Trefwoorden

Samenvatting



Trefwoorden

1. Steunmaatregelen van de staten – Beschikking van Commissie houdende vaststelling dat steun onverenigbaar is met gemeenschappelijke markt en houdende bevel tot terugbetaling ervan

[EG-Verdrag, art. 93 (thans art. 88 EG) en art. 173, vijfde alinea (thans, na wijziging, art. 230, vijfde alinea, EG)]

2. Steunmaatregelen van de staten – Onderzoek door Commissie

[EG-Verdrag, art. 38 en 92 (thans, na wijziging, art. 32 EG en 87 EG), en art. 42 en 93 (thans art. 36 EG en 88 EG); verordeningen nrs. 26 en 797/85 van de Raad]

3. Steunmaatregelen van de staten – Bestaande en nieuwe steunregelingen

4. Steunmaatregelen van de staten – Onderzoek door Commissie

(Verordening nr. 659/1999 van de Raad)

5. Steunmaatregelen van de staten – Terugvordering van onwettige steun

[Art. 93, lid 3, EG-Verdrag (thans art. 88, lid 3, EG)]

6. Steunmaatregelen van de staten – Beschikking van Commissie houdende vaststelling dat niet-aangemelde steun onverenigbaar is met gemeenschappelijke markt

[EG-Verdrag, art. 93, lid 3, en 190 (thans art. 88, lid 3, EG en 253 EG)]

7. Steunmaatregelen van de staten – Verbod – Afwijkingen – Draagwijdte – Strikte uitlegging

[Art. 92, lid 2, sub b, EG-Verdrag (thans, na wijziging, art. 87, lid 2, sub b, EG)]

8. Steunmaatregelen van de staten – Verbod – Afwijkingen – Steunmaatregelen ter bevordering of vergemakkelijking van economische ontwikkeling van bepaalde streken of bepaalde activiteiten

[Art. 92, lid 3, sub a en c, EG-Verdrag (thans, na wijziging, art. 87, lid 3, sub a en c, EG)]

Samenvatting

1. De begunstigde van een steunmaatregel, die een op grond van artikel 93 van het Verdrag (thans artikel 88 EG) gegeven beschikking van de Commissie had kunnen aanvechten, maar de hiertoe in artikel 173, vijfde alinea, van het Verdrag (thans, na wijziging, artikel 230, vijfde alinea, EG) gestelde fatale termijn heeft laten verlopen, moet ingevolge de vereisten van rechtszekerheid, en meer bepaald de vereisten die voortvloeien uit het beginsel van het gezag van gewijsde, de mogelijkheid worden ontzegd om voor de nationale rechter de wettigheid van die beschikking opnieuw in geding te brengen naar aanleiding van een beroep tegen de maatregelen van de nationale autoriteiten ter uitvoering van deze beschikking. Zou de betrokkene zich in dergelijke omstandigheden voor de nationale rechter namelijk met een beroep op de onwettigheid van de beschikking tegen de uitvoering ervan kunnen verzetten, dan zou hem aldus de mogelijkheid worden gegeven om aan het onherroepelijke karakter dat de beschikking na het verstrijken van de beroepstermijn jegens hem heeft, te ontkomen.

Dit is meer in het bijzonder het geval wanneer in de beschikking, die tot de betrokken lidstaat is gericht, de Commissie uitdrukkelijk zegt wie de begunstigde van de betrokken individuele steun is, en die staat de beschikking aan de begunstigde heeft meegedeeld, daarbij vermeldend dat hij beroep tot nietigverklaring daarvan kon instellen.

Anders is het daarentegen, wanneer de omstreden beschikking, die tot de lidstaat is gericht, steunregelingen betreft voor algemeen omschreven categorieën van personen en niet voor uitdrukkelijk genoemde begunstigden, en door die lidstaat aan geen enkele begunstigde van de betrokken steun is meegedeeld. In dit geval ligt namelijk niet voor de hand dat een beroep tot nietigverklaring van de omstreden beschikking, ingesteld door de begunstigden van dergelijke steunmaatregelen, ontvankelijk zou zijn geweest, en moeten verzoeken om een prejudiciële beslissing, ingediend door een nationale rechter voor wie deze begunstigden de geldigheid van de beschikking betwisten en die deze geldigheid betreffen, ontvankelijk worden geacht.

(cf. punten 31‑34)

2. Blijkens de bepalingen van artikel 42 van het Verdrag (thans artikel 36 EG) zijn de regels betreffende de mededinging op de voortbrenging van en de handel in landbouwproducten, zoals omschreven in artikel 38 van het Verdrag (thans, na wijziging, artikel 32 EG), slechts in zoverre van toepassing als door de Raad is bepaald. Deze heeft verschillende verordeningen vastgesteld, in de eerste plaats verordening nr. 26 inzake de toepassing van bepaalde regels betreffende de mededinging op de voortbrenging van en de handel in landbouwproducten, verordeningen houdende een gemeenschappelijke marktordening, die de regels inzake steunmaatregelen betreffen, alsmede verschillende andere verordeningen, in het bijzonder verordening nr. 797/85 betreffende de verbetering van de doeltreffendheid van de landbouwstructuur, die daar eveneens betrekking op heeft. Om te beoordelen of de Commissie, wanneer zij een standpunt inneemt over steunmaatregelen uit het oogpunt van artikel 92 van het Verdrag (thans, na wijziging, artikel 87 EG) en artikel 93 van het Verdrag (thans artikel 88 EG), haar beschikking op een juiste rechtsgrondslag heeft gebaseerd, en bevoegd was om deze beschikking te geven, moet bijgevolg worden uitgemaakt of de producten waarop deze steunmaatregelen betrekking hebben, landbouwproducten in de zin van artikel 38 van het Verdrag zijn, en indien ja, tegen de achtergrond van de eventueel toepasselijke verordeningen worden bepaald, in hoeverre zij onder de verdragsbepalingen inzake staatssteun vallen. In feite vallen alleen de landbouwproducten waarvoor geen gemeenschappelijke marktordening geldt, onder de verdragsregels inzake staatssteun waarvan de toepassing door verordening nr. 26 wordt beperkt.

(cf. punten 37‑42, 48)

3. Moeten als nieuwe steunmaatregelen worden beschouwd, de maatregelen die na de inwerkingtreding van het Verdrag zijn genomen tot invoering of wijziging van steunmaatregelen, waarbij zij aangetekend dat de wijzigingen betrekking kunnen hebben op bestaande steunmaatregelen of op bij de Commissie aangemelde ontwerpen. Bijgevolg volstaat de loutere verwijzing in een wet die dateert van na de inwerkingtreding van het Verdrag, naar een wet van vóór deze datum, niet om vast te stellen dat de steunmaatregelen die door eerstbedoelde wet zijn ingesteld, op laatstbedoelde wet zijn gebaseerd en bestaande steunmaatregelen zijn, daar de wet waaraan wordt gerefereerd, daarna is gewijzigd en aangevuld.

(cf. punten 51‑52)

4. Hoewel de Commissie voor het onderzoek van steunmaatregelen niet aan specifieke termijnen was gebonden zolang verordening nr. 659/1999 tot vaststelling van nadere bepalingen voor de toepassing van artikel 93 van het Verdrag (thans artikel 88 EG) niet was vastgesteld, diende zij, ofschoon bepalingen dienaangaande ontbraken, om te voldoen aan de fundamentele eis van rechtszekerheid, er toch voor te zorgen dat zij de uitoefening van haar bevoegdheden niet eindeloos uitstelde.

(cf. punt 61)

5. Gelet op het dwingende karakter van het door de Commissie krachtens artikel 93 van het Verdrag (thans artikel 88 EG) uitgeoefende toezicht op de steunmaatregelen van de staten, kunnen steun ontvangende ondernemingen in beginsel slechts een gewettigd vertrouwen in de rechtmatigheid van de steun hebben, wanneer de steun met inachtneming van de procedure van dat artikel is toegekend. Een behoedzame ondernemer zal immers normaliter in staat zijn, zich ervan te vergewissen of deze procedure is gevolgd. Indien steun is betaald die niet vooraf bij de Commissie was aangemeld, zodat hij op grond van artikel 93, lid 3, van het Verdrag onrechtmatig is, kan de steunontvanger op dat tijdstip geen gewettigd vertrouwen hebben in de rechtmatigheid van de toekenning van de steun.

(cf. punten 64‑65)

6. In het geval van steun die in het ontwerpstadium niet bij haar is aangemeld, moet de Commissie in de considerans van haar beschikking ten minste de omstandigheden aanduiden waaronder de steun werd verleend, wanneer daarmee kan worden aangetoond dat deze steun het handelsverkeer tussen lidstaten ongunstig kan beïnvloeden, maar zij hoeft niet de werkelijke invloed van reeds verleende steun aan te tonen. Anders zouden lidstaten die steun verlenen zonder zich te houden aan de aanmeldingsplicht van artikel 93, lid 3, van het Verdrag (thans artikel 88, lid 3, EG) immers worden bevoordeeld ten opzichte van lidstaten die hun steunvoornemens wél aanmelden.

(cf. punt 74)

7. Artikel 92, lid 2, sub b, van het Verdrag (thans, na wijziging, artikel 87, lid 2, sub b, EG) bepaalt dat steunmaatregelen tot herstel van de schade veroorzaakt door natuurrampen of andere buitengewone gebeurtenissen verenigbaar zijn met de gemeenschappelijke markt. Aangezien het een uitzondering betreft op het algemene beginsel dat steunmaatregelen van de staten onverenigbaar zijn met de gemeenschappelijke markt, dient deze bepaling restrictief te worden uitgelegd. In de zin van deze bepaling kan uitsluitend de schade worden vergoed die het rechtstreekse gevolg is van natuurrampen of andere buitengewone gebeurtenissen. Bijgevolg moet er een rechtstreeks verband bestaan tussen de door de buitengewone gebeurtenis veroorzaakte schade en de staatssteun, en moet de schade van de betrokken producenten zo nauwkeurig mogelijk worden geraamd.

(cf. punt 79)

8. Voor de toetsing van de geldigheid van de steun aan de bepalingen van artikel 92, lid 3, sub a en c, van het Verdrag (thans, na wijziging, artikel 87, lid 3, sub a en c, EG), betreffende steunmaatregelen ter bevordering of vergemakkelijking van de economische ontwikkeling van bepaalde streken of bepaalde activiteiten, beschikt de Commissie over een ruime beoordelingsvrijheid, waarvan het gebruik een afweging van economische en sociale factoren impliceert, die dient te geschieden in een communautair kader. Bij de toetsing van de wettigheid van de uitoefening van die vrijheid, mag de gemeenschapsrechter zijn oordeel niet in de plaats stellen van dat van het bevoegde orgaan, maar dient hij alleen te onderzoeken of deze beoordeling niet gebrekkig is wegens een kennelijke beoordelingsfout of misbruik van bevoegdheid.

(cf. punt 84)