitief of tijdelijk heeft stopgezet.

( 52 ) Zo ziet artikel 13, lid 2, onder a) en b), van verordening nr. 1408/71 op „degene die […] werkzaamheden in loondienst uitoefent” respectievelijk „degene die […] werkzaamheden anders dan in loondienst uitoefent”.

( 53 ) Te weten, volgens de regering van het Verenigd Koninkrijk, vanaf de dag na die waarop Tolley daar haar woonplaats heeft gevestigd (zie punt 74 van deze conclusie).

( 54 ) Ter terechtzitting lijkt de Commissie hetzelfde standpunt te hebben ingenomen met haar bewering dat artikel 22, lid 1, onder b), van verordening nr. 1408/71 enkel ziet op economisch actieve personen, aangezien op economisch inactieve personen de wettelijke regeling van de lidstaat van hun woonplaats van toepassing is.

( 55 ) Het is ook de lidstaat van vestiging van „het orgaan dat aan de betrokkene prestaties verschuldigd is of zou zijn indien hij [woonde] op het grondgebied van de lidstaat, waarop zich dit orgaan bevindt”.

( 56 ) Artikel 71, lid 1, onder a), van verordening nr. 1408/71 bepaalt in wezen dat een werkloze grensarbeider die tijdens het verrichten van zijn laatste werkzaamheden op het grondgebied „van een andere dan de bevoegde lidstaat” woonde, recht heeft op werkloosheidsuitkeringen voor rekening van hetzij het bevoegde orgaan (indien hij gedeeltelijk of door onvoorziene omstandigheden werkloos is), hetzij het orgaan van het land van zijn woonplaats (indien hij volledig werkloos is).

( 57 ) Arrest van 11 november 2004 (C‑372/02, EU:C:2004:705, punt 29).

( 58 ) Arrest van 11 juni 1998 (C‑275/96, EU:C:1998:279).

( 59 ) Arrest van 11 juni 1998, Kuusijärvi (C‑275/96, EU:C:1998:279, punt 71).

( 60 ) Daar komt bij dat artikel 73 van verordening nr. 1408/71 niet verwijst naar de „bevoegde staat”, maar naar de lidstaat waarvan de wettelijke regeling op de werkende van toepassing is.

( 61 ) Verordening van de Raad van 25 juni 1991 tot wijziging van verordening nr. 1408/71 en van verordening nr. 574/72 (PB 1991, L 206, blz. 2).

( 62 ) Arrest van 12 juni 1986 (302/84, EU:C:1986:242, punt 15).

( 63 ) Zie arresten van 21 februari 1991, Noij (C‑140/88, EU:C:1991:64, punten 9 en 10); 21 februari 1991, Daalmeijer (C‑245/88, EU:C:1991:66, punten 12 en 13), en 10 maart 1992, Twomey (C‑215/90, EU:C:1992:117, punt 10).

( 64 ) In die omstandigheden stonden de bepalingen van titels II en III van verordening nr. 1408/71 niet eraan in de weg dat iemand die in een dergelijke situatie verkeerde, aan het recht van de lidstaat van zijn woonplaats werd onderworpen [zie arrest van 21 februari 1991, Noij (C‑140/88, EU:C:1991:64, punt 15)].

( 65 ) Zie derde overweging van verordening nr. 2195/91.

( 66 ) Zie arrest van 11 juni 1998, Kuusijärvi (C‑275/96, EU:C:1998:279, punt 40).

( 67 ) Evenzo zou een werkende die in een lidstaat door een arbeidsongeval of een beroepsziekte is getroffen en na het beëindigen van zijn beroepswerkzaamheden zijn woonplaats naar een andere lidstaat heeft overgebracht, geen recht meer hebben op de prestaties bij arbeidsongevallen en beroepsziekten die hij krachtens artikel 55, lid 1, onder b), van verordening nr. 1408/71 van de eerste lidstaat ontvangt. Deze bepaling ziet immers, net als artikel 22, lid 1, onder b), van deze verordening, op de werkende „die, nadat hij voor rekening van het bevoegde orgaan in het genot van prestaties is gesteld, van dat orgaan toestemming heeft gekregen om terug te keren naar het grondgebied van de lidstaat waarop hij woont, dan wel om zijn woonplaats over te brengen naar het grondgebied van een andere lidstaat”.

( 68 ) Zie de zesde overweging van verordening nr. 1408/71.

( 69 ) Zie de eerste en de tweede overweging van verordening nr. 1408/71.

( 70 ) Conclusie in de zaak Kuusijärvi (C‑275/96, EU:C:1997:613, punt 65). Anders dan de regering van het Verenigd Koninkrijk betoogt, heeft het Hof die benadering niet afgewezen (zie punt 107 van deze conclusie). Zie ook naar analogie arrest van 30 juni 1966, Vaassen-Göbbels (61/65, EU:C:1966:39, blz. 279), en conclusie van advocaat-generaal Darmon in de zaak Newton (C‑356/89, EU:C:1991:98, punt 23).

( 71 ) Ik stel vast dat het Upper Tribunal op die grond heeft geoordeeld dat Tolley het recht had het zorgbestanddeel van de DLA mee te nemen nadat zij haar woonplaats had overgebracht, ondanks het feit dat zij daarvoor geen toestemming had ontvangen [Secretary of State for Work and Pensions v LT (DLA) [2012] UKUT 282 (AAC), punten 88 en 89].

( 72 ) Deze overweging lijkt mij met name relevant wanneer de staat die de betrokken prestatie verschuldigd is [dat wil zeggen de bevoegde staat in de zin van artikel 22, lid 1, onder b), van verordening nr. 1408/71] tevens de bevoegde staat krachtens de collisieregels van artikel 13, lid 2, van deze verordening is en dus in algemene zin verplicht is de ziekteverzekeringskosten in verband met de verslechterde gezondheidstoestand van de betrokkene te dragen. Hetzelfde gaat echter ook op wanneer de uitkerende staat niet langer de bevoegde staat krachtens deze collisieregels is. In een dergelijk scenario blijft die uitkerende staat krachtens artikel 22, lid 1, onder b), van voornoemde verordening in voorkomend geval immers verplicht de prestatie langere tijd door te betalen.

( 73 ) Zie naar analogie, wat betreft de voorwaarde van voorafgaande toestemming van artikel 22, lid 1, onder c), van verordening nr. 1408/71, arrest van 23 oktober 2003, Inizan (C‑56/01, EU:C:2003:578, punt 24).

( 74 ) Zie met name arrest van 14 oktober 2010, Van Delft e.a. (C‑345/09, EU:C:2010:610, punt 99en aldaar aangehaalde rechtspraak).

( 75 ) Zie naar analogie arrest van 20 mei 2008, Bosmann (C‑352/06, EU:C:2008:290, punten 27‑31).

( 76 ) Zie in die zin arrest van 12 juni 2012, Hudzinski en Wawrzyniak (C‑611/10 en C‑612/10, EU:C:2012:339, punt 57).