Bij zijn op 28 juli 1976 ingekomen verzoek vraagt het Belgische Hof van Cassatie krachtens artikel 177 EEG-Verdrag het Hof om uitlegging van artikel 71, lid 1, sub b-ii, van verordening (EEG) 1408/71 van de Raad betreffende de toepassing van sociale zekerheidsregelingen op loontrekkenden en hun gezinnen, die zich binnen de Gemeenschap verplaatsen. Ingevolge genoemde bepaling heeft de werkloze werknemer die naar zijn land van woonplaats terugkeert, recht op sociale uitkeringen volgens de daar geldende wettelijke regeling, ook wanneer hij tevoren geen relatie met dat land had uit hoofde van verzekering of arbeid.

De uitleggingsvraag is gerezen in een geding tussen een Italiaans onderdaan en de Belgische Rijksdienst voor Arbeidsvoorziening, welk geding zijn oorsprong vindt in de weigering van deze instantie om betrokkene de werkloosheidsuitkering toe te kennen die zij had aangevraagd nadat zij, na enige tijd in Groot-Brittannië te hebben gewerkt, naar haar familie in België was teruggekeerd. Duidelijkheidshalve zij opgemerkt dat verzoekster in Italië is geboren en zich in 1956 met haar ouders in België heeft gevestigd, waar zij tot juni 1972 een volledige opleiding heeft gevolgd bij het lager en hoger technisch secundair onderwijs (afdeling handel, respectievelijk secretariaat en Engels). In september 1972 vertrok zij naar Engeland, blijkbaar voornamelijk met de bedoeling zich verder in de Engelse taal te bekwamen. Om haar verblijf te bekostigen, werkte zij als „huishoudelijke hup” in een ziekenhuis, totdat zij eind juli 1973 naar België terugkeerde.

Blijkens het verwijzingsarrest van het Hof van Cassatie behield betrokkene tijdens haar verblijf in Engeland woonplaats in België ten huize van haar ouders. Ongeveer elf maanden na haar terugkeer aldaar meende zij aanspraak te hebben op toepassing van artikel 67, lid 1, van verordening 1408/71, bepalende: „Het bevoegde orgaan van een Lid-Staat waarvan de wettelijke regeling het verkrijgen, het behoud of het herstel van het recht op uitkering afhankelijk stelt van de vervulling van tijdvakken van verzekering, houdt, voor zover nodig, rekening met de krachtens de wettelijke regeling van elke andere Lid-Staat vervulde tijdvakken van verzekering of van arbeid alsof het tijdvakken van verzekering waren welke krachtens de door dit orgaan toegepaste wettelijke regeling waren vervuld, mits evenwel de tijdvakken van arbeid als tijdvakken van verzekering zouden zijn beschouwd indien zij krachtens bedoelde wettelijke regeling waren vervuld.” Weliswaar is volgens lid 3 van hetzelfde artikel lid 1 slechts toepasselijk wanneer de betrokkene laatstelijk tijdvakken van verzekering heeft vervuld krachtens de wettelijke regeling op grond waarvan de uitkeringen worden aangevraagd — terwijl verzoekster zoals gezegd laatstelijk in Engeland had gewerkt —, maar datzelfde lid 3 maakt een uitzondering voor de gevallen bedoeld in artikel 71, lid 1, sub b-ii, van de verordening, betreffende de rechten van werklozen die tijdens hun laatste werkzaamheden in een andere dan de bevoegde Lid-Staat woonden. Volgens deze bepaling heeft „een werknemer die geen grensarbeider is, volledig werkloos is en zich ter beschikking stelt van de diensten voor arbeidsbemiddeling op het grondgebied van de Lid-Staat waarop hij woont of die naar dit grondgebied terugkeert, (…) recht op uitkering volgens de wettelijke regeling van deze Staat, alsof hij zijn laatste werkzaamheden op het grondgebied daarvan had uitgeoefend; deze uitkering wordt door en voor rekening van het orgaan van de woonplaats verleend (…)”.

De Belgische wettelijke regeling kent het recht op werkloosheidsuitkering toe aan de werknemer die gedurende de tien maanden voorafgaande aan zijn aanvraag 150 arbeidsdagen of daarmee gelijkgestelde dagen heeft vervuld.

Bij vonnis van 28 oktober 1974 besliste de Arbeidsrechtbank te Brussel het door de werkneemster tegen de Rijksdienst voor Arbeidsvoorziening aangespannen geding in die zin, dat aan alle voorwaarden van het communautaire en het Belgische recht was voldaan en dat verzoekster derhalve recht had op de aangevraagde uitkeringen.

Van andere mening evenwel, bleek het Arbeidshof te Brussel, waarvoor de Rijksdienst de uitspraak in eerste aanleg betwistte. Deze beroepsinstantie oordeelde bij vonnis van 19 juni 1975 dat betrokkene niet voldeed aan de voorwaarden van artikel 71, lid 1, sub b-ii, van verordening 1408/71. Zij baseerde haar uitspraak op besluit nr. 94 van 24 januari 1974 van de Administratieve commissie van de Europese Gemeenschappen voor de sociale zekerheid van migrerende werknemers, dat een interpretatie bevat van genoemd artikel. Op de inhoud en de betekenis van dit besluit kom ik aanstonds terug.

Verzoekster bracht het geschil vervolgens voor het Hof van Cassatie, dat ons de navolgende prejudiciële vraag heeft gesteld:

„Welke zin en strekking moeten in artikel 71, lid 1, sub b-ii, van 's Raads verordening 1408/71 worden toegekend aan de woorden, waarop hij woont of die naar dit grondgebied terugkeert', inzonderheid met betrekking tot de begrippen, woonplaats' en, terugkeer naar het grondgebied'; welke criteria gelden hiervoor en op welk ogenblik moeten de voorwaarden van woonplaats en terugkeer naar het grondgebied zijn vervuld?”