II —

Ik meen ten aanzien van deze vragen als volgt mijn standpunt te moeten bepalen. 1. In de eerste vraag gaat het erom of de desbetreffende handelingen van de Gemeenschap, te weten richtlijn 72/166/EEG van de Raad van 24 april 1972 (PB L 103 van 2 mei 1972, blz. 1) aanbeveling 73/185/EEG van de Commissie van 15 mei 1973 (PB L 194 van 16 juli 1973, blz. 13) en beschikking 74/166/EEG van de Commissie van 6 februari 1974 (PB L 87 van 30 maart 1974, blz. 13) in die zin moeten worden uitgelegd dat zij niet in de weg staan aan nationale wettelijke bepalingen, aan overeenkomsten, besluiten en onderling afgestemde gedragingen die op een beperking van de werkzaamheid der „lossadjusters” of hun uitsluiting van de afwikkeling van door buitenlandse motorrijtuigen veroorzaakte schadegevallen neerkomen. Ik wil al aanstonds zeggen dat ik het met alle ten processe verkondigde opvattingen eens ben dat deze vraag ontkennend moet worden beantwoord. Richtlijn 72/166/EEG van de Raad inzake de onderlinge aanpassing van de wetgevingen der Lid-Staten betreffende de verzekering tegen de wettelijke aansprakelijkheid waartoe de deelneming aan het verkeer van motorrijtuigen aanleiding kan geven en de controle op de verzekering tegen deze aansprakelijkheid behelst, afgezien van de vraag naar het territoriaal toepassingsgebied van de garantie welke in de voor motorrijtuigen aangegane w.a.-verzekeringen besloten ligt, geen maatregelen ter coördinering of aanpassing van nationale rechtsvoorschriften. Er wordt in de richtlijn veeleer van uitgegaan dat de nationale bureaus een overeenkomst zullen afsluiten welke de afschaffing van de controle op de aanwezigheid van de groene kaart aan de intracommunautaire grenzen mogelijk moet maken. In artikel 2, lid 2, van de richtlijn wordt te dien aanzien het volgende bepaald: „Het bepaalde in deze richtlijn, uitgezonderd de artikelen 3 en 4, wordt ten aanzien van voertuigen die gewoonlijk op het grondgebied van een der Lid-Staten zijn gestald, van kracht: — nadat tussen de zes nationale bureaus van verzekeraars een overeenkomst tot stand is gekomen, waarbij elk nationaal bureau de afwikkeling van ongevallen waarborgt die zich op zijn grondgebied hebben voorgedaan en zijn veroorzaakt door deelneming aan het verkeer van al dan niet verzekerde voertuigen die gewoonlijk op het grondgebied van een andere Lid-Staat zijn gestald, overeenkomstig de eigen nationale wetgeving betreffende de verplichte verzekering; — met ingang van de datum die de Oommissie vaststelt nadat zij in nauwe samenwerking met de Lid-Staten zal hebben vastgesteld dat bovengenoemde overeenkomst tot stand is gekomen; — voor de duur van deze overeenkomst.” In aanbeveling 73/185/EEG en in beschikking 74/166/EEG van de Commissie wordt alleen maar vastgesteld dat de in 's Raads richtlijn bedoelde overeenkomst tussen de nationale bureaus van de oorspronkelijke Lid-Staten op 16 oktober 1972 en die tussen de nationale bureaus van alle Lid-Staten op 12 december 1973 zijn gesloten, waaraan — overeenkomstig de richtlijn — de consequentie wordt verbonden dat de controle op de aanwezigheid van de groene kaart aan de intracommunautaire grenzen komt te vervallen. Noch aan de bewoordingen noch aan zin en doelstelling van genoemde communautaire handelingen kan worden afgelezen dat er plaats is voor enigerlei beperking van de werkzaamheid der „loss-adjusters”. De voorschriften van 's Raads richtlijn konden evenwel, naar de Italiaanse regering terecht heeft betoogd, pas van kracht worden nadat de overeenkomst tussen de nationale bureaus der Lid-Staten waren totstandgekomen; hun werkzaamheid bleef ook tot de geldingsduur dier overeenkomsten beperkt. Ter vaststelling van de draagwijdte van de communautaire voorschriften die de overeenkomst tussen bureaus moeten aanvullen en welker uitlegging van de interpretatie der overeenkomst afhankelijk is, moet dus ook een onderzoek naar die overeenkomst worden ingesteld. Volgens verzoekster in het hoofdgeding bevatten de artikelen 4 b), 6 en 7 van de overeenkomst ontoelaatbare beperkingen van de mededinging. Mijns inziens is daarvan geen sprake. Dat artikel 4 b) aan de mogelijkheid dat een buitenlandse verzekeraar een andere vertegenwoordiger kiest dan een lid van het nationale bureau slechts een facultatieve bepaling heeft gewijd — zodat het nationale bureau er bij het aangaan der overeenkomst al dan niet van gebruik kan maken — houdt verband met de omstandigheid dat de w.a.-verzekering van motorrijtuigen in de onderscheiden Lid-Staten rechtens en organisatorisch op zeer verschillende wijze is geregeld. Ieder nationaal bureau moet de overeenkomst dus kunnen aanvaarden in de vorm welke zich met het nationale recht verdraagt. Naar Italiaans recht kunnen slechts van overheidswege toegelaten personen als verzekeraar optreden, terwijl men wat zijn vermogen betreft aan bepaalde voorwaarden dient te voldoen, bepaalde garanties moet bieden en reserves moet vormen en ook aan overheidscontrole onderworpen is. Bovendien is de beslissing over de schadevergoeding aan het slachtoffer van een ongeval uitsluitend voorbehouden aan een in Italië gevestigde verzekeraar dan wel aan een buitenlandse verzekeraar die in Italië een vestiging heeft. Die regeling bracht mede dat het Italiaanse bureau alleen het onder letter i) van de facultatieve clausule gestelde kon aanvaarden. Dat UCI overigens vrijelijk zijn correspondent moet kunnen kiezen en de lastgeving te allen tijde kan herroepen, is een logisch gevolg van de aansprakelijkheid van UCI, tegenover het slachtoffer. Hetzelfde geldt voor de regelingen van de artikelen 6 en 7 der overeenkomst. Verzoekster in het hoofdgeding meent dat de buitenlandse verzekeraar zonder vestiging in Italië door die overeenkomst op ontoelaatbare wijze bij de keuze van zijn medewerkers wordt beperkt, immers hij zou de regeling van het schadegeval niet kunnen toevertrouwen aan de „loss-adjuster” in wie hij vertrouwen stelt. Maar in werkelijkheid sluit de overeenkomst de inschakeling van een „loss-adjuster” — met de voor hem kenmerkende werkzaamheid: het onderzoeken van het cas en de voorbereiding van de afwikkeling door verzameling van alle voor de vaststelling van het schadebedrag relevante stukken — niet uit. Het wordt aan buitenlandse verzekeraars zonder vestiging in Italië namelijk door de overeenkomst niet belet om de Italiaanse verzekeraar die hij als correspondent wenst te doen optreden, casu quo die hem door UCI als correspondent wordt toegewezen, te verzoeken zich bij de regeling van het geval door een bepaalde „loss-adjuster” te doen bijstaan. Een „loss-adjuster” kan bovendien de afwikkeling toch al niet volledig voor zijn verantwoording nemen, immers hij kan de schadevergoeding niet zelfstandig bepalen en is daartoe naar Italiaans recht ook niet bevoegd. Een en ander leidt tot de slotsom dat ook de overeenkomst tussen bureaus, die in zekere zin bestanddeel van de communautaire regeling is, geen machtiging tot enigerlei met de mededinging strijdige handeling behelst. 2. In de tweede vraag gaat het erom of de mededingingsvoorschriften van de artikelen 85, 86 en 90 van het EEG-Verdrag in de weg staan aan nationale wettelijke bepalingen, overeenkomsten tussen bureaus, besluiten en onderling afgestemde handelwijzen waardoor „loss-adjusters” ook van de afwikkeling van door buitenlandse motorrijtuigen veroorzaakte schaden worden uitgesloten wanneer zij door de in het land van oorsprong gevestigde verzekeraar van het motorrijtuig dat de schade heeft veroorzaakt, uitdrukkelijk zijn aangewezen. a) Voor zover deze vraag de overeenkomst tussen bureaus betreft heb ik haar in mijn opmerkingen met betrekking tot de communautaire rechtsvoorschriften reeds in die zin beantwoord dat er geen voorschrift in te lezen valt dat de „loss-adjuster” van medewerking bij de afwikkeling van schadegevallen die door bui tenlandse motorrijtuigen zijn veroorzaakt — in de vorm van de voor „loss-adjuster” typerende hulpwerkzaamheden — uitsluit. De overeenkomst is in zoverre noch met artikel 85 noch met artikel 86 van het EEG-Verdrag in strijd. b) Het Italiaanse recht verlangt dat de afwikkeling van schaden die door buitenlandse motorrijtuigen op Italiaans grondgebied zijn veroorzaakt, onder verantwoordelijkheid van UCI plaatsvindt. Die verantwoordelijkheid — en de aansprakelijkheid jegens de slachtoffers van ongevallen — blijven in stand wanneer UCI de afwikkeling overlaat aan een in Italië gevestigde verzekeraar dan wel aan de Italiaanse vestiging van een bevoegde buitenlandse verzekeraar — zoals naar Italiaans recht uitdrukkelijk is toegestaan —. De Italiaanse wet laat evenwel niet toe dat UCI, wanneer een buitenlandse verzekeraar zonder vestiging in Italië dat verlangt, hem rechtstreeks door een „loss-adjuster” doet bijstaan. Volgens de Italiaanse wet zijn namelijk alleen in Italië gevestigde verzekeraars casu quo verzekeraars met een vestiging in Italië gerechtigd de afdoening van een schadegeval — door vaststelling van de hoogte der schadevergoeding — te voltooien en tot betaling over te gaan. Die regeling acht ik met de Commissie — als in het belang van het slachtoffer — geoorloofd. Zou men namelijk toelaten dat een buitenlandse verzekeraar rechtstreeks dan wel via een „loss-adjuster” — die over de betaling der schadevergoeding geen eindbeslissing kan nemen — tot afdoening overgaat, dan zou het slachtoffer in geval van geschil zijn recht buiten Italië moeten zoeken, in welk geval hij wel nauwelijks zou kunnen controleren of men zich aan de voor schadevergoeding geldende voorwaarden en garantiebepalingen heeft gehouden. Zou men toelaten dat de „loss-adjuster” zelf namens de buitenlandse verzekeraar definitief over de schadevergoeding beslist, dan zou de Italiaanse wet worden ontdoken, nog daargelaten dat de „loss-adjuster” de aan zijn bevoegdheden gestelde grens zou overschrijden en de facto, met ontduiking van de voor verzekeraars geldende wettelijke bepalingen, zelf als verzekeraar zou optreden. Voor zover het Italiaanse recht dan ook de „loss-adjuster” als rechtstreekse correspondent van een buitenlandse verzekeraar zonder vestiging in Italië uitsluit, wordt ook het mededingingsrecht ongemoeid, gelaten; wat de „loss-adjuster” doet gaat de verzekeraar niet aan; hij kan dus zelfs niet met hem concurreren: De typische werkzaamheid van de „lossadjuster” bestaat juist in de krachtens opdracht aan een verzekeraar verleende assistentie, terwijl hij zelf als verzekeraar niet eens mag optreden. Maar geen Italiaans rechtsvoorschrift verbiedt dat een verzekeraar bij de afdoening van aan motorrijtuigen overkomen ongevallen, onverschillig of er een buitenlands motorrijtuig bij betrokken is, voor de hierbedoelde vorm van assistentie een „loss-adjuster” in de arm neemt. Dat een buitenlandse verzekeraar zonder vestiging in Italië de „loss-adjuster” zijner keuze slechts via een Italiaanse correspondent kan inschakelen, houdt mijns inziens geen ongerechtvaardigde benadeling van zijn concurrentiepositie in, aangezien de inschakeling van de correspondent een geoorloofd en redelijk gevolg is van het ter bescherming van het slachtoffer noodzakelijke systeem. Op grond van een en ander kan worden vastgesteld dat het Italiaanse recht binnen het bestek van het groene-kaart-stelsel de mededinging niet op ongeoorloofde wijze beperkt. c) Volgens verzoekster in het hoofdgeding hebben UCI en de erbij aangesloten maatschappijen zich bij de uitvoering van het groene-kaart-systeem in strijd met het EEG-mededingingsrecht gedragen: in de eerste plaats zou UCI de facultatieve clausule van artikel 4 b) iii) van de overeenkomst niet hebben aanvaard, voorts zou UCI hebben besloten „loss-adjusters” ook niet ter assistentie van verzekeraars bij de afwikkeling van schadegevallen waarbij buitenlandse motorrijtuigen betrokken zijn, toe te laten. Bovendien zouden UCI 's leden — blijkbaar op grond van een aanbeveling van UCI dan wel volgens een onderlinge afspraak — in de regel hebben geweigerd zich van „loss-adjusters” te bedienen wanneer buitenlandse verzekeraars zulks wensten. Dat het niet aanvaarden van de facultatieve clausule van artikel 4 b) iii) van de overeenkomst uit het Italiaanse recht voortvloeide en geen met de mededinging strijdige gevolgen heeft gehad, heb ik reeds aangetoond. In hoeverre er kan worden gesproken van besluiten van UCI — dan wel van onderling afgestemde feitelijke gedragingen van UCI 's leden — waarbij de „loss-adjusters” volledig van de binnen hun bevoegdheidssfeer gelegen medewerking bij de afwikkeling van schadegevallen betreffende buitenlandse motorrijtuigen worden uitgesloten, moet door de rechter in het bodemgeschil worden beslist; UCI heeft een en ander bestreden. Mocht evenwel van zulk een gedragslijn blijken, dan zou er in meer dan een opzicht in strijd met de mededingingsvoorschriften van het EEG-Verdrag zijn gehandeld. Zulk een uitsluiting van de „loss-adjusters” van binnen hun bevoegdheidssfeer gelegen en voor hen kenmerkende hulpdiensten zou in bepaalde verzekeringsgevallen medebrengen dat de „loss-adjusters” bij het aanbieden van hun hulpdiensten in het geheel niet meer met de verzekeraars kunnen concurreren. Voorts zou het buitenlandse verzekeraars onmogelijk worden gemaakt een „loss-adjuster” hunner keuze althans indirect bij de afwikkeling van het schadegeval in te schakelen, terwijl zij bovendien bij de mededinging met andere verzekeraars van een belangrijk hulpmiddel verstoken zouden blijven. Zulk een benadeling van de mededinging van deze buitenlandse verzekeraars is, gezien de systematiek van de groene kaart, onnodig, en derhalve onredelijk. De aan UCI en zijn leden toegeschreven gedragslijn zou ook afbreuk doen aan het dienstverlenend verkeer tussen de Lid-Staten der EEG, immers het zou aan de in een Lid-Staat gevestigde ondernemingen onmogelijk worden gemaakt hun diensten aan ondernemingen uit een andere Lid-Staat aan te bieden, terwijl deze laatste ondernemingen niet langer van de diensten van eerstbedoelde ondernemingen gebruik zouden mogen maken. Daarmede zou ook in strijd zijn gehandeld met artikel 85, lid 1, van het EEG-Verdrag. Maar bovendien zou zulk een gedragslijn — waarmee UCI en zijn leden zich een wettelijke monopoliepositie zouden verschaffen — misbruik van een machtspositie in de zin van artikel 86 van het EEG-Verdrag inhouden. Daartegenover zijn de bepalingen van het Italiaanse recht die, naar wij zagen, de mededinging niet aan banden leggen, ook niet als in artikel 90, lid 1, van het EEG-Verdrag verboden maatregelen van staten te beschouwen. 3. In de derde vraag gaat het erom of de artikelen 7, 52 en 59 van het EEG-Verdrag een verbod inhouden van nationale rechtsvoorschriften of handelwijzen waardoor op het grondgebied van een Lid-Staat de werkzaamheid van een aldaar gevestigde „loss-adjuster” al dan niet rechtstreeks* wordt belemmerd, ook wanneer zulke voorschriften betrekking hebben op een nationaal bureau van verzekeraars casu quo wanneer bedoelde handelwijze aan dat bureau mag worden toegerekend. In artikel 7 van het EEG-Verdrag — als algemeen voorschrift — wordt discriminatie naar nationaliteit verboden. Voor de vrijheid van vestiging en de vrijheid van dienstverrichting zijn er de speciale artikelen 52 en 59 van het EEG-Verdrag waarin de toepassing van het beginsel van artikel 7 op deze beide gebieden wordt verzekerd. Een regeling die met de artikelen 52 en 59 verenigbaar is, verdraagt zich dus ook met het beginsel van artikel 7. Verzoekster in het hoofdgeding is een vennootschap naar Italiaans recht. Voor zover het Italiaanse recht en de erop berustende handelwijze van UCI de „loss-adjusters” als indirecte medewerkers van buitenlandse verzekeraars zonder vestiging in Italië, bij de afwikkeling van verzekeringsgevallen waarbij buitenlandse motorrijtuigen betrokken zijn uitsluit, gaat het om alle „loss-adjusters” ongeacht hun nationaliteit. Ik zie niet in hoe daarmede de artikelen 52 en 59 van het EEG-Verdrag kunnen worden overtreden. Maar ook een indirecte benadeling van de vrijheid van vestiging casu quo de vrijheid van dienstverrichting als door verzoekster in het hoofdgeding gesteld, komt niet boven water. Want er is geen Italiaans rechtsvoorschrift volgens hetwelk de „loss-adjusters” ongeacht hun nationaliteit van de medewerking bij de afwikkeling van verzekeringsgevallen waarbij alleen Italiaanse motorrijtuigen betrokken zijn, worden uitgesloten. Ook van een daarop afgestemde praktijk van UCI of van de Italiaanse verzekeraars is niet gebleken. En dat buitenlandse verzekeraars zonder vestiging in Italië alleen via een Italiaanse verzekeraar een „loss-adjuster” van hun keuze bij de afwikkeling van schadegevallen waarbij buitenlandse motorrijtuigen betrokken zijn kunnen inschakelen, is naar ik reeds met klem van redenen betoogde, niet als een laakbare discriminatie van buitenlandse verzekeraars te beschouwen. Waarmede gezegd is dat ook artikel 62 van het EEG-Verdrag niet aan de orde komt: de wijziging van de rechtspositie van genoemde buitenlandse verzekeraars is niet van wezenlijke aard en bovendien door de invoering van de w.a.-verzekering voor motorrijtuigen in Italië geconditioneerd. Een en ander leidt tot de slotsom dat het groene-kaart-systeem en de toepassing welke er in Italië aan is gegeven, noch aan de vrijheid van vestiging noch aan de vrijheid van dienstverrichting afbreuk doen. 4. De vierde vraag is alleen gesteld voor het geval dat de eerste vraag in bevestigende zin mocht worden beantwoord. De door mij voorgestelde negatieve beantwoording moet er dus toe leiden dat de vierde vraag onbeantwoord blijft.