ddrg/super_eurlex huggingface dataset:
18

In de vierde plaats merkt de verwijzende rechter op dat de doorgifteverplichting het vrij verrichten van diensten als bedoeld in artikel 56 VWEU beperkt. Hij is van oordeel dat een dergelijke beperking weliswaar gerechtvaardigd kan zijn om dwingende redenen van algemeen belang die verband houden met het cultuurbeleid, maar dat die verplichting evenredig moet zijn aan en noodzakelijk dient te zijn voor de verwezenlijking van de nagestreefde doelstellingen. De verwijzende rechter vraagt zich af of het in zoverre relevant is dat LRT – die een ander kanaal kosteloos doorgeeft via dezelfde satelliet als die welke wordt gebruikt door verzoekster in het hoofdgeding – in staat is om LRT Kultūra zelf door te geven via het satellietnetwerk dat ook wordt gebruikt door de klanten van verzoekster in het hoofdgeding. Tevens vraagt hij zich af of het van belang is dat dit kanaal wordt doorgegeven via het terrestrische televisienetwerk en dat een deel van de inhoud ervan kosteloos via het internet toegankelijk is.
1.

Gemeenschappelijk buitenlands en veiligheidsbeleid – Beperkende maatregelen tegen Syrië – Bevriezing van tegoeden van personen, entiteiten of organisaties die banden hebben met het Syrische regime – Rechten van de verdediging – Mededeling van de bezwarende elementen – Later besluit waarbij de naam van de rekwirant wordt gehandhaafd op de lijst van personen voor wie de maatregelen gelden – Geen nieuwe redenen – Belastende elementen die identiek zijn aan die welke reeds in het aanvankelijke besluit in aanmerking zijn genomen – Schending van het recht om te worden gehoord – Geen [Handvest van de grondrechten van de Europese Unie, art. 41; besluit (GBVB) 2016/850 van de Raad, besluit (GBVB) 2017/917 van de Raad en besluit (GBVB) 2018/778 van de Raad] (zie punten 45‑49)
1)

Het Koninkrijk Spanje is tekortgeschoten in de verplichtingen die op deze lidstaat rusten krachtens artikel 288, vierde alinea, VWEU en de artikelen 3 en 4 van besluit (EU) 2016/1385 van de Commissie van 1 oktober 2014 betreffende de steunmaatregel SA.27408 (C 24/10 (ex NN 37/10, ex CP 19/09) door de autoriteiten van Castilla-La Mancha ten uitvoer gelegd voor de uitrol van digitale terrestrische televisie in afgelegen en minder verstedelijkte gebieden in Castilla-La Mancha, doordat het niet binnen de gestelde termijn alle nodige maatregelen heeft genomen om de bij artikel 1 van dat besluit onrechtmatig en met de interne markt onverenigbaar verklaarde staatssteun terug te vorderen van Telecom Castilla-La Mancha SA, niet heeft aangetoond dat alle nog uitstaande betalingen van de genoemde steun zijn geannuleerd, en de Europese Commissie niet binnen de gestelde termijn in kennis heeft gesteld van de maatregelen die zijn genomen om gevolg te geven aan dat besluit.
Arrest van het Hof (Achtste kamer) van 25 juni 2020 – Commissie/CX

(Zaak C‑131/19 P) ( 1 )

„Hogere voorziening – Openbare dienst – Tuchtprocedure – Rechten van de verdediging – Recht om te worden gehoord – Bijlage IX bij het Statuut van de ambtenaren van de Europese Unie – Artikel 4 – Mogelijkheid voor de ambtenaar die niet kan worden gehoord, om zijn opmerkingen schriftelijk in te dienen of zich te laten vertegenwoordigen – Artikel 22 – Horen van de ambtenaar door het tot aanstelling bevoegd gezag vóór de vaststelling van de tuchtmaatregel – Gesteld onvermogen van de ambtenaar om te worden gehoord en om schriftelijk opmerkingen te maken of zich te laten vertegenwoordigen – Beoordeling van het medisch bewijs – Ontbreken van antwoord van het Gerecht van de Europese Unie op de in eerste aanleg aangevoerde argumenten”

1. Hogere voorziening – Procesbelang – Hogere voorziening die de rekwirant een voordeel kan opleveren – Hogere voorziening waarmee een instelling opkomt tegen een beslissing van het Gerecht op het gebied van ambtenarenzaken – Beslissing van het Hof waardoor de instelling in staat is om de situatie van een ambtenaar te regelen – Voortbestaan van het procesbelang (Reglement voor de procesvoering van het Hof, art. 149 en art. 190, lid 1) (zie punten 18, 19)

2. Hogere voorziening – Middelen – Loutere herhaling van de voor het Gerecht aangevoerde middelen en argumenten – Geen vermelding van de gestelde onjuiste rechtsopvatting – Niet-ontvankelijkheid – Bestrijding van de uitlegging of toepassing van het Unierecht door het Gerecht – Ontvankelijkheid [Art. 256, lid 1, VWEU; Statuut van het Hof van Justitie, art. 58, eerste alinea; Reglement voor de procesvoering van het Hof, art. 168, lid 1, d), en art. 169, lid 2] (zie punten 23‑25)

3. Hogere voorziening – Middelen – Ontoereikende of tegenstrijdige motivering – Ontvankelijkheid – Omvang van de motiveringsplicht – Impliciete motivering door het Gerecht – Toelaatbaarheid – Voorwaarden (Art. 256 VWEU; Statuut van het Hof van Justitie, art. 36, art. 53, eerste alinea, en 58, eerste alinea; Reglement voor de procesvoering van het Gerecht, art. 119) (zie punten 33‑35)

Dictum

1) Het arrest van het Gerecht van de Europese Unie van 13 december 2018, CX/Commissie (T‑743/16 RENV, niet gepubliceerd, EU:T:2018:937), wordt vernietigd.

2) De zaak wordt terugverwezen naar het Gerecht van de Europese Unie.

3) De beslissing omtrent de kosten wordt aangehouden.

( 1 ) PB C 182 van 27.5.2019.
1)

Door niet de maatregelen vast te stellen die nodig zijn om te waarborgen dat het onderzoeksorgaan organisatorisch onafhankelijk is van de infrastructuurbeheerder die onder het toezicht staat van de minister van Vervoer, Informatietechnologie en Communicatie en dat dit orgaan niet afhankelijk is van deze beheerder voor de toegang tot de benodigde financiële middelen om zijn taken te verrichten, is de Republiek Bulgarije de verplichtingen niet nagekomen die op haar rusten krachtens artikel 21, leden 1 en 2, van richtlijn 2004/49/EG van het Europees Parlement en de Raad van 29 april 2004 inzake de veiligheid op de communautaire spoorwegen en tot wijziging van richtlijn 95/18/EG van de Raad betreffende de verlening van vergunningen aan spoorwegondernemingen, en van richtlijn 2001/14/EG van de Raad inzake de toewijzing van spoorweginfrastructuurcapaciteit en de heffing van rechten voor het gebruik van spoorweginfrastructuur alsmede inzake veiligheidscertificering (spoorwegveiligheidsrichtlijn).
76

In casu staat vast dat PJ, die advocaat is en tegelijkertijd actief is op het gebied van het verlenen van merklicenties, het advocatenkantoor Z, een maatschap waarvan hij een van de twee medeoprichters is, heeft gemachtigd om hem te vertegenwoordigen in het kader van een gerechtelijke procedure betreffende een merk waarvan hij houder is, en dat S., een advocaat die in dat kantoor als medewerker werkzaam is, met die vertegenwoordiging is belast.
15

Bij artikel 1, punt 2, onder a), van de bestreden richtlijn wordt artikel 3, lid 1, eerste alinea, onder c), van richtlijn 96/71 gewijzigd, worden in deze alinea de punten h) en i) ingevoegd en wordt in dat artikel 3, lid 1, een derde alinea ingevoegd, en wel als volgt: „1. De lidstaten zien er, ongeacht het recht dat van toepassing is op het dienstverband, op toe dat in artikel 1, lid 1, bedoelde ondernemingen voor de werknemers die […] op hun grondgebied zijn gedetacheerd[, op basis van een gelijke behandeling] de arbeidsvoorwaarden en ‑omstandigheden waarborgen die verband houden met de volgende aangelegenheden en die, in de lidstaat waar het werk wordt uitgevoerd, zijn neergelegd in: – wettelijke en bestuursrechtelijke bepalingen en/of – collectieve arbeidsovereenkomsten of scheidsrechterlijke uitspraken die algemeen verbindend zijn verklaard of anderszins van toepassing zijn overeenkomstig lid 8: […] c) beloning, inclusief vergoedingen voor overwerk; dit punt is niet van toepassing op aanvullende bedrijfspensioenregelingen; […] h) de voorwaarden van huisvesting van werknemers, indien de werkgever huisvesting ter beschikking stelt aan werknemers die zich niet op hun gewone werkplaats bevinden; i) toeslagen of vergoeding van uitgaven voor reis-, maaltijd- en verblijfkosten voor werknemers die beroepshalve van huis zijn. […] Voor de toepassing van [richtlijn 96/71] wordt het begrip beloning vastgesteld overeenkomstig het nationale recht en/of de nationale praktijk van de lidstaat op wiens grondgebied de werknemer is gedetacheerd, en wordt eronder verstaan alle beloningscomponenten die verplicht zijn op grond van nationale wettelijke of bestuursrechtelijke bepalingen, of collectieve arbeidsovereenkomsten of scheidsrechterlijke uitspraken die in die lidstaat algemeen verbindend zijn verklaard of anderszins van toepassing zijn overeenkomstig lid 8.”
4

Artikel 2 van de kaderrichtlijn, met het opschrift „Definities”, bepaalt in de punten a) en c): „Voor de toepassing van deze richtlijn wordt verstaan onder: a) ‚elektronische-communicatienetwerk’: de transmissiesystemen en in voorkomend geval de schakel‑ of routeringsapparatuur en andere middelen, waaronder netwerkelementen die niet actief zijn, die het mogelijk maken signalen over te brengen via draad, radiogolven, optische of andere elektromagnetische middelen waaronder satellietnetwerken, vaste (circuit‑ en pakketgeschakelde, met inbegrip van internet) en mobiele terrestrische netwerken, elektriciteitsnetten, voor zover deze voor overdracht van signalen worden gebruikt, netwerken voor radio‑ en televisieomroep en kabeltelevisienetwerken, ongeacht de aard van de overgebrachte informatie; [...] c) ‚elektronische-communicatiedienst’: een gewoonlijk tegen vergoeding aangeboden dienst die geheel of hoofdzakelijk bestaat in het overbrengen van signalen via elektronische-communicatienetwerken, waaronder telecommunicatiediensten en transmissiediensten op netwerken die voor omroep worden gebruikt, doch niet de dienst waarbij met behulp van elektronische-communicatienetwerken en ‑diensten overgebrachte inhoud wordt geleverd of redactioneel wordt gecontroleerd. Hij omvat niet de diensten van de informatiemaatschappij zoals omschreven in artikel 1 van richtlijn 98/34/EG [van het Europees Parlement en de Raad van 22 juni 1998 betreffende een informatieprocedure op het gebied van normen en technische voorschriften (PB 1998, L 204, blz. 37)], die niet geheel of hoofdzakelijk bestaan uit het overbrengen van signalen via elektronische-communicatienetwerken”.
141

Ten gronde moet in de eerste plaats worden geconstateerd dat uit het bestreden arrest blijkt dat de omstandigheid dat het Gerecht in punt 201 van dat arrest rekening heeft gehouden met de vaststellingen die de Commissie in overweging 64 van het litigieuze besluit had gedaan met betrekking tot de STEA, de SMEA alsook de ongeschreven afspraak, en dat het in punt 202 van datzelfde arrest heeft opgemerkt dat de mededingingsregeling het door de Commissie met betrekking tot die eerdere regelingen beschreven schema volgde, verband houdt met het onderzoek van de vraag of de Commissie de aanvangsdatum van de in het geding zijnde inbreuk terecht had vastgesteld op 18 februari 1999. In het kader van datzelfde onderzoek heeft het Gerecht in punt 203 van het bestreden arrest tevens opgemerkt dat de Commissie bewijzen had geleverd die door rekwirantes niet naar behoren met concrete bewijzen waren weerlegd en waaruit bleek dat de stroomkabelproducenten die de overeenkomsten in kwestie hadden gesloten, ten eerste zich bewust waren van de onrechtmatigheid van deze overeenkomsten en ten tweede het voornemen hadden om die overeenkomsten in de toekomst anders in te richten.
54

De Commissie stelt dat Hongarije de verplichtingen die krachtens artikel 37, lid 17, van richtlijn 2009/72 en artikel 41, lid 17, van richtlijn 2009/73 op hem rusten niet is nagekomen door geen mechanisme in te stellen dat geschikt is ter waarborging van het recht op een doeltreffende voorziening in rechte tegen de besluiten van de nationale regulerende instantie in de zin van die bepalingen. Volgens de Commissie is een dergelijk recht op beroep een logisch gevolg van het beginsel van effectieve rechterlijke bescherming, dat een algemeen beginsel van Unierecht vormt, dat is neergelegd in artikel 47 van het Handvest van de grondrechten van de Europese Unie (hierna: „Handvest”).
96

In het licht van deze feitelijke vaststellingen, die in het stadium van de hogere voorziening niet ter discussie kunnen worden gesteld behalve indien de feiten en bewijzen onjuist werden opgevat, hetgeen de Commissie in casu geenszins aanvoert (zie in die zin arrest van 18 maart 2010, Trubowest Handel en Makarov/Raad en Commissie, C‑419/08 P, EU:C:2010:147, punten 30 en 31 en aldaar aangehaalde rechtspraak), heeft het Gerecht in punt 74 van het bestreden arrest zonder blijk te geven van een onjuiste rechtsopvatting geoordeeld dat het feit dat verzoeker vóór de vaststelling van het litigieuze besluit niet was gehoord, verder ging dan noodzakelijk was om het beoogde doel te bereiken en dus niet in overeenstemming was met het in artikel 41, lid 2, onder a), van het Handvest verankerde recht om te worden gehoord.
60

In het kader van een geding over psychisch geweld waarbij Europese ambtenaren waren betrokken, heeft het Hof reeds geoordeeld dat de betrokkene, die een klacht wegens psychisch geweld had ingediend bij het directoraat Personeelszaken, het recht had om op zijn minst kennis te nemen van een samenvatting van de verklaringen van de van intimidatie beschuldigde persoon en de verschillende getuigen die in de onderzoeksprocedure waren gehoord om naar behoren haar opmerkingen bij de betrokken instelling te kunnen maken voordat die een besluit over haar klacht zou nemen. In voorkomend geval diende bij de mededeling van deze samenvatting het vertrouwelijkheidsbeginsel in acht te worden genomen. Het Hof verklaarde dat dit gold voor zover die verklaringen waren gebruikt in het rapport dat was voorgelegd aan de autoriteit die had besloten om de klacht af te wijzen, en dat aanbevelingen bevatte waarop die autoriteit haar besluit had gebaseerd (zie in die zin arrest van 4 april 2019, OZ/EIB, C‑558/17 P, EU:C:2019:289, punt 57).
4

Artikel 164 bis LIR is met ingang van 1 januari 2015 gewijzigd bij de wet van 18 december 2015 (Mémorial A 2015, blz. 5989) (hierna: „artikel 164 bis LIR, zoals gewijzigd”). Die bepaling luidt als volgt: „(1) In de zin van dit artikel wordt verstaan onder: 1. geïntegreerde vennootschap: een onbeperkt belastingplichtige ingezeten kapitaalvennootschap of een binnenlandse vaste inrichting van een niet-ingezeten kapitaalvennootschap die onbeperkt belastingplichtig is in een belasting die overeenkomt met de [Luxemburgse] vennootschapsbelasting; 2. consoliderende moedermaatschappij: een onbeperkt belastingplichtige ingezeten kapitaalvennootschap of een binnenlandse vaste inrichting van een niet-ingezeten kapitaalvennootschap die onbeperkt belastingplichtig is in een belasting die overeenkomt met de [Luxemburgse] vennootschapsbelasting; 3. niet-consoliderende moedermaatschappij: een onbeperkt belastingplichtige ingezeten kapitaalvennootschap of een binnenlandse vaste inrichting van een niet-ingezeten kapitaalvennootschap die onbeperkt belastingplichtig is in een belasting die overeenkomt met de [Luxemburgse] vennootschapsbelasting, of een kapitaalvennootschap die ingezetene is van een andere staat die partij is bij de Overeenkomst betreffende de Europese Economische Ruimte (EER) en onbeperkt belastingplichtig is in een belasting die overeenkomt met de [Luxemburgse] vennootschapsbelasting, of een vaste inrichting van een kapitaalvennootschap die onbeperkt belastingplichtig is in een belasting die overeenkomt met de [Luxemburgse] vennootschapsbelasting, die is gevestigd in een andere staat die partij is bij de [EER-Overeenkomst] en aldaar onbeperkt belastingplichtig is in een belasting die overeenkomt met de [Luxemburgse] vennootschapsbelasting; 4. consoliderende dochteronderneming: een onbeperkt belastingplichtige ingezeten kapitaalvennootschap of een binnenlandse vaste inrichting van een niet-ingezeten kapitaalvennootschap die onbeperkt belastingplichtig is in een belasting die overeenkomt met de [Luxemburgse] vennootschapsbelasting; 5. geïntegreerde groep: ofwel een groep bestaande uit de consoliderende moedermaatschappij en de geïntegreerde vennootschap(pen) in de zin van de tweede alinea, ofwel een groep bestaande uit de consoliderende dochteronderneming en de geïntegreerde vennootschap(pen) in de zin van de derde alinea. Een lid van een geïntegreerde groep kan niet tegelijkertijd deel uitmaken van een andere geïntegreerde groep. [...]”
In antwoord op het eerste in het gedinginleidende verzoekschrift aangevoerde middel – dat in herinnering is gebracht in punt 37 van dit arrest – heeft het Gerecht de voorwaarden waaronder een opschortingsbevel rechtmatig is, in de punten 70 en 71 van het bestreden arrest als volgt geformuleerd:

„70 De in artikel 11, lid 1, van verordening nr. 659/1999 gestelde voorwaarden voor het vaststellen van een dergelijk bevel zijn beperkt tot een materiële voorwaarde, namelijk dat de Commissie de betrokken nationale maatregel in dit stadium van de procedure als onrechtmatige staatssteun aanmerkt, en een procedurele voorwaarde, namelijk dat de betrokken lidstaat in de gelegenheid wordt gesteld zijn opmerkingen te maken.

71 Aan geen enkele andere voorwaarde moet zijn voldaan opdat de Commissie bevoegd zou zijn om een bevel op grond van artikel 11, lid 1, van verordening nr. 659/1999 vast te stellen, en beklemtoond moet worden dat deze situatie het gevolg is van de wil en niet – zoals Hongarije aanvoert – van een verzuim van de wetgever. De bewoordingen van dit artikel, die de stand van het recht weergeven op basis van de in punt 30 hierboven aangehaalde vaste rechtspraak, zijn namelijk niet gewijzigd door de wijzigingen die in verordening nr. 659/1999 zijn aangebracht en zijn als zodanig opgenomen in de nieuwe verordening nr. 2015/1589.”
31

Om te bepalen of de verhuur van voertuigen die zijn uitgerust met een radio een handeling bestaande in een mededeling in de zin van de richtlijnen 2001/29 en 2006/115 vormt, dient een geïndividualiseerde beoordeling te worden verricht waarbij meerdere niet-autonome en onderling afhankelijke, elkaar aanvullende criteria in aanmerking worden genomen. Verder moeten deze criteria zowel individueel als in hun onderling verband worden toegepast, aangezien deze criteria in verschillende concrete situaties met een zeer wisselende intensiteit een rol kunnen spelen (zie in die zin arrest van 14 juni 2017, Stichting Brein, C-610/15, EU:C:2017:456, punt 25 en aldaar aangehaalde rechtspraak).
28

Tegen die achtergrond heeft de Tribunal Administrativo e Fiscal de Coimbra de behandeling van de zaak geschorst en het Hof verzocht om een prejudiciële beslissing over de volgende vragen: „1) Is de verjaringstermijn voor de uitoefening van de bevoegdheden [van de Commissie] om steun terug te vorderen als bedoeld in artikel 17, lid 1, van [verordening 2015/1589] enkel van toepassing op de betrekkingen tussen de Europese Unie en de lidstaat tot welke het besluit tot terugvordering van de steun is gericht, of eveneens op de betrekkingen tussen die lidstaat en eiseres in verzet als begunstigde van de met de [interne] markt onverenigbaar geachte steun? 2) Indien wordt geoordeeld dat de bovenvermelde verjaringstermijn van toepassing is op de betrekkingen tussen de lidstaat tot welke het besluit tot terugvordering van de steun is gericht en de begunstigde van de met de [interne] markt onverenigbaar geachte steun, dient dan te worden aangenomen dat die verjaringstermijn enkel van toepassing is op de procedurele fase, of eveneens bij de tenuitvoerlegging van het terugvorderingsbesluit? 3) Indien wordt geoordeeld dat de bovenvermelde verjaringstermijn van toepassing is op de betrekkingen tussen de lidstaat tot welke het besluit tot terugvordering van de steun is gericht en de begunstigde van de met de [interne] markt onverenigbaar geachte steun, dient dan te worden aangenomen dat die verjaringstermijn wordt gestuit door om het even welke handeling van de Commissie of van de [betrokken] lidstaat in verband met de onrechtmatige steun, ook al is de begunstigde van de terug te betalen steun van die handelingen daarvan nog niet in kennis gesteld? 4) Staan artikel 16, lid 2, van [verordening 2015/1589] en de [algemene beginselen van het Unierecht], met name het doeltreffendheidsbeginsel en het beginsel dat staatssteun onverenigbaar is met de [interne] markt, in de weg aan de toepassing van een verjaringstermijn die korter is dan de in artikel 17 van die verordening gestelde verjaringstermijn, zoals de verjaringstermijn die in artikel 310, […] onder d), van de Código Civil is opgelegd voor rente waarmee die terug te vorderen steun wordt vermeerderd?”
voor de garantie wordt een marktconforme prijs betaald.

Zoals in punt 2.1 werd aangegeven, dient het dragen van risico normaal gesproken te worden vergoed door een passende premie op het bedrag waarvoor een garantie of tegengarantie wordt verstrekt. Wanneer het voor de garantie betaalde tarief ten minste even hoog is als de overeenkomstige benchmark voor de garantiepremie die op de financiële markten is te vinden, houdt de garantie geen steun in.

Indien er op de financiële markten geen overeenkomstige benchmark voor de garantiepremie is te vinden, dient de totale financiële kostprijs van de gegarandeerde lening, met inbegrip van het rentepercentage van de lening en de garantiepremie, te worden vergeleken met de marktprijs van een vergelijkbare, niet-gegarandeerde lening.

In beide gevallen worden, met het oog op het bepalen van de overeenkomstige marktprijs, de kenmerken van de garantie en van de onderliggende lening in aanmerking genomen. Daarbij gaat het onder meer om het volgende: bedrag en looptijd van de transactie, de door de kredietnemer gestelde zekerheden en andere ervaring die een impact heeft op de beoordeling van het terugvorderingspercentage, de kans op wanbetaling door de kredietnemer als gevolg van zijn financiële positie, de sector waarin deze actief is en zijn vooruitzichten, alsmede alle overige economische factoren. Op basis van deze analyse moet de kredietnemer kunnen worden ingedeeld aan de hand van een risicobeoordeling. Deze kan worden verschaft door een internationaal erkend ratingbureau of, waar beschikbaar, door de interne rating welke wordt gehanteerd door de bank die de onderliggende lening verschaft. De Commissie wenst de aandacht te vestigen op het verband dat tussen de rating en de kans op wanbetaling wordt gelegd door internationale financiële instellingen, waarvan de publicaties ook voor het publiek beschikbaar zijn [...]. Om te beoordelen of de premie conform de marktprijzen is, kan de lidstaat de tarieven vergelijken die ondernemingen met een vergelijkbare rating op de markt moeten betalen.

Daarom accepteert de Commissie niet dat de garantiepremie wordt vastgesteld op één enkel tarief dat geacht wordt te beantwoorden aan een algemene norm voor een hele bedrijfstak.”
Artikel 66 van deze verordening, dat net als de artikelen 67 tot en met 74 van deze verordening onder titel VIII met als opschrift „Collectieve [Uniemerken]” viel, luidde:

„1. Een collectief [Uniemerk] is een [Uniemerk] dat bij de aanvrage als zodanig wordt aangewezen en op grond waarvan de waren of diensten van de leden van de vereniging die merkhouder is, onderscheiden kunnen worden van die van andere ondernemingen. Verenigingen van fabrikanten, producenten, dienstverrichters of handelaars, die overeenkomstig het daarvoor geldende recht bevoegd zijn om in eigen naam drager te zijn van ongeacht welke rechten en verplichtingen, overeenkomsten aan te gaan of andere rechtshandelingen te verrichten en in rechte op te treden, alsmede publiekrechtelijke rechtspersonen, kunnen collectieve [Uniemerken] aanvragen.

2. In afwijking van artikel 7, lid 1, onder c), kunnen collectieve [Uniemerken] in de zin van lid 1 ook bestaan uit tekens of aanduidingen die in de handel kunnen wijzen op de plaats van herkomst van de waren of diensten. Een collectief merk staat de merkhouder niet toe, een derde te verbieden om in het economische verkeer deze tekens of aanduidingen te gebruiken, voor zover er sprake is van gebruik volgens de eerlijke gebruiken in nijverheid en handel; met name kan een dergelijk merk niet worden ingeroepen tegen een derde die gerechtigd is een geografische benaming te gebruiken.

3. Tenzij in de artikelen 67 tot en met 74 anders wordt bepaald, is deze verordening van toepassing op collectieve [Uniemerken]. ”