Zaak C-534/07 P

William Prym GmbH & Co. KG

en

Prym Consumer GmbH & Co. KG

tegen

Commissie van de Europese Gemeenschappen

„Hogere voorziening — Mededinging — Mededingingsregelingen — Europese markt voor fournituren (naalden) — Marktverdelingsafspraken — Schending van rechten van verdediging — Motiveringsplicht — Geldboete — Richtsnoeren — Zwaarte van inbreuk — Concrete weerslag op markt — Uitvoering van mededingingsregeling”

Conclusie van advocaat-generaal P. Mengozzi van 30 april 2009 I ‐ 7421

Arrest van het Hof (Eerste kamer) van 3 september 2009 I ‐ 7462

Samenvatting van het arrest

Hogere voorziening – Bevoegdheid van Hof – Weer in geding brengen, uit billijkheidsoverwegingen, van oordeel van Gerecht over bedrag van aan onderneming opgelegde geldboete – Daarvan uitgesloten

Met betrekking tot een procedure op grond van artikel 81 EG moet onderscheid worden gemaakt tussen twee fasen van de administratieve procedure, te weten de onderzoeksfase vóór de mededeling van de punten van bezwaar en die van het verdere verloop van de administratieve procedure. Elk van deze opeenvolgende perioden heeft een eigen innerlijke logica, waarbij de eerste periode de Commissie in staat moet stellen een standpunt in te nemen over de richting die de procedure zal nemen, en de tweede periode de Commissie in staat moet stellen zich definitief uit te spreken over de verweten inbreuk. De beoordelingen in de in de communautaire verordeningen bedoelde mededeling van de punten van bezwaar zijn bedoeld om het voorwerp van de administratieve procedure af te bakenen voor de ondernemingen waartegen deze procedure is ingeleid. Hiertoe moet de mededeling van de punten van bezwaar duidelijk de belangrijkste feiten vermelden waarop de Commissie zich in dit stadium van de procedure baseert. Dit kan beknopt geschieden, want deze mededeling is een voorbereidend document met zuiver voorlopige beoordelingen feitelijk en rechtens. Van de Commissie kan niet worden verwacht dat zij in die mededeling niet alleen de wezenlijke gegevens feitelijk en rechtens noemt die volgens haar in dit stadium van de administratieve procedure een inbreuk op het communautaire mededingingsrecht opleveren, maar daarnaast, althans summier, de redenen uiteenzet waarom zij zich in het kader van die procedure niet wil baseren op bepaalde gegevens waarnaar zij oorspronkelijk onderzoek heeft verricht of heeft willen verrichten. Anders zou de motiveringsplicht van de Commissie in het stadium van de verzending van de mededeling van de punten van bezwaar worden uitgebreid tot gegevens die per definitie niet wezenlijk zijn voor het verloop van de procedure die zij wil volgen. Een dergelijke motiveringsplicht zou verder gaan dan de eisen die zijn vastgelegd in de rechtspraak. (cf. punten 27-28, 33)

De zwaarte van inbreuken op het communautaire mededingingsrecht moet worden bepaald met inachtneming van een groot aantal factoren, zoals met name de bijzondere omstandigheden van de zaak, de context ervan en de afschrikkende werking van de geldboeten, zonder dat een dwingende of uitputtende lijst van verplicht in aanmerking te nemen criteria is opgesteld. Bijgevolg is de omvang van de betrokken markt in beginsel geen verplichte factor, maar slechts één van de relevante factoren om de zwaarte van de inbreuk te beoordelen en het bedrag van de geldboete vast te stellen. Overeenkomstig punt 1, A, vierde alinea, van de richtsnoeren voor de berekening van geldboeten die uit hoofde van artikel 15, lid 2, van verordening nr. 17, respectievelijk artikel 65, lid 5, van het EGKS-Verdrag worden opgelegd, moet ter beoordeling van de zwaarte van de inbreuk rekening worden gehouden met de daadwerkelijke economische macht van de ondernemingen om de andere marktdeelnemers aanzienlijke schade te berokkenen. Dit impliceert dat moet worden bepaald wat de omvang van de markten is. (cf. punten 54-56)

Hoewel met het oog op de vaststelling van het wegens inbreuk op de communautaire mededingingsregels opgelegde boetebedrag het marktaandeel van een onderneming relevant is om vast te stellen welke invloed die onderneming op de markt heeft kunnen uitoefenen, is de Commissie niet verplicht om de daadwerkelijke economische macht van die onderneming om aan de andere marktdeelnemers aanzienlijke schade te berokkenen, te meten door eerst de markt af te bakenen en de omvang ervan te ramen aan de hand van de omzet van deze onderneming. Was de Commissie daartoe verplicht, dan zou haar namelijk in geval van een inbreuk die bestaat in een verdeling van markten, een verplichting worden opgelegd die zij voor de toepassing van artikel 81 EG niet heeft, wanneer de betrokken inbreuk een de mededinging verstorend doel heeft. De economische macht van een onderneming om aan de andere marktdeelnemers aanzienlijke schade te berokkenen, kan worden aangetoond door vaststellingen zoals die dat zij marktleider was op de betrokken markt. (cf. punten 62-65)

De hogere voorziening moet worden afgewezen wanneer in de motivering van een arrest van het Gerecht blijkt van een schending van het gemeenschapsrecht, maar het dictum ervan op andere rechtsgronden gerechtvaardigd voorkomt. (cf. punt 72)

In het kader van de vaststelling van een wegens inbreuk op de communautaire mededingingsregels opgelegd boetebedrag is de concrete weerslag van de inbreuk op de markt weliswaar een factor die in aanmerking moet worden genomen voor de beoordeling van de zwaarte van de inbreuk, maar is hij één criterium uit een reeks van andere, zoals de eigen aard van de inbreuk en de omvang van de geografische markt. Evenzo blijkt uit punt 1, A, eerste alinea, van de richtsnoeren voor de berekening van geldboeten die uit hoofde van artikel 15, lid 2, van verordening nr. 17, respectievelijk artikel 65, lid 5, van het EGKS-Verdrag worden opgelegd, dat deze weerslag enkel in aanmerking moet worden genomen wanneer hij meetbaar is. Wat horizontale mededingingsregelingen met betrekking tot prijzen of marktverdelingen betreft, blijkt uit die richtsnoeren ook dat deze mededingingsregelingen enkel op grond van hun eigen aard als zeer zware inbreuk kunnen worden gekwalificeerd, zonder dat de Commissie een concrete weerslag van de inbreuk op de markt hoeft aan te tonen. In deze situatie vormt de concrete weerslag van de inbreuk slechts één van de factoren aan de hand waarvan de Commissie, indien die weerslag meetbaar is, het uitgangsbedrag van de boete kan verhogen. Is de Commissie van mening dat de concrete weerslag van een inbreuk op de markt meetbaar is, en wil zij voor de berekening van de hoogte van de boete hiermee rekening houden, dan kan zij ten bewijze van een concrete weerslag van de inbreuk op de markt niet volstaan met een verwijzing naar de uitvoering van de mededingingsregeling. Een dergelijke verwijzing zonder aanvullend bewijs komt namelijk neer op een vermoeden dat de uitvoering van de mededingingsregeling een gevolg op de markt heeft gehad. Ofschoon in geval van een overeenkomst met een de mededinging verstorend doel het bestaan van een concrete weerslag van de inbreuk niet noodzakelijk is voor de kwalificatie van de inbreuk als zeer zwaar, kan de Commissie, door ook deze factor in aanmerking te nemen, het uitgangsbedrag van de boete verhogen tot boven het door die richtsnoeren vastgestelde minimumbedrag, met geen ander maximum dan de bovengrens van 10% van de totale omzet die de betrokken onderneming in het voorafgaande boekjaar heeft behaald, dat voor het totale bedrag van de boete is vastgelegd in artikel 23, lid 2, van verordening nr. 1/2003. Gelet op deze gevolgen, kan de Commissie, wanneer zij het voor de berekening van de boete opportuun acht om rekening te houden met deze facultatieve factor die de concrete weerslag van de inbreuk op de markt vormt, niet enkel een eenvoudig vermoeden naar voren brengen, maar moet zij concrete, geloofwaardige en toereikende aanwijzingen aandragen op grond waarvan kan worden beoordeeld wat de daadwerkelijke invloed van de inbreuk op de mededinging op de betrokken markt heeft kunnen zijn. (cf. punten 74-75, 78-82)

Voor de vaststelling van de hoogte van de wegens inbreuk op de communautaire mededingingsregels opgelegde boeten moet rekening worden gehouden met de duur van de inbreuken en met alle factoren die van belang kunnen zijn voor de beoordeling van de zwaarte ervan, zoals het gedrag van elk der ondernemingen, de rol die elk van hen heeft gespeeld om te komen tot de onderling afgestemde feitelijke gedragingen, de winst die zij uit deze gedragingen hebben kunnen behalen, hun omvang, de waarde van de betrokken goederen en het gevaar dat dergelijke inbreuken opleveren voor de doelstellingen van de Gemeenschap. Het gevolg van een de mededinging verstorende praktijk is derhalve op zich geen beslissende maatstaf om te beoordelen of het bedrag van de geldboete passend is. In het bijzonder kan de bedoeling van een praktijk belangrijker zijn dan de gevolgen ervan, vooral wanneer het gaat om op zich zware inbreuken zoals de verdeling van markten. (cf. punt 96)

Er kan geen sprake zijn van een verzachtende omstandigheid als bedoeld in punt 3, derde streepje, van de richtsnoeren voor de berekening van geldboeten die uit hoofde van artikel 15, lid 2, van verordening nr. 17, respectievelijk artikel 65, lid 5, van het EGKS-Verdrag worden opgelegd, wanneer de inbreuk reeds vóór de eerste stappen van de Commissie is beëindigd, of wanneer de betrokken ondernemingen reeds voor dit tijdstip vastbesloten waren om deze te beëindigen. (cf. punt 105)