ARREST VAN HET HOF (VIERDE KAMER) VAN 18 OKTOBER 1988. - ERZEUGERGEMEINSCHAFT GOLDENES RHEINHESSEN W. V. TEGEN LAND RHEINLAND-PFALZ. - VERZOEK OM EEN PREJUDICIELE BESLISSING, INGEDIEND DOOR HET OBERVERWALTUNGSGERICHT RHEINLAND-PFALZ. - WIJNMARKT - OMSCHRIJVING EN AANBIEDINGSVORM VAN WIJN - VERMELDING VAN DEGENE DE DE WIJN HEEFT GEBOTTELD. - ZAAK 311/87.



Jurisprudentie 1988 bladzijde 06295



Samenvatting

Partijen

Overwegingen van het arrest

Beslissing inzake de kosten

Dictum



Trefwoorden

++++

Landbouw - Gemeenschappelijke ordening der markten - Wijn - Omschrijving en aanbiedingsvorm van wijn - Vermelding van degene die wijn heeft gebotteld - Vereniging van

wijnbouwbedrijven die wijn laat bottelen door onderneming die niet tot vereniging behoort - Gebruik van vermelding "Erzeugerabfuellung" - Voorwaarden

( Verordening nr . 355/79 van de Raad, artikel 12, lid 2, sub q; Verordening nr . 997/81 van de Commissie, artikel 17, lid 1, sub a )

Samenvatting

Artikel 12, lid 2, sub q, tweede streepje, van verordening nr . 355/79 houdende vaststelling van de algemene voorschriften voor de omschrijving en aanbiedingsvorm van wijn en druivemost, moet aldus worden uitgelegd, dat het gebruik van de vermelding "Erzeugerabfuellung" door een vereniging van wijnbouwbedrijven, waarvan de wijn gebotteld is door een onderneming die niet tot die vereniging behoort, is toegestaan op voorwaarde dat het bottelen plaatsvindt onder daadwerkelijke leiding, nauw en permanent toezicht en uitsluitende verantwoordelijkheid van die vereniging .

Partijen

In zaak 311/87,

betreffende een verzoek aan het Hof krachtens artikel 177 EEG-Verdrag van het Oberverwaltungsgericht Rheinland-Pfalz, in het aldaar aanhangig geding tussen

Erzeugergemeinschaft Goldenes Rheinhessen w.V ., te Bornheim,

en

Land Rheinland-Pfalz,

om een prejudiciële beslissing over de uitlegging van artikel 12, lid 2, sub q, tweede streepje, van verordening nr . 355/79 van de Raad van 5 februari 1979 houdende

vaststelling van de algemene voorschriften voor de omschrijving en aanbiedingsvorm van wijn en druivemost ( PB 1979, L 54, blz . 99 ),

wijst

HET HOF VAN JUSTITIE ( Vierde kamer ),

samengesteld als volgt : T . Koopmans, kamerpresident, C . N . Kakouris en G . C . Rodríguez Iglesias, rechters,

advocaat-generaal : J . Mischo

griffier : H . A . Ruehl, hoofdadministrateur

gelet op de opmerkingen ingediend door :

- Erzeugergemeinschaft Goldenes Rheinhessen w.V ., verzoekster in het hoofdgeding, voor de schriftelijke behandeling vertegenwoordigd door H . Boeckel, advocaat te Mainz, en ter terechtzitting door H . Boeckel en Rohwedder, advocaten te Mainz,

- Land Rheinland-Pfalz, verweerder in het hoofdgeding, vertegenwoordigd door M . Faltin, Regierungsdirektor bij het Ministerie van Milieu en Volksgezondheid, als gemachtigde,

- de Commissie van de Europese Gemeenschappen, vertegenwoordigd door haar juridisch adviseur P . Karpenstein als gemachtigde,

gezien het rapport ter terechtzitting en ten vervolge op de mondelinge behandeling op 31 mei 1988,

gehoord de conclusie van de advocaat-generaal ter terechtzitting van 6 juli 1988,

het navolgende

Arrest

Overwegingen van het arrest

1 Bij beschikking van 29 september 1987, ingekomen ten Hove op 12 oktober daaraanvolgend, heeft het Oberverwaltungsgericht Rheinland-Pfalz krachtens artikel 177 EEG-Verdrag een prejudiciële vraag gesteld over de uitlegging van artikel 12, lid 2, sub q, tweede streepje, van verordening nr . 355/79 van de Raad van 5 februari 1979 houdende vaststelling van de algemene voorschriften voor de omschrijving en aanbiedingsvorm van wijn en druivemost ( PB 1979, L 54, blz . 99 ).

2 Deze vraag is gerezen in een geschil tussen de Erzeugergemeinschaft Goldenes Rheinhessen, een door de staat erkende vereniging van wijnbouwbedrijven, en het Land Rheinland-Pfalz naar aanleiding van twee brieven waarin de bevoegde minister van dit Land de betrokken vereniging meedeelde, dat de vermelding "Erzeugerabfuellung" ( gebotteld door de producent ) op het etiket van de wijn van de vereniging zijns inziens onwettig was, gelet op de manier waarop de wijn werd gebotteld .

3 De producentenvereniging bracht het geschil aan bij het Verwaltungsgericht Mainz, dat het beroep afwees, met name op grond dat de producentenvereniging de vermelding "Erzeugerabfuellung" niet mocht gebruiken omdat de wijnbereiding niet in haar eigen kelders geschiedde . Het Verwaltungsgericht achtte het niet noodzakelijk, het probleem van het bottelen te onderzoeken . Tegen deze uitspraak stelde de producentenvereniging hoger beroep in bij het Oberverwaltungsgericht, dat zich juist op laatstgenoemd probleem concentreerde .

4 Uit het dossier blijkt, dat de producentenvereniging het bottelen van haar wijn bij overeenkomst had overgedaan aan een andere onderneming, Weinkellerei Parco GmbH . De Weinkellerei droeg de kosten van het vervoer van de wijn, die zij in recipiënten in haar wijnkelders opsloeg . Tijdens het vervoer was de wijn vergezeld van een afleveringsbewijs met de vermelding "zur Lohnfuellung" (" voor in loonarbeid bottelen "). Het personeel van de Weinkellerei bottelde de wijn onder toezicht van een werknemer van de producentenvereniging . Vervolgens verzocht de producentenvereniging om afgifte van een officieel controlenummer, na ontvangst waarvan zij de gebottelde wijn, die de vermelding "Erzeugerabfuellung Erzeugergemeinschaft Goldenes Rheinhessen" droeg, aan de Weinkellerei Parco verkocht .

5 Voorts blijkt uit het dossier, dat de producentenvereniging er zich in de betrokken overeenkomst toe had verbonden om jaarlijks bepaalde hoeveelheden kwaliteitswijn met de vermelding "Erzeugerabfuellung" tegen minimumprijzen te leveren, en dat de Weinkellerei het alleenrecht had om de wijn in Duitsland te verkopen .

6 Op basis van deze gegevens en bij gebreke van verdere preciseringen in de overeenkomst was de verwijzende rechter van oordeel, dat de overeenkomst niet de verhuur van de bottelinstallatie betrof, maar het in loon bottelen in het bedrijf van de Weinkellerei voor rekening van de producentenvereniging .

7 Onder die omstandigheden heeft het Oberverwaltungsgericht besloten het Hof om een prejudiciële beslissing te verzoeken over de volgende vraag :

" Moet artikel 12, lid 2, sub q, tweede streepje, van verordening nr . 355/79 van de Raad van 5 februari 1979 houdende vaststelling van de algemene voorschriften voor de omschrijving en de aanbiedingsvorm van wijn en druivemost ( PB 1979, L 54, blz . 99 ) aldus worden uitgelegd, dat een vereniging van wijnbouwbedrijven de vermelding 'door de producent gebotteld' ( Erzeugerabfuellung ) mag gebruiken onverschillig in welke onderneming het bottelen is geschied en de druiven tot wijn zijn bereid, of moet genoemde bepaling aldus worden uitgelegd, dat het bottelen en de wijnbereiding of een van beide verrichtingen in de onderneming van de vereniging van wijnbouwbedrijven moet zijn geschied?"

8 Voor een uitvoeriger uiteenzetting van de juridische context, de voorgeschiedenis van de zaak en de bij het Hof ingediende schriftelijke opmerkingen wordt verwezen naar het rapport ter terechtzitting . Deze elementen van het dossier worden hierna slechts weergegeven voor zover dat noodzakelijk is voor de redenering van het Hof .

9 Uit de bovenvermelde gegevens van de verwijzende rechter blijkt, dat zijn vraag in wezen inhoudt, of de vermelding "Erzeugerabfuellung" mag worden gebruikt door een vereniging van wijnbouwbedrijven die haar wijn laat bottelen door een niet tot de vereniging behorende onderneming .

10 Krachtens artikel 12, lid 2, sub q, van verordening nr . 355/79 kan de omschrijving op de etikettering worden aangevuld met de vermelding, "dat het bottelen is verricht :

- hetzij in het wijnbouwbedrijf waar de voor de wijn gebruikte druiven zijn geoogst en tot wijn zijn bereid;

- hetzij door een vereniging van wijnbouwbedrijven;

- hetzij in een onderneming gevestigd in het aangegeven bepaalde wijnbouwgebied of in de onmiddellijke nabijheid van dit gebied waarmee de wijnbouwbedrijven waar de gebruikte druiven zijn geoogst, in het kader van een vereniging van wijnbouwbedrijven zijn verbonden, en die deze druiven tot wijn heeft verwerkt ."

11 Artikel 17, lid 1, sub a, van verordening nr . 997/81 van de Commissie van 26 maart 1981 houdende uitvoeringsbepalingen voor de omschrijving en de aanbiedingsvorm van wijn en druivemost ( PB 1981, L 106, blz . 1 ) bepaalt, dat voor Duitse wijn en wijn van oorsprong uit de provincie Bolzano de in de elk der drie voormelde gevallen te gebruiken vermelding "Erzeugerabfuellung" is .

12 Vastgesteld moet worden, dat artikel 12, lid 2, sub q, tweede streepje, van verordening nr . 355/79 enkel spreekt over de onderneming die het bottelen heeft verricht, namelijk een "vereniging van wijnbouwbedrijven", en niets zegt over de plaats waar de bottelinstallatie zich zou moeten bevinden . Het eerste en het derde streepje verlangen daarentegen, dat het bottelen op een nauwkeurig aangegeven plaats is geschied, namelijk in het individuele wijnbouwbedrijf of in de in het derde streepje bedoelde onderneming .

13 Bijgevolg rijst de vraag, of het tweede streepje van die bepaling los van het eerste en het derde streepje moet worden uitgelegd, wat tot gevolg zou hebben, dat voor een vereniging van wijnbouwbedrijven minder strenge voorschriften gelden dan voor het individuele wijnbouwbedrijf of de onderneming bedoeld in respectievelijk het eerste en het derde streepje .

14 Dienaangaande zij opgemerkt, dat blijkens artikel 43 van verordening nr . 355/79 en de considerans van verordening nr . 997/81 de regeling van het gebruik van vermeldingen over het bottelen ten doel heeft, de consument te beschermen en hem juist voor te lichten . Met name in de 27e overweging van de considerans van verordening nr . 997/81 wordt gezegd, dat de aanduiding luidens welke een wijn is gebotteld in het wijnbouwbedrijf waar de voor de vervaardiging ervan aangewende druiven zijn geoogst en tot wijn zijn verwerkt of is gebotteld in gelijkwaardige omstandigheden, tot uitdrukking brengt dat alle produktiestadia van die wijn hebben plaatsgevonden onder het beheer en de verantwoordelijkheid van dezelfde natuurlijke of rechtspersoon, zodat de aldus verkregen wijn een deel der kopers een groter vertrouwen inboezemt .

15 Om de term "Erzeugerabfuellung" - die overigens duidt op identiteit tussen producent en bottelaar - te mogen gebruiken, is bijgevolg vereist, dat het bottelen door de producent zelf is geschied, ofwel in zijn eigen wijnbouwbedrijf, ofwel, indien hij zelf niet over een bottelinstallatie beschikt, onder omstandigheden die in wezen dezelfde garanties bieden . Dergelijke garanties zijn met name aanwezig, zoals de Commissie terecht heeft opgemerkt, wanneer het bottelen plaatsvindt onder daadwerkelijke leiding, nauw en permanent toezicht en uitsluitende verantwoordelijkheid van de producent .

16 De beoogde bescherming en juiste voorlichting van de consument brengen derhalve mee, dat een vereniging van wijnbouwbedrijven de vermelding "Erzeugerabfuellung" niet mag gebruiken, wanneer die vereniging het bottelen niet onder bovengenoemde omstandigheden - dat wil zeggen in haar eigen bedrijf of onder gelijkwaardige omstandigheden - verricht .

17 Wanneer, zoals in casu, het bottelen wordt verricht door een onderneming die een eigen zakelijk belang heeft, tot uiting komend in het alleenrecht om de in haar installaties gebottelde wijn te verkopen, die het vervoer van de wijn naar haar kelders betaalt en de wijn aldaar opslaat, en die voorts de wijn bottelt op grond van een overeenkomst die door de verwijzende rechter als een overeenkomst voor bottelen in loon wordt gekwalificeerd, kan niet worden gezegd, dat is voldaan aan het in de voormelde bepalingen gestelde vereiste van gelijkwaardige omstandigheden .

18 Daaraan zij toegevoegd dat een andere uitlegging, inhoudende dat een vereniging van wijnbouwbedrijven zich niet had te houden aan regels die gelijkwaardig zijn aan die welke voor individuele wijnbouwbedrijven of, naar gelang het geval, voor de in het derde streepje bedoelde ondernemingen gelden, tot een objectief niet gerechtvaardigde commerciële bevoordeling van die vereniging zou leiden, hetgeen in strijd zou zijn met het in artikel 40 EEG-Verdrag neergelegde beginsel, dat elke discriminatie tussen landbouwproducenten verboden is .

19 Mitsdien moet op de vraag van de verwijzende rechter worden geantwoord, dat artikel 12, lid 2, sub q, tweede streepje, van verordening nr . 355/79 houdende vaststelling van de algemene voorschriften voor de omschrijving en aanbiedingsvorm van wijn en druivemost aldus moet worden uitgelegd, dat het gebruik van de vermelding "Erzeugerabfuellung" door een vereniging van wijnbouwbedrijven, waarvan de wijn gebotteld is door een onderneming die niet tot die vereniging behoort, is toegestaan op voorwaarde dat het bottelen plaatsvindt onder daadwerkelijke leiding, nauw en permanent toezicht en uitsluitende verantwoordelijkheid van die vereniging .

Beslissing inzake de kosten

Kosten

20 De kosten door de Commissie van de Europese Gemeenschappen wegens indiening van haar opmerkingen bij het Hof gemaakt, kunnen niet voor vergoeding in aanmerking komen . Ten aanzien van de partijen in het hoofdgeding is de procedure als een aldaar gerezen incident te beschouwen, zodat de nationale rechterlijke instantie over de kosten heeft te beslissen .

Dictum

HET HOF VAN JUSTITIE ( Vierde kamer ),

uitspraak doende op de door het Oberverwaltungsgericht Rheinland-Pfalz bij beschikking van 29 september 1987 gestelde vraag, verklaart voor recht :

Artikel 12, lid 2, sub q, tweede streepje, van verordening nr . 355/79 houdende vaststelling van de algemene voorschriften voor de omschrijving en aanbiedingsvorm van wijn en druivemost, moet aldus worden uitgelegd, dat het gebruik van de vermelding "Erzeugerabfuellung" door een vereniging van wijnbouwbedrijven, waarvan de wijn gebotteld is door een onderneming die niet tot die vereniging behoort, is toegestaan op voorwaarde dat het bottelen plaatsvindt onder daadwerkelijke leiding, nauw en permanent toezicht en uitsluitende verantwoordelijkheid van die vereniging .