Trefwoorden

Samenvatting



Trefwoorden

1. Harmonisatie van wetgevingen – Procedures voor plaatsen van overheidsopdrachten voor werken, leveringen en diensten – Richtlijn 2004/18 – Overheidsopdrachten voor werken – Begrip

(Richtlijn 2004/18 van het Europees Parlement en de Raad, art. 1, lid 2, sub a en b)

2. Harmonisatie van wetgevingen – Procedures voor plaatsen van overheidsopdrachten voor werken, leveringen en diensten – Richtlijn 2004/18 – Overheidsopdrachten voor werken – Begrip

(Richtlijn 2004/18 van het Europees Parlement en de Raad, art. 1, lid 2, sub b)

3. Harmonisatie van wetgevingen – Procedures voor plaatsen van overheidsopdrachten voor werken, leveringen en diensten – Richtlijn 2004/18 – Overheidsopdrachten voor werken – Begrip – Eisen vastgesteld door aanbestedende dienst – Begrip

(Richtlijn 2004/18 van het Europees Parlement en de Raad, art. 1, lid 2, sub b)

4. Harmonisatie van wetgevingen – Procedures voor plaatsen van overheidsopdrachten voor werken, leveringen en diensten – Richtlijn 2004/18 – Concessieovereenkomst voor openbare werken – Begrip

(Richtlijn 2004/18 van het Europees Parlement en de Raad, art. 1, lid 3)

5. Harmonisatie van wetgevingen – Procedures voor plaatsen van overheidsopdrachten voor werken, leveringen en diensten – Richtlijn 2004/18 – Werkingssfeer

(Richtlijn 2004/18 van het Europees Parlement en de Raad, art. 1, lid 2, sub a)

Samenvatting

1. Het begrip „overheidsopdrachten voor werken” in de zin van artikel 1, lid 2, sub b, van richtlijn 2004/18 betreffende de coördinatie van de procedures voor het plaatsen van overheidsopdrachten voor werken, leveringen en diensten, vereist niet dat de werken waarop de opdracht betrekking heeft, materieel of fysiek ten behoeve van de aanbestedende dienst worden uitgevoerd, wanneer deze werken in het rechtstreekse economische belang van deze dienst worden uitgevoerd. De uitoefening door deze laatste van regulerende bevoegdheden inzake stedenbouw volstaat niet om aan deze laatste voorwaarde te voldoen.

Overheidsopdrachten zijn volgens artikel 1, lid 2, sub a, van richtlijn 2004/18 namelijk schriftelijke overeenkomsten onder bezwarende titel. Een overeenkomst onder bezwarende titel betekent dat de aanbestedende dienst die een overheidsopdracht voor werken heeft afgesloten, in het kader daarvan een prestatie voor een tegenprestatie ontvangt. Deze prestatie bestaat in de uitvoering van de werken waarover de aanbestedende dienst wil beschikken.

Dienaangaande vereist het begrip „overheidsopdrachten voor werken” in de zin van artikel 1, lid 2, sub b, van richtlijn 2004/18 dat de in het kader van de opdracht uit te voeren werken in het rechtstreekse economische belang van de aanbestedende dienst worden uitgevoerd zonder dat de prestatie echter noodzakelijkerwijze bestaat in de verkrijging van een materieel of fysiek voorwerp.

Tot de gewone uitoefening van regulerende bevoegdheden inzake stedenbouw met het oog op het algemeen belang behoort echter niet het ontvangen van een contractuele prestatie of het voldoen aan een rechtstreekse economische behoefte van de aanbestedende dienst, zoals vereist door artikel 1, lid 2, sub a, van richtlijn 2004/18.

(cf. punten 45, 48, 54, 57‑58, dictum 1)

2. Het begrip „overheidsopdrachten voor werken” in de zin van artikel 1, lid 2, sub b, van richtlijn 2004/18 betreffende de coördinatie van de procedures voor het plaatsen van overheidsopdrachten voor werken, leveringen en diensten, vereist dat de aannemer zich rechtstreeks of indirect verbindt tot de uitvoering van de betrokken werken, en dat de uitvoering van deze verbintenis in rechte kan worden afgedwongen op de naar nationaal recht bepaalde wijze.

Aangezien het gaat om een overeenkomst onder bezwarende titel, gaat het begrip overheidsopdracht voor werken ervan uit dat de aannemer zich voor een tegenprestatie verbindt tot de bij overeenkomst omschreven prestatie. Daar de uit de opdracht voortvloeiende verbintenissen juridisch bindend zijn, moet de uitvoering ervan in rechte kunnen worden gevorderd. Bij gebreke van een unierechtelijke regeling en overeenkomstig het beginsel van de procesautonomie moet de wijze van uitvoering van deze verbintenissen naar nationaal recht worden geregeld.

(cf. punten 60, 62‑63, dictum 2)

3. De „door de aanbestedende dienst vastgestelde eisen” in de zin van de derde hypothese van artikel 1, lid 2, sub b, van richtlijn 2004/18 betreffende de coördinatie van de procedures voor het plaatsen van overheidsopdrachten voor werken, leveringen en diensten, kunnen niet bestaan in het enkele feit dat een overheidsdienst een aantal hem voorgelegde bouwplannen onderzoekt of een besluit neemt in het kader van de uitoefening van zijn regulerende bevoegdheden inzake stedenbouw.

Een aanbestedende dienst heeft zijn eisen in de zin van deze bepaling namelijk pas vastgesteld wanneer hij maatregelen heeft genomen om de kenmerken van het werk te definiëren of althans een beslissende invloed op het ontwerp ervan uit te oefenen.

(cf. punten 67‑69, dictum 3)

4. In een situatie waarin een overheidsinstantie een stuk grond verkoopt waarop de koper later werken wil uitvoeren die beantwoordden aan de stedenbouwkundige doelstellingen van een territoriaal lichaam, is een concessieovereenkomst voor openbare werken in de zin van artikel 1, lid 3, van richtlijn 2004/18 betreffende de coördinatie van de procedures voor het plaatsen van overheidsopdrachten voor werken, leveringen en diensten, uitgesloten.

Een aanbestedende dienst moet over de exploitatie van een werk in de zin van deze bepaling kunnen beschikken om het recht van exploitatie aan zijn medecontractant te kunnen overdragen. Dat is gewoonlijk niet het geval wanneer het exploitatierecht zijn oorsprong alleen in het eigendomsrecht van de betrokken marktdeelnemer vindt.

De eigenaar van een stuk grond heeft namelijk het recht het te exploiteren met inachtneming van de toepasselijke wettelijke voorschriften. Zolang een marktdeelnemer het recht geniet een stuk grond te exploiteren dat zijn eigendom is, kan een overheidsinstantie in beginsel geen concessie met betrekking tot deze exploitatie verlenen.

Bovendien bestaat de concessie er in wezen in dat de concessiehouder zelf het voornaamste economische, of in elk geval het wezenlijke, risico van de exploitatie draagt. Dienaangaande kan de onzekerheid voor de ondernemer over de vraag of de stedenbouwkundige dienst van het betrokken lichaam zijn plannen zal goedkeuren, verband houden met de regulerende bevoegdheden van de aanbestedende dienst inzake stedenbouw en niet met de uit een concessie voortvloeiende contractuele betrekking. Het risico houdt dus geen verband met de exploitatie.

Wat de duur van een concessie betreft, zijn er hoe dan ook gegronde redenen, waaronder met name de handhaving van de mededinging, om aan te nemen dat concessieverlening voor onbepaalde tijd in strijd is met de rechtsorde van de Unie.

(cf. punten 72‑80, dictum 4)

5. Richtlijn 2004/18 betreffende de coördinatie van de procedures voor het plaatsen van overheidsopdrachten voor werken, leveringen en diensten, is niet van toepassing op een situatie waarin een overheidsinstantie een stuk grond verkoopt aan een onderneming, terwijl een andere overheidsinstantie voornemens is een opdracht voor werken op deze grond te plaatsen, en noch de betrokken overheidsinstantie, noch de betrokken onderneming juridisch bindende verbintenissen is aangegaan.

Ook al is het raadzaam niet meteen uit te sluiten dat richtlijn 2004/18 van toepassing is op een procedure van gunning in twee fasen, gekenmerkt door de verkoop van een stuk grond en vervolgens de gunning van een opdracht voor uitvoering van werken op deze grond, door deze handelingen als een eenheid te beschouwen, vormen gewone voornemens om een opdracht te plaatsen geen bindende verbintenissen en kunnen deze geenszins voldoen aan het door het begrip overheidsopdracht in artikel 1, lid 2, sub a, van richtlijn 2004/18 zelf gestelde vereiste van schriftelijke overeenkomst.

(cf. punten 82, 84, 88‑89, dictum 5)