CONCLUSIE VAN DE ADVOCAAT-GENERAAL H. MAYRAS

VAN 11 APRIL 1973 ( 1 )

Mijnheer de President,

mijne heren Rechters,

I — De feiten

Als één van de in artikel 67 van het Statuut genoemde gezinstoelagen genieten de ambtenaren van de Europese Gemeenschappen voor ieder te hunnen laste komend kind dat regelmatig volledig dagonderwijs volgt bij een onderwijsinstelling, een schooltoelage ingevolge artikel 3 van bijlage VII van het Statuut gelijk aan de werkelijk voor het schoolbezoek gemaakte kosten tot een maximumbedrag per maand.

In de overeenkomstig artikel 110 van het Statuut vastgestelde algemene uitvoeringsbepalingen worden echter twee gevallen onderscheiden:

— indien de kinderen van de ambtenaar een school bezoeken in een andere plaats dan de woonplaats van het gezin, is de toelage gelijk aan het maximumbedrag;

— indien de kinderen een school bezoeken in de woonplaats van het gezin, moet de ambtenaar kiezen tussen een vaste vergoeding, welke veel lager is dan het maximumbedrag, en terugbetaling van de werkelijk gemaakte kosten tegen overlegging van bewijsstukken.

Ten slotte zijn de personeelsleden krachtens artikel 8 van de algemene uitvoeringsbepalingen verplicht de administratie opgave te verstrekken van iedere wijziging in het schoolbezoek van hun kinderen, welke de beëindiging of vermindering van de toelage zou kunnen medebrengen. Dit geldt met name voor iedere wisseling van school die van invloed is op de hoogte van deze toelage.

Mevrouw Annemarie Kuhl trad in 1958 in dienst van de Gemeenschappen en vervult thans te Brussel de functie van reviseur in de rang LA 4 bij de taalkundige dienst van de Raad. Zij heeft drie kinderen.

De beide oudste kinderen, Armin en Si-grid, bezochten tot en met augustus 1970 een school te Duisburg (Duitsland). Mevrouw Kuhl genoot daarom voor hen beide de toelage voor kinderen die studeren in een andere plaats dan de woonplaats van het gezin.

In september 1970 kwamen deze kinderen terug naar de gezinswoonplaats te Brussel en werden ingeschreven bij de Europese school aldaar.

Pia, de jongste, die tot dat tijdstip nog niet naar school was geweest, werd bij dezelfde onderwijsinstelling ingeschreven.

Mevrouw Kuhl kon dus verder voor al haar kinderen slechts aanspraak maken op de minder gunstige regeling, geldend voor kinderen die een school in de woonplaats van het gezin bezoeken.

Aan het begin van het schooljaar 1970 liet zij echter na de administratie te verwittigen dat haar kinderen van school veranderd waren. Eerst 15 januari 1971, bij het aanvragen van de schooltoelage, deelde zij het secretariaat van de Raad mede dat zij sedert 1 september van het vorig jaar de Europese school te Brussel bezochten.

Omdat was nagelaten het bureau comptabiliteit de nodige instructies te geven, ontving mevrouw Kuhl echter de laatste vier maanden van 1970 de maximum-schooltoelage voor de beide oudste kinderen en bleef zij dit maximum ook het gehele jaar 1971 ontvangen.

De financiële controleur ontdekte de vergissing van de administratie eerst aan het eind van het jaar. Het bureau comptabiliteit kreeg terstond opdracht de nodige maatregelen te nemen om deze ongedaan te maken.

Het tot 1 januari 1972 onverschuldigd betaalde bedrag van in totaal 28691 Bfr werd in januari 1972 in zijn geheel ingehouden op een salaris-nabetaling aan mevrouw Kuhl, op grond van een besluit tot algemene salaris-verhoging met terugwerkende kracht tot 1 juli 1971.

Terstond nadat zij mondeling bericht had ontvangen van het voornemen van de administratie om dit bedrag in te houden, richtte mevrouw Kuhl op 19 januari 1972 een verzoek om vrijstelling van terugvordering van het onverschuldigd betaalde aan de directeur van de afdeling Personeelszaken van de Raad; zij wees op het onbillijke karakter van deze terugvordering wegens de lengte van de periode — 16 maanden — gedurende welke de op dwaling berustende betalingen waren gedaan.

Zij betoogde in de tweede plaats dat de voorwaarden voor de toepassing van artikel 85 van het Statuut niet waren vervuld: zij beweerde geen kennis te hebben gedragen van de onregelmatigheid van de betalingen en betwistte dat deze onregelmatigheid zo evident was dat zij daarvan wel kennis had moeten dragen; omdat zij nagenoeg niet vertrouwd was met de wijze waarop de schooltoelagen worden berekend en bovendien deze toelagen zelf nooit voor in de gezinswoonplaats verblijvende kinderen had ontvangen, was een verhoging van de haar uit dien hoofde betaalde bedragen haar niet ongewoon voorgekomen omdat haar nu eenmaal voortaan schooltoelagen voor drie in plaats van twee kinderen werden betaald.

Op 10 maart 1972 wees de secretaris-generaal van de Raad haar verzoek af met de motivering dat verzoekster, die immers zelf had nagelaten direct aan het begin van het schooljaar 1970 opgave te doen van de wisseling van school van haar twee oudste kinderen, wel had moeten weten dat zij tot het einde van dat jaar ten onrechte schooltoelage had ontvangen volgens een berekening welke niet meer in overeenstemming was met de nieuwe situatie; dat verzoekster bij enkele lezing van de afrekeningen van de voor haar bestemde schooltoelagen bovendien gemakkelijk had kunnen vaststellen dat de ontvangen bedragen onregelmatig waren, omdat de ter zake geldende regeling periodiek wordt opgenomen in aan alle ambtenaren van de Raad afzonderlijk toegezonden mededelingen.

Naar aanleiding van dit antwoord wendde mevrouw Kuhl zich op 13 maart opnieuw tot de administratie, doch ditmaal alleen met het verzoek de terugbetaling van het onverschuldigd betaalde bedrag te mogen spreiden, zodat van haar salaris maandelijks niet meer dan 2000 Bfr zou worden ingehouden.

Tien dagen later werd haar geantwoord dat het onmogelijk was haar een bedrag terug te betalen dat reeds in één keer was ingehouden op de salarisnabetaling van januari.

Ten slotte wendde verzoekster zich op 7 juni 1972 tot de secretaris-generaal van de Raad als tot aanstelling bevoegd gezag met een klacht overeenkomstig artikel 90 van het Statuut; zij verzocht om intrekking van het besluit tot terugvordering van onverschuldigd betaalde bedragen en herhaalde daartoe de reeds in haar inleidend verzoek gebruikte argumenten.

Deze klacht werd op 30 juni 1972 uitdrukkelijk afgewezen.

Op 2 oktober wendde mevrouw Kuhl zich tot het Hof met een verzoekschrift waarin zij het te Uwer beoordeling stelt dat zij geen kennis heeft gedragen van de onregelmatigheid der haar bij wijze van schooltoelage gedane betalingen en dat deze onregelmatigheid niet zo voor de hand lag dat verzoekster daarvan wel kennis had moeten dragen.

Zij vraagt derhalve nietigverklaring van 's Raads besluit tot terugvordering van hetgeen haar onverschuldigd is betaald.

II — De ontvankelijkheid van het beroep

Verweerder, de Raad, concludeert tot niet-ontvankelijkheid van het beroep en betoogt daartoe dat het door verzoekster aangevochten besluit tot terugvordering van onverschuldigd betaalde bedragen is genomen op 3 januari 1972. Op die datum zijn namelijk drie voor het bureau „Salarissen en toelagen” bestemde nota's houdende wijziging van het bedrag der aan mevrouw Kuhl toekomende schooltoelage voor haar kinderen Armin en Si-grid met ingang van 1 september 1970 door de administratie opgesteld en door de administrateur ondertekend.

Volgens de Raad zijn kopieën van deze nota's aan verzoekster gezonden, zoals blijkt uit de desbetreffende vermelding op elk van deze documenten.

Daarom had mevrouw Kuhl op grond van de artikelen 90 en 91 van het Statuut in hun toenmalige redactie hetzij binnen drie maanden na deze mededeling in beroep moeten gaan bij het Hof, hetzij binnen dezelfde termijn een klacht moeten indienen bij het tot aanstelling bevoegd gezag.

Volgens de Raad heeft zij van deze laatste bevoegdheid gebruik gemaakt in haar brief van 19 januari 1972, die als een klacht moet worden beschouwd. Waar de secretaris-generaal van de Raad deze klacht op 10 maart van dat zelfde jaar uitdrukkelijk heeft verworpen, is het door verzoekster meer dan drie maanden na dit afwijzende besluit ingestelde beroep wegens termijnoverschrijding niet-ontvankelijk.

Naar mijn mening moet deze exceptie ongegrond worden verklaard.

Dit in de eerste plaats omdat de nota's aan het bureau. „Salarissen en toelagen”, waarop verweerder zich baseert, niet een overeenkomstig artikel 85 en artikel 25 van het Statuut genomen besluit tot terugvordering van onverschuldigd betaalde bedragen in de zin van het Statuut vormen.

Gebruikmaking van de bevoegdheid tot terugvordering van door de administratie onverschuldigd betaalde bedragen is namelijk slechts mogelijk na een afzonderlijk besluit van het tot aanstelling bevoegd gezag of van de autoriteit waaraan hiertoe krachtens artikel 2 van het Statuut bevoegdheden zijn gedelegeerd.

Bovendien moet een dergelijk voor de betrokken ambtenaar nadelig besluit ingevolge artikel 25 met redenen zijn omkleed.

De nota's van 3 januari 1972 waren echter slechts stukken van boekhoudkundige aard, bestemd om het bureau „Salarissen en toelagen” mede te delen op welke grondslag de schooltoelage met terugwerkende kracht moest worden berekend. Niet alleen werd daarin artikel 85 van het Statuut volstrekt niet genoemd, maar bovendien werd geen enkele reden genoemd voor de terugvordering van onverschuldigd betaalde bedragen. Zij moeten worden beschouwd als stukken van zuiver boekhoudkundige aard, die hadden moeten worden voorafgegaan door een echt besluit, genomen overeenkomstig artikel 85 en gericht aan verzoekster.

De administratie tracht zelfs niet te verdedigen dat een dergelijk besluit in casu vóór 3 januari 1972 was genomen.

In de tweede plaats, zelfs indien Gij mocht aannemen dat deze nota's op zichzelf een bezwarend besluit bevatten, dan nog kan het ingaan van de beroepstermijn eerst worden aangenomen wanneer is vastgesteld dat verzoekster hiervan mededeling heeft ontvangen.

Dit ontkent zij met nadruk, terwijl de administratie, op wie de bewijslast van deze mededeling rust, slechts de op deze documenten aangebrachte vermeldingen „kopie voor mevrouw Kuhl” aanvoert, doch niet aantoont dat de geadresseerde deze kopieën ook werkelijk heeft ontvangen.

Inderdaad wordt niet betwist dat verzoekster uit een mondelinge mededeling van een ambtenaar van de directie Personeelszaken kennis droeg van het voornemen van de administratie over te gaan tot terugvordering van het onverschuldigd betaalde bedrag van 28691 Bfr. Artikel 25 van het Statuut schrijft echter voor dat „elk besluit dat overeenkomstig dit Statuut ten aanzien van een ambtenaar wordt genomen, . .. schriftelijk te zijner kennis (dient) te worden gebracht”.

Dit is een voorschrift van dwingende aard. Het is ook een wijs voorschrift, want het heeft ten doel elke discussie te voorkomen over het eigenlijke bestaan van een besluit, zijn inhoud, de hoedanigheid van de opsteller en de datum waarop het is genomen.

Wanneer men zou aannemen dat de ingangsdatum van de beroepstermijn, die van openbare orde is, afhankelijk kan zijn van het kennisdragen van een besluit door enkele mondelinge mededeling, waarvan de juiste betekenis, de datum en eventueel zelfs de inhoud moeilijk zijn aan te tonen, zou dit een element van onzekerheid invoeren en de weg vrijmaken voor geschillen welke de rechter in de meeste gevallen voor zeer grote moeilijkheden zouden plaatsen.

Bovendien veroordeelt artikel 25 van het Statuut deze „theorie van het kennis-dragen” ondubbelzinnig door te eisen dat elk besluit ten aanzien van een ambtenaar schriftelijk wordt genomen en aan de betrokkene ter kennis wordt gebracht.

Ten slotte betoogt de vertegenwoordiger van de Raad in een telex aan het Hof, naar aanleiding van door verzoeksters raadsman bij de mondelinge behandeling naar voren gebrachte feiten, dat uit de afrekening van de nabetaling die mevrouw Kuhl op 15 januari 1972, tegelijk met de maandelijkse salarisafrekening is toegezonden, blijkt dat het aan schooltoelagen teveel ontvangen bedrag is afgetrokken van de op die datum verrichte salarisnabetaling.

Zelfs aangenomen dat verzoekster zo de haar eerder mondeling gedane mededeling bevestigd heeft gezien — hetgeen zij overigens ontkent —, dan nog kan een afrekening van de boekhouding, hoe duidelijk daaruit ook het karakter van het ingehouden bedrag blijkt, mijns inziens niet worden beschouwd als een besluit tot terugvordering van hetgeen onverschuldigd is betaald in de zin van artikel 85.

Ik ben daarom geneigd te menen dat het enige besluit, door kennisgeving waarvan de termijn voor het beroep of de klacht kon ingaan, besloten ligt in de brief van 10 maart 1972, waarbij de secretaris-generaal van de Raad afwijzend heeft beschikt op het verzoek van mevrouw Kuhl gevrijwaard te blijven van de terugvordering van de haar onverschuldigd betaalde som.

Tegen dit besluit heeft mevrouw Kuhl tijdig een klacht ingediend bij het tot aanstelling bevoegd gezag. Vervolgens heeft zij voor het verstrijken van de beroepstermijn bij het Hof beroep ingesteld tegen de uitdrukkelijke afwijzing van deze klacht. Het beroep is dus ontvankelijk.

III — Ten principale

Wanneer wij thans ingaan op het geding ten principale, dan moet erop worden gewezen dat de terugvordering van hetgeen onverschuldigd is betaald wettelijk geregeld is in het burgerlijk recht van de Lid-Staten der Gemeenschappen.

Volgens artikel 1235 van de Franse Code civil, „veronderstelt iedere betaling een schuld”; „hetgeen zonder verschuldigd te zijn betaald is, kan teruggevorderd worden”. Artikel 1376 van hetzelfde wetboek herhaalt het beginsel van de actie tot terugvordering: „Hij die bij vergissing, of met zijn weten, iets ontvangen heeft dat hem niet verschuldigd was, is verplicht dit terug te geven aan degene van wie hij het ten onrechte ontvangen heeft.”

Analoge bepalingen vinden wij in het Duitse recht (paragrafen 818 tot en met 822 van het BGB), het Italiaanse recht (artikelen 2033 en volgende van de Codi-ce civile) en het Belgische recht (artikel 1376 van het Burgerlijk Wetboek).

In de rechtsleer wordt onverschuldigde betaling in het algemeen beschouwd als een geval van ongerechtvaardigde verrijking en de actie tot terugvordering als een vorm van de actio de in rem verso.

Voor het instellen van deze actie moeten drie voorwaarden zijn vervuld:

— in de eerste plaats een betaling in geld of in natura;

— in de tweede plaats het ontbreken van een schuld, als zodanig, of in de betrekkingen tussen solvens en de ac-cipiens;

— ten slotte dwaling van de solvens of meer in het algemeen — volgens de rechtspraak — een wilsgebrek.

De goede trouw van de accipiens, zelfs het feit dat hij niet wist dat de betaling op dwaling berustte, vormt geen belemmering voor de restitutie.

Gij hebt tot op heden nog geen gelegenheid gehad U uit te spreken over de te-rugvordering van aan een ambtenaar onverschuldigd betaalde bedragen, doch een aantal van Uw arresten kennen reeds het begrip ongerechtvaardigde verrijking, bij voorbeeld bij de berekening van de salarisrechten van een ambtenaar bij herplaatsing na ontslag (arrest van 19 maart 1964, zaak 18-63, Schmitz, Jurispr. 1964, blz. 173) en na vernietiging van een besluit houdende weigering tot aanstelling in vaste dienst (arrest van 8 juli 1965, zaak 110-63, Willame, Jurispr. 1965, blz. 901).

De beginselen van het privaatrecht gelden ook voor de terugvordering van onverschuldigd betaalde bedragen in de verhouding tussen de overheid en haar ambtenaren, echter met zekere afwijkingen die ten doel hebben de strengheid ervan te verzachten, zulks in het belang van ambtenaren te goeder trouw en met het oog op het vaak gecompliceerde karakter van de voorschriften van het ambtenarenrecht.

Het Franse systeem is stellig het strengst: door de beginselen van het burgerlijk wetboek te transponeren, erkent het zonder enig voorbehoud het recht van de overheid tot terugvordering van hetgeen onverschuldigd is betaald door middel van „ordres de reversement exécutoires” en zo nodig door beslag (Conseil d'État, 23 maart 1923, Bernichon, Recueil Le-bon, blz. 275).

Ofschoon het algemeen ambtenarenstatuut ter zake zwijgt, beschouwt de jurisprudentie het als een onrechtmatige handeling van de ambtenaar wanneer deze ermee instemt een salaris te ontvangen dat hem rechtens niet verschuldigd is (Conseil d'État, 6 juli 1938, Ceccaldi, Recueil Lebon, blz. 631).

Daarentegen neemt de jurisprudentie aan dat de betrokkene zelf met een beroep op een fout van de administratie schadevergoeding kan verkrijgen, bij voorbeeld wanneer hem wegens de abnormaal lange duur van de administratieve vergissing schade wordt veroorzaakt door de actie tot terugvordering (Conseil d'État, 21 juli 1937, Demoiselle Buchta, Recueil Le-bon, blz. 749; Conseil d'État, 1 februari 1956, Grinda, blz. 753).

De ambtenaar moet dus eerst genoegen nemen met de terugbetaling en kan pas daarna een actie tot schadevergoeding tegen de overheid instellen.

In het Duitse recht (Bundesbeamtenge-setz § 87) zijn de voorschriften van het burgerlijk recht inzake de ongerechtvaardigde verrijking van toepassing op de actie tot terugbetaling tegen de ambtenaar, doch deze kan zich tegen restitutie van onverschuldigd betaalde bedragen verweren door aan te tonen dat de verrijking niet of niet meer bestaat.

Anderzijds is terugvordering slechts mogelijk wanneer de ambtenaar kennis droeg van de onregelmatigheid van de betaling of wanneer de onregelmatigheid zo voor de hand lag dat de betrokkene daarvan wel kennis had moeten dragen.

Volgens de Duitse administratieve rechtspraak zijn de ambtenaren verplicht de voor hen geldende regels van het ambtenarenrecht te kennen, met name de regels voor de salariëring. Daarom is terugvordering van een onverschuldigd betaald bedrag gerechtvaardigd, wanneer de betrokkene niet de normaal te achten zorgvuldigheid heeft betracht (arrest van het:Bundesverwaltungsgericht: van 21 december 1960, Deutsches Verwaltungs-blatt, 1961, blz. 336).

In Italië heeft de jurisprudentie aanvankelijk een strenge houding jegens de ambtenaar aangenomen bij de toepassing van het beginsel van terugvordering van onverschuldigd betaalde bedragen door haar toe te staan zonder rekening te houden met de goede trouw van de betrokkenen en zelfs ongeacht het feit of de dwaling van de administratie lange tijd had voortgeduurd.

Onlangs heeft de Italiaanse Consiglio di Stato echter beslist dat geen restitutie kan worden gevorderd wanneer de betrokkene zelf geen enkele blaam treft en de geldende regeling van het ambtenarenstatuut interpretatiemoeilijkheden biedt (Consiglio di Stato, VI Sez., 30 september 1965, nr. 579, Rassegna Consiglio di Stato, I, blz. 497).

Hetzelfde standpunt wordt ingenomen wanneer het optreden van de overheid van dien aard is dat de betrokkene met een redelijke mate van zekerheid mag aannemen dat hij een wettig recht heeft op de betaalde bedragen (Consiglio di Stato, IV Sez., 22 december 1964, nr. 1589, Rassegna Consiglio di Stato 1964, I, blz. 2201).

Ter beoordeling van het recht tot terugvordering wordt in deze jurisprudentie dus ook rekening gehouden met de vraag of de ambtenaar kennis droeg — of normaal gesproken had moeten dragen — van de onregelmatigheid der betaling.

Dit is eveneens het geval in het Gemeenschapsrecht dat op dit punt vooral geïnspireerd lijkt door het Duitse recht.

Artikel 85 van het Statuut begint met een bevestiging van het recht tot terugvordering van onverschuldigd betaalde bedragen. Daar in de oorspronkelijke redactie van dit artikel de zinsnede voorkomt „een onverschuldigd betaald bedrag kan worden teruggevorderd”, lijken de Gemeenschapsinstellingen hier over een ruime beoordelingsvrijheid te beschikken. Echter in het gewijzigde Statuut, zoals dat sedert 1 juli 1972 krachtens verordening nr. 1473/72 van de Raad geldt, is het woord „kan” verdwenen; de administratie is dus voortaan verplicht de actie tot terugvordering in te stellen. In casu is het bestreden besluit genomen vóór laatstgenoemde datum, zodat artikel 85, oud, van toepassing is.

Maar in beide achtereenvolgende redacties van dit artikel wordt een voorwaarde gesteld voor de wettige uitoefening van de actie tot terugvordering van hetgeen onverschuldigd is betaald.

Voorwaarde is

— hetzij dat de betrokkene inderdaad kennis droeg van de onregelmatigheid der betaling, hetgeen a fortiori meebrengt dat de terugvordering gerechtvaardigd is wanneer de ambtenaar zelf, door onjuiste verklaringen af te leggen over zijn situatie, of door na te laten inlichtingen daarover te verschaffen, de administratie in dwaling heeft gebracht,

— hetzij dat de onregelmatigheid zo voor de hand lag dat de ambtenaar daarvan wel kennis had moeten dragen.

Uit deze tekst kunnen mijns inziens de volgende grondgedachten worden afgeleid:

1. De actie tot terugvordering is slechts toegestaan wanneer de ambtenaar ten onrechte bepaalde bedragen heeft ontvangen, dat wil zeggen wanneer het bedrag van de hem toegekende salariëring hoger is dan hetgeen voortvloeit uit wettige toepassing van de voorschriften van het Statuut en zijn uitvoeringsbepalingen.

2. De actie tot terugvordering is stellig gegrond wanneer de ambtenaar niet te goeder trouw is, dus als de administratie door zijn optreden in dwaling is komen te verkeren of zelfs als hij feitelijk kennis droeg van de onregelmatigheid van de betaling, zonder daarvoor op enigerlei wijze aansprakelijk te zijn.

3. De dwaling der administratie sluit dus, ook wanneer zij niet door de ambtenaar is uitgelokt, de actie tot terugvordering niet uit; zij is, als spreekt, er zelfs een der feitelijk noodzakelijke voorwaarden voor. De restitutie kan echter niet worden gevorderd als de ambtenaar onbekend is gebleven met de door de administratie begane vergissing en hij daarvan normalerwijze ook geen kennis kon dragen omdat zij hem niet evident kon zijn.

Deze grondgedachten moeten thans worden toegepast op de feiten in het onderhavige geval.

Daarbij moeten twee perioden worden onderscheiden:

— in de eerste plaats de periode van 1 september tot en met 31 december 1970

— in de tweede plaats het jaar 1971.

Allereerst was verzoekster op grond van artikel 8 van de door de Raad vastgestelde algemene uitvoeringsbepalingen van het Statuut verplicht de administratie opgave te verstrekken van iedere wijziging welke de beëindiging of vermindering van de schooltoelage zou kunnen medebrengen. Deze verplichting heeft alleen zin als zulk een wijziging onverwijld wordt meegedeeld.

In casu is het duidelijk dat de inschrijving van Armin en Sigrid bij de Europese school te Brussel, terwijl zij voordien een onderwijsinstelling in Duitsland bezochten, een vermindering der schooltoelagen voor deze beide kinderen meebracht. Mevrouw Kuhl heeft echter nagelaten dadelijk aan het begin van het schooljaar 1970 hiervan opgave te doen. Zij heeft deze verandering eerst begin 1971 doorgegeven, zodat de administratie bij gebreke aan informatie dienaangaande de laatste vier maanden van 1970 wel moest voortgaan met de betaling van de vaste vergoeding volgens het hogere tarief voor kinderen die een school bezoeken in een andere plaats dan de woonplaats van het gezin. De onregelmatigheid van de betaling in dat tijdvak moet worden geweten aan verzoekster. Zij had aandacht moeten besteden aan de voor haar geldende uitvoeringsbepalingen van het Statuut en moeten weten dat het tarief van de schooltoelage aanzienlijk lager is voor kinderen die een school bezoeken in de woonplaats van het gezin. Haar enige excuus, namelijk dat het in de periode zeer druk was, lijkt mij niet doorslaggevend.

Ik meen daarom dat de terugvordering van de onverschuldigd betaalde bedragen voor deze eerste periode stellig gerechtvaardigd was.

Voor het jaar 19/1 liggen de zaken anders. Het staat vast dat verzoekster bij, het indienen van haar verzoek om vergoeding van aan het schoolbezoek verbonden kosten (en met name de buskos-ten voor het vervoer van de kinderen naar school) op 15 januari 1971 — zij' het te laat — de administratie op de hoogte heeft gebracht van de verandering van onderwijsinstelling van haar kinderen Armin en Sigrid, tegelijk met de verklaring dat haar dochter Pia voor het eerst de school bezocht. Vaststaat tevens dat de afdeling Personeelszaken een ernstige fout heeft gemaakt door na te laten deze nieuwe opgaven door te geven aan het bureau, belast met het verstrekken van de betalingsopdracht voor de schooltoelage. Deze vergissing is op zichzelf echter niet voldoende om verweerder te beroven van het recht de actie tot terugvordering van in 1971 onverschuldigd betaalde bedragen in te stellen.

Aangenomen mag worden dat verzoekster de onregelmatigheid van de na haar opgave gedane betalingen niet terstond heeft bemerkt. Maar had zij die onregelmatigheid niet moeten vaststellen, als zij althans de normale zorgvuldigheid die van iedere ambtenaar ten aanzien van de toepassing van zijn Statuut mag worden geëist, betracht had?

Dit geldt te meer, wanneer het een ambtenaar van hoge rang betreft, die ook zonder een juridische opleiding over voldoende intelligentie zal beschikken om zonder moeite de toegezonden salarisafrekeningen te kunnen verifiëren, hetgeen mij bij mevrouw Kuhl bepaald het geval schijnt te zijn.

Enerzijds is de regeling voor de school-toelagen door middel van een dienstnota van 26 juni 1963 aan elk personeelslid van de Raad individueel toegezonden; de latere wijzigingen daarin zijn met een volledige, bijgewerkte tekst van de geldende regeling toegezonden, met name bij dienstnota van 29 juli 1970.

Bovendien is de ambtenaren medegedeeld dat zij van de bevoegde dienst ie dere gewenste inlichting konden krijgen. Verzoekster kan dus niet met recht betogen dat zij niet over de mogelijkheid beschikte om na te gaan of deze bepalingen in haar geval juist waren toegepast.

Anderzijds is het bedrag van de schooltoelage weliswaar betrekkelijk gering vergeleken met het totale salaris van mevrouw Kuhl, maar niet te verwaarlozen, want alleen al het verschil tussen de statutair verschuldigde bedragen en de in 1971 werkelijk ontvangen bedragen loopt op tot bijna 2000 Bfr per maand.

Bovendien zijn deze toelagen op de sala-risstrook afzonderlijk vermeld; het is dus gemakkelijk de berekeningsgrondslag daarvan na te gaan.

Ten slotte moet er vooral op worden gewezen dat verzoekster, die zelf opgave heeft gedaan van de wisseling van school van haar kinderen en dus normaal gesproken moest rekenen op een vermindering van het maandbedrag der toelage, ook al werd de toelage voortaan niet slechts voor twee maar voor drie kinderen toegekend, wel een abnormale verhoging van de overgemaakte bedragen moest vaststellen. Bij enkele verificatie had zij stellig kunnen bemerken dat het bureau comptabiliteit geen rekening had gehouden met de door haar zelf opgegeven wisseling van school. De onregelmatigheid der betalingen was in het onderhavige geval zo duidelijk dat een ambtenaar met verzoeksters bekwaamheden bij betrachting van de mate van zorgvuldigheid die van haar mocht worden gevergd, daarvan wel kennis moest dragen.

Ik meen daarom dat in casu de voorwaarden van artikel 85 van het Statuut waren vervuld en dat de Raad met recht gebruik kon maken van de haar in deze bepaling van het Statuut verleende bevoegdheid tot terugvordering van onverschuldigd betaalde bedragen.

Om bovenstaande redenen concludeer ik tot

— verwerping van het beroep

— verwijzing van elk der partijen in de aan haar zijde gevallen kosten, overeenkomstig artikel 70 van het Reglement voor de procesvoering.

( 1 ) Vertaald uit het Frans.