Trefwoorden

Samenvatting



Trefwoorden

1. Harmonisatie van wetgevingen - Richtlijn 2001/37 inzake productie, presentatie en verkoop van tabaksproducten - Rechtsgrondslag - Artikel 95 EG - Verbetering van werking van interne markt - Bescherming van volksgezondheid doorslaggevend bij keuze van harmonisatiemaatregelen - Geen invloed

(Art. 95 EG; richtlijn 2001/37 van het Europees Parlement en de Raad)

2. Harmonisatie van wetgevingen - Richtlijn 2001/37 inzake productie, presentatie en verkoop van tabaksproducten - Rechtsgrondslag - Artikel 95 EG - Verbetering van werking van interne markt - Productieverbod om te voorkomen dat bepaalde voorschriften voor in handel brengen op interne markt worden omzeild - Daaronder begrepen

(Art. 95 EG; richtlijn 2001/37 van het Europees Parlement en de Raad, art. 3, lid 1)

3. Handelingen van de instellingen - Richtlijn 2001/37 inzake productie, presentatie en verkoop van tabaksproducten - Keuze van rechtsgrondslag - Criteria - Gemeenschapshandeling met tweeledig doel of met twee componenten - Verwijzing naar belangrijkste of overwegende doel of component - Onjuiste verwijzing naar artikel 133 EG als tweede rechtsgrondslag - Geen invloed op geldigheid van richtlijn

(Art. 95 EG en 133 EG; richtlijn 2001/37 van het Europees Parlement en de Raad)

4. Harmonisatie van wetgevingen - Richtlijn 2001/37 inzake productie, presentatie en verkoop van tabaksproducten - Harmonisatiemaatregelen - Schending van evenredigheidsbeginsel - Geen

(Richtlijn 2001/37 van het Europees Parlement en de Raad, art. 3, 5 en 7)

5. Harmonisatie van wetgevingen - Richtlijn 2001/37 inzake productie, presentatie en verkoop van tabaksproducten - Eerbiediging van eigendomsrecht - Merkrecht - Evenredige beperkingen die bedoeld recht niet in zijn kern aantasten

(Richtlijn 2001/37 van het Europees Parlement en de Raad, art. 5 en 7)

6. Gemeenschapsrecht - Beginselen - Subsidiariteitsbeginsel - Toepassing op handelingen vastgesteld met oog op verwezenlijking van interne markt - Toetsing van eerbiediging van subsidiariteitsbeginsel - Criteria

(Art. 95 EG)

7. Harmonisatie van wetgevingen - Richtlijn 2001/37 inzake productie, presentatie en verkoop van tabaksproducten - Artikel 7 - Verbod gebruik te maken van aanduidingen die consument kunnen misleiden - Toepasselijkheid alleen op tabaksproducten die binnen Gemeenschap in handel zijn gebracht

(Art. 95 EG; richtlijn 2001/37 van het Europees Parlement en de Raad, art. 3, 5 en 7)

Samenvatting

$$1. Richtlijn 2001/37/EG betreffende de onderlinge aanpassing van de wettelijke en bestuursrechtelijke bepalingen van de lidstaten inzake de productie, de presentatie en de verkoop van tabaksproducten, heeft daadwerkelijk de verbetering van de voorwaarden voor de werking van de interne markt tot doel en kon bijgevolg worden vastgesteld op basis van artikel 95 EG, zonder dat hieraan in de weg staat dat de bescherming van de volksgezondheid overwegend is geweest bij de keuzes in verband met de in de richtlijn vastgelegde harmonisatiemaatregelen.

In de Gemeenschap is de markt van tabaksproducten, met name die van sigaretten, immers een markt waarop het handelsverkeer tussen lidstaten een betrekkelijk groot deel vertegenwoordigt. Bovendien kunnen de nationale voorschriften betreffende de voorwaarden waaraan die goederen moeten voldoen, met name de voorschriften met betrekking tot hun benaming, samenstelling en etikettering, bij gebreke van harmonisatie op communautair niveau naar hun aard belemmeringen vormen voor het vrij verkeer van goederen.

Aangezien de terzake reeds vastgestelde communautaire harmonisatiemaatregelen, te weten richtlijn 89/662 wat de etikettering van tabaksproducten betreft, en richtlijn 90/239 wat het maximumteergehalte van sigaretten betreft, enkel minimumvoorschriften inzake de productie en de etikettering van tabaksproducten bevatten, waren de lidstaten vrij nationale normen vast te stellen voor de niet door die richtlijnen geregelde aspecten.

Gelet op de toenemende bewustwording van het publiek dat het gebruik van tabaksproducten schadelijk is voor de gezondheid, zou het vrije verkeer van die producten waarschijnlijk worden belemmerd doordat de lidstaten nieuwe voorschriften die deze evolutie weerspiegelden, zouden hebben vastgesteld om het verbruik van die producten op doeltreffender wijze in te dammen door middel van aanwijzingen of waarschuwingen op de verpakking, of om de schadelijke gevolgen van tabaksproducten te verminderen door nieuwe normen inzake de samenstelling ervan in te voeren. Een aantal lidstaten had overigens reeds bepalingen in die zin vastgesteld.

In die context maakt een nieuwe harmonisatierichtlijn het mogelijk te vermijden dat nieuwe belemmeringen van het vrije verkeer van tabaksproducten in de Gemeenschap optreden, hetgeen zou voortvloeien uit de vaststelling van nationale voorschriften die uiteenlopende vereisten opleggen inzake de productie, de presentatie en de verkoop van tabaksproducten.

( cf. punten 64-75 )

2. Artikel 3, lid 1, van richtlijn 2001/37 betreffende de onderlinge aanpassing van de wettelijke en bestuursrechtelijke bepalingen van de lidstaten inzake de productie, de presentatie en de verkoop van tabaksproducten, voorziet in een productieverbod, binnen de Gemeenschap, van sigaretten die niet voldoen aan de in dat artikel vastgestelde maximumteer-, nicotine- en koolmonoxidegehaltes. Ofschoon het betrokken verbod geen bepaling is die rechtstreeks de verbetering van de voorwaarden voor de werking van de interne markt tot doel heeft, neemt zulks niet weg dat een op basis van artikel 95 EG vastgestelde handeling een dergelijke bepaling kan bevatten, wanneer zij beoogt te voorkomen dat bepaalde voor de interne markt vastgestelde verbodsbepalingen die dat doel hebben, worden omzeild, zoals het verbod om sigaretten die niet aan de vereisten van artikel 3, lid 1, voldoen, in de lidstaten in het vrije verkeer en in de handel te brengen.

( cf. punten 82-90 )

3. In het kader van het stelsel van bevoegdheden van de Gemeenschap moet de keuze van de rechtsgrondslag van een handeling berusten op objectieve gegevens die voor rechterlijke toetsing vatbaar zijn. Tot die gegevens behoren met name het doel en de inhoud van de handeling. Indien bij onderzoek van een gemeenschapshandeling blijkt dat deze twee doeleinden heeft of dat sprake is van twee componenten, waarvan er een kan worden gezien als hoofddoel of voornaamste component, terwijl het andere doel of de andere component slechts bijkomend is, moet de handeling op één rechtsgrondslag worden gebaseerd, te weten die welke vereist is gezien het hoofddoel of de voornaamste component.

De doelstelling die verband houdt met de uitvoering van de in artikel 133 EG voorziene gemeenschappelijke handelspolitiek, is gezien het doel en de inhoud van richtlijn 2001/37 betreffende de onderlinge aanpassing van de wettelijke en bestuursrechtelijke bepalingen van de lidstaten inzake de productie, de presentatie en de verkoop van tabaksproducten in haar geheel bezien slechts van ondergeschikte aard ten opzichte van het hoofddoel van de richtlijn, te weten de verbetering van de voorwaarden voor de werking van de interne markt. Bijgevolg vormt artikel 95 EG de enige geschikte rechtsgrondslag van bedoelde richtlijn en vermeldt deze ten onrechte tevens artikel 133 EG als rechtsgrondslag.

Dat artikel 133 EG ten onrechte als tweede rechtsgrondslag van de richtlijn wordt vermeld, brengt op zich evenwel niet mee dat deze ongeldig is. Een dergelijke vergissing in de visa van een communautaire handeling vormt immers een zuiver formeel gebrek, behalve wanneer daardoor de regelmatigheid van de voor de vaststelling van die handeling toepasselijke procedure is aangetast.

( cf. punten 93-98 )

4. Richtlijn 2001/37 betreffende de onderlinge aanpassing van de wettelijke en bestuursrechtelijke bepalingen van de lidstaten inzake de productie, de presentatie en de verkoop van tabaksproducten, die tot doel heeft de belemmeringen weg te werken die voortvloeien uit de verschillen welke nog bestaan tussen die bepalingen en die de werking van de interne markt belemmeren, is niet ongeldig op grond van schending van het evenredigheidsbeginsel.

Om te beginnen vormt het in artikel 3 van bedoelde richtlijn neergelegde verbod om in de Gemeenschap sigaretten in het vrije verkeer en in de handel te brengen die niet voldoen aan de maximumteer-, nicotine- en koolmonoxidegehaltes, aangevuld met de ingevolge artikel 13, lid 1, van genoemde richtlijn op de lidstaten rustende verplichting om de invoer, de verkoop en het verbruik toe te staan van sigaretten die voldoen aan die gehaltes, een maatregel die geschikt is om het door de richtlijn beoogde doel te verwezenlijken en die, gezien de op de gemeenschapswetgever rustende verplichting om een hoog niveau van bescherming op het gebied van de gezondheid te waarborgen, niet verder gaat dan noodzakelijk is om die doelstelling te bereiken.

Voorts is het eveneens in artikel 3 van de richtlijn neergelegde verbod om sigaretten te produceren die niet voldoen aan de in de richtlijn vastgelegde maximumgehaltes bijzonder geschikt om verleggingen van het handelsverkeer in sigaretten die binnen de Gemeenschap voor uitvoer naar derde landen zijn geproduceerd, aan de bron te verhinderen. Dergelijke verleggingen zijn een vorm van fraude, die per definitie door een andere maatregel, zoals verscherpte controles aan de grenzen van de Gemeenschap, niet even doeltreffend kan worden bestreden.

De vereisten van artikel 5 van de richtlijn, betreffende de aanwijzingen op pakjes sigaretten in verband met de gehaltes aan schadelijke bestanddelen en de waarschuwingen in verband met de gezondheidsrisico's, zijn maatregelen die geschikt zijn om een hoog niveau van bescherming van de gezondheid te bereiken bij het wegwerken van de belemmeringen die voortvloeien uit de nationale wettelijke regelingen inzake etikettering en waarvoor de gemeenschapswetgever de grenzen van de beoordelingsvrijheid waarover hij terzake beschikt, niet heeft overschreden.

Tot slot is het in artikel 7 van de richtlijn neergelegde verbod om op de verpakking van tabaksproducten bepaalde termen, zoals laag teergehalte", light", ultra-light", mild" alsmede bepaalde namen of afbeeldingen of bepaalde figuratieve of andere tekens te gebruiken, die de consument kunnen misleiden, geschikt om een hoog niveau van bescherming op het gebied van gezondheid te bereiken. Dat verbod beoogt immers te waarborgen dat de consument op objectieve wijze over de schadelijkheid van tabaksproducten wordt geïnformeerd. Het is tevens noodzakelijk, met name omdat niet zonder meer kan worden aangenomen dat de loutere regeling van het gebruik van bedoelde aanduidingen even doeltreffend zou zijn geweest om een objectieve voorlichting van de consument te waarborgen, aangezien die aanduidingen naar hun aard het roken aanmoedigen.

( cf. punten 124-141 )

5. Het eigendomsrecht behoort tot de algemene beginselen van gemeenschapsrecht. Het gebruik van het eigendomsrecht kan aan beperkingen worden onderworpen, voorzover die beperkingen daadwerkelijk beantwoorden aan doeleinden van algemeen belang die de Gemeenschap nastreeft, en niet een in verhouding tot het nagestreefde doel onevenredige en onduldbare ingreep vormen waardoor de aldus gewaarborgde rechten in hun kern worden aangetast.

Artikel 5 van richtlijn 2001/37 betreffende de onderlinge aanpassing van de wettelijke en bestuursrechtelijke bepalingen van de lidstaten inzake de productie, de presentatie en de verkoop van tabaksproducten, eist de vermelding op pakjes sigaretten van de gehaltes aan schadelijke bestanddelen en waarschuwingen betreffende gezondheidsrisico's. Dat artikel 5 beperkt enkel het recht van de producenten van tabaksproducten om de ruimte op bepaalde kanten van die sigarettenverpakkingen of verpakkingseenheden van tabaksproducten te gebruiken om er hun merken op aan te brengen, zonder afbreuk te doen aan het wezen van hun merkrecht, zulks om een hoog niveau van bescherming van de gezondheid te waarborgen bij het wegwerken van de belemmeringen die voortvloeien uit de nationale wetgevingen inzake etikettering. Zo gezien vormt bedoeld artikel een evenredige beperking van het gebruik van het eigendomsrecht, die verenigbaar is met de door het gemeenschapsrecht aan dat recht toegekende bescherming.

Artikel 7 van bedoelde richtlijn beoogt, in overeenstemming met het evenredigheidsbeginsel, een hoog niveau van bescherming van de gezondheid te waarborgen bij de harmonisatie van de bepalingen die van toepassing zijn op de aanduiding van tabaksproducten. Hoewel genoemd artikel een tot de verpakking van tabaksproducten beperkt verbod meebrengt om een merk te gebruiken dat een van de in die bepaling bedoelde aanduidingen bevat, kan een producent van tabaksproducten niettemin, ondanks de weglating van die aanduiding op de verpakking, zijn product blijven individualiseren met andere onderscheidende tekens. De beperkingen van het merkrecht die kunnen voortvloeien uit dit artikel 7, beantwoorden werkelijk aan een doel van algemeen belang dat de Gemeenschap nastreeft en vormen geen in verhouding tot het nagestreefde doel onevenredige en onduldbare ingreep waardoor dat recht in zijn kern wordt aangetast.

( cf. punten 149-153 )

6. Het subsidiariteitsbeginsel is van toepassing wanneer de communautaire wetgever een beroep doet op artikel 95 EG, aangezien deze bepaling hem geen exclusieve bevoegdheid verleent om de economische activiteiten in de interne markt te reglementeren.

De toetsing van de inachtneming van het subsidiariteitsbeginsel is in dat verband dubbel. In de eerste plaats moet immers worden nagegaan of de doelstelling van het voorgenomen optreden beter door de Gemeenschap kan worden verwezenlijkt, en in de tweede plaats of het optreden van de Gemeenschap niet verder is gegaan dan voor de verwezenlijking van de doelstelling van dat optreden noodzakelijk was.

( cf. punten 179-184 )

7. Artikel 7 van richtlijn 2001/37 betreffende de onderlinge aanpassing van de wettelijke en bestuursrechtelijke bepalingen van de lidstaten inzake de productie, de presentatie en de verkoop van tabaksproducten, dat het gebruik verbiedt van aanduidingen op de verpakking van tabaksproducten die de consument kunnen misleiden aangaande de schadelijkheid van die producten, moet aldus worden uitgelegd dat het alleen van toepassing is op tabaksproducten die in de Europese Gemeenschap in de handel worden gebracht.

Aangezien de richtlijn immers als hoofddoel heeft de werking van de interne markt op het gebied van tabaksproducten te verbeteren en daarbij een hoog niveau van bescherming van de gezondheid te verzekeren, betreft zij in beginsel enkel tabaksproducten die bestemd zijn om op de interne markt in de handel te worden gebracht.

Aangaande artikel 3 van de richtlijn, dat de maximumgehalten aan schadelijke bestanddelen voor sigaretten vaststelt, kan het risico van ongunstige beïnvloeding van de interne markt rechtvaardigen dat op basis van artikel 95 EG een bepaling wordt vastgesteld die betrekking heeft op naar derde landen uitgevoerde producten, als maatregel om omzeiling van voor de interne markt vastgestelde bepalingen te verhinderen. De toepassing van dat artikel 3 op tabaksproducten die bestemd zijn voor uitvoer naar derde landen, heeft de gemeenschapswetgever in dit geval evenwel uitdrukkelijk voorzien, aangezien hij rekening heeft willen houden met het risico van omzeiling van de bepalingen van de richtlijn inzake de maximumgehaltes aan schadelijke stoffen van sigaretten door eventuele ongeoorloofde wederinvoer in de Gemeenschap of eventuele verleggingen van het handelsverkeer binnen de Gemeenschap.

Artikel 7 van de richtlijn heeft daarentegen, evenals artikel 5, betrekking op de presentatie van tabaksproducten en niet op hun samenstelling. De gevaren voor ongunstige beïnvloeding van de interne markt die voortvloeien uit het ongeoorloofd in de handel brengen van enerzijds sigaretten die niet voldoen aan de vereisten van de richtlijn betreffende de maximumgehaltes aan schadelijke stoffen, en anderzijds tabaksproducten die niet voldoen aan de vereisten van de richtlijn inzake etikettering en vermeldingen op de verpakking van die producten, zijn evenwel niet noodzakelijkerwijs even groot of van dezelfde aard en verlangen niet noodzakelijkerwijs de vaststelling van dezelfde maatregelen.

Bij gebreke van enige aanwijzing in die zin in richtlijn 2001/37, is er derhalve geen reden om te veronderstellen dat de gemeenschapswetgever het verbod om binnen de Gemeenschap tabaksproducten in de handel te brengen die niet aan de vereisten van artikel 7 van de richtlijn voldoen, heeft willen vervolledigen met een gelijksoortig verbod voor tabaksproducten die in de Gemeenschap worden verpakt en bestemd zijn om in derde landen in de handel te worden gebracht.

( cf. punten 211-217, dictum 2 )