CONCLUSIE VAN DE ADVOCAAT-GENERAAL J.-P. WARNER

VAN 13 APRIL 1978 ( 1 )

Mijnheer de President,

mijne heren Rechters,

Verzoeker in deze zaak is J. S. Oslizlok. Hij is geboren in Polen in 1920. Van 1940 tot 1945 maakte hij deel uit van de Poolse strijdkrachten in Frankrijk en in Groot-Brittannië. Na de oorlog bezocht hij University College te Cork, waar hij de graad van „Bachelor of Commerce” behaalde. Van 1949 tot 1951 was hij wetenschappelijk ambtenaar bij die universiteit en voorts bij de universiteit te Bristol. In 1951 behaalde hij aan University College te Cork de graad van „Master of Economic Science”. In 1952 werd hij aangesteld als economisch assistent bij de Central Bank of Ireland. In 1953 verkreeg hij door naturalisatie de Ierse nationaliteit. Toen de nieuwe Lid-Staten op 1 januari 1973 toetraden tot de Europese Gemeenschappen, was hij opgeklommen tot economisch adviseur van de Central Bank of Ireland.

Op 1 april 1973 trad verzoeker in dienst van de Commissie als directeur van het directoraat A van het directoraat-generaal Regionaal beleid. Dit was uiteraard een post van de rang A 2, en verzoekers benoeming geschiedde overeenkomstig artikel 29, lid 2, van het Statuut van de ambtenaren.

Bij besluit van de Commissie van 21 juli 1976 (bijlage I bij het verzoekschrift) werd verzoeker krachtens artikel 50 van het Statuut per 15 oktober 1976 van zijn ambt ontheven. Dit besluit werd genomen in het kader van een reorganisatie van het directoraat-generaal Regionaal beleid, waartoe de Gommissie op diezelfde datum had besloten.

Zoals U weet, luidt artikel 50 als volgt:

„De ambtenaar die een ambt bekleedt in de rangen A 1 en A 2, kan bij besluit van het tot aanstelling bevoegde gezag om redenen van dienstbelang van zijn ambt worden ontheven.

Deze ontheffing heeft niet het karakter van een tuchtrechterlijke maatregel.

De ambtenaar die aldus van zijn ambt wordt ontheven en niet wordt tewerkgesteld in een tot zijn categorie of groep behorend ander ambt dat met zijn rang overeenkomt, geniet een vergoeding die wordt berekend overeenkomstig bijlage IV.”

Verzoeker werd niet tewerkgesteld in een ander ambt en had dus recht op bedoelde vergoeding.

Op 7 oktober 1976 diende verzoeker een klacht in overeenkomstig artikel 90, lid 2, van het Statuut tegen het besluit hem van zijn ambt te ontheffen en tevens, voor zover nodig, tegen het besluit het directoraat-generaal Regionaal beleid te reorganiseren (bijlage 5 bij het verzoekschrift). Toen zijn klacht niet binnen de statutaire termijn van vier maanden was beantwoord, stelde hij op 23 maart 1977 het onderhavige beroep in (Verzoeker ontving wel een schriftelijk antwoord op zijn klacht, doch te laat. Door een vergissing ontving hij de volledige tekst van dit antwoord eerst in mei 1977: zie bijlage I bij het verweerschrift. Dit antwoord bevatte een gemotiveerde afwijzing van zijn klacht).

Met het onderhavige beroep vordert verzoeker primair en in hoofdzaak nietigverklaring van het besluit hem van zijn ambt te ontheffen. Hij voert hiertoe drie gronden aan:

1. Het besluit is genomen zonder dat hij naar behoren in staat was gesteld gebruik te maken van zijn recht om te worden gehoord;

2. Het besluit is onvoldoende gemotiveerd, en

3. Het besluit is niet genomen om redenen van dienstbelang en levert misbruik van bevoegdheid op.

Verzoeker vordert bovendien, voor zoveel nodig, nietigverklaring van het besluit van de Commissie tot reorganisatie van het directoraat-generaal Regionaal beleid. Hij merkte hierbij echter op dat deze vordering alleen werd gesteld voor het geval dit besluit en het besluit hem van zijn ambt te ontheffen, zouden worden geacht zozeer samen te hangen dat beide besluiten tezamen ofwel gehandhaafd ofwel vernietigd moeten worden.

Opvallend in deze zaak is dat de voorgeschiedenis van de besluiten van de Commissie van 21 juli 1976 eerst ter terechtzitting geheel duidelijk werden uit de mondelinge getuigenis van de heer R. Ruggiero, die ten tijde van de litigieuze feiten directeur-generaal Regionaal beleid was.

Vóór 21 juli 1976 omvatte het directoraat-generaal Regionaal beleid drie directoraten, namelijk:

— directoraat A (Analyses, documentatie en doelstellingen) waarvan verzoeker directeur was;

— directoraat B (Coördinatie en programma's) met als directeur P. de Castelbajac (tevens adjunct-directeur-generaal), en

— directoraat C (Ontwikkelings- en omschakelingsmaatregelen) met als directeur R. Solima.

(Zie bijlage 2 bis bij het verzoekschrift).

Zoals de heer Ruggiero heeft uiteengezet, stamt deze indeling uit een tijd toen het Fonds voor regionale ontwikkeling en het Comité voor regionaal beleid nog niet bestonden. In 1975 kwam er om twee redenen verandering in deze situatie. In de eerste plaats door de oprichting van het Europese Fonds voor regionale ontwikkeling en het Comité voor regionaal beleid bij verordening (EEG) nr. 724/75 van de Raad van 18 maart 1975, respectievelijk besluit nr. 75/185/EEG van de Raad van dezelfde datum houdende oprichting van een Comité voor regionaal beleid. De oprichting van het Fonds noopte tot uitbreiding van directoraat C, dat werd belast met de verantwoordelijkheid voor het beheer van het Fonds. Deze uitbreiding vond plaats in mei 1975 door een overgang van personeel van directoraat A naar directoraat C. Het directoraat B moest op volle sterkte worden gehandhaafd, omdat het werd belast met werkzaamheden voor het Comité en in het bijzonder met de coördinatie van het regionaal beleid der Gemeenschap en het regionaal beleid in de Lid-Staten en met het opstellen van regionale ontwikkelingsprogramma's. De tweede reden was dat de heer Thomson, het toenmalige commissielid dat verantwoordelijk was voor het regionaal beleid, dit beleid op een nieuwe leest wilde schoeien in die zin dat het zich niet slechts zou inlaten met het verstrekken van steun aan benadeelde gebieden, doch het regionale aspect van alle takken van economisch beleid van de Gemeenschap zou omvatten (landbouwbeleid, mededingingsbeleid etc). De heer Ruggiero achtte om deze beide redenen een reorganisatie van het directoraat-generaal in twee directoraten noodzakelijk, waarbij het ene verantwoordelijk zou zijn voor de coördinatie en planning en het andere voor het beheer van de beschikbare middelen. Voor deze reorganisaties pleitte bovendien een reden van administratieve aard, namelijk dat het directoraat A door verschillende omstandigheden, waaronder de overgang van personeel in mei 1975, was geslonken tot nauwelijks de omvang van een afdeling (zie het verslag van de zitting blz. 3-5).

Bij de aan het Hof overgelegde stukken bevinden zich de verslagen van drie vergaderingen van de Commissie in 1975, die tot op zekere hoogte de door de heer Ruggiero geschetste gang van zaken weergeven.

Zo blijkt uit het verslag van een vergadering van de Commissie van 15 januari (bijlage III bij het verweerschrift dat de Commissie het van groot belang achtte dat het Europees Fonds voor regionale ontwikkeling in de aanloopperiode behoorlijk zou worden ingericht en beheerd; voorts blijkt daaruit de bereidheid van de Commissie om eventueel, op voorstel van de heer Thomson en wanneer hij dit nodig zou oordelen, een reorganisatie van DG XVI (d.w.z. het directoraat-generaal Regionaal beleid) en de instelling van nieuwe posten voor dit directoraat-generaal onder ogen te zien.

Ook in het vertrouwelijke verslag („P.V. spécial”) van een vergadering van de Commissie op 12 januari 1975 (bijlage IV bij het verweerschrift) is — na een vermelding van het protest van de heer Thomson dat het DG XVI slechts 4 nieuwe A-ambtenaren toegewezen had gekregen in plaats van 11, zoals hij had gevraagd — sprake van instructies van de heer Thomson aan de heer Ruggiero om een schema op te stellen voor de reorganisatie van dit directoraat-generaal.

Het regionaal beleid kwam opnieuw in de Commissie ter sprake in haar vergadering van 29 mei 1975(bijlage V bij het verweerschrift); het vertrouwelijk verslag van die vergadering (bijlage VI bij het verweerschrift) vermeldt onder meer dat de heer Thomson overwoog tegen het eind van het jaar met voorstellen te komen voor de reorganisatie van het directoraat-generaal Regionaal beleid.

Uit de stukken en de verklaringen van de heer Ruggiero (zittingsverslag blz. 6-14) kan worden gereconstrueerd wat is voorgevallen tussen medio 1975 en medio 1976.

De heer Ruggiero stelde inderdaad een schema op voor de reorganisatie van het directoraat-generaal en besprak dit met de heer Thomson, waarna het werd besproken met de heer Ortoli, de toenmalige voorzitter van de Commissie.

Na deze besprekingen zag het schema, voor zover hier van belang, er uit als volgt:

Het directoraat-generaal zou worden gereorganiseerd in twee directoraten, te weten:

— directoraat A: Coördinatie, programma's, studies en analyses, en

— directoraat B: Ontwikkelings- en omschakelingsmaatregelen.

De heer de Castelbajac zou directeur van directoraat A worden (en adjunct-directeur-generaal blijven). Het directoraat A zou een tweede A 2-post krijgen voor een bijzonder raadadviseur „speciaal belast met de coördinatie van het beleid en de financiële instrumenten”. Namen voor die post zijn toen niet genoemd.

De heer Solima zou directeur worden van het directoraat B.

Op verzoeker zou artikel 50 worden toegepast.

De heer Ruggiero (of iemand anders) heeft het schema tijdens dit gehele opstellingsstadium nooit besproken met een der toenmalige directeuren van het directoraat-generaal, dat wil zeggen de heer de Castelbajac, verzoeker en de heer Solima (zie zittingsverslag blz. 7), hoewel het schijnt dat zij allen wisten dat een of andere reorganisatie van het directoraat-generaal op til was.

Het lijkt mij duidelijk waarom de naam van de heer de Castelbajac werd genoemd voor de post van directeur van directoraat A. Ten slotte was hij adjunct-directeur-generaal en kwam het nieuwe directoraat A in hoofdzaak voort uit een samensmelting van het vroegere, ingekrompen directoraat A met zijn eigen meer actieve directoraat B; bovendien had hij, naar de heer Ruggiero ons mededeelde, bijzondere ervaring op het gebied van de coördinatie van nationaal regionaal beleid (zittingsverslag, blz. 14).

Ook is duidelijk waarom de heer Solima als directeur werd voorgesteld voor het directoraat B. Dit directoraat was, aldus de heer Ruggiero (zittingsverslag, blz. 14), niets anders dan een voortzetting van het oude directoraat C van de heer Solima, met de zelfs ongewijzigde taakomschrijving: „Ontwikkelings- en omschakelingsmaatregelen”.

Het kernpunt is hier echter waarom verzoeker niet werd voorgesteld voor de derde A 2-post bij het gereorganiseerde directoraat-generaal, de post van bijzonder raadadviseur bij het directoraat A. Een aanwijzing ten deze geeft de memorie van de Commissie, waar wordt gezegd dat de aan die post verbonden werkzaamheden geen gelijkenis vertonen met die waarin verzoeker als directeur van het oude directoraat A ervaring heeft opgedaan. In de dupliek (op blz. 8) wordt verklaard dat het besluit tot ontheffing van verzoeker uit zijn ambt is genomen op grond van zijn capaciteiten tegenover de behoeften van de dienst. Daarbij werd opgemerkt dat dit volkomen regelmatig was en logischerwijs onvermijdelijk. In antwoord op een vraag mijnerzijds gaf de heer Ruggiero ter zitting hierop nog de volgende toelichting:

„Het gaat hier om een persoonlijk waardeoordeel. Ik geloof dat de heer Oslizlok, gezien zijn levensloop en de ervaring die hij bij de Commissie heeft opgedaan, meer een man is met kundigheden op het gebied van de economische analyse dan op het gebied van coördinatie en slagvaardig optreden. Hij had bij voorbeeld niet zeer veel ervaring — hetgeen geheel vanzelfspreekt daar hij eerst in 1973 bij de Gemeenschap in dienst is getreden — met de verschillende gemeenschapsfondsen en de verschillende gemeenschapsvoorschriften. Coördinatiewerk vereist echter juist een zeer grote vaardigheid en kennis op het gebied van bij voorbeeld het Sociaal Fonds, hoe dit fonds werkt, waarom bepaalde regio's geen geld krijgen en andere meer geld ontvangen. Er was dus een specifieke kennis op een aantal gebieden nodig waarover de heer Oslizlok niet beschikte en die hij gedurende zijn arbeids-periode bij het directoraat-generaal Regionaal beleid niet had kunnen verwerven.”

(Zittingsverslag, blz. 10-11).

Niet weergesproken is, naar ik meen, dat de heer Thomson verzoeker op 29 juni 1976 ontbood en hem aanzegde dat hij binnenkort een brief zou ontvangen over de reorganisatie van het directoraat-generaal, welke voor hem toepassing van artikel 50 zou kunnen inhouden. Verzoeker heeft verklaard dat de heer Thomson op zijn vraag wat dat betekende, antwoordde dat hij dat niet wist, doch dat zij later nog gelegenheid zouden hebben dit nader te bespreken. Partijen hebben zich niet uitgelaten over dit gesprek, zodat wij niet zeker weten wat daarbij eigenlijk is voorgevallen. Hoe dit ook zij, tussen partijen staat meen ik ook vast dat zij verder geen gesprek over dit onderwerp hebben gehad.

De dag daarop, op 30 juni 1976, vond een vergadering van de Commissie plaats, waarover in de desbetreffende passage van het (op verzoek van het Hof overgelegde) verslag wordt gezegd:

„Vertrouwelijk

B — Reorganisatie van het directoraat-generaal Regionaal beleid — Inleiding van de procedure van artikel 50 van het Statuut jegens een ambtenaar

1. De heer Thomson stelt de Commissie op de hoogte van zijn bedoelingen met de reorganisatie van het directoraat-generaal Regionaal beleid. Hij deelt mede dat hij dit vraagstuk uitvoerig heeft besproken met de voorzitter. De reorganisatie heeft ten doel lering te trekken uit de proefperiode van een jaar die is verstreken sinds de feitelijke totstandkoming van het Europees Fonds voor regionale ontwikkeling. Zij heeft met name ten doel de verrichtingen van het directoraat-generaal te concentreren in twee directoraten in plaats van drie en het secretariaat van het Comité voor regionaal beleid te versterken. Zeer binnenkort zal de Commissie een — in overleg met de voorzitter opgestelde — mededeling terzake worden voorgelegd, op basis waarvan zij het nieuwe organigram van het directoraat-generaal Regionaal beleid zal hebben vast te stellen.

2. De heer Thomson deelt de Commissie mede dat hij de heer Oslizlok, directeur van het directoraat A („Analyses, documentatie en doeleinden”) van het directoraat-generaal Regionaal beleid heeft ontvangen en hem op de hoogte heeft gesteld van het voornemen van de voorzitter en hemzelf om de Commissie voor te stellen jegens de heer Oslizlok de procedure van artikel 50 van het Statuut in te leiden. Op voorstel van de voorzitter en de heer Thomson besluit de Commissie, na beraadslaging, jegens de heer Oslizlok de procedure van artikel 50 van het Statuut in te leiden. De voorzitter zal aan de heer Oslizlok de volgende brief richten: …”

In het verslag volgt dan de voorgestelde tekst van een brief die inderdaad de dag daarna, op 1 juli 1976, door de voorzitter van de Commissie aan verzoeker werd gezonden (bijlage 3 bij het verzoekschrift). Deze brief luidde als volgt:

„Geachte heer Oslizlok,

De Commissie heeft zich bij haar thans lopende onderzoek over wijzigingen in de taken van sommige harer diensten in het bijzonder beraden over de verdeling van bepaalde hogere posten. De Commissie werkt met name aan een reorganisatie van de diensten van het directoraat-generaal Regionaal beleid.

In dit verband acht de Commissie het noodzakelijk te overwegen U overeenkomstig artikel 50 van het Statuut om redenen van dienstbelang van Uw ambt te ontheffen.

Ik zou het op prijs stellen wanneer U mij zo spoedig mogelijk, bij voorkeur voor 15 juli, Uw opmerkingen wilt doen toekomen, zodat ik de Commissie daarvan in kennis kan stellen.

Hoogachtend,

w.g. Francois-Xavier Ortoli”

Daarop antwoordde verzoeker op 12 juli 1976 als volgt (zie bijlage 4 bij het verzoekschrift):

„Mijnheer de Voorzitter,

Hierbij bevestig ik de ontvangst van Uw brief van 1 juli 1976.

Ik moge uiting geven aan mijn opperste verbazing en diepe teleurstelling dat ik aldus onverhoeds voor een dergelijke situatie word gesteld.

U bent zo welwillend — waarvoor ik U dank zeg — mij in de gelegenheid te stellen U mijn opmerkingen mede te delen over het voornemen van de Commissie mij uit mijn ambt te ontheffen wegens een reorganisatie van de diensten, met name van het directoraat-generaal Regionaal beleid (XVI).

Ongelukkigerwijs bevat Uw brief geen toelichting omtrent de beweegredenen en de inhoud van de reorganisatievoorstellen, zodat ik tot mijn grote spijt niet in staat ben Uw verzoek deugdelijk te beantwoorden en behoorlijk van opmerkingen te dienen.

Ik moge U derhalve eerbiedig doch met nadruk verzoeken mij in staat te stellen ter zake dienende opmerkingen naar voren te brengen. In afwachting daarvan ben ik genoopt mij te beperken tot overwegingen van algemene aard.

Ik zie volstrekt niet in om welke redenen in het kader van een reorganisatie van de diensten van het directoraat-generaal Regionaal beleid hetzij zou moeten worden overgegaan tot opheffing van het door mij geleide directoraat A („Analyses, documentatie en doelstellingen”), dat mij onmisbaar voorkomt voor het voeren van een regionaal beleid, hetzij, wanneer dit directoraat wordt gehandhaafd, dit niet langer onder mijn leiding zou staan.

Indien — in strijd met mijn stellige overtuiging — zou komen vast te staan dat de reorganisatie van het directoraat-generaal XVI noopt tot opheffing van het directoraat „Analyses, documentatie en doelstellingen” of tot het neerleggen van mijn functie van directeur, ben ik bereid de mogelijkheid onder ogen te zien om een ander met mijn rang en bekwaamheden overeenkomend ambt te gaan vervullen.

Ik kan namelijk niet geloven dat objectieve dienstbelangen nopen tot mijn ontslag. Overigens blijkt uit Uw brief niet dat mijn bekwaamheden of ijver in de dienst van de Commissie in twijfel worden getrokken.

Ten slotte moge ik Uw welwillende aandacht vragen voor de aanzienlijke schade die mijn ontslag voor mij zou meebrengen ondanks de bepalingen van artikel 50 van het Statuut, zulks met name vanwege mijn leeftijd (56 jaar) en de korte duur van mijn loopbaan bij de Commissie (3 jaar).

Ik wil in dit verband opmerken dat ik vier kinderen heb van respectievelijk 14, 17, 21 en 23 jaar, en dat ik, uiteraard rekenend op een volledige loopbaan bij de Commissie en op de inkomsten die ik thans geniet, in België (Overijse) een huis heb gebouwd met een lening waarop ik maandelijks moet afbetalen. Voorts wil ik erop wijzen dat een van mijn kinderen — door het ontbreken van een Engelse sectie op de Europese School bij onze komst in Brussel — genoodzaakt was het onderwijs in de Franse sectie te volgen en daardoor een jaar heeft verloren; het is dan ook uitgesloten dat zij haar middelbare opleiding niet aan de Europese School zou afsluiten.

Hoogachtend,

w.g. J. S. Oslizlok”

Deze brief werd door de Commissie niet beantwoord.

Uit de brief blijkt duidelijk dat verzoeker had begrepen dat de reorganisatie van het directoraat-generaal ertoe zou kunnen leiden dat zijn directoraat zou worden opgeheven of dat hem de leiding daarvan zou worden ontnomen. De heer Ruggiero heeft ons medegedeeld dat hij verzoeker na diens onderhoud met de heer Thomson had gesproken en hem in grote lijnen had ingelicht over de voorgestelde reorganisatie (zittingsverslag, blz. 7). Ik kreeg echter de indruk dat de heer Ruggiero bij dit onderdeel van zijn verklaring niet geheel zeker was van de data. Tenzij hier een uitzonderlijke onoprechtheid van verzoeker in het spel zou zijn, moet uit zijn brief aan de voorzitter van de Commissie worden afgeleid dat hij werkelijk niet op de hoogte was van de voorstellen — ook al kan uit enkele van zijn uitdrukkingen, zoals de zinsnede „présenter utilement des observations”, worden afgeleid dat hij juridisch advies had ingewonnen. In ieder geval blijkt nergens uit dat verzoeker op enig tijdstip is medegedeeld dat hem geen A 2-post in het gereorganiseerde directoraat-generaal zou worden aangeboden, omdat men van oordeel was dat hij daartoe niet de juiste kwalificaties had.

De voorstellen tot reorganisatie van het directoraat-generaal Regionaal beleid werden aan de leden van de Commissie medegedeeld bij een document van 16 juli 1976 getiteld „Reorganisatie van het directoraat-generaal Regionaal beleid (mededeling van de voorzitter en de heer Thomson)” (bijlage VII bij het verweerschrift). Dit document bevatte onder meer de volgende zinsneden:

„Een kenmerk van de nieuwe opbouw van het directoraat-generaal is dat het bestaat uit twee directoraten in plaats van de huidige drie:

— een directoraat wordt meer in het bijzonder belast met de taken die thans aan de directoraten A en B zijn opgedragen. Deze herindeling onder één hoofd heeft ten doel de studies, analyses van de regionale ontwikkeling, programma's en coördinatie beter te integreren. Van de volmaakte wisselwerking tussen deze verschillende taakgebieden hangt namelijk de geleidelijke opstelling van een algemene regionale strategie op het niveau van de Gemeenschap af. Een dergelijke herindeling biedt met name de mogelijkheid met de nodige doeltreffendheid zowel de coördinatie der werkzaamheden binnen het directoraat-generaal als de coördinatie van het regionaal beleid met de overige beleidsnormen van de Gemeenschap te verwezenlijken.

— het andere directoraat wordt meer rechtstreeks belast met het beheer van de financiële instrumenten van de Gemeenschap (Europees Fonds voor regionale ontwikkeling, artikel 56 EGKS-Verdrag en EIB), waarvoor het huidige directoraat C geheel of gedeeltelijk verantwoordelijk is. De wijzigingen die zijn voorgesteld voor dit directoraat, waarvan de taken vrij homogeen van aard zijn, omdat zij betrekking hebben op ontwikkelings- en omschakelingsmaatregelen, houden uitsluitend verband met de oprichting van het Europees Fonds voor regionale ontwikkeling en van het Comité van het Fonds.”

Als bijlage bij dit document was een overzicht opgenomen van de nieuwe opzet van het directoraat-generaal, met vermelding van de namen der ambtenaren die werden voorgesteld voor de posten van afdelingshoofd en hoger; de namen van de beide directeuren en van de bijzondere raadadviseur waren echter niet ingevuld. Het document bevatte tot slot een voorstel aan de Commissie (voor zover hier van belang) om de in de bijlage opgenomen nieuwe opzet goed te keuren, een vergelijkende studie te maken van de individuele situatie en bekwaamheden van de A 2-ambtenaren die voordien directeursfuncties bekleedden bij het directoraat-generaal, met het oog op de eisen die moesten worden gesteld aan degenen die in de nieuwe opbouw de posten van directeur zouden bekleden, om na die vergelijkende studie de nodige individuele besluiten te nemen en ten slotte de datum van inwerkingtreding van de nieuwe organisatie te stellen op 1 augustus 1976.

Uit het verslag van de vergadering van de Commissie van 21 juli 1976 (bijlage VIII bij het verweerschrift) blijkt dat de Commissie de voorgestelde reorganisatie van het directoraat-generaal Regionaal beleid goedkeurde en overeenkomstig dit voorstel besloot de nieuwe organisatie in werking te doen treden op 1 augustus 1976. Het vertrouwelijk verslag van die vergadering (bijlage IX bij het verweerschrift) vermeldt voorts dat de Commissie aan de hand van de personeelsdossiers van de drie directeuren in de oude organisatie overging tot de voorgestelde vergelijkende studie. Op grond hiervan werd besloten de heer de Castelbajac te benoemen tot directeur van het nieuwe directoraat A en de heer Solima tot directeur van het nieuwe directoraat B. Vervolgens werd onder een afzonderlijk hoofd „Toepassing van artikel 50 van het Statuut” ingegaan op de positie van verzoeker. Daar in de beide nieuwe directeursposten bij het directoraat-generaal Regionaal beleid was voorzien, overwoog de Commissie de mogelijkheid verzoeker te benoemen in de nieuwe post van bijzonder raadadviseur bij het directoraat A alsmede de mogelijkheid hem te benoemen in een der vier andere — vacante of binnenkort vacante — A 2-posten bij andere directoraten-generaal. Ten slotte besloot de Commissie echter artikel 50 op verzoeker toe te passen. De redenen hiervan worden niet vermeld in het verslag van de Commissie. Wij weten echter dat de Commissie beschikte over kopieën van de brief van de voorzitter van 1 juli 1976 aan verzoeker en diens antwoord van 12 juli 1976, alsmede over een ontwerp van het besluit dat verzoeker uiteindelijk werd toegestuurd (bijlage 1 bij het verzoekschrift).

In die vergadering werd niet overgegaan tot een benoeming in de post van bijzonder raadadviseur bij het directoraat A. In die post werd trouwens pas in oktober 1976 voorzien, en toen nog slechts ad interim, door benoeming van de heer Jaeger, afdelingshoofd bij het directoraat A en verantwoordelijk voor de coördinatie en het secretariaat van het Comité voor regionaal beleid, tot bijzonder raadadviseur.

Dit zijn naar ik meen de voornaamste feiten.

Mij dunkt dat verzoeker op grond van deze feiten in het gelijk moet worden gesteld met betrekking tot het eerste punt waarop hij zijn vordering baseert.

Ingevolge Uw rechtspraak laat artikel 50 Statuut aan het tot aanstelling bevoegd gezag een ruime discretionaire bevoegdheid en kunnen de redenen voor toepassing daarvan zijn gelegen zowel in de objectieve behoeften van de dienst als in de waardering van de individuele kwaliteiten der betrokken ambtenaren met het oog op bedoelde behoeften. Aan de uitoefening van een zo ruime bevoegdheid mag echter de eis worden verbonden dat een nauwkeurig onderzoek van de feiten plaats vindt en met name dat de betrokken ambtenaar wordt gehoord, hetgeen betekent dat hij tevoren in de gelegenheid dient te worden gesteld zijn belangen behoorlijk te verdedigen (zaak 17/68, Reinarz t. Commissie, Jurispr. 1969, blz. 61, overwegingen 4-16 en zaak 19/70, Almini t. Commissie, Jurispr. 1971, blz. 623, overwegingen 9-11). In feite is dat niet meer dan een bijzondere toepassing van de algemene regel inzake het recht om te worden gehoord, welke het Hof onder meer heeft ontwikkeld in de zaken 17/74, Transocean Marine Paint Association t. Commissie, Jurispr. 1974, blz. 1063, zaak 121/76, Moli t. Commissie, Jurispr. 1977, blz. 1971, en 75/77, Mollet t. Commissie (nog niet gepubliceerd).

Het komt mij voor dat verzoeker in de onderhavige zaak deze gelegenheid niet heeft gehad, omdat hem nooit was medegedeeld wat de eigenlijke redenen waren voor het voorstel hem van zijn ambt te ontheffen. Om de vaak geciteerde woorden van Lord Morris of Borth-y-Gest te herhalen: „Als iemand het recht heeft om te worden gehoord, moet hij ook het recht hebben alles te weten te krijgen wat hij daartoe nodig heeft” (Current Legal Problems, 1973, blz. 11). Het komt mij voor dat dit geval frappante gelijkenis vertoont met de zaak-Almini, waarin het Hof overwoog dat de brief waarin de betrokken ambtenaar werd gewaarschuwd kon doen denken aan objectieve redenen van dienstbelang voor het besluit tot ontheffing, terwijl uit het verslag van de Commissievergadering waarin het besluit was genomen bleek dat zulks was geschied „op grond van een beoordeling van verzoekers persoonlijke geschiktheid getoetst aan de eisen waaraan voor bepaalde posten moet worden voldaan.” Het Hof leidde hieruit af dat de Commissie hem niet in staat had gesteld zich uit te spreken over de factoren welke ten slotte kennelijk de doorslag hadden gegeven en dat het besluit hem van zijn ambt te ontheffen derhalve moest worden nietigverklaard. Opmerking verdient dat ook in die zaak de betrokken ambtenaar erop had gewezen „dat hij moeilijk zijn standpunt behoorlijk kon bepalen zonder nader kennis te dragen van de, redenen van openbaar belang' waarop het te zijnen aanzien beoogde besluit berustte” (overwegingen 14-18 van het Almini-arrest). De Commissie heeft opgemerkt dat de zaak-Almini in zoverre van de onderhavige zaak verschilt, dat de betrokken ambtenaar in die zaak slechts vier dagen gelegenheid had gekregen opmerkingen te maken, terwijl verzoeker in de onderhavige zaak een redelijke termijn was gegeven. Echter, het overhaaste karakter van het optreden van de Commissie was niet de enige of zelfs de voornaamste grond voor 's Hofs uitspraak in de zaak-Almini.

Het is mogelijk dat, als verzoeker in deze zaak was gehoord op het punt van zijn kwalificaties en ervaring, de uitkomst dezelfde zou zijn geweest. Zekerheid hieromtrent hebben wij echter niet. Hij heeft betoogd dat, wanneer hem dit punt was voorgelegd, hij de aandacht van de Commissie onder meer had kunnen vestigen op bepaalde geschriften van zijn hand, waaronder een juist voltooide monografie over de monetaire regelingen in het regionaal beleid van de Gemeenschap.

Na mijn bevinding dat verzoeker dit middel terecht heeft voorgesteld, kan ik betrekkelijk kort zijn over de andere middelen waarop hij zijn vordering doet steunen.

In bovengenoemde zaak-Reinarz heeft het Hof overwogen dat uit artikel 50 blijkt dat op grond van dat artikel genomen besluiten niet met redenen behoeven te worden omkleed. Verzoeker heeft bij het Hof erop aangedrongen dit standpunt te herzien. Naar mijn mening dient het Hof echter om drie redenen aan dit standpunt vast te houden:

1. Zoals advocaat-generaal Roemer in de zaak-Reinarz op blz. 80 opmerkte, zegt artikel 50 niets over een motiveringsplicht en staat het tussen twee artikelen (49 en 51) welke beide ook betrekking hebben op omstandigheden waaronder ambtenaren gedwongen kunnen worden de dienst te verlaten, en welke beide wel uitdrukkelijk een motivering voorschrijven. Daaruit moet onmiskenbaar worden afgeleid dat een besluit op grond van artikel 50 niet behoeft te worden gemotiveerd.

2. In een geval waarin de regel is nageleefd dat een ambtenaar jegens wie de procedure van artikel 50 wordt overwogen, behoorlijk gelegenheid moet krijgen om te worden gehoord voordat een besluit wordt genomen, zal de ambtenaar reeds op de hoogte zijn van de redenen voor die procedure. Een opsomming daarvan in het eigenlijke besluit heeft daarom geen zin. Zie de zaak 41/76, Geist t. Commissie, Jurispr. 1977, blz. 1419, waarin het Hof overwoog (sub 26) dat het ontbreken van een motivering in een besluit niet ter zake deed, daar deze motivering in een eerder stuk reeds was gegeven.

3. Het door verzoeker aangevoerde artikel 25 van het Statuut schrijft niet alleen voor dat een besluit waarop het van toepassing is en dat werkt ten nadele van een ambtenaar „met redenen dient te zijn omkleed”, doch ook dat het „wordt bekendgemaakt op de aankondigingsborden in de gebouwen van de instelling waartoe hij (de ambtenaar) behoort, en in het maandblad voor het personeel van de Gemeenschappen.” Het zal wel nauwelijks in het belang zijn van een A 1 of A 2 ambtenaar die krachtens artikel 50 van zijn ambt is ontheven, om de redenen van de ontheffing te zien bekendgemaakt. Ik moge hieraan toevoegen dat de door verzoeker aangevoerde zaak 27/68, Renckens t. Commissie (Jurispr. 1969, blz. 255), anders lag. In die zaak ging het om de toepassing van artikel 25 in verband met de beëindiging van de dienst van een A 3-ambtenaar krachtens artikel 4 van verordening nr. 259/68.

Ik meen dan ook dat het tweede middel waarop verzoeker zijn vordering doet steunen, niet kan slagen.

Hetzelfde geldt voor het derde middel. Dit zou slechts kunnen slagen, wanneer zou zijn aangetoond dat de Commissie zich bij haar optreden heeft laten leiden door een ander doel dan de bevordering van de belangen van de dienst. De feiten geven echter geen steun aan een dergelijke bewering.

Aanvankelijk heeft het mij gestoken dat de Commissie in haar vergadering van 30 juni 1976 had besloten „de procedure van artikel 50 in te leiden” jegens verzoeker, en jegens hem alleen, nog voordat zij zich had verdiept in de gedetailleerde voorstellen tot reorganisatie van het directoraat-generaal of de relatieve verdiensten van de drie toenmalige directeuren. Gebleken is echter dat de Commissie dit heeft gedaan, omdat zij wilde beschikken over verzoekers opmerkingen alvorens in te gaan op de details van de voorstellen. Aangezien de Commissie wist dat de voorzitter en de heer Thomson zouden voorstellen verzoeker van zijn ambt te ontheffen, acht ik dit niet onredelijk. Integendeel, de enige kritiek die men kan hebben op het tijdstip waarop verzoeker werd uitgenodigd zijn opmerkingen in te dienen, is dat die uitnodiging wellicht eerder had moeten worden gedaan en wel voordat de voorstellen van de voorzitter en de heer Thomson vaste vorm haden aangenomen. In ieder geval bestond er geen enkele reden om een dergelijk verzoek ook aan de heren de Castelbajac en Solima te richten, daar niemand ooit had geopperd een van hen uit zijn ambt te ontheffen.

Ten slotte zal het geen verbazing wekken dat naar mijn mening verzoekers subsidiaire vordering — tot nietigverkla ring van het besluit der Commissie tot reorganisatie van het directoraat-generaal Regionaal beleid — zal moeten worden afgewezen. Dit geldt temeer, wanneer het derde middel waarop de primaire vordering steunt, onhoudbaar wordt bevonden. De Commissie heeft ter zitting overtuigend betoogd dat het welhaast belachelijk is te stellen dat de Commissie alle moeite van een reorganisatie van het directoraat-generaal Regionaal beleid (en het bespreken van die reorganisatie in een aantal vergaderingen over een periode van anderhalf jaar) alleen had genomen om een A 2-ambtenaar kwijt te raken, terwijl zij alle mogelijkheid had om hem bij ongeschiktbevinding krachtens artikel 50 van zijn ambt te ontheffen.

Volledigheidshalve wil ik nog vermelden dat de Commissie heeft betoogd dat de subsidiaire vordering niet-ontvankelijk was. Ik acht die stelling onjuist, om dezelfde redenen als bij haar gelijke stelling in de zaak 25/77, De Roubaix, waarin ik zojuist conclusie heb genomen.

Samenvattend concludeer ik tot nietigverklaring van het besluit van de Commissie van 21 juli 1976 om artikel 50 van het Statuut op verzoeker toe te passen en bijgevolg tot verwijzing van de Commissie in de kosten van het geding.

( 1 ) Vertaald uit het Engels.