Arrest van het Gerecht van eerste aanleg (Eerste kamer - uitgebreid) van 24 oktober 1997. - British Steel plc tegen Commissie van de Europese Gemeenschappen. - EGKS - Beroep tot nietigverklaring - Staatssteun - Individuele beschikkingen waarbij toekenning van staatssteun aan staalondernemingen wordt goedgekeurd - Onbevoegdheid - Gewettigd vertrouwen - Onverenigbaarheid met bepalingen van Verdrag - Discriminatie - Motiveringsgebrek - Schending van rechten van verdediging - Artikelen 4, sub b en c, 15 en 95, eerste en tweede alinea, van Verdrag. - Zaak T-243/94.



Jurisprudentie 1997 bladzijde II-01887



Samenvatting

Partijen

Overwegingen van het arrest

Beslissing inzake de kosten

Dictum



Trefwoorden

1 Procedure - Interventie - Exceptie van niet-ontvankelijkheid niet opgeworpen door verwerende partij - Niet-ontvankelijkheid - Middelen van niet-ontvankelijkheid van openbare orde - Ambtshalve onderzoek door rechter

('s Hofs Statuut-EGKS, art. 34, tweede alinea, en 46, eerste alinea; Reglement voor de procesvoering van het Gerecht, art. 113 en 116, lid 3)

2 EGKS - Steun aan ijzer- en staalindustrie - Goedkeuring door Commissie - Algemene beschikkingen en individuele beschikkingen - Vaststelling van individuele beschikkingen ter goedkeuring van steunmaatregelen die niet behoren tot vormen van steunverlening die bij algemene beschikking zijn goedgekeurd - Toelaatbaarheid

(EGKS-Verdrag, art. 2, 3, 4, 5 en 95)

3 Gemeenschapsrecht - Beginselen - Bescherming van gewettigd vertrouwen - Grenzen - Voorzichtig en bezonnen handelaar

4 EGKS - Steun aan ijzer- en staalindustrie - Goedkeuring door Commissie - Voorwaarden - Afweging van doelstellingen van Verdrag - Discretionaire bevoegdheid van Commissie - Evenredigheid - Inaanmerkingneming van overwegingen van politieke, economische en sociale aard - Rechterlijke toetsing

(EGKS-Verdrag, art. 2, 3, 4, 5, 33, eerste alinea, en 95)

5 EGKS - Steun aan ijzer- en staalindustrie - Goedkeuring door Commissie - Voorwaarden - Ontbreken van met gemeenschappelijk belang strijdige distorsies van mededinging

(EGKS-Verdrag, art. 3 en 4)

6 Handelingen van de instellingen - Motivering - Verplichting - Draagwijdte - EGKS-beschikking

(EGKS-Verdrag, art. 5, 15 en 33, tweede alinea)

7 EGKS - Steun aan ijzer- en staalindustrie - Goedkeuring door Commissie - Procedure - Instemming van Raad - Modaliteiten

(EGKS-Verdrag, art. 95)

Samenvatting

8 Volgens de artikelen 34, tweede alinea, en 46, eerste alinea, van 's Hofs Statuut-EGKS en artikel 116, lid 3, van het Reglement voor de procesvoering van het Gerecht aanvaardt de interveniënt het geding in de stand waarin het zich op het ogenblik van zijn interventie bevindt, en kunnen de conclusies van zijn verzoekschrift slechts strekken tot ondersteuning van de conclusies van een der partijen. Hij kan derhalve niet een exceptie van niet-ontvankelijkheid opwerpen die niet in de conclusies van de verwerende partij is geformuleerd.

Genoemde bepalingen staan daarentegen niet eraan in de weg, dat de interveniënt andere argumenten aanvoert dan de partij die hij ondersteunt, zolang de interventie maar strekt tot ondersteuning van de conclusies van die partij.

Bovendien kan het Gerecht volgens artikel 113 van het Reglement voor de procesvoering in iedere stand van het geding ambtshalve ingaan op middelen van niet-ontvankelijkheid, daaronder begrepen die welke door een interveniënt worden aangevoerd.

9 In de opzet van het EGKS-Verdrag staat artikel 4, sub c, niet eraan in de weg, dat de Commissie bij wijze van uitzondering, teneinde aan onvoorziene omstandigheden het hoofd te bieden, op de grondslag van artikel 95, eerste en tweede alinea, door de Lid-Staten voorgenomen en met de doelstellingen van het Verdrag verenigbare steunmaatregelen goedkeurt.

De eerste en de tweede alinea van artikel 95 machtigen de Commissie immers om met instemming van de Raad, bij eenstemmigheid bepaald en na raadpleging van het Raadgevend Comité EGKS, een beschikking te geven of een aanbeveling te doen in alle gevallen, niet in het Verdrag voorzien, waarin een dergelijke beschikking of aanbeveling noodzakelijk blijkt tot het verwerkelijken, in de gemeenschappelijke markt voor kolen en staal en overeenkomstig de bepalingen van artikel 5, van een der doelstellingen van de Gemeenschap zoals deze zijn omschreven in de artikelen 2, 3 en 4. Dezelfde beschikking of aanbeveling, gegeven of gedaan in de aangegeven vorm, bepaalt de eventueel op te leggen straffen.

Nu een specifieke bepaling in het Verdrag ontbreekt, is de Commissie derhalve bevoegd tot vaststelling van elke algemene of individuele beschikking die ter verwezenlijking van de doelstellingen van het Verdrag noodzakelijk is. Artikel 95, eerste en tweede alinea, dat haar deze bevoegdheid verleent, zegt immers niets over de draagwijdte van de beschikkingen die de Commissie kan vaststellen. Het is dan ook aan haarzelf om in elk geval te beoordelen, welk van deze twee soorten beschikkingen - algemene of individuele - het meest geschikt is om het nagestreefde doel of de nagestreefde doelen te bereiken.

Een algemene beschikking als de staalsteuncode heeft enkel tot doel, in het algemeen en onder bepaalde voorwaarden afwijkingen van het steunverbod toe te staan ten gunste van bepaalde, limitatief opgesomde vormen van steunverlening. Steunmaatregelen die niet behoren tot de vormen van steunverlening die de code van het steunverbod vrijstelt, blijven dus bij uitsluiting onderworpen aan het bepaalde in artikel 4, sub c. Hieruit volgt, dat wanneer dergelijke maatregelen noodzakelijk blijken ter verwezenlijking van de doelstellingen van het Verdrag, de Commissie zich op artikel 95 van het Verdrag kan beroepen teneinde aan deze onvoorziene situatie het hoofd te bieden, in voorkomend geval door middel van een individuele beschikking.

10 De marktdeelnemers mogen niet vertrouwen op de handhaving van een bestaande situatie die door de gemeenschapsinstellingen, handelend krachtens hun discretionaire bevoegdheid, kan worden gewijzigd. Dit is met name het geval op een gebied als dat van de gemeenschappelijke staalmarkt, waarvan de goede werking uiteraard een voortdurende aanpassing verlangt, afhankelijk van de wijzigingen van de economische situatie. Aangezien bovendien een voorzichtig en bezonnen handelaar de vaststelling van communautaire maatregelen om aan duidelijke crisissituaties het hoofd te bieden, moet voorzien, kan geen beroep worden gedaan op het beginsel van bescherming van gewettigd vertrouwen.

In deze omstandigheden dient een staalonderneming die een zeer belangrijke economische positie inneemt en vertegenwoordigd is in het Raadgevend Comité EGKS, in te zien, dat er een dwingende noodzaak tot vaststelling van doeltreffende maatregelen ter bescherming van de belangen van de Europese ijzer- en staalindustrie kan ontstaan, en dat een beroep op artikel 95 EGKS-Verdrag de vaststelling van ad-hocbeschikkingen door de Commissie kan rechtvaardigen, zelfs indien er een staalsteuncode bestaat, aangezien de beschikkingen en de code een verschillend doel hebben.

11 In het kader van de toepassing van het EGKS-Verdrag is het aan de Commissie om te beoordelen, of steun die bedoeld is om herstructureringsmaatregelen in de ijzer- en staalsector mogelijk te maken, zich verdraagt met de fundamentele beginselen van het Verdrag. Gelet op de diversiteit van de in het Verdrag genoemde doelstellingen, heeft de Commissie tot taak, die verschillende doelstellingen voortdurend met elkaar in overeenstemming te brengen, door gebruik te maken van haar discretionaire bevoegdheid teneinde recht te doen aan het gemeenschappelijk belang.

De rationalisering van de Europese ijzer- en staalindustrie door middel van de sanering van bepaalde concerns, de sluiting van verouderde of weinig competitieve installaties, de vermindering van overcapaciteit, de privatisering van een concern teneinde de levensvatbaarheid ervan te verzekeren, en een redelijke vermindering van het aantal arbeidsplaatsen zijn maatregelen die bijdragen tot de verwezenlijking van de doelstellingen van het Verdrag, gelet op de gevoeligheid van de ijzer- en staalsector en op het feit dat het voortduren, of zelfs verergeren, van de crisis in de economie van de betrokken Lid-Staten fundamentele en duurzame moeilijkheden kan veroorzaken. Hieruit volgt, dat beschikkingen van de Commissie waarbij de toekenning van staatssteun in het kader van een dergelijke rationalisering wordt toegestaan, overeenkomstig de doelstellingen van het Verdrag gericht zijn op bescherming van het gemeenschappelijk belang.

De Commissie kan evenwel in geen geval toestaan dat staatssteun wordt verleend die niet onontbeerlijk is voor het bereiken van die doelen en tot concurrentievervalsing op de gemeenschappelijke markt voor ijzer en staal kan leiden.

Wanneer de uitoefening van de discretionaire bevoegdheid van de Commissie op het gebied van staatssteun een ingewikkelde economische en technische beoordeling impliceert, dient de gemeenschapsrechter zich bij de in artikel 33, eerste alinea, van het Verdrag bedoelde toetsing van de wettigheid van de beschikkingen te beperken tot een onderzoek van de materiële juistheid van de feiten en van het ontbreken van kennelijk verkeerde beoordelingen.

Om uit te maken, of die beschikkingen, waarmee wordt ingegrepen op de door overcapaciteit gekenmerkte staalmarkt, in overeenstemming zijn met het evenredigheidsbeginsel, moet nog worden nagegaan, of zij van de steunontvangende ondernemingen passende sluitingen en capaciteitsverminderingen verlangen bij wijze van tegenprestatie voor de goedgekeurde steun.

Daartoe behoeft niet van een precieze kwantitatieve relatie tussen de steunbedragen en de omvang van de capaciteitsvermindering te blijken. Voor de vaststelling van de exacte omvang van de goed te keuren steun moet integendeel niet alleen rekening worden gehouden met het aantal tonnen capaciteitsvermindering, doch ook met andere factoren die van gebied tot gebied in de Gemeenschap verschillen, zoals de gedane herstructureringsinspanningen, de door de crisis in de ijzer- en staalindustrie veroorzaakte regionale en sociale problemen, de technische ontwikkeling en de aanpassing van de ondernemingen aan de marktomstandigheden. De beoordeling door de Commissie kan bijgevolg niet uitsluitend op basis van economische criteria worden getoetst. De Commissie mag bij de uitoefening van de haar krachtens artikel 95 van het Verdrag toekomende discretionaire bevoegdheid rekening houden met een grote verscheidenheid aan politieke, economische of sociale overwegingen.

12 Hoewel elke steuninterventie ten behoeve van de ijzer- en staalindustrie kan leiden tot bevoordeling van de ene onderneming ten opzichte van de andere, mag de Commissie niettemin geen steun goedkeuren waarvan de toekenning zodanige distorsies van de mededinging zou teweegbrengen, dat het gemeenschappelijk belang erdoor wordt geschaad. Weliswaar is de Commissie krachtens artikel 3 van het Verdrag verplicht in het gemeenschappelijk belang te handelen, maar dit wil niet zeggen dat haar het belang van allen gelijkelijk voor ogen heeft te staan; immers haar rol brengt niet mede dat zij slechts zou mogen optreden als daardoor aan niemands belang afbreuk wordt gedaan. Integendeel, zij heeft bij haar handelen de onderscheiden belangen te wegen en, indien de te nemen beschikking zulks redelijkerwijs gedoogt, te vermijden dat er nadelige consequenties aan verbonden zijn. De Commissie kan, in het algemeen belang, naar de eis der omstandigheden van haar beschikkingsbevoegdheid gebruik maken, desnoods ten nadele van bepaalde particuliere belangen.

13 Uit de artikelen 5, tweede alinea, vierde streepje, en 15, eerste alinea, alsmede uit de algemene beginselen van het Verdrag blijkt, dat de Commissie door haar vastgestelde algemene of individuele beschikkingen met redenen dient te omkleden, ongeacht de gekozen rechtsgrondslag.

De motivering moet aangepast zijn aan de aard van de betrokken handeling en de redenering van de instelling die de handeling heeft verricht, duidelijk en ondubbelzinnig tot uitdrukking doen komen, zodat de belanghebbenden de rechtvaardigingsgronden van de genomen maatregel kunnen kennen en de gemeenschapsrechter zijn toezicht kan uitoefenen. Het is niet noodzakelijk, dat alle relevante gegevens, feitelijk en rechtens, in de motivering worden gespecificeerd. Bij de beoordeling van de motivering van een handeling moet niet alleen acht worden geslagen op de tekst ervan, maar ook op haar context en op het geheel van rechtsregels die de betrokken materie beheersen. Bovendien dient toetsing aan het motiveringsvereiste plaats te vinden met inachtneming van, onder meer, het belang dat de adressaten of andere betroffenen in de zin van artikel 33, tweede alinea, EGKS-Verdrag, bij een toelichting kunnen hebben. Het feit dat een onderneming nauw betrokken is geweest bij de procedure die tot de vaststelling van de beschikkingen heeft geleid, vermindert de noodzaak van een zeer gedetailleerde motivering waar het de aan de beschikkingen ten grondslag liggende feitelijke omstandigheden betreft.

14 Artikel 95 van het Verdrag bepaalt weliswaar, dat een beschikking van de Commissie waarbij steunverlening aan de ijzer- en staalindustrie wordt goedgekeurd, moet worden gegeven met instemming van de Raad, bij eenstemmigheid bepaald, maar schrijft niet voor, hoe de Commissie aan die instemming moet komen. Met name blijkt niet duidelijk, of de Commissie de Raad een ontwerpbeschikking dient voor te leggen.

Partijen

In zaak T-243/94,

British Steel plc, vennootschap naar Engels recht, gevestigd te Londen, vertegenwoordigd door R. Plender, QC, van de balie van Engeland en Wales, en W. Sibree, Solicitor, domicilie gekozen hebbende te Luxemburg ten kantore van Elvinger, Hoss & Prussen, Côte d'Eich 15,

verzoekster,

ondersteund door

SSAB Svenskt Stål AB, vennootschap naar Zweeds recht, gevestigd te Stockholm, vertegenwoordigd door J. Boyce en Ph. Raven, Solicitors, domicilie gekozen hebbende te Luxemburg ten kantore van Elvinger, Hoss & Prussen, Côte d'Eich 15, en

Det Danske Stålvalseværk A/S, vennootschap naar Deens recht, gevestigd te Frederiksværk (Denemarken), vertegenwoordigd door J. A. Lawrence, Solicitor, domicilie gekozen hebbende te Luxemburg ten kantore van E. Arendt, Rue Mathias Hardt 8-10,

interveniënten,

tegen

Commissie van de Europese Gemeenschappen, vertegenwoordigd door N. Khan en B. Smulders, leden van haar juridische dienst, als gemachtigden, domicilie gekozen hebbende te Luxemburg bij C. Gómez de la Cruz, Centre Wagner, Kirchberg,

verweerster,

ondersteund door

Raad van de Europese Unie, vertegenwoordigd door R. Bandilla, directeur bij de juridische dienst, en J. Carbery, juridisch adviseur, als gemachtigden, domicilie gekozen hebbende te Luxemburg bij A. Morbilli, directeur-generaal van de directie juridische zaken van de Europese Investeringsbank, Boulevard Konrad Adenauer 100,

Italiaanse Republiek, vertegenwoordigd door U. Leanza, hoofd van de dienst diplomatieke geschillen van het Ministerie van Buitenlandse zaken, als gemachtigde, bijgestaan door P. G. Ferri, avvocato dello Stato, domicilie gekozen hebbende te Luxemburg ter Italiaanse ambassade, Rue Marie-Adélaïde 5,

Koninkrijk Spanje, vertegenwoordigd door A. Navarro González, directeur-generaal Coördinatie juridische en institutionele aangelegenheden van de Gemeenschap, aanvankelijk bijgestaan door G. Calvo Díaz, vervolgens door L. Perez De Ayala Beccerril, beiden abogado del Estado, domicilie gekozen hebbende te Luxemburg ter Spaanse ambassade, Boulevard Emmanuel Servais 4-6,

en

Ilva Laminati Piani SpA, vennootschap naar Italiaans recht, gevestigd te Rome, vertegenwoordigd door A. Pappalardo, advocaat te Trapani, en M. Merola, advocaat te Rome, domicilie gekozen hebbende te Luxemburg ten kantore van A. Lorang, Rue Albert 1er 51,

interveniënten,

betreffende een beroep tot nietigverklaring van beschikking 94/258/EGKS van de Commissie van 12 april 1994 betreffende steun die Spanje voornemens is te verlenen aan de openbare geïntegreerde staalonderneming Corporación de la Siderurgia Integral (CSI), en van beschikking 94/259/EGKS van de Commissie van 12 april 1994 betreffende steun die Italië voornemens is te verlenen aan openbare ondernemingen in de ijzer- en staalsector (ijzer- en staalconcern ILVA) (PB 1994, L 112, blz. 58 resp. 64),

wijst

HET GERECHT VAN EERSTE AANLEG

(Eerste kamer - uitgebreid),

samengesteld als volgt: A. Saggio, president, A. Kalogeropoulos, V. Tiili, A. Potocki en R. M. Moura Ramos, rechters,

griffier: H. Jung

gezien de stukken en na de mondelinge behandeling op 25 februari 1997,

het navolgende

Arrest

Overwegingen van het arrest

Juridisch kader

1 Volgens het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap voor kolen en staal (hierna: "EGKS-Verdrag" of "Verdrag") is de toekenning van staatssteun aan staalondernemingen in beginsel verboden. In artikel 4, aanhef en sub c, van dit Verdrag is namelijk bepaald, dat "door de staten verleende subsidies of hulp, of door deze opgelegde bijzondere lasten, in welke vorm ook", als onverenigbaar met de gemeenschappelijke markt voor kolen en staal en, bijgevolg, verboden overeenkomstig de bepalingen van het Verdrag moeten worden beschouwd.

2 Artikel 95, eerste en tweede alinea, van het Verdrag bepaalt:

"In de gevallen, niet in dit Verdrag voorzien, waarin een beschikking of aanbeveling van de Commissie noodzakelijk blijkt tot het verwerkelijken, in de gemeenschappelijke markt voor kolen en staal en overeenkomstig de bepalingen van artikel 5, van een der doelstellingen van de Gemeenschap zoals deze zijn omschreven in de artikelen 2, 3 en 4, kan zij een dergelijke beschikking geven of aanbeveling doen met instemming van de Raad, bij eenstemmigheid bepaald en na raadpleging van het Raadgevend Comité.

Dezelfde beschikking of aanbeveling, gegeven of gedaan volgens het hierboven gestelde, bepaalt de eventueel op te leggen straffen."

3 Om tegemoet te komen aan de noodzaak van herstructurering van de ijzer- en staalsector, heeft de Commissie vanaf het begin van de jaren tachtig met een beroep op deze bepalingen van artikel 95 van het Verdrag communautaire regels ingevoerd op grond waarvan in limitatief opgesomde gevallen de toekenning van staatssteun aan de ijzer- en staalindustrie is toegestaan. Deze regels zijn verscheidene malen aangepast in verband met de conjuncturele problemen van de ijzer- en staalindustrie. Zo is de communautaire staalsteuncode die tijdens de in casu relevante periode van kracht was, de vijfde van de reeks, ingevoerd bij beschikking nr. 3855/91/EGKS van de Commissie van 27 november 1991 tot invoering van communautaire regels voor de steun aan de ijzer- en staalindustrie (PB 1991, L 362, blz. 57; hierna: "steuncode"). Blijkens de considerans van die beschikking gaat het hierbij, juist zoals bij de eerdere codes het geval was, om een communautaire regeling die alle al dan niet specifieke steun, door de Lid-Staten in ongeacht welke vorm verleend, beoogt te dekken. De code staat geen steun ten behoeve van bedrijfsvoering toe, noch ten behoeve van herstructurering, behalve wanneer het steun bij sluiting betreft.

Feiten

4 In het licht van de verslechtering van de economische en financiële situatie in de ijzer- en staalindustrie legde de Commissie op 23 november 1992 aan de Raad en aan het Europees Parlement een herstructureringsplan voor in haar mededeling SEC(92) 2160 def., getiteld "Naar een versterking van het concurrentievermogen van de ijzer- en staalindustrie: de noodzaak van een nieuwe herstructurering". Dit plan was gebaseerd op de vaststelling, dat er nog steeds sprake was van een structurele overcapaciteit, en had primair tot doel, op basis van een vrijwillige deelneming door de staalbedrijven een aanzienlijke en definitieve inkrimping van de productiecapaciteit tot stand te brengen met minimaal 19 miljoen ton. Daartoe voorzag het in een pakket begeleidende maatregelen op sociaal terrein alsmede in financiële stimulansen, waaronder gemeenschapssteun. Parallel daaraan stelde de Commissie een onafhankelijke deskundige aan, te weten de heer Braun, voormalig directeur-generaal van het directoraat-generaal Industrie van de Commissie, die primair tot taak had, een overzicht op te stellen van de plannen voor sluiting van staalondernemingen gedurende de in voormelde mededeling bedoelde periode 1993-1995. Nadat hij contact had opgenomen met de bestuurders van ongeveer 70 ondernemingen, legde Braun op 29 januari 1993 zijn rapport over, getiteld "De in gang zijnde of voorgenomen herstructureringen in de ijzer- en staalindustrie."

5 In zijn conclusies van 25 februari 1993 stemde de Raad in met de hoofdlijnen van het programma dat de Commissie in aansluiting op het rapport-Braun had voorgelegd en waarmee een aanzienlijke vermindering van de productiecapaciteit werd beoogd. De duurzame herstructurering van de ijzer- en staalsector moest worden vergemakkelijkt door "een pakket tijdelijke begeleidende maatregelen, met strikte inachtneming van de voorschriften inzake controle op overheidssteun". Ten aanzien van die controle verklaarde de Raad: "De Commissie bevestigt vast te houden aan strikte en objectieve toepassing van de steuncode en zal erop toezien dat eventuele afwijkingen, die op basis van artikel 95 aan de Raad kunnen worden voorgesteld, ten volle bijdragen tot de noodzakelijke algemene capaciteitsvermindering. De Raad zal met spoed op basis van objectieve criteria over deze voorstellen een besluit nemen."

6 In overeenstemming hiermee gaven de Raad en de Commissie in hun in de notulen van de zitting van de Raad van 17 december 1993 opgenomen gemeenschappelijke verklaring - waarin melding werd gemaakt van het door de Raad bereikte algemeen akkoord om uit hoofde van artikel 95, eerste en tweede alinea, van het Verdrag zijn instemming te betuigen met de toekenning van overheidssteun aan de openbare ondernemingen Sidenor (Spanje), Sächsische Edelstahlwerke GmbH (Duitsland), Corporación de la Siderurgia Integral (CSI, Spanje), Ilva (Italië), EKO Stahl AG (Duitsland) en Siderurgia Nacional (Portugal) - het volgende te kennen: "De Raad en de Commissie zijn van oordeel dat de enige manier om te zorgen voor een gezonde EG-staalindustrie die de concurrentie op de wereldmarkt aankan, is, blijvend een einde te maken aan overheidssubsidies aan de staalindustrie en verlieslijdende capaciteit te sluiten. Door unaniem in te stemmen met de huidige voorstellen op basis van artikel 95 bevestigt de Raad opnieuw dat hij zich verbindt tot strikte toepassing van de Steuncode (...) en, bij ontstentenis van toestemming uit hoofde van de Code, van artikel 4, sub c, van het EGKS-Verdrag. Onverminderd het recht van iedere Lid-Staat te verzoeken om een beschikking uit hoofde van artikel 95/EGKS, en overeenkomstig zijn conclusies van 25 februari 1993, verklaart de Raad zich er vast toe te verbinden dat verdere afwijkingen ex artikel 95 met betrekking tot steun aan individuele bedrijven worden vermeden."

7 Op 22 december 1993 stemde de Raad overeenkomstig artikel 95, eerste en tweede alinea, van het Verdrag in met de toekenning van voormelde steun ten behoeve van de herstructurering of privatisering van de betrokken openbare ondernemingen.

8 Om een nieuwe herstructurering van de ijzer- en staalindustrie te vergemakkelijken, stelde de Commissie in die juridische en feitelijke context, en na de genoemde goedkeuring door de Raad, op 12 april 1994 zes op artikel 95, eerste en tweede alinea, van het Verdrag gebaseerde individuele beschikkingen vast, waarbij zij haar goedkeuring hechtte aan staatssteun die niet voldeed aan de criteria op grond waarvan overeenkomstig de steuncode van artikel 4, sub c, van het Verdrag kon worden afgeweken. In die zes beschikkingen hechtte zij haar goedkeuring aan, respectievelijk, steun die Duitsland voornemens was te verlenen aan de staalonderneming EKO Stahl AG, te Eisenhüttenstadt (beschikking 94/256/EGKS, PB 1994, L 112, blz. 45), steun die Portugal voornemens was te verlenen aan de staalonderneming Siderurgia Nacional (beschikking 94/257/EGKS, PB 1994, L 112, blz. 52), steun die Spanje voornemens was te verlenen aan de openbare geïntegreerde staalonderneming Corporación de la Siderurgia Integral (CSI) (beschikking 94/258/EGKS, PB 1994, L 112, blz. 58; hierna: "beschikking 94/258"), steun die Italië voornemens was te verlenen aan openbare ondernemingen in de ijzer- en staalsector (ijzer- en staalconcern ILVA) (beschikking 94/259/EGKS, PB 1994, L 112, blz. 64; hierna: "beschikking 94/259"), steun die Duitsland voornemens was te verlenen aan de staalonderneming Sächsische Edelstahlwerke GmbH, te Freital, Saksen (beschikking 94/260/EGKS, PB 1994, L 112, blz. 71), en steun die Spanje voornemens was te verlenen aan de onderneming Sidenor, een producent van speciaal staal (beschikking 94/261/EGKS, PB 1994, L 112, blz. 77).

9 Aan die goedkeuringen waren overeenkomstig het unanieme besluit van de Raad een aantal verplichtingen verbonden, te weten "een netto-capaciteitsvermindering van minstens 2 miljoen ton voor ruwstaal en maximaal 5,4 miljoen ton voor warmgewalst staal", zoals blijkt uit de mededeling van de Commissie aan de Raad en het Europees Parlement van 13 april 1994 [COM(94) 125 def.], waarmee werd beoogd een tussentijdse balans op te maken van de herstructurering in de ijzer- en staalindustrie en om, in de geest van voormelde conclusies van de Raad van 25 februari 1993, een aantal suggesties ter consolidering van dit proces te doen.

Procedure

10 In deze context heeft de staalonderneming British Steel plc (hierna: "British Steel" of "verzoekster") bij op 27 juni 1994 ter griffie van het Gerecht neergelegd verzoekschrift overeenkomstig artikel 33 EGKS-Verdrag beroep ingesteld tot nietigverklaring van de beschikkingen 92/258 en 94/259 van 12 april 1994, betreffende, respectievelijk, de onderneming CSI en de het concern Ilva.

11 Parallel hieraan zijn nog twee andere beroepen ingesteld, het ene door de Association des aciéries européennes indépendantes (EISA), tegen de zes beschikkingen 94/256 tot en met 94/261 van 12 april 1994 (zaak T-239/94), en het andere door de ondernemingen Wirtschaftsvereinigung Stahl, Thyssen Stahl AG, Preussag Stahl AG en Hoogovens Groep BV, tegen beschikking 94/259, waarbij de toekenning van staatssteun aan het concern Ilva is goedgekeurd (zaak T-244/94).

12 In de onderhavige zaak hebben de Raad, de Italiaanse Republiek, het Koninkrijk Spanje en Ilva Laminati Piani SpA (hierna: "Ilva") bij verzoekschriften, neergelegd ter griffie van het Gerecht op, respectievelijk, 25 oktober, 11 en 13 november en 19 december 1994, verzocht om toelating tot interventie ter ondersteuning van de conclusies van verweerster. Bij op 8 respectievelijk 15 december 1994 ter griffie van het Gerecht neergelegde verzoekschriften hebben de vennootschappen SSAB Svenskt Stål AB en Det Danske Stålvalseværk A/S verzocht om in het geding te mogen tussenkomen aan de zijde van verzoekster. Bij beschikkingen van 13 februari en 6 maart 1995 heeft de president van de Tweede kamer - uitgebreid van het Gerecht in deze verzoeken bewilligd.

13 Verzoekster heeft op 28 oktober 1994 krachtens artikel 64, lid 4, van het Reglement voor de procesvoering een verzoek om maatregelen tot organisatie van de procesgang ingediend, ertoe strekkende dat het Gerecht de Commissie verzoekt om overlegging van de op haar verzoek door W. S. Atkins opgestelde deskundigenrapporten betreffende de levensvatbaarheid van de plannen voor de herstructurering van de ondernemingen Ilva en CSI, alsmede van de op deze ondernemingen betrekking hebbende rapporten die Italië en Spanje ingevolge artikel 4 van de bestreden beschikkingen tweemaal per jaar bij de Commissie moeten indienen teneinde deze instelling in staat te stellen na te gaan, of aan de in die beschikkingen gestelde voorwaarden wordt voldaan. Nadat de Commissie op 9 december 1994 haar opmerkingen had ingediend, heeft het Gerecht verzoekster, de Commissie en Ilva een aantal vragen gesteld over, in de eerste plaats, de noodzaak om over genoemde rapporten te beschikken met het oog op de beoordeling van de regelmatigheid van de bestreden beschikkingen en met het oog op de eerbiediging van de rechten van de verdediging, en, in de tweede plaats, het al dan niet vertrouwelijke karakter van de in die verslagen vervatte informatie, en heeft het interveniënten verzocht, hun opmerkingen te maken over verzoeksters verzoek. Binnen de gestelde termijn hebben verzoekster, de Commissie en Ilva de vragen beantwoord en hebben interveniënten hun opmerkingen ingediend. Wat voorts de vertrouwelijkheid van bepaalde informatie betreft, heeft de Commissie het Gerecht op 30 juni 1995 het rapport-Atkins betreffende de onderneming CSI overgelegd, ontdaan van de door dit bedrijf als vertrouwelijk beschouwde informatie. De Commissie verklaarde, dat dit rapport was opgesteld op basis van een deskundigenrapport van het adviesbureau SRI en dus niet hetzelfde type gedetailleerde analyses bevatte als het op Ilva betrekking hebbende rapport-Atkins, waarin de mogelijkheden voor de herstructurering van deze onderneming werden onderzocht aan de hand van vertrouwelijke bedrijfsinformatie, waardoor het onmogelijk was een niet-vertrouwelijke versie ervan over te leggen. Van oordeel, dat de procedure moest worden voortgezet in afwachting van de beslissing op het verzoek om maatregelen tot organisatie van de procesgang, heeft het Gerecht verzoekster bij brief van de griffie van 20 juli 1995 hiervan in kennis gesteld.

14 Verzoekster heeft op 8 augustus 1995 een tweede verzoek om maatregelen tot organisatie van de procesgang ingediend, ertoe strekkende dat het Gerecht de Commissie verzoekt om overlegging van het deskundigenrapport-Atkins betreffende Ilva en het deskundigenrapport-SRI betreffende CSI, zo nodig door de betrokken ondernemingen ontdaan van alle vertrouwelijke informatie. Interveniënten zijn in de gelegenheid gesteld hun opmerkingen te maken. Van oordeel, dat er geen termen aanwezig waren om in dat stadium van de procedure op het tweede verzoek te beslissen, heeft het Gerecht verzoekster bij brief van de griffie van 26 oktober 1995 hiervan in kennis gesteld.

15 Bij brief van de griffie van 3 december 1996 heeft het Gerecht de Commissie een aantal vragen gesteld die hoofdzakelijk betrekking hadden op de informatie om overlegging waarvan verzoekster in haar eerste verzoek om maatregelen tot organisatie van de procesgang subsidiair had verzocht, voor het geval het Gerecht zou oordelen, dat niet zou moeten worden voldaan aan haar verzoek strekkende tot overlegging van genoemde deskundigenrapporten, en dat andere maatregelen tot organisatie van de procesgang zouden moeten worden gelast. De Commissie heeft deze vragen binnen de gestelde termijn beantwoord. Gelet op die antwoorden, heeft het Gerecht zich op het standpunt gesteld, dat het over alle informatie beschikt die nodig is om de door verzoekster aangevoerde middelen te kunnen beoordelen, en dat overlegging van de deskundigenrapporten Atkins (Ilva) en SRI (CSI) en van genoemde rapporten van de betrokken Lid-Staten niet nodig is om de eerbiediging van de rechten van de verdediging te verzekeren. Op rapport van de rechter-rapporteur heeft het besloten zonder instructie tot de mondelinge behandeling over te gaan. Ter terechtzitting van 25 februari 1997 zijn partijen in hun pleidooien gehoord en hebben zij de mondelinge vragen van het Gerecht beantwoord.

Conclusies van partijen

16 Verzoekster, ondersteund door SSAB Svenskt Stål, concludeert dat het het Gerecht behage:

- de beschikkingen 94/258 en 94/259 nietig te verklaren;

- de Commissie te verwijzen in de kosten.

17 Interveniënte Det Danske Stålvalseværk concludeert dat het het Gerecht behage:

- de beschikkingen 94/258 en 94/259 nietig te verklaren;

- de Commissie te verwijzen in de kosten, daaronder begrepen die van interveniënte.

18 Verweerster, ondersteund door de Raad, de Italiaanse Republiek en het Koninkrijk Spanje, concludeert dat het het Gerecht behage:

- het beroep te verwerpen;

- verzoekster te verwijzen in de kosten.

19 Ilva concludeert dat het het Gerecht behage:

- het beroep niet-ontvankelijk en/of ongegrond te verklaren;

- verzoekster te verwijzen in de kosten, daaronder begrepen die van Ilva.

De ontvankelijkheid van het beroep

Argumenten van partijen

20 Verzoekster beklemtoont, dat zij een onderneming is die in de zin van artikel 33, tweede alinea, van het Verdrag wordt geraakt door de bestreden beschikkingen, waarbij goedkeuring wordt verleend aan de toekenning van voordelen aan ondernemingen die haar concurrenten zijn. Zij bestrijdt dan ook de stelling van Ilva, dat de zes beschikkingen die de Commissie op 12 april 1994 heeft vastgesteld, een ondeelbaar geheel vormen dat het resultaat is van een politiek compromis in de Raad, zodat het onderhavige beroep, waarmee uitsluitend de nietigverklaring van twee van die beschikkingen wordt beoogd, niet ontvankelijk kan worden geacht omdat de eventuele nietigverklaring van de twee bestreden beschikkingen zou leiden tot een onaanvaardbare wijziging van een op het hoogste niveau bereikt politiek akkoord. Dit argument is volgens verzoekster met name niet ter zake dienend in verband met de vraag naar de ontvankelijkheid van het beroep, aangezien aan haar recht om op te komen tegen de twee beschikkingen waardoor zij zich rechtstreeks en individueel geraakt acht, geen afbreuk kan worden gedaan door het enkele bestaan van een politieke samenhang tussen de bestreden beschikkingen en andere beschikkingen die de Commissie in dezelfde context heeft vastgesteld.

21 Ilva erkent om te beginnen, dat zij als interveniënte niet gerechtigd is de ontvankelijkheid van het beroep aan de orde te stellen, daar de Commissie dit punt niet heeft aangeroerd tijdens de schriftelijke behandeling. Zij brengt echter in herinnering, dat het Gerecht volgens artikel 113 van zijn Reglement voor de procesvoering in iedere stand van het geding ambtshalve middelen van niet-ontvankelijkheid die van openbare orde zijn, in behandeling kan nemen, wat voor hem aanleiding zou moeten zijn om Ilva's stelling te onderzoeken.

22 De twee door verzoekster bestreden beschikkingen zijn volgens Ilva belangrijke aspecten van een in de Raad bereikt algemeen politiek akkoord met het oog op de herstructurering van de ijzer- en staalindustrie in de Gemeenschap. Het onderhavige beroep moet derhalve niet-ontvankelijk worden verklaard, voor zover verzoekster niet enkel de criteria bestrijdt die de Commissie heeft gebruikt bij de beoordeling van de voorwaarden die verbonden zijn aan de bij de twee bestreden beschikkingen goedgekeurde specifieke steunverlening, doch ook de eigenlijke grondslag van het op het niveau van de Gemeenschap bereikte politieke akkoord, dat door de zes beschikkingen van de Commissie van 12 april 1994 is bekrachtigd, ter discussie stelt. De eventuele nietigverklaring van één of meer van de betrokken beschikkingen zou volgens Ilva namelijk leiden tot een wijziging van het in de Raad bereikte politieke compromis. Dit betekent, dat verzoeksters enkel beroep kan instellen tegen alle zes beschikkingen tezamen.

Beoordeling door het Gerecht

23 Alvorens te onderzoeken, of het door interveniënte Ilva aangevoerde middel van niet-ontvankelijkheid gegrond is, moet worden nagegaan, of het, gelet op de geldende procedurevoorschriften, wel door Ilva kan worden voorgesteld.

24 Volgens de artikelen 34, tweede alinea, en 46, eerste alinea, van 's Hofs Statuut-EGKS kunnen de conclusies van een verzoekschrift tot interventie slechts strekken tot ondersteuning van de conclusies van een der partijen bij het geding. Volgens artikel 116, lid 3, van het Reglement voor de procesvoering aanvaardt de interveniënt het geding bovendien in de stand waarin het zich op het ogenblik van zijn interventie bevindt.

25 Waar verweerster de ontvankelijkheid van het beroep niet aan de orde heeft gesteld tijdens de schriftelijke behandeling, kan interveniënte Ilva dus niet aanvoeren dat het beroep niet-ontvankelijk is, zodat het Gerecht de door haar aangevoerde middelen van niet-ontvankelijkheid niet behoeft te onderzoeken (zie arrest Hof van 24 maart 1993, zaak C-313/90, CIRFS e.a., Jurispr. 1993, blz. I-1125).

26 Volgens artikel 113 van het Reglement voor de procesvoering kan het Gerecht echter in iedere stand van het geding ambtshalve ingaan op middelen van niet-ontvankelijkheid die van openbare orde zijn, daaronder begrepen die welke door interveniënten worden aangevoerd (zie arresten Hof van 11 juli 1990, gevoegde zaken C-305/86 en C-160/87, Neotype Techmashexport, Jurispr. 1990, blz. I-2945, en 15 juni 1993, zaak C-225/91, Matra, Jurispr. 1993, blz. I-3203).

27 Een middel van niet-ontvankelijkheid is alleen dan van openbare orde, indien het betrekking heeft op een essentiële voorwaarde voor de ontvankelijkheid van een krachtens artikel 33, tweede alinea, van het Verdrag ingesteld beroep.

28 Daar het in casu door interveniënte aangevoerde middel van niet-ontvankelijkheid geen betrekking heeft op een van die essentiële voorwaarden, behoeft het Gerecht er niet ambtshalve op in te gaan. Ilva betoogt immers enkel, kort gezegd, dat een onderneming die wordt geraakt door een beschikking die deel uitmaakt van een "pakket", deze beschikking niet kan aanvechten door daartegen een afzonderlijk beroep in te stellen, doch daartoe een beroep tot nietigverklaring van alle tot het "pakket" behorende beschikkingen dient in te stellen. Een dergelijke ontvankelijkheidsvoorwaarde is niet alleen niet voorzien door de relevante bepalingen van het Verdrag, zij is bovendien volledig in strijd met de letter en de geest van artikel 33, tweede alinea, van het Verdrag, dat met zoveel woorden aan ondernemingen en ondernemersverenigingen het recht toekent om beroep in te stellen tegen hen betreffende individuele beschikkingen.

29 Hieruit volgt, dat het door Ilva aangevoerde middel van niet-ontvankelijkheid hoe dan ook moet worden afgewezen, aangezien de beweerde ontvankelijkheidsvoorwaarde waarop het gebaseerd is, onverenigbaar is met het krachtens artikel 33 van het Verdrag aan een onderneming toekomende recht om op te komen tegen elke haar betreffende individuele beschikking.

Ten gronde

30 Verzoekster voert tot staving van haar beroep tot nietigverklaring vier middelen aan, te weten onbevoegdheid van de Commissie om de gewraakte beschikkingen vast te stellen, schending van het vertrouwensbeginsel, schending van het EGKS-Verdrag of van enige op de uitvoering daarvan betrekking hebbende rechtsregel, en schending van wezenlijke vormvoorschriften.

1. Het eerste middel: onbevoegdheid van de Commissie

Argumenten van partijen

31 Verzoekster is van mening, dat de Commissie niet bevoegd was de bestreden beschikkingen vast te stellen. De steuncode vormt haars inziens een uitputtend en bindend juridisch kader, voor zover hij in de weg staat aan goedkeuring van met zijn bepalingen onverenigbare steun. Verzoekster noemt in dit verband met name artikel 1 van de code, dat uitdrukkelijk alle vormen van bedrijfs- en investeringssteun verbiedt. De Commissie was derhalve niet bevoegd, bij de twee bestreden beschikkingen de toekenning van dergelijke steun goed te keuren. Zij kan die bevoegdheid niet ontlenen aan artikel 95, eerste alinea, van het Verdrag, daar de steuncode zelf op de grondslag van artikel 95 door haar is vastgesteld en de met het oog op de verwezenlijking van de doelstellingen van het Verdrag toe te passen criteria definitief - voor zover hij althans niet zelf bij een algemene beschikking wordt gewijzigd - vastlegt.

32 Indien de Commissie voornemens is haar goedkeuring te hechten aan steunmaatregelen die niet voldoen aan de in de steuncode geformuleerde voorwaarden, dient zij volgens verzoekster de tekst zelf van deze code te wijzigen bij een algemene beschikking die op alle betrokken ondernemingen van toepassing is. De steuncode zou immers volstrekt zinloos worden, indien hij kon worden omzeild door individuele beschikkingen, door de Commissie vastgesteld om rekening te houden met bijzondere gevallen. In casu heeft de Commissie niet de steuncode gewijzigd, doch enkel beschikkingen vastgesteld waarbij in strijd met de bepalingen van deze code overheidssteun ten behoeve van bepaalde openbare ondernemingen is goedgekeurd, in het nadeel van concurrenten waarvoor een dergelijke beschikking niet is vastgesteld.

33 Interveniënte Det Danske Stålvalseværk ondersteunt de stelling van verzoekster, dat de steuncode een bindend en uitputtend juridisch kader vormt. De Commissie dient zich derhalve nauwgezet te houden aan de gedragslijn die zij op basis van artikel 95 van het Verdrag voor zichzelf heeft bepaald, en is niet bevoegd tot vaststelling van een individuele beschikking waarbij van de criteria van de steuncode wordt afgeweken. Die code beoogt regels te geven voor een sector die extreem gevoelig is voor de goede werking van de gemeenschappelijke staalmarkt, voor zover de toekenning van met de fundamentele doelstellingen van het Verdrag strijdige staatssteun problemen zou kunnen veroorzaken voor ondernemingen die hun inspanningen op het gebied van herstructurering en privaterisering met eigen middelen hebben bekostigd. De steuncode is de geschikte rechtsgrondslag voor de vaststelling van individuele beschikkingen die met zijn bepalingen in overeenstemming zijn. In casu heeft de Commissie de bestreden beschikkingen echter op basis van artikel 95 van het Verdrag vastgesteld met het uitsluitende oogmerk, de bij de steuncode ingevoerde procedure en voorschriften te omzeilen.

34 De Commissie beklemtoont, dat de verschillende steuncodes zijn vastgesteld op basis van artikel 95 EGKS-Verdrag en dus dezelfde rechtsgrondslag hebben als de bestreden beschikkingen. Haars inziens hebben al deze handelingen dus juridisch dezelfde waarde en kan de geldende steuncode niet als definitief en bindend worden beschouwd. In die code wordt integendeel enkel gepreciseerd, welke steunmaatregelen de Commissie ten tijde van de vaststelling ervan als verenigbaar met het Verdrag beschouwde. De Commissie is bevoegd te onderzoeken, of andere vormen van steun, die in de code zelf niet zijn voorzien, verenigbaar zijn met het Verdrag, met name gezien het feit dat de staalmarkt dikwijls zeer ernstige crises doormaakt. De door verzoekster voorgestelde oplossing, een wijziging van de steuncode, zou in casu niet uitvoerbaar zijn geweest, voor zover zij zou hebben geleid tot een algemene goedkeuring van steun ten behoeve van herstructurering, terwijl in de bestreden individuele beschikkingen een veel restrictiever beleid ten aanzien van de goedkeuring van steun tot uitdrukking komt. Het maakte voor de Commissie dus wel degelijk verschil, of zij koos voor een wijziging van de steuncode dan wel voor vaststelling van de bestreden beschikkingen; twee maatregelen die bedoeld waren om het hoofd te bieden aan heel verschillende situaties.

35 Naar het oordeel van de Raad heeft de Commissie met de vaststelling van de steuncode de haar krachtens artikel 95, eerste en tweede alinea, van het Verdrag toekomende bevoegdheden niet verbruikt, zodat zij bevoegd was haar goedkeuring te hechten aan steunmaatregelen als die waarom het in de bestreden beschikkingen gaat. Volgens de Raad kan het namelijk voorkomen, dat ter verwezenlijking van een van de in de artikelen 2, 3 en 4 van het Verdrag omschreven doelstellingen van de Gemeenschap een nieuwe beschikking van de Commissie noodzakelijk is, zelfs indien er een steuncode is waarin de voor alle vormen van overheidssteun aan de ijzer- en staalsector bedoelde regels zijn vastgelegd. In dit verband wijst de Raad er in het bijzonder op, dat in de vijfde steuncode enkel de maatregelen worden uiteengezet die de Commissie destijds als verenigbaar met het Verdrag beschouwde; deze uiteenzetting heeft echter geen uitputtend karakter en de Commissie kan dus zo nodig opnieuw op grond van artikel 95 andere beschikkingen vaststellen, op voorwaarde dat deze in overeenstemming zijn met de in dat artikel genoemde voorwaarden. In casu was het volgens de Raad noodzakelijk, een algemene strategie te bepalen om het hoofd te bieden aan de steeds ernstiger crisis waarmee de ijzer- en staalsector te kampen had, en om een vermindering van de capaciteit van de Europese staalondernemingen te verzekeren. Een dergelijke algemene strategie sloot evenwel niet uit, dat als onderdeel van de begeleidende maatregelen in het kader van een algemeen programma gericht op capaciteitsvermindering, aan ondernemingen steun werd verleend.

36 Volgens de Italiaanse Republiek zou aanvaarding van verzoeksters standpunt betekenen, dat met de vaststelling van de steuncode de eerste twee alinea's van artikel 95 van het Verdrag substantieel konden worden gewijzigd. Volgens dat standpunt zou, met andere woorden, de code de bron waaruit hij voortkomt, doen opdrogen. Artikel 95 is echter een algemeen voorschrift, waarvan de toepassing niet kan worden verboden of beperkt door een voorschrift van lagere rang. Dit betekent, dat de steuncode en de bestreden beschikkingen zich uiteindelijk op hetzelfde niveau in de hiërarchie van normen bevinden en juridisch dezelfde waarde hebben. Bovendien heeft de steuncode uitsluitend betrekking op de in de artikelen 2 tot en met 5 ervan omschreven vormen van steunverlening. Alle andere vormen van overheidssteun ten behoeve van staalondernemingen worden niet door de steuncode geregeld en vallen dus buiten de werkingssfeer ervan. De in geding zijnde individuele beschikkingen moeten volgens de Italiaanse Republiek dan ook niet worden getoetst aan de steuncode, doch uitsluitend aan artikel 95 van het Verdrag.

37 Volgens het Koninkrijk Spanje heeft de Commissie rechtmatig gebruik gemaakt van de bevoegdheden die het Verdrag haar verleent, zonder daarbij ooit de in acht te nemen grenzen te overschrijden. Artikel 95 is namelijk de geschikte grondslag voor de vaststelling van beschikkingen waarmee wordt beoogd het hoofd te bieden aan situaties die een doeltreffend communautair optreden met het oog op de verwezenlijking van de in het Verdrag omschreven doelstellingen verlangen, wanneer de gemeenschapsinstellingen niet met de daartoe vereiste bevoegdheden zijn bekleed. In zoverre is er een parallel tussen deze bepaling en artikel 235 EG-Verdrag. De steuncode enerzijds en de bestreden beschikkingen anderzijds berusten op dezelfde rechtsgrondslag, doch hebben een verschillende werkingssfeer, voor zover zij elk zijn toegesneden op de marktsituatie in de ijzer- en staalsector ten tijde van hun vaststelling. Tegen deze achtergrond was de Commissie bevoegd (en verplicht), op de grondslag van artikel 95 de noodzakelijke bepalingen vast te stellen om het hoofd te bieden aan crisissituaties, en kan uit het bestaan van een steuncode niet worden afgeleid, dat de Commissie haar discretionaire bevoegdheid heeft willen prijsgeven.

38 Ook Ilva betoogt, dat de Commissie bevoegd was de bestreden beschikkingen op de grondslag van artikel 95 van het Verdrag vast te stellen. Deze bepaling machtigt haar namelijk om door middel van uitzonderlijke beschikkingen, of deze nu algemeen dan wel individueel van aard zijn, een regeling te geven voor onvoorzienbare en ongebruikelijke situaties die zich zouden kunnen voordoen. Indien artikel 95 een toereikende rechtsgrondslag voor de steuncode is, is er volgens Ilva dan ook geen enkele reden waarom dit bij de vaststelling van individuele beschikkingen anders zou liggen. Het is aan de Commissie om naar gelang van de omstandigheden te beoordelen, of een algemene dan wel een individuele beschikking moet worden vastgesteld. De steuncode heeft slechts een beperkte draagwijdte. Hij verklaart bepaalde, op de verwezenlijking van bepaalde doelstellingen van het Verdrag gerichte vormen van steunverlening met dit Verdrag verenigbaar, doch stelt geen verbod op steunmaatregelen die buiten zijn werkingssfeer vallen. Een met de bepalingen van de steuncode onverenigbare steunmaatregel kan derhalve worden goedgekeurd volgens de procedure van artikel 95 van het Verdrag.

Beoordeling door het Gerecht

39 Vooraf zij opgemerkt, dat ofschoon verzoekster zich beroept op "onbevoegdheid" van de Commissie om de bestreden beschikkingen vast te stellen, zij in het kader van dit eerste middel in werkelijkheid stelt, zakelijk weergegeven, dat de twee beschikkingen in strijd zijn met de steuncode en daardoor het beginsel schenden, dat een handeling van algemene strekking niet kan worden gewijzigd door een individuele beschikking.

40 Dienaangaande moet allereerst worden herinnerd aan de juridische context van de bestreden beschikkingen. Artikel 4, aanhef en sub c, van het Verdrag verbiedt in beginsel staatssteun binnen de Europese Gemeenschap voor Kolen en Staal, voor zover hierdoor de verwezenlijking van de in het Verdrag omschreven essentiële doelstellingen van de Gemeenschap, in het bijzonder de invoering van een stelsel van vrije mededinging, in gevaar kan worden gebracht. Genoemde bepaling luidt als volgt: "Als zijnde onverenigbaar met de gemeenschappelijke markt voor kolen en staal worden afgeschaft en zijn verboden binnen de Gemeenschap overeenkomstig de bepalingen van dit Verdrag: (...) c) door de staten verleende subsidies of hulp (...), in welke vorm ook."

41 Het bestaan van een dergelijk verbod betekent echter niet, dat elke vorm van staatssteun binnen het terrein van de EGKS als onverenigbaar met de doelstellingen van het Verdrag moet worden beschouwd. Artikel 4, sub c, uitgelegd in het licht van alle doelstellingen van het Verdrag, zoals deze zijn omschreven in de artikelen 2 tot en met 4, beoogt niet in de weg te staan aan de toekenning van staatssteun die kan bijdragen tot de verwezenlijking van de doelstellingen van het Verdrag. Het laat de gemeenschapsinstellingen op het door het Verdrag bestreken gebied de bevoegdheid, de verenigbaarheid met het Verdrag te beoordelen en, in voorkomend geval, goedkeuring te verlenen aan de toekenning van dergelijke steun. Dit wordt bevestigd door het arrest van 23 februari 1961 (zaak 30/59, De Gezamenlijke Steenkolenmijnen in Limburg, Jurispr. 1961, blz. 1, motivering rechtens, hoofdstuk B. I.1.b, tiende overweging, zesde alinea, blz. 45), waarin het Hof overwoog, dat juist zoals het bieden van financiële steun - niet zijnde staatssteun - aan kolenmijn- en staalondernemingen, zoals toegestaan door de artikelen 55, lid 2, en 58, lid 2, van het Verdrag, alleen door de Commissie of met haar uitdrukkelijke machtiging kan geschieden, de gemeenschapsinstellingen ook met een exclusief gezag zijn bekleed wat de in artikel 4, sub c, bedoelde steunverlening binnen de Gemeenschap betreft.

42 In de opzet van het Verdrag staat artikel 4, sub c, dus niet eraan in de weg, dat de Commissie bij wijze van uitzondering, teneinde aan onvoorziene omstandigheden het hoofd te bieden, op de grondslag van artikel 95, eerste en tweede alinea, door de Lid-Staten voorgenomen en met de doelstellingen van het Verdrag verenigbare steunmaatregelen goedkeurt (zie arrest Hof van 12 juli 1962, zaak 9/61, Nederland/Hoge Autoriteit, Jurispr. 1962, blz. 431, 467).

43 Genoemde bepalingen van artikel 95 machtigen de Commissie immers om met instemming van de Raad, bij eenstemmigheid bepaald en na raadpleging van het Raadgevend Comité EGKS, een beschikking te geven of een aanbeveling te doen in alle gevallen, niet in het Verdrag voorzien, waarin een dergelijke beschikking of aanbeveling noodzakelijk blijkt tot het verwerkelijken, in de gemeenschappelijke markt voor kolen en staal en overeenkomstig de bepalingen van artikel 5, van een der doelstellingen van de Gemeenschap zoals deze zijn omschreven in de artikelen 2, 3 en 4. Dezelfde beschikking of aanbeveling, gegeven of gedaan in de aangegeven vorm, bepaalt de eventueel op te leggen straffen. Hieruit volgt, dat waar het EGKS-Verdrag, anders dan het EG-Verdrag, de Commissie noch de Raad enige specifieke bevoegdheid tot goedkeuring van staatssteun toekent, eerstgenoemde instelling ingevolge artikel 95, eerste en tweede alinea, bevoegd is om alle maatregelen te nemen die nodig zijn om de doelstellingen van het Verdrag te bereiken, en, bijgevolg, om volgens de in deze bepaling voorgeschreven procedure haar goedkeuring te hechten aan steunmaatregelen die haar ter verwezenlijking van die doelstellingen noodzakelijk lijken.

44 Nu een specifieke bepaling in het Verdrag ontbreekt, is de Commissie derhalve bevoegd tot vaststelling van elke algemene of individuele beschikking die ter verwezenlijking van de doelstellingen van het Verdrag noodzakelijk is. Artikel 95, eerste en tweede alinea, dat haar deze bevoegdheid verleent, zegt immers niets over de draagwijdte van de beschikkingen die de Commissie kan vaststellen. Het is dan ook aan haarzelf om in elk geval te beoordelen, welk van deze twee soorten beschikkingen - algemene of individuele - het meest geschikt is om het nagestreefde doel of de nagestreefde doelen te bereiken.

45 Op het gebied van staatssteun heeft de Commissie bij de gebruikmaking van de haar krachtens artikel 95, eerste en tweede alinea, van het Verdrag toekomende bevoegdheid twee verschillende benaderingen gevolgd. In de eerste plaats heeft zij algemene beschikkingen - de "steuncodes" - vastgesteld, die voor bepaalde vormen van steunverlening een algemene afwijking van het verbod op staatssteun toestaan. In de tweede plaats heeft zij individuele beschikkingen gegeven, waarbij bepaalde specifieke steunmaatregelen bij wijze van uitzondering worden goedgekeurd.

46 In casu komt het er dus op aan, het voorwerp en de draagwijdte te bepalen van, respectievelijk, de steuncode en de bestreden individuele beschikkingen.

47 Dienaangaande zij eraan herinnerd, dat de steuncode die tijdens de in casu relevante periode van toepassing was, was ingesteld bij de reeds aangehaalde beschikking nr. 3855/91 van 27 november 1991. Het was de vijfde steuncode, die, zoals in artikel 9 ervan was bepaald, van toepassing was van 1 januari 1992 tot en met 31 december 1996. Gebaseerd op artikel 95, eerste en tweede alinea, van het Verdrag, was deze code duidelijk de opvolger van de voorgaande codes (zie met name beschikking nr. 3484/85/EGKS van de Commissie van 27 november 1985 tot invoering van communautaire regels voor de steun aan de ijzer- en staalindustrie, PB 1985, L 340, blz. 1, en de gelijknamige beschikking nr. 322/89/EGKS van de Commissie van 1 februari 1989, PB 1989, L 38, blz. 8), zodat hij in verband met die codes kan worden uitgelegd. Blijkens de considerans van beschikking nr. 3855/91 (zie met name onderdeel I) had de vijfde steuncode vooral tot doel, "de ijzer- en staalindustrie de mogelijkheid van steunverlening voor onderzoek en ontwikkeling en voor de aanpassing van de installaties aan de nieuwe milieubeschermingsnormen niet te onthouden". Teneinde de bestaande overcapaciteit te verminderen en het evenwicht op de markt te herstellen, maakte de steuncode het onder bepaalde voorwaarden ook mogelijk, "sociale steunmaatregelen in te voeren waardoor gedeeltelijke sluiting van de installaties wordt gestimuleerd, alsmede steunmaatregelen voor de financiering van een definitieve beëindiging van alle EGKS-werkzaamheden van de minst competitieve ondernemingen". Ten slotte verbood de steuncode uitdrukkelijk om bedrijfs- of investeringssteun te verlenen, waarbij echter "voor bepaalde Lid-Staten een uitzondering (...) [werd] gemaakt ten aanzien van regionale investeringssteun". Die regionale steun mocht worden verleend aan ondernemingen die gevestigd waren op het grondgebied van Griekenland, Portugal of de voormalige Duitse Democratische Republiek.

48 De twee bestreden beschikkingen zijn door de Commissie op basis van artikel 95, eerste en tweede alinea, van het Verdrag vastgesteld teneinde, zoals in hun considerans wordt verklaard, de herstructurering mogelijk te maken van in ernstige moeilijkheden verkerende openbare ijzer- en staalondernemingen in twee van de Lid-Staten, Spanje en Italië, waar de ijzer- en staalindustrie in ernstige problemen was gebracht door de sterke verslechtering van de communautaire staalmarkt. Wat meer in het bijzonder Ilva betreft, was de hoofddoelstelling van de steun de privatisering van het ijzer- en staalconcern, waaraan tot die tijd leningen waren verstrekt dankzij de onbeperkte aansprakelijkheid van de enig aandeelhouder overeenkomstig artikel 2362 van de Italiaanse Codice civile (onderdelen II en IV van de considerans). De Commissie preciseerde, dat de zeer moeilijke periode die de communautaire ijzer- en staalindustrie doormaakte, haar verklaring vond in economische factoren die voor een groot deel niet hadden kunnen worden voorzien. Haars inziens zag de Gemeenschap zich dan ook voor een uitzonderlijke situatie geplaatst, die in het Verdrag niet specifiek was geregeld (onderdeel IV van de considerans).

49 Bij vergelijking van de vijfde steuncode en de twee litigieuze beschikkingen blijkt derhalve, dat die verschillende handelingen dezelfde rechtsgrondslag hebben, te weten artikel 95, eerste en tweede alinea, van het Verdrag, en afwijkingen van het algemene steunverbod van artikel 4, sub c, van dit Verdrag invoeren. Hun werkingssfeer is verschillend: waar de steuncode in het algemeen verwijst naar bepaalde vormen van steunverlening die hij als verenigbaar met het Verdrag aanmerkt, wordt met de litigieuze beschikkingen om uitzonderlijke redenen en eenmalig steun goedgekeurd die in beginsel niet als verenigbaar met het Verdrag zou kunnen worden beschouwd.

50 Zo gezien, kan verzoeksters stelling, dat de code een bindend, uitputtend en definitief karakter heeft, niet worden aanvaard. De code vormt immers enkel een bindend juridisch kader voor de erin genoemde vormen van steunverlening die verenigbaar zijn met het Verdrag. Op dit gebied voert de code een algemene regeling in, die moet verzekeren dat alle steunmaatregelen die onder de erin omschreven vormen van steunverlening vallen, in het kader van één en dezelfde procedure op gelijke wijze worden behandeld. De Commissie is uitsluitend aan deze regeling gebonden, wanneer zij in de code bedoelde steunmaatregelen toetst op hun verenigbaarheid met het Verdrag. Zij kan dergelijke steunmaatregelen dus niet goedkeuren bij een individuele beschikking die in strijd is met de algemene voorschriften van de code (zie de "kogellagerarresten" van het Hof van 29 maart 1979, zaken 113/77, NTN Toyo Bearing e.a., 118/77, ISO, 119/77, Nippon Seiko e.a., 120/77, Koyo Seiko e.a., en 121/77, Nachi Fujikoshi e.a., Jurispr. 1979, blz. 1185, 1277, 1303, 1337, resp. 1363, alsmede arresten Hof van 21 februari 1984, gevoegde zaken 140/82, 146/82, 221/82 en 226/82, Walzstahl-Vereinigung en Thyssen, Jurispr. 1984, blz. 951; 14 juli 1988, gevoegde zaken 33/86, 44/86, 110/86, 226/86 en 285/86, Peine-Salzgitter en Hoogovens, Jurispr. 1988, blz. 4309, en 24 maart 1993, CIRFS, reeds aangehaald).

51 Omgekeerd kan voor steunmaatregelen die niet behoren tot de vormen van steunverlening die ingevolge de bepalingen van de code van het steunverbod zijn vrijgesteld, een individuele uitzondering op dit verbod worden gemaakt, indien de Commissie in het kader van de uitoefening van de haar krachtens artikel 95 van het Verdrag toekomende discretionaire bevoegdheid van mening is, dat die maatregelen noodzakelijk zijn ter verwezenlijking van de doelstellingen van het Verdrag. De steuncode heeft immers enkel tot doel, in het algemeen en onder bepaalde voorwaarden afwijkingen van het steunverbod toe te staan ten gunste van bepaalde, limitatief opgesomde vormen van steunverlening. Artikel 95, eerste en tweede alinea, van het Verdrag, dat uitsluitend ziet op gevallen die niet in het Verdrag zijn voorzien (zie arrest Nederland/Hoge Autoriteit, reeds aangehaald, r.o. 2), verleent de Commissie niet de bevoegdheid, bepaalde vormen van steunverlening te verbieden, daar een dergelijk verbod reeds is neergelegd in het Verdrag zelf, namelijk in artikel 4, sub c. Steunmaatregelen die niet behoren tot de vormen van steunverlening die de code van het steunverbod vrijstelt, blijven dus bij uitsluiting onderworpen aan het bepaalde in artikel 4, sub c. Hieruit volgt, dat wanneer dergelijke maatregelen niettemin noodzakelijk blijken ter verwezenlijking van de doelstellingen van het Verdrag, de Commissie zich op artikel 95 van het Verdrag kan beroepen teneinde aan deze onvoorziene situatie het hoofd te bieden, in voorkomend geval door middel van een individuele beschikking (zie hiervóór, r.o. 40-44).

52 De thans bestreden beschikkingen - waarbij staatssteun wordt goedgekeurd om de herstructurering van grote openbare ijzer- en staalconcerns in bepaalde Lid-Staten mogelijk te maken - vallen niet binnen de werkingssfeer van de steuncode. Ingevolge deze code kan onder bepaalde voorwaarden voor bepaalde vormen van steunverlening worden afgeweken van het verbod op staatssteun. Deze afwijkingen hebben een algemene strekking en gelden uitsluitend voor steun voor onderzoek en ontwikkeling, steun ten behoeve van de milieubescherming, steun bij sluiting en regionale steun aan staalondernemingen die geheel of gedeeltelijk gevestigd zijn op het grondgebied van bepaalde Lid-Staten. Het is echter duidelijk, dat de bedrijfs- en herstructureringssteun waarom het in deze zaak gaat, onder geen van deze vormen van steunverlening valt. De door de bestreden beschikkingen toegestane afwijkingen zijn bijgevolg niet onderworpen aan de in de code geformuleerde voorwaarden en vormen derhalve een aanvulling op die code, met het oog op de verwezenlijking van de in het Verdrag omschreven doelstellingen (zie hierna, r.o. 103-109).

53 In deze omstandigheden kunnen de bestreden beschikkingen niet worden beschouwd als ongerechtvaardigde afwijkingen van de vijfde steuncode, doch vormen zij handelingen die, juist zoals de code, gebaseerd zijn op artikel 95, eerste en tweede alinea, van het Verdrag.

54 Het middel onbevoegdheid van de Commissie ontbeert derhalve iedere grond, daar de Commissie met de vaststelling van de steuncode niet de haar door artikel 95 van het Verdrag verleende bevoegdheid om individuele handelingen vast te stellen teneinde aan onvoorziene situaties het hoofd te bieden, heeft kunnen prijsgeven. Waar de economische situaties die tot de vaststelling van de bestreden beschikkingen hebben geleid, niet binnen de werkingssfeer van de steuncode vielen, was de Commissie immers gerechtigd de in geding zijnde steunmaatregelen met een beroep op artikel 95 goed te keuren, mits zij daarbij de voorwaarden voor toepassing van deze bepaling in acht nam.

55 Mitsdien zijn de bestreden beschikkingen niet onwettig wegens onbevoegdheid van de Commissie om ze vast te stellen.

2. Het tweede middel: schending van het vertrouwensbeginsel

Argumenten van partijen

56 Verzoekster is van mening, dat de bestreden beschikkingen inbreuk maken op het vertrouwensbeginsel. Het is immers vaste rechtspraak, dat normatieve maatregelen van de Commissie gewettigde verwachtingen kunnen wekken, zelfs op het specifieke terrein van de toekenning van staatssteun (zie arrest Hof van 21 september 1983, gevoegde zaken 205/82-215/82, Deutsche Milchkontor e.a., Jurispr. 1983, blz. 2633). In casu is het vertrouwensbeginsel geschonden, voor zover verzoekster erop rekende, dat de Commissie zich aan de steuncode zou houden en deze zo nodig zou wijzigen, of zelfs vervangen, ingeval zij ervan wenste af te wijken.

57 De steuncode is volgens verzoekster een normatieve maatregel die uitdrukkelijk tot doel heeft, alle vormen van subsidie te verbieden, met uitzondering van die welke hij als verenigbaar met het Verdrag aanmerkt. Een staalonderneming mag erop vertrouwen, dat de Commissie niet van de code zal afwijken, zolang deze van kracht is. Dit betekent volgens verzoekster, dat elke met de code strijdige maatregel nietig moet worden verklaard, voor zover hij, bij afwezigheid van een beslissend algemeen belang, een onvoorzienbare wijziging teweegbrengt in een door de code gecreëerde situatie, ten nadele van een handelaar die er in redelijkheid op heeft mogen vertrouwen, dat de uit deze normatieve handeling voortvloeiende situatie zou voortduren. Volgens verzoekster was er in casu geen beslissend algemeen belang dat de toekenning van de litigieuze steun rechtvaardigde.

58 De door de Commissie aangevoerde omstandigheid, dat zij bij de individuele beschikking 89/218/EGKS van 23 december 1988 inzake een voornemen van de Italiaanse regering om steun te verlenen aan de openbare ijzer- en staalsector (PB 1989, L 86, blz. 76), haar goedkeuring heeft gehecht aan de toekenning van staatssteun, kon volgens verzoekster haar gewettigd vertrouwen niet aan het wankelen brengen. In die beschikking verkleerde de Commissie namelijk met zoveel woorden, dat het om een bij wijze van uitzondering vastgestelde maatregel ging, en keurde zij bovendien maar een deel van de door de Italiaanse regering voorgenomen steunmaatregelen goed. Voorts dateert de betrokken beschikking van vóór de totstandkoming van de vierde en de vijfde staalsteuncode, waarin het uitputtende karakter van de steuncodes nog eens werd bevestigd.

59 Toen verzoekster in 1988 werd geprivatiseerd, verwachtte zij in redelijkheid, dat zij kon steunen op haar zeer concurrerende positie op het gebied van prijzen. Zij deed haar investeringen in de redelijke veronderstelling, dat een efficiënte, tegen lage kosten werkende producent zich rendabel zou kunnen ontwikkelen en niet zou worden gedwarsboomd door minder efficiënte producenten waaraan staatssteun werd verleend. Zo ook reageerde zij in 1991 op de marktontwikkelingen in de gerechtvaardigde veronderstelling, dat deze zich ook elders in de Gemeenschap zouden voordoen, waarbij de minst efficiënte producenten zouden worden gedwongen zich van de markt terug te trekken en hun installaties te sluiten, waardoor verzoekster en andere efficiënt werkende producenten in staat zouden worden gesteld voldoende winst te maken en te voldoen aan de verwachting van hun aandeelhouders, dat hun investering een redelijk rendement zou opleveren.

60 Verzoekster bestrijdt het argument van de Commissie, dat haar gewettigd vertrouwen hoe dan ook werd ondermijnd door het gedrag van deze instelling na 1992, aangezien in verscheidene van de diensten van de Commissie afkomstige documenten alsmede in de conclusies van de Raad van 25 februari 1993 het standpunt naar voren werd gebracht, dat wegens de ernst van de crisis in de Europese ijzer- en staalindustrie de toekenning van overheidssteun aan bepaalde openbare ondernemingen voortaan onvermijdelijk was. Zelfs indien het gevaar bestond, dat onrechtmatige steun bij een politiek besluit zou worden goedgekeurd, dan nog was het volgens verzoekster volstrekt logisch om van de Commissie te verwachten, dat zij niet uit het oog zou verliezen, dat de steuncode onverkort moest worden gerespecteerd, teneinde discriminaties tussen de betrokken ondernemingen te vermijden.

61 Interveniënte SSAB Svenskt Stål verwijst naar de bij de Overeenkomst betreffende de Europese Economische Ruimte (hierna: "EER-overeenkomst") ingevoerde regeling en beklemtoont, dat de vijfde steuncode bij besluit nr. 7/94 van het Gemengd Comité van de EER van 31 maart 1994 (PB 1994, L 160) overeenkomstig artikel 5 van protocol 14 van de EER-overeenkomst is opgenomen in bijlage XV bij deze overeenkomst. De code was derhalve één jaar voor de toetreding van Zweden tot de Europese Unie op Zweedse ondernemingen van toepassing en versterkte volgens interveniënte haar gewettigd vertrouwen, dat de Commissie geen goedkeuring zou verlenen aan bedrijfs- of investeringssteun als die welke dankzij de bestreden beschikkingen kon worden verleend. Op basis van deze verwachting heeft interveniënte herstructureringsmaatregelen getroffen. Door buiten de code om bepaalde steunmaatregelen goed te keuren, heeft de Commissie derhalve het gewettigd vertrouwen van interveniënte geschonden.

62 Volgens de Commissie kan een maatregel van algemene strekking als de vijfde steuncode geen gewettigd vertrouwen wekken. De door elke code vastgestelde voorwaarden zijn afhankelijk van de economische situatie van de communautaire ijzer- en staalindustrie op het betrokken moment, een situatie die in de loop der jaren nogal eens is gewijzigd en die tegen 1992 bijzonder dramatisch werd. Het was volgens de Commissie volstrekt gerechtvaardigd, maatregelen te nemen om het hoofd te bieden aan de bedreiging van het voortbestaan van de ijzer- en staalindustrie in bepaalde landen. Het enkele bestaan van een steuncode kon derhalve geen gewettigde verwachtingen wekken. Bovendien is er niets waaruit blijkt, dat verzoekster bij de sluiting van bepaalde installaties werkelijk op basis van gewettigd vertrouwen heeft gehandeld. De Commissie besluit haar betoog met de opmerking, dat zelfs indien de steuncode wél gewettigd vertrouwen had gewekt, dit vertrouwen hoe dan ook aan het wankelen zou zijn gebracht door het latere gedrag van de gemeenschapsinstellingen. In haar correspondentie met verzoekster heeft de Commissie namelijk dikwijls beklemtoond, dat zelfs gedurende de periode waarin de steuncode van kracht was, een beroep op artikel 95 niet kon worden uitgesloten.

63 Ook de Raad betwist, dat verzoekster er op basis van de steuncode op mocht vertrouwen, dat de in geding zijn steunmaatregelen niet zouden worden goedgekeurd. Zijns inziens is gewettigd vertrouwen uitgesloten in geval van een handeling die naar gelang van de ontwikkeling van de economische situatie kan worden gewijzigd. Bovendien spreekt verzoekster zichzelf tegen, voor zover zij erkent dat de steuncode aldus had kunnen worden gewijzigd, dat de Commissie de bestreden beschikkingen op basis van de code had kunnen vaststellen. Waar de steuncode dezelfde rechtsgrondslag heeft als de in geding zijnde beschikkingen, ziet de Raad niet in, waarom de Commissie die beschikkingen niet rechtsgeldig zou hebben kunnen vaststellen: de besluitvormingsprocedures zijn immers identiek.

64 Volgens de Italiaanse Republiek kan het vertrouwensbeginsel niet verhinderen, dat in het kader van de uitoefening van een discretionaire bevoegdheid een handeling wordt vastgesteld die afwijkt van haar voorganger. De tegengestelde opvatting zou namelijk betekenen, dat de communautaire rechtsorde niet in het licht van zijn doelstellingen aan gewijzigde omstandigheden kon worden aangepast. Bovendien heeft de vaststelling van de steuncode bij verzoekster geen gewettigd vertrouwen gewekt dat door de bestreden beschikkingen is geschonden, aangezien de beschikkingen in geen enkel opzicht afbreuk doen aan hetgeen in de code is bepaald en geregeld.

65 Het Koninkrijk Spanje merkt op, dat aan het vertrouwensbeginsel niet een zo ruime draagwijdte mag worden gegeven, dat een nieuwe regeling nooit van toepassing zou kunnen zijn op de toekomstige gevolgen van situaties die zijn ontstaan onder de oude regeling, die juist een voortdurende aanpassing aan de wisselende economische omstandigheden mogelijk moet maken. In casu heeft verzoekster niet bewezen, dat zij zich in een situatie bevond die bij haar het gewettigd vertrouwen deed ontstaan, dat wegens het bestaan van een steuncode de bestreden beschikkingen nooit zouden kunnen worden vastgesteld.

66 Ilva sluit zich aan bij alle argumenten van de Commissie en van de overige interveniënten die zich aan de zijde van deze instelling in het geding hebben gevoegd. Het bestaan van een steuncode kon niet het gewettigd vertrouwen wekken, dat de Commissie geen enkele steunmaatregel zou goedkeuren die niet onder de werkingssfeer van die code viel. De code is een uiting van de discretionaire bevoegdheid waarmee de Commissie met het oog op de verwezenlijking van de doelstellingen van het Verdrag is bekleed, en weerspiegelt de economische situatie ten tijde van zijn vaststelling. Bovendien heeft verzoekster niet aangetoond, dat zij voldeed aan de strikte voorwaarden voor het wekken van gewettigd vertrouwen. Zij heeft nagelaten te bewijzen, dat zij zich, erop vertrouwende dat de steuncode niet zou worden gewijzigd, in een onmogelijk te veranderen situatie had geplaatst. Al aangenomen dat de steuncode inderdaad gewettigd vertrouwen kon wekken, dan nog heeft verzoekster niet bewezen, dat de bestreden beschikkingen hebben geleid tot een plotselinge en onvoorziene wijziging van haar situatie en dat, bijgevolg, haar gewettigd vertrouwen is geschonden. Verzoekster was immers op de hoogte van alle initiatieven die de Commissie vóór de vaststelling van de beschikkingen op het betrokken gebied had ontplooid, alsmede van de gebeurtenissen die aan die vaststelling waren voorafgegaan.

Beoordeling door het Gerecht

De ontvankelijkheid van de door SSAB Svenskt Stål aangevoerde nieuwe argumenten, ontleend aan de EER-overeenkomst

67 De Zweedse onderneming SSAB Svenskt Stål, interveniënte aan de zijde van verzoekster, heeft argumenten aangevoerd die betrekking hebben op de EER-overeenkomst. Wat de schending van het vertrouwensbeginsel betreft, verwijst zij immers naar de EGKS-steuncode, doch zoals deze in bijlage XV bij de EER-overeenkomst is opgenomen ingevolge artikel 5 van protocol 14 van die overeenkomst. Deze argumenten komen in verzoeksters betoog niet voor. Bovendien beroept interveniënte zich uitsluitend op een schending van het vertrouwensbeginsel te haren aanzien en niet ten aanzien van verzoekster.

68 De vraag, of een interveniënt zich tot staving van de conclusies van de verzoekende partij kan beroepen op bepaalde bepalingen van de EER-overeenkomst en op schending van haar eigen gewettigd vertrouwen, terwijl de verzoekende partij zelf in het kader van haar aan schending van het vertrouwensbeginsel ontleende middel tot nietigverklaring geen beroep heeft gedaan op die overeenkomst, is een zaak van communautaire openbare orde. Naar het oordeel van het Gerecht dient derhalve op grond van artikel 113 van het Reglement voor de procesvoering te worden onderzocht, of de door SSAB Svenskt Stål aangevoerde nieuwe argumenten ontvankelijk zijn.

69 Volgens artikel 34, tweede alinea, van 's Hofs Statuut-EGKS kunnen de conclusies van een verzoekschrift tot interventie slechts strekken tot ondersteuning van de conclusies van een der partijen bij het geding. Volgens artikel 116, lid 3, van het Reglement voor de procesvoering aanvaardt de interveniënt het geding bovendien in de stand waarin het zich op het ogenblik van zijn interventie bevindt.

70 Deze bepalingen zijn in de rechtspraak aldus uitgelegd, dat de door een interveniënt aangevoerde nieuwe argumenten ontvankelijk zijn, voor zover zij het kader van het geding niet wijzigen (zie arrest Hof, De Gezamenlijke Steenkolenmijnen in Limburg, reeds aangehaald, en beschikking Hof van 24 oktober 1962, zaak 16/62, Confédération nationale des producteurs de fruits et légumes e.a., Jurispr. 1962, blz. 977, 980, alsmede arresten Gerecht van 8 juni 1995, zaak T-459/93, Siemens, Jurispr. 1995, blz. II-1675, r.o. 21, en 6 juli 1995, gevoegde zaken T-447/93-T-449/93, AITEC e.a., Jurispr. 1995, blz. II-1971, r.o. 122).

71 In casu moet worden nagegaan, of de argumenten van SSAB Svenskt Stål, gelet op de genoemde procedurele bepalingen en rechtspraak, ontvankelijk moeten worden geacht. Onderzocht moet dus worden, of deze argumenten, ofschoon passend in het kader van verzoeksters conclusies, het "kader van het geding" beogen te wijzigen, dan wel of zij dit kader in essentie intact laten.

72 Opgemerkt zij, dat interveniënte met haar aan de EER-overeenkomst ontleende argumenten haar betoog wil staven, dat haar eigen gewettigd vertrouwen is geschonden. Dit betoog kan niet worden aanvaard, in de eerste plaats omdat het er uitsluitend toe strekt aan te tonen, dat het vertrouwensbeginsel is geschonden ten aanzien van interveniënte en niet ten aanzien van verzoekster, en in de tweede plaats omdat het betrekking heeft op de EER-overeenkomst en daarmee het kader van het onderhavige geding, zoals door verzoekster bepaald, wijzigt.

73 Hieruit volgt, dat de argumenten die SSAB Svenskt Stål in het kader van het tweede middel heeft aangevoerd, niet ontvankelijk kunnen worden verklaard.

De gegrondheid van het middel

74 Naar het oordeel van verzoekster leveren de bestreden beschikkingen een schending van het vertrouwensbeginsel op, voor zover zij leiden tot een verstoring van de gemeenschappelijke staalmarkt doordat zij, ondanks het uitdrukkelijke verbod op staatssteun en het bestaan van een zeer strikte steuncode, verwarring wekken, waardoor de industriële strategieën van ondernemingen die geen steun ontvangen, kunnen worden ondermijnd.

75 Dit betoog berust - zoals de Commissie en de aan haar zijde interveniërende partijen terecht hebben opgemerkt - op de misvatting, dat het bestaan van de steuncode de betrokken ondernemingen garandeerde, dat niet in bijzondere omstandigheden individuele beschikkingen zouden worden vastgesteld waarbij goedkeuring zou worden verleend aan andere dan in de code bedoelde vormen van staatssteun. Zoals echter reeds is vastgesteld (zie hiervóór, r.o. 46-52), heeft de steuncode niet hetzelfde doel als de bestreden beschikkingen, die zijn vastgesteld om het hoofd te bieden aan een uitzonderlijke situatie. Hij kon derhalve in geen geval gewettigde verwachtingen wekken ten aanzien van de eventuele mogelijkheid om op basis van artikel 95, eerste en tweede alinea, van het Verdrag individuele uitzonderingen op het staatssteunverbod toe te staan in een onvoorziene situatie als die welke tot de vaststelling van de bestreden beschikkingen heeft geleid (zie hiervóór, r.o. 48).

76 Bovendien en hoe dan ook is het vaste rechtspraak van het Hof, dat "ook al is het vertrouwensbeginsel een van de fundamentele beginselen van de Gemeenschap, de marktdeelnemers niet mogen vertrouwen op de handhaving van een bestaande situatie die door de gemeenschapsinstellingen, handelend krachtens hun discretionaire bevoegdheid, kan worden gewijzigd" (zie arrest van 14 februari 1990, zaak C-350/88, Delacre e.a., Jurispr. 1990, blz. I-395, r.o. 33).

77 De goede werking van de gemeenschappelijke staalmarkt verlangt immers uiteraard een voortdurende aanpassing, afhankelijk van de wijzigingen van de economische situatie, en de marktdeelnemers kunnen zich niet beroepen op een verkregen recht op de handhaving van de op een bepaald moment bestaande rechtssituatie (zie arrest Hof van 27 september 1979, zaak 230/78, Eridania, Jurispr. 1979, blz. 2749, r.o. 22, en arrest Gerecht van 21 februari 1995, zaak T-472/93, Campo Ebro e.a., Jurispr. 1995, blz. II-421, r.o. 52). Bovendien heeft het Hof de uitdrukking "een voorzichtig en bezonnen handelaar" gebezigd om te beklemtonen, dat in bepaalde gevallen de vaststelling van bijzondere maatregelen om aan duidelijke crisissituaties het hoofd te bieden, kan worden voorzien, zodat dan geen beroep kan worden gedaan op bescherming van gewettigd vertrouwen (zie arrest van 1 februari 1978, zaak 78/77, Lührs, Jurispr. 1978, blz. 169).

78 In deze omstandigheden had verzoekster, in aanmerking genomen haar zeer belangrijke economische positie en haar lidmaatschap van het Raadgevend Comité EGKS, hoe dan ook moeten inzien, dat er een dwingende noodzaak tot vaststelling van doeltreffende maatregelen ter bescherming van de belangen van de Europese ijzer- en staalindustrie zou ontstaan, en dat een beroep op artikel 95 van het Verdrag de vaststelling van ad-hocbeschikkingen door de Commissie zou kunnen rechtvaardigen, juist zoals dat reeds herhaaldelijk was gebeurd terwijl er een steuncode van kracht was. In dit verband verwijst de Commissie terecht naar haar beschikking 89/218 van 23 december 1988 (reeds aangehaald) en naar haar beschikking 92/411/EGKS van 31 juli 1992 betreffende de toekenning van steun aan staalondernemingen door de Deense en de Nederlandse regering (PB 1992, L 223, blz. 28), waarbij buiten de ten tijde van de vaststelling van die beschikkingen geldende steuncode om bepaalde staatssteunmaatregelen werden goedgekeurd.

79 Hieruit volgt, dat de bestreden beschikkingen niet in strijd zijn met het vertrouwensbeginsel.

3. Het derde middel: schending van artikel 95 van het Verdrag en van het discriminatieverbod en het evenredigheidsbeginsel

80 Eerst moet worden ingegaan op verzoeksters grief betreffende de schending van het Verdrag, en vervolgens op die betreffende de schending van genoemde fundamentele beginselen.

De schending van artikel 95, eerste en tweede alinea

Argumenten van partijen

81 Volgens verzoekster kan een maatregel enkel rechtsgeldig op basis van de eerste twee alinea's van artikel 95 worden vastgesteld, voor zover hij noodzakelijk is ter verwezenlijking van de in het Verdrag omschreven doelstellingen. In casu wordt in de considerans van de bestreden beschikkingen als enige doel genoemd, het geven van een gezonde en economisch levensvatbare structuur aan de Italiaanse en Spaanse openbare ijzer- en staalindustrie. De toekenning van staatssteun aan die industrieën draagt er echter niet toe bij, dat hun op lange termijn een dergelijke structuur wordt gegeven. De in het verleden aan de betrokken ondernemingen verleende steun heeft dit doel nooit bereikt en het is hoogst onwaarschijnlijk, dat de in geding zijnde steunmaatregelen het in de toekomst wél zullen bereiken. Deze steunmaatregelen dragen er integendeel toe bij, dat inefficiënte productie-eenheden langer blijven bestaan, en maken het mogelijk dat overcapaciteit in stand wordt gehouden, met als gevolg een verlaging van de prijzen en een vermindering van de rentabiliteit in de hele Europese ijzer- en staalindustre. Verzoekster wijst in dit verband op de steun die eerder is toegekend aan de Italiaanse onderneming Ilva en aan haar voorganger Finsider, alsook aan de Spaanse onderneming CSI: ondanks de steun aan Ilva en CSI, door de Commissie goedgekeurd in 1989 respectievelijk 1987, is de levensvatbaarheid van deze ondernemingen niet hersteld, hetgeen de Commissie in de considerans van de bestreden beschikkingen stilzwijgend erkent.

82 Tot staving van haar betoog, dat de bij de bestreden beschikkingen goedgekeurde steun de levensvatbaarheid van Ilva en CSI niet zal kunnen verzekeren, beroept verzoekster zich meer bepaald op de specifieke conjuncturele situatie van deze twee ondernemingen, die volgens berichten in de pers in 1992 en 1993 zwaardere verliezen zouden hebben geleden dan was voorzien en daardoor gedwongen zouden zijn geweest om ofwel het tempo van de noodzakelijke rationalisering te verlagen, ofwel nieuwe leningen aan te gaan en zo hun toekomstige levensvatbaarheid op het spel te zetten. In de tweede plaats wijst verzoekster op de algemene vooruitzichten van de communautaire ijzer- en staalindustrie, die wordt gekenmerkt door overtollige productiecapaciteit. De in geding zijnde steunmaatregelen zullen haars inziens dan ook enkel tot gevolg hebben, dat de betrokken ondernemingen hun marktaandeel kunnen vergroten door hun producten onder de werkelijke kostprijs te verkopen, ten nadele van efficiëntere producenten.

83 In deze omstandigheden maakt verzoekster bezwaar tegen de beoordeling van de herstructureringsplannen van Ilva en CSI door de Commissie, op basis van de deskundigenrapporten Atkins en SRI (zie hiervóór, r.o. 13), waarnaar impliciet wordt verwezen in onderdeel III van de considerans van de bestreden beschikkingen, waarin melding wordt gemaakt van de hulp van externe deskundigen. Zij stelt zich op het standpunt, dat er verscheidene alternatieven zijn voor de toekenning van staatssteun, waartoe zij zich baseert op een op haar verzoek door professor T. A. J. Cockerill opgesteld rapport, waarin verschillende andere manieren worden genoemd waarop, wat Ilva en CSI betreft, de nagestreefde doelstellingen zouden kunnen worden bereikt. In het rapport worden met name de volgende oplossingen aanbevolen: verkoop van alle of een deel van de activa van de betrokken ondernemingen, sluiting van joint ventures en verkoop van individuele productie-eenheden met het oog op overdracht aan buiten de Europese Unie gevestigde staalondernemingen.

84 SSAB Svenskt Stål stelt, dat de bestreden beschikkingen de door de EER-overeenkomst bestreken handel tussen de Gemeenschap en de EVA-staten ongunstig beïnvloeden. Haars inziens heeft de Commissie dan ook in strijd gehandeld met de besluitvormingsprocedure zoals omschreven in artikel 97 van de EER-overeenkomst, dat onder meer verlangt dat de betrokken overeenkomstsluitende partij de overige overeenkomstsluitende partijen inlicht over de wijzigingen van haar interne wetgeving, en dat het Gemengd Comité van de EER oordeelt dat de gewijzigde wetgeving geen afbreuk doet aan de goede werking van de overeenkomst.

85 De Commissie beklemtoont om te beginnen, dat verzoeksters betoog in feite neerkomt op een verkapte poging om de economische analyse die aan de bestreden beschikkingen ten grondslag ligt, inhoudelijk getoetst te krijgen, waarmee het kader van de in artikel 33 van het Verdrag genoemde nietigheidsgronden te buiten wordt gegaan. De toetsing van de wettigheid van krachtens artikel 95 gegeven beschikkingen dient namelijk beperkt te blijven tot de vraag, of de Commissie een kennelijke fout heeft gemaakt bij haar beoordeling van de noodzaak van de goedgekeurde steunmaatregelen om de doelstellingen van het Verdrag te verwezenlijken.

86 De bestreden beschikkingen hebben volgens de Commissie tot doel, de betrokken ondernemingen door middel van op capaciteitsverminderingen gebaseerde herstructureringsmaatregelen een gezonde en rendabele structuur te geven. Het gaat hierbij dus om communautaire steunmaatregelen, in die zin dat zij strekken tot verwezenlijking van in het Verdrag omschreven en met de goede werking van de communautaire staalmarkt verenigbare doelstellingen. Bij het communautaire beleid ten aanzien van steun ten behoeve van de herstructurering van de ijzer- en staalindustrie moet ook rekening worden gehouden met bepaalde sociale doelstellingen, zoals omschreven in artikel 3, sub c, d, e en g, van het Verdrag. Om aan de crisis het hoofd te bieden, heeft de Commissie dus de met het behoud van de werkgelegenheid verband houdende eisen in overeenstemming gebracht met de noodzaak, haar ingrijpen te beperken en normale mededingingsvoorwaarden te handhaven.

VERVOLG VAN DE RECHTSOVERWEGINGEN ONDER NUMMER: 694A0243.1

87 Zo gezien, berusten de in het rapport-Cockerill geformuleerde bezwaren ten aanzien van de bestreden beschikkingen op een zuiver theoretische analyse van de economie van de ijzer- en staalsector, alsmede op een onvolledige kennis van de feiten. Bovendien ziet het rapport voorbij aan de complexiteit en de diversiteit van de doelstellingen waarmee de Commissie rekening heeft te houden.

88 De Raad sluit zich aan bij het standpunt van de Commissie, dat verzoekster dient aan te tonen dat een fout is gemaakt bij de beoordeling van de noodzaak van de toekenning van de in geding zijnde steun om de doelstellingen van het Verdrag te verwezenlijken. Aan dit vereiste heeft verzoekster volgens de Raad niet voldaan.

89 De Italiaanse Republiek is het met alle argumenten van de Commissie eens. Zij beklemtoont, dat bij de vaststelling van de bestreden beschikkingen rekening is gehouden met de moeilijkheden waarmee de hele ijzer- en staalsector in de Gemeenschap te kampen had. Noch de context waarin zij zijn vastgesteld, noch hun inhoud rechtvaardigt de stelling, dat zij zijn beïnvloed door de omstandigheid dat de betrokken ondernemingen openbare ondernemingen waren. Bovendien gaan de bezwaren die verzoekster heeft geuit ten aanzien van de door de bestreden beschikkingen nagestreefde doelstellingen, en de middelen die zij heeft aangevoerd om hun wettigheid te betwisten, het door artikel 33 van het Verdrag bepaalde kader van de rechterlijke toetsing te buiten.

90 Volgens het Koninkrijk Spanje heeft de Commissie met haar streven de betrokken ondernemingen, die een wezenlijk onderdeel van de communautaire ijzer- en staalindustrie vormen, gezond te maken, getracht verscheidene van de in het Verdrag geformuleerde essentiële doelstellingen met elkaar in overeenstemming te brengen. De beoordeling van de noodzaak van maatregelen en de vaststelling van de inhoud ervan is uitsluitend een zaak van de Commissie. Ter weerlegging van het vermoeden van wettigheid dat aan de handelingen van de gemeenschapsinstellingen kleeft, dient verzoekster aan te tonen, dat de Commissie een kennelijke fout heeft gemaakt of haar bevoegdheden heeft misbruikt.

91 Ilva maakt bezwaar tegen verzoeksters beroep op de in het rapport-Cockerill gebezigde economische criteria. Een zeer groot deel van de kritiek die verzoekster op de inhoud van de bestreden beschikkingen heeft, komt neer op een betwisting van de feiten waarop de Commissie haar beoordeling heeft gebaseerd. De gemeenschapsrechter kan echter zijn oordeel niet in de plaats stellen van dat van de bevoegde autoriteit, doch kan enkel op basis van de ten tijde van de vaststelling van de bestreden beschikkingen beschikbare informatie nagaan, of er geen kennelijke fout is gemaakt of bevoegdheden zijn misbruikt. Bovendien en hoe dan ook is verzoekster bewering, dat met de aan Ilva toegekende steun de nagestreefde doelstellingen niet kunnen worden bereikt, ongegrond. Die steun heeft het integendeel mogelijk gemaakt, een gunstiger verhouding tussen de bruto-exploitatiemarge en de omzet van de onderneming te bereiken, ruim boven het Europees gemiddelde. Dat Ilva de ontvangen steun op juiste wijze heeft gebruikt, is officieel bevestigd in een rapport van de hand van een door de Commissie aangewezen onafhankelijke deskundige. Ilva's levensvatbaarheid is dus hersteld dankzij een ingrijpen dat de gemeenschappelijke staalmarkt moet behoeden voor de desastreuze gevolgen van de crisis waarmee de sector wereldwijd te kampen heeft. Ilva herinnert er ook aan, dat zij, na te hebben voldaan aan de voorwaarden die de Commissie had verbonden aan de goedkeuring van de steun, het herstructureringsplan volledig heeft uitgevoerd, in het kader waarvan 100 % van het kapitaal van Ilva en van Acciai Speciali Terni is verkocht aan particuliere ondernemingen. Met betrekking tot het argument, als zou Ilva tegen om het even welke prijs kunnen blijven verkopen teneinde de voortzetting van haar activiteiten te verzekeren, beklemtoont interveniënte, dat de door de Commissie goedgekeurde steun niet voor oneerlijke mededingingspraktijken mag worden gebruikt en dat artikel 5, lid 2, van de haar betreffende beschikking voorziet in de mogelijkheid dat een verificatieprocedure overeenkomstig artikel 60 van het Verdrag wordt ingeleid.

Beoordeling door het Gerecht

De ontvankelijkheid van de door SSAB Svenskt Stål aangevoerde nieuwe argumenten, ontleend aan de EER-overeenkomst

92 De Zweedse onderneming SSAB Svenskt Stål, interveniënte aan de zijde van verzoekster, heeft in haar memorie in interventie argumenten aangevoerd die betrekking hebben op de EER-overeenkomst: in verband met het middel inzake schending van artikel 95 van het Verdrag en van het evenredigheidsbeginsel en het discriminatieverbod heeft zij immers een nieuwe grief naar voren gebracht, ontleend aan schending van de artikelen 97 e.v. van de EER-overeenkomst, die door verzoekster niet is aangevoerd.

93 De vraag, of een interveniënt zich tot staving van de conclusies van de verzoekende partij kan beroepen op bepaalde bepalingen van de EER-overeenkomst, terwijl de verzoekende partij zelf in het kader van haar beroep tot nietigverklaring geen beroep heeft gedaan op die overeenkomst, is een zaak van communautaire openbare orde. Naar het oordeel van het Gerecht dient derhalve op grond van artikel 113 van het Reglement voor de procesvoering te worden onderzocht, of de door SSAB Svenskt Stål aangevoerde nieuwe argumenten ontvankelijk zijn.

94 Volgens artikel 34, tweede alinea, van 's Hofs Statuut-EGKS kunnen de conclusies van een verzoekschrift tot interventie slechts strekken tot ondersteuning van de conclusies van een der partijen bij het geding. Volgens artikel 116, lid 3, van het Reglement voor de procesvoering aanvaardt de interveniënt het geding bovendien in de stand waarin het zich op het ogenblik van zijn interventie bevindt.

95 Gelet op deze procedurele bepalingen, zoals uitgelegd in de hiervóór in rechtsoverweging 70 aangehaalde rechtspraak, moet worden onderzocht, of de argumenten van SSAB Svenskt Stål, ofschoon passend in het kader van verzoeksters conclusies, niet in werkelijkheid het kader van het geding beogen te wijzigen, dan wel of zij dit kader juist in essentie intact laten en dus ontvankelijk kunnen worden geacht.

96 In casu stelt interveniënte schending van de artikelen 97 e.v. van de EER-overeenkomst. Indien dit betoog ontvankelijk werd geacht, zou naar het oordeel van het Gerecht het kader van het geding worden verruimd, in die zin dat een nieuw en zelfstandig middel zou worden geïntroduceerd: nieuw, doordat het uitsluitend betrekking heeft op de bij artikel 97 van de EER-overeenkomst ingestelde besluitvormingsprocedure en tijdens de schriftelijke behandeling nooit door verzoekster naar voren is gebracht; zelfstandig, doordat het geen enkel verband houdt met de schending van artikel 95 van het Verdrag en van de fundamentele beginselen waarnaar verzoekster verwijst. In feite tracht SSAB Svenskt Stål een nieuw middel te introduceren dat betrekking heeft op schending van de in het kader van de EER-overeenkomst toepasselijke procedureregels, terwijl in de onderhavige procedure uitsluitend de bepalingen van het EGKS-Verdrag aan de orde zijn.

97 Hieruit volgt, dat de door SSAB Svenskt Stål aangevoerde argumenten het kader van dit geding te buiten gaan en derhalve niet ontvankelijk kunnen worden geacht.

De gegrondheid van het middel

98 Vooraf zij eraan herinnerd, dat, zoals reeds is vastgesteld (zie hiervóór r.o. 39-55), de Commissie ingevolge artikel 95, eerste en tweede alinea, van het Verdrag bevoegd is haar goedkeuring te hechten aan de toekenning van staatssteun binnen de Gemeenschap, telkens wanneer de economische situatie in de ijzer- en staalsector de vaststelling van dit soort maatregelen noodzakelijk maakt ter verwezenlijking van een van de doelstellingen van de Gemeenschap.

99 Aan deze voorwaarde is met name voldaan, wanneer de betrokken sector wordt geconfronteerd met een uitzonderlijke crisissituatie. In dit verband heeft het Hof in zijn arrest van 3 oktober 1985 (zaak 214/83, Duitsland/Commissie, Jurispr. 1985, blz. 3053, r.o. 30) gewezen op "het nauwe verband dat in het kader van de toepassing van het EGKS-Verdrag in crisistijd bestaat tussen de toekenning van steun aan de ijzer- en staalindustrie en de van deze industrie verlangde herstructureringsinspanningen". In het kader van deze toepassing is het aan de Commissie om te beoordelen, of de steun die bedoeld is om de herstructureringsmaatregelen mogelijk te maken, zich verdraagt met de fundamentele beginselen van het Verdrag.

100 In casu wordt niet betwist, dat zich in het begin van de jaren negentig in de Europese ijzer- en staalindustrie een plotselinge en ernstige crisis heeft voorgedaan, veroorzaakt door een combinatie van verscheidene factoren, zoals de internationale economische recessie, het verlies van de traditionele uitvoerkanalen, de sterk toegenomen concurrentie van staalondernemingen uit de ontwikkelingslanden en de snelle groei van de invoer in de Gemeenschap van ijzer- en staalproducten uit de OPEC-landen. Tegen deze achtergrond dient in casu te worden beoordeeld, of de in geding zijnde steunmaatregelen, zoals artikel 95, eerste en tweede alinea, van het Verdrag vereist, noodzakelijk waren ter verwezenlijking van de fundamentele doelstellingen van het Verdrag.

101 In onderdeel IV van de considerans van de bestreden beschikkingen wordt duidelijk gezegd, dat een sanering van de ijzer- en staalsector in de betrokken Lid-Staat wordt beoogd. Volgens de beschikking betreffende de steunverlening aan CSI draagt de "doelstelling, de Spaanse openbare geïntegreerde staalindustrie een gezonde en economisch levensvatbare structuur te geven, bij tot het verwezenlijken van de met name in de artikelen 2 en 3 vervatte doelstellingen van het Verdrag". In de op de steun voor Ilva betrekking hebbende beschikking 94/259 formuleert de Commissie hetzelfde idee iets anders. Zij stelt, dat "het geven van een gezonde en economisch levensvatbare structuur aan de Italiaanse ijzer- en staalindustrie, bijdraagt tot verwezenlijking van de in (...) het Verdrag vervatte doelstellingen".

102 Derhalve moet in de eerste plaats worden nagegaan, of dit oogmerk aansluit bij de doelstellingen van het Verdrag, en in de tweede plaats, of de goedkeuring van de in geding zijnde steunmaatregelen noodzakelijk was om die doelstellingen te bereiken.

103 Wat in de eerste plaats de vraag betreft, of de sanering van de begunstigde ondernemingen strekt tot verwezenlijking van de doelstellingen van het Verdrag, moet worden opgemerkt, dat uit de considerans van de bestreden beschikkingen duidelijk blijkt, dat de beoogde sanering complex was en in verschillende onderdelen kon worden opgesplitst. De betrokken steun moest de privatisering van de begunstigde openbare ondernemingen, de sluiting van bepaalde installaties, de vermindering van overtollige productiecapaciteit en een aanvaardbare vermindering van het aantal arbeidsplaatsen vergemakkelijken (zie onderdeel II van de considerans van de bestreden beschikkingen). Al deze maatregelen tezamen moesten, wanneer zij eenmaal waren uitgevoerd, de betrokken ondernemingen een gezonde en rendabele structuur geven.

104 Onder de noemer van de met de bestreden beschikkingen beoogde sanering van de betrokken ondernemingen vallen dus een groot aantal doelstellingen, waarvan moet worden nagegaan, of zij, in de context van de crisis waarmee de ijzer- en staalindustrie te kampen heeft (zie hiervóór, r.o. 98-100), moeten worden gerekend tot de in de artikelen 2 en 3 van het Verdrag omschreven doelstellingen, waarnaar in de considerans van de bestreden beschikkingen in het bijzonder wordt verwezen.

105 Tegen deze achtergrond moet allereerst worden herinnerd aan de vaste rechtspraak, volgens welke de Commissie, gelet op de diversiteit van de in het Verdrag genoemde doelstellingen, tot taak heeft, die verschillende doelstellingen voortdurend met elkaar in overeenstemming te brengen, door gebruik te maken van haar discretionaire bevoegdheid teneinde recht te doen aan het gemeenschappelijk belang (zie arresten Hof van 13 juni 1958, zaak 9/56, Meroni, Jurispr. 1958, blz. 11, 43; 21 juni 1958, zaak 8/57, Groupement des hauts fourneaux et aciéries belges, Jurispr. 1958, blz. 241, 258, en 29 september 1987, gevoegde zaken 351/85 en 360/85, Fabrique de fer de Charleroi en Dillinger Hüttenwerke, Jurispr. 1987, blz. 3639, r.o. 15). In het bijzonder in het arrest Valsabbia e.a. van 18 maart 1980 (gevoegde zaken 154/78, 205/78, 206/78, 226/78-228/78, 263/78, 264/78, 31/79, 39/79, 83/79 en 85/79, Jurispr. 1980, blz. 907) heeft het Hof verklaard (r.o. 55): "Moet er in een normale marktsituatie naar een compromis tussen de verschillende doelstellingen worden gestreefd, temeer zal een compromis moeten worden beproefd in een crisistoestand welke uitzonderlijke maatregelen rechtvaardigt, die een afwijking inhouden van de normale voorschriften voor de werking van de gemeenschappelijke staalmarkt en kennelijk bepaalde in artikel 3 omschreven doelstellingen opzij zetten, al ware het slechts de doelstelling omschreven onder c, waarin het waken voor een zo laag mogelijke prijsstelling verlangd wordt."

106 In casu stelt het Gerecht vast, dat de bestreden beschikkingen verschillende doelstellingen van het Verdrag met elkaar in overeenstemming brengen met het oog op de bescherming van wezenlijke belangen.

107 De rationalisering van de Europese ijzer- en staalindustrie door middel van de sanering van bepaalde concerns, de sluiting van verouderde of weinig c