In zijn verweerschrift herhaalt Griekenland de drie argumenten waarvan het zich reeds in de precontentieuze fase bediende. Wij zullen ze één voor één bespreken, te beginnen met de brief betreffende artikel 38.

Volgens de Griekse regering is er zowel in de Franse als in de Griekse versie sprake van „contant te betalen bedragen”, maar er wordt niet bij vermeld of de verlaging de afzonderlijke transacties dan wel de import als geheel betreft, en de Engelse versie („the rate of import deposits and cash payments shall be reduced”) is ook al niet duidelijker. Bij zoveel onzekerheid heeft Griekenland gemeend op de lijst van waren die tegen krediet mogen worden ingevoerd, een aantal produkten te mogen brengen die, bij toetreding, contant moesten worden betaald. Zo wordt een totale vermindering met 25 % der contant te betalen importen bereikt.

Om dit argument kracht bij te zetten, wijst verweerster ook op de voorstukken der Toetredingsakte; in de conclusie van de Zesde Onderhandelingsronde (3 april 1978) wordt bijvoorbeeld gezegd dat „l'élimination progressive des ces deux systèmes interviendra sur une période de trois ans après l'adhésion, sous réserve d'un accord sur les modalités techniques selon lesquelles cette élimination devra intervenir” (Onderh. Griekenland—EEG, Doc. 21/8). Over de technische aspecten der uitvoering wordt echter niet gesproken, zodat Griekenland vrij zou blijven daarbij het eigen belang voor ogen te houden.

Dit standpunt overtuigt mij niet. De redactie van artikel 38 is inderdaad niet erg gelukkig, en waarop de vermindering met 25 % betrekking heeft, lijkt niet aanstonds te kunnen worden uitgemaakt. Maar bij een teleologische benadering komt er licht in de duisternis. Zoals bekend, bestaat het artikel uit twee alinea's. Volgens de eerste alinea moeten de contant te betalen importen in een tijdvak van drie jaren geleidelijk worden afgebouwd (1 januari 1981 — 1 januari 1984). In de tweede alinea worden ritme en percentage (25 %) der tranches vastgesteld. Ter voorkoming van benadeling van de nationale industrie, houdt de bepaling een uitzondering in op het beginsel van artikel 35, volgens welke het handelsverkeer tussen Griekenland en de negen andere Lid-Staten geleidelijk zal worden geliberaliseerd.

En juist die geleidelijkheid, die trouwens aan iedere overgangsperiode eigen is, moet bij een beoordeling van deze problematiek voor ogen worden gehouden. Zou het Griekse standpunt juist zijn, volgens hetwelk de verplichting om de totale waarde der importen contant te betalen, op 1 januari van vier achtereenvolgende jaren telkens voor 25 % moest worden afgebouwd — doordat er telkens waren van de „beschermde” lijsten naar de „geliberaliseerde” lijsten moeten worden overgebracht —, dan zou er bij afloop van bedoelde periode van drie jaren een aantal (van de meest gevoelige) produkten overblijven waarvoor de verplichting nog zou gelden, indien zij niet — maar daar gaat het hier juist om — krachtens de artikelen 35 jo. 38 per 1 januari 1984 geheel en al zou zijn vervallen. Met andere woorden, door het vrije verkeer van goederen zou het „acquis communautaire” de Griekse economie, als gezegd: juist wat haar meest gevoelige produkten betreft, rauw op het dak vallen.

Maar de overgangsperiode en de geleidelijke vrijmaking van de invoer zijn juist voorzien om de Griekse economie meer shockproof te maken. En de enige manier om die vrijmaking geleidelijk te doen verlopen, is daarin gelegen dat men de voorgeschreven jaarlijkse vermindering van de in contanten te betalen totale waarde op alle produkten toepast; en dit resultaat wordt juist verkregen wanneer men die reduktie voor de transacties één voor één doet gelden.

De bewijskracht der voorstukken acht ik niet groot. Het gedeelte der ministeriële besprekingen waaraan van Griekse zijde zoveel gewicht wordt toegekend, vond zijn neerslag in de eerste alinea van artikel 38. Het is waar dat die eerste onderhandelingsfase alleen maar een omschrijving van het beginsel der geleidelijke afschaffing en de vaststelling van de duur der overgangsperiode heeft opgeleverd, terwijl men het over de wijze van uitvoering niet eens werd. Maar dat wil nog lang niet zeggen dat men het daaromtrent nimmer eens is geworden. Enige tijd later was die overeenstemming er wel; zij kreeg haar beslag in de tweede alinea van artikel 38, waarin de verminderingspercentages en het ritme zijn vastgesteld. Zelfs als het er voor zou moeten worden gehouden (quod non) dat met de vastlegging van dat ritme en die percentages de wijze van uitvoering van artikel 38 niet geheel geregeld is, zodat Griekenland te dien aanzien over zekere discretionaire bevoegdheden zou blijven beschikken, dan nog had het zich in ieder geval naar voormeld geleidelijkheidsbeginsel, i.e. naar dat der bij de vrijmaking te betrachten geleidelijkheid, dienen te gedragen.