Trefwoorden

Samenvatting



Trefwoorden

1 Mededinging - Mededingingsregelingen - Verbod - Inbreuken - Persoonlijke aansprakelijkheid van ondernemingen - Overeenkomsten en onderling afgestemde feitelijke gedragingen die één enkele inbreuk opleveren - Begrip

[EG-Verdrag, art. 85, lid 1 (thans art. 81, lid 1, EG)]

2 Mededinging - Mededingingsregelingen - Overeenkomsten en onderling afgestemde feitelijke gedragingen die één enkele inbreuk opleveren - Begrip - Bewijslast - Criteria - Eerbiediging van rechten van verdediging

[EG-Verdrag, art. 85, lid 1 (thans art. 81, lid 1, EG)]

3 Mededinging - Mededingingsregelingen - Complexe inbreuk die kenmerken van overeenkomst en kenmerken van onderling afgestemde feitelijke gedraging heeft - Juridische kwalificatie

[EG-Verdrag, art. 85, lid 1 (thans, art. 81, lid 1, EG)]

4 Mededinging - Mededingingsregelingen - Onderling afgestemde feitelijke gedraging - Begrip - Mededingingbeperkend doel - Geen mededingingbeperkende gevolgen op markt - Geen invloed

[EG-Verdrag, art. 85, lid 1 (thans art. 81, lid 1, EG)]

5 Hogere voorziening - Middelen - Rechtsoverwegingen van arrest die gemeenschapsrecht schenden - Dictum op andere rechtsgronden gerechtvaardigd - Afwijzing

6 Mededinging - Mededingingsregelingen - Complexe inbreuk die kenmerken van overeenkomst en kenmerken van onderling afgestemde feitelijke gedraging heeft - Eén enkele kwalificatie als "overeenkomst en/of onderling afgestemde feitelijke gedraging" - Toelaatbaarheid

[EG-Verdrag, art. 85, lid 1 (thans art. 81, lid 1, EG)]

7 Mededinging - Gemeenschapsregels - Inbreuken - Toerekening - Criterium "economische continuïteit van onderneming" - Voorwaarden

[EG-Verdrag, art. 85, lid 1 (thans art. 81, lid 1, EG)]

8 Mededinging - Geldboeten - Bedrag - Vaststelling - Criteria - Zwaarte van inbreuken - Inaanmerkingneming van gevolgen van gehele inbreuk

(Verordening nr. 17 van de Raad, art. 15)

9 Hogere voorziening - Procesbelang - Hogere voorziening ingesteld door gemeenschapsinstelling

('s Hofs Statuut-EG, art. 49, derde alinea)

10 Mededinging - Geldboeten - Bedrag - Berekeningsmethoden - Bedrag van geldboete uitgedrukt in ecu en in nationale valuta - Definitieve opgave van tegenwaarde in nationale valuta

[EG-Verdrag, art. 109 G (thans art. 118 EG); verordening nr. 3320/94 van de Raad]

Samenvatting

1 Gelet op de aard van de inbreuken op de communautaire mededingingsregels alsmede op de aard en de ernst van de daaraan verbonden sancties, heeft de aansprakelijkheid voor het plegen van die inbreuken een persoonlijk karakter.

De in artikel 85, lid 1, EG-Verdrag (thans artikel 81, lid 1, EG) bedoelde overeenkomsten en onderling afgestemde feitelijke gedragingen zijn noodzakelijkerwijs het uitvloeisel van een samenwerking van meerdere ondernemingen, die alle medeplegers van de inbreuk zijn, maar wier deelneming verschillende vormen kan hebben afhankelijk van met name de kenmerken van de betrokken markt en de positie van elke onderneming op die markt, de nagestreefde doelen en de gekozen of voorgenomen uitvoeringswijzen.

Het enkele feit dat elke onderneming op haar eigen wijze aan de inbreuk deelneemt, volstaat niet om haar aansprakelijkheid voor de gehele inbreuk uit te sluiten, daaronder begrepen voor gedragingen die in feite door andere deelnemende ondernemingen zijn begaan, maar die hetzelfde mededingingbeperkende doel of gevolg hebben.

Artikel 85 kan niet alleen door een op zichzelf staande handeling worden geschonden, maar eveneens door een reeks handelingen of door een voortgezette gedraging. Deze uitlegging kan niet worden betwist met het argument, dat een of meer onderdelen van deze reeks handelingen of voortgezette gedraging op zich ook een schending van artikel 85 van het Verdrag kunnen opleveren.

2 Een onderneming die aan een enkele inbreuk heeft deelgenomen door middel van voor haar kenmerkende gedragingen die een overeenkomst of onderling afgestemde feitelijke gedraging met een mededingingbeperkend doel in de zin van artikel 85, lid 1, EG-Verdrag (thans artikel 81, lid 1, EG) vormen en die een bijdrage aan de verwezenlijking van de inbreuk in zijn geheel beogen te leveren, kan voor de gehele duur van haar deelneming aan die inbreuk eveneens aansprakelijk zijn voor de gedragingen van andere ondernemingen in het kader van diezelfde inbreuk. Dit is het geval wanneer komt vast te staan, dat de betrokken onderneming de onrechtmatige gedragingen van de andere deelnemers kent of redelijkerwijs kan voorzien en bereid is het risico ervan te aanvaarden. Die conclusie is niet in strijd met het beginsel, dat de aansprakelijkheid voor dergelijke inbreuken een persoonlijk karakter heeft en betekent evenmin, dat in strijd met de bewijsregels het individuele onderzoek van het belastend bewijsmateriaal zou worden verwaarloosd of dat de rechten van de verdediging van de betrokken ondernemingen zouden worden geschonden.

3 Artikel 85, lid 1, EG-Verdrag (thans artikel 81, lid 1, EG) maakt weliswaar onderscheid tussen het begrip "onderling afgestemde feitelijke gedraging" en de begrippen "overeenkomsten tussen ondernemingen" en "besluiten van ondernemersverenigingen", doch het doet dit teneinde verschillende vormen van coördinatie en samenspanning tussen ondernemingen onder de verbodsbepalingen van dit artikel te brengen. Dit betekent echter niet, dat een reeks gedragingen die hetzelfde mededingingbeperkende doel hebben en waarvan ieder op zich aan het begrip "overeenkomst", "onderling afgestemde feitelijke gedraging" of "besluit van een ondernemersvereniging" voldoet, niet verschillende verschijningsvormen van één enkele inbreuk op artikel 85, lid 1, EG-Verdrag kunnen vormen.

Daarom kan een reeks gedragingen van verschillende ondernemingen de uiting vormen van één enkele en complexe inbreuk die ten dele onder het begrip overeenkomst en ten dele onder het begrip onderling afgestemde feitelijke gedraging valt.

4 Zoals uit de bewoordingen van artikel 85, lid 1, EG-Verdrag (thans artikel 81, lid 1, EG) blijkt, vereist het begrip onderling afgestemde feitelijke gedraging behalve de afstemming tussen de ondernemingen een daarop volgend marktgedrag en een oorzakelijk verband tussen beide.

De ondernemingen die aan de afstemming deelnemen en op de markt actief blijven, worden vermoed - behoudens door de betrokken ondernemers te leveren tegenbewijs -, bij de bepaling van hun gedrag op de markt rekening te houden met de met hun concurrenten uitgewisselde informatie. Dit geldt te meer, wanneer de afstemming gedurende een lange periode en met een zekere regelmaat heeft plaatsgevonden.

Een onderling afgestemde feitelijke gedraging valt zelfs dan onder artikel 85, lid 1, van het Verdrag, wanneer mededingingbeperkende gevolgen op de markt ontbreken.

Om te beginnen volgt uit de tekst van deze bepaling, dat onderling afgestemde feitelijke gedragingen, evenals overeenkomsten tussen ondernemingen en besluiten van ondernemersverenigingen, ongeacht het gevolg ervan verboden zijn, wanneer zij een mededingingbeperkend doel hebben. Voorts veronderstelt het begrip onderling afgestemde feitelijke gedraging weliswaar een marktgedrag van de deelnemende ondernemingen, doch het vereist niet noodzakelijkerwijs, dat die gedraging de mededinging concreet beperkt, verhindert of vervalst.

5 Wanneer blijkt dat door de rechtsoverwegingen van een arrest van het Gerecht het gemeenschapsrecht is geschonden, maar het dictum ervan op andere rechtsgronden gerechtvaardigd voorkomt, moet de hogere voorziening worden afgewezen.

6 Bij vergelijking van het begrip overeenkomst en het begrip onderling afgestemde feitelijke gedraging in de zin van artikel 85, lid 1, EG-Verdrag (thans artikel 81, lid 1, EG) blijkt, dat deze begrippen in subjectief opzicht samenspanningsvormen met hetzelfde karakter omvatten en dat zij enkel verschillen in de intensiteit en in de vorm waarin zij zich manifesteren.

Die begrippen hebben dus ten dele verschillende bestanddelen, doch sluiten elkaar niet uit. Het Gerecht behoeft daarom niet de eis te stellen, dat de Commissie elk van de vastgestelde gedragingen als overeenkomst of als onderling afgestemde feitelijke gedraging kwalificeert, maar kan op goede gronden aanvaarden, dat de Commissie sommige van deze gedragingen primair als "overeenkomst" en andere subsidiair als "onderling afgestemde feitelijke gedraging" heeft gekwalificeerd, zonder dat dit onaanvaardbare consequenties voor de bewijsvoering heeft of de rechten van de verdediging van de betrokken ondernemingen schendt.

7 In het kader van de toerekening van de aansprakelijkheid voor een inbreuk op de communautaire mededingingsregels kan het zogenoemde criterium van de "economische continuïteit", aan de hand waarvan kan worden bepaald welk rechtssubject voor de inbreuk aansprakelijk is, alleen een rol spelen, indien de rechtspersoon die verantwoordelijk is voor het beheer van de onderneming, na de inbreuk in juridische zin heeft opgehouden te bestaan, ongeacht eventuele manoeuvres die zijn aangewend met het specifieke doel, te ontkomen aan sancties wegens schending van de mededingingsregels.

8 Ingeval een inbreuk op de communautaire mededingingsregels door meerdere ondernemingen is gepleegd, moet het relatieve gewicht van de deelneming van elk van hen worden onderzocht. De gevolgen die in aanmerking moeten worden genomen om het algemene niveau van de geldboeten te bepalen, zijn evenwel niet de gevolgen van de feitelijke houding die een bepaalde onderneming stelt te hebben aangenomen, maar de gevolgen van de gehele inbreuk waaraan zij heeft deelgenomen.

9 De lidstaten en de instellingen van de Gemeenschap kunnen op grond van artikel 49, derde alinea, van 's Hofs Statuut, met uitzondering van zaken betreffende geschillen tussen de Gemeenschappen en hun personeelsleden, hogere voorziening instellen, ook al zijn zij niet in het geding voor het Gerecht tussengekomen. Of zij nu in het geding in eerste aanleg partij waren of niet, de instellingen van de Gemeenschap behoeven dus geen enkel belang aan te tonen om hogere voorziening tegen een arrest van het Gerecht te kunnen instellen.

Voorts is elke partij vrij om te bepalen, of hogere voorziening tegen een arrest van het Gerecht zinvol is, en staat het niet aan het Hof, de keuzen van een instelling in dit opzicht te controleren.

10 Wanneer de Commissie, in een beschikking waarbij een inbreuk op de mededingingsregels wordt vastgesteld, het bedrag van de aan een onderneming opgelegde geldboete heeft uitgedrukt in ecu en in de nationale valuta, daarbij gebruik makend van de wisselkoers welke op de dag van vaststelling van de beschikking (23 april 1986) gold, heeft zij de tegenwaarde in de nationale munteenheid van het in ECU bepaalde bedrag definitief willen vaststellen. Onder deze omstandigheden moet het vermoeden genoemd in artikel 2 van verordening nr. 1103/97 over enkele bepalingen betreffende de invoering van de euro, als weerlegd worden beschouwd en moet het bedrag van de geldboete in de nationale valuta worden bepaald op basis van dezelfde wisselkoers als de Commissie in haar beschikking heeft gebruikt.