Zaak C-369/07

Commissie van de Europese Gemeenschappen

tegen

Helleense Republiek

„Niet-nakoming — Staatssteun — Maatregelen ter uitvoering van arrest van Hof — Artikel 228 EG — Financiële sancties — Dwangsom — Forfaitaire som”

Conclusie van advocaat-generaal P. Mengozzi van 5 februari 2009 I ‐ 5707

Arrest van het Hof (Grote kamer) van 7 juli 2009 I ‐ 5737

Samenvatting van het arrest

Wanneer het Hof heeft vastgesteld dat een lidstaat een arrest waarbij een niet-nakoming is vastgesteld, niet binnen de in het met redenen omkleed advies gestelde termijn heeft uitgevoerd, kan het deze lidstaat overeenkomstig artikel 228, lid 2, derde alinea, EG de betaling van een dwangsom en/of een forfaitaire som opleggen. De oplegging van een dwangsom is in beginsel slechts gerechtvaardigd indien de niet-nakoming wegens de niet-uitvoering van een eerder arrest voortduurt tot aan het onderzoek van de feiten door het Hof. Het is aan de Commissie om in de procedure op grond van artikel 228 EG het Hof de gegevens te verschaffen die noodzakelijk zijn om te bepalen in hoeverre een lidstaat een niet-nakomingsarrest heeft uitgevoerd. Wanneer de Commissie in die procedure voldoende bewijsmateriaal heeft overgelegd waaruit blijkt dat de verweten niet-nakoming voortduurt, is het aan de betrokken lidstaat om dat substantieel en in detail te betwisten en te bewijzen dat de inbreuk beëindigd is. (cf. punten 58-59, 74-75)

Terugvordering van staatsteun dient onverwijld en in overeenstemming met de nationaalrechtelijke procedures van de betrokken lidstaat te geschieden, voor zover die procedures een onverwijlde en daadwerkelijke tenuitvoerlegging van de beschikking van de Commissie toelaten. Bij gebreke van communautaire bepalingen betreffende de procedure voor de terugvordering van ten onrechte betaalde steunbedragen, moet de terugvordering van die financiële bijstand in beginsel volgens de regels van het nationale recht geschieden. Een lidstaat die krachtens een beschikking van de Commissie onrechtmatige steun moet terugvorderen, kan vrij de middelen kiezen waarmee hij die verplichting zal nakomen, mits de gekozen maatregelen geen afbreuk doen aan de strekking en de doeltreffendheid van het gemeenschapsrecht. Hieruit volgt dat in beginsel ook schuldvergelijking, wanneer het nationale recht deze wijze van tenietgaan van verbintenissen kent, een passend middel kan zijn om onwettige steun terug te vorderen. (cf. punten 65-68)

Een lidstaat die voornemens is onrechtmatige steun anders dan door betaling in contanten terug te vorderen, moet de Commissie alle noodzakelijke gegevens verstrekken opdat deze kan nagaan of het gekozen middel een adequate uitvoering oplevert van de beschikking waarbij zij de terugvordering van die steun heeft gelast. Ook moet de lidstaat ervoor zorgen dat de door hem gekozen maatregelen, die hetzelfde gevolg moeten hebben als een terugbetaling door overmaking van fondsen, voldoende doorzichtig zijn, opdat de Commissie zich ervan kan vergewissen dat zij geschikt zijn om met volledige eerbiediging van het gemeenschapsrecht de door die steun veroorzaakte verstoring van de mededinging ongedaan te maken, en dat zij door belanghebbende derden als zodanig kunnen worden herkend. (cf. punten 79-81)

Het is aan het Hof om per geval aan de hand van de omstandigheden van de zaak te beoordelen welke financiële sancties moeten worden opgelegd. De voorstellen van de Commissie kunnen het Hof dus niet binden en vormen louter een nuttige referentiebasis. Het is aan het Hof, in het kader van zijn beoordelingsvrijheid ter zake, de dwangsom aldus vast te stellen dat zij enerzijds in overeenstemming is met de omstandigheden en anderzijds evenredig is aan de vastgestelde inbreuk en aan de draagkracht van de lidstaat. De basiscriteria die moeten worden gehanteerd om te verzekeren dat de dwangsom een dwingend karakter heeft met het oog op de eenvormige en effectieve toepassing van het gemeenschapsrecht, zijn in beginsel de duur van de inbreuk, de ernst ervan en de draagkracht van de betrokken lidstaat. Bij de toepassing van deze criteria moet het Hof in het bijzonder rekening houden met de gevolgen van het niet-uitvoeren van het arrest voor de publieke en de particuliere belangen en met de spoed waarmee de betrokken lidstaat zijn verplichtingen moet nakomen. (cf. punten 111-112, 114-115)

De procedure van artikel 228, lid 2, EG heeft tot doel, een in gebreke gebleven lidstaat ertoe te brengen een niet-nakomingsarrest uit te voeren, en daarmee de effectieve toepassing van het gemeenschapsrecht te verzekeren. De maatregelen waarin deze bepaling voorziet, de dwangsom en de forfaitaire som, dienen beide ditzelfde doel. Welke van de twee maatregelen wordt toegepast, hangt ervan af welke geschikt is om het nagestreefde doel te bereiken naar gelang van de omstandigheden van het geval. Derhalve is het niet uitgesloten, beide typen van sancties toe te passen. Het staat dus aan het Hof om in elke zaak aan de hand van de omstandigheden van het geval dat bij hem aanhangig is gemaakt, alsmede naargelang van de mate van overreding en afschrikking die hem vereist lijkt, de financiële sancties vast te stellen die passend zijn om ervoor te zorgen dat het arrest waarbij een niet-nakoming werd vastgesteld, zo spoedig mogelijk wordt uitgevoerd, en te voorkomen dat dergelijke inbreuken op het gemeenschapsrecht zich vaker voordoen. Bijgevolg mag het Hof in het kader van de hem op dat gebied verleende beoordelingsvrijheid gelijktijdig een dwangsom en een forfaitaire som opleggen. (cf. punten 140-143)