Gevoegde zaken C‑397/01 tot en met C‑403/01

Bernhard Pfeiffer e.a.

tegen

Deutsches Rotes Kreuz, Kreisverband Waldshut eV

(verzoeken van het Arbeitsgericht Lörrach om een prejudiciële beslissing)

„Sociale politiek – Bescherming van veiligheid en gezondheid van werknemers – Richtlijn 93/104/EG – Werkingssfeer – Hulpverleners die ambulance bemannen in kader van door Deutsches Rotes Kreuz georganiseerde dienst voor medische spoedhulp – Strekking van begrip ‚wegvervoer’ – Maximale wekelijkse arbeidstijd – Beginsel – Rechtstreekse werking – Afwijking – Voorwaarden”

Samenvatting van het arrest

1. Sociale politiek – Bescherming van veiligheid en gezondheid van werknemers – Richtlijn 89/391 betreffende tenuitvoerlegging van maatregelen ter bevordering van verbetering van veiligheid en gezondheid van werknemers op werk – Richtlijn 93/104 betreffende aantal aspecten van organisatie van arbeidstijd – Werkingssfeer – Werkzaamheid van ambulancehulpverleners – Daaronder begrepen – Werkzaamheid die niet behoort tot van die werkingssfeer uitgesloten activiteiten in kader van bevolkingsbescherming en wegvervoer

(Richtlijnen van de Raad 89/391, art. 2, en 93/104, art. 1, lid 3)

2. Sociale politiek – Bescherming van veiligheid en gezondheid van werknemers – Richtlijn 93/104 betreffende aantal aspecten van organisatie van arbeidstijd – Maximale wekelijkse arbeidstijd – Afwijking – Instemming van werknemer – Arbeidsovereenkomst waarin wordt verwezen naar collectieve overeenkomst die overschrijding van dit maximum toestaat – Ontoereikendheid

(Richtlijn 93/104 van de Raad, art. 18, lid 1, b‑i)

3. Sociale politiek – Bescherming van veiligheid en gezondheid van werknemers – Richtlijn 93/104 betreffende aantal aspecten van organisatie van arbeidstijd – Werkzaamheid van ambulancehulpverlener – Nationale regeling die overschrijding van maximale wekelijkse arbeidstijd toestaat middels collectieve overeenkomst of bedrijfsakkoord – Ontoelaatbaarheid

(Richtlijn 93/104 van de Raad, art. 6, punt 2)

4. Sociale politiek – Bescherming van veiligheid en gezondheid van werknemers – Richtlijn 93/104 betreffende aantal aspecten van organisatie van arbeidstijd – Artikel 6, punt 2 – Rechtstreekse werking – Verplichtingen en bevoegdheden van nationale rechter – Buiten toepassing laten van nationale bepalingen die overschrijding van bij dit artikel vastgestelde maximale wekelijkse arbeidstijd toestaan

(Richtlijn 93/104 van de Raad, art. 6, punt 2)

1. Artikel 2 van richtlijn 89/391 betreffende de tenuitvoerlegging van maatregelen ter bevordering van de verbetering van de veiligheid en de gezondheid van de werknemers op het werk, en artikel 1, lid 3, van richtlijn 93/104 betreffende een aantal aspecten van de organisatie van de arbeidstijd, moeten aldus worden uitgelegd dat de werkzaamheid van ambulancehulpverlener die wordt uitgeoefend in het kader van een dienst voor medische spoedhulp, binnen de werkingssfeer van deze richtlijnen valt.

In dit verband valt deze werkzaamheid niet onder de uitsluiting waarin artikel 2, lid 2, eerste alinea, van richtlijn 89/391 met betrekking tot bepaalde activiteiten in overheidsdienst voorziet. Deze uitsluiting is immers enkel vastgesteld om de goede werking te garanderen van de diensten die noodzakelijk zijn voor de bescherming van de openbare veiligheid, gezondheid en orde in omstandigheden van uitzonderlijke ernst en omvang die zich kenmerken door het feit dat daarvoor naar hun aard geen planning van de arbeidstijd van de interventie‑ en hulpverleningsdiensten kan worden gemaakt.

Evenzo kan de activiteit van ambulancehulpverleners, ook al bestaat deze – althans gedeeltelijk – in het gebruik van een voertuig en de begeleiding van de patiënt tijdens de rit naar het ziekenhuis, niet worden aangemerkt als wegvervoer en moet zij dus worden uitgesloten van de werkingssfeer van artikel 1, lid 3, van richtlijn 93/104.

(cf. punten 55, 63, 72, 74, dictum 1)

2. Artikel 18, lid 1, sub b‑i, eerste streepje, van richtlijn 93/104 betreffende een aantal aspecten van de organisatie van de arbeidstijd, waarin is bepaald dat artikel 6 van deze richtlijn, dat de maximale wekelijkse arbeidstijd regelt, buiten toepassing mag worden gelaten, moet aldus worden uitgelegd dat een overschrijding van de bij artikel 6 van deze richtlijn vastgestelde maximale wekelijkse arbeidstijd van 48 uur slechts rechtsgeldig is indien iedere werknemer daarmee individueel, uitdrukkelijk en vrijelijk heeft ingestemd. In dit verband volstaat het niet dat de arbeidsovereenkomst van de belanghebbende verwijst naar een collectieve arbeidsovereenkomst die een dergelijke overschrijding toestaat, aangezien geenszins zeker is dat de betrokken werknemer bij het sluiten van een dergelijke overeenkomst op de hoogte was van de beperking van de rechten die hij aan richtlijn 93/104 ontleent.

(cf. punten 85‑86, dictum 2)

3. Artikel 6, punt 2, van richtlijn 93/104 betreffende een aantal aspecten van de organisatie van de arbeidstijd, moet aldus worden uitgelegd dat het zich verzet tegen de regeling van een lidstaat die met betrekking tot perioden van dienstwaarneming/permanentie die worden vervuld door ambulancehulpverleners in het kader van een dienst voor medische spoedhulp, ertoe leidt dat, in voorkomend geval middels een collectieve arbeidsovereenkomst of een bedrijfsakkoord op basis van een dergelijke collectieve arbeidsovereenkomst, wordt toegestaan dat de bij deze bepaling vastgestelde maximale wekelijkse arbeidstijd van 48 uur wordt overschreden.

Enerzijds volgt immers zowel uit de bewoordingen van artikel 6, punt 2, van richtlijn 93/104 als uit de doelstelling en de opzet van deze richtlijn dat het voorschrift betreffende de maximale wekelijkse arbeidstijd van 48 uur moet worden beschouwd als een bijzonder belangrijk voorschrift van communautair sociaal recht dat voor alle werknemers geldt als een minimumnorm ter bescherming van hun veiligheid en hun gezondheid, zodat een nationale regeling die arbeidstijden van meer dan 48 uur per week toestaat, dienstwaarneming/permanentie inbegrepen, klaarblijkelijk niet verenigbaar is met genoemde bepaling. Anderzijds moeten de perioden van dienstwaarneming/permanentie die door ambulancehulpverleners worden verricht, bij de bepaling van de maximale dagelijkse en wekelijkse arbeidstijd volledig worden meegerekend, ongeacht de omstandigheid dat deze tussen de spoedinterventies in noodzakelijkerwijs meer of minder lange fasen omvatten waarin geen werkzaamheden worden verricht.

(cf. punten 94‑95, 100‑101, 120, dictum 3)

4. Artikel 6, punt 2, van richtlijn 93/104 betreffende een aantal aspecten van de organisatie van de arbeidstijd voldoet aan alle voorwaarden voor rechtstreekse werking, aangezien het de lidstaten in ondubbelzinnige bewoordingen een nauwkeurige resultaatsverplichting oplegt waaraan geen voorwaarde is verbonden met betrekking tot de toepassing van de daarin vervatte regel, inhoudende dat voor de gemiddelde wekelijkse arbeidstijd een maximum van 48 uur geldt. Dat de richtlijn de lidstaten een zekere beoordelingsmarge laat voor de vaststelling van de maatregelen ter uitvoering van artikel 6 en dat zij hun voorts toestaat ervan af te wijken, zijn omstandigheden die niet afdoen aan het nauwkeurige en onvoorwaardelijke karakter van punt 2 daarvan.

Wanneer dus de nationale rechter – die bij de toepassing van nationale bepalingen die ter uitvoering van de uit een richtlijn voortvloeiende verplichtingen zijn vastgesteld, het gehele nationale recht in beschouwing moet nemen en dit zoveel mogelijk in het licht van de bewoordingen en de doelstelling van deze richtlijn moet uitleggen om tot een oplossing te komen die in overeenstemming is met het daarmee beoogde doel – uitspraak moet doen in een geding tussen uitsluitend particulieren, moet hij binnen zijn bevoegdheid al het mogelijke doen om te voorkomen dat de maximale wekelijkse arbeidstijd, die bij dat artikel 6, punt 2, op 48 uur is vastgesteld, wordt overschreden.

(cf. punten 104‑106, 119‑120, dictum 3)