Zaak C‑47/15

Sélina Affum

tegen

Préfet du Pas-de-Calais

en

Procureur général de la cour d’appel de Douai

[verzoek om een prejudiciële beslissing, ingediend door de Cour de cassation (Frankrijk)]

„Prejudiciële verwijzing — Ruimte van vrijheid, veiligheid en recht — Richtlijn 2008/115/EG — Gemeenschappelijke normen en procedures voor de terugkeer van illegaal verblijvende staatsburgers van derde landen — Inverzekeringstelling — Nationale regeling waarbij gevangenisstraf wordt gesteld op illegale binnenkomst — Situatie van ,doorreis’ — Multilaterale overnameregeling”

Samenvatting – Arrest van het Hof (Grote kamer) van 7 juni 2016

Grenscontroles, asiel en immigratie – Immigratiebeleid – Terugkeer van illegaal verblijvende derdelanders – Richtlijn 2008/115 – Personele werkingssfeer – Derdelander die op doorreis is in een lidstaat – Daaronder begrepen

De artikelen 2, lid 1, en 3, punt 2, van richtlijn 2008/115 over gemeenschappelijke normen en procedures in de lidstaten voor de terugkeer van onderdanen van derde landen die illegaal op hun grondgebied verblijven, moeten aldus worden uitgelegd dat een derdelander illegaal op het grondgebied van een lidstaat verblijft, en om die reden binnen de werkingssfeer van deze richtlijn valt, wanneer hij, zonder te voldoen aan de voorwaarden voor toegang tot dan wel verblijf of vestiging in deze lidstaat, aldaar op doorreis is als passagier van een autobus die uit een andere lidstaat komt, welke deel uitmaakt van de Schengenzone, en een derde lidstaat, die zich buiten deze zone bevindt, als bestemming heeft. Uit de definitie van illegaal verblijf in artikel 3, punt 2, van richtlijn 2008/115 vloeit namelijk voort dat iedere derdelander die op het grondgebied van een lidstaat aanwezig is zonder te voldoen aan de voorwaarden voor toegang tot dan wel verblijf of vestiging in deze lidstaat, alleen al daardoor illegaal op dit grondgebied verblijft, zonder dat zijn aanwezigheid een bepaalde minimumduur moet overschrijden of dat hij het voornemen moet hebben om op dat grondgebied te blijven. Bovendien behoort de louter tijdelijke of kortstondige aard van deze aanwezigheid niet tot de in artikel 2, lid 2, van richtlijn 2008/115 genoemde gronden waarop de lidstaten kunnen besluiten, een illegaal verblijvende derdelander aan de werkingssfeer van deze richtlijn te onttrekken. (cf. punten 48, 50, dictum 1)

Richtlijn 2008/115 over gemeenschappelijke normen en procedures in de lidstaten voor de terugkeer van onderdanen van derde landen die illegaal op hun grondgebied verblijven, moet aldus worden uitgelegd dat zij zich verzet tegen een regeling van een lidstaat op grond waarvan aan een derdelander voor wie de bij deze richtlijn ingevoerde terugkeerprocedure nog niet geheel is doorlopen, alleen wegens illegale binnenkomst via een binnengrens en het daaruit voortvloeiende illegale verblijf een gevangenisstraf kan worden opgelegd. Aangezien een dergelijke derdelander op grond van artikel 2, lid 1, van richtlijn 2008/115 – en onder voorbehoud van artikel 2, lid 2, ervan – binnen de werkingssfeer van deze richtlijn valt, moet hij namelijk met het oog op zijn verwijdering worden onderworpen aan de gemeenschappelijke normen en procedures waarin die richtlijn voorziet, zolang zijn verblijf niet – in voorkomend geval – is geregulariseerd. Op grond van deze normen en procedures moet ten aanzien van een dergelijke derdelander een terugkeerprocedure worden gevolgd, die bestaat uit verschillende stappen waarvan de volgorde overeenstemt met een trapsgewijze verzwaring van de maatregelen die met het oog op de tenuitvoerlegging van het terugkeerbesluit moeten worden genomen, en die – wat vrijheidsbeneming betreft – hoogstens de bewaring in een gespecialiseerde inrichting toestaat, die evenwel overeenkomstig de artikelen 15 en 16 van genoemde richtlijn strikt is geregeld om de eerbiediging van de grondrechten van de betrokken derdelanders te waarborgen. Verder vloeit uit artikel 2, lid 2, onder a), van richtlijn 2008/115 – dat de lidstaten onder meer toestaat deze richtlijn niet toe te passen op derdelanders die door de bevoegde autoriteiten zijn aangehouden of onderschept wegens het onrechtmatig overschrijden van de buitengrens van een lidstaat, en die vervolgens geen vergunning of recht heeft verkregen om in die lidstaat te verblijven – voort dat deze bepaling uitsluitend betrekking heeft op de overschrijding van een buitengrens van een lidstaat, zoals gedefinieerd in artikel 2, punt 2, van de Schengengrenscode, en dus niet op de overschrijding van een gemeenschappelijke grens tussen lidstaten die deel uitmaken van de Schengenzone. Die bepaling biedt de lidstaten dan ook niet de mogelijkheid om illegaal verblijvende derdelanders wegens hun illegale binnenkomst via een binnengrens aan de werkingssfeer van richtlijn 2008/115 te onttrekken. Aangezien artikel 2, lid 2, onder a), van deze richtlijn alleen betrekking heeft op het geval waarin deze derdelanders op het grondgebied van de betrokken lidstaat zijn binnengekomen, en niet op het geval waarin zij hebben geprobeerd dit grondgebied en de Schengenzone te verlaten, kunnen zij op grond van deze bepaling bovendien evenmin van de werkingssfeer van die richtlijn worden uitgesloten omdat zij zijn onderschept en aangehouden bij een dergelijke poging. Deze uitlegging van richtlijn 2008/115 geldt ook wanneer de betrokken derdelander door een andere lidstaat kan worden teruggenomen op grond van een overeenkomst of regeling in de zin van artikel 6, lid 3, van deze richtlijn. Deze bepaling kan namelijk niet aldus worden uitgelegd dat zij voorziet in een uitzondering op de werkingssfeer van richtlijn 2008/115, die bij de uitzonderingen van artikel 2, lid 2, ervan zou komen. Volgens de bewoordingen, de opzet en de doelstelling van richtlijn 2008/115 blijft de situatie van een dergelijke derdelander onder deze richtlijn vallen, en handelt de lidstaat die besluit om de betrokken derdelander krachtens artikel 6, lid 3, van deze richtlijn aan een andere lidstaat over te leveren, in het kader van de bij die richtlijn vastgestelde gemeenschappelijke normen en procedures. (cf. punten 61, 62, 68, 69, 71, 77, 78, 82, 83, 86, 93, dictum 2)