Trefwoorden

Samenvatting



Trefwoorden

1 Mededinging - Openbare bedrijven en ondernemingen waaraan lidstaten bijzondere of exclusieve rechten toekennen - Bevoegdheden van Commissie - Vaststelling van tot lidstaten gerichte richtlijnen of beschikkingen - Situatie van onderneming ten aanzien van procedure die tot vaststelling van beschikking leidt

[EG-Verdrag, art. 85, 86 en 90, leden 1 en 3 (thans art. 81 EG, 82 EG en 86, leden 1 en 3, EG)]

2 Mededinging - Openbare bedrijven en ondernemingen waaraan lidstaten bijzondere of exclusieve rechten toekennen - Toezicht op gedragingen van lidstaten - Rechten van verdediging van lidstaten en van ondernemingen - Draagwijdte

[EG-Verdrag, art. 85, 86 en 90, leden 1 en 3 (thans art. 81 EG, 82 EG en 86, leden 1 en 3, EG)]

3 Commissie - Collegialiteitsbeginsel - Consequenties - Meningsuiting door lid van Commissie

[EG-Verdrag, art. 90, lid 3 (thans art. 86, lid 3, EG), en art. 163 (thans, na wijziging, art. 219 EG)]

4 Mededinging - Openbare bedrijven en ondernemingen waaraan lidstaten bijzondere of exclusieve rechten toekennen - Bevoegdheden van Commissie uit hoofde van haar plicht tot toezicht - Beoordelingsvrijheid - Beschikking betreffende wettelijke regeling in verband waarmee reeds procedures werden ingeleid

[EG-Verdrag, art. 90, leden 1 en 3 (thans art. 86, leden 1 en 3, EG)]

5 Mededinging - Openbare bedrijven en ondernemingen waaraan lidstaten bijzondere of exclusieve rechten toekennen - Verenigbaarheid met Verdrag van verleende rechten - Geen vermoeden - Verleend recht dat beperking van vrijheid van vestiging vormt

[EG-Verdrag, art. 52, eerste alinea (thans, na wijziging, art. 43, eerste alinea, EG), en art. 90, leden 1 en 2 (thans art. 86, leden 1 en 2, EG)]

6 Vrij verkeer van personen - Vrijheid van vestiging - Draagwijdte - Vestiging - Begrip

[EG-Verdrag, art. 52 (thans, na wijziging, art. 43 EG)]

7 Beroep tot nietigverklaring - Middelen - Misbruik van bevoegdheid - Begrip

[EG-Verdrag, art. 173 (thans, na wijziging, art. 230 EG)]

8 Handelingen van de instellingen - Motivering - Verplichting - Draagwijdte - Middel inzake ontbrekende of ontoereikende motivering - Middel inzake onjuiste motivering - Onderscheid

[EG-Verdrag, art. 190 (thans art. 253 EG)]

Samenvatting

1 De Commissie is ingevolge artikel 90, lid 3, van het Verdrag (thans artikel 86, lid 3, EG) bevoegd om bij wege van een beschikking vast te stellen, dat een bepaalde overheidsmaatregel onverenigbaar is met de bepalingen van het Verdrag, en aan te geven welke maatregelen de lidstaat tot welke de beschikking is gericht, dient te nemen om zijn gemeenschapsrechtelijke verplichtingen na te komen. Hieruit volgt, dat een procedure die leidt tot de vaststelling van een beschikking krachtens artikel 90, lid 3, van het Verdrag, een procedure tegen de betrokken lidstaat is, zodat elke onderneming in de zin van artikel 90, lid 1, van het Verdrag (thans artikel 86, lid 1, EG) als derde buiten deze procedure staat. Op deze enkele grond bevindt de door de betwiste overheidsmaatregel begunstigde onderneming zich in het kader van een procedure krachtens artikel 90, lid 3, van het Verdrag, niet in een soortgelijke positie als die van een onderneming ten aanzien waarvan een procedure tot vaststelling van een inbreuk op artikel 85 of 86 van het Verdrag (thans artikelen 81 en 82 EG) loopt.

2 De eerbiediging van de rechten van de verdediging is in elke procedure die tot een bezwarende handeling kan leiden, als een grondbeginsel van het gemeenschapsrecht te beschouwen, dat zelfs bij gebreke van enig specifiek voorschrift inzake de betrokken procedure in acht moet worden genomen. Dit beginsel verlangt dat de betrokken lidstaat, vóór de vaststelling van de beschikking op grond van artikel 90, lid 3, van het Verdrag (thans artikel 86, lid 3, EG), die hem zal worden betekend, een nauwkeurige en volledige opgave ontvangt van de punten van bezwaar die de Commissie voornemens is tegen hem in te brengen, en dat hij in staat wordt gesteld tijdig zijn standpunt kenbaar te maken over door belanghebbende derden gemaakte opmerkingen.

Een onderneming in de zin van artikel 90, lid 1, van het Verdrag (thans artikel 86, lid 1, EG), die de directe begunstigde is van de betwiste overheidsmaatregel en die in de toepasselijke wet met name is genoemd, op wie de bestreden beschikking uitdrukkelijk betrekking heeft en die rechtstreeks de economische gevolgen van deze beschikking draagt, heeft het recht door de Commissie tijdens de procedure te worden gehoord.

De eerbiediging van dit recht om te worden gehoord houdt in, dat de Commissie aan de door de betwiste overheidsmaatregel begunstigde onderneming formeel kennis geeft van haar concrete bezwaren tegen die maatregel, zoals uiteengezet in haar schriftelijke aanmaning aan de lidstaat, en eventueel in latere briefwisseling, en die onderneming de gelegenheid geeft naar behoren haar standpunt over deze bezwaren uiteen te zetten. Niet vereist is daarentegen, dat de Commissie de door de overheidsmaatregel begunstigde onderneming de mogelijkheid geeft haar standpunt kenbaar te maken over de opmerkingen van de lidstaat waartegen de procedure is geopend, in antwoord op de tegen hem gerichte bezwaren of op de door belanghebbende derden gemaakte opmerkingen, of dat zij haar formeel een kopie doet toekomen van de klacht die eventueel ten grondslag ligt aan de procedure.

3 Het formuleren van een standpunt door het inzake mededinging bevoegde lid van de Commissie over een lopende procedure krachtens artikel 90, lid 3, van het Verdrag (thans artikel 86, lid 3, EG) kan, voor zover dit standpunt strikt persoonlijk is en onder voorbehoud wordt gegeven, alleen aan het betrokken lid worden toegerekend, en loopt niet vooruit op de standpuntbepaling waarmee het college van Commissieleden deze procedure zal afsluiten. Ingevolge artikel 163 van het Verdrag (thans, na wijziging, artikel 219 EG), functioneert de Commissie namelijk volgens het collegialiteitsbeginsel. Dit beginsel berust op de gedachte, dat de leden van de Commissie als gelijken aan de besluitvorming deelnemen, en houdt met name in, dat de besluiten in gemeen overleg worden genomen.

4 Uit de tekst van artikel 90, lid 3, van het Verdrag (thans artikel 86, lid 3, EG) en uit de structuur van het geheel van de bepalingen van dit artikel volgt, dat de Commissie op het in de leden 1 en 3 ervan bedoelde gebied een ruime beoordelingsvrijheid heeft, zowel wat het door haar noodzakelijk geachte optreden als de daartoe geschikte middelen betreft.

Wanneer de Commissie een schending van artikel 90 van het Verdrag door een lidstaat vaststelt, kan zij, ook wanneer de gestelde onverenigbaarheid van de nationale regeling met het gemeenschapsrecht er vroeger reeds toe heeft geleid dat verschillende procedures werden ingeleid, een passende beschikking tot de betrokken lidstaat richten teneinde te waken over de toepassing van de bepalingen van dit artikel.

5 Dat artikel 90, lid 1, van het Verdrag (thans artikel 86, lid 1, EG) het bestaan onderstelt van ondernemingen met bepaalde bijzondere of uitsluitende rechten, betekent niet, dat alle bijzondere of uitsluitende rechten noodzakelijkerwijs verenigbaar zijn met het Verdrag. Die verenigbaarheid moet worden getoetst aan de diverse regels waar artikel 90, lid 1, van het Verdrag naar verwijst.

Daaruit volgt, dat de door de lidstaten genomen maatregelen betreffende ondernemingen als bedoeld in artikel 90, lid 1, van het Verdrag, onverminderd het bepaalde in lid 2 van dit artikel, in overeenstemming moeten zijn met de verdragsregels, en inzonderheid met artikel 52, eerste alinea, van het Verdrag (thans, na wijziging, artikel 43, eerste alinea, EG).

Artikel 90, lid 1, van het Verdrag moet in samenhang met artikel 52 van het Verdrag worden toegepast wanneer een door een lidstaat vastgestelde maatregel een beperking van de vrijheid van vestiging van onderdanen van een andere lidstaat op zijn grondgebied vormt, en tevens een onderneming voordelen verleent in de vorm van de toekenning van een exclusief recht, behoudens indien met deze overheidsmaatregel een rechtmatig doel wordt nagestreefd dat zich met het Verdrag verdraagt en dat steeds gerechtvaardigd is uit hoofde van dwingende redenen van algemeen belang, zoals het cultuurbeleid en het behoud van het pluralisme van de pers. Daarenboven moet die overheidsmaatregel geschikt zijn om de verwezenlijking van het nagestreefde doel te waarborgen, en mag hij niet verder gaan dan nodig is om dat doel te bereiken.

Dat er aanvaardbare redenen zijn voor de toekenning van een exclusief recht, volstaat dus niet om te kunnen stellen dat dit recht steeds gerechtvaardigd is. Anders zou het onmogelijk worden om op te komen tegen een overheidsmaatregel waarbij aan een onderneming een exclusief recht wordt toegekend, wanneer de toekenning van dat recht aanvankelijk gerechtvaardigd was. Het zou eveneens onmogelijk worden de verdragsregels betreffende de fundamentele vrijheden toe te passen op een overheidsmaatregel waarbij aan een onderneming een exclusief recht wordt toegekend, ook wanneer de door dit recht veroorzaakte belemmeringen niet langer door een dwingende reden van algemeen belang gerechtvaardigd zijn.

6 Het in artikel 52 van het Verdrag (thans, na wijziging, artikel 43 EG) bedoelde recht van vestiging omvat, behoudens de uitzonderingen en voorwaarden waarin is voorzien, de toegang op het grondgebied van elke lidstaat tot alle werkzaamheden anders dan in loondienst en de uitoefening daarvan, alsmede de oprichting en het beheer van ondernemingen, en de oprichting van agentschappen, filialen of dochterondernemingen. Het begrip vestiging in de zin van het Verdrag is dus zeer ruim, en houdt in, dat een gemeenschapsonderdaan duurzaam en ononderbroken kan deelnemen aan het economisch leven van een andere lidstaat dan zijn staat van herkomst, daaruit voordeel kan putten, en op die wijze de economische en sociale vervlechting in de Gemeenschap op het terrein van anders dan in loondienst verrichte werkzaamheden kan bevorderen. Artikel 52 van het Verdrag verzet zich tegen elke nationale maatregel die, ook indien hij zonder discriminatie op grond van nationaliteit wordt toegepast, de uitoefening door de gemeenschapsonderdanen van de door het Verdrag gewaarborgde fundamentele vrijheden kan belemmeren of minder aantrekkelijk kan maken.

7 Een handeling is alleen dan onregelmatig wegens misbruik van bevoegdheid, wanneer er objectieve, ter zake dienende en onderling overeenstemmende aanwijzingen bestaan, dat zij uitsluitend, of althans overwegend, is vastgesteld om andere dan de aangegeven doeleinden te bereiken, dan wel om te ontkomen aan de toepassing van een procedure die het Verdrag speciaal heeft voorzien om aan de betrokken omstandigheden het hoofd te bieden.

8 In de door artikel 190 van het Verdrag (thans artikel 253 EG) vereiste motivering moet de redenering van de instelling die de handeling heeft verricht, duidelijk en ondubbelzinnig tot uitdrukking komen, zodat de gemeenschapsrechter zijn toezicht kan uitoefenen en de belanghebbenden de rechtvaardigingsgronden van de genomen maatregel kunnen kennen.

Het middel betreffende ontbreken of ontoereikendheid van de motivering is ontleend aan schending van wezenlijke vormvoorschriften, en is als zodanig onderscheiden van het middel betreffende onjuistheid van de motivering van de beschikking, waarvan de toetsing juist dient plaats te vinden bij het onderzoek van de gegrondheid van die beschikking.