Trefwoorden

Samenvatting



Trefwoorden

1. Steunmaatregelen van de staten – Respectieve bevoegdheden van Commissie en nationale rechterlijke instanties – Rol van nationale rechterlijke instanties

(Art. 88, lid 3, EG)

2. Steunmaatregelen van de staten – Terugvordering van onrechtmatige steun – Herstel van vroegere toestand – Verplichtingen van nationale rechterlijke instanties

(Art. 88, lid 3, EG)

3. Steunmaatregelen van de staten – Terugvordering van onrechtmatige steun – Herstel van vroegere toestand – Verplichtingen en bevoegdheden van nationale rechterlijke instanties

(Art. 88, lid 3, EG)

Samenvatting

1. De toepassing van de toezichtregeling voor staatssteun, zoals die voortvloeit uit artikel 88 EG en uit de daarop betrekking hebbende rechtspraak van het Hof, is een taak van de Commissie en ook van de nationale rechterlijke instanties. In dit verband vervullen de nationale rechterlijke instanties en de Commissie onderscheiden, maar elkaar aanvullende taken. Immers, terwijl de beoordeling van de verenigbaarheid van steunmaatregelen met de gemeenschappelijke markt onder de exclusieve bevoegdheid van de Commissie valt, die daarbij onder toezicht van de rechters van de Unie staat, zien de nationale rechterlijke instanties toe op de vrijwaring van de rechten van de justitiabelen in geval van schending van de verplichting tot voorafgaande aanmelding van de steunmaatregelen bij de Commissie als voorzien in artikel 88, lid 3, EG.

Een steunmaatregel die ten uitvoer wordt gelegd met schending van de verplichtingen die voortvloeien uit artikel 88, lid 3, EG, is onrechtmatig. Het staat aan de nationale rechterlijke instanties om overeenkomstig hun nationale recht daaraan alle consequenties te verbinden, zowel wat de geldigheid van handelingen tot uitvoering van de steunmaatregelen betreft, als wat de terugvordering van in strijd met deze bepaling toegekende financiële steun betreft.

(cf. punten 25‑29)

2. Het logische gevolg van de vaststelling dat een steunmaatregel onrechtmatig is, is de ongedaanmaking door middel van terugvordering, teneinde de vroegere toestand te herstellen. Door de terugbetaling van de steun verliest de begunstigde immers het voordeel dat hij op de markt ten opzichte van zijn concurrenten genoot en wordt de toestand van vóór de steunverlening hersteld. Om deze terugbetaling te kunnen verkrijgen, is het absoluut noodzakelijk dat de nationale rechterlijke instanties vaststellen wie de begunstigde – of in voorkomend geval de begunstigden – van de steun is.

Wanneer steun in de vorm van een garantie wordt verleend, kunnen de begunstigden van deze steun hetzij de kredietnemer hetzij de kredietgever hetzij, in bepaalde gevallen, deze beide laatste tezamen zijn. Wanneer immers de door een kredietinstelling aan een kredietnemer verstrekte lening valt onder een garantie die door de overheidsinstanties van een lidstaat is verstrekt, verkrijgt deze kredietnemer normaliter een financieel voordeel en ontvangt hij dus steun in de zin van artikel 87, lid 1, EG, in die zin dat de financiële last die op hem drukt, lager is dan die welke op hem zou hebben gedrukt indien hij zich diezelfde financiering en diezelfde garantie tegen de marktprijs had moeten verschaffen.

Een kredietgever kan echter ook een eigen economisch voordeel uit de betrokken garantie verkrijgen, met name wanneer niet van meet af aan kan worden uitgesloten dat de betrokken garantie is verstrekt ten behoeve van een bestaande vordering van de kredietgever, en dit in het kader van een sanering van de schuld van de kredietnemer. Mocht dit het geval zijn, dan zal de kredietgever door middel van genoemde garantie een eigen economisch voordeel hebben verkregen, aangezien voor de vordering meer zekerheid wordt verkregen als gevolg van de overheidsgarantie, zonder dat overigens de voorwaarden van de gegarandeerde lening zijn aangepast. Het staat aan de nationale rechterlijke instantie om, gelet op alle bijzonderheden van de zaak, vast te stellen wie de begunstigde – of in voorkomend geval de begunstigden – is van genoemde garantie en om te doen overgaan tot de terugvordering van het totale bedrag van de betrokken steun.

(cf. punten 33‑34, 37, 39‑40, 42‑43)

3. Op het gebied van de steunmaatregelen van de staten verplicht het recht van de Unie de nationale rechterlijke instanties niet ertoe, op het punt van de terugvordering van onrechtmatig verleende steun in de vorm van een overheidsgarantie ter dekking van een door een financieringsmaatschappij verstrekte lening aan een onderneming die een dergelijke financiering niet onder normale marktvoorwaarden zou hebben kunnen verkrijgen, een welbepaalde consequentie te verbinden aan de geldigheid van de handelingen ter uitvoering van de steun.

De maatregelen die de nationale rechterlijke instanties in geval van een inbreuk op artikel 88, lid 3, EG moeten treffen, strekken er echter in wezen toe om de mededingingssituatie van vóór de uitkering van de betrokken steun te herstellen, zodat zij ervoor moeten zorgen dat deze doelstelling met de maatregelen die zij ten aanzien van de geldigheid van genoemde handelingen treffen, kan worden bereikt. Het staat dus aan de nationale rechterlijke instanties om na te gaan of de nietigverklaring van de garantie, in de omstandigheden die eigen zijn aan het geding, in het concrete geval doeltreffender zijn dan andere maatregelen met het oog op dit herstel. Er kunnen immers gevallen zijn waarin de nietigverklaring van een contract, voor zover dit ertoe zou leiden dat over en weer de door partijen verrichte prestaties worden teruggedraaid of dat een voordeel voor de toekomst verdwijnt, meer geschikt is ter bereiking van de doelstelling van herstel van de mededingingssituatie van vóór de steunverlening.

Bijgevolg moet de laatste volzin van artikel 88, lid 3, EG aldus worden uitgelegd dat de nationale rechterlijke instanties bevoegd zijn om een garantie nietig te verklaren in een situatie waarin een onrechtmatige steunmaatregel ten uitvoer is gelegd door middel van een door de overheid verstrekte garantie ter dekking van een lening die door een financieringsmaatschappij is toegekend aan een onderneming die een dergelijke financiering niet onder normale marktvoorwaarden zou hebben kunnen verkrijgen. Bij de uitoefening van die bevoegdheid moeten genoemde rechterlijke instanties ervoor zorgen dat de steun wordt teruggevorderd en kunnen zij te dien einde de garantie nietig verklaren, met name wanneer bij gebreke van minder dwingende procedurele maatregelen, deze nietigverklaring ertoe kan leiden of ertoe kan bijdragen dat de mededingingssituatie van vóór de garantieverstrekking wordt hersteld.

(cf. punten 44‑49 en dictum)