Conclusies van de Advocaat-Generaal Karl Roemer

van 1 april 1965 ( 1 )

Mijnheer de President, mijne heren Rechters,

De procedure, waarin ik heden mijn conclusie neem, vindt haar oorsprong in een door de Hoge Autoriteit tot Mannesmann AG gerichte aanmaning tot betaling, die een verdere stap moest betekenen op de weg van de liquidatie van de instelling voor de schrootverevening.

Terstond na de uitvaardiging van de — voorlopig — laatste algemene beschikking inzake schrootverevening (beschikking 7-63) ontving de firma Mannesmann AG — evenals vele andere ondernemingen — een schrijven van de Hoge Autoriteit d.d. 8 april 1963, dat een overzicht behelsde van de credit- en debetposten van deze firma in haar verhouding tot het vereveningsfonds, zulks bepaald naar de stand per 31 mei 1963. In het schrijven zijn gedetailleerd vermeld: 1. de aan de ondernemingen te betalen vereveningsvergoedingen, premies en interessen ter zake van vereveningsbij dragen; 2. de door Mannesmann verschuldigde vereveningsbij dragen (exclusief interest), alsmede 3. de reeds door de vereveningsinstelling aan de onderneming en de door de onderneming aan de vereveningsinstelling gedane betalingen. Een en ander resulteerde in een nadelig saldo ten laste van Mannesmann, uitgedrukt in rekeneenheden van de Europese Monetaire Overeenkomst die, tegen een pariteit van 4,20 Duitse mark (verder te noe-men: DM) per rekeneenheid (verder te noemen: RE) in DM werden omgerekend. Verder bevat de afrekening een oproep tot betaling van debetrente en vermeldt zij een tegoed aan interest over gestorte bijdragen; een en ander leverde een tweede nadelig saldo ten laste van Mannesmann op, welk saldo, eveneens luidend in RE, tegen een pariteit van 4,20 DM = 1 RE in DM omgerekend werd.

In mindering op het eerste van de bovengenoemde bedragen verrichte de firma Mannesmann op 20 april 1964 een betaling tot een zekere hoogte; een restant echter liet zij onvoldaan, waartoe zij aanvoerde dat haar in RE luidende schuld niet tegen de door de Hoge Autoriteit toegepaste pariteit omgerekend moest worden, doch tegen de op de dag van betaling (en sinds de revaluatie van de DM d.d. 6 maart 1961) geldende pariteit: 4 DM = 1 RE. Het tweede nadelige saldo werd evenmin door betaling vereffend, zulks met de motivering, dat het aan dit saldo ten grondslag liggende interestsysteem, vervat in de beschikking 7-61, niet wettig zou zijn.

De Hoge Autoriteit vaardigde daarop op 8 juli 1964 een formele beschikking uit, houdende een bevel tot betaling van de vermelde restantbedragen (4.906.959,66 DM aan interest en 865.704,86 DM in verband met de toepassing van de voormalige DM-pariteit).

De rechtmatigheid van deze beschikking vormt de inzet van het onderhavige geschil. Deze werpt — en anders kon men na de verklaringen van verzoekster in de administratieve procedure ook niet verwachten — in hoofdzaak twee problemen op: de rechtmatigheid van de door de Hoge Autoriteit gekozen toepassing van de DM-pariteit en de wettigheid van het interestsysteem, dat door de Hoge Autoriteit bij beschikking 7-61 was ingevoerd. Aan deze beide netelige en bepaald niet gemakkelijk te beantwoorden vragen hebben partijen schriftelijk en bij pleidooi uitvoerige beschouwingen gewijd.

Wanneer ik nu op mijn beurt overga tot het geven van een oordeel, meen ik zulks te moeten doen zonder daaraan een algemene beschouwing over valuta- en rentevraagstukken vooraf te laten gaan. In plaats daarvan zal ik rechtstreeks de grieven bespreken, zoals deze aan het Hof zijn voorgelegd. In het kader van deze indeling zal de aard van de behandelde vragen er vanzelf toe leiden, dat al naar gelang van de betekenis van het ene of andere door verzoekster opgeworpen middel er meer of minder nadruk op wordt gelegd en de omvang van de juridische beoordeling daarnaar wordt afgemeten.

I — Ten aanzien van het valutavraagstuk

Bij dit hoofdstuk dient te worden vooropgesteld, dat verzoekster uitsluitend als grief aanvoert, dat de door haar verschuldigde bijdrage uit het ten deze beslissende, in RE luidende bedrag is omgerekend met toepassing van een onjuiste, namelijk sinds de revaluatie van de DM niet meer geldende pariteit. Anders dan in de zaak-Lemmerz Werke tegen Hoge Autoriteit, waarin soortgelijke vragen aan de orde kwamen, wordt in casu niet een zelfstandig middel gericht tegen de wijze, waarop rekening is gehouden met de devaluatie van de Franse frank welke tijdens de werkingsperiode van de vereveningsinstelling tweemaal heeft plaatsgevonden en met de invloed van deze devaluaties op de hoogte van de door verzoekster verschuldigde bijdrage; deze gebeurtenis speelt eigenlijk slechts een rol in het kader van het betoog in zijn geheel, niet in de laatste plaats ter adstructie van de door verzoekster opgeworpen grief, dat te haren aanzien discriminatie heeft plaatsgevonden. Aldus heb ik de uitdrukkelijke verklaring van verzoekster in haar schriftelijke conclusies begrepen en daarvan uitgaande ontvalt de betekenis aan de oorspronkelijk door de Hoge Autoriteit aangevoerde tegenwerping, dat verzoekster, door bij haar betaling geen voorbehoud te maken, het recht zou hebben verspeeld om bij de bestrijding van de juistheid van de door haar verschuldigde bijdrage een beroep te doen op de gang van zaken naar aanleiding van de devaluatie van de Franse frank.

Eerste grief: de bestreden individuele beschikking is niet gedekt door de beschikking 21-60, waarnaar zij verwijst

Zoals bij lezing zonder meer blijkt, wordt in de beschikking van 8 juli 1964 met betrekking tot de DM-pariteit die daarin wordt toegepast, uitdrukkelijk verwezen naar de beschikking 21-60. Naar de mening van verzoekster gebeurt dit ten onrechte, daar de beschikking 21-60 in hoofdzaak beoogde een oplossing te geven voor de vraagstukken, welke ten aanzien van de vereveningsinstelling gerezen waren als uitvloeisel van de twee devaluaties van de Franse frank. De valuta's van de andere Lid-Staten en hun relatie tot de RE waren slechts bij wege van verwijzing vermeld, aangezien bij deze valuta's generlei wijziging had plaatsgevonden. Bij beschikking 21-60 zou eigenlijk de toevoeging gedacht moeten worden, dat de vaststelling van de monetaire pariteiten voor de andere Lid-Staten slechts zou gelden zolang er in de officiële pariteit geen wijziging kwam.

Met deze opvatting kan ik het niet eens zijn. Veeleer moet met de Hoge Autoriteit worden aangenomen, dat de beschikking 21-60 beslist een bekendmaking van deze inhoud tot onderwerp had, dat de aangegeven DM-pariteit definitief beslissend is voor de verevening, zelfs in geval van een toekomstige wijziging van de pariteit door de Bondsrepubliek Duitsland. — Hiertoe behoeft niet slechts verwezen te worden naar de tekst van artikel 2, die zeer algemeen is gesteld en geen enkel voorbehoud bevat, luidende als volgt:

„De in de afrekeningen overeenkomstig artikel 1 opgebrachte bedragen in rekeneenheden welke :

a) dienen te worden uitgekeerd aan de ondernemingen, gevestigd — in de Bondsrepubliek Duitsland, …, respectievelijk, welke

b) dienen te worden betaald door hierboven sub a) vermelde ondernemingen, worden in nationale valuta omgerekend tegen de pariteit van respectievelijk 4,20 DM per E.M.O.-rekeneenheid.”

Evenals kan men uit de motivering van de beschikking overwegingen lichten, waaruit bij een nauwgezette uitleg valt op te maken, dat hun betekenis uitgaat boven de aanleiding, de devaluatie in Frankrijk, en waaruit men het principiële standpunt van de Hoge Autoriteit kan afleiden ten aanzien van toekomstige pariteitsveranderingen, dat wil zeggen ten aanzien van pariteitsveranderingen welke na het ontstaan van vorderingen en schulden uit hoofde van de verevening plaatsgrijpen.

Zo kan men bij voorbeeld denken aan de overweging in alinea 4, waarin er op wordt gewezen, dat de DM-pariteit tijdens de werkingsduur van de vereveningsinstelling geen wijziging heeft ondergaan en dat daarom wat de Bondsrepubliek, enzovoort betreft de afrekeningen uit hoofde van de verevening in RE konden blijven geschieden. Hieruit blijkt wel duidelijk, dat naar de mening van de Hoge Autoriteit uitsluitend die pariteitsveranderingen een rol konden spelen, die zich tijdens de werkingsduur van de vereveningsinstelling voordeden.

Voorts dient de achtste overweging te worden vermeld, waarin op het doel van de vereveningsinstelling wordt gewezen en waarin er de nadruk op wordt gelegd, dat het niet zou mogen gebeuren dat bepaalde ondernemingen bij de omrekening in de nationale valuta benadeeld of ten onrechte begunstigd zouden worden; op deze overweging zullen wij bij de behandeling van het probleem van de discriminatie, dus bij het belangrijkste deel van ons onderzoek, nog nader moeten ingaan. Ten slotte dient nog de elfde overweging te worden vermeld, luidende: „Overwegende dat, ten einde de gelijkheid van de lasten voor alle ondernemingen te verzekeren, en de uiteindelijke kosten, inclusief de vereveningsbij dragen, van het in verevening genomen schroot en die van het binnen de Gemeenschap gekochte schroot hetwelk niet onder de verevening viel en in dezelfde maand werd ontvangen, op een gelijk peil te brengen, voor de berekening van de door de Franse ondernemingen verschuldigde bedragen dezelfde pariteit ten opzichte van de rekeneenheid dient te worden toegepast als die welke gold voor de omrekening van de overeenkomstige vereveningsprijs in Franse franken”. Ook deze overweging heeft mijns inziens een algemene betekenis, die uitgaat boven het geval van de devaluatie van de Franse frank; zij toont namelijk welke principiële houding de Hoge Autoriteit aanneemt ten opzichte van wijzigingen in de pariteit welke de verevening betreffen.

Tot een juiste uitlegging van de draagwijdte van artikel 2 van de beschikking 21-60 kan men eerst dan komen, wanneer men al deze uitspraken gezamenlijk beschouwt en zij vestigen mijn overtuiging, dat dit voorschrift zeer zeker een wettige grondslag kon vormen voor het uitvaardigen van het aangevallen bevel tot betaling (de vraag of die grondslag al dan niet wettig was, is thans nog niet aan de orde).

Hiermede is voor de methodiek van ons verdere onderzoek de weg afgebakend. Het gaat er om de vraag te beantwoorden, of door middel van de exceptie van onwettigheid de beschikking 21-60 kan worden aangetast. Dit is de strekking van de

Tweede grief: luidende dat de beschikking 21-60 met de daarin vervatte uiteenzettingen aangaande het valutavraagstuk onwettig is vanwege het ontbreken van de instemming van de Raad van Ministers

Verzoekster is namelijk de opvatting toegedaan, dat de instemming van de Raad, bij eenstemmigheid bepaald, niet alleen vereist is bij het treffen van financiële voorzieningen, doch tevens wanneer in doel en werkwijze van een financiële voorziening wijziging wordt gebracht. Daarvan nu zou sprake zijn geweest bij het nemen van de beschikking 21-60, aangezien haar bepalingen de hoogte van de bijdragen der ondernemingen beïnvloeden, dat wil zeggen invloed hadden op de verdeling van de lasten uit hoofde van de vereveningsinstelling.

In beginsel zou ik ter zake willen opmerken, dat ik evenals verzoekster juist acht dat artikel 53 strikt dient te worden uitgelegd in het belang van de inachtneming van de bevoegdheden van de Ministerraad. Voor mij is in dit verband beslissend het stellen van de gewone eis, dat de instemming bij eenstemmigheid bepaald dient te zijn, hetgeen aanduidt hoe essentieel de medewerking van de Raad van Ministers op dit gebied wordt geacht, doch eveneens een vergelijking met artikel 53, sub a), waar voor de goedkeuring van vrijwillige gemeenschappelijke financiële voorzieningen de raadpleging van het Raadgevend Comité en van de Raad is voorgeschreven en wel — aldus dient men de tekst te begrijpen — tevens ten aanzien van de voorwaarden, welke de Hoge Autoriteit inzake de gemeenschappelijke voorziening stelt. Hieruit volgt, dat de instemming van de Raad niet alleen is vereist voor de oprichtingshandeling, dus voor het vastleggen van het principe van een vereveningsinstelling, doch tevens met betrekking tot alle essentiële bijzonderheden betreffende haar werkwijze. Deze uitlegging, die men aan de tekst en de strekking van artikel 53 vermag te ontlenen, dient ons in ieder concreet toepassingsgeval tot richtsnoer te zijn, niet echter de omstandigheid dat de Lid-Staten in een bepaald geval hebben nagelaten protest aan te tekenen tegen handelingen van de Hoge Autoriteit, die de instemming van de Raad behoeven.

Wat nu de schrootverevening betreft dient de verandering in haar oorspronkelijk karakter hierin te worden gezien, dat de Hoge Autoriteit in de liquidatiefase getracht heeft een door een Lid-Staat doorgevoerde pariteitswijziging en de daaruit voortvloeiende gevolgen ten aanzien van bestaande vorderingen en schulden op zinvolle wijze in het vereveningssysteem te integreren, dat wil zeggen getracht heeft een door een Staat getroffen maatregel te verwerken, die al naar gelang van het standpunt dat men inneemt, tot een vermindering van de nominale waarde in DM luidende vorderingen en schulden kan leiden. Over dit verschijnsel zeggen de aanvankelijk beslissende beschikkingen inzake de vereveningsvoorziening niets, hetgeen bepaald niet verwonderlijk kan heten, daar in het jaar 1954 en ook daarna nog een revaluatie van de DM niet te voorzien was. Zuiver formeel beschouwd zou men dus kunnen stellen, dat de basisbeschikkingen inzake de schrootverevening leemten vertoonden en aanvulling behoefden. Daarmede is echter nog geen uitsluitsel verkregen over de vraag, of voor het voorzien in deze leemten de instemming van de Raad al dan niet vereist was. Beslissend is hier de materiële inhoud van de oorspronkelijke regeling zoals deze door een ruime en redelijke interpretatie kenbaar wordt. Het is namelijk denkbaar, dat bepaalde beginselen en doeleinden van de vereveningsvoorziening van meet af aan zo duidelijk vaststaan, dat het zonder meer mogelijk moet worden geacht om op grondslag daarvan autonome, door een Staat getroffen maatregelen, waarvan de vereveningsvoorziening de reflexwerking ondervindt, later daaronder te doen vallen. In een dergelijke situatie zouden wij niet met een belangrijke verandering van de vereveningsvoorziening te maken hebben, maar uitsluitend met een formele aanvulling, waarvoor dan de instemming van de Raad niet vereist wordt, omdat immers alle normen, waaraan deze aanvulling moet voldoen in de beschikkingen, waarin de beginselen geregeld zijn, reeds zijn neergelegd.

Hoe het in het onderhavige geval in dit opzicht gesteld is, dienen wij niet thans reeds, doch eerst straks bij de beoordeling ten gronde van de door de Hoge Autoriteit getroffen maatregelen te onderzoeken. Tot dat ogenblik laat ik daarom de vraag rusten, of de beschikking 21-60 wegens schending van de competentieregels, dat wil, zeggen vanwege het ontbreken van de instemming van de Raad, onwettig is. In plaats daarvan zullen wij ons bezig houden met de

Derde grief: waarin wordt gesteld dat de motivering van de beschikking 21-60 onvoldoende is

Dit is, naar verzoekster meent, met de vaststelling van de DM-pariteit daarom het geval, omdat de essentiële overwegingen van de beschikking alle betrekking hebben op de devaluatie van de Franse frank. Bovendien bevat de motivering van de beschikking een denkfout, die haar waardeloos maakt.

Wat betreft het eerste deel van deze grief is het belangrijkste eigenlijk reeds gezegd in de beschouwingen over de vraag, of de beschikking 21-60 de bestreden beschikking dekt. Al kan men niet ontkennen, dat de motivering van de beschikking voornamelijk is afgestemd op de gevolgen, die de devaluatie van de frank met zich bracht, anderzijds is het duidelijk, dat de Hoge Autoriteit daarbij van bepaalde beginselen is uitgegaan, die een algemeen geldende betekenis hebben, met name ten aanzien van de vraag, die alleen van belang is voor de revaluatie van de DM na de beëindiging van de vereveningsvoorziening, deze vraag namelijk, welke invloed door de wijziging van de pariteit van een Lid-Staat op bestaande schulden en vorderingen wordt uitgeoefend. Ik verwijs hiervoor naar hetgeen ik in het vorengaande reeds betoogd heb en ik stel vast, dat van een gebrekkige motivering geen sprake kan zijn.

De opvatting van verzoekster met betrekking tot de door haar gestelde denkfout in de overwegingen van de beschikking kan ik echter al evenmin delen. Daarbij laat ik buiten beschouwing het feit, dat een grief van deze inhoud, in het kader van formele grieven opgenomen, het gevaar in zich bergt dat de grenzen van het onderzoek van materiële rechtsvragen — in casu: van een objectieve uitlegging van de vereveningsvoorziening — worden overschreden, wanneer er geen sprake is van een kennelijke denkfout. Volgens verzoekster zou de onjuiste redenering van de Hoge Autoriteit schuilen in haar veronderstelling, dat een gelijkstelling van kopers van ingevoerd schroot en die van gemeenschapsschroot uitsluitend bereikt kan worden door de door haar gekozen behandeling van het pariteitsvraagstuk. In deze veronderstelling zou een denkfout kunnen zitten, wanneer over het hoofd was gezien dat beide categorieën van kopers vereveningsbijdragen moeten opbrengen, en wanneer het er de Hoge Autoriteit alleen maar om ging een gelijke behandeling van degenen die een bijdrage verschuldigd zijn te bewerkstelligen, voorzover deze op hetzelfde tijdstip aan hun betalingsverplichtingen voldoen; in dat geval namelijk speelt de vraag, of men zich richt op de pariteit ten tijde van het ontstaan van de schuld dan wel op die ten tijde van de voldoening, inderdaad geen rol. Men mag echter aannemen, dat de Hoge Autoriteit de zaken in wijder verband heeft gezien en met name ook een voorziening heeft willen treffen voor het geval, dat een betaling van verschuldigde bijdragen zou plaatsvinden op tijdstippen die ten opzichte van de pariteitswijziging verschillend liggen. Aldus beschouwd verkrijgt de verwijzing naar het gebod van de gelijke behandeling in haar beschikking wel degelijk betekenis.

Over het geheel beschouwd — in dit verband willen wij er slechts dit van zeggen — steunt de algemene beschikking 21-60 derhalve op een motivering, die strookt met de eisen welke het gemeenschapsrecht stelt.

Vierde grief: schending van het Verdrag, schending van het verbod van discriminatie

Wat het valutavraagstuk betreft stuiten wij thans op de belangrijkste grief in deze procedure, op de grief waarin van verschillende gezichtspunten uit bezien de vraag aan de orde wordt gesteld, of de Hoge Autoriteit de revaluatie van de DM op juiste wijze in de liquidatie van de schrootverevening heeft geïntegreerd.

Laat ik eerst nog eens de stelling van verzoekster herhalen: Naar haar mening luiden de verschuldigde bijdragen bij hun ontstaan in RE, daar het totaal der uitgaven van het Fonds, dat door de ondernemingen moet worden opgebracht, in RE is uitgedrukt. Wanneer met het oog op de betaling van de bijdragen een omrekening in de nationale valuta moet plaatsvinden, dan moet de pariteit die gold op het tijdstip van betaling, respectievelijk ten tijde van de uitvaardiging van een executoriale beschikking, en niét de pariteit welke gold in het tijdvak waarin de verschuldigde bijdrage rechtens is ontstaan, beslissend zijn.

In dit verband dient er bij voorbaat met nadruk op te worden gewezen, dat de wijze waarop de Kas van Brussel, haar regionale bureaus en de Hoge Autoriteit zelve bij het uitvaardigen van bevelen tot betaling in de praktijk te werk gingen, voor de beantwoording van onze vraag van weinig betekenis is. Beslissend kan alleen zijn, welke regeling volgens de beginselen, waardoor de vereveningsinstelling wordt beheerst, juridisch gezien als de juiste moet worden beschouwd. Bovendien moeten wij opmerken, dat de enkele voorbeelden die men heeft aangevoerd, waarin de verschuldigde bijdragen in RE luidden en de debiteuren werden aangemaand tot betaling van de tegenwaarde in de nationale valuta tegen de pariteit, welke gold op het tijdstip der betaling, kennelijk alle dateren uit de periode van vóór de revaluatie van de DM, uit een periode dus waarin de valutavraagstukken ten aanzien van Duitse schuldenaren nog geen rol speelden. Ten slotte heeft verzoekster evenmin de stelling van de Hoge Autoriteit betwist dat in de overgrote meerderheid van de gevallen de organen van Brussel en hun bijkantoren de verschuldigde bijdragen inderdaad ook in de nationale valuta hebben opgegeven en geïnd.

Hiermede staat wel voldoende vast, dat de bij de schrootverevening gebruikte RE niet een munteenheid is, ook niet een onstoffelijke eenheidsstandaard, zoals door verzoekster in een andere procedure wordt aangenomen.

Wij weten, dat de RE afkomstig is van de Europese Monetaire Overeenkomst van 5 augustus 1955 en ingevolge deze regeling tot doel heeft een bijdrage te leveren ter verzekering van een verrekening van betalingen en vorderingen tussen verschillende Staten met onderling verschillende geldstandaarden, met andere woorden met de RE werd beoogd een stelsel van afrekeningen mogelijk te maken en daarmede van gemeenschappelijke rekeningen (artikelen 1, 8 en 24 van de Overeenkomst) .

Aangezien de Hoge Autoriteit en de Gemeenschap geen monetaire soevereiniteit bezitten — deze is niet onder de integratie gebracht en is tot het domein van de Lid-Staten blijven behoren — konden de organen van de Gemeenschap de RE niet tot een munteenheid in de technische zin des woords verheffen. Veeleer moet men aannemen, dat zij er van gebruik maakten op het beperkte terrein, dat de auteurs van de Monetaire Overeenkomst aan haar hadden toegedacht. Dat de vereveningsinstelling, gezien haar doel en strekking op zulk een berekeningsmiddel als referentieeenheid en als middel tot het voeren van rekeningen, aangewezen is, behoeft nauwelijks te worden toegelicht. Ten einde een adequate verlaging van de prijs van ingevoerd schroot mogelijk te maken, moest eerst de gemiddelde prijs voor binnen de Gemeenschap aangekocht schroot worden vastgesteld, dat wil zeggen voor schroot waarvan de aankoop en de betaling in verschillende landen en in verschillende valuta's geschiedde. Eveneens was het noodzakelijk om te komen tot een totalisering van de hogere uitgaven voor ingevoerd schroot — welke uitgaven eveneens luidden in de nationale valuta van landen der Gemeenschap dan wel van derde landen — opdat deze gelijkelijk over alle schrootverbruikers zouden kunnen worden omgeslagen. In beide gevallen diende de RE als gemeenschappelijke noemer, zoals blijkt uit talrijke algemene beschikkingen van de Hoge Autoriteit inzake de vaststelling van vereveningsprijzen, vereveningsbedragen en tarieven voor de bijdragen. Alleen voor de laatste handelingen in deze reeks — de uitkering van de vergoedingen uit hoofde van de verevening en de storting van de vereveningsbij dragen — moest men bij het geldende monetaire stelsel op de nationale valuta's terugvallen.

Gelet op deze beschouwingen is er dus ten minste reeds een vermoeden, dat de RE in de schrootverevening weliswaar een plaats kon hebben als berekeningsmiddel voor de bepaling van de verschuldigde bijdragen, doch dat op het ogenblik van het ontstaan van de schuld, objectief-juridisch gezien, tegelijkertijd de grootheid daarvan werd gefixeerd in het enige betaalmiddel, dat geschikt was voor daadwerkelijke betaling. Daarom is zoals de Hoge Autoriteit aanneemt — voor de omrekening welke moet plaatsvinden, diè pariteit van de nationale valuta ten opzich-te van RE beslissend, welke geldt ten tijde van het ontstaan van de vereveningsbijdragen.

Men dient evenwel terstond te erkennen, dat uit de voorgaande overwegingen deze conclusie niet logisch dwingend voortvloeit. Hoe lang — in de tijd gezien — de RE haar functie bij de schrootverevening vervult, of de RE toch niet beslissend blijft tot het ogenblik waarop de betalingen de facto plaatsvinden, het zijn vragen die ten slotte pas aan de hand van de beginselen, die de schrootverevening in het algemeen beheersen en haar karakteriseren, beantwoord kunnen worden.

In hoofdzaak heeft de vereveningsinstelling tot doel om de verbruikers van ingevoerd schroot en de verbruikers van gemeenschapsschroot zoveel mogelijk in een gelijke positie te brengen. Deze gelijkstelling moet uiteraard betrokken worden op een bepaald tijdvak; in het ideale geval zou dat, zoals de Hoge Autoriteit uitdrukkelijk toegeeft, de dag moeten zijn waarop het schroot wordt verkregen. Aangezien dit praktisch niet uitvoerbaar is, ging men van maandelijkse afrekeningsperiodes uit. Dit komt hierop neer: in laatste aanleg mag het wat de kosten betreft geen verschil maken, of men in de maand X van het jaar Y gedurende het functioneren van de vereveningsinstelling voor de staalproduktie gemeenschapsschroot dan wel ingevoerd schroot heeft gebruikt. De staalproducenten moeten derhalve in ongeveer gelijke mate belast worden met de kosten die aan het beginprodukt verbonden zijn.

Het op de tijd betrekking hebben van het doel van de vereveningsinstelling gaf de Hoge Autoriteit aanleiding om alle relevante gebeurtenissen en factoren, ook valutapariteiten, steeds op de betreffende „vereveningsmaand” te projecteren, derhalve op het tijdvak, waarin ook de economische voordelen van de vereveningsinstelling voor alle belanghebbenden tastbaar werden. Zij is van mening dat slechts aldus met de nauwe verstrengeling der betrekkingen tussen alle schrootverbruikende ondernemingen der Gemeenschap rekening kan worden gehouden op een wijze, die tot een enigszins bevredigende en niet discriminerende verevening leidde.

Naar mijn stellige mening heeft de Hoge Autoriteit op dit punt gelijk. Dat wil zeggen, men moet met terugwerkende kracht (hier is natuurlijk sprake van een fictie, die evenwel onmisbaar is) doen alsof in de betreffende vereveningsmaand alle handelingen die met de verevening verband houden, hebben plaatsgevonden: de aankoop en de betaling van ingevoerd schroot tegen hogere prijzen, de aankoop en de betaling van gemeenschapsschroot tegen lagere prijzen, de restitutie ten belope van het verschil aan de verbruikers van ingevoerd schroot en de omslag van de ter zake te maken kosten over alle schrootverbruikers in de Gemeenschap.

Dat generlei andere beschouwingen de juistheid van dit standpunt zouden kunnen aantasten, is mijns inziens niet in te zien. Met name heeft mij niet kunnen overtuigen de door verzoekster geuite mening, als zou de beoogde gelijke belasting en gelijke behandeling van alle schrootverbruikers eveneens bereikt kunnen worden, indien bij de betaling zou worden uitgegaan van de pariteit die geldt ten tijde van de betaling. Dat het omgekeerde het geval is blijkt wanneer men bij voorbeeld het geval neemt van twee Duitse ondernemingen, waarvan de ene haar vereveningsbijdragen in nationale valuta heeft voldaan kort voor de revaluatie van de DM, terwijl de andere, na de revaluatie van de DM, met betaling van een lager bedrag dan de oorspronkelijk opeisbare DM-som kon volstaan. In dit geval zou de onderneming die het eerst betaalde kennelijk worden benadeeld. De gedachte dat de later betalende onderneming aan internationale koopkracht evenveel opbrengt (al is het nominaalbedrag in DM lager) kan daaraan niets afdoen. Indien die gedachte juist was, zou men als consequentie een zelfde gedragslijn ten opzichte van de crediteuren moet volgen, dat wil zeggen Duitse crediteuren, wier vorderingen uit hoofde van de verevening nog niet zijn betaald, zouden betaling dienen te ontvangen tegen de huidige DM-pariteit, hetgeen intussen zelfs naar de mening van verzoekster niet mag geschieden. Het is nu eenmaal zo, dat de waarde van een valuta in het buitenland slechts één aspect vormt bij de afweging van de gevolgen van de vereveningslast en misschien wat het merendeel der ondernemingen betreft niet eens het belangrijkste, bedrijfseconomisch bezien. Zou men in het kader van de schrootverevening dergelijke verfijnde methoden willen beproeven om een nauwkeurige naleving van het discriminatieverbod te verzekeren, dan zouden daartegenover ook wel andere overwegingen gesteld kunnen worden, zo bij voorbeeld deze, dat een onderneming ter grootte van die van verzoekster en die zoals zij een vooruitziend beleid voert, ongetwijfeld bedragen in DM heeft gereserveerd in verband met eventuele vereveningsschulden. Dat het toepassen van dergelijke differentiaties als boven bedoeld een vlotte verevening van een groot aantal vorderingen en schulden tussen een groot aantal ondernemingen voor een aanzienlijke tijd vrijwel onmogelijk zou maken, behoeft evenwel geen betoog.

Ook waar verzoekster wijst op een voor haar ontstaande discriminatie in vergelijking tot in gebreke zijnde Franse ondernemingen die overeenkomstig de beginselen van de Hoge Autoriteit de door hen verschuldigde bijdragen nog tegen de vroegere pariteit van de Franse frank mogen voldoen, dat wil zeggen met een kleiner aantal RE volgens de thans vigerende norm, ook dan moeten wij verzoekster tegenwerpen, dat haar betoog ter zake eenzijdig is te noemen. Indien men de pariteit zou toepassen welke ten tijde van de betaaldag geldt, dan zou men daarmede immers aanvaarden dat er discriminatie plaatsvindt ten gunste van andere Franse debiteuren, die vóór de devaluatie van de frank betaald hebben en derhalve hun vereveningslasten tegen een lager bedrag aan franken per RE hebben kunnen voldoen. Bij de beantwoording van de vraag inzake de discriminatie kunnen nu eenmaal niet de enkele debiteuren die nog in verzuim zijn normatief geacht worden; het beslissend criterium kan alleen de overgrote meerderheid van ondernemingen die tijdig de door hen verschuldigde bijdragen hebben voldaan, vormen.

Ten slotte ontgaat mij ook de strekking van het argument van verzoekster, luidende dat de in de vereveningsmaand geldende pariteit reeds daarom al niet beslissend kan zijn, omdat ten aanzien van een deel van de uitgaven van het Fonds het vraagstuk van de pariteit in het geheel niet speelt, te weten ten aanzien van de betaling van de interestbedragen, van de beheerskosten of van premies die bij de schrootverevening opeisbaar werden. In haar volle omvang is deze opvatting beslist niet juist, aangezien het bovengenoemde uitgavenbedrag in nationale valuta's ontstaan en althans voor een gedeelte met de vereveningsmaand in verband wordt gebracht, bij voorbeeld de premie voor het gebruik van ijzer, welke immers de produktievoorwaarden tijdens de vereveningsmaand beïnvloedt. Doch ook daar waar men strikt genomen niet een verband met de vereveningsmaand kan leggen, staat het belang van de praktische uitvoerbaarheid van de vereveningsinrichting in de weg van een behandeling van het valutavraagstuk met inachtneming van de differentiaties zoals verzoekster die voorstaat. De afrekening zou daardoor nog moeilijker worden dan thans reeds het geval is.

Een onderzoek van alle aspecten versterkt derhalve onze overtuiging, dat het niet in overeenstemming kan zijn met het doel van de vereveningsinstelling om wisselpariteiten in aanmerking te nemen, die worden bepaald door het toevallige tijdstip, waarop een betaling geschiedt. Wanneer men de debiteuren, die thans nog hun vereveningsbijdrage verschuldigd zijn, en de crediteuren uit hoofde van de verevening ter zake van voor- of nadelen ten gevolge van pariteitswijzigingen individueel zou crediteren of belasten, zou dit naar mijn mening in meerdere mate tot discriminatie leiden dan die, welke — misschien — voortvloeit uit het sluiten van deze koerswinsten en -verliezen in de algehele rekening van de schrootverevening.

Aan dit standpunt kan niet worden getornd door de wijzigingen van verzoekster naar de gedragslijn die in een ander verband ten opzichte van het valutavraagstuk wordt gevolgd, bij voorbeeld bij de inning van de algemene E.G.K.S.-heffing dan wel — op het gebied van het E.E.G.-Verdrag — bij storting door de Lid-Staten van hun bijdragen aan de algemene begroting, aan het Sociaal Fonds en aan het Oriëntatie- en Garantiefonds voor de Landbouw.

Essentieel daarvoor — de Hoge Autoriteit heeft er op gewezen — is het feit, dat deze instellingen niet met elkaar vergeleken kunnen worden, omdat de eigenaardigheid van de schrootverevening, de reeds vermelde nauwe verstrengeling van de betrekkingen tussen een groot aantal ondernemingen die onderling tot een volledige verevening, tot een geheel gelijke behandeling moet komen, bij die andere instellingen ontbreekt.

Ten aanzien van de maandelijkse E.G.K.S.-heffing dient bovendien nog te worden opgemerkt, dat ook daarvoor geldt dat de Hoge Autoriteit in de praktijk de omrekening in de nationale valuta laat bepalen door de pariteit, die geldt ten tijde van het ontstaan van de schuldvordering en niet die, geldende ten tijde van de betaling.

Voor de instellingen van de Gemeenschappelijke Markt, van de Verdragen van Rome, is typerend dat in zover — anders dan bij het E.G.K.S.-Verdrag — daar uitdrukkelijke bepalingen bestaan, die een koersgarantie beogen te waarborgen; de verklaring hiervoor kan men misschien vinden in het feit, dat het daar gaat om bijdragen, die de Lid-Staten aan de Gemeenschap moeten betalen, in tegenstelling tot bijdragen, die door particuliere ondernemingen worden gestort om ten goede te worden gebracht aan andere particuliere ondernemingen. (Vgl. : Financieel Reglement voor het Europees Oriëntatie- en Garantiefonds voor de Landbouw, d.d. 5 februari 1964, Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen, 1964, blz. 599, artt. 11 en 12; Financieel Reglement betreffende de regels en de procedure volgens welke de bijdragen van de Lid-Staten, bedoeld in artikel 200, leden 1 en 2, van het Verdrag tot oprichting van de Europese Economische Gemeenschap, ter beschikking van de Commissie worden gesteld, alsmede betreffende de technische voorwaarden waaronder de financiële verrichtingen met betrekking tot het Europees Sociaal Fonds plaatsvinden d.d. 31 januari 1961, Publikatieblad van de Europese Gemeenschappen, 1961, blz. 509, artikelen 7, 8 en 21 tot en met 24.)

Ter afsluiting van dit onderdeel het volgende: de methode, door de Hoge Autoriteit gekozen voor de oplossing van het valutavraagstuk lijkt mij niet voor bestrijding vatbaar, wanneer men let op de beginselen, die op het gebied van de schrootverevening a priori van kracht zijn. Dit betekent dan, dat niet alleen ongegrond is de grief, die klaagt over schending van het Verdrag, toch tevens die, waarin schending van de competentieregels wordt gesteld doordat de Raad niet ingeschakeld werd; de instemming van de Raad toch zou immers alleen dan vereist geweest zijn, als men er niet in geslaagd zou zijn om door interpretatie van de doeleinden en de beginselen van de vereveningsinstelling een antwoord te vinden op de vragen rondom de pariteit.

Vijfde grief: inbreuk op het beginsel, dat het opleggen van lasten met terugwerkende kracht ongeoorloofd is

Het valutavraagstuk vormt ook nog het kader voor deze grief, waarin wordt betoogd dat de beschikking 21-60 met terugwerkende kracht en derhalve ten onrechte aan verzoekster nieuwe lasten heeft opgelegd. In hoofdzaak steunt deze grief op de overweging, dat de Hoge Autoriteit zowel bij de algemene heffing als bij de regeling van de schroot-heffing in haar beschikkingen steeds met rekeneenheden heeft gewerkt, zodat verzoekster op de overgang op het stelsel van de beschikking 21-60 niet bedacht had behoeven te zijn. Daarmede klaagt verzoekster, aldus versta ik het aangevoerde, over een schending van het vertrouwensbeginsel.

Naar mijn mening kan men zonder grote moeite aantonen, dat ook deze grief niet gegrond is. In de loop van de procedure is nu eenmaal duidelijk geworden — ik heb er reeds op gewezen — dat de Hoge Autoriteit, het Fonds van Brussel en de Regionale Bureaus als regel de van hen uitgaande betalingsbevelen wel degelijk in de nationale valuta uitdrukten. Daarvan uitgaande kon toch redelijkerwijs niet de indruk ontstaan dat het bij de schrootverevening om schulden in rekeneenheden ging. Doch zelfs indien men er van uitgaat, dat de debiteuren in een eerdere periode afrekeningen hadden ontvangen die in reken-eenheden luidden, konden zij — althans tot aan het ogenblik waarop de eerste wijziging in de valutapariteit binnen de Gemeenschap plaatsvond — niet op goede gronden daaruit dwingende conclusies trekken met betrekking tot het antwoord op de vraag, welk tijdstip bepalend zou zijn voor de noodzakelijke omrekening in de nationale valuta, waarmede — uitsluitend — de facto de betaling kon worden verricht, omdat die vraag voor die vroegere afrekeningstijdvakken kennelijk geen betekenis had.

Ten slotte zij opgemerkt — en deze overweging is in laatste aanleg misschien wel de belangrijkste — dat het bewijs is geleverd, dat het beginsel, volgens hetwelk de Hoge Autoriteit bij de wijziging van de valutapariteiten te werk is gegaan en dat zij, reeds vóór de wijziging van de DM-pariteit, in de beschikking 21-60 tot uitdrukking bracht, dat een objectieve interpretatie kan worden afgeleid uit de voor de schrootvereveningsinstelling geldende beginselen, zoals deze in de eerste algemene beschikkingen zijn neergelegd.

Er kan daarom in casu geen sprake zijn van een wijziging in de rechtspositie met terugwerkende kracht, noch van een inbreuk op een rechtens gefundeerd vertrouwen op de bestendiging van een bepaalde situatie.

Zesde grief: ongeoorloofde inbreuk op de monetaire soevereiniteit van de Duitse Bondsrepubliek

In haar laatste grief onder het hoofd „Valutavraagstukken” voert verzoekster aan, dat de Hoge Autoriteit niet bevoegd zou zijn om haar opvatting over de verhouding van DM tot RE normatieve kracht toe te kennen, aangezien de bevoegdheid tot vaststelling van de valuta-pariteiten tot het domein van de Lid-Staten behoort.

Zie ik wel, dan betwist de Hoge Autoriteit deze bevoegdheid ook niet. Zij heeft ook niet gepoogd om die bevoegdheid in de plaats van de Lid-Staten uit te oefenen of om die uitoefening te beïnvloeden. Uitsluitend in de beide laatste gevallen zou er in de ware zin des woords sprake zijn van een inbreuk op de nationale soevereiniteit op monetair gebied.

In werkelijkheid heeft de Hoge Autoriteit niet meer gedaan dan de door de Lid-Staten geeffectueerde pariteitswijzigingen als gegeven grootheden te integreren in het kader van de instelling waarvoor zij de verantwoordelijkheid draagt. Dat zij daarbij, gelet op de bijzondere regels voor de schrootverevening, de vroegere pariteit toepast op schulden en vorderingen, ontstaan vóór de pariteitswijziging, betekent geen inbreuk op de bevoegdheden van de Staten; wat de Hoge Autoriteit betreft zijn toch de schulden en vorderingen uit hoofde van de verevening ontstaan in de vereveningsmaand in de nationale valuta en aldus gefixeerd onveranderd gebleven. Derhalve wordt, zoals zij stelt, de monetaire soevereiniteit der Lid-Staten door haar uitdrukkelijk erkend, voor zover deze soevereiniteit uitgeoefend werd op het tijdstip waarop de schulden en vorderingen ontstonden.

Verzoekster neemt voorts ten onrechte het standpunt in, dat ter fine van de verevening van de repercussies welke door de pariteitswijzigingen werden teweeggebracht door de Hoge Autoriteit op grond van artikel 67 maatregelen genomen hadden moeten worden; dit standpunt is daarom niet juist, omdat het voor de Hoge Autoriteit mogelijk was om met dit verschijnsel in het kader van de bijzondere, over de grenzen heen doorwerkende gemeenschappelijke vereveningsinstelling met haar wederzijdse betrekkingen tussen de ondernemingen in de verschillende Lid-Staten volgens de bepalingen van artikel 53, dus van een lex specialis, rekening te houden.

7. Een en ander voert mij derhalve tot de slotsom, dat de grieven welke verzoekster met betrekking tot het pariteitsprobleem heeft opgeworpen, niet tot nietigverklaring c.q. gedeeltelijke nietigverklaring van de aangevallen beschikking kunnen leiden.

II — Ten aanzien van het interestsysteem van de beschikking 7-61

In de aangevallen beschikking wordt de grootste post gevormd door het nadelig saldo, ontstaan als gevolg van de door de Hoge Autoriteit berekende interest. Op deze post nu heeft een tweede reeks van grieven betrekking, waaraan ik thans aandacht zal wijden.

Ook hier komen eerst twee middelen van formele aard aan de orde, namelijk de grief, dat de basisregeling voor de interestberekening, de beschikking 7-61, uitgevaardigd is zonder dat ter zake de instemming van de Raad is gegeven, en de grief dat de beschikking 7-61 niet voldoende is gemotiveerd.

1. Het ontbreken van de instemming van de Raad bij de uitvaardiging van de beschikking 7-61

Verzoekster wijst er op dat bij de beschikking 16-58, mèt instemming van de Raad, een stelsel inzake het opleggen van interest wegens te late betaling is ingevoerd. Zonder dat de Raad daarin gemengd is, is voor deze regeling de beschikking 7-61 in de plaats gekomen, waaruit voor een aantal ondernemingen — waaronder verzoekster — aanmer-kelijk zwaardere lasten voortvloeiden als gevolg van de wijziging in de factoren die in het kader van de verevening ter zake dienend zijn. De Hoge Autoriteit neemt evenwel het standpunt in, dat zij uitsluitend de technische modaliteiten van de schrootverevening heeft geregeld, zulks binnen het bestek van de haar toekomende uitvoeringsbevoegdheden.

Over het hier opgeworpen twistpunt zou ik allereerst willen opmerken, dat uit het feit dat de Raad aan de beschikking 16-58 zijn instemming gegeven heeft, niet die dwingende conclusies getrokken mogen worden als door verzoekster in haar betoog zijn geponeerd. Bedoelde conclusies zijn gegrond op de veronderstelling, dat de instemming vanwege de Raad betrekking had op de regeling inzake de interest wegens te late betaling en dat die regeling niet slechts naar de mening van de Raad, doch op grond van het Verdrag vereist was. Aan de andere kant kan ten gunste van de opvatting van de Hoge Autoriteit geen argument worden ontleend aan het feit, dat na het uitvaardigen van de beschikking 7-61 vanwege de Lid-Staten geen protesten of klachten zijn ingediend over het veronachtzamen van de bevoegdheden van de Raad; artikel 53 is immers een dwingend voorschrift, waarvan ook de Lid-Staten of de Raad niet mogen afwijken.

Beschouwt men het vraagstuk betreffende de inschakeling van de Raad los van de twee bovengenoemde aspecten, dan zou men het standpunt kunnen huldigen dat diens bevoegdheid bij het treffen van de financiële voorziening voldoende in aanmerking is genomen; het spreekt toch vanzelf, dat een dergelijke voorziening, die opereert met de inning van bijdragen van en de toekenning van vereveningsuitkeringen aan ondernemingen, nu eenmaal niet buiten een interestsysteem kan. Is men daarentegen voorstander van een strikte interpretatie van artikel 53, dan zal men er, zelfs als men het zojuist hierboven betoogde instemt, op wijzen dat een interestsysteem — zoals in deze procedure blijkt — op zeer verschillende manieren kan worden opgezet, gepaard met sterk uiteenlopende gevolgen; uit dien hoofde zou de Raad zich ook over de keuze van de meest doeltreffende vorm, dat wil zeggen bij de vaststelling van bepaald belangrijke bijzonderheden van het vereveningsstelsel, mede dienen uit te laten.

Evenals bij het onderzoek van de dienovereenkomstige grief in het kader van het pariteitsvraagstuk kan op deze vraag een definitief antwoord echter eerst worden gegeven, nadat het materieel-rechtelijke onderzoek van het interestprobleem is voltooid. Dit kan immers tot de slotsom leiden, dat slechts één bepaalde vorm van het interestsysteem — in casu: die, welke ten slotte ook gekozen is — met de beginselen van de vereveningsvoorziening verenigbaar is. Zo ja — dat wil zeggen indien de principiële vormgeving van de vereveningsvoorziening, zoals deze uit de met goedkeuring van de Raad getroffen regelende basisbeschikkingen blijkt, logisch noodzakelijk leidt tot het thans vigerende interestsysteem — dan dient de latere publikatie niet te worden aangemerkt als een zelfstandige en nieuwe handeling van vormgeving in het kader van de vereveningsinrichting; deze publikatie is dan niet meer dan een uitvoeringsbeschikking van technische aard, zulks conform de visie van de Hoge Autoriteit.

Wij zijn daarom genoodzaakt de behandeling van deze vraag voorlopig uit te stellen en komen er later nog op terug, nadat wij het ten deze beslissende materieel-rechtelijke probleem hebben onderzocht.

2. Onvoldoende motivering van de beschikking 7-61

Als een gebrekkige motivering beschouwt verzoekster het feit, dat naar haar mening de aan de beschikking 7-61 ten grondslag gelegde overwegingen niet concludent zijn. Zij stelt dat de Hoge Autoriteit zich in hoofdzaak heeft gebaseerd op de overweging, dat onder het vroegere interestsysteem interest werd berekend over schulden van voorlopige aard, waarvan de hoogte wijziging kon ondergaan, zodat de betaalde interest wellicht niet in overeenstemming was met de hoofdsom; het nieuwe stelsel zou daarentegen niet door veranderlijke factoren beïnvloed worden. Volgens verzoekster kan dit doel ook in het oude stelsel bereikt worden door bij de definitieve afrekening een verevening toe te passen. Zij trekt hieruit de conclusie, dat de Hoge Autoriteit bij het creëren van het nieuwe interestsysteem een ander doel voor ogen heeft gehad, waaraan in de motivering der beschikking geen overwegingen zijn gewijd.

Evenals de grief betreffende de gebrekkige motivering die in het kader van het pariteitsprobleem is opgeworpen ligt deze grief mijns inziens al dicht bij de grens van de formele grieven, omdat zij eigenlijk reeds materieel-rechtelijke problemen op het oog heeft. Ook echter afgezien daarvan kan deze grief er niet toe leiden dat het beroep gegrond wordt verklaard. Zie ik wel, dan heeft verzoekster de motivering der beschikking in de omschrijving van haar middel slechts ten dele weergegeven. In de beschikking wordt bovendien toch gezegd, dat het nieuwe interestsysteem een compensatie moet geven voor het feit, dat de betalingen op verschillende tijdstippen hebben plaatsgevonden; hier ontmoeten we waarschijnlijk de figuur, die door de Hoge Autoriteit „non-discriminatie in de tijd” wordt genoemd. Deze gedachte, die in de argumentatie van verzoekster geen bespreking heeft gevonden, zou toereikend kunnen zijn om aan de beschikking van de Hoge Autoriteit een andere betekenis toe te kennen dan verzoekster veronderstelt. Wij volstaan met de opmerking, dat die gedachte in ieder geval in dit verband voldoende is om de grief van gebrekkige motivering af tewijzen.

3. Schending van het Verdrag

Met het middel „schending van het Verdrag” zijn wij aangekomen bij het centrale onderdeel van de tweede serie van problemen, namelijk bij de materieel-rechtelijke beoordeling van het interestsysteem, zoals dat door de Hoge Autoriteit bij de beschikking 7-61 is ingevoerd. Vanuit meerdere gezichtspunten ziin daarover opmerkingen te maken.

Eerst wil ik echter nogmaals in het kort doen uitkomen, waarin de wezenlijke nieuwigheid van de beschikking 7-61 bestaat. Onder het oude systeem — om het zo maar te noemen — was er interest ten gunste van ondernemingen, die recht hadden op vereveningsvergoedingen, doch deze niet in de loop van de vereveningsmaand ontvangen hadden. Zie ik het goed, dan werden daarnaast interesten toegekend aan debiteuren uit hoofde van de verevening, die bij een latere correctie van de vereveningsrekening bleken teveel te hebben betaald en deswege op restitutie aanspraak konden maken. — Ten opzichte van de debiteuren werd tot 1958 op grond van meerdere besluiten van de Raad van Bij-stand van het Fonds een stelsel voor de betaling van moratoire interessen toegepast ingeval de door het Fonds opgeëiste bijdragen niet tijdig werden betaald. Vanaf 1958, dat wil zeggen nadat de beheersbevoegdheden op de Hoge Autoriteit waren overgegaan, gold de regeling, dat ondernemingen, die niet binnen 25 dagen na de afkondiging van de beschikkingen, houdende de tarieven van de bijdragen, aan hun betalingsverplichtingen hadden voldaan, wegens te late betaling interest verschuldigd waren.

Het nieuwe stelsel van de beschikking 7-61 daarentegen gaat jegens de ondernemingen die een bijdrage hebben te voldoen (ten aanzien van de crediteuren uit hoofde van de verevening is niets veranderd) van de gedane betalingen uit en vergoedt, te rekenen van de dag van betaling, tot de dag van de definitieve schrootafrekening een interest van 5 % creditrente over de hoofdsom. De hiertoe benodigde bedragen worden ten laste van de ondernemingen gebracht die een bijdrage verschuldigd zijn, zulks in verhouding tot de hoeveelheden schroot die aan de verevening zijn onderworpen. Reeds gestorte interestbedragen wegens te late betaling werden na het in werking treden van de beschikking 7-61 op de hoofdsom in mindering gebracht; de rekeningen betreffende vertragingsrenten werden dus geliquideerd. — Zoals de Hoge Autoriteit heeft betoogd en aan de hand van verschillende voorbeelden heeft getracht te bewijzen, vertoont het nieuwe stelsel hierin wel een nauwe verwantschap met een stelsel van interessen, lopende vanaf de vervaldag, met andere woorden een stelsel dat geen rekening houdt met ingebrekestelling, achterstand, aansprakelijkheid, enzovoort.

a) Onze eerste vraag nu luidt, of deze regeling, zoals verzoekster beweert, inderdaad discriminerend werkt, omdat ingeval van te late betaling alle ondernemingen op gelijke voet worden behandeld, zonder dat daarbij aandacht wordt besteed aan de vraag of zij in gebreke zijn dan wel, zoals in het geval van verzoekster, een ingebrekestelling niet heeft plaatsgevonden met het oog op het feit, dat bij het bepalen van het lot van het concernschroot in het kader van de vereveningsinrichting, objectieve moeilijkheden werden ondervonden. Men zal neiging voelen deze vraag bevestigend te beantwoorden, als men het stelsel van moratoire interessen als een „klassiek”, algemeen toegepast en erkend stelsel beschouwt, als een stelsel derhalve dat ingeval van te late betaling van geldelijke prestaties wel het beste strookt met het gevoel voor rechtvaardigheid; hetzelfde geldt, als men de geldelijke prestaties in het kader van de vereveningsinrichting op dezelfde wijze beschouwt als geldelijke prestaties bij algemene contractuele verhoudingen dan wel bij gewone publiekrechtelijke betrekkingen (belastingrecht; recht van heffingen). Op dit punt wordt echter door de Hoge Autoriteit — en zulks zeer terecht — een tegenwerping van essentiële aard gemaakt, doordat zij de aandacht vestigt op het bijzondere karakter van de schrootvereveningsinstelling dat noopte tot de keuze van een interestsysteem dat specifiek op dit bijzondere karakter was afgestemd. Zoals reeds verschillende malen is opgemerkt, betoogt de vereveningsinstelling immers te verzekeren, dat bij de aankoop van schroot een zekere compensatie van de lasten plaatsvindt, ongeveer in deze zin, dat het er — steeds per periode bezien — niet toe doet of een onderneming gemeenschapsschroot heeft verbruikt dan wel haar behoeften door ingevoerd schroot heeft gedekt. Een dergelijke verevening zou optimaal werken als alle nodige berekeningen op korte termijn verricht zouden kunnen worden en spoedig nadien op de grondslag daarvan de daadwerkelijke verevening mogelijk zou zijn. Dit zou een maximum van gelijke behandeling voor alle schrootverbruikende ondernemingen opleveren. De werkelijkheid week echter in belangrijke mate van deze ideale situatie af, bij voorbeeld omdat verbruik en aankopen van schroot niet werden aangemeld, omdat men weigerde te betalen of omdat er twistpunten rezen van feitelijk ingewikkelde aard, waarvan de opheldering vrij veel tijd eiste. Als gevolg van een en ander kwam het voor de verevening nodige geld voor een belangrijk deel te laat binnen; en het was niet in alle gevallen mogelijk om als sanctiemaatregel ter zake interest wegens te late betaling op te leggen. Terloops zij in dit verband opgemerkt, dat het — gezien de ingewikkeldheid van het vereveningssysteem — slechts bij hoge uitzondering mogelijk zal zijn de Hoge Autoriteit het begaan van een dienstfout te verwijten, zulks met de consequenties dat de gevolgen van het te laat binnenkomen der betalingen ten laste van haar eigen algemene begroting gebracht zouden moeten worden. Aan de andere kant vereiste — ook dit hebben wij reeds vermeld — het vereveningssysteem, dat de ondernemingen welke uit hoofde van de verevening aanspraak konden maken op uitkeringen, interest werd vergoed, berekend over de respectieve vereveningsmaanden; anders zou tot hun nadeel de verevening niet volledig geweest zijn. Om dit te ver-helpen stond in het oude stelsel alleen de mogelijkheid open, om het tekort, waarin door de betaling van moratoire interessen niet kon worden voorzien, onder de algemene uitgaven van het Fonds op te nemen en de uit dien hoofde benodigde bijdragen bijeen te brengen door middel van een omslag over alle debiteuren uit hoofde van de verevening. Het behoeft echter nauwelijks betoog, dat men op deze wijze bepaald wel ver verwijderd raakte van het beginsel, dat alle ondernemingen welke aan de verevening zijn onderworpen, gelijk behandeld dienen te worden. Debiteuren die op tijd betaald hadden, moesten nu immers extra-betalingen verrichten om het juistvermelde bedrag aan interest op te brengen, terwijl anderzijds debiteuren die niet tijdig betaalden (en niet in gebreke gesteld waren) jarenlang het genot behielden van geldsommen, waarop eigenlijk door het vereveningsfonds aanspraak kon worden gemaakt. Om deze reden staat naar mijn stellige mening vast, dat niet de nieuwe regeling en verdeling van de interestlasten, zoals deze in de beschikking 7-61 is neergelegd, discriminerend werkt, maar uitsluitend de oude regeling, gezien de beginselen die aan de verevening ten grondslag behoren te liggen. Indien men deze opvatting deelt, dan blijkt niet alleen de grief van verzoekster betreffende de discriminatie ongegrond te zijn, doch — naar thans kan worden uitgemaakt — al evenzeer haar grief, dat bij de invoering van het nieuwe stelsel ten onrechte niet de instemming van de Raad was gevraagd; zoals ik heb getracht aan te tonen, kan dit nieuwe stelsel rechtstreeks worden ontleend aan de grondbeginselen, die vanaf de aanvang voor de verevening hebben gegolden, te weten die van gelijke behandeling en van non-discriminatie.

b) Thans moeten wij ons echter afvragen, of er andere redenen aanwezig zijn op grond waarvan de herziening van het interestsysteem, die pas in 1961 heeft plaatsgevonden, als onwettig zon moeten worden beschouwd, ook al is die herziening dan in principe verenigbaar met de beginselen van de vereveningsinstelling. Op dit stuk heeft verzoekster verschillende argumenten ontwikkeld; uit een oogpunt van rechtssystematiek is het moeilijk om deze beschouwingen uit elkander te houden. Volgens verzoekster kan de Hoge Autoriteit worden verweten, dat zij door het treffen van de beschikking 7-61 een regel heeft geschonden, die zij eertijds zelf gesteld heeft en waarvan zij is uitgegaan, toen zij voor de vereveningsinstelling een bepaald intereststelsel koos. Verzoekster mocht erop vertrouwen dat deze keuze rechtens duurzaam zou blijven gelden; de Hoge Autoriteit had alleen voor het geval dat de oorspronkelijk getroffen regeling onwettig zou blijken te zijn op die keuze mogen terugkomen. Naar mijn mening is echter niet aan te tonen, dat voor normatieve, algemeen geldende maatregelen van de Hoge Autoriteit dergelijke beginselen zouden moeten gelden. Indien ook omgekeerd niet algemeen het beginsel gelden moge, dat het de wetgever te allen tijde vrijstaat om een regeling, die tekortkomingen vertoond, te vervangen door een regeling die beter aan het gestelde doel beantwoordt; niettemin kan men in de jurisprudentie van het Hof, althans wat de schrootvereveningsinstelling betreft (zaak 19-61, Jurisprudentie, Deel VIII, blz. 736) aanknopingspunten vinden voor een dergelijk standpunt. De verklaring ligt in de grond van de zaak in het feit, dat de latere algemene beschikkingen eigenlijk geen werkelijk nieuwe elementen aan de schrootverevening hebben toegevoegd, doch dat het daarbij louter ging om aanpassingen aan beginselen, die reeds uit de eerste beschikkingen inzake de schrootverevening konden worden afgeleid, al waren ze wellicht op enkele onderdelen niet volledig uitgewerkt. Zoals ik heb aangetoond, gaat bovendien het vroegere interestsysteem niet alleen ook werkelijk mank aan een imperfectie, die het ondoelmatig doet voorkomen; het heeft daarnaast ook bepaald een discriminerend karakter, waarmede is bewezen, dat dit stelsel, getoetst aan de grondbeginselen van de schrootverevening, onrechtmatig is in de betekenis die verzoekster aan dit begrip toekent. Overeenkomstige beschouwingen zouden gewijd kunnen worden aan een tweede opmerking die verzoekster in dit verband heeft gemaakt namelijk, dat het opleggen van moratoire interessen met terugwerkende kracht ongeoorloofd is. Men kan hiertegen namelijk inbrengen, dat het Hof juist met het oog op het bijzondere karakter van schrootverevening, op dit gebied in het algemeen, de bevoegdheid van de Hoge Autoriteit om met terugwerkende kracht correcties of heffingen door te voeren, zeer genereus heeft opgevat, met name wat het ongedaan maken van ongerechtvaardigde voordelen aangaat. In dit verband moge ik verwijzen naar de aanhalingen uit 's Hofs jurisprudentie, welke door de Hoge Autoriteit bij pleidooi te berde gebracht zijn. Aan de Hoge Autoriteit kan ten slotte evenmin worden verweten, dat zij de vereiste belangenafweging achterwege heeft gelaten en dat zij in casu afgeweken is van de regels die in de zaak 19-61 gesteld zijn en, dusdoende, ten nadele van verzoekster het beginsel van de rechtszekerheid veronachtzaamd heeft. Aangezien wij bij de beschikking 7-61 te maken hebben met een maatregel van algemene strekking, kan er uit de aard der zaak van een specifieke afweging van individuele belangen geen sprake zijn. Indien men van de Hoge Autoriteit zou vergen, dat zij bij de uitvaardiging van algemene beschikkingen een dergelijke mate van differentiatie in acht nam, dan zou de Hoge Autoriteit haar wetgevende arbeid wel onder zeer grote moeilijkheden moeten verrichten. — Met betrekking tot het beginsel van de rechtszekerheid doet verzoekster ten onrechte een beroep op het arrest 19-61. Daar werd het beginsel van de rechtszekerheid in een andere betekenis gebruikt om de juistheid van bepaalde juridische criteria aan te tonen, die scherp en ondubbelzinnig konden worden afgebakend, dus in het belang van de rechtszekerheid van de gezamenlijke schrootverbruikers, terwijl in casu het beroep van verzoekster op dit beginsel daarentegen de handhaving van een individuele rechtspositie beoogt, die, zoals gebleken is, niet te verenigen is met de beginselen van de schrootverevening. Onze slotsom is dus deze, dat geen der aangevoerde argumenten ertoe kan leiden, dat het vervangen — met terugwerkende kracht — van het oorspronkelijke interestsysteem door de beschikking 7-61 als onwettig zou moeten worden beschouwd.

III — Samenvatting en conclusie

Op grond van al het vorenstaande kom ik tot de volgende conclusie: het beroep van de firma Mannesmann AG, gericht tegen de beschikking van de Hoge Autoriteit van 8 juli 1964 is ontvankelijk, doch ongegrond; het dient op de bovengenoemde gronden te worden verworpen, met verwijzing van verzoekster in de proceskosten.

( 1 ) Vertaald uit het Duits.