Trefwoorden

Samenvatting



Trefwoorden

1. Prejudiciële vragen – Bevoegdheid van Hof – Nieuw verzoek betreffende door Hof beantwoorde vraag – Ontvankelijkheid

(Art. 267 VWEU)

2. Sociale politiek – Gelijke behandeling in arbeid en beroep – Richtlijn 2000/78 – Verbod van discriminatie op grond van leeftijd

(Richtlijn 2000/78 van de Raad, art. 6, lid 1)

3. Sociale politiek – Gelijke behandeling in arbeid en beroep – Richtlijn 2000/78 – Verbod van discriminatie op grond van leeftijd

(Richtlijn 2000/78 van de Raad, art. 6, lid 1)

4. Sociale politiek – Gelijke behandeling in arbeid en beroep – Richtlijn 2000/78 – Verbod van discriminatie op grond van leeftijd

(Richtlijn 2000/78 van de Raad, art. 1 en 2)

Samenvatting

1. De nationale rechter blijft aan artikel 267 VWEU de bevoegdheid ontlenen om, indien hij zulks dienstig acht, vragen van uitlegging opnieuw aan het Hof voor te leggen. Bovendien is het in het kader van de procedure van artikel 267 VWEU uitsluitend een zaak van de nationale rechter aan wie het geschil is voorgelegd en die de verantwoordelijkheid draagt voor de te geven rechterlijke beslissing, om, gelet op de bijzonderheden van het geval, zowel de noodzaak van een prejudiciële beslissing voor het wijzen van zijn vonnis te beoordelen, als de relevantie van de vragen die hij aan het Hof voorlegt. Wanneer de vragen betrekking hebben op de uitlegging van Unierecht, is het Hof derhalve in beginsel verplicht daarop te antwoorden. Dit is het geval wanneer de verwijzende rechter zich afvraagt of een nationale regeling die een clausule bevat op grond waarvan van de arbeidsovereenkomst van werknemers die het 65 ste levensjaar hebben voltooid, automatisch eindigt wegens het ontstaan van een aanspraak op pensioen, verenigbaar is met richtlijn 2000/78 tot instelling van een algemeen kader voor gelijke behandeling in arbeid en beroep. Een verzoek om een prejudiciële beslissing dat betrekking heeft op de vraag of een dergelijke clausule discriminerend is, is derhalve ontvankelijk.

(cf. punten 31‑32, 34‑35)

2. Artikel 6, lid 1, van richtlijn 2000/78 tot instelling van een algemeen kader voor gelijke behandeling in arbeid en beroep, moet in die zin worden uitgelegd dat het zich niet verzet tegen een nationale bepaling waarin de geldigheid wordt erkend van clausules op grond waarvan arbeidsovereenkomsten automatisch eindigen op het moment waarop de werknemer de pensioenleeftijd bereikt, voor zover, ten eerste, die bepaling objectief en redelijk wordt gerechtvaardigd door een legitieme doelstelling van werkgelegenheids‑ en arbeidsmarktbeleid, en, ten tweede, de middelen voor het bereiken van deze doelstelling passend en noodzakelijk zijn. Het gebruiken van deze toelating in een collectieve arbeidsovereenkomst is als zodanig niet onttrokken aan elke rechterlijke toetsing: ook met dit gebruik dient overeenkomstig de vereisten van artikel 6, lid 1, van die richtlijn op passende en noodzakelijke wijze een legitieme doelstelling te worden nagestreefd.

Ten eerste worden dergelijke clausules, gelet op de ruime beoordelingsmarge waarover de lidstaten beschikken, niet alleen bij de beslissing welke doelstelling van sociaal en werkgelegenheidsbeleid zij specifiek nastreven, maar ook bij het bepalen van de maatregelen waarmee deze doelstelling kan worden verwezenlijkt, immers objectief en redelijk gerechtvaardigd wanneer de beëindiging van de arbeidsovereenkomsten van werknemers die de pensioenleeftijd hebben bereikt, rechtstreeks ten goede komt aan de jonge werknemers doordat hun in een context van aanhoudende werkloosheid moeilijke integratie in het arbeidsproces wordt begunstigd, en de rechten van de oudere werknemers bovendien adequaat zijn beschermd. Dit mechanisme berust op een evenwicht tussen redenen van politieke, economische, sociale, demografische en/of budgettaire aard en hangt af van de beslissing om de duur van het arbeidsleven van werknemers te verlengen of om integendeel in vroegtijdige pensionering van werknemers te voorzien.

Ten tweede berust dit mechanisme, dat verschilt van opzegging en ontslag, op een contractuele grondslag. Het biedt niet alleen werknemers en werkgevers, middels individuele overeenkomsten, maar ook de sociale partners, middels collectieve arbeidsovereenkomsten – en derhalve met een niet te verwaarlozen flexibiliteit – de mogelijkheid om dit mechanisme toe te passen, zodat niet alleen naar behoren rekening kan worden gehouden met de globale situatie op de betrokken arbeidsmarkt, maar ook met de specifieke kenmerken van de betrokken beroepen. Gelet op deze gegevens lijkt het niet onredelijk dat de autoriteiten van een lidstaat van mening zijn dat een maatregel zoals de toelating van clausules inzake de automatische beëindiging van de arbeidsovereenkomst van de werknemer bij het bereiken van de leeftijd waarop deze aanspraak kan maken op een ouderdomspensioen, passend en noodzakelijk is om legitieme doelen van het nationale arbeids‑ en werkgelegenheidsbeleid te bereiken.

(cf. punten 41, 43‑44, 49, 51, 53, dictum 1)

3. Artikel 6, lid 1, van richtlijn 2000/78 tot instelling van een algemeen kader voor gelijke behandeling in arbeid en beroep moet in die zin worden uitgelegd dat het zich niet verzet tegen een maatregel zoals de in de collectieve arbeidsovereenkomst voor werknemers in de schoonmaakbranche opgenomen clausule, op grond waarvan arbeidsovereenkomsten van werknemers automatisch eindigen wanneer deze de op 65 jaar vastgestelde pensioenleeftijd bereiken.

Doordat de clausule inzake de automatische beëindiging van arbeidsovereenkomsten de werknemers een zekere arbeidsstabiliteit verzekert, en op de lange termijn een voorzienbaar uitzicht op pensioen, maar tegelijkertijd de werkgevers een zekere flexibiliteit in het personeelsbeheer biedt, is deze clausule immers enerzijds de afspiegeling van een evenwicht tussen uiteenlopende maar legitieme belangen binnen een complexe context van arbeidsverhoudingen, dat nauw verband houdt met politieke keuzen op het gebied van pensioen en werkgelegenheid.

Daar anderzijds de nationale regeling van de betrokken lidstaat niet verbiedt dat een persoon die de leeftijd heeft bereikt waarop hij in aanmerking komt voor uitkering van zijn ouderdomspensioen, een beroepsactiviteit voortzet, en daar voorts een werknemer die zich in een dergelijke situatie bevindt, bescherming tegen discriminatie op grond van leeftijd blijft genieten, heeft de van rechtswege beëindiging van de arbeidsovereenkomst niet automatisch tot gevolg dat de betrokken personen gedwongen worden zich definitief terug te trekken uit de arbeidsmarkt. Die regeling stelt bijgevolg geen dwingend stelsel van ambtshalve pensionering in. Zij verzet zich er niet tegen dat een werknemer die dit, bijvoorbeeld om financiële redenen, wenst, zijn beroepsactiviteit voortzet tot na de pensioenleeftijd, en ontneemt werknemers die de pensioenleeftijd hebben bereikt, niet de bescherming tegen discriminatie op grond van leeftijd, wanneer zij actief willen blijven en een nieuwe arbeidsplaats zoeken. Gelet op deze gegevens gaat de nationale regeling niet verder dan noodzakelijk is voor de verwezenlijking van de nagestreefde doelstellingen, gelet op de ruime beoordelingsmarge van de lidstaten en de sociale partners op het gebied van sociaal en werkgelegenheidsbeleid.

(cf. punten 68, 74‑77, dictum 2)

4. De artikelen 1 en 2 van richtlijn 2000/78 tot instelling van een algemeen kader voor gelijke behandeling in arbeid en beroep moeten in die zin worden uitgelegd dat zij zich er niet tegen verzetten dat een lidstaat een collectieve arbeidsovereenkomst die een clausule bevat inzake de automatische beëindiging van de arbeidsovereenkomsten van werknemers in de schoonmaakbranche, algemeen verbindend verklaart, voor zover deze clausule de werknemers die binnen de werkingssfeer daarvan vallen, niet de bescherming ontneemt die hun bij deze bepalingen wordt geboden tegen discriminatie op grond van leeftijd.

Richtlijn 2000/78 ziet als zodanig immers niet op de voorwaarden waaronder de lidstaten een collectieve arbeidsovereenkomst algemeen verbindend kunnen verklaren, al zijn de lidstaten gehouden om door passende wettelijke en bestuursrechtelijke maatregelen te waarborgen dat alle werknemers de volledige bij richtlijn 2000/78 verleende bescherming tegen discriminatie op grond van leeftijd kunnen genieten.

(cf. punten 79‑80, dictum 3)