ARREST VAN HET GERECHT (Tweede kamer)

7 juli 1998

Gevoegde zaken T-116/96, T-212/96 en T-215/96

I. Telchini e.a.

tegen

Commissie van de Europese Gemeenschappen

„Ambtenaren — Pensioenen — Aanpassingscoëfficiënt — Vaststelling — Wisselkoers — Aanpassing met terugwerkende kracht”

Volledige Italiaanse tekst II-947

Betreft:

Beroep tot, enerzijds, nietigverklaring van verzoekers' pensioenafrekeningen voor zover daarbij voor de periode van 1 juli 1995 tot en met 31 december 1995 met terugwerkende kracht de aanpassingscoëfficiënt is toegepast die voor Italië op 81,7 was vastgesteld bij verordening (EG, Euratom, EGKS) nr. 2963/95 van de Raad van 18 december 1995 houdende aanpassing van de bezoldigingen en de pensioenen van de ambtenaren en andere personeelsleden der Europese Gemeenschappen alsmede van de aanpassingscoëfficiënten welke van toepassing zijn op deze bezoldigingen en pensioenen (PB L 310, biz. 1), en anderzijds, aanpassing van de omstreden afrekeningen en schadevergoeding.

Beslissing:

Verwerping.

Resumé van het arrest

Verzoekers, gewezen ambtenaren van de Commissie die te Brussel waren tewerkgesteld, wonen in Italië en genieten allen een pensioen, hetzij ouderdomspensioen (Telchini en Gillet), hetzij een invaliditeitspensioen (Palermo). Hun pensioen wordt in Belgische franken op hun bankrekeningen in België gestort omdat zij krachtens artikel 45 van bijlage VIII bij het Statuut van de ambtenaren van de Europese Gemeenschappen (Statuut) hebben gekozen voor betaling van de uitkeringen in de valuta van het land van de zetel van de instelling waartoe zij behoorden.

Op 18 december 1995 gaat de Raad over tot vaststelling van verordening (EG, Euratom, EGKS) nr. 2963/95 houdende aanpassing van de bezoldigingen en de pensioenen van de ambtenaren en andere personeelsleden der Europese Gemeenschappen alsmede van de aanpassingscoëfficiënten welke van toepassing zijn op deze bezoldigingen en pensioenen (PB L 310, biz. 1) (verordening nr. 2963/95). Die verordening treedt in werking op 23 december 1995 en vervangt verordening (EGKS, EG, Euratom) nr. 3161/94 van de Raad van 19 december 1994 houdende aanpassing, met ingang van 1 juli 1994, van de bezoldigingen en de pensioenen van de ambtenaren en andere personeelsleden der Europese Gemeenschappen alsmede van de aanpassingscoëfficiënten welke van toepassing zijn op deze bezoldigingen en pensioenen (PB L 335, biz. 1) (verordening nr. 3161/94), waarbij voor Italië een aanpassingscoëfficiënt van 94,2 was vastgesteld.

Bij artikel 6, lid 1, van verordening nr. 2963/95 wordt per 1 juli 1995 voor Italië een aanpassingscoëfficiënt van 81,7 vastgesteld, die volgens lid 3 van dat artikel van toepassing is op de pensioenen.

In de pensioenafrekeningen van de maand januari 1996 past de Commissie die aanpassingscoëfficiënt toe op de uitkeringen die aan verzoekers worden verricht, en vanaf februari 1996 begint zij over een periode van zes maanden de bedragen af te houden die de betrokkenen over de periode van 1 juli 1995 tot en met 31 december 1995 teveel hadden ontvangen.

Omdat zij vaststellen, dat het bedrag van hun pensioen door de toepassing van de nieuwe aanpassingscoëfficiënt en door de afhouding van een deel van de in het tweede halfjaar van 1995 ontvangen bedragen lager uitvalt, dienen verzoekers respectievelijk op 22 februari, 2 april en 29 mei 1996 een klacht in krachtens artikel 90, lid 2, van het Statuut. Zij worden respectievelijk op 22 juli, 17 en 21 september 1996 officieel in kennis gesteld van de uitdrukkelijke besluiten tot afwijzing van hun klacht.

De vordering ertoe strekkende de aanpassing van de omstreden pensioenafrekeningen te gelasten (zaak Tl 16/96)

De ontvankelijkheid

In het kader van de wettigheidstoetsing is de gemeenschapsrechter niet bevoegd de instelling die de bestreden handeling heeft vastgesteld, te gelasten de maatregelen te nemen welke het arrest zou meebrengen. Hij moet zich beperken tot het terugwijzen van de zaak naar de betrokken instelling daar volgens artikel 176 EG-Verdrag de instelling wier handeling nietig is verklaard, gehouden is de maatregelen te nemen welke nodig zijn ter uitvoering van het arrest (punt 25).

Referentie:Gerechtl4decemberl995, Pfloeschner/Commissie, T-285/94, JurAmbt.blz. II-889, punt 22

Bijgevolg is verzoekers vordering ertoe strekkende de Commissie te gelasten de pensioenafrekeningen aan te passen aan de bedragen die hem zijn inziens verschuldigd zijn, niet-ontvankelijk (punt 26).

De vordering tot nietigverklaring

Het eerste middel: kennelijk verkeerde berekening van de aanpassingscoëfficiënt

De ontvankelijkheid van het middel in zaak T-116/96

De intervenient vraagt zich af, of het eerste middel in zaak T-116/96 wel ontvankelijk is daar verzoeker het in zijn klacht niet had aangevoerd.

Een voor de gemeenschapsrechter aangevoerd middel moet of straffe van niet-ontvankelijkheid vooraf in het kader van de precontentieuze procedure zijn aangevoerd zodat het tot aanstelling bevoegd gezag met voldoende nauwkeurigheid kennis heeft kunnen nemen van de grieven die de betrokkene tegen het bestreden besluit formuleert. Al kunnen bij het Gerecht slechts vorderingen worden ingesteld die hetzelfde voorwerp hebben als de vorderingen van de klacht, en alleen maar bezwaren geldend worden gemaakt die op dezelfde grond berusten als de in de klacht geformuleerde bezwaren, toch kunnen voor de gemeenschapsrechter ter nadere precisering van die bezwaren middelen en argumenten worden aangevoerd die niet in de klacht waren vermeld, doch er wel nauw bij aansluiten (punt 32).

Referentie: Gerecht 29 maart 1990, Alexandrakis/Commissie, T-57/89, Jurispr. blz. II-143, punten 8 en 9; Gerecht 6 juni 1996, Baiwir/Commissie, T-262/94, JurAmbt. blz. II-739, punten 40 en 41

In het onderhavige geval vormt het door verzoeker aangevoerde middel inderdaad, zoals hijzelf heeft gesteld, de nadere precisering van het in de klacht geformuleerde bezwaar dat ten onrechte een lage aanpassingscoëfficiënt is toegepast. Bijgevolg is dit middel ontvankelijk (punten 33 en 34).

Ten gronde

— Het eerste onderdeel: schending van artikel 64 van het Statuut

Om ervoor te zorgen dat de koopkracht van de bezoldiging van de ambtenaren niet van standplaats tot standplaats verschilt, bepaalt artikel 64, eerste alinea, van het Statuut, dat op de bezoldiging van de ambtenaar, uitgedrukt in Belgische franken, een aanpassingscoëfficiënt van meer dan, minder dan of gelijk aan 100 % wordt toegepast naar gelang van de levensomstandigheden in de verschillende plaatsen van tewerkstelling. Ingevolge de artikelen 64, tweede alinea, en 65 van het Statuut is de aanpassingscoëfficiënt voor Brussel en Luxemburg gelijk aan 100 en wordt hij voor de andere landen op voorstel van de Commissie door de Raad met kwalificeerde meerderheid vastgesteld (punt 45).

Artikel 82, lid 1, tweede alinea, van het Statuut bepaalt, dat op de in de artikelen 77 tot en met 81 bis van het Statuut bedoelde pensioenen, waaronder de ouderdoms- en invaliditeitspensioenen die aan de gewezen ambtenaren worden betaald, de aanpassingscoëfficiënt wordt toegepast die is vastgesteld voor het land waar de pensioengerechtigde aantoont zijn woonplaats te hebben. Al verwijst artikel 82 van het Statuut niet uitdrukkelijk naar artikel 64 van het Statuut, dat van toepassing is op de bezoldiging van de ambtenaren, toch ziet het op de aanpassingscoëfficiënt die voor elk land juist op basis van de in dat artikel genoemde criteria wordt vastgesteld (punt 46).

Referentie: Pfloeschner/Commissie, reeds aangehaald, punt 48

In het onderhavige geval voeren verzoekers aan, dat de aanpassingscoëfficiënt die bij verordening nr. 2963/95 voor Italië is vastgesteld, in strijd is met artikel 64 van het Statuut omdat die coëfficiënt is berekend aan de hand van een criterium dat in dat artikel niet wordt genoemd, namelijk een verhouding tussen economische pariteiten en wisselkoersen (punt 47).

Verordening nr. 2963/95 is een verordening ter uitvoering van het Statuut, die uitdrukkelijk op de artikelen 63 tot en met 65 bis en 82 van het Statuut alsmede op bijlage XI bij het Statuut is gebaseerd en daardoor volgens het beginsel van de hiërarchie van de normen niet kan afwijken van de in die bepalingen vervatte beginselen. Is derhalve wettig de vaststelling bij artikel 6, lid 1, van verordening nr. 2963/95 van een aanpassingscoëfficiënt voor Italië - die volgens lid 3 van dat artikel van toepassing is op de pensioenen - berekend op basis van de verhouding tussen, enerzijds, de economische pariteit tussen Brussel, de referentiestad, en de hoofdstad van de betrokken lidstaat, en anderzijds, de in artikel 63, tweede alinea, van het Statuut bedoelde officiële wisselkoers van de valuta van die lidstaat, te weten de wisselkoers die wordt gebruikt voor de uitvoering van de algemene begroting der Europese Gemeenschappen op 1 juli van het betrokken jaar, omdat die aanpassingscoëfficiënt op die datum garandeert, dat de te Brussel met toepassing van een aanpassingscoëfficiënt 100 % uitgekeerde pensioenen dezelfde koopkracht hebben als de in Italië uitgekeerde pensioenen (punten 48 en 49 en 51-55).

Referentie: Hof5 februaril998, Abelloe.a./Commissie, C-30/96P, Jurispr.blz. I-377; Gerecht 27 oktober 1994, Benzler/Commissie, T-536/93, JurAmbt. blz. II-777, punten 32 en 33; Gerecht 7 december 1995, Abello e.a./Commissie, T-544/93 en T-566/93, JurAmbt. blz. II-815, punt 40

De in de zaken T-212/96 en T-215/96 tegen de bepalingen van bijlage XI bij het Statuut opgeworpen exceptie van onwettigheid is door verzoekers pas in repliek geformuleerd. Volgens artikel 48, lid 2, eerste alinea, van het Reglement voor de procesvoering mogen nieuwe middelen in de loop van het geding niet worden voorgedragen, tenzij zij steunen op gegevens, hetzij rechtens of feitelijk, waarvan eerst in de loop van de behandeling is gebleken. In het onderhavige geval kunnen de bepalingen van bijlage XI bij het Statuut niet worden beschouwd als een gegeven waarvan eerst in de loop van de behandeling gebleken, dat de tardieve opwerping van de onderhavige exceptie van onwettigheid zou rechtvaardigen (punten 57-59).

Referentie: Gerecht 18 december 1997, Daffix/Commissie, T-12/94, JurAmbt. blz. II-1197, punt 116, en de aldaar aangehaalde rechtspraak

Uit een en ander volgt, dat het eerste onderdeel van het eerste middel moet worden afgewezen (punt 61).

— Het tweede onderdeel van het eerste middel: schending van de artikelen 63, tweede alinea, en 82, lid 1, vierde alinea, van het Statuut alsmede van artikel 45 van bijlage VIII bij het Statuut

Volgens artikel 82, lid 1, vierde alinea, van het Statuut worden „de in Belgische franken uitgedrukte pensioenen (...) uitbetaald in een van de in artikel 45 van bijlage VIII bedoelde valuta's onder toepassing van artikel 63, tweede alinea”. Artikel 45 van bijlage VIII bij het Statuut biedt de pensioengerechtigden de mogelijkheid naar keuze te worden betaald in de valuta van hun land van herkomst, van het land waar zij verblijfplaats hebben, of van het land van vestiging van de zetel der instelling waartoe zij behoren, in casu in Belgische franken. Artikel 63, tweede alinea, van het Statuut bepaalt: „De bezoldiging, uitbetaald in een andere valuta dan de Belgische frank, wordt berekend op basis van de wisselkoersen die gebruikt worden voor de uitvoering van de algemene begroting der Europese Gemeenschappen op 1 juli [van het betrokken jaar].” Anders dan verzoekers stellen, kunnen die bepalingen geen afbreuk doen aan de ter zake van de berekening van de aanpassingscoëfficiënten geldende beginselen, zoals die in de artikelen 64 tot en met 65 bis en 82 van het Statuut en in bijlage XI bij het Statuut zijn geformuleerd.

Artikel 45 van bijlage VIII bij het Statuut, dat de pensioengerechtigden de mogelijkheid biedt naar keuze te worden betaald in de valuta van hun land van herkomst, van het land waar zij verblijfplaats hebben, of van het land van vestiging van de zetel der instelling waartoe zij behoren, en waarnaar artikel 82, lid 1, vierde alinea, van het Statuut verwijst, ziet enkel op de wijze van betaling van de uitkeringen. De door verzoekers gemaakte keuze van de valuta waarin hun uitkeringen worden betaald, kon derhalve niet eraan in de weg staan, dat op hun pensioenen overeenkomstig artikel 82, lid 1, tweede alinea, van het Statuut de aanpassingscoëfficiënt wordt toegepast die voor Italië, het land waar zij wonen, is vastgesteld op basis van de verhouding tussen de economische pariteit voor Italië en de in artikel 63, tweede alinea, van het Statuut bedoelde officiële wisselkoers van de Italiaanse valuta, te weten de wisselkoers die wordt gebruikt voor de uitvoering van de algemene begroting der Europese Gemeenschappen op 1 juli van het betrokken jaar (punten 70 en 71).

Referentie: Hof 11 maart 1982, Grogan/Commissie, 127/80, Jurispr. blz. 869, punten 14 en 15

Aangaande de door verzoeker in zaak T-116/96 geformuleerde stelling, dat een „dubbele omzetting” is verricht, behoeft slechts te worden vastgesteld, dat in de kolom „koers” van de bestreden pensioenafrekening, die in Belgische franken is uitgedrukt, een wisselkoers „1,0000000” is vermeld, zodat voor het daadwerkelijk uitgekeerde bedrag enkel rekening is gehouden met de aanpassingscoëfficiënt voor Italië (punt 73).

Uit een en ander volgt, dat het tweede onderdeel van het eerste middel moet worden afgewezen (punt 74).

Het tweede middel: schending van het beginsel van bescherming van het gewettigd vertrouwen en van de verkregen rechten

Een ambtenaar kan niet met een beroep op het beginsel van bescherming van het gewettigd vertrouwen opkomen tegen de wettigheid van een nieuwe regeling, vooral op een gebied waar een voortdurende aanpassing aan de wijzigingen van de economische situatie noodzakelijk is, zoals de vaststelling van de aanpassingscoëfficiënten voor de ambtenarenpensioenen, en bij gebreke van nauwkeurige toezeggingen door de administratie (punten 83-85 en 131).

Referentie: Hof 14 juni 1988, Christianos/Hofvan Justitie, 33/87, Jurispr. blz. 2995, punt 23; Gerecht 22 juni 1994, Di Marzio en Lebedef/Commissie, T-98/92 en T-99/92, JurAmbt. blz. II-541, punt68; Gerechtll december 1996, Barraux e.a./Commissie, T-177/95, JurAmbt. blz. II-1451, punt 47

In bijlage VIII bij het Statuut wordt onderscheid gemaakt tussen de vaststelling van het „recht op pensioen”, geregeld in hoofdstuk 2, en de „betaling der uitkeringen”, waarvoor de artikelen 45 en 46 gelden. Ofschoon wijzigingen van de aan de gepensioneerde daadwerkelijk uitbetaalde bedragen als gevolg van de werking van de wisselkoersen en aanpassingscoëfficiënten invloed hadden op de betaling deiuitkeringen in de zin van laatstgenoemde artikelen, is daardoor evenwel geen inbreuk gemaakt op het recht op pensioen zoals dit is vastgesteld overeenkomstig hoofdstuk 2 van de bijlage en nog steeds als grondslag dient voor de berekening van de daadwerkelijk uitbetaalde bedragen der uitkeringen (punten 89 en 90).

Referentie: Grogan/Commissie, reeds aangehaald, punten 14 en 15; Hof 11 maart 1982, De Pascale/Commissie, 164/80, Jurispr. blz. 909, púntenlo en 17; Hof 11 maart 1982, Curtis/Parlement, 167/80, Jurispr. blz. 931, punten 16 en 17

Bijgevolg is het tweede middel ongegrond en moet het derhalve worden afgewezen (punt 92).

Het vierde middel: schending van het beginsel van gelijke behandeling

Ten aanzien van de pensioengerechtigden wordt het beginsel van gelijke behandeling in die zin gewaarborgd, dat de toepasselijke aanpassingscoëfficiënten beogen te verzekeren dat alle gewezen ambtenaren uitkeringen met dezelfde koopkracht ontvangen, ongeacht waar zij hun woonplaats hebben. Daartoe eist artikel 82, lid 1, tweede alinea, van het Statuut, dat op de pensioenen de aanpassingscoëfficiënt wordt toegepast die is vastgesteld voor het land waar de pensioengerechtigde aantoont zijn woonplaats te hebben. Onverminderd de bepalingen betreffende de vaststelling van specifieke aanpassingscoëfficiënten voor bepaalde plaatsen, moet op de pensioenen die worden betaald aan gerechtigden die in eenzelfde land wonen, dezelfde aanpassingscoëfficiënt worden toegepast, ongeacht de keuze die deze personen krachtens artikel 45 van bijlage VIII bij het Statuut hebben gemaakt ter zake van de valuta waarin die pensioenen dienen te worden betaald. De keuze van het land van de woonplaats als referentiecriterium voor de beoordeling van de levensomstandigheden en de koopkracht van de pensioengerechtigden is gerechtvaardigd omdat het begrip woonplaats in de zin van artikel 82 van het Statuut moet worden begrepen als de plaats waar de gewezen ambtenaar daadwerkelijk het centrum van zijn belangen heeft gevestigd, en dus als de plaats waar hij geacht wordt zijn uitgaven te bestrijden. Ook al kan het bedrag van een pensioen in theorie een verschillende koopkracht vertegenwoordigen naar gelang van het land waar de betrokken pensioengerechtigde zijn uitgaven wenst te bestrijden, toch levert die omstandigheid geen schending op van het beginsel van gelijke behandeling dat artikel 82 van het Statuut juist beoogt te waarborgen (punten 101-109).

Referentie: Hof 14 juli 1988, Schäflein/Commissie, 284/87, Jurispr. blz. 4475, punt 9; Pfloeschner/Commissie, reeds aangehaald, punt 47

Met betrekking tot de stelling, dat bij de berekening van de omstreden aanpassingscoëfficiënt geen rekening is gehouden met de inflatie in Italië aangezien een hogere aanpassingscoëfficiënt is vastgesteld voor een aantal lidstaten met een sterke munt, behoeft er slechts aan te worden herinnerd, dat verzoekers voorbijgaan aan de in artikel 3, lid 5, van bijlage XI bij het Statuut vastgestelde nauwkeurige mechanismen voor de berekening van de aanpassingscoëfficiënten, die op de verhoudingen tussen economische pariteiten en wisselkoersen zijn gebaseerd (punt 110).

Bijgevolg moet het vierde middel worden afgewezen (punt 111).

Het derde middel: onwettigheid van het verhaal met terugwerkende kracht

Ofschoon het beginsel van de rechtszekerheid zich er in het algemeen tegen verzet, dat een gemeenschapsbesluit reeds vóór de publicatie ervan van kracht is, kan hiervan bij wijze van uitzondering worden afgeweken indien dit voor het te bereiken doel noodzakelijk is, en het gewettigd vertrouwen van de betrokkenen naar behoren in acht wordt genomen. Dit is het geval met verordening nr. 2963/95. Het met de vaststelling van die verordening nagestreefde doel, namelijk het verzekeren van gelijkwaardige koopkracht, eist immers, dat zij terugwerkende kracht heeft, daar de evolutie van de kosten van levensonderhoud slechts kan worden vastgesteld nadat zij heeft plaatsgevonden (punten 129 en 130).

Referentie: Hof 11 juli 1991, Crispoltoni, C-368/89, Jurispr. blz. I-3695, punt 17; Hof 23 januari 1992, Commissie/Raad, C-301/90, Jurispr.blz. I-221; Banaux e.a./Commissie, reeds aangehaald, punten 45 en 46

Verzoekers zijn met de nodige spoed op de hoogte gebracht van de mogelijkheid dat vanaf 1 juli 1995 betaalde bedragen zouden worden verhaald. Dat zij het juiste bedrag van de te verhalen bedragen niet kenden, is niet ter zake dienend daar dat bedrag pas achteraf kan worden bepaald nadat de Raad aan het einde van het jaar nieuwe aanpassingscoëfficiënten heeft vastgesteld overeenkomstig artikel 3, lid 1, van bijlage XI bij het Statuut (punt 136).

De grief inzake schending van het beginsel van gelijke behandeling is evenmin gegrond (punt 138).

Het argument dat het gelaakte verhaal over twaalf maanden had moeten worden gespreid, moet worden afgewezen. Het door verzoeker in zaak T-212/96 aangevoerde argument inzake het gevaar voor vermindering van zijn invaliditeitspensioen moet eveneens worden afgewezen (punten 142 en 143).

Uit een en ander volgt, dat het derde middel moet worden afgewezen.

Dictum:

De beroepen worden verworpen.