Zaak T-289/03

British United Provident Association Ltd (BUPA) e.a.

tegen

Commissie van de Europese Gemeenschappen

„Staatssteun — Door Ierland op markt voor particuliere ziektekostenverzekering ingevoerd risicovereveningssysteem — Steunregeling — Diensten van algemeen economisch belang — Artikel 86, lid 2, EG — Beschikking van Commissie om geen bezwaar te maken — Beroep tot nietigverklaring — Ontvankelijkheid — Beginselen van noodzaak en evenredigheid”

Arrest van het Gerecht (Derde kamer — uitgebreid) van 12 februari 2008 II - 95

Samenvatting van het arrest

De uitlegging die het Hof in het kader van een prejudiciële vraag geeft aan een bepaling van gemeenschapsrecht, gaat niet verder dan het verklaren en preciseren van de betekenis en de strekking van die bepaling zoals deze sinds het tijdstip van haar inwerkingtreding had moeten worden verstaan en toegepast. Hieruit volgt dat de aldus uitgelegde bepaling ook kan en moet worden toegepast op rechtsbetrekkingen die zijn ontstaan en tot stand gekomen vóór het betrokken arrest. Het Hof kan slechts bij uitzondering op grond van een aan de communautaire rechtsorde inherent algemeen beginsel van rechtszekerheid aanleiding vinden om beperkingen te stellen aan de mogelijkheid voor iedere belanghebbende, met een beroep op een door het Hof uitgelegde bepaling te goeder trouw tot stand gekomen rechtsbetrekkingen opnieuw aan de orde te stellen. Een dergelijke beperking kan slechts worden aangebracht in het arrest waarin de gevraagde uitlegging wordt gegeven. Die overwegingen, die afkomstig zijn uit een rechtspraak die met name betrekking heeft op de plicht van de nationale rechter tot toepassing van het gemeenschapsrecht, gelden mutatis mutandis voor de gemeenschapsinstellingen wanneer zij op hun beurt de bepalingen van gemeenschapsrecht moeten uitvoeren, die door het Hof later worden uitgelegd. Hieruit volgt dat, nu het Hof de werking van het arrest van 24 juli 2003, Altmark (C-280/00), niet in de tijd heeft beperkt, de daaruit voortvloeiende uitleggingscriteria van artikel 87, lid 1, EG, waarvan de strekking ruimschoots samenvalt met die van de criteria van artikel 86, lid 2, EG, ten volle van toepassing zijn overeenkomstig de geest en het doel die aan de formulering daarvan ten grondslag lagen, op een wijze die aan de bijzondere gegevens van het concrete geval is aangepast, voor de beslissing over de geldigheid van een vóór de uitspraak van dat arrest vastgestelde beschikking van de Commissie waarbij wordt uitgesloten dat een overheidsmaatregel die noodzakelijk is voor de bescherming van een taak van algemeen economisch belang wordt gekwalificeerd als staatssteun. (cf. punten 158-160)

De lidstaten hebben een ruime beoordelingsbevoegdheid met betrekking tot de omschrijving van wat zij als diensten van algemeen economisch belang beschouwen. Deze bevoegdheid wordt bevestigd door het ontbreken van zowel een speciaal aan de Gemeenschap toegekende bevoegdheid als een nauwkeurige en volledige definitie van het begrip dienst van algemeen economisch belang in het gemeenschapsrecht. Immers, de bepaling van de aard en de omvang van een taak van algemeen economisch belang voor bijzondere beleidsgebieden die niet onder de bevoegdheid van de Gemeenschap in de zin van artikel 5, eerste alinea, EG vallen dan wel op een slechts beperkte of gedeelde gemeenschapsbevoegdheid in de zin van artikel 5, tweede alinea, EG zijn gebaseerd, hoort in beginsel nog steeds tot de bevoegdheid van de lidstaten. Die bevoegdheidsverdeling komt bovendien algemeen tot uitdrukking in artikel 16 EG, volgens hetwelk de Gemeenschap en de lidstaten, gezien de plaats die de diensten van algemeen economisch belang in de gemeenschappelijke waarden van de Unie innemen, alsook de rol die zij vervullen bij het bevorderen van sociale en territoriale samenhang, in het kader van hun onderscheiden bevoegdheden en binnen het toepassingsgebied van het Verdrag er zorg voor dragen dat deze diensten functioneren op basis van beginselen en voorwaarden die hen in staat stellen hun taken te vervullen. De bevoegdheid van de lidstaat om de diensten van algemeen economisch belang te definiëren, is echter niet onbeperkt en kan niet willekeurig worden uitgeoefend enkel om een bepaalde sector aan de toepassing van de mededingingsregels te onttrekken. Bijgevolg is de controle die de gemeenschapsinstellingen mogen uitoefenen over het gebruik van de discretionaire bevoegdheid door de lidstaat bij de bepaling van de diensten van algemeen economisch belang, beperkt tot het zoeken naar een kennelijke beoordelingsfout. Zelfs indien de lidstaat een ruime discretionaire bevoegdheid heeft bij de bepaling van wat hij onder een dienst van algemeen economisch belang verstaat, ontslaat dit hem niet van de verplichting om, wanneer hij zich beroept op het bestaan en de noodzaak van de bescherming van een taak van algemeen economisch belang, erop toe te zien dat die taak voldoet aan bepaalde minimumcriteria die voor alle taken van algemeen economisch belang in de zin van het Verdrag gemeenschappelijk zijn, en aan te tonen dat in het onderhavige geval inderdaad aan die criteria is voldaan. Het gaat er met name om dat er sprake is van een overheidsbesluit waarbij de betrokken ondernemers met een dergelijke taak worden belast, en dat die taak universeel en verplicht van aard is. Omgekeerd kan het feit dat de lidstaat niet bewijst dat aan die criteria is voldaan of dat hij ze niet in acht heeft genomen, een kennelijke beoordelingsfout vormen waartegen de Commissie moet optreden om niet zelf een kennelijke fout te begaan. Bovendien moet de lidstaat aangeven waarom hij meent dat de betrokken dienst wegens zijn specifieke karakter verdient als dienst van algemeen economisch belang te worden aangemerkt en van andere economische activiteiten te worden onderscheiden. Zonder een dergelijke motivering zou immers een — zelfs marginale — controle door de gemeenschapsinstellingen of de lidstaat in het kader van zijn discretionaire bevoegdheid een kennelijke fout heeft gemaakt, niet mogelijk zijn. (cf. punten 166-169, 172)

De verrichting van een dienst van algemeen economisch belang moet per definitie een algemeen of openbaar belang hebben. Daarin onderscheiden de diensten van algemeen economisch belang zich met name van de diensten die een privébelang dienen, ook al kan dit belang meer of minder collectief zijn dan wel door de lidstaat als legitiem of nuttig worden erkend. Bovendien dient het algemene of openbare belang niet alleen nog maar de noodzaak te omvatten om de betrokken markt aan bepaalde regels of de commerciële activiteit van de betrokken ondernemers aan een toestemming van de staat te onderwerpen. Immers, het loutere feit dat de nationale wetgever in het algemeen belang in ruime zin aan alle ondernemers van een sector toestemmings-, functionerings- of controleregels oplegt, is in beginsel niet aan te merken als een taak van algemeen economisch belang. Daarentegen is het voor de erkenning van een taak van algemeen economisch belang niet noodzakelijk dat de met die taak belaste ondernemer een uitsluitend of bijzonder recht voor de vervulling van die taak wordt verleend. Uit artikel 86, lid 1, EG in samenhang met lid 2, blijkt, dat onderscheid moet worden gemaakt tussen enerzijds een aan een ondernemer verleend bijzonder of uitsluitend recht en anderzijds de taak van algemeen economisch belang die in voorkomend geval met dat recht verbonden is. De verlening van een bijzonder of uitsluitend recht aan een ondernemer is het eventueel gerechtvaardigde instrument dat het die ondernemer mogelijk maakt een taak van algemeen economisch belang te verrichten. Derhalve schuilt geen fout in de vaststelling op basis van de punten 14 en 15 van de mededeling van de Commissie inzake de diensten van algemeen economisch belang, dat de toewijzing van een taak van algemeen economisch belang ook kan bestaan in een verplichting die aan meerdere of zelfs aan alle op dezelfde markt actieve ondernemers is opgelegd. In dat geval kan niet worden verlangd dat die taak aan elk van de aan die verplichting onderworpen ondernemers afzonderlijk bij een individueel besluit of mandaat wordt verleend. (cf. punten 178-179, 183)

Wat de kwalificatie van een dienst als dienst van algemeen economisch belang betreft, vloeit uit het gemeenschapsrecht niet voort dat de betrokken dienst een universele dienst in strikte zin moet vormen. Het begrip universele dienst in de zin van het gemeenschapsrecht betekent namelijk niet dat de betrokken dienst moet voorzien in een behoefte die de gehele bevolking gemeen heeft of op het gehele grondgebied moet worden verricht. Hoewel die kenmerken overeenkomen met het klassieke en in de lidstaten wijdst verbreide type van dienst van algemeen economisch belang, sluit dat niet uit dat andere, eveneens rechtmatige types van diensten van algemeen economisch belang bestaan, die de lidstaten in de uitoefening van hun discretionaire bevoegdheid op goede gronden kunnen besluiten in het leven te roepen. Dat de betrokken verplichtingen tot het verrichten van een dienst van algemeen economisch belang slechts een beperkte territoriale of materiële werkingssfeer hebben dan wel dat de betrokken diensten slechts aan een betrekkelijk kleine groep van gebruikers ten goede komen, stelt derhalve niet noodzakelijkerwijs de universele aard van een taak van algemeen economisch belang in de zin van het gemeenschapsrecht ter discussie. Verder verlangt het universaliteitsbeginsel niet dat de betrokken dienst kosteloos is of ongeacht de economische rentabiliteit wordt aangeboden, en het feit dat de prijs van de verstrekte dienst niet is gereglementeerd noch aan een maximum is gebonden, doet evenmin af aan het universele karakter ervan. Dat bepaalde potentiële gebruikers niet over de nodige financiële middelen beschikken om van de dienst te kunnen profiteren, doet geen afbreuk aan het universele karakter daarvan, aangezien de betrokken dienst wordt aangeboden tegen uniforme en niet-discriminerende tarieven en onder vergelijkbare voorwaarden inzake kwaliteit voor alle klanten. De verplichte aard van de betrokken dienst vormt een essentiële voorwaarde voor het bestaan van een taak van algemeen economisch belang in de zin van het gemeenschapsrecht. Die verplichte aard moet aldus worden begrepen dat de ondernemers die bij een handeling van de overheid met de taak van algemeen economisch belang worden belast, in beginsel verplicht zijn de betrokken dienst op de markt aan te bieden met inachtneming van de verplichtingen betreffende een dienst van algemeen economisch belang die het verrichten van die dienst regelen. Vanuit het oogpunt van de met een dergelijke taak belaste ondernemer kan die verplichte aard — die op zich in strijd is met de handelsvrijheid en het beginsel van vrije mededinging —, in het bijzonder in het geval van verlening van een uitsluitend of bijzonder recht, met name bestaan in een verplichting om een bepaalde commerciële activiteit uit te oefenen onafhankelijk van de kosten die daarmee gemoeid zijn. In een dergelijk geval vormt die verplichting de tegenhanger van de bescherming van de taak van algemeen economisch belang en van de marktpositie die daarmee wordt verbonden door de handeling waarbij die taak wordt toegewezen. Bij gebreke van een uitsluitend of bijzonder recht kan de verplichte aard van een dergelijke taak gelegen zijn in de bij een handeling van de overheid voorgeschreven verplichting van de betrokken ondernemer om bepaalde diensten aan te bieden aan eenieder die daarom vraagt. De verplichte aard van de taak van algemeen economisch belang veronderstelt evenwel niet dat de overheid de betrokken ondernemer de verplichting oplegt een dienst te verrichten met een duidelijk vooraf bepaalde inhoud. De verplichte aard van die taak sluit immers niet uit dat de ondernemer op de markt een zekere ruimte wordt gelaten, ook met betrekking tot de inhoud en de vaststelling van de prijs van de diensten die hij van plan is te verrichten. In die omstandigheden wordt de ondernemers een minimum aan handelingsvrijheid en dus ook aan mededinging gegarandeerd betreffende de kwaliteit en de inhoud van de betrokken diensten, wat in het gemeenschapsbelang de omvang van de mededingingsbeperking, die algemeen uit de toewijzing van een taak van algemeen economisch belang voortvloeit, kan beperken zonder dat dit de doelstellingen van die taak beïnvloedt. Om een dienst als verplicht te beschouwen volstaat het derhalve, indien geen uitsluitend of bijzonder recht is verleend, dat de met een dergelijke taak belaste ondernemer verplicht is die dienst te verstrekken aan elke gebruiker die daarom vraagt. Met andere woorden, de verplichte aard van de dienst en dus het bestaan van een taak van algemeen economisch belang zijn bewezen, indien de dienstverlener verplicht is contracten te sluiten tegen vaste condities, zonder de andere contractpartij te kunnen afwijzen. Laatstgenoemd element biedt de mogelijkheid de onder een taak van algemeen economisch belang vallende dienst te onderscheiden van alle andere op de markt verrichte diensten en dus van alle andere volledig vrij uitgeoefende activiteiten. (cf. punten 186-190, 202-203)

De parameters op basis waarvan de compensatie wegens een taak van algemeen economisch belang wordt berekend, moeten vooraf op objectieve en doorzichtige wijze worden vastgesteld. Die voorwaarde verbiedt de nationale wetgever evenwel niet, aan de nationale autoriteiten een zekere beoordelingsmarge te laten. De lidstaat beschikt integendeel niet alleen bij de definitie van een taak van algemeen economisch belang over een ruime beoordelingsmarge, maar ook bij de bepaling van de compensatie van de kosten, die van een beoordeling van ingewikkelde economische gegevens afhangt. Omdat voor de bepaling van de compensatie slechts een beperkte controle van de gemeenschapsinstellingen geldt, moeten die instellingen ingevolge die voorwaarde overigens juist daarom in staat zijn het bestaan van objectieve en doorzichtige parameters te verifiëren, waarbij die parameters zo duidelijk moeten zijn omschreven dat elk misbruik van het begrip dienst van algemeen economisch belang door de lidstaat wordt uitgesloten. In dit verband doet het loutere feit dat de economische en mathematische formules voor de te verrichten berekeningen ingewikkeld zijn, niet af aan het nauwkeurige en duidelijk bepaalde karakter van de relevante parameters. De controle door zowel de Commissie als het Gerecht van de noodzaak en de evenredigheid van de compensatie wegens een taak van algemeen economisch belang is noodzakelijkerwijs beperkt. Enerzijds is wegens de discretionaire bevoegdheid waarover de lidstaat beschikt bij de definitie van een dergelijke taak en de voorwaarden voor de uitvoering daarvan, met inbegrip van de beoordeling van de extra kosten van de van ingewikkelde economische feiten afhankelijke uitvoering daarvan, de omvang van de controle die de Commissie mag uitoefenen, beperkt tot de kennelijke fout. Anderzijds volgt daaruit dat de controle door het Gerecht van de beoordeling van de Commissie in dat verband dezelfde beperking in acht moet nemen, zodat daarbij enkel moet worden onderzocht of de Commissie het bestaan van een kennelijke fout van de lidstaat op goede gronden heeft vastgesteld of afgewezen. Die controle houdt bovendien in dat de gemeenschapsrechter bepaalt of de door de verzoekende partij aangevoerde bewijzen afdoende zijn om de in de beschikking weergegeven beoordeling van de ingewikkelde economische feiten te ontzenuwen. Behoudens dit aannemelijkheidsonderzoek komt het het Gerecht niet toe om zijn beoordeling van de relevante ingewikkelde economische feiten in de plaats te stellen van die van degene die de beschikking heeft gegeven. In die context gaat het Gerecht na, zowel of de procedureregels en motiveringsvoorschriften door de Commissie zijn nageleefd, alsook of de vastgestelde feiten materieel juist zijn, en of er geen sprake is van een onjuiste rechtsopvatting, van een kennelijke onjuiste beoordeling of van misbruik van bevoegdheid. Met betrekking tot meer bepaald de controle van de evenredigheid van de compensatie voor de uitvoering van een bij een handeling van algemene strekking vastgestelde taak van algemeen economisch belang, beperkt die controle zich tot het onderzoek of die compensatie noodzakelijk is om die taak van algemeen economisch belang onder economisch aanvaardbare omstandigheden te kunnen vervullen, dan wel of omgekeerd de betrokken maatregel kennelijk ongeschikt is ten opzichte van het nagestreefde doel. (cf. punten 209, 214, 217, 220-222)

In het kader van de noodzakelijkerwijs beperkte controle door zowel de Commissie als het Gerecht van de noodzaak en de evenredigheid van de compensatie wegens een taak van algemeen economisch belang kan niet worden afgedongen op de redelijkheid van de nagestreefde doelstellingen en ook niet op de rechtmatigheid van de voorschriften die de werking regelen van een risicovereveningssysteem op de markt voor particuliere ziektekostenverzekering van een lidstaat, waar de verzekeraars zich als taak van algemeen economisch belang moeten houden aan verplichtingen van uniforme tariefstelling, acceptatieplicht, levenslange dekking en minimumprestaties voor alle verzekerden, ongeacht hun leeftijd, geslacht en gezondheidstoestand, en dat in wezen erin voorziet dat de verzekeraars met een gunstiger risicoprofiel dan het gemiddelde risicoprofiel van de markt een bijdrage betalen en dat aan de verzekeraars met een ongunstiger risicoprofiel dan het gemiddelde risicoprofiel van de markt een overeenkomstige compensatie wordt betaald. Hoewel die compensatie niet beoogt eventuele kosten of extra kosten in verband met een verrichting van bepaalde diensten te compenseren, maar uitsluitend om de bijkomende lasten te verevenen die worden geacht voort te vloeien uit een negatief verschil in risicoprofiel ten opzichte van het gemiddelde risicoprofiel, vormen die lasten toch de extra kosten die de verzekeraar op een markt met acceptatieplicht en uniforme tariefstelling op zich moet nemen op grond van zijn verplichting om personen met een hoog risico te accepteren, zonder het bedrag van de premies op basis van het verzekerde risico vast te stellen. De werking van een dergelijk systeem, die radicaal verschilt van die van het compensatiesysteem waarom het ging in het arrest van 24 juli 2003, Altmark (C-280/00), kan niet strikt voldoen aan de in dat arrest geformuleerde derde voorwaarde, volgens welke de kosten van de uitvoering van de taak van algemeen economisch belang bepaalbaar moeten zijn. De kwantificering van de extra kosten voor de verzekeraars die deze compensatie ontvangen, door middel van een vergelijking tussen het werkelijke risicoprofiel van een verzekeraar en een gemiddeld risicoprofiel van de markt, gezien de door alle verzekeraars terugbetaalde bedragen, strookt niettemin met het doel en de geest van genoemde voorwaarde, voor zover de berekening van de compensatie op objectieve, concrete, duidelijk bepaalbare en controleerbare gegevens berust. Aangezien een dergelijke compensatie niet beoogt de rechtstreeks aan het verrichten van de taak van algemeen economisch belang verbonden kosten te compenseren, wat juist de in de derde voorwaarde van het arrest Altmark bedoelde situatie is, is het niet meer noodzakelijk de door die diensten verkregen opbrengsten in aanmerking te nemen om de eventuele concrete extra kosten van die dienst vast te stellen, omdat een strikte toepassing van de genoemde voorwaarde, die betrekking heeft op een andere vorm van compensatie, geen rekening houdt met het bijzondere karakter van de werking van het betrokken risicovereveningssysteem. Noch het doel, noch de geest van die voorwaarde verlangt immers de inaanmerkingneming van de opbrengsten in het kader van een compensatiesysteem dat onafhankelijk van die opbrengsten functioneert. Gelet ten slotte op de neutraliteit van het genoemde compensatiesysteem ten opzichte van de opbrengsten en de winsten van de verzekeraars enerzijds, en het bijzondere karakter van de extra kosten in verband met een negatief risicoprofiel van die verzekeraars anderzijds, kan de vierde voorwaarde van het arrest Altmark, voor zover deze, wanneer een taak van algemeen economisch belang niet bij een openbare aanbesteding aan een onderneming is toegewezen, een vergelijking van de rechtstreeks aan de verrichting van de dienst verbonden kosten en opbrengsten verlangt, ook niet strikt worden toegepast, aangezien de Commissie niettemin verplicht is zich ervan te vergewissen dat de voorgeschreven compensatie niet de mogelijkheid inhoudt, kosten te compenseren die uit een gebrek aan efficiëntie van de verzekeraars kunnen voortvloeien. (cf. punten 229, 235-238, 241, 246, 249)

Noch uit de relevante wettelijke regeling, noch uit de rechtspraak blijkt dat de formulering van het dispositief van de op grond van artikel 87 EG juncto artikel 86, lid 2, EG vastgestelde beschikkingen aan nauwkeurige voorschriften moet voldoen. Overigens moet voor de beoordeling van de werkelijke juridische strekking van een handeling waarvan het dispositief onlosmakelijk verbonden is met de motivering ervan, deze handeling, indien nodig, worden uitgelegd met inachtneming van de overwegingen die tot de vaststelling ervan hebben geleid. Hoewel het in het belang van de duidelijkheid en de rechtszekerheid wenselijk lijkt dat de Commissie in het dispositief van de handeling uitdrukkelijk de door haar toegepaste verdragsbepalingen vermeldt, is derhalve het verzuim daarvan niet aan te merken als een onjuiste rechtsopvatting, wanneer bij lezing van de motivering in samenhang met het dispositief van de handeling die bepalingen precies kunnen worden bepaald. (cf. punt 260)

Wanneer het om een algemene steunregeling gaat, dat wil zeggen een systeem dat berust op een geheel van bepalingen van algemene strekking waarvan de uitvoering weliswaar tot op zekere hoogte door objectieve en doorzichtige criteria vooraf wordt bepaald, maar niet in al zijn bijzonderheden voorzienbaar is, en dat beoogt de bescherming van een taak van algemeen economisch belang te verzekeren, is de door de Commissie op de gezamenlijke grondslag van artikel 87 EG en artikel 86, leden 2 en 3, EG te verrichten controle, in het bijzonder met betrekking tot de noodzaak van het aangemelde systeem, noodzakelijkerwijs beperkt tot het onderzoek van de vraag of dat systeem enerzijds op kennelijk onjuiste economische en feitelijke premissen berust en anderzijds kennelijk ongeschikt is om de nagestreefde doelstellingen te bereiken. In die context moet het Gerecht met name onderzoeken of de beoordeling van de Commissie in dat opzicht voldoende aannemelijk is om de noodzaak van het betrokken systeem te schragen. In het kader van die controle moet om te beginnen enerzijds worden onderzocht of het slechte functioneren van de markt waarop de lidstaat zich ter rechtvaardiging van de invoering en de bescherming van de betrokken taak van algemeen economisch belang heeft beroepen, voldoende aannemelijk was, en moet anderzijds worden beoordeeld of de Commissie redelijkerwijs ervan kon uitgaan dat een dergelijk systeem naar zijn aard noodzakelijk en passend is om de aangevoerde problemen op te lossen. Het staat vervolgens aan het Gerecht om na te gaan of in casu de beoordeling van de Commissie op die twee punten gegrond is in het licht van de huidige omstandigheden en de waarschijnlijke ontwikkeling van de betrokken markt, zoals zij zich ten tijde van de vaststelling van de bestreden beschikking voordeden gezien alle informatie waarover de Commissie beschikte of redelijkerwijs had moeten beschikken. Wat met name de omvang van de controle van de Commissie betreft, kan de Commissie zich niet in de plaats stellen van de lidstaat bij de uitoefening van de ruime beoordelingsbevoegdheid die laatstgenoemde toekomt. De Commissie is dus bij de controle van de noodzaak niet bevoegd op basis van de beschikbare gegevens na te gaan, enerzijds of de markt daadwerkelijk op een bepaalde manier kan evolueren, en anderzijds of de toepassing van de door het aangemelde systeem voorgeschreven reguleringsinstrumenten daardoor op een bepaald tijdstip strikt noodzakelijk zal worden om de vervulling van de betrokken taak van algemeen economisch belang te waarborgen. De controle van de noodzaak verlangt immers niet dat de Commissie tot de overtuiging komt dat de lidstaat, gezien de huidige of toekomstige marktvoorwaarden, niet van de aangemelde maatregelen kan afzien, maar is beperkt tot het zoeken naar een kennelijke fout van de lidstaat bij de uitoefening van de ruime beoordelingsbevoegdheid met betrekking tot de vraag hoe kan worden verzekerd dat de taak van algemeen economisch belang onder economisch aanvaardbare omstandigheden kan worden vervuld. Aangezien die controle van de Commissie beperkt is, moet ten slotte daarmee ook rekening worden gehouden in het kader van de rechtmatigheidstoetsing die de gemeenschapsrechter met betrekking tot de beoordeling van de Commissie verricht. Die toetsing van het Gerecht moet des te beperkter zijn waar de beoordeling van de Commissie betrekking heeft op ingewikkelde economische feiten. Dat geldt vooral voor de controle die op basis van het evenredigheidsbeginsel wordt uitgeoefend, met name wanneer de bestreden handeling betrekking heeft op overheidsmaatregelen van algemene strekking. Een dergelijke toetsing van het Gerecht dient zich namelijk te beperken tot het onderzoek of die maatregelen kennelijk ongeschikt zijn ten opzichte van het nagestreefde doel. (cf. punten 265-269)

In het kader van een beroep tot nietigverklaring van een beschikking van de Commissie inzake staatssteun kan de verzoeker geen middelen aanvoeren die gebaseerd zijn op de schending van andere bepalingen van gemeenschapsrecht dan de artikelen 87 EG en 88 EG, in voorkomend geval in samenhang met artikel 86 EG. Een verplichting van de Commissie om in het kader van een staatssteunprocedure definitief een standpunt te bepalen over het al dan niet bestaan van een schending van die andere bepalingen zou immers in strijd zijn met enerzijds de procedurele voorschriften en waarborgen — die gedeeltelijk sterk uiteenlopen en tot verschillende juridische gevolgen leiden — die specifiek zijn voor de procedures die speciaal voor de controle van de toepassing van die bepalingen zijn voorgeschreven, en anderzijds met het beginsel van de autonomie van de administratieve procedures en de beroepsmogelijkheden. Zelfs onder het mom van een beroep tot nietigverklaring van een beschikking inzake staatssteun kan een particulier bovendien, gelet op de discretionaire bevoegdheid van de Commissie in die context, er niet tegen opkomen dat de Commissie geen niet-nakomingsprocedure op grond van artikel 226 EG heeft ingeleid of geen standpunt met betrekking tot een eventuele schending van de verdragsbepalingen door een lidstaat heeft bepaald. Tegen die conclusie kan niet op goede gronden de rechtspraak worden aangevoerd, volgens welke uit de algemene structuur van het Verdrag blijkt, dat de procedure van artikel 88 EG nooit mag leiden tot een resultaat dat strijdig is met de specifieke verdragsbepalingen, omdat de Commissie de relevante bepalingen die strikt genomen niet onder het recht inzake steunmaatregelen vallen, enkel moet beoordelen wanneer een aantal uitvoeringsvoorschriften van de betrokken steunmaatregel zo nauw verband houden met het doel ervan dat de eventuele onverenigbaarheid daarvan met voornoemde bepalingen noodzakelijkerwijs de verenigbaarheid van die steunmaatregel met de gemeenschappelijke markt zou beïnvloeden. De bij artikel 88 EG op het gebied van steun aan de Commissie verleende beoordelingsbevoegdheid staat haar verder niet toe, de lidstaten te machtigen af te wijken van andere bepalingen van gemeenschapsrecht dan die betreffende de toepassing van artikel 87, lid 1, EG. Daaruit volgt enerzijds dat de Commissie in het kader van een staatssteunprocedure geen definitief standpunt kan bepalen ten aanzien van de naleving van andere bepalingen van gemeenschapsrecht waarvan de controle onder een andere procedurele regeling valt, en anderzijds dat, daar de definitieve en juridisch bindende standpuntbepaling van de Commissie tot de steunelementen dient te worden beperkt, enkel die aspecten bezwarend kunnen zijn, in tegenstelling tot de aspecten die onder andere bepalingen van gemeenschapsrecht vallen en niet noodzakelijk zijn ter ondersteuning van het dispositief van haar beschikking. Daaruit volgt dat het feit dat noch in het dispositief, noch in de motivering van een op grond van de artikelen 87 EG en 88 EG en, in voorkomend geval, artikel 86, lid 2, EG vastgestelde beschikking andere bepalingen worden vermeld dan de regels inzake staatssteun, al helemaal niet bezwarend kan zijn voor een particulier en hem geen procesbelang kan geven. Ten slotte wordt die beoordeling niet door de bewoordingen van artikel 86, lid 2, in fine, EG weerlegd. Enerzijds betekent het criterium van de beïnvloeding van het handelsverkeer in een mate die strijdig is met het belang van de Gemeenschap, niet dat de Commissie verplicht is om definitief en volledig na te gaan of de aangemelde overheidsmaatregelen inbreuk maken op andere bepalingen van gemeenschapsrecht, wat anderzijds artikel 86, lid 2, EG als uitzondering op de verdragsregels elk nuttig effect zou ontnemen. Een dergelijke uitzondering kan immers nooit effect sorteren indien de toepassing ervan tegelijkertijd diende te zorgen voor de volledige naleving van de regels waarop zij een uitzondering dient te vormen. (cf. punten 313-316, 318-319)