3.

Wij zijn daarmede toegekomen aan het onderzoek naar de vraag of de aansprakelijkheidsacties gegrond zijn en daarbij dient blijkens hetgeen ik tot nu toe heb betoogd in de eerste plaats te worden nagegaan of de door verzoeksters gewraakte regeling onrechtmatig is en of van gekwalificeerde schending van een hogere rechtsregel (waarborgnorm) kan worden gesproken. a) In het bestek van dit onderzoek moet eerst worden ingegaan op een argument van verzoeksters dat geen lange bespreking vergt: de Duitse griesmeelfabrieken zouden vooral in het nadeel zijn geraakt door de maatregelen ter bevordering van de teelt van durumtarwe, dat wil zeggen door de steunregeling die de telers een minimumprijs waarborgt en daarmede de teelt aanmoedigt. Zij zou tot een aanmerkelijke uitbreiding van het areaal hebben geleid en eo ipso de positie van maalbedrijven die durumtarwe uit de Gemeenschap kunnen verwerken hebben versterkt. Zonder deze maatregelen zou alles bij het oude zijn gebleven; er zou in Noord-Frankrijk maar weinig durumtarwe zijn geteeld en de aldaar gevestigde maalbedrijven zouden, evenals de Duitse molens, vooral op durumtarwe uit derde landen aangewezen zijn geweest en dus een zelfde uitgangspositie hebben ingenomen als verzoeksters. Toetst men de maatregel ter bevordering van deze teelt aan artikel 39 van het EEG-Verdrag, dan blijkt zij ter verwezenlijking van de daargenoemde doeleinden niet noodzakelijk. Zij konden zonder de teelt van durumtarwe evengoed worden verwezenlijkt en, wanneer men aan de denaturerings- en restitutiekosten voor zachte tarwe denkt, zelfs goedkoper. Men heeft dus artikel 39 geen recht doen wedervaren. Ik zou naar aanleiding van dit betoog allereerst willen opmerken dat, naar ons in een aantal andere gevallen reeds is gebleken, de verschillende in artikel 39 genoemde doeleinden en de daarmede verband houdende noodzaak tot een afweging van belangen te komen impliceren dat aan de gezagsorganen van de Gemeenschap bij hun beleid een zekere speelruimte is gelaten. Of zij van hun discretionaire bevoegdheden een verkeerd gebruik hebben gemaakt, kan dus a priori bijzonder moeilijk worden vastgesteld. Voorts moet worden toegegeven dat de getroffen maatregelen in de lijn blijken te liggen van de doelstellingen van het artikel 39, letters a), b), c) en d), en dus door dit artikel worden gedekt, en wel zulks omdat de teelt van durumtarwe in de Gemeenschap deficitair is, durumtarwe produkten waarvan de teelt tot overschotten leidt (zachte tarwe en wijn) kan vervangen, de teelt van durumtarwe een grotere spreiding van de agrarische produktie mogelijk maakt en voor gebieden met een droog klimaat de enige mogelijkheid is en dan als sociale maatregel onontbeerlijk is. Het zijn deze overwegingen die in casu de doorslag moeten geven. Het moet voor artikel 39 voldoende zijn wanneer een maatregel eronder kan worden gebracht en ter verwezenlijking van de doelstellingen van dit artikel als passend is te beschouwen. Noch hier noch elders in het Verdrag is bepaald dat ter rechtvaardiging van een agrarische beleidsmaatregel alleen met artikel 39 mag worden gewerkt wanneer zij ter verwezenlijking van de doeleinden van dat artikel onontbeerlijk of gebiedend noodzakelijk is. Al zou men dus mogen stellen dat het — volgens de jurisprudentie zo belangrijke — beginsel der gemeenschapspreferentie, dat met bevordering van de teelt van durumtarwe noodzakelijkerwijze samenhangt, het belang van behoud der goederenstromen — dat in de lijn ligt van de marktstabilisatie van artikel 39 c) — heeft verdrongen (hetgeen door verweerders is weerlegd), dan nog zou een en ander geen miskenning van artikel 39 opleveren. In ieder geval is er geen sprake van evidente miskenning dezer bepaling in de zin van het arrest 5-71 (gekwalificeerde schending van een hogere rechtsregel) en kan niet worden gezegd dat de geschonden rechtsregel door verzoeksters als waarborgnorm mag worden beschouwd. Het door verzoeksters aan artikel 39 van het EEG-Verdrag ontleende betoog kan dus niet aan hun schadevorderingen ten grondslag worden gelegd. b) Belangrijker is het argument dat het discriminatieverbod zou zijn geschonden. Verzoeksters betogen dat de uitgangspositie van de Duitse griesmeelfabrieken als gevolg van de gemeenschapsregeling voor durumtarwe veel slechter was dan die van hun Franse concurrenten. De Franse maalbedrijven konden hun basisprodukten tegen de lagere interventieprijs betrekken, de Duitse molens waren daarentegen aangewezen op invoer uit derde landen en moesten daarvoor de veel hogere drempelprijs betalen. Zij konden daardoor in hun traditionele afzetgebieden niet meer meekomen en waren a fortiori in het buitenland, met name in Frankrijk, niet meer tot concurrentie in staat. Deze moeilijkheden hadden evenwel kunnen worden vermeden wanneer men de drempelprijs (desnoods alleen voor de maalbedrijven in Duitsland en in de Benelux) zou hebben verlaagd of de communautaire steun — door de interventieprijs op te trekken — zou hebben verlaagd. Wij weten dat verweerders hiertegen inbrengen dat verzoeksters van een onjuiste kostenvergelijking uitgaan, omdat zij niet op durumtarwe uit derde landen aangewezen zouden zijn geweest, doch zeer wel in Frankrijk geteelde durumtarwe op dezelfde condities als de Franse molens hadden kunnen betrekken. Alleen qua ligging zouden de Franse molens dan in het voordeel zouden zijn gebleven, maar deze voorsprong zou in het kader van de mededinging met de Duitse maalbedrijven maar een geringe rol spelen en door de winstmarge kunnen worden opgevangen. Verzoeksters bestrijden deze opvatting met klem. Zij betogen dat de Duitse fabrieken ten opzichte van hun Franse concurrenten ook in het nadeel zouden zijn geweest indien zij Franse durumtarwe zouden hebben betrokken: voor de daarmede gepaard gaande transportkosten biedt de winstmarge geen compensatie. Zelfs in de door verweerders voorgestane opvatting zou er dus ten nadele van verzoeksters worden gediscrimineerd door een regeling waarin ervan wordt uitgegaan dat zij Franse durumtarwe verwerken. — Nog meer klemt dat het de Duitse maalbedrijven werkelijk niet gelukt op de Franse markt partijen durumtarwe van enig belang te betrekken. Er wordt in het hierbedoelde teeltgebied zelfs voor de Franse behoeften onvoldoende durumtarwe geproduceerd en elders gevestigde maalbedrijven krijgen er vooral door het daar toegepaste verzamelstelsel en door de traditionele relaties tussen telers en regionale molens geen voet aan de grond. Wij willen thans trachten op de details van dit complexe betoog, dat de kern van de zaak raakt, in te gaan. aa) Ik wil beginnen met een vergelijkend onderzoek naar de mededingingsvoorwaarden zoals die zich voordoen wanneer Duitse maalbedrijven Franse durumtarwe betrekken en nagaan of het de Duitse maalbedrijven werkelijk nauwelijks gelukt tot de Franse markt voor durumtarwe door te dringen. i) Met betrekking tot het eerste punt moet ik al aanstonds opmerken dat zich hier een aantal kwesties voordoen die niet tot volledige klaarheid zijn gebracht. — Verweerders berekenden de kosten van Franse maalbedrijven bij afzet van hun gries(meel) in de Bondsrepubliek en de kosten waarvoor Duitse maalbedrijven zich geplaatst zouden zien wanneer zij Franse durumtarwe zouden betrekken. Wegens de ongelijke vrachtkosten (die voor griesmeel hoger zouden zijn dan de met staatssubsidie verlaagde vracht van durumtarwe) en in verband met het feit dat er wegens het extractiepercentage grotere hoeveelheden van het basismateriaal moeten worden vervoerd (de verhouding is ongeveer 2: 3) komen zij tot de slotsom dat het concurrentievoordeel van de Franse maalbedrijven in de Bondsrepubliek hoogstens plusminus 3 r.e. bedraagt. Huns inziens moet de concurrentie daartegen kunnen; het komt neer op 15 % van de kosten van verwerking en minder dan 2 % van de prijs bij wederverkoop. Verzoeksters menen dat de situatie hiermede niet juist is weergegeven. Aan de hand van een dergelijke berekening concluderen zij dat het concurrentievoordeel der Franse maalbedrijven ten naaste bij 6 r.e. bedraagt; huns inziens dienen de kosten van aanvoer voor de Franse maalbedrijven lager te worden gesteld dan verweerders aannemen, moeten de vrachtkosten tot aan het bedrijf van de voornaamste afnemers — Stuttgart — in aanmerking worden genomen en te worden bedacht dat als concurrenten niet slechts een bedrijf te Rouen, doch ook te Parijs gevestigde maalderijen, waar de kosten van aanvoer lager zijn, in aanmerking komen. Zij achten het ten enen male uitgesloten dat dit concurrentievoordeel via de winstmarge zou kunnen worden gecompenseerd. Reeds bij een voordeel van ongeveer 3 r.e. zou het niet mogelijk zijn, aangezien wat de Duitse griesmeelindustrie betreft van een gemiddelde winstmarge (vóór belasting en aftrek van dividend) van ruim 3 r.e. moet worden uitgegaan (zij verwijzen daartoe naar een door de Bundeswirtschaftsminister goedgekeurd calculatiemodel dat door de maalderijen voor zachte tarwe in het geval van een „Strukturkrisenkartell” bij hun prijsafspraken wordt aangehouden en dat voor de — durumtarwe verwerkende — griesmeelfabrieken eigenlijk te laag is). Zou het ten processe hierop aankomen, dan zouden wij het niet zonder een verdere toelichting kunnen stellen, ofschoon reeds thans tegen het betoog van verzoeksters kan worden ingebracht dat zij er geen rekening mede houden dat Franse maalbedrijven bij aanzienlijke aankopen van Duitse molens op de Franse markt meer durumtarwe in derde landen — tegen hogere prijzen — moeten betrekken, hetgeen hun voorsprong stellig zou verkleinen. Ik geloof evenwel niet dat voormelde argumenten tot het inwinnen van nadere gegevens (met name inzake de vrachtkosten en winstmarges) behoeven te leiden. Ik acht namelijk andere overwegingen van doorslaggevende betekenis. ii) Zij houden verband met de stelling van verzoeksters dat het de Duitse maalbedrijven niet mogelijk is geweest Franse durumtarwe in enigszins belangrijke hoeveelheden te betrekken. U zult zich herinneren dat verzoeksters reeds in hun conclusies, met name ook in antwoord op een vraag van het Hof van Justitie, hebben verklaard dat de inspanningen welke zij zich daartoe sedert het jaar 1968 hadden getroost, met zeer weinig succes werden bekroond (de importen van durumtarwe uit Frankrijk zijn tot het seizoen 1971-1972 gestegen tot slechts ± 13000 ton, een zeer gering percentage van hetgeen verzoeksters in totaal aan durumtarwe verwerken). Ten deze kan worden verwezen naar het door verzoeksters — met bewijsaanbod — gegeven exposé betreffende hun wijze van samenwerking met importfirma's (waarmede zij soms vennootschapsrechtelijke relaties onderhouden) en hun regelmatige contacten met Franse makelaars c.q. met eigen vestigingen in Parijs. Ofschoon deze contacten reeds sinds de vijftiger jaren bestaan en tot levering van grote partijen zachte tarwe hebben geleid, zou het, wat durumtarwe betreft, slechts zijn gekomen tot geringe importtransacties, na het binnenhalen van de oogst aangegaan voor partijen van slechte kwaliteit, terwijl er bovendien het stilzwijgen over moest worden bewaard. Ook toen er in het voorjaar van 1972 in een Frans vakblad een advertentie was geplaatst en nadat er in diezelfde tijd contact was opgenomen — en in de herfst van dat jaar nader overleg had plaatsgevonden — met Synprodur, een Franse federatie van telers, handelaren en coöperaties op het gebied van durumtarwe — waarbij belangstelling voor een raamcontract voor 50000 ton aan de dag was gelegd —, kwam het niet tot importen van enige betekenis. — Anderzijds wezen verzoeksters op het traditionele Franse verzamelstelsel en de nauwe relaties tussen producenten, verzamelbureaus en maalbedrijven, die weer verbindingen onderhielden met en in betrekking stonden tot Synprodur. Langs deze weg zijn er althans vroeger (naar ook blijkt uit een publikatie in het vakblad „Le Petit Meunier” van 6 november 1969) teeltcontracten met de verzamelbureaus en leveringscontracten met de molens tot stand gekomen waarmede aanzienlijke hoeveelheden waren gemoeid, zodat buitenstaanders op de geringe marktquanta waren aangewezen (dit wordt onder meer gestaafd met een verwijzing naar het vakblad „Le Petit Meunier”, waarin gedurende het seizoen 1971-1972 slechts tweemaal een publikatie inzake aangeboden partijen durumtarwe voorkwam). — Tenslotte hebben verzoeksters ook gewezen op het feit dat de oogst van het Franse produktiegebied, gelegen rondom de stad Chartres (in het seizoen 1971-1972 ± 250000 ton), ongeveer overeenkwam met de behoeften van de in die streek gelegen maalderijen, zodat er geen sprake is van overschotten. De Franse verwerkende industrieën hadden er dus groot belang bij deze produktie voor zich te behouden; zij behoefden dan geen dure importtransacties aan te gaan. Maar ook de Franse telers van durumtarwe waren met het oog op een stabiele afzet bij goede betrekkingen met de Franse verwerkende industrie zeer geïnteresseerd; zij hadden ervan uit te gaan dat buitenlandse afnemers wegens de hoge transportkosten in geen geval meer konden bieden dan de Franse fabrieken. Men dient te erkennen dat er in zoverre ook nu de zaak is voldongen enige onopgehelderde kwesties zijn blijven bestaan en met nadere informatie in de een of andere richting zouden wij in ieder geval zijn gebaat. Toch geloof ik dat wij, na de door verzoeksters verstrekte gegevens, aan de hand van de gangbare percentages en hetgeen ons van de marktmechanismen bekend is ten deze tot een oordeel kunnen komen; het kan mijns inziens slechts als volgt luiden. Wij hebben te doen met een markt die zich in betrekkelijk korte tijd heeft ontwikkeld (de Franse produktie van durumtarwe in het hierbedoelde gebied is, zoals men reeds weet, van 10000 ton in 1964 via 167000 ton in 1969 gestegen tot omstreeks 250000 ton in 1972). De tegenwoordige omvang der produktie kan volgens verweerders niet belangrijk meer toenemen en men weet dat zij juist de behoeften van de Franse verwerkende industrie dekt. Het lijkt dan ook ten enen male uitgesloten dat het buitenstaanders tegen de vitale belangen van de Franse verwerkende industrieën in en in strijd met het belang der telers bij instandhouding van de traditionele afzetwegen in korte tijd (en ook een aantal jaren is hier een korte tijd) zou gelukken hun aankopen in dit gebied ook maar enigszins te vergroten. En het gaat al helemaal niet op dat er een reële kans zou hebben bestaan om door vergroting van Duitse aankopen ten behoeve van Duitse en Franse maalbedrijven te bereiken dat tarwe uit het binnenland en uit derde landen in ongeveer dezelfde mate wordt verwerkt (hetgeen namelijk zou betekenen dat er voor de Franse molens slechts ongeveer de helft van de Franse produktie zou overblijven). Van deze uit de marktmechanismen resulterende ervaringsfeiten (factoren welke de mededinging verstoren, zoals misbruik van de machtspositie der Franse molens — waarnaar de Commissie thans een onderzoek instelt — kunnen hier gevoeglijk buiten beschouwing blijven) zal men bij het verdere onderzoek hebben uit te gaan. Dat houdt in werkelijkheid echter slechts de erkenning in dat Duitse maalbedrijven zeer overwegend op slechts tegen de hogere drempelprijs te betrekken tarwe uit derde landen waren aangewezen, zodat zal moeten worden nagegaan of zulks nu de Franse molens in den regel binnenlandse tarwe — waarvoor een bijzondere prijsregeling geldt — kunnen verwerken, een duidelijke discriminatie ten nadele van de Duitse maalderijen oplevert. bb) Wat nu de calculatie van een en ander betreft: de Commissie kwam tot de slotsom dat het voordeel der Franse molens bij de afzet van gries (meel) in Duitsland hoogstens 8 r.e. per ton bedroeg. Omdat het door verschillende factoren nog kan worden verkleind, zou het op hoogstens 15 tot 20 DM per ton moeten worden gesteld; de concurrentie moet dat kunnen verwerken en volgens de Raad zou dit voordeel, wanneer aan bepaalde voorwaarden is voldaan (namelijk wanneer de prijzen in Frankrijk belangrijk boven de interventieprijzen komen te liggen), zelfs vrijwel geheel verdwijnen. — Verzoeksters beroepen zich hiertegenover op heel andere berekeningen. Huns inziens is het concurrentievoordeel der Franse maalderijen in de Bondsrepubliek veel groter, namelijk meer dan 13 r.e. per ton, zodat er een sterk discriminerend effect van uitgaat. Maar ook het door de Commissie berekende gemiddelde mededingingsvoordeel zou reeds een zware last op de Duitse maalbedrijven leggen. Wij willen thans nader op deze belangrijke kwestie ingaan en dienen daarbij allereerst de berekening van de inkoopprijzen in Frankrijk en vervolgens die van de Duitse concurrenten — met al hetgeen daartoe behoort — te onderzoeken. i) Wij zagen dat het bij de berekening van Franse inkoopprijzen een zeer essentiële vraag is of de Franse maalbedrijven werkelijk — zoals verzoeksters menen — konden inkopen tegen prijzen gelegen op of nabij het niveau van de interventieprijs dan wel of de Raad terecht stelt dat de Franse maalbedrijven voor Franse durumtarwe 7 tot 8 r.e. boven de interventieprijs hadden te betalen. Ik wil reeds thans zeggen ten processe de indruk te hebben gekregen dat het gelijk eerder bij verzoeksters dan bij de Raad ligt. Daartoe kunnen de volgende gronden worden aangevoerd. Zie ik het goed, dan berust de opvatting van de Raad voornamelijk op een publikatie in „Le Petit Meunier” van september 1972. Het gaat daarin echter om gegevens die geen betrekking hebben op het onderhavig seizoen (evenmin trouwens als de gegevens die in een brief van Synprodur van 28 september 1972 worden genoemd en volgens welke het ervoor mag worden gehouden dat die prijs 5 r.e. per ton boven de interventieprijs lag). De Raad geeft er zich voorts geen rekenschap van dat hij hier te doen had met beursnoteringen, dat wil zeegen door de grossiers — waarschijnlijk te Parijs — bedongen verkoopprijzen, terwijl de Franse maalderijen blijkens het duidelijke exposé van verzoeksters hun basisprodukten rechtstreeks bij de verzamelbureaus, dat wil zeggen tegen de inkoopprijzen van de groothandel, betrokken. Voorts wordt de opvatting van de Raad niet slechts weersproken door de Commissie, die enerzijds toegeeft dat er voor Frankrijk, waar durumtarwe in de regel niet op de open markt komt, geen cijfers betreffende de marktprijzen beschikbaar zijn, maar niettemin aanneemt dat de prijzen in het jaar 1971-1972 deels in het geheel niet, deels maar weinig boven het niveau van de interventieprijzen lagen (een standpunt waarvoor de Commissie plausibele verklaringen heeft aangevoerd; zo wees zij op het feit dat de inkomenspositie van de Franse boeren door de overgang naar een stelsel van gemeenschappelijke landbouwprijzen toch al is verbeterd, terwijl de toenmalige monetaire situatie al evenzeer tot zulk een verbetering heeft geleid en de Franse boeren voorts onvoldoende zijn georganiseerd om hun belangen efficiënt te kunnen verdedigen). Ten gunste van het standpunt der Commissie kan voorts worden gewezen op gegevens, vermeld in „Le Petit Meunier” van oktober en november 1971 (waaruit blijkt dat de verkoopprijzen voor durumtarwe ongeveer op het niveau van de interventieprijs lagen). In dezelfde richting wijst ook het antwoord der Commissie op een in het Parlement gestelde vraag (waaruit blijkt dat de producentenprijzen voor Franse durumtarwe in het oogstjaar 1968-1969 113,51 r.e. en in het oogstjaar 1969-1970 102,43 r.e. hebben bedragen en dus, een devaluatiepercentage van 11,11 % in aanmerking genomen, in beide jaren nauwelijks boven het niveau van de interventieprijs hebben gelegen). En niet in de laatste plaats kan ten gunste van deze opvatting worden gewezen op het feit dat elders gevestigde ondernemers niet werkelijk op de zeer traditioneel gebonden Franse markt konden doordringen — en daarmede een prijsstijging uitlokken —. Zonder dat aan verstoring van de mededinging op de Franse markt behoeft te worden gedacht mag dus geredelijk worden aangenomen dat de Franse inkoopprijzen in hoofdzaak op grondslag van de interventieprijzen werden berekend. En mochten zij in een enkel geval iets hoger zijn komen te liggen, dan geeft dat nog geen aanleiding voormelde berekeningen betreffende de voorsprong der Franse maalbedrijven in belangrijke mate te corrigeren. Over andere hierbij in aanmerking te nemen en ook ten processe besproken factoren als de aanvoerkosten van de Franse molens, de kosten van lossing, het extractiepercentage van de Franse molens en hun „grenscalculatie” behoeft niet uitvoerig te worden gesproken, omdat zij mijns inziens in dit verband van weinig belang zijn. — Wat betreft de kosten van aanvoer zij opgemerkt dat een correctie als door verzoeksters bepleit de cijfers waarschijnlijk maar in geringe mate wijzigt. Bovendien gaat het hier om een probleem dat met de standplaats van de individuele ondernemer verband houdt, zodat er nauwelijks op behoeft te worden ingegaan wanneer het om een algemene beoordeling van de juistheid ener prijsregeling gaat. — Winstmarges van de verzamelbureaus en kosten van lossing doen zich ook bij invoer uit derde landen voor en kunnen dus bij kostenvergelijking worden verwaarloosd. — Wij vernamen, wat het extractiepercentage betreft, dat in de berekeningen van een extractiemodel wordt uitgegaan; voorts schijnt te zijn bewezen dat van verschillen tussen de Duitse en de Franse molens in zoverre nauwelijks meer kan worden gesproken. — Bij de zogenaamde grenscalculatie gaat het erom dat Franse maalbedrijven bij uitbreiding van hun produktie — die uiteraard tot verlaging van kosten leidt — hun vaste kosten niet meer over hun exporten behoeven om te slaan en ook de extrakosten die met noodzakelijke aanvullende aankopen van tarwe in derde landen gepaard gaan uitsluitend op de binnenslands verkochte waren kunnen afwentelen; verweerders hebben echter terecht opgemerkt dat verzoeksters hier slechts een vermoeden uitspreken en geen feiten noemen. Mocht zulk een grenscalculatie zich werkelijk hebben voorgedaan, dan zou zij buiten beschouwing moeten blijven omdat zij niet op de communautaire regeling berust, doch hoogstens mogelijk is geworden met behulp van inbreuken op de mededingingsregelen en de verantwoordelijkheid daarvoor thans niet ter discussie staat. In het kader van de berekening van de Franse inkoopprijzen behoeft dus eigenlijk alleen nog maar aandacht te worden geschonken aan de reeds gesignaleerde omstandigheid dat de Franse molens niet uitsluitend Franse durumtarwe, doch ten dele (wellicht voor 20 %) ook tarwe uit derde landen hebben verwerkt, waarvoor hogere prijzen golden. Erkend dient te worden dat dit de berekening als geheel heeft beïnvloed. Ik betwijfel echter of hier van een belangrijk effect kan worden gesproken in die zin dat het voormeld verschil tussen de concurrentieposities veel kleiner kon maken. ii) En wat de berekening van de Duitse maalbedrijven betreft: wanneer wij opmerkingen betreffende de vrachtkosten bij vervoer per rijnaak om dezelfde redenen buiten beschouwing laten als de opmerkingen betreffende de kosten van aanvoer in Frankrijk, behoeven wij ons eigenlijk nog slechts te verdiepen in twee kwesties waarvoor verweerders onze aandacht vroegen. In de eerste plaats is daar de omstandigheid dat in het litigieuze tijdvak de uit andere gedingen genoegzaam bekende compenserende heffingen bij invoer van durumtarwe uit derde landen niet werden toegepast, zodat die importen naar evenredigheid goedkoper werden; in de tweede plaats kon bij invoer van de mogelijkheid tot voorfixatie gebruik worden gemaakt, waardoor de prijzen beneden de drempelprijs kwamen te liggen. Wat dit eerste punt betreft, blijkt echter al aanstonds dat compenserende heffingen al evenmin op Franse griesmeelimporten worden toegepast. En al is ons niet nauwkeurig bekend welk voordeel zulks, vergeleken met het voordeel door het achterwege blijven van de compenserende heffing bij invoer van durumtarwe verkregen, oplevert (daarbij spelen het prijsniveau voor durumtarwe op de wereldmarkt, de Franse griesmeelprijzen en de ongelijke ontwikkeling van de wisselkoers van de D-Mark ten opzichte van de dollar en ten opzichte van de Franse frank een rol), uit hetgeen ten processe werd betoogd krijgt men de indruk dat het afschaffen van de compenserende heffing waarschijnlijk geen invloed heeft gehad en in ieder geval niet tot belangrijke wijziging der kostenvergelijking noopt (de Commissie heeft deze tijdelijke factor dan ook niet in haar beschouwingen betrokken). Wat betreft de prefixatie van heffingen bij de invoer van tarwe uit derde landen — die destijds slechts voor 30 dagen mogelijk was —: weliswaar werd niet bestreden dat de importprijs aldus 2 tot 3 r.e. soms zelfs 6 r.e. lager kon komen te liggen. Het is echter enerzijds niet zeker of de importeurs dit voordeel ook aan de maalderijen ten goede deden komen dan wel ten dele behielden — om in andere gevallen van prefixatie de nadelige gevolgen te kunnen opvangen —. Anderzijds hebben wij ook hier te maken met gemiddelden, waardoor voormeld concurrentievoordeel waarschijnlijk niet belangrijk kon worden verkleind. Hoe luidt nu onze slotsom? Ik meen dat ondanks de gesignaleerde kwesties — en ook zonder dat het Hof een deskundigenbericht inwint (hoe nuttig dat op zichzelf ook zou zijn) kan worden gesteld dat de Duitse maalderijen, vergeleken met de Franse concurrerende ondernemingen, werkelijk in hun afzetmogelijkheden zijn benadeeld (van concurrentie van enige omvang kon in Frankrijk blijkbaar in het geheel geen sprake zijn). Bovendien staat vast dat deze benadeling een hoogst bedenkelijke omvang heeft aangenomen; dit blijkt vooral wanneer men bedoeld nadeel vergelijkt met de winstmarges die verzoeksters voor de Duitse maalderij normaal achtten. Hetgeen betekent dat er onmiskenbaar sprake is van ernstige discriminatie, anders gezegd van gekwalificeerde schending van het non-discriminatiebeginsel als bedoeld in het arrest 5-71. cc) Alvorens hieraan verdergaande gevolgtrekkingen te verbinden dienen wij ons echter nog af te vragen of dit effect volgens de systematiek van de marktordening had kunnen worden vermeden en dus, zonder die systematiek in gevaar te brengen, had moeten worden voorkomen. Wij zagen dat hier aan meer dan een mogelijkheid kan worden gedacht. De drempelprijs voor durumtarwe had kunnen worden gewijzigd, dat wil zeggen verlaagd tot het niveau van de interventieprijs ofwel — in het belang van de gemeenschapspreferentie — tot 1,1 r.e. boven de interventieprijs. De drempelprijs had alleen voor Rotterdam kunnen worden verlaagd, in welk geval ervoor had moeten worden gezorgd dat die verlaging alleen aan de maalderijen in Duitsland en de Benelux ten goede kwam. — Tenslotte had de interventieprijs, althans voor het hierbedoelde Franse produktiegebied, in redelijke mate kunnen worden verhoogd. i) Verweerders hebben echter alleen de eerste mogelijkheid ernstig bestreden. Dat hun grieven niet ongegrond zijn en dat een algemene verlaging van de drempelprijs voor durumtarwe ter verwezenlijking van de op zichzelf legitieme bevordering van de produktie van durumtarwe in de Gemeenschap ongetwijfeld in meer dan een opzicht een gevaar zou betekenen, dient zonder meer te worden erkend. Wij zagen dat er tussen de prijzen van durumtarwe en zachte tarwe een zekere marge moet worden gehandhaafd (volgens de mechanismen van de wereldmarkt dienen die prijzen in een verhouding van 100: 118 te staan). Wordt daarop niet gelet, dan wordt zachte tarwe ongetwijfeld verdrongen door durumtarwe en dat is stellig niet gewenst. Omdat de drempelprijs voor zachte tarwe destijds echter 107,25 r.e. bedroeg, kon er geen sprake van zijn de drempelprijs van durumtarwe tot 112,4 r.e. te verlagen. — Een ander belangrijk bezwaar is dat verlaging van de drempelprijs bovendien zou betekenen dat de binnenlandse produktie van durumtarwe door invoer van durumtarwe in gevaar zou worden gebracht. Door verlaging van de drempelprijs in voege als door verzoeksters bepleit zou ook de als voormeld aangemoedigde binnenlandse produktie onvoldoende beschermd zijn. Met name in havengebieden, bijvoorbeeld te Genua, waar produkten uit derde landen met durumtarwe uit Zuid-Italië concurreren, zou men wel eens in toenemende mate op de import van durumtarwe kunnen overgaan. In ieder geval moest ermede worden gerekend dat de prijzen van binnenlandse durumtarwe zouden stagneren — dat wil zeggen op het niveau van de interventieprijs blijven liggen —, hetgeen de teelt veel minder aantrekkelijk zou maken. Terecht heeft de Commissie er in dit verband vooral ook op gewezen dat de vroegere Italiaanse drempelprijs hoger lag dan de communautaire drempelprijs. Juist met het oog op de belangen van het voornaamste teeltgebied voor durumtarwe (Zuid-Italië) kon derhalve aan verdere verlaging van de drempelprijs niet worden gedacht, ook niet in dier voege dat die prijs in het belang van de gemeenschapspreferentie 1,1 r.e. boven de interventieprijs zou blijven liggen. ii) Doch ook tegen de tweede mogelijkheid, een gedifferentieerde, tot Rotterdam beperkte verlaging van de drempelprijs (met het oog op de importen van de maalbedrijven in de Benelux en in Duitsland), kunnen verschillende bedenkingen worden ingebracht, al zou men in verband met het feit dat Franse maalbedrijven ook in beperkte omvang tarwe uit derde landen vermalen, 1,1 r.e. boven de interventieprijs willen blijven. Eén van de belangrijkste bezwaren is dat de eenheid van de markt en de uniformiteit der prijzen erdoor zou worden verstoord. Weliswaar worden ook in andere gevallen afwijkingen van dit beginsel aanvaard (bijvoorbeeld een verlaging van de heffing voor Italiaanse importen van voedergranen). Men dient echter te bedenken dat het dan om voor een beperkte tijd bedoelde uitzonderingsregelingen gaat die geen algemene toepassing mogen vinden en die met het onderhavig geval zo weinig verband houden dat verzoeksters er geen rechten aan kunnen ontlenen. — Bovendien zou de thans besproken mogelijkheid, wanneer het voordeel tot de maalderijen in de Benelux en in Duitsland beperkt moet blijven, een procedure ter verzekering van de betaling der douanerechten noodzakelijk maken, die binnen de gemeenschappelijke markt eigenlijk niet thuis behoort. Het is ook zonneklaar dat zelfs dan de binnenlandse durumtarwe althans indirect gevaar kan lopen, hetzij omdat griesmeel uit ingevoerde tarwe, in nabij de grens gelegen maalderijen vervaardigd, griesmeel uit binnenlandse tarwe zou kunnen verdringen, hetzij omdat dan bij gebreke van vraag uit het buitenland tenminste met stagnatie van de Franse prijzen zou moeten worden gerekend. — Tenslotte is het in dit verband niet zonder belang dat het op deze wijze zou kunnen komen tot ongelijke behandeling van de maalderijen in andere Lid-Staten, die eveneens ten dele produkten uit derde landen verwerken. Om dat te vermijden zou een dergelijke differentiatie ook voor andere gebieden der Gemeenschap moeten gelden. Dat zou echter tot veel administratieve rompslomp leiden en er zouden ook voor andere landbouwprodukten wel eens dergelijke speciale wensen naar voren kunnen worden gebracht, nog afgezien van het feit dat de verwezenlijking van het doel dat met bevordering van de teelt van durumtarwe wordt nagestreefd, zou worden bemoeilijkt. iii) Daarom verdient alleen de derde mogelijkheid, verhoging van de interventieprijs althans voor het hierbedoelde gebied, Noord-Frankrijk, ernstige overweging. Ten processe werd betoogd dat de marge tussen drempelprijs en interventieprijs bij durumtarwe groter zou zijn dan bij andere graansoorten (zoals rogge, gerst en mais) alsook bij zachte tarwe, waarvoor de drempelprijs in 1971 107,25 en de gemiddelde interventieprijs op de belangrijkste plaatsen ten naaste bij 98 r.e. bedroeg. Voorts gaf mij te denken dat de interventieprijs voor Rouen vroeger (bijvoorbeeld in het seizoen 1968-1969) hoger blijkt te zijn geweest — 117,50 r.e. —, waarmede de drempelprijs (123,13 r.e.) dichter werd benaderd. Ook bedenke men dat deze prijsverhouding zich voordeed in een tijd waarin de inlandse teelt nog niet zeer tot ontwikkeling was gekomen, zodat inlandse durumtarwe meer werd gevraagd — hetgeen de prijzen omhoog dreef —. Nochtans heeft men blijkbaar ondanks deze kleinere marge tussen drempelprijs en interventieprijs de binnenlandse produktie voldoende beschermd geacht. Dan moet men zich echter afvragen waarom later, onder meer in het jaar 1971-1972, ter bescherming van de inmiddels op gang gekomen binnenlandse produktie een grotere marge tussen drempelprijs en interventieprijs nodig zou zijn geweest. Uit het feit dat zulks ons ten processe niet aannemelijk werd gemaakt, dienen thans de nodige consequenties te worden getrokken. Dat wil zeggen dat men, zonder het terrein te betreden waar de wetgever tot oordelen geroepen is, kan stellen dat de doelstellingen van de landbouwmarktordening geen gevaar zouden hebben gelopen wanneer men in het seizoen 1971-1972 de interventieprijzen voor durumtarwe in Noord-Frankrijk op een hoger niveau had vastgesteld. Bovendien had men daardoor de ontwrichting van de mededinging tussen de Duitse en Franse griesmeelfabrieken tot dragelijke proporties kunnen terugbrengen; verzoeksters beklagen zich dus terecht over ernstige discriminatie.