Conclusies van de Advocaat-Generaal

M. LAGRANGE

17 december 1959

Vertaald uit het Frans

Mijnheer de President, mijne heren Rechters,

De naamloze vennootschap „Société métallurgique de Knutange”, verzoekster in deze zaak, fabriceert per maand 50.000 tot 100.000 ton ruwijzer in negen hoogovens en 50.000 tot 100.000 ton Thomasstaal in zes convertors. Voorts produceert zij zwaar profielstaal en staaf-staal. Doch, in plaats van het schroot dat daarbij overblijft (het ons welbekende „eigen afval”) te verwerken in een Martinoven of elektrische oven, zoals dikwijls geschiedt, geeft zij er de voorkeur aan het te verkopen, aangezien het, volgens haar eigen woorden in de brief van 3 maart 1959, „zeer gewild” zwaar schroot is.

Voor de smeltbedden van haar hoogovens heeft verzoekster niettemin licht schroot nodig, dat zij moet kopen. Echter zijn de hoeveelheden schroot, die zij verkoopt, gewoonlijk groter dan die, welke zij koopt, zodat de Vennootschap wel was onderworpen aan het basistarief van de vereveningsbijdrage voor ingevoerd schroot, doch, tot het eerste kwartaal van 1958, niet aan het aanvullend tarief dat, zoals U weet, slechts wordt toegepast op het extra verbruik van aankoopschroot ten opzichte van het referentieverbruik van aankoop-schroot.

Verzoekster heeft betoogd, dat een dergelijk extra verbruik gedurende bedoeld kwartaal wordt verklaard doordat aan een hoogoven herstellingswerkzaamheden moesten worden verricht, welke, nadat de hoogoven buiten werking was gesteld, omvangrijker bleken te zijn dan aanvankelijk het geval scheen, zodat de installatie gedurende ongeveer zes maanden in plaats van zes weken buiten werking bleef gesteld. Ter vermijding van vertraging in de produktie was de Vennootschap gedurende deze drie maanden gedwongen, meer schroot aan te kopen dan gewoonlijk, hetgeen ten gevolge had dat haar balans negatief werd en verzoekster aan de aanvullende heffing werd onderworpen.

De Vennootschap bestrijdt voor Uw Hof de beschikking, waarbij de Hoge Autoriteit weigert, haar van de bijdrage vrij te stellen.

Zoals U bekend is, heeft de Vennootschap twee beroepen ingesteld: het eerste (zaak 15-59) is gericht tegen een door een ambtenaar van de Hoge Autoriteit ondertekende brief, die naar de mening van verzoekster een beschikking bevatte: het tweede (zaak 29-59) is gericht tegen een beschikking van de Hoge Autoriteit d.d. 2 april 1959, aan het karakter waarvan geen twijfel bestaat.

In het eerste beroep concludeerde de Hoge Autoriteit tot niet-ontvankelijkheid, omdat het daar, naar haar mening, geen beschikking gold. Doch nadat het Hof de voeging van beide beroepen had bevolen, trok de Hoge Autoriteit deze exceptie van niet-ontvanke-lijkheid in en verklaarde zich bereid „de extra proceskosten, welke het gevolg zijn van de dubbele procedure, voor haar rekening te nemen”.

Daar enkele van de voorschriften betreffende de indiening der beroepen tot nietigverklaring van dwingende aard en van openbare orde zijn — hetgeen ongetwijfeld het geval is met het vereiste dat de beroepen zich tegen een beschikking moeten richten — zou met deze conclusie van de Hoge Autoriteit geen rekening mogen worden gehouden. Moet om deze reden nu het eerste beroep niet-ontvankelijk worden verklaard? Ons inziens is er een andere oplossing: er is wel degelijk sprake van een beschikking, doch deze is nietig omdat zij uit naam van de Hoge Autoriteit is gegeven door een ambtenaar, die daartoe niet bevoegd was. Wij zijn van mening, dat deze tweede oplossing in juridisch opzicht juister is en ten gevolge heeft, dat de kosten ten laste van verweerster kunnen worden gebracht.

Wat de zaak ten principale betreft, zullen wij kort zijn, daarbij uitgaande van het tweede beroep.

Verzoekster richt zich niet tegen de aangevallen beschikking zelf, waarbij haar de vrijstelling van de aanvullende bijdrage voor het eerste kwartaal van 1958 wordt geweigerd. Evenmin bestrijdt zij het bedrag van de bijdrage, dat trouwens nog niet definitief zou zijn vastgesteld. Ten slotte ontkent zij niet, dat het opleggen van een aanslag in beginsel overeenstemt met de beschikking 2-57 die aan deze aanslag ten grondslag ligt, doch zij stelt, bij wege van exceptie van onwettigheid, dat de beschikking 2-57 bepaalde algemene beginselen en sommige bepalingen van het Verdrag heeft miskend door voor de vaststelling van het referentieverbruik andere regels te geven dan voor de vaststelling van het verbruik waarop de aanvullende heffing is gebaseerd. „Het referentieverbruik van aankoopschroot” van elke onderneming, waarop volgens artikel 5 van de beschikking 2-57 de berekening van het extra verbruik wordt gebaseerd, is, volgens artikel 6, „gelijk aan de helft van het verbruik van aankoopschroot gedurende een door de onderneming te kiezen periode van zes kalendermaanden binnen zeven opeenvolgende maanden, gelegen tussen 1 januari 1953 en 31 januari 1957”. Het is dus een gemiddeld verbruik gedurende een periode van drie maanden, terwijl daarentegen het verbruik van aankoopschroot, dat daarmede moet worden vergeleken, een werkelijk verbruik is, gedurende het zogenaamde „afrekeningstijdvak” van drie maanden. De perioden, die met elkander worden vergeleken, duren dus even lang (elk drie maanden), doch het ene verbruik is reëel, het andere fictief. Het kan dan voorkomen, zoals in casu het geval is, dat een onderneming voor een termijn van drie maanden aan de aanvullende heffing wordt onderworpen, terwijl het werkelijke verbruik van aankoopschroot gedurende een periode van zes maanden, waarin deze drie maanden zijn begrepen, het referentieverbruik niet heeft overschreden of zelfs lager is geweest.

Ons inziens valt uit deze overwegingen niet af te leiden, dat de beschikking 2-57 onwettig is.

Immers, de vaststelling van de referentieperiode en die van het afrekeningstijdvak beantwoorden aan verschillende doeleinden. Bij de referentieperiode gaat het er om, met behulp van een rechtvaardige, doch noodzakelijkerwijs willekeurige methode te onderzoeken, hoe groot het gemiddeld verbruik van aankoopschroot van de onderneming is geweest vóór de instelling van het nieuwe systeem, dat dient ter bevordering van de besparing van schroot. De Hoge Autoriteit had de referentieperiode zelf kunnen vaststellen aan de hand van objectieve criteria; zij heeft echter de voorkeur gegeven aan een systeem, waarbij in dit opzicht aan de ondernemingen de vrije keus wordt gelaten, doch het is duidelijk dat hiertegenover moest staan, dat de gekozen periode lang genoeg moest zijn om een gemiddelde te kunnen vaststellen. Vandaar dat een periode van zes maanden is gekozen. Anders is het gesteld met het zogenaamde afrekeningstijdvak: hier is het doel, de ondernemingen aan te sporen tot besparing van schroot: dit tijdvak moet kort genoeg zijn om te vermijden, dat tijdperken van groot verbruik door die van afnemende activiteit worden gecompenseerd, doch niettemin lang genoeg om in bepaalde gevallen een tijdelijk zeer groot verbruik te kunnen compenseren en de geldelijke verplichtingen der ondernemingen niet te verzwaren. Onder deze omstandigheden werd een tijdvak van drie maanden redelijk geacht, zodat het gemiddelde referentieverbruik, dat over zes maanden was berekend, door twee moest worden gedeeld.

Het is zelfs niet nodig, zoals de Hoge Autoriteit doet, te wijzen op de voordelen welke aan de ondernemingen zijn toegekend, zowel bij de keuze van de referentieperiode als bij de vaststelling van de grootte van het referentieverbruik, waarvan het schroot dat is verkocht of afgestaan niet wordt afgetrokken. (Van dit voordeel, dat voortvloeit uit artikel 4, lid 1 in fine, van de beschikking 2-57, profiteert verzoekster in het bijzonder). Immers, de vertegenwoordiger van de Hoge Autoriteit heeft ter zitting terecht opgemerkt, dat de vaststelling van de regels van de beschikking 2-57, betreffende de bepaling van het referentieverbruik en van het afrekeningstijdvak, is geschied op grond van wat mag worden genoemd de „discretionaire bevoegdheid” van de Hoge Autoriteit.

In dit verband moet een misverstand uit de weg worden geruimd: discretionaire bevoegdheid betekent niet bevoegdheid tot de uitoefening van willekeur. De Hoge Autoriteit moet het Verdrag en de algemene rechtsbeginselen eerbiedigen, in het bijzonder wanneer zij voorschriften stelt en daarbij van haar bevoegdheden gebruik maakt. Doch zij beschikt daarbij over een zekere vrijheid van oordeel, zulks echter binnen bepaalde grenzen, welke door U in een aantal belangrijke arresten zijn getrokken. In casu zijn alleen de regels betreffende de berekeningsgrondslag van de bijdrage in geding: dergelijke regels zijn noodzakelijkerwijs steeds enigermate willekeurig en hebben bij toepassing in een bepaald geval nu eens gunstige, dan weer ongunstige gevolgen voor de bijdrageplichtigen. Vereist is alleen, dat deze gevolgen niet juridisch aanvechtbaar zijn. Ons inziens is daarvan in casu geen sprake.

Het is derhalve naar onze mening onnodig na te gaan, of verzoekster niet van enige door de beschikking 2-57 geboden voordelen of mogelijkheden gebruik had kunnen maken, teneinde de betaling van de aanvullende heffing gedurende de eerste drie maanden van 1958 te ontgaan, bijvoorbeeld door op grond van artikel 7 een verzoek tot verlening van een afwijking in te dienen of door de produktie van ruwijzer gedurende bedoelde drie maanden te verminderen. Dat alles houdt geen verband met de enige vraag, die aan de orde is, namelijk de wettigheid van de beschikking 2-57.

Ten slotte moeten wij ingaan op een laatste argument, dat uitsluitend ter mondelinge zitting is opgeworpen. Het is ontleend aan artikel 9 van de beschikking 2-57. Dit handelt over de op de bijdrage tegen het aanvullend tarief toegepaste verminderingen, welke aan een onderneming worden toegestaan, in hët bijzonder wanneer de verbruikscoëfficiënt is verminderd „vergeleken bij die van haar referentieperiode”, zoals de tekst zegt. In dit geval, aldus verzoekster, zou bij de vergelijking rekening worden gehouden met alle zes de referentiemaanden. De betekenis van dit betoog ontgaat ons: het spreekt vanzelf, dat de verbruikscoëfficiënt van de referentieperiode, evenals het referentieverbruik zelf, over een periode van zes maanden wordt berekend: deze referentie geldt als uitgangspunt voor het toestaan van de vermindering, indien het percentage gedurende het afrekeningstijdvak lager ligt. Hier behoeft dus niet door twee te worden gedeeld, daar het een percentage, geen hoeveelheid betreft.

Wij concluderen:

— in dé zaak 15-59 tot nietigverklaring van de bestreden beschikking en tot veroordeling van de Hoge Autoriteit in de kosten;