Trefwoorden

Samenvatting



Trefwoorden

1 Beroep tot nietigverklaring - Bevoegdheid van gemeenschapsrechter - Conclusies strekkende tot bevel aan instelling - Niet-ontvankelijkheid (EG-Verdrag, art. 173 en 176) 2 Handelingen van de instellingen - Individuele beschikking - Kennisgeving - Begrip (EG-Verdrag, art. 191, derde alinea) 3 Handelingen van de instellingen - Motivering - Verplichting - Draagwijdte - Beschikking waarbij inbreuk op mededingingsregels wordt vastgesteld - Overeenkomsten van geringe betekenis (EG-Verdrag, art. 85, lid 1, en 190) 4 Mededinging - Mededingingsregelingen - Aantasting van mededinging - Beoordelingscriteria - Economische en juridische context - Spoorwegvervoer - Overeenkomst inzake samenwerkingsverband van spoorwegondernemingen in de zin van richtlijn 91/440 - Toegankelijkheid tot markt (EG-Verdrag, art. 85, lid 1; richtlijn 91/440 van de Raad, art. 3 en 10) 5 Vervoer - Spoorwegvervoer - Mededingingsregels - Verordening nr. 1017/69 - Richtlijn 91/440 - Begrip internationaal samenwerkingsverband in de zin van artikel 3 van richtlijn 91/440 (Verordening nr. 1017/68 van de Raad, art. 5; richtlijn 91/440 van de Raad, art. 3 en 10) 6 Mededinging - Mededingingsregelingen - Verbod - Ontheffing - Voorwaarden - Onmisbaarheid van mededingingsbeperkingen - Producten of diensten die onontbeerlijk of essentieel zijn voor toegang tot markt (EG-Verdrag, art. 85, lid 3) 7 Mededinging - Mededingingsregelingen - Verbod - Ontheffing - Overeenkomst tot oprichting van gemeenschappelijke onderneming in sector vervoer - Tijdelijke ontheffing - Duur van ontheffing - Beoordelingsfactoren (EG-Verdrag, art. 85, lid 3; EER-overeenkomst, art. 53, lid 3; verordening nr. 1017/68 van de Raad, art. 5)

Samenvatting

1 In het kader van een beroep tot nietigverklaring is de conclusie om de Commissie te gelasten bepaalde maatregelen te nemen, niet-ontvankelijk. De gemeenschapsrechter kan namelijk geen bevelen tot de instellingen richten of zich in hun plaats stellen, doch de betrokken instelling dient de maatregelen te nemen die nodig zijn ter uitvoering van een op dit beroep gewezen arrest. 2 Van een beschikking is naar behoren kennis gegeven, zodra zij ter kennis is gebracht van degene tot wie zij is gericht, en deze in staat is gesteld om daarvan kennis te nemen. Wanneer de kennisgeving geschiedt bij aangetekende brief met ontvangstbevestiging van de post, is de kennisgeving slechts regelmatig, wanneer de in de betrokken lidstaat geldende nationale voorschriften op het gebied van de postbezorging in acht zijn genomen. Een geldige kennisgeving aan de zetel van de betrokken onderneming vereist evenwel niet, dat degene die ter zake bevoegd is krachtens de interne regels van de onderneming tot wie de beschikking is gericht, er daadwerkelijk kennis van heeft genomen. Wanneer een beschikking door de post van de betrokken staat ter hand is gesteld van een personeelslid van de onderneming tot wie zij is gericht, die volgens de nationale voorschriften inzake de postbezorging niet bevoegd is om aangetekende brieven in ontvangst te nemen, is niet geldig kennis gegeven van deze beschikking. Bijgevolg gaat de termijn voor de instelling van een beroep tegen deze beschikking pas in na de ondertekening van de gewone ontvangstbevestiging die door de Commissie bij de betekende beschikking is gevoegd. 3 In het kader van de motivering van de beschikkingen tot toepassing van de mededingingsregels is de Commissie weliswaar niet verplicht, in te gaan op alle punten van feitelijke en juridische aard, alsmede op de overwegingen naar aanleiding waarvan zij een dergelijke beschikking heeft gegeven, doch niettemin is zij krachtens artikel 190 van het Verdrag gehouden de feiten en de overwegingen te vermelden die in het bestek van de beschikking van wezenlijk belang zijn, zodat de gemeenschapsrechter en de betrokken partijen kunnen weten in welke omstandigheden zij het Verdrag heeft toegepast. Behoudens bijzondere omstandigheden moet een beschikking bovendien een motivering bevatten die in de beschikking zelf is opgenomen, en kan deze niet nadien voor het eerst voor de rechter worden geëxpliciteerd. In gevallen waarin tussen ondernemingen gesloten horizontale overeenkomsten de drempel van 5 % bereiken of slechts gering overschrijden - een drempel die door de Commissie zelf als kritische drempel wordt beschouwd welke de toepassing van artikel 85, lid 1, van het Verdrag kan rechtvaardigen - is zij verplicht een toereikende motivering te verstrekken betreffende de onderzoeksgegevens, in het bijzonder betreffende de marktaandelen van de betrokken ondernemingen, op grond waarvan kan worden vastgesteld dat inderdaad aan de voornaamste voorwaarden voor de toepassing van artikel 85 wordt voldaan, tenzij de betrokken onderzoeksgegevens door een van de partijen tijdens de voorafgaande administratieve procedure zijn betwist. 4 Bij de toetsing van een overeenkomst aan artikel 85, lid 1, van het Verdrag moet rekening worden gehouden met de concrete situatie waarin zij effect sorteert, en in het bijzonder met de economische en juridische context waarin de betrokken ondernemingen opereren, de aard van de diensten waarop deze overeenkomst betrekking heeft, en de structuur van de relevante markt en de werkelijke omstandigheden waaronder deze functioneert, tenzij het een overeenkomst betreft die duidelijke mededingingsbeperkingen, zoals het bepalen van prijzen, het verdelen van de markt of het controleren van de afzet, meebrengt. Bij het onderzoek van de mededingingsvoorwaarden op een bepaalde markt moet niet enkel worden afgegaan op de bestaande mededinging tussen de ondernemingen die reeds op de betrokken markt aanwezig zijn, doch ook op de potentiële mededeling, teneinde vast te stellen of er, gelet op de marktstructuur en de economische en juridische context waarin deze functioneert, reële en concrete mogelijkheden bestaan dat de betrokken ondernemingen onderling met elkaar concurreren of dat een nieuw concurrent op de markt kan penetreren en met de daarop gevestigde ondernemingen kan concurreren. In het kader van de spoorwegmarkt, zoals georganiseerd bij richtlijn 91/440 betreffende de ontwikkeling van de spoorwegen in de Gemeenschap, zijn de spoorwegondernemingen die op de nationale netwerken opereren, weliswaar in zekere mate potentiële concurrenten voor het internationale reizigersvervoer, mits zij een internationaal samenwerkingsverband in de zin van artikel 10 van de richtlijn vormen, doch een in internationaal samenwerkingsverband van nationale spoorwegondernemingen voor de exploitatie van bepaalde internationale lijnen kan niet ten gevolge hebben dat de feitelijke concurrentie tussen de ondernemingen die bij het samenwerkingsverband zijn aangesloten, merkbaar wordt beperkt, voor zover richtlijn 91/440 de spoorwegmaatschappij van elke bij het desbetreffende traject betrokken staat als noodzakelijke partner voorschrijft en aldus de andere spoorwegmaatschappijen belet om op de betrokken spoorwegtrajecten met het internationale samenwerkingsverband te concurreren. Bij het onderzoek van de potentiële beperkingen van de mededinging als gevolg van een overeenkomst betreffende een internationaal samenwerkingsverband van spoorwegondernemingen en die van invloed zijn op de dochterondernemingen van nationale spoorwegmaatschappijen, moet rekening worden gehouden met de economische context, in het bijzonder de structuur van de relevante markt en vooral met de kosten van intreden op de markt om de mogelijkheid van feitelijke of potentiële concurrentie te bepalen. 5 Het begrip internationaal samenwerkingsverband in de zin van artikel 3 van richtlijn 91/440 betreffende de ontwikkeling van de spoorwegen in de Gemeenschap, omvat ieder samengaan van ten minste twee in verschillende lidstaten gevestigde spoorwegondernemingen, dat ten doel heeft het leveren van diensten op het gebied van internationaal vervoer tussen lidstaten, ongeacht de vorm van het betrokken samengaan. Een beschikking waarbij het begrip internationaal samenwerkingsverband wordt beperkt tot samenwerkingsassociaties tussen spoorwegondernemingen, zoals de traditionele gemeenschappelijke exploitatieovereenkomsten, met uitsluiting van elke andere vorm, zoals een gemeenschappelijke onderneming in de vorm van een coöperatie of zelfs van een concentratie, geeft derhalve en onjuiste toepassing aan de bij richtlijn 91/440 vastgestelde categorieën. De voorwaarde in ditzelfde artikel volgens welke slechts aanspraak op de hoedanigheid van spoorwegonderneming kan worden gemaakt, indien de betrokken onderneming over spoorwegtractiemiddelen beschikt, houdt niet in dat het tractiematerieel eigendom moet zijn van de onderneming. Bijgevolg kan aan een internationaal samenwerkingsverband van spoorwegondernemingen niet op grond van het feit dat het niet eigenaar is van zijn tractiemiddelen, de hoedanigheid van samenwerkingsverband in de zin van richtlijn 91/440 worden onthouden. 6 Wanneer de Commissie krachtens artikel 85, lid 3, van het Verdrag met betrekking tot een overeenkomst tot oprichten van een gemeenschappelijke onderneming voorwaarden oplegt om te vermijden dat de mededinging meer dan noodzakelijk wordt beperkt, door te eisen dat aan derde ondernemingen aan dezelfde voorwaarden toegang tot de infrastructuur, producten of diensten wordt verleend als aan de gemeenschappelijke onderneming, op grond dat deze onontbeerlijk zijn, of zelfs essentiële faciliteiten in het bijzonder voor de toegang tot de markt vormen, kunnen de moedermaatschappijen noch de aldus opgerichte gemeenschappelijke onderneming worden geacht, in het bezit te zijn van infrastructuur, producten of diensten, welke onontbeerlijk of essentieel voor de toegang tot de relevante markt zijn, tenzij deze infrastructuur, producten of diensten niet substitueerbaar zijn en er als gevolg van hun bijzondere kenmerken - vooral de prohibitieve kosten en/of de redelijkerwijs vereiste tijd om deze zelf te produceren - geen behoorlijke alternatieven voor de potentiële concurrenten van de gemeenschappelijke onderneming bestaan, waardoor zij van de markt zouden worden uitgesloten. 7 De duur van een ontheffing die wordt verleend uit hoofde van artikel 85, lid 3, van het Verdrag - of artikel 5 van verordening nr. 1017/68 houdende de toepassing van mededingingsregels op bepaalde sectoren van het vervoer - en artikel 53, lid 3, van de Overeenkomst betreffende de Europese Economische Ruimte, moet toereikend zijn om degenen aan wie de ontheffing wordt verleend, in staat te stellen de voordelen te verwezenlijken die de betrokken ontheffing rechtvaardigen. Wanneer deze voordelen niet zonder hoge investeringen zijn te verwezenlijken, is de tijd die nodig is voordat de betrokken investeringen rendement opleveren, noodzakelijkerwijze een essentiële factor bij de beoordeling van de duur van een ontheffing, te meer wanneer de ontheffing een overeenkomst tot oprichting van een gemeenschappelijke onderneming betreft, die geheel nieuwe diensten aanbiedt die hoge investeringen vergen, waarmee belangrijke financiële risico's gemoeid zijn, en die een bundeling van de knowhow van de ondernemingen vereisen die partij zijn bij de overeenkomst.