Trefwoorden

Samenvatting



Trefwoorden

1. Gemeenschapsrecht - Beginselen - Recht op doeltreffend beroep - Beoordeling - Rechtsmiddelen voor betwisting door justitiabelen van wettigheid van gemeenschapsbepalingen van algemene strekking die hun rechtspositie rechtstreeks aantasten - Beroep bij nationale rechter met prejudiciële verwijzing naar Hof en beroep wegens niet-contractuele aansprakelijkheid van Gemeenschap - Ontoereikendheid van deze beroepen om justitiabelen doeltreffende bescherming in rechte te verzekeren - Geen invloed op stelsel van rechtsmiddelen en op voorwaarden voor ontvankelijkheid van beroepen tot nietigverklaring

(Art. 230, vierde alinea, EG, 234 EG, 235 EG, en 288, tweede alinea, EG; Handvest van de grondrechten van de Europese Unie, art. 47; Europees Verdrag tot bescherming van de rechten van de mens, art. 6 en 13)

2. Beroep tot nietigverklaring - Natuurlijke of rechtspersonen - Handelingen die hen rechtstreeks en individueel raken - Begrip persoon die individueel wordt geraakt door bepaling van algemene strekking - Uitlegging - Bepaling die zijn rechtspositie zeker en daadwerkelijk moet aantasten door zijn rechten te beperken of hem verplichtingen op te leggen - Inaanmerkingneming van aantal en positie van andere personen die door bepaling eveneens worden geraakt of kunnen worden geraakt - Irrelevantie

(Art. 230, vierde alinea, EG)

Samenvatting

1. De procedures van enerzijds artikel 234 EG en anderzijds de artikelen 235 EG en 288, tweede alinea, EG, kunnen, gelet op de artikelen 6 en 13 van het Europees Verdrag van de rechten van de mens en artikel 47 van het Handvest van de grondrechten van de Europese Unie, niet meer worden geacht de justitiabelen een recht op een effectief beroep te waarborgen op grond waarvan zij de wettigheid kunnen betwisten van gemeenschapsbepalingen van algemene strekking die hun rechtspositie rechtstreeks aantasten.

Enerzijds zijn er aangaande het beroep bij de nationale rechter met prejudiciële verwijzing naar het Hof overeenkomstig artikel 234 EG in bepaalde gevallen geen uitvoeringsmaatregelen die als grondslag kunnen dienen om bij de nationale rechterlijke instanties beroep in te stellen. De omstandigheid dat een door een communautaire maatregel geraakte particulier voor de nationale rechterlijke instanties de geldigheid ervan kan betwisten door de bij deze maatregel vastgestelde bepalingen te schenden en in het kader van een procedure in rechte tegen hem de onwettigheid van deze bepalingen op te werpen, biedt hem geen adequate rechtsbescherming. Van particulieren kan immers niet worden verlangd, dat zij de wet schenden om toegang tot de rechter te verkrijgen.

Anderzijds biedt de vordering tot schadevergoeding wegens niet-contractuele aansprakelijkheid van de Gemeenschap, die is vastgesteld in de artikelen 235 EG en 288, tweede alinea, EG, in bepaalde gevallen geen bevredigende oplossing voor de belangen van de justitiabele. De vordering kan er immers niet toe leiden dat een nochtans als onwettig beschouwde handeling uit de communautaire rechtsorde wordt verwijderd. Indien door de toepassing van de litigieuze handeling rechtstreeks schade is veroorzaakt, gelden voor de vordering andere ontvankelijkheidsvoorwaarden en materiële voorwaarden dan voor het beroep tot nietigverklaring, zodat de gemeenschapsrechter niet in staat is om de hem opgedragen wettigheidstoetsing in volle omvang te verrichten. Inzonderheid wanneer in het kader van een dergelijke vordering wordt opgekomen tegen een maatregel van algemene strekking, strekt de toetsing door de gemeenschapsrechter zich niet uit tot alle elementen die de wettigheid van deze maatregel kunnen aantasten, doch enkel tot voldoende gekwalificeerde schendingen van rechtsregels die ertoe strekken aan particulieren rechten toe te kennen.

Een dergelijke omstandigheid kan evenwel geen wijziging rechtvaardigen van het in het Verdrag neergelegde stelsel van beroepsmogelijkheden en procedures, waarbij het toezicht op de wettigheid van de handelingen van de instellingen aan de gemeenschapsrechter is opgedragen. In elk geval is zij niet van dien aard dat een door een natuurlijke of rechtspersoon ingesteld beroep tot nietigverklaring dat niet aan de bij artikel 230, vierde alinea, EG gestelde voorwaarden voldoet, ontvankelijk kan worden verklaard.

( cf. punten 45-48 )

2. Er valt geen enkel dwingend argument aan te voeren voor de stelling dat het begrip individueel geraakte persoon in de zin van artikel 230, vierde alinea, EG inhoudt dat een particulier die tegen een maatregel van algemene strekking wenst op te komen, op soortgelijke wijze als een adressaat moet zijn geïndividualiseerd. In die omstandigheden en gelet op het feit dat het Verdrag een volledig stelsel van beroepsmogelijkheden en procedures in het leven heeft geroepen, waarbij het toezicht op de wettigheid van de handelingen van de instellingen aan de gemeenschapsrechter is opgedragen, moet de tot op heden gevolgde strikte uitlegging van het begrip individueel geraakte persoon in de zin van artikel 230, vierde alinea, EG worden heroverwogen. Bijgevolg moet, om een effectieve rechtsbescherming van particulieren te verzekeren, een natuurlijke of rechtspersoon worden geacht door een hem rechtstreeks rakende gemeenschapsbepaling van algemene strekking individueel te worden geraakt, wanneer de betrokken bepaling zijn rechtspositie zeker en actueel aantast door zijn rechten te beperken of hem verplichtingen op te leggen. Het aantal en de positie van andere personen die eveneens door de bepaling worden geraakt of kunnen worden geraakt, zijn dienaangaande niet relevant.

( cf. punten 49-51 )