Trefwoorden

Samenvatting



Trefwoorden

1. Beroep tot nietigverklaring - Natuurlijke of rechtspersonen - Handelingen die hen rechtstreeks en individueel raken - Beschikking inzake staatssteun - Beroep ingesteld door vereniging die collectieve belangen van ondernemingen van betrokken sector vertegenwoordigt - Ontvankelijkheid - Voorwaarden

[EG-Verdrag, art. 173 (thans, na wijziging, art. 230 EG)]

2. Steunmaatregelen van de staten - Begrip - Selectieve maatregel - Objectieve criteria - Geen invloed

[EG-Verdrag, art. 92, lid 1 (thans, na wijziging, art. 87, lid 1, EG)]

3. Steunmaatregelen van de staten - Ongunstige beïnvloeding van handelsverkeer tussen lidstaten - Aantasting van mededinging - Beoordelingscriteria - Bedrijfssteun

[EG-Verdrag, art. 92, lid 1 (thans, na wijziging, art. 87, lid 1, EG)]

4. Steunmaatregelen van de staten - Begrip - Maatregel die begunstigden niet in positie brengt die even gunstig is als die van concurrenten in andere lidstaten - Daaronder begrepen

[EG-Verdrag, art. 92, lid 1 (thans, na wijziging, art. 87, lid 1, EG)]

5. Steunmaatregelen van de Staten - Ongunstige beïnvloeding van handelsverkeer tussen lidstaten - Criteria - Aantasting van mededinging - Begunstigde onderneming die niet deelneemt aan grensoverschrijdende activiteiten

[EG-Verdrag, art. 92 (thans, na wijziging, art. 87 EG)]

6. Steunmaatregelen van de staten - Ongunstige beïnvloeding van handelsverkeer tussen lidstaten - Aantasting van mededinging - Steun van geringe omvang

[EG-Verdrag, art. 92, lid 1 (thans, na wijziging, art. 87, lid 1, EG)]

7. Steunmaatregelen van de staten - Beschikking van de Commissie waarbij niet-aangemelde steun onverenigbaar met gemeenschappelijke markt wordt verklaard - Motiveringsplicht - Omvang

[EG-Verdrag, art. 92 (thans, na wijziging, art. 87 EG) en art. 93, lid 3, en 190 (thans, na wijziging, art. 88, lid 3, EG en 253 EG)]

8. Steunmaatregelen van de staten - Terugvordering van onwettige steun - Steun verleend in strijd met artikel 93 van Verdrag (thans artikel 88 EG) - Eventueel gewettigd vertrouwen van begunstigde - Bescherming - Voorwaarden en grenzen

[EG-Verdrag, art. 93 (thans art. 88 EG)]

9. Steunmaatregelen van de staten - Terugvordering van onwettige steun - Beoordelingsvrijheid van de Commissie - Schending van evenredigheidsbeginsel - Geen

[EG-Verdrag, art. 93, lid 2, eerste alinea (thans art. 88, lid 2, eerste alinea, EG)]

10. Steunmaatregelen van de staten - Voorgenomen steunmaatregelen - Uitvoering vóór definitieve beschikking van de Commissie - Beschikking van de Commissie waarbij terugbetaling van steun wordt gelast - Motiveringsplicht - Omvang

[EG-Verdrag, art. 93, lid 3 (thans art. 88, lid 3, EG)]

Samenvatting

1. Een vereniging die tot taak heeft de collectieve belangen van ondernemingen te behartigen, kan in beginsel alleen een beroep tot nietigverklaring van een eindbeschikking van de Commissie inzake staatssteun instellen, indien de betrokken ondernemingen een individueel recht van beroep hebben of indien de vereniging een eigen procesbelang heeft bij de vordering, met name omdat haar positie als onderhandelaar is beïnvloed door de handeling waarvan nietigverklaring wordt gevorderd.

( cf. punt 23 )

2. De specificiteit van een steunmaatregel van de staat, te weten het selectief karakter ervan, is een van de kenmerken van het begrip steunmaatregel van de staat in de zin van artikel 92, lid 1, van het Verdrag (thans, na wijziging, artikel 87, lid 1, EG). Daarom moet worden nagegaan of de betrokken maatregel al dan niet leidt tot voordelen die alleen bepaalde ondernemingen of sectoren begunstigen.

Het feit dat een steun niet voor een of meer bijzondere en vooraf aangewezen begunstigden is bedoeld, maar met toepassing van een aantal objectieve criteria en binnen een vooraf bepaald globaal budget aan een onbepaald aantal begunstigden kan worden verleend die niet tevoren zijn geïndividualiseerd, volstaat niet om het selectief karakter van de maatregel op losse schroeven te zetten en derhalve de kwalificatie ervan als steunmaatregel van de staat in de zin van artikel 92, lid 1, van het Verdrag te voorkomen. Als selectief, en dus specifiek in de zin van artikel 92, lid 1, van het Verdrag moet met name worden aangemerkt een maatregel die is bedoeld om, van alle gebruikers van bedrijfsvoertuigen, alleen te gelden voor de natuurlijke personen, de kleine en middelgrote ondernemingen, de regionale of lokale overheden en de plaatselijke openbare diensten, en die categorieën ook daadwerkelijk begunstigt, en waarop de andere gebruikers van dit type voertuigen, te weten de grote ondernemingen, geen beroep kunnen doen.

Bovendien volstaat het niet dat de overheid zich op de rechtmatigheid van de met een steunmaatregel nagestreefde doeleinden beroept, om deze maatregel te beschouwen als een algemene maatregel die niet onder de werkingssfeer van artikel 92, lid 1, van het Verdrag valt. Deze bepaling maakt geen onderscheid naar de redenen of doeleinden van de maatregelen van de staten, doch zij ziet naar hun gevolgen. Op grond van het feit alleen dat de met een maatregel nagestreefde vernieuwing van het bedrijfsvoertuigenpark in een lidstaat op bescherming van het milieu en verbetering van de verkeersveiligheid is gericht, kan derhalve niet worden geconcludeerd dat deze maatregel een stelsel of een algemene maatregel vormt.

( cf. punten 39-40, 47, 53 )

3. Bedrijfssteun, waardoor de begunstigde ondernemingen worden bevrijd van alle of een deel van de kosten die zij in het kader van hun gewone bedrijfsvoering of van hun normale werkzaamheden normaliter zelf zouden moeten dragen, vervalst in beginsel de mededinging.

( cf. punt 83 )

4. Overheidssteun ontkomt niet aan de kwalificatie van steun in de zin van artikel 92, lid 1, van het Verdrag (thans, na wijziging, artikel 87, lid 1, EG) op grond van de omstandigheid dat de steun, ondanks het voordeel dat aan de begunstigden ervan is verleend, de begunstigden niet in een even gunstige positie als die van de concurrenten in de andere lidstaten heeft gebracht.

( cf. punt 85 )

5. Wanneer financiële steun van een staat of met staatsmiddelen bekostigd de positie van ondernemingen ten opzichte van concurrerende ondernemingen in het intracommunautaire handelsverkeer versterkt, moet dit handelsverkeer worden geacht ongunstig te worden beïnvloed door de steun.

Bovendien kan een steunmaatregel ook dan het handelsverkeer tussen de lidstaten ongunstig beïnvloeden en de mededinging vervalsen, wanneer de begunstigde onderneming, die met ondernemingen uit andere lidstaten concurreert, niet zelf deelneemt aan de grensoverschrijdende activiteiten. Immers, wanneer een lidstaat steun toekent aan een onderneming, kan het binnenlands aanbod daardoor in stand blijven of stijgen, met het gevolg dat de kansen van ondernemingen uit andere lidstaten om hun diensten op de markt van eerstbedoelde staat aan te bieden, afnemen.

( cf. punt 86 )

6. Het verbod van artikel 92, lid 1, van het Verdrag (thans, na wijziging, artikel 87, lid 1, EG) geldt voor elke steunmaatregel, ongeacht het ermee gemoeide bedrag, die de mededinging vervalst of dreigt te vervalsen, voorzover de steun het handelsverkeer tussen de lidstaten ongunstig beïnvloedt. De betrekkelijk geringe omvang van een steun of de betrekkelijk geringe omvang van de begunstigde onderneming sluit niet a priori de mogelijkheid uit dat het handelsverkeer tussen lidstaten ongunstig wordt beïnvloed. Zo kan steun van betrekkelijk geringe omvang het handelsverkeer tussen de lidstaten beïnvloeden wanneer de betrokken sector door hevige concurrentie wordt gekenmerkt.

In dit verband vereist de rechtspraak niet dat de vervalsing van de mededinging, of de dreiging van een dergelijke vervalsing, en de ongunstige beïnvloeding van het intracommunautaire handelsverkeer merkbaar of wezenlijk zijn.

( cf. punten 92, 94 )

7. Ook al kan in sommige gevallen reeds uit de omstandigheden waaronder de steun werd verleend, duidelijk zijn dat die steun het handelsverkeer tussen lidstaten ongunstig zal beïnvloeden en de mededinging zal vervalsen of dreigen te vervalsen, dient de Commissie niettemin die omstandigheden in de motivering van haar beschikking aan te geven.

De Commissie behoeft evenwel geen economische analyse van de reële situatie op de betrokken markt, het marktaandeel van de ondernemingen die de steun hebben ontvangen, de positie van de concurrerende ondernemingen en het handelsverkeer in de betrokken diensten tussen de lidstaten te geven, nadat zij heeft uiteengezet waarom de litigieuze steunmaatregelen de mededinging vervalsen en het handelsverkeer tussen de lidstaten ongunstig beïnvloeden.

Bovendien is de Commissie in het geval van onwettig verleende steun niet verplicht de werkelijke invloed van die steun op de mededinging en op het handelsverkeer tussen de lidstaten aan te tonen. Een dergelijke verplichting zou er immers toe leiden, dat lidstaten die steun verlenen zonder zich te houden aan de in artikel 93, lid 3, van het Verdrag (thans artikel 88, lid 3, EG) neergelegde aanmeldingsplicht, worden bevoordeeld boven lidstaten die hun steunvoornemens wél aanmelden. Ten slotte is de Commissie niet verplicht, in de motivering van haar beschikkingen in mededingingszaken in te gaan op alle argumenten die door de belanghebbenden zijn aangevoerd. Zij kan volstaan met een uiteenzetting van de feiten en juridische overwegingen die in het bestek van haar beschikking van wezenlijk belang zijn.

( cf. punten 100, 102-105 )

8. Gelet op het dwingend karakter van het door de Commissie krachtens artikel 93 van het Verdrag (thans artikel 88 EG) uitgeoefende toezicht op de steunmaatregelen van de staten, kan een onderneming in beginsel slechts een gewettigd vertrouwen hebben in de rechtmatigheid van de steun die zij heeft ontvangen, wanneer de steun met inachtneming van de procedure van dat artikel is toegekend. Een behoedzaam ondernemer zal immers normaliter in staat zijn, zich ervan te vergewissen of deze procedure is gevolgd.

Het is evenwel niet uitgesloten dat de ontvanger van onwettig toegekende steun zich kan beroepen op uitzonderlijke omstandigheden die zijn vertrouwen in de rechtmatigheid van de steun konden wettigen, om zich tegen de terugbetaling ervan te verzetten.

( cf. punten 121-122 )

9. Wanneer de Commissie vaststelt dat een steunmaatregel van de staat onverenigbaar is met de gemeenschappelijke markt, kan zij de betrokken lidstaat gelasten die steun van de begunstigden terug te vorderen, aangezien de ongedaanmaking van onwettige steun door middel van terugvordering het logische gevolg is van die vaststelling, en aldus de vroegere toestand kan worden hersteld.

Behoudens uitzonderlijke omstandigheden, overschrijdt de Commissie haar discretionaire bevoegdheid niet wanneer zij een lidstaat verzoekt de als onwettige steun toegekende bedragen terug te vorderen, aangezien daarmee slechts de vroegere toestand wordt hersteld.

Terugvordering van onwettige steun is in beginsel niet te beschouwen als een maatregel die onevenredig is ten opzichte van de doelstellingen van de verdragsbepalingen inzake staatssteun, aangezien zij herstel van de vroegere toestand beoogt. Een dergelijke maatregel kan evenmin worden beschouwd als een sanctie waarin het gemeenschapsrecht niet voorziet, ook al wordt hij lang na de verlening van de betrokken steun uitgevoerd.

( cf. punten 160-161, 164 )

10. Ter zake van staatssteun geldt dat, wanneer de voorgenomen steun in strijd met artikel 93, lid 3, van het Verdrag (thans artikel 88, lid 3, EG) reeds is uitbetaald, de Commissie, die bevoegd is om de nationale autoriteiten te gelasten de steun terug te vorderen, niet verplicht is de specifieke rechtvaardigingsgronden voor de uitoefening van die bevoegdheid uiteen te zetten.

( cf. punt 172 )