ARREST VAN HET GERECHT VAN EERSTE AANLEG (EERSTE KAMER) VAN 10 MAART 1992. - HUELS AG TEGEN COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN. - MEDEDINGING - BEGRIPPEN OVEREENKOMST EN ONDERLING AFGESTEMDE FEITELIJKE GEDRAGING - COLLECTIEVE VERANTWOORDELIJKHEID. - ZAAK T-9/89.



Jurisprudentie 1992 bladzijde II-00499



Samenvatting

Partijen

Overwegingen van het arrest

Beslissing inzake de kosten

Dictum



Trefwoorden

++++

1. Mededinging - Administratieve procedure - Beschikking van Commissie, waarbij inbreuk wordt vastgesteld - Bewijselementen die in aanmerking kunnen worden genomen

(EEG-Verdrag, art. 85, lid 1)

2. Mededinging - Administratieve procedure - Toegang tot dossier - Verplichting van Commissie uit hoofde van regels die zij zelf heeft vastgesteld in verslag over mededingingsbeleid

3. Mededinging - Administratieve procedure - Eerbiediging van recht van verweer - Mededeling van punten van bezwaar - Ontwikkeling van door Commissie uitgebrachte beoordelingen in loop van procedure - Toelaatbaarheid

(Verordening nr. 99/63 van de Commissie, art. 4)

4. Mededinging - Administratieve procedure - Hoorzittingen - Voorlopig karakter van aan Adviescomité en Commissie overgelegd proces-verbaal - Procedurefout - Afwezigheid

(Verordening nr. 99/63 van de Commissie)

5. Mededinging - Administratieve procedure - Eerbiediging van recht van verweer - Recht van partijen waartegen procedure is ingeleid, om mededeling van verslag van Raadadviseur-auditeur te krijgen en daarover opmerkingen te maken - Afwezigheid

6. Mededinging - Mededingingsregelingen - Overeenkomsten tussen ondernemingen - Begrip - Wilsovereenstemming met betrekking tot toekomstig marktgedrag

(EEG-Verdrag, art. 85, lid 1)

7. Mededinging - Mededingingsregelingen - Verbod - Mededingingsregelingen die na formele beëindiging effect blijven sorteren - Toepassing van artikel 85 EEG-Verdrag

(EEG-Verdrag, art. 85)

8. Mededinging - Mededingingsregelingen - Onderling afgestemde feitelijke gedraging - Begrip - Cooerdinatie en samenwerking in strijd met verplichting van elke onderneming om marktgedrag zelfstandig te bepalen - Bijeenkomsten waarop concurrenten informatie uitwisselen die bepalend is voor commerciële strategie van deelnemers

(EEG-Verdrag, art. 85, lid 1)

9. Mededinging - Mededingingsregelingen - Complexe inbreuk met kenmerken van overeenkomst en kenmerken van onderling afgestemde feitelijke gedraging - Eén enkele kwalificatie als "overeenkomst en onderling afgestemde feitelijke gedraging" - Toelaatbaarheid - Gevolgen voor aan te dragen bewijselementen

(EEG-Verdrag, art. 85, lid 1)

10. Mededinging - Mededingingsregelingen - Onderling afgestemde feitelijke gedraging - Ongunstige beïnvloeding van handel tussen Lid-Staten - Globale beoordeling en niet met betrekking tot iedere deelnemer afzonderlijk

(EEG-Verdrag, art. 85, lid 1)

11. Handelingen van de instellingen - Motivering - Verplichting - Draagwijdte - Beschikking tot toepassing van mededingingsregels

(EEG-Verdrag, art. 190)

12. Beroep tot nietigverklaring - Ambtshalve onderzoek door rechter van existentie van bestreden handeling - Voorwaarden

(EEG-Verdrag, art. 173, tweede alinea)

Samenvatting

1. In een krachtens artikel 85, lid 1, EEG-Verdrag tot een onderneming gerichte beschikking mogen slechts als bewijsmiddelen tegen die onderneming worden gebruikt, documenten waarvan reeds in het stadium van de mededeling van de punten van bezwaar door het feit dat zij in die mededeling of in de bijlagen daarbij zijn genoemd, duidelijk was dat de Commissie er zich op wou beroepen, en over de bewijskracht waarvan de onderneming derhalve te gelegener tijd heeft kunnen discussiëren.

2. Waar de Commissie een procedure "toegang tot het dossier" in mededingingszaken heeft vastgesteld die verder gaat dan de eerbiediging van het recht van verweer verlangt en welker regels zij heeft geformuleerd en bekendgemaakt in een van haar verslagen over het mededingingsbeleid, mag zij niet afwijken van de regels die zij zich aldus heeft opgelegd en is zij derhalve verplicht, de ondernemingen waartegen een procedure krachtens artikel 85, lid 1, EEG-Verdrag is ingeleid, toegang te verschaffen tot alle belastende en ontlastende stukken die zij in de loop van het onderzoek heeft verzameld, met uitzondering van de documenten die zakengeheimen van andere ondernemingen bevatten, de interne documenten van de Commissie en andere vertrouwelijke informatie.

3. De beschikking waarbij een inbreuk op de mededingingsvoorschriften wordt vastgesteld, behoeft niet noodzakelijkerwijs gelijkluidend te zijn met de mededeling van de punten van bezwaar. De Commissie moet immers rekening houden met het resultaat van de administratieve procedure, hetzij door niet gegrond gebleken bezwaren te laten vallen, hetzij door argumenten ter ondersteuning van de door haar gehandhaafde bezwaren zowel feitelijk als rechtens aan te passen of aan te vullen. Deze mogelijkheid is niet in strijd met het in artikel 4 van verordening nr. 99/63 gewaarborgde recht van verweer.

4. Het voorlopig karakter van het aan het Adviescomité voor mededingingsregelingen en economische machtsposities en de Commissie overgelegd proces-verbaal van de hoorzitting levert slechts dan een in de administratieve procedure begane fout op die de beschikking waartoe zij leidt onwettig kan maken, wanneer bedoelde tekst op zodanige wijze is geredigeerd dat bij de adressaten ervan dwaling op een punt van wezenlijk belang kan ontstaan.

5. Het recht van verweer eist niet, dat de ondernemingen waartegen een procedure krachtens artikel 85, lid 1, EEG-Verdrag is ingeleid, de gelegenheid krijgen opmerkingen te maken over het verslag van de Raadadviseur-auditeur. Het recht van verweer is immers rechtens genoegzaam geëerbiedigd wanneer de verschillende bij de opstelling van de eindbeschikking betrokken instanties nauwkeurig op de hoogte zijn gebracht van hetgeen de ondernemingen op de hun door de Commissie meegedeelde punten van bezwaar hebben geantwoord, en van de bewijselementen die de Commissie tot staving van deze punten van bezwaar heeft aangevoerd. Het verslag van de Raadadviseur-auditeur is evenwel een zuiver intern document van de Commissie dat slechts de waarde van een advies heeft en niet is bedoeld om het betoog van de ondernemingen aan te vullen of te corrigeren en evenmin om nieuwe punten van bezwaar te formuleren of nieuw bewijsmateriaal tegen de ondernemingen aan te dragen.

6. Het bestaan van een overeenkomst in de zin van artikel 85, lid 1, EEG-Verdrag kan reeds worden aangenomen indien de betrokken ondernemingen hun gezamenlijke wil tot uitdrukking hebben gebracht om zich op een bepaalde wijze op de markt te gedragen. Hiervan is sprake wanneer verscheidene ondernemingen wilsovereenstemming hebben bereikt met betrekking tot richtprijzen en kwantitatieve verkoopdoelen.

7. Artikel 85 EEG-Verdrag is van toepassing op overeenkomsten die niet meer van kracht zijn, doch na hun formele beëindiging effect blijven sorteren.

8. De voor de definitie van het begrip onderling afgestemde feitelijke gedraging gebezigde criteria van cooerdinatie en samenwerking moeten worden verstaan in het licht van de in de mededingingsvoorschriften van het EEG-Verdrag besloten voorstelling, dat elke ondernemer zelfstandig moet bepalen welk beleid hij op de gemeenschappelijke markt zal voeren. Deze eis van zelfstandigheid sluit weliswaar niet uit, dat de ondernemer gerechtigd is zijn beleid intelligent aan het vastgestelde of te verwachten marktgedrag van zijn concurrenten aan te passen, doch zij staat onverbiddelijk in de weg aan enigerlei tussen zulke ondernemers al dan niet rechtstreeks opgenomen contact strekkend hetzij tot beïnvloeding van het marktgedrag van een bestaande of mogelijke concurrent, hetzij tot beduiding aan zulk een concurrent van het aangenomen of voorgenomen marktgedrag.

Ondernemingen die deelnemen aan bijeenkomsten die ertoe strekken richtprijzen en kwantitatieve verkoopdoelen vast te stellen en tijdens welke concurrenten informatie uitwisselen over de prijzen die zij voornemens zijn toe te passen, hun rentabiliteitsdrempel, de door hen noodzakelijk geachte beperkingen van de verkopen of hun verkoopcijfers, maken zich schuldig aan onderlinge afstemming, want het kan nagenoeg niet anders, dat zij bij de bepaling van hun marktgedrag rekening houden met de hun op die bijeenkomsten verstrekte informatie.

9. Artikel 85, lid 1, EEG-Verdrag voorziet niet in een specifieke kwalificatie voor een complexe inbreuk die, doordat zij een voortgezette gedraging vormt die wordt gekenmerkt door één enkel doel en waarvan sommige bestanddelen als overeenkomst en andere als onderling afgestemde feitelijke gedraging moeten worden gekwalificeerd, niettemin als één inbreuk moet worden beschouwd. Derhalve kan een dergelijke inbreuk als "een overeenkomst en onderling afgestemde feitelijke gedraging" worden gekwalificeerd, zonder dat gelijktijdig en cumulatief behoeft te worden bewezen dat elk van de feitelijke bestanddelen zowel de karakteristieken van een overeenkomst als van een onderling afgestemde feitelijke gedraging vertoont.

10. Een onderneming moet worden geacht te hebben deelgenomen aan overeenkomsten of onderling afgestemde feitelijke gedragingen die de handel tussen Lid-Staten ongunstig kunnen beïnvloeden, en daardoor artikel 85, lid 1, EEG-Verdrag te schenden, wanneer die ongunstige beïnvloeding het gevolg kon zijn van het gedrag van alle deelnemende ondernemingen te zamen, ongeacht de gevolgen van haar individuele deelneming.

11. De Commissie is krachtens artikel 190 EEG-Verdrag weliswaar gehouden, haar beschikkingen met redenen te omkleden met vermelding van de feitelijke en juridische gegevens waarvan de wettigheid van de maatregel afhangt en van de overwegingen die haar tot het geven van haar beschikking hebben geleid, doch het is in het geval van een beschikking tot toepassing van de mededingingsregels niet vereist, dat zij ingaat op alle feitelijke en rechtspunten die door elke betrokkene tijdens de administratieve procedure zijn opgeworpen.

12. Al is de gemeenschapsrechter in het kader van een krachtens artikel 173, tweede alinea, EEG-Verdrag ingesteld beroep tot nietigverklaring ambtshalve bevoegd om te onderzoeken, of de bestreden handeling wel bestaat, dit betekent nog niet, dat in elk op artikel 173, tweede alinea, EEG-Verdrag gebaseerd beroep ambtshalve moet worden onderzocht, of de bestreden handeling bestaat. De rechter is slechts verplicht dit punt ambtshalve te onderzoeken wanneer partijen voldoende indiciën voor een eventuele non-existentie van de bestreden handeling verstrekken.

Partijen

In zaak T-9/89,

Huels AG, vennootschap naar Duits recht, gevestigd te Marl (Duitsland), vertegenwoordigd door H.-J. Herrmann, advocaat te Keulen, domicilie gekozen hebbende te Luxemburg ten kantore van J. Loesch en Wolter, advocaten aldaar, Rue Zithe 8,

verzoekster,

tegen

Commissie van de Europese Gemeenschappen, vertegenwoordigd door haar juridisch hoofdadviseur A. McClellan, bijgestaan door B. Jansen, lid van haar juridische dienst, als gemachtigden, domicilie gekozen hebbende te Luxemburg bij R. Hayder, representant van de juridische dienst, Centre Wagner, Kirchberg,

verweerster,

betreffende een beroep tot nietigverklaring van de beschikking van de Commissie van 23 april 1986 inzake een procedure op grond van artikel 85 EEG-Verdrag (IV/31.149 - Polypropyleen),

wijst

HET GERECHT VAN EERSTE AANLEG (Eerste kamer),

samengesteld als volgt: J.-L. Cruz Vilaça, president, R. Schintgen, D. A. O. Edward, H. Kirschner en K. Lenaerts, rechters,

advocaat-generaal: B. Vesterdorf

griffier: H. Jung

gezien de stukken en na de mondelinge behandeling die heeft plaatsgevonden van 10 tot en met 15 december 1990,

gehoord de conclusie van de advocaat-generaal ter terechtzitting van 10 juli 1991,

het navolgende

Arrest

Overwegingen van het arrest

De feiten

1 De onderhavige zaak heeft betrekking op een beschikking waarbij de Commissie vijftien polypropyleenproducenten een boete heeft opgelegd wegens schending van artikel 85, lid 1, EEG-Verdrag. Het produkt waarop de bestreden beschikking (hierna: "de beschikking") betrekking heeft, is een van de voornaamste bulk thermoplastic polymeren. Polypropyleen wordt door de producenten verkocht aan verwerkers, die er eindprodukten of halffabrikaten van maken. De grootste polypropyleenproducenten hebben een assortiment van meer dan honderd verschillende kwaliteiten, die voor zeer uiteenlopende uiteindelijke gebruiksdoeleinden toepassing vinden. De belangrijkste basiskwaliteiten van polypropyleen zijn: raffia, homopolymeer injection moulding, copolymeer injection moulding, high impact copolymeer en folie. Alle ondernemingen tot welke de onderhavige beschikking is gericht, zijn belangrijke petrochemische fabrikanten.

2 De Westeuropese markt voor polypropyleen wordt bijna geheel bevoorraad door in Europa gevestigde produktiefaciliteiten. Vóór 1977 werd de markt bevoorraad door tien producenten, te weten Montedison (later Montepolimeri SpA, die op haar beurt Montedipe SpA is geworden), Hoechst AG, Imperial Chemical Industries PLC en Shell International Chemical Company Ltd (de "grote vier"), te zamen goed voor 64 % van de markt, Enichem Anic SpA in Italië, Rhône-Poulenc SA in Frankrijk, Alcudia in Spanje, Chemische Werke Huels en BASF AG in Duitsland en Chemie Linz AG in Oostenrijk. Nadat de duur van de hoofdoctrooien van Montedison was verstreken, dienden zich in 1977 zeven nieuwe producenten in West-Europa aan: Amoco en Hercules Chemicals NV in België, ATO Chimie SA en Solvay & Cie SA in Frankrijk, SIR in Italië, DSM NV in Nederland en Taqsa in Spanje. Saga Petrokjemi AS & Co., een Noorse onderneming, begon haar activiteiten midden 1978, en Petrofina SA in 1980. De komst van deze nieuwe producenten met een nominale capaciteit van ongeveer 480 000 ton leidde tot een aanzienlijke toename van de in West-Europa aanwezige produktiecapaciteit, die gedurende verschillende jaren niet gepaard ging met een overeenkomstige stijging van de vraag. Dit had een lage bezettingsgraad van de produktiecapaciteit tot gevolg, die echter tussen 1977 en 1983 geleidelijk weer aantrok, namelijk van 60 tot 90 %. Volgens de beschikking waren vraag en aanbod vanaf 1982 weer ongeveer in evenwicht. Dit neemt volgens de beschikking evenwel niet weg, dat de polypropyleenmarkt over het grootste deel van de onderzochte periode (1977-1983) werd gekenmerkt door hetzij een geringe rentabiliteit, hetzij aanzienlijke verliezen, die met name te wijten waren aan hoge vaste kosten en een stijging van de kosten van de grondstof, propyleen. Volgens punt 8 van de beschikking had Montepolimeri SpA in 1983 18 % van de Europese polypropyleenmarkt in handen, hadden Imperial Chemical Industries PLC, Shell International Chemical Company Ltd en Hoechst AG elk een marktaandeel van 11 %, nam Hercules Chemicals NV iets minder dan 6 % voor haar rekening, waren ATO Chimie SA, BASF AG, DSM NV, Chemische Werke Huels, Chemie Linz AG, Solvay & Cie SA en Saga Petrokjemi AS & Co. elk goed voor 3 à 5 % en had Petrofina SA een marktaandeel van ongeveer 2 %. Er zou een aanzienlijke handel in polypropyleen tussen de Lid-Staten hebben bestaan, omdat elk van de destijds in de Gemeenschap gevestigde producenten het produkt in de meeste, zoniet alle Lid-Staten verkocht.

3 Verzoekster was een van de producenten die vóór 1977 de markt bevoorraadden. Zij was op de polypropyleenmarkt een middelgrote producent met een marktaandeel van ongeveer 4,5 à 6,5 %.

4 Op 13 en 14 oktober 1983 voerden ambtenaren van de Commissie krachtens artikel 14, lid 3, van verordening nr. 17 van de Raad van 6 februari 1962, eerste verordening over de toepassing van de artikelen 85 en 86 van het EEG-Verdrag (PB 1962, blz. 204, hierna: "verordening nr. 17"), tegelijkertijd verificaties uit bij de volgende ondernemingen die polypropyleen vervaardigen en de gemeenschappelijke markt bevoorraden:

- ATO Chimie SA, thans Atochem (hierna: "ATO");

- BASF AG (hierna: "BASF");

- DSM NV (hierna: "DSM");

- Hercules Chemicals NV (hierna: "Hercules");

- Hoechst AG (hierna: "Hoechst");

- Chemische Werke Huels (hierna: "Huels");

- Imperial Chemical Industries PLC (hierna: "ICI");

- Montepolimeri SpA, thans Montedipe (hierna: "Monte");

- Shell International Chemical Company Ltd (hierna: "Shell");

- Solvay & Cie SA (hierna: "Solvay");

- BP Chimie (hierna: "BP").

Er werden geen verificaties verricht bij Rhône-Poulenc SA (hierna: "Rhône-Poulenc") en bij Enichem Anic SpA.

5 Na deze verificaties verzocht de Commissie genoemde ondernemingen krachtens artikel 11 van verordening nr. 17 om inlichtingen (hierna: "het verzoek om inlichtingen"). Een zelfde verzoek werd ook gericht tot de volgende ondernemingen:

- Amoco;

- Chemie Linz AG (hierna: "Linz");

- Saga Petrokjemi AS & Co., thans een onderdeel van Statoil (hierna: "Statoil");

- Petrofina SA (hierna: "Petrofina");

- Enichem Anic SpA (hierna: "Anic").

De in Oostenrijk gevestigde onderneming Linz betwistte de bevoegdheid van de Commissie en weigerde op het verzoek te antwoorden. Overeenkomstig artikel 14, lid 2, van verordening nr. 17 verrichtten ambtenaren van de Commissie vervolgens verificaties bij Anic en bij Saga Petrochemicals UK Ltd, de Engelse dochtermaatschappij van Saga, alsmede bij de verkoopkantoren van Linz in het Verenigd Koninkrijk en de Bondsrepubliek Duitsland. Rhône-Poulenc werd niet om inlichtingen verzocht.

6 Op grond van het in het kader van die verificaties en verzoeken om inlichtingen verzamelde materiaal kwam de Commissie tot de slotsom, dat de betrokken fabrikanten tussen 1977 en 1983 in strijd met artikel 85 EEG-Verdrag in het kader van een reeks "prijsinitiatieven" regelmatig richtprijzen hadden vastgesteld en een systeem van jaarlijkse controles van de verkochte hoeveelheden hadden opgezet, ten einde de beschikbare markt op basis van overeengekomen percentages of hoeveelheden onder elkaar te verdelen. Derhalve besloot de Commissie op 30 april 1984 de procedure van artikel 3, lid 1, van verordening nr. 17 in te leiden en deed zij in mei van hetzelfde jaar een schriftelijke mededeling van punten van bezwaar toekomen aan alle genoemde ondernemingen, behalve Anic en Rhône-Poulenc. Alle adressaten dienden schriftelijke opmerkingen in.

7 Op 24 oktober 1984 had de door de Commissie aangewezen raadadviseur-auditeur een ontmoeting met de juridisch adviseurs van de adressaten van de mededeling van de punten van bezwaar, ten einde bepaalde procedureafspraken te maken voor de in het kader van de administratieve procedure geplande hoorzitting, die op 12 november 1984 zou aanvangen. Tijdens die bijeenkomst kondigde de Commissie bovendien aan, dat zij, gelet op de argumenten die de ondernemingen in hun antwoord op de mededeling van de punten van bezwaar hadden aangevoerd, hun weldra verdere documenten zou sturen ter aanvulling van het bewijsmateriaal betreffende de toepassing van prijsinitiatieven, waarover zij reeds beschikten. Zo zond zij de juridische adviseurs van de ondernemingen op 31 oktober 1984 een bundel documenten bestaande uit kopieën van door de fabrikanten aan hun verkoopkantoren gezonden prijsinstructies alsmede uit notities met samenvattingen van die documenten. Ten einde de inachtneming van het zakengeheim te waarborgen, had de Commissie een aantal voorwaarden gesteld, waarvan de voornaamste was, dat de verkoopafdelingen van de ondernemingen de betrokken documenten niet onder ogen mochten krijgen. De advocaten van verscheidene ondernemingen weigerden die voorwaarden te aanvaarden en zonden de documenten vóór de hoorzitting terug. Bij brief van 8 november 1984 verzocht Huels de Commissie om een tweede inzage van het dossier, op grond dat pas uit de brief van 31 oktober 1984 de relevantie van bepaalde stukken was gebleken.

8 Gelet op de in de schriftelijke antwoorden op de mededeling van de punten van bezwaar verstrekte informatie, besloot de Commissie ook Anic en Rhône-Poulenc in de procedure te betrekken. Daartoe deed zij hun op 25 oktober 1984 een mededeling van punten van bezwaar toekomen die in grote lijnen overeenkwam met die welke naar de vijftien andere ondernemingen was gestuurd.

9 Een eerste reeks hoorzittingen vond plaats van 12 tot en met 20 november 1984. In die periode werden alle ondernemingen gehoord, met uitzondering van Shell (die had geweigerd aan de hoorzittingen deel te nemen), Anic, ICI en Rhône-Poulenc (die van mening waren, dat zij hun dossier niet hadden kunnen voorbereiden).

10 Tijdens die eerste reeks hoorzittingen weigerden verscheidene ondernemingen in te gaan op de punten die aan de orde waren gesteld in de stukken die hun op 31 oktober 1984 waren toegezonden. Zij voerden hiertoe aan, dat de Commissie de zaak een heel andere draai had gegeven en dat zij toch ten minste in de gelegenheid moesten worden gesteld om schriftelijke opmerkingen te maken. Andere ondernemingen voerden aan, dat zij onvoldoende tijd hadden gehad om de betrokken stukken vóór de hoorzitting te bestuderen. Op 28 november 1984 zonden de advocaten van BASF, DSM, Hercules, Hoechst, ICI, Linz, Monte, Petrofina en Solvay de Commissie een gezamenlijk schrijven, waarin zij de genoemde bezwaren uiteenzetten. Bij schrijven van 4 december 1984 verklaarde Huels, dat zij zich bij dit standpunt aansloot.

11 Om die redenen deed de Commissie de ondernemingen op 29 maart 1985 een nieuwe reeks documenten toekomen, waarin door de ondernemingen aan hun verkoopkantoren gezonden prijsinstructies en -tabellen voorkwamen, alsmede een samenvatting van het bewijsmateriaal in verband met elk prijsinitiatief waaromtrent documenten beschikbaar waren. De ondernemingen werden uitgenodigd om opmerkingen te maken, zowel schriftelijk als tijdens een nieuwe reeks hoorzittingen. De Commissie deelde mee, dat de oorspronkelijke beperkingen met betrekking tot de openbaarmaking van het materiaal aan de verkoopafdelingen, werden ingetrokken.

12 In een ander schrijven van dezelfde datum reageerde de Commissie op het door de advocaten aangevoerde argument, dat zij het gestelde kartel juridisch niet duidelijk had afgebakend in de zin van artikel 85, lid 1, EEG-Verdrag, en nodigde zij de ondernemingen uit om schriftelijke en mondelinge opmerkingen te maken.

13 Een tweede reeks hoorzittingen vond plaats van 8 tot en met 11 juli 1985 en op 25 juli 1985. Anic, ICI en Rhône-Poulenc dienden in deze tweede periode opmerkingen in; de andere ondernemingen (met uitzondering van Shell) maakten opmerkingen ten aanzien van de punten die de Commissie in de twee brieven van 29 maart 1985 aan de orde had gesteld.

14 Het concept van het proces-verbaal van de hoorzittingen werd, te zamen met de andere relevante stukken, op 19 november 1985 aan de leden van het Adviescomité voor mededingingsregelingen en economische machtsposities (hierna: "het Adviescomité"), en op 25 november daaraanvolgend aan de ondernemingen gezonden. Het Adviescomité bracht zijn advies uit tijdens zijn 170e bijeenkomst, op 5 en 6 december 1985.

15 Aan het einde van deze procedure gaf de Commissie de litigieuze beschikking van 23 april 1986, waarvan het dispositief luidt als volgt:

"Artikel 1

Anic SpA, ATO Chemie SA (thans Atochem), BASF AG, DSM NV, Hercules Chemicals NV, Hoechst AG, Chemische Werke Huels (thans Huels AG), ICI PLC, Chemische Werke Linz, Montepolimeri SpA (thans Montedipe), Petrofina SA, Rhône-Poulenc SA, Shell International Chemical Company Ltd, Solvay & Cie en Saga Petrokjemi AG & Co. (thans deel uitmakend van Statoil) hebben inbreuk gemaakt op artikel 85, lid 1, van het EEG-Verdrag, door deel te nemen:

- in het geval van Anic, vanaf omstreeks november 1977 tot een tijdstip tegen het einde van 1982 of in het begin van 1983,

- in het geval van Rhône-Poulenc, vanaf omstreeks november 1977 tot einde 1980,

- in het geval van Petrofina, van 1980 tot ten minste november 1983,

- in het geval van Hoechst, ICI, Montepolimeri en Shell, vanaf omstreeks halverwege 1977 tot ten minste november 1983,

- in het geval van Hercules, Linz, [Solvay] en Saga, vanaf omstreeks november 1977 tot ten minste november 1983,

- in het geval van ATO, vanaf ten minste 1978 tot ten minste november 1983,

- in het geval van BASF, DSM en Huels, vanaf een tijdstip tussen 1977 en 1979 tot ten minste november 1983,

aan een midden 1977 gesloten overeenkomst en onderling afgestemde feitelijke gedragingen krachtens welke de producenten die polypropyleen op het grondgebied van de EEG aanbieden

a) met elkaar in contact traden en regelmatig (vanaf begin 1981, tweemaal per maand) in een reeks geheime vergaderingen bijeenkwamen om hun commercieel beleid te bespreken en te bepalen;

b) van tijd tot tijd voor de verkoop van het produkt in elke Lid-Staat van de EEG 'richt' - (of minimum)prijzen bepaalden;

c) verschillende maatregelen overeenkwamen waarmede de toepassing van dergelijke richtprijzen moest worden vergemakkelijkt, met inbegrip van (hoofdzakelijk) tijdelijke beperkingen van de produktie, de uitwisseling van gedetailleerde informatie over hun leveringen, het houden van plaatselijke vergaderingen, en tegen het einde van 1982 een systeem van 'account management' bedoeld om prijsverhogingen voor individuele klanten toe te passen;

d) gelijktijdig hun prijzen verhoogden met het oog op de toepassing van de genoemde richtprijzen;

e) de markt verdeelden door aan elke producent een jaarlijks doel of 'quotum' voor de verkoop toe te kennen (1979, 1980 en voor ten minste een gedeelte van 1983) of bij gebreke van een definitieve zich over het gehele jaar uitstrekkende overeenkomst door van de producenten een beperking te eisen van hun verkoop in elke maand in vergelijking met een voorafgaande periode (1981, 1982).

Artikel 2

De in artikel 1 genoemde ondernemingen moeten de genoemde inbreuken onverwijld beëindigen (indien zij dit niet reeds hebben gedaan) en zich voortaan onthouden van overeenkomsten of onderling afgestemde feitelijke gedragingen die hetzelfde of een soortgelijk doel of gevolg kunnen hebben, met inbegrip van enigerlei uitwisseling van informatie van het type dat gewoonlijk onder het zakengeheim valt en waardoor de deelnemers rechtstreeks of zijdelings in kennis worden gesteld van de produktie, leveranties, voorraden, verkoopprijzen, kosten of investeringen of van iedere uitdrukkelijke of stilzwijgende overeenkomst of onderling afgestemde gedraging met betrekking tot prijzen of het verdelen van de markten in de EEG. Elke regeling voor de uitwisseling van algemene informatie waaraan de producenten deelnemen (zoals bij voorbeeld Fides) zal op een wijze worden toegepast dat daarvan elke informatie is uitgesloten waaruit het gedrag van individuele producenten kan worden afgeleid; de ondernemingen onthouden zich meer in het bijzonder van de onderlinge uitwisseling van enigerlei aanvullende informatie die voor de mededinging relevant is en niet onder een dergelijke regeling valt.

Artikel 3

Aan de in deze beschikking genoemde ondernemingen worden wegens de in artikel 1 vastgestelde inbreuken de volgende geldboeten opgelegd:

i) Anic SpA, 750 000 ECU, dat is 1 103 692 500 lire;

ii) Atochem, 1 750 000 ECU, dat is 11 973 325 Ffr.;

iii) BASF AG, 2 500 000 ECU, dat is 5 362 225 DM;

iv) DSM NV, 2 750 000 ECU, dat is 6 657 640 Fl;

v) Hercules Chemicals NV, 2 750 000 ECU, dat is 120 569 620 BFR;

vi) Hoechst AG, 9 000 000 ECU, dat is 19 304 010 DM;

vii) Huels AG, 2 750 000 ECU, dat is 5 898 447,50 DM;

viii) ICI PLC, 10 000 000 ECU, dat is 6 447 970 UKL;

ix) Chemische Werke Linz, 1 000 000 ECU, dat is 1 471 590 000 LIT;

x) Montedipe, 11 000 000 ECU, dat is 16 187 490 000 LIT;

xi) Petrofina SA, 600 000 ECU, dat is 26 306 100 BFR;

xii) Rhône-Poulenc SA, 500 000 ECU, dat is 3 420 950 FF;

xiii) Shell International Chemical Company Ltd, 9 000 000 ECU, dat is 5 803 173 UKL;

xiv) Solvay & Cie, 2 500 000 ECU, dat is 109 608 750 BFR;

xv) Statoil Den Norske Stats Oljeselskap AS (die nu Saga Petrokjemi omvat), 1 000 000 ECU, dat is 644 797 UKL.

Artikelen 4 en 5

[omissis]"

16 Op 8 juli 1986 werd de ondernemingen de definitieve tekst van het proces-verbaal van de hoorzittingen met de door hen verlangde wijzigingen, toevoegingen en weglatingen toegezonden.

Het procesverloop

17 Bij verzoekschrift, neergelegd ter griffie van het Hof op 2 augustus 1986, heeft verzoekster het onderhavige beroep tot nietigverklaring van de beschikking ingesteld. Dertien van de veertien andere adressaten van de beschikking hebben eveneens beroep tot nietigverklaring ingesteld (zaken T-1/89 tot en met T-4/89, T-6/89 tot en met T-8/89 en T-10/89 tot en met T-15/89).

18 De schriftelijke procedure is geheel voor het Hof afgewikkeld.

19 Bij beschikking van 15 november 1989 heeft het Hof de onderhavige zaak alsmede de dertien andere zaken krachtens artikel 14 van het besluit van de Raad van 24 oktober 1988 tot instelling van een Gerecht van eerste aanleg van de Europese Gemeenschappen (hierna: "besluit van de Raad van 24 oktober 1988") naar het Gerecht verwezen.

20 Krachtens artikel 2, lid 3, van het besluit van de Raad van 24 oktober 1988 heeft de president van het Gerecht een advocaat-generaal aangewezen.

21 Bij schrijven van 3 mei 1990 heeft de griffier van het Gerecht partijen uitgenodigd voor een informele bijeenkomst ten einde de organisatie van de mondelinge behandeling vast te leggen. Deze bijeenkomst heeft plaatsgevonden op 28 juni 1990.

22 Bij schrijven van 9 juli 1990 heeft de griffier van het Gerecht partijen verzocht, opmerkingen te maken over de eventuele voeging van de zaken T-1/89 tot en met T-4/89 en T-6/89 tot en met T-15/89 voor de mondelinge behandeling. Geen der partijen heeft hiertegen bezwaar gemaakt.

23 Bij beschikking van 25 september 1990 heeft het Gerecht genoemde zaken wegens hun verknochtheid voor de mondelinge behandeling gevoegd overeenkomstig artikel 43 van het Reglement voor de procesvoering van het Hof, dat toen ingevolge artikel 11, derde alinea, van het besluit van de Raad van 24 oktober 1988 van overeenkomstige toepassing was op de procedure voor het Gerecht.

24 Bij beschikking van 15 november 1990 heeft het Gerecht zich uitgesproken over de door verzoeksters in de zaken T-2/89, T-3/89, T-9/89, T-11/89, T-12/89 en T-13/89 ingediende verzoeken om vertrouwelijke behandeling, waarin het gedeeltelijk heeft bewilligd.

25 Bij tussen 9 oktober en 29 november 1990 ter griffie van het Gerecht neergelegde brieven hebben partijen geantwoord op de hun bij brieven van de griffier van 19 juli door het Gerecht gestelde vragen.

26 Gelet op de antwoorden op zijn vragen heeft het Gerecht, op rapport van de rechter-rapporteur en gehoord de advocaat-generaal, besloten zonder instructie tot de mondelinge behandeling over te gaan.

27 Tijdens de van 10 tot en met 15 december 1990 gehouden terechtzitting zijn partijen in hun pleidooien gehoord en hebben zij vragen van het Gerecht beantwoord.

28 De advocaat-generaal is in zijn conclusie gehoord ter terechtzitting van 10 juli 1991.

Conclusies van partijen

29 Verzoekster concludeert dat het het Gerecht behage:

- de haar op 27 mei 1986 officieel ter kennis gebrachte beschikking van de Commissie van 23 april 1986 (IV/31.149 - Polypropyleen) nietig te verklaren;

- zeer subsidiair, de haar opgelegde geldboete te verlagen;

- verweerster in de kosten van het geding te verwijzen.

De Commissie concludeert dat het het Gerecht behage:

- het beroep te verwerpen;

- verzoekster in de kosten te verwijzen.

Ten gronde

30 Verzoeksters middelen dienen in de hierna beschreven volgorde te worden onderzocht: in de eerste plaats de middelen inzake de schending van het recht van verweer: de Commissie zou een aantal documenten waarop zij de beschikking heeft gebaseerd, niet hebben overgelegd (1); verzoekster zou niet voldoende inzage hebben gekregen van het dossier (2); niet alle in de beschikking tegen verzoekster aangevoerde punten van bezwaar zouden in de mededeling van de punten van bezwaar zijn genoemd (3); de instructie zou ontoereikend zijn geweest (4); het definitief proces-verbaal van de hoorzittingen zou aan de leden van de Commissie noch aan die van het Adviescomité zijn overgelegd (5) en verzoekster zou het verslag van de raadadviseur-auditeur niet hebben ontvangen; in de tweede plaats de middelen inzake de vaststelling van de inbreuk, die enerzijds betrekking hebben op de door de Commissie vastgestelde feiten (1) en anderzijds op de toepassing van artikel 85, lid 1, EEG-Verdrag op die feiten (2): de Commissie zou de inbreuk niet correct hebben gekwalificeerd (A), zou de mededingingbeperkende gevolgen (B) en de ongunstige beïnvloeding van de handel tussen Lid-Staten (C) verkeerd hebben beoordeeld en zou verzoekster een collectieve aansprakelijkheid hebben toegeschoven (D); in de derde plaats de middelen inzake de motivering van de beschikking: de motivering zou ontoereikend (1) en tegenstrijdig (2) zijn; en in de vierde plaats de middelen inzake de vaststelling van de geldboete: de geldboete zou ten dele door verjaring zijn getroffen (1) en niet in verhouding staan tot de duur (2) en de zwaarte (3) van de gestelde inbreuk.

Het recht van verweer

1. Niet-overlegging van de documenten bij de mededeling van de punten van bezwaar

31 Volgens verzoekster eisen verordening nr. 17 en het recht van verweer, dat de Commissie haar beschikking enkel baseert op feiten en rechtsopvattingen die zij tevoren in de mededeling van de punten van bezwaar heeft genoemd en waarover de onderneming haar standpunt kenbaar heeft kunnen maken.

32 Dit beginsel geldt ook voor de bewijsvoering; alleen bewijsstukken die in de mededeling van de punten van bezwaar zijn genoemd, kunnen ter staving van de beschikking worden gebruikt (arrest van het Hof van 25 oktober 1983, zaak 107/82, AEG, Jurispr. 1983, blz. 3151, r.o. 27). Verzoekster noemt 69 stukken die haar niet zouden zijn overlegd en waarvan sommige door de Commissie zelf in de beschikking als belangrijke bewijsmiddelen zijn aangemerkt. Het gaat om de volgende documenten: het door een werknemer van Hercules opgestelde verslag van de bijeenkomst van 13 mei 1982 (punt 15 van de beschikking; zie ook punt 37); het door een werknemer van ICI opgestelde verslag van de bijeenkomst van 10 maart 1982 (punt 15 van de beschikking; zie ook punt 58); bescheiden betreffende de bodemprijsovereenkomst (punten 16 en 17 van de beschikking); een document van 6 september 1977, dat bij Solvay zou zijn aangetroffen (punt 16, voorlaatste alinea, van de beschikking); het antwoord van Shell op de mededeling van de punten van bezwaar (punt 17 van de beschikking); de antwoorden van de andere ondernemingen op het verzoek om inlichtingen (punt 18 van de beschikking); het door een werknemer van ICI opgestelde verslag van de bijeenkomst van 20 augustus 1982 (punt 19 van de beschikking); door de nationale verkoopkantoren aan klanten gezonden circulaires betreffende prijswijzigingen (punten 24 tot en met 27 van de beschikking); de verslagen van twee - respectievelijk op 5 juli en 12 september 1979 gehouden - interne bijeenkomsten van Shell (punten 29 en 31 van de beschikking); 48 door andere producenten aan hun verkoopkantoren gezonden prijsinstructies en een intern document van Solvay (punten 32 tot en met 36 van de beschikking); een interne nota van ICI met betrekking tot het "solide klimaat" (punt 46 van de beschikking); bescheiden van Shell betreffende het Verenigd Koninkrijk en Frankrijk alsmede een document van Shell met de titel "PP W. Europe - Pricing" en "Market quality report" (punt 49 van de beschikking); verschillende documenten van ATO, met name een interne nota van 28 september 1983 (punt 51 van de beschikking); in "European Chemical News" (hierna: "ECN") verschenen artikelen (punt 51, laatste alinea, van de beschikking); een niet-gedateerde nota van ICI die moest dienen ter voorbereiding van een bijeenkomst met Shell in mei 1983 (punt 63, tweede alinea, van de beschikking); verklaringen van Amoco en BP (punt 53 van de beschikking); bij ATO aangetroffen bescheiden betreffende een systeem voor de verdeling van de Franse markt onder de Franse producenten (punt 54 van de beschikking) en, ten slotte, een bij Shell aangetroffen werkdocument betreffende het eerste kwartaal van 1983 (punt 63, derde alinea, van de beschikking).

33 De overlegging van de stukken bij de mededeling van de punten van bezwaar kan niet geldig worden vervangen door de procedure toegang tot het dossier, daar een veralgemening van die procedure ertoe zou kunnen leiden, dat de Commissie geen enkel stuk meer als bijlage bij de mededeling van de punten van bezwaar overlegt.

34 Volgens verzoekster is de Commissie niet bevoegd de stukken op hun relevantie te selecteren en enkel de door haar relevant geachte stukken over te leggen, vooral wanneer het gaat om het bewijs van een algemeen kartel waarbij verschillende ondernemingen betrokken zijn. Zij laakt het feit, dat de Commissie het belang van de stukken die zij verzoekster niet heeft overgelegd, minimaliseert ofschoon zij deze stukken in de beschikking als belangrijke bewijzen heeft aangemerkt.

35 De Commissie geeft toe, dat het in punt 58 van de beschikking genoemde verslag van ICI betreffende de "experts"-bijeenkomst van 10 maart 1982 bij vergissing niet is overgelegd, maar voegt eraan toe, dat dit verslag slechts een bevestiging is van het als bijlage bij de algemene mededeling van de punten van bezwaar gevoegde verslag van Hercules van dezelfde bijeenkomst (bijlage 23 bij de algemene mededeling van de punten van bezwaar; hierna: "bijl. a.b.") dat slechts ter identificering van een eveneens overgelegde tabel (bijl. 71 a.b.) werd gebruikt. Hetzelfde geldt voor een in punt 63 van de beschikking genoemde nota van ICI, die verzoekster niet is overgelegd omdat zij zakengeheimen bevatte en enkel betrekking had op de deelneming van Shell aan de quotaregeling voor 1983 en dus niet relevant was voor Huels.

36 Voor de andere door Huels genoemde stukken geeft de Commissie de navolgende verklaring. De nota van ICI betreffende het "solide klimaat" (bijl. 35 a.b.), de aan de verkoopkantoren gezonden circulaires (bijl. 19, 42, 46, 50 en 52 a.b.), het door een werknemer van ICI opgestelde verslag van de bijeenkomst van 20 augustus 1982 (bijl. 28 a.b.) en de verschillende bescheiden betreffende de bodemprijsovereenkomst (bijl. 2 tot en met 7 a.b.) zijn in de bijlagen bij de algemene mededeling van de punten van bezwaar weergegeven; de integrale tekst van de 48 prijsinstructies betreffende de prijsinitiatieven van januari-mei en augustus-december 1981 is overgelegd als bijlage bij de brief van de Commissie van 31 oktober 1984 en een samenvatting van die instructies is overgelegd als bijlage bij de brief van 29 maart 1985; beide brieven hadden betrekking op de prijsinitiatieven. Dat verzoekster daarvan geen kennis heeft genomen wegens het verbod om deze stukken aan haar verkoopafdelingen mee te delen, heeft deze aan zichzelf te wijten. De andere documenten zijn hetzij stukken die van geen belang zijn voor de aan verzoekster telastgelegde feiten omdat zij enkel betrekking hebben op andere ondernemingen, hetzij stukken die reeds in andere volgens de regels overlegde stukken waren samengevat, hetzij persberichten waarvan verzoekster niet onkundig kon zijn, hetzij stukken waarvan verzoekster in het kader van de procedure toegang tot het dossier inzage heeft gekregen, ja zelfs onbekende stukken.

37 De procedure toegang tot het dossier is juist bedoeld om de ondernemingen in de gelegenheid te stellen kennis te nemen van alle bewijsstukken waarover de Commissie beschikt, en die tegen hen in stelling zouden kunnen worden gebracht. Het gaat daarbij om stukken die een bevestiging zijn van de documenten die als bijlage bij de mededeling van de punten van bezwaar zijn gevoegd, en waarvan het nutteloos en voor het verweer van de ondernemingen zelfs schadelijk zou zijn, deze te zamen met die mededeling over te leggen.

38 Het Gerecht stelt vast, dat het volgens de rechtspraak van het Hof niet aankomt op de documenten als zodanig, doch op de conclusies die de Commissie daaruit heeft getrokken. In zoverre deze documenten niet in de mededeling van de punten van bezwaar zijn vermeld, mocht de betrokken onderneming ervan uitgaan, dat zij voor de zaak niet van belang waren. Door een onderneming niet mee te delen dat bepaalde documenten in haar beschikking zouden worden aangevoerd, heeft de Commissie deze onderneming belet, tijdig haar standpunt over de bewijskracht van die stukken te kennen te geven. Bijgevolg kunnen deze stukken met betrekking tot die onderneming niet als geldige bewijsmiddelen worden beschouwd (arrest van het Hof van 25 oktober 1983, zaak 107/82, reeds aangehaald, r.o. 27; zie laatstelijk het arrest van 3 juli 1991, zaak C-62/86, AKZO Chemie, Jurispr. 1991, blz. I-3359, r.o. 21).

39 In casu kunnen alleen de documenten die in de algemene of de individuele mededeling van de punten van bezwaar of in de brieven van 31 oktober 1984 of 29 maart 1985 zijn genoemd, of de documenten die bij deze stukken waren gevoegd, maar er niet met zoveel woorden in zijn genoemd, worden beschouwd als bewijsmiddelen die in het kader van de onderhavige zaak aan verzoekster kunnen worden tegengeworpen. De documenten die bij de mededelingen van de punten van bezwaar waren gevoegd, doch er niet in zijn genoemd, kunnen in de beschikking slechts tegen verzoekster in stelling worden gebracht voor zover deze redelijkerwijze uit de mededelingen van de punten van bezwaar kon opmaken, welke conclusies de Commissie eruit wenste te trekken.

40 Uit bovenstaande overwegingen volgt, dat van de door verzoekster genoemde stukken alleen de navolgende documenten als bewijsmiddelen tegen verzoekster kunnen worden gebruikt: de verschillende bescheiden betreffende de bodemprijsovereenkomst (punten 16 en 17 van de beschikking), de antwoorden van ICI en Shell op het verzoek om inlichtingen (punt 18 van de beschikking), het door een werknemer van ICI opgestelde verslag van de bijeenkomst van 20 augustus 1982 (punt 19 van de beschikking), de door de nationale verkoopkantoren aan de klanten gezonden circulaires (punt 25 van de beschikking) en de interne nota van ICI over het "solide klimaat" (punt 46 van de beschikking); deze worden immers in de aan verzoekster gezonden algemene mededeling van de punten van bezwaar genoemd, te weten de eerste reeks stukken in de punten 33 tot en met 38, de antwoorden van ICI en Shell in de punten 39 en 47, het verslag van de bijeenkomst van 20 augustus 1982 in de punten 65, 80, en 103, de circulaires in de punten 58 en 75 en de nota van ICI in punt 71, en zijn er bovendien als bijlagen 2 tot en met 7, 8 en 9, 28, 19, 42, 46, 50 en 52, en 35 bijgevoegd. Daarbij komen de 48 door verschillende producenten gegeven prijsinstructies, die als bijlage bij de brief van de Commissie van 31 oktober 1984 zijn gevoegd en waarnaar in een bij de brief van 29 maart 1985 gevoegde samenvatting en in de bij die brief gevoegde tabellen wordt verwezen in een context waaruit verzoekster redelijkerwijze kon afleiden, welke conclusies de Commissie daaruit had getrokken. De overige door verzoekster genoemde documenten kunnen niet worden beschouwd als bewijsmiddelen die in het kader van de onderhavige zaak aan deze laatste kunnen worden tegengeworpen.

41 De vraag, of laatstgenoemde documenten onontbeerlijk zijn voor het staven van de feiten die de Commissie in de beschikking ten aanzien van verzoekster heeft vastgesteld, dient aan de orde te komen bij het onderzoek van de gegrondheid van die vaststellingen.

2. Onvoldoende toegang tot het dossier

42 Verzoekster betoogt, dat zij tijdens de procedure toegang tot het dossier niet het volledige dossier van de Commissie heeft mogen inzien, ofschoon zij in haar brief van 8 november 1984 (bijl. 21 bij het verzoekschrift; hierna: "bijl. v.") daarom had verzocht. Daardoor heeft zij niet kunnen nagaan, of de niet ter beschikking gestelde stukken voor haar geen bewijzen à decharge bevatten, en heeft zij de beoordeling van de bewijsstukken door de Commissie niet volledig kunnen natrekken.

43 Het recht van verweer eist evenwel, dat elke door een overheidsinstantie tegen een particulier of een onderneming gerichte handeling door de betrokkene kan worden nagetrokken door een inzage van het volledige dossier. Tot staving van die stelling beroept Huels zich op het arrest van 25 oktober 1983, zaak 107/82, reeds aangehaald, rechtsoverweging 24, waarin het Hof heeft verklaard, dat het niet aan de Commissie staat om uit te maken, of een document of een gedeelte van een document de betrokken onderneming al dan niet dienstig kan zijn bij haar verdediging. Deze rechtspraak betreffende een welbepaald document, geldt a fortiori voor hele delen van het dossier.

44 De administratieve praktijk van de Commissie gaat dezelfde richting uit, aangezien wordt erkend dat de belanghebbende ondernemingen het recht hebben alle relevante stukken in te zien (Twaalfde verslag over het mededingingsbeleid, blz. 42) behalve in uitzonderlijke gevallen (zakengeheimen, interne ontwerpen, enz.). Ook in de nationale wettelijke regelingen wordt het recht op inzage van het volledige dossier erkend. De ondernemingen moeten dus in kennis worden gesteld van alle resultaten van de instructie, daaronder begrepen die welke de Commissie niet tegen hen in stelling denkt te brengen. Dit wordt bevestigd door het door de Commissie aangehaalde arrest van het Hof van 17 januari 1984 (gevoegde zaken 43/82 en 63/82, VBVB en VBBB, Jurispr. 1984, blz. 19, r.o. 25; zie ook het arrest van 25 oktober 1983, zaak 107/82, reeds aangehaald, r.o. 27), volgens hetwelk de verplichting tot overlegging niet geldt voor de interne documenten van de Commissie, maar wel voor de documenten die de Commissie bij de ondernemingen heeft aangetroffen.

45 De Commissie antwoordt hierop, dat het volgens de recentste rechtspraak (arrest van het Hof van 17 januari 1984, gevoegde zaken 43/82 en 63/82, reeds aangehaald) volstaat, dat partijen toegang krijgen tot de stukken die de betrokken beschikking dragen. Welnu, in het onderhavige geval heeft de Commissie verzoekster in juni 1984, tijdens de procedure toegang tot het dossier, inzage gegeven van alle stukken waarover zij beschikte, met uitzondering van de stukken die zakengeheimen bevatten.

46 Het Gerecht wijst erop, dat de eerbiediging van het recht van verweer eist dat verzoekster in staat is gesteld om op passende wijze haar standpunt kenbaar te maken over alle door de Commissie in haar tot verzoekster gerichte mededelingen van punten van bezwaar geformuleerde bezwaren alsmede over de tot staving van die bezwaren aangevoerde bewijzen die door de Commissie in haar mededelingen van de punten van bezwaar worden genoemd of er als bijlage zijn bijgevoegd (arrest van het Hof van 9 november 1983, zaak 322/81, Michelin, Jurispr. 1983, blz. 3461, r.o. 7).

47 De eerbiediging van het recht van verweer eist daarentegen niet, dat ondernemingen waartegen een procedure op grond van artikel 85, lid 1, EEG-Verdrag is ingeleid, de gelegenheid krijgen opmerkingen te maken over alle in het dossier van de Commissie aanwezige stukken, daar er geen voorschriften bestaan die de Commissie verplichten haar dossiers aan de betrokken partijen te doen toekomen (arrest van het Hof van 17 januari 1984, gevoegde zaken 43/82 en 63/82, reeds aangehaald, r.o. 25).

48 Opgemerkt zij evenwel, dat de Commissie door de instelling van een procedure van toegang tot het dossier in mededingingszaken, zichzelf regels heeft opgelegd die verder gaan dan hetgeen het Hof vereist. Volgens deze, in het Twaalfde verslag over het mededingingsbeleid (blz. 42-43) geformuleerde regels kent de Commissie

"de in een procedure verwikkelde ondernemingen voortaan de bevoegdheid toe, kennis te nemen van het hen betreffende dossier. De ondernemingen worden op de hoogte gesteld van de inhoud van het dossier van de Commissie via de toevoeging aan de mededeling van punten van bezwaar of aan de brief waarbij de klacht wordt verworpen, van een lijst van alle documenten waaruit het dossier is samengesteld, met opgave van de documenten of de delen daarvan waartoe zij toegang hebben. De ondernemingen worden uitgenodigd, de toegankelijke documenten ter plaatse te onderzoeken. Verlangt een onderneming er slechts enkele te consulteren, dan kan de Commissie haar daarvan afschriften doen toekomen. De Commissie beschouwt als vertrouwelijk, en derhalve niet-toegankelijk voor een bepaalde onderneming, de volgende documenten: documenten of delen daarvan die zakengeheimen van andere ondernemingen bevatten; interne documenten van de Commissie, zoals nota' s, ontwerpen of andere werkdocumenten; alle andere vertrouwelijke informatie, zoals die waardoor klagende partijen zouden kunnen worden geïdentificeerd, terwijl zij onbekend wensen te blijven, en inlichtingen welke de Commissie zijn verstrekt onder voorbehoud van geheimhouding."

Er dient op te worden gewezen, dat de Commissie niet kan afwijken van de regels die zij voor zichzelf heeft vastgesteld (arresten van het Hof van 5 juni 1973, zaak 81/72, Commissie/Raad, Jurispr. 1973, blz. 575, r.o. 9, en 30 januari 1974, zaak 148/73, Louwage, Jurispr. 1974, blz. 81).

49 Uit het voorgaande volgt, dat de Commissie verplicht is de bij een procedure op grond van artikel 85, lid 1, EEG-Verdrag betrokken ondernemingen toegang te geven tot alle tijdens het onderzoek verzamelde bezwarende en ontlastende stukken, behalve tot de zakengeheimen van andere ondernemingen, de interne documenten van de Commissie en andere vertrouwelijke informatie.

50 Het Gerecht stelt vast, dat de Commissie categorisch ontkent dat haar diensten hebben nagelaten, verzoekster inzage te verlenen van stukken die ontlastende informatie konden bevatten.

51 Verzoekster heeft tegen deze ontkenning niets aangevoerd dat erop kan wijzen dat de diensten van de Commissie de stukken waarvan zij verzoekster inzage hebben gegeven, hebben geselecteerd om deze laatste te beletten de door de Commissie aangevoerde bewijzen voor haar deelneming aan de inbreuk te weerleggen.

52 In haar brief van 8 november 1984 heeft verzoekster de Commissie immers enkel om een tweede toegang tot het dossier verzocht, op grond dat de relevantie van de door de verschillende producenten gegevens prijsinstructies, die zich bevonden in het dossier waarvan in juni 1984 inzage is gegeven, haar pas uit de brief van de Commissie van 31 oktober 1984 duidelijk was geworden, doch zij heeft niet gesteld dat dit dossier onvolledig was. Vaststaat evenwel, dat de relevantie van deze prijsinstructies overduidelijk bleek uit de algemene mededeling van de punten van bezwaar, inzonderheid de punten 58 en 75 daarvan en de bijlagen 19 en 42 tot en met 52 daarbij, zodat verzoekster bij de toegang tot het dossier niet onkundig kon zijn van het nut, al deze stukken te onderzoeken om ze in voorkomend geval voor haar verweer te gebruiken. Verzoekster heeft derhalve niet aangetoond, dat de diensten van de Commissie haar hebben belet de stukken à decharge in te zien.

53 Er zij overigens aan herinnerd, dat alleen de in de algemene of de specifieke mededeling van de punten van bezwaar of in de brieven van 31 oktober 1984 of 29 maart 1985 genoemde stukken en de stukken die daar als bijlage waren bijgevoegd, in de beschikking als bewijs tegen verzoekster in stelling konden worden gebracht.

54 Mitsdien moet het middel worden afgewezen.

3. Nieuwe punten van bezwaar

55 Verzoekster wijst erop, dat de Commissie in haar mededeling van de punten van bezwaar verklaarde, dat het haars inziens niet nodig was te bepalen of de gelaakte afspraken als overeenkomsten dan wel als onderling afgestemde feitelijke gedragingen moesten worden aangemerkt. De mededeling van de punten van bezwaar geeft evenwel sterk de indruk, dat de Commissie uiteindelijk van mening was, dat het niet om een overeenkomst maar enkel om onderling afgestemde feitelijke gedragingen ging. In haar antwoord op die mededeling en tijdens de eerste reeks hoorzittingen heeft verzoekster haar betoog derhalve toegespitst op het bewijs dat er geen onderling afgestemd gedrag was geweest. In haar aanvullende brief van 29 maart 1985 heeft de Commissie nogmaals verklaard, dat het bij de kleine producenten zoals Huels voornamelijk om onderling afgestemd feitelijk gedrag ging. In diezelfde brief heeft de Commissie vervolgens proberen aan te tonen, dat het in ieder geval hetzij om een overeenkomst hetzij om onderling afgestemd feitelijk gedrag ging, doch dat in geval van twijfel dit laatste moet worden aangenomen. Daarop heeft Huels haar verder verweer, inzonderheid tijdens de tweede reeks hoorzittingen, op de weerlegging van deze stelling van de Commissie gericht.

56 Thans stapt de Commissie volledig af van de punten van bezwaar die zij eerder tegen de ondernemingen had aangevoerd, en legt zij hun in de beschikking ten laste, dat zij hebben deelgenomen aan "één enkele voortgezette overeenkomst", aan een "kaderovereenkomst" en aan een daarmee overeenstemmende "alles omvattende regeling". Dit zijn nieuwe en ernstige punten van bezwaar, waartegen verzoekster geen dienstig verweer heeft kunnen voeren daar deze punten van bezwaar in beschikking voor het eerst zijn geformuleerd.

57 Het te laat aanvoeren van deze nieuwe punten van bezwaar levert een schending op van het recht van verweer en van artikel 4 van verordening nr. 99/63/EEG van de Commissie van 25 juli 1963 over het horen van belanghebbenden en derden overeenkomstig artikel 19, leden 1 en 2, van verordening nr. 17 van de Raad (PB 1963, blz. 2268; hierna: "verordening nr. 99/63"), aangezien de Commissie haar beschikkingen niet mag baseren op punten van bezwaar - dat wil zeggen feiten en rechtsfiguren - waarover de betrokken ondernemingen hun standpunt niet vóór het geven van de beschikking kenbaar hebben kunnen maken.

58 De Commissie betwist, dat zij tijdens de administratieve procedure het recht van verweer zou hebben geschonden. Zij is van mening, dat zij zich strikt heeft gehouden aan de rechtspraak van het Hof (arresten van 15 juli 1970, zaak 41/69, ACF Chemiefarma, Jurispr. 1970, blz. 661, r.o. 91 tot en met 93, en 29 oktober 1980, gevoegde zaken 209/78 tot en met 215/78 en 218/78, Van Landewyck, Jurispr. 1980, blz. 3125, r.o. 68), volgens welke het zeer wel aanvaardbaar is dat zij het resultaat van de administratieve procedure gebruikt om haar argumenten ter ondersteuning van de door haar gehandhaafde bezwaren zowel feitelijk als rechtens aan te passen of aan te vullen. Onder verwijzing naar de bewoordingen van de mededeling van de punten van bezwaar en van haar latere brief van 29 maart 1985, waarin de mogelijkheid wordt geopperd dat het, wat de kleine producenten betreft, om een overeenkomst ging, en waarin wordt gesproken van een "voortgezette en geïnstitutionaliseerde samenwerking", geeft de Commissie als haar mening te kennen, dat zij het mogelijk heeft gemaakt tijdens de administratieve procedure een zeer grondige discussie te voeren over de ware aard van het kartel.

59 Volgens vaste rechtspraak van het Hof "behoeft de beschikking niet noodzakelijkerwijs gelijkluidend te zijn met de mededeling der punten van bezwaar. De Commissie moet immers rekening houden met het resultaat van de administratieve procedure, hetzij door niet gegrond gebleken bezwaren te laten vallen, hetzij door argumenten ter ondersteuning van de door haar gehandhaafde bezwaren zowel feitelijk als rechtens aan te passen of aan te vullen. Deze mogelijkheid is niet in strijd met het in artikel 4 van verordening nr. 99/63 gewaarborgde recht van verweer" (arrest van 29 oktober 1980, gevoegde zaken 209/78 tot en met 215/78 en 218/78, reeds aangehaald, r.o. 68).

60 In het onderhavige geval blijkt uit het onderzoek van de algemene mededeling van de punten van bezwaar en van de aanvullende brief van 29 maart 1985, die in hun geheel moeten worden bezien (arrest van 29 oktober 1980, gevoegde zaken 209/78 tot en met 215/78 en 218/78, reeds aangehaald, r.o. 72), dat het in de punten 81, eerste en derde alinea, en punt 83, eerste alinea, van de beschikking tegen verzoekster aangevoerde bezwaar van deelneming aan "één enkele voortgezette overeenkomst", aan een "kaderovereenkomst" en aan "alles omvattende regelingen" reeds in de algemene mededeling van de punten van bezwaar was geformuleerd.

61 Anders dan verzoekster stelt, wordt in punt 81 van de beschikking immers niet zonder meer vastgesteld, dat de betrokken ondernemingen hebben deelgenomen "aan een kaderovereenkomst, die concreet gestalte kreeg in een aantal concretere deelovereenkomsten die op gezette tijden werden uitgewerkt" en dat er dus sprake was van een "' overeenkomst' in de zin van artikel 85, lid 1," aangezien het eerste zinsdeel wordt voorafgegaan door de woorden "In het onderhavige geval namen de producenten - door zich aan te sluiten bij een gemeenschappelijk plan om hun commerciële gedragingen op de polypropyleenmarkt te regelen -" en het tweede wordt ingeleid als volgt: "De Commissie is van mening dat het gehele complex van stelsels en regelingen, waartoe in de context van een systeem van regelmatige en geïnstitutionaliseerde bijeenkomsten werd besloten (...)". Hieruit volgt, dat zowel de termen "kaderovereenkomst" of "één enkele voortgezette overeenkomst" als de term "alles omvattende regelingen" (punt 83) in de beschikking geen andere strekking hebben dan aan te geven, dat de Commissie van mening was dat de adressaten van de beschikking zich schuldig hadden gemaakt aan één enkele inbreuk bestaande uit een geïntegreerd systeem van periodieke bijeenkomsten van polypropyleenproducenten en vaststelling van richtprijzen en quota, ingegeven door één enkel economisch doel, te weten het ombuigen van de normale evolutie van de prijzen op de polypropyleenmarkt.

62 Welnu, dit is precies hetgeen wordt gezegd in de tot verzoekster en de andere adressaten van de beschikking gerichte algemene mededeling van de punten van bezwaar, met name in de punten 1, 5, 128, 132 en 151, sub a, daarvan. Punt 1 luidt als volgt:

"De onderhavige mededeling van punten van bezwaar heeft betrekking op de toepassing van artikel 85, lid 1, van het EEG-Verdrag op een geheel van overeenkomsten en/of onderling afgestemde feitelijke gedragingen waarbij van ongeveer 1977 tot oktober 1983 de fabrikanten die het bulk thermoplastic polypropyleen op de gemeenschappelijke markt leveren, hun verkoop en prijsbeleid op continue en geregelde basis cooerdineerden door 'richt-' en/of minimumprijzen vast te stellen en toe te passen, de aan de markt geleverde hoeveelheden te controleren via overeengekomen 'doelen' en/of quota' s en geregeld bijeen te komen ten einde toezicht te houden op het functioneren van de genoemde concurrentiebeperkende regelingen.",

en in punt 132, laatste zin, wordt gepreciseerd:

"In feite beoogden de fabrikanten het controleren van de markt en er kwam een voortgezette en geïnstitutionaliseerde samenwerking op hoog niveau in de plaats van het normale spel van een vrije mededinging."

63 Bovendien wordt deze inhoud van de jegens verzoekster en de andere adressaten van de beschikking geformuleerde bezwaren bevestigd door de brief die hun op 29 maart 1985 is toegestuurd en op bladzijde 4 waarvan staat te lezen: "Die regelingen vormden een plan dat voldoende nauwkeurig was om met een of meer 'overeenkomsten' in de zin van artikel 85 te worden gelijkgesteld, althans ten aanzien van de bij de bijeenkomsten betrokken producenten."

64 Derhalve is het Gerecht van oordeel, dat de Commissie in de beschikking het betoog waarop zij haar bezwaren heeft gebaseerd, slechts heeft aangepast en juridisch heeft geëxpliciteerd en verzoekster dus niet heeft belet, vóór de beschikking haar standpunt over die bezwaren kenbaar te maken.

65 Mitsdien stelt verzoekster ten onrechte, dat de Commissie haar recht van verweer heeft geschonden door in de beschikking nieuwe bezwaren jegens haar te formuleren.

4. Ontoereikende instructie

66 Verzoekster betoogt, dat de Commissie inbreuk heeft gemaakt op het onderzoekbeginsel, volgens hetwelk de Commissie ertoe gehouden is de stellingen van de betrokken ondernemingen te onderzoeken en te beantwoorden (zij leidt dit beginsel af uit de arresten van het Hof van 13 juli 1966, gevoegde zaken 56/64 en 58/64, Consten-Grundig, Jurispr. 1966, blz. 449, en 14 februari 1978, zaak 27/76, United Brands, Jurispr. 1978, blz. 207, r.o. 271). De Commissie heeft namelijk geen onderzoek verricht naar de economische gevolgen van het kartel, naar de distorsie van de mededinging op de polypropyleenmarkt als gevolg van illegale overheidssteun, naar de marktstrategie van Huels, die speciale produkten is gaan vervaardigen, en naar de door de producenten geleden verliezen.

67 Volgens de Commissie heeft dit middel betrekking op de vaststelling van de inbreuk of op het bepalen van het bedrag van de geldboete en moet het dus te zamen met die punten worden onderzocht.

68 Het Gerecht is van oordeel, dat de vraag of de Commissie tijdens de administratieve procedure voldoende onderzoek heeft verricht - inzonderheid naar de economische gevolgen van het kartel, de distorsie van de mededinging op de polypropyleenmarkt als gevolg van illegale overheidssteun, de marktstrategie van Huels, die speciale produkten is gaan vervaardigen, en de door de producenten geleden verliezen - samenvalt met de beoordeling van de juistheid van de vaststelling van de inbreuk die verzoekster zou hebben gemaakt, en van het bedrag van de aan verzoekster opgelegde geldboete en derhalve tezamen met die punten moet worden onderzocht.

5. Niet-overlegging van het proces-verbaal van de hoorzittingen

69 Verzoekster voert aan, dat volgens artikel 9, lid 4, van verordening nr. 99/63/EEG "van de essentiële verklaringen van ieder, die gehoord is, proces-verbaal wordt opgemaakt, dat na lezing door hem wordt ondertekend". Volgens Huels beschikten evenwel de leden van de Commissie noch die van het Adviescomité over het definitieve proces-verbaal van de hoorzittingen. Zij hebben zich derhalve geen juist beeld kunnen vormen van de door partijen aangevoerde argumenten, daar niet allen de hoorzittingen hebben bijgewoond en zij niet alle schriftelijke opmerkingen van de betrokken ondernemingen hebben kunnen bestuderen. De beschikking is derhalve niet met volledige kennis van zaken gegeven.

70 Zij voegt daaraan toe, dat volgens de considerans van verordening nr. 99/63 het Adviescomité na afloop van het onderzoek - en dus na de goedkeuring van het proces-verbaal - moet worden geraadpleegd, en dat de deelneming van de Lid-Staten aan de hoorzittingen het definitief proces-verbaal, dat aan het Adviescomité moet worden overgelegd, niet kan vervangen.

71 Verder wijst zij erop, dat het zuiver intern karakter van haar prijsinstructies en haar verweer tegen verschillende verwijten in het voorlopig proces-verbaal niet tot uiting kwamen en dat dit proces-verbaal na haar opmerkingen op wezenlijke punten is gewijzigd. VERVOLG VAN DE RECHTSOVERWEGINGEN ONDER NUMMER : 689A0009.1

72 Het staat aan de Commissie, aan te tonen dat de beschikking niet anders zou hebben geluid indien deze procedurefout niet ware gemaakt. Volgens de rechtspraak van het Hof (arresten van 15 juli 1970, zaak 45/69, Boehringer, Jurispr. 1970, blz. 769, r.o. 17, en 14 juli 1972, zaak 51/69, Bayer, Jurispr. 1972, blz. 745, r.o. 17) is een op een dergelijk ontwerp van proces-verbaal gebaseerde beschikking nietig.

73 De Commissie voert aan, dat artikel 9, lid 4, verordening nr. 99/63 niet aangeeft, aan welke instanties het voorlopig of definitief proces-verbaal van de hoorzittingen moet worden toegestuurd. De leden van het Adviescomité beschikten weliswaar slechts over het voorlopig proces-verbaal, doch de bevoegde instanties van alle Lid-Staten waren op de hoorzittingen vertegenwoordigd, met uitzondering van Griekenland en Luxemburg op de tweede reeks hoorzittingen. Het is in dit verband van ondergeschikt belang, dat de hoorzittingen niet in alle gevallen zijn bijgewoond door de vertegenwoordiger van de Lid-Staat in het Adviescomité.

74 Daarbij komt, dat de door verzoekster gewenste wijzigingen in hun context onbeduidend lijken, daar verzoeksters voornaamste opmerkingen reeds in het voorlopig proces-verbaal voorkwamen.

75 De leden van de Commissie beschikten voor het geven van hun beschikking niet alleen over het voorlopig proces-verbaal, maar ook over alle opmerkingen die partijen daarover hadden gemaakt.

76 Wat er ook van zij, de beschikking zou niet anders hebben geluid indien het definitieve proces-verbaal van de hoorzittingen beschikbaar ware geweest (arresten van het Hof van 10 juli 1980, zaak 30/78, Distillers Company, Jurispr. 1980, blz. 2229, r.o. 26, conclusie blz. 2290, en 14 juli 1972, zaak 48/69, ICI, Jurispr. 1972, blz. 619, r.o. 28 tot en met 32).

77 Het Gerecht stelt vast, dat volgens de rechtspraak van het Hof het voorlopig karakter van het aan het Adviescomité en de Commissie overgelegd proces-verbaal van de hoorzitting slechts een in de administratieve procedure begane fout - welke de beschikking waartoe zij leidt, onwettig kan maken - oplevert wanneer bedoelde tekst op zodanige wijze is geredigeerd dat bij de adressaten ervan dwaling op een punt van wezenlijk belang kan ontstaan (arrest van 15 juli 1970, zaak 44/69, Buchler, Jurispr. 1970, blz. 733, r.o. 17).

78 Met betrekking tot het aan de Commissie overgelegd proces-verbaal dient te worden opgemerkt, dat de Commissie het voorlopig proces-verbaal heeft ontvangen te zamen met de aan- en opmerkingen die de ondernemingen daarover hadden gemaakt, zodat moet worden aangenomen, dat de leden van de Commissie bij het geven van de beschikking op de hoogte waren van alle relevante gegevens van de zaak.

79 Met betrekking tot het aan het Adviescomité overgelegd proces-verbaal stelt het Gerecht vast dat, anders dan verzoekster stelt, de tekst daarvan niet op zodanige wijze was geredigeerd dat bij het Adviescomité dwaling op een punt van wezenlijk belang kon ontstaan. Er dient namelijk op te worden gewezen, dat het aan het Adviescomité overlegd voorlopig proces-verbaal uit twee delen bestaat, het ene betreffende de hoorzitting van 12 november 1984 en het andere betreffende de hoorzitting van 25 juli 1985. Wanneer men de twee delen van het voorlopig proces-verbaal van de hoorzittingen te zamen leest, blijkt dat de door verzoekster gevraagde wijzigingen van het voorlopig proces-verbaal, die op het ene of op het andere deel van dit proces-verbaal betrekking hebben, elke betekenis verliezen wanneer men ze bekijkt tegen de achtergrond van het deel waarop zij geen betrekking hebben. Zo kan verzoeksters kritiek, dat het zuiver intern karakter van haar prijsinstructies in het voorlopig proces-verbaal niet tot uiting komt, niet worden aanvaard, daar in het eerste deel weliswaar ten onrechte sprake is van door Huels aan haar klanten gezonden prijsinstructies, doch in het tweede deel verslag wordt gedaan van een discussie tussen de vertegenwoordiger van de Commissie en die van verzoekster over dit zuiver intern karakter van de prijsinstructies van Huels en deze laatste de inhoud van dat verslag niet betwist. Ook verzoeksters opmerking, dat in het voorlopig proces-verbaal geen melding wordt gemaakt van haar verweer tegen verschillende verwijten, is niet ter zake dienend, daar zij in feite enkel is gericht tegen het tweede deel van het voorlopig proces-verbaal, terwijl het betrokken verweer in het eerste deel is behandeld.

80 Mitsdien moet het middel worden afgewezen.

6. Niet-overlegging van het verslag van de raadadviseur-auditeur

81 Verzoekster betoogt, dat zij tevergeefs om overlegging van het verslag van de raadadviseur-auditeur heeft verzocht. Er is alle reden om aan te nemen, dat dit verslag bij het geven van de beschikking niet in aanmerking is genomen, ofschoon de raadadviseur-auditeur de tegenargumenten van Huels ongetwijfeld genuanceerder had beoordeeld dan de Commissie. Deze weigering gaat in tegen het doel waarvoor de raadadviseur-auditeur is aangesteld en tegen het mandaat dat hem is gegeven. Bovendien beperkt zij verzoeksters verweermogelijkheden doordat zij deze belet na te gaan, of bij het geven van de beschikking objectief, begrijpelijk en verifieerbaar rekening is gehouden met de hoorzittingen en met het resultaat daarvan. Huels behoudt zich het recht voor, het Gerecht te verzoeken de Commissie te gelasten dit verslag over te leggen.

82 Volgens de Commissie schrijft geen enkele bepaling voor, dat het verslag van de raadadviseur-auditeur aan de adressaten van de beschikking moet worden meegedeeld. De raadadviseur-auditeur speelt een belangrijke rol bij de interne besluitvorming van de Commissie en de ondernemingen kunnen er geen aanspraak op maken bij die besluitvorming te worden betrokken omdat dit de vrijmoedigheid en de onafhankelijkheid van de raadadviseur-auditeur in gevaar zou brengen. Het Hof heeft dit standpunt bevestigd in zijn beschikking van 11 december 1986 (zaak 212/86 R, ICI, niet gepubliceerd in de Jurisprudentie, r.o. 5 tot en met 8).

83 Het Gerecht wijst om te beginnen op de relevante bepalingen van het als bijlage bij het Dertiende verslag over het mededingingsbeleid gevoegde mandaat van de raadadviseur-auditeur, te weten:

"Artikel 2

De raadadviseur-auditeur heeft tot taak de vlotte afwikkeling van de hoorzitting te verzekeren en daardoor bij te dragen tot het objectieve karakter zowel van de hoorzitting als van de eventueel te geven beschikking. Hij ziet er met name op toe dat met alle relevante feiten, ongeacht of zij al dan niet gunstig zijn voor de betrokkenen, ten volle rekening wordt gehouden bij het uitwerken van ontwerp-beschikkingen van de Commissie op het gebied van de mededinging.

Hij zorgt bij de uitoefening van zijn functies voor de inachtneming van de rechten van de verdediging, daarbij terzelfder tijd rekening houdend met de noodzaak voor een doeltreffende toepassing van de mededingingsregels overeenkomstig de geldende verordeningen en de door het Hof van Justitie vastgestelde beginselen.

Artikel 5

De raadadviseur-auditeur brengt aan de directeur-generaal van de Mededinging verslag uit over de afwikkeling van de hoorzitting en over de conclusies welke hij daaruit trekt. Hij maakt zijn opmerkingen kenbaar over het vervolg van de procedure. Deze opmerkingen kunnen onder meer de noodzaak betreffen van een aanvulling van de beschikbare informatie, het prijsgeven van bepaalde punten van bezwaar, dan wel een aanvullende mededeling van punten van bezwaar.

Artikel 6

De raadadviseur-auditeur kan bij de uitoefening van zijn in artikel 2 omschreven taken, indien hij dat gewenst acht, zijn opmerkingen kenbaar maken aan het lid van de Commissie dat met mededingingsaangelegenheden is belast, wanneer laatstgenoemde het voorontwerp van beschikking wordt voorgelegd dat bestemd is voor het Adviescomité voor mededingingsregelingen en economische machtsposities.

Artikel 7

Het lid van de Commissie dat met mededingingsaangelegenheden is belast kan eventueel op verzoek van de raadadviseur-auditeur besluiten, het door laatstgenoemde uitgebrachte slotadvies te voegen bij de ontwerp-beschikking die aan de Commissie wordt voorgelegd, ten einde te waarborgen dat de Commissie, wanneer zij zich als beschikkinggevende instantie over een individueel geval uitspreekt, volledig van alle elementen van de zaak op de hoogte is."

84 Uit de tekst zelf van het mandaat van de raadadviseur-auditeur blijkt, dat er geen enkele verplichting bestaat om diens verslag aan het Adviescomité of aan de Commissie over te leggen. In geen enkele bepaling wordt immers voorgeschreven dat dit verslag aan het Adviescomité moet worden overgelegd. De raadadviseur-auditeur moet weliswaar verslag uitbrengen aan de directeur-generaal van de Mededinging (artikel 5) en kan, indien hij dat gewenst acht, zijn opmerkingen rechtstreeks kenbaar maken aan het met mededingingsaangelegenheden belaste lid van de Commissie (artikel 6), dat op zijn beurt, op verzoek van de raadadviseur-auditeur, het slotadvies van laatstgenoemde bij de aan de Commissie voorgelegde ontwerp-beschikking kan voegen (artikel 7), doch geen enkele bepaling verplicht de raadadviseur-auditeur, de directeur-generaal van de Mededinging of het met mededingingsaangelegenheden belaste lid van de Commissie het verslag van de raadadviseur-auditeur aan de Commissie over te leggen.

85 Verzoekster kan zich derhalve niet met succes beroepen op het feit dat het verslag van de raadadviseur-auditeur niet aan de leden van het Adviescomité of van de Commissie is overgelegd.

86 Het Gerecht wijst er overigens op, dat het recht van verweer niet eist, dat de ondernemingen waartegen een procedure op grond van artikel 85, lid 1, EEG-Verdrag is ingeleid, de gelegenheid krijgen opmerkingen te maken over het verslag van de raadadviseur-auditeur, dat een zuiver intern document van de Commissie is. Het Hof heeft dienaangaande geoordeeld, dat dit verslag voor de Commissie slechts de waarde van een niet-bindend advies heeft en dat het in die omstandigheden geen enkel element van beslissing bevat waarmee de gemeenschapsrechter bij de uitoefening van zijn toetsingsrecht rekening dient te houden (beschikking van 11 december 1986, zaak 212/86 R, ICI, r.o. 5 tot en met 8). Het recht van verweer is immers rechtens genoegzaam geëerbiedigd wanneer de verschillende bij de opstelling van de eindbeschikking betrokken instanties naar behoren op de hoogte zijn gebracht van hetgeen de ondernemingen op de hun door de Commissie meegedeelde punten van bezwaar hebben geantwoord, en van de bewijselementen die de Commissie tot staving van deze punten van bezwaar heeft aangevoerd (arrest van het Hof van 9 november 1983, zaak 322/81, reeds aangehaald, r.o. 7).

87 In dit verband moet worden opgemerkt, dat het verslag van de raadadviseur-auditeur niet is bedoeld om het betoog van de ondernemingen aan te vullen of te corrigeren, en evenmin om nieuwe punten van bezwaar te formuleren of nieuw bewijsmateriaal tegen de ondernemingen aan te dragen.

88 Derhalve kunnen de ondernemingen aan de eerbiediging van het recht van verweer niet het recht ontlenen om te eisen dat het verslag van de raadadviseur-auditeur hun voor het maken van opmerkingen wordt overgelegd (zie het arrest van het Hof van 17 januari 1984, gevoegde zaken 43/82 en 63/82, reeds aangehaald, r.o. 25).

89 Mitsdien moet het middel worden afgewezen.

De vaststelling van de inbreuk

90 Volgens punt 80, eerste alinea, van de beschikking zijn de producenten die in de EEG polypropyleen verkochten, vanaf 1977 partij geweest bij een geheel complex van stelsels, regelingen en maatregelen waartoe in het kader van een systeem van periodieke bijeenkomsten en voortdurende contacten werd besloten. De algemene opzet van de producenten - aldus punt 80, tweede alinea, van de beschikking - was bijeen te komen om overeenstemming te bereiken over specifieke onderwerpen.

91 In deze omstandigheden moet om te beginnen worden nagegaan, of de Commissie haar feitelijke vaststellingen over de perioden van 1977 tot eind 1978 of begin 1979 (I) en van eind 1978 of begin 1979 tot november 1983 (II) met betrekking tot het stelsel van periodieke bijeenkomsten (A), de prijsinitiatieven (B), de maatregelen ter vergemakkelijking van de toepassing van de prijsinitiatieven (C) en de vaststelling van streefhoeveelheden en quota (D) rechtens genoegzaam heeft bewezen; daarbij zullen achtereenvolgens de inhoud van de bestreden handeling (a), de argumenten van partijen (b) en de beoordeling door het Gerecht (c) worden gegeven. Vervolgens wordt de toepassing van artikel 85, lid 1, EEG-Verdrag op die feiten onderzocht.

1. De feitelijke vaststellingen

I - De periode van 1977 tot eind 1978 of begin 1979

A - Bestreden handeling

92 Volgens de beschikking (punten 78, vierde alinea, en 104, derde alinea) trad het stelsel van periodieke bijeenkomsten van polypropyleenproducenten rond eind 1977 in werking, maar is het niet mogelijk precies te achterhalen, op welke datum elk van de producenten deze bijeenkomsten begon bij te wonen. Huels, een van de producenten van wie niet met zekerheid kan worden aangetoond dat zij het initiatief van december 1977 "steunden", stelt dat zij vóór de tweede helft van 1982 slechts één bijeenkomst heeft bijgewoond.

93 Volgens punt 105, eerste en tweede alinea, van de beschikking kan de precieze datum waarop iedere producent aan de regelmatige plenaire vergaderingen begon deel te nemen, niet met zekerheid worden vastgesteld. De datum waarop Anic, ATO, BASF, DSM en Huels aan de regelingen begonnen deel te nemen, kan niet later dan 1979 zijn geweest, aangezien is gebleken dat deze vijf producenten allen betrokken waren bij de verdeling van de markt of de quotastelsels die in dat jaar voor het eerst van kracht waren.

B - Argumenten van partijen

94 Verzoekster stelt, dat zij in het antwoord van ICI op het verzoek om inlichtingen (bijl. 8 a.b.) weliswaar als een van de vaste deelnemers aan de bijeenkomsten wordt aangemerkt, doch dat dit enkel slaat op de periode 1979-1983. Daaruit kan dus niet worden afgeleid, dat zij vóór 1979 aan de bijeenkomsten heeft deelgenomen, en nog minder dat zij vanaf 1977 daaraan heeft deelgenomen. In feite blijkt uit de processtukken hooguit, dat zij de bijeenkomsten vanaf 1981 nu en dan en vanaf 1982 regelmatiger heeft bijgewoond.

95 De Commissie stelt onder verwijzing naar het antwoord van ICI op het verzoek om inlichtingen, dat verzoekster vanaf een tijdstip tussen 1977 en 1979 geregeld aan de bijeenkomsten heeft deelgenomen. ICI rangschikt Huels immers onder de vaste deelnemers aan de bijeenkomsten zonder specificatie van het aanvangstijdstip van die deelneming, terwijl zij met betrekking tot andere ondernemingen zegt, dat deze slechts in de periode 1979-1983 aan de bijeenkomsten hebben deelgenomen. Welnu, in een andere passage van dit antwoord wordt gezegd, dat de bijeenkomsten eind 1977 zijn begonnen en in 1978 reeds met een zekere regelmaat werden gehouden. Uit deze gegevens blijkt dus, dat verzoekster een van de "oprichters" van het kartel was.

C - Beoordeling door het Gerecht

96 Het Gerecht stelt vast, dat de Commissie tot staving van haar stelling dat Huels in de betrokken periode aan de bijeenkomsten heeft deelgenomen, slechts één bewijselement aanvoert, te weten het antwoord van ICI op het verzoek om inlichtingen (bijl. 8 a.b.).

97 ICI rangschikt verzoekster in haar antwoord op het verzoek om inlichtingen onder de vaste deelnemers aan de bijeenkomsten van "experts" en "bosses", doch geeft geen begindatum aan. In dit antwoord staat immers te lezen:

"The regular participants at meetings of 'Experts' and 'Bosses' were as follows: ATO, BASF, Chemie Linz, DSM, Hoechst, Huels, ICI, Montepolimeri, Petrofina, Saga, Solvay. The following producers participated regularly during those periods between 1979 and 1983 while they were engaged in the West European polyproylene industry: Anic - polypropylene business taken over by Montepolimeri; SIR - believed to be no longer in business; Rhône-Poulenc - polypropylene business sold tot BP. In addition, Alcudia and Hercules attended meetings on an irregular basis."

("de navolgende ondernemingen namen regelmatig deel aan de bijeenkomsten van 'experts' and 'bosses' : ATO, BASF, Chemie Linz, DSM, Hoechst, Huels, ICI, Montepolimeri, Petrofina, Saga, Solvay. De navolgende ondernemingen namen tussen 1979 en 1983 regelmatig aan deze bijeenkomsten deel tijdens de periode waarin zij nog in de Westeuropese polypropyleensector werkzaam waren: Anic - waarvan de polypropyleenafdeling is overgenomen door Montepolimeri; SIR - die haar zaken waarschijnlijk aan de kant heeft gedaan: Rhône-Poulenc - die haar polypropyleenafdeling aan BP heeft verkocht. Daarbij komt, dat Alcudia en Hercules nu en dan een bijeenkomst hebben bijgewoond.")

98 Aangezien de Commissie geen exacte gegevens over het begin van verzoeksters deelneming aan die bijeenkomsten bezit, verwijst zij naar een tweede passage uit het antwoord van ICI, waarin staat te lezen:

"Because of the problems facing the polypropylene industry (...), a group of producers met in about December 1977 to discuss what, if any, measures could be pursued in order to reduce the burden of the inevitable heavy losses about to be incurred by them (...). It was proposed that future meetings of those producers who wished to attend should be called on an ad hoc basis in order to exchange and develop ideas to tackle these problems."

["Ten einde de problemen waarmee de polypropyleenindustrie te kampen had, het hoofd te bieden (...) zijn een aantal producenten omstreeks december 1977 samengekomen om te onderzoeken, of - en zo ja, welke - maatregelen konden worden getroffen om de last van de zware verliezen die zij onvermijdelijk zouden lijden, te verminderen (...). Voorgesteld werd, bijeenkomsten van producenten die elkaar wensen te ontmoeten, voortaan met een 'ad hoc' -agenda samen te roepen om ideeën over de aanpak van die problemen uit te wisselen en te ontwikkelen."]

Uit deze passage leidt de Commissie af, dat verzoekster vanaf december 1977 aan de bijeenkomsten is beginnen deelnemen. Zij is overigens van mening, dat deze uitlegging van het antwoord van ICI op het verzoek om inlichtingen wordt bevestigd door het feit, dat de reden waarom ICI slechts voor de in de tweede zin van de eerste passage genoemde ondernemingen heeft aangegeven tijdens welke periode (1979-1983) zij aan de bijeenkomsten hebben deelgenomen, erin is gelegen dat zij duidelijk heeft willen maken dat de in de eerste zin van deze passage genoemde ondernemingen van in den beginne aan de bijeenkomsten hebben deelgenomen.

99 Het Gerecht stelt vast, dat waar ICI in haar antwoord op het verzoek om inlichtingen verzoekster onder de regelmatige deelnemers aan de bijeenkomsten rangschikt, zij uitdrukkelijk doelt op verzoeksters deelneming aan de bijeenkomsten van "bosses" en "experts". De passage die de Commissie aanhaalt om aan te tonen dat verzoekster vanaf december 1977 aan de bijeenkomsten heeft deelgenomen, doelt evenwel op "ad hoc"-bijeenkomsten en niet op bijeenkomsten van "bosses" en "experts", waarover in een andere passage van het antwoord van ICI op het verzoek om inlichtingen staat te lezen:

"By late 1978/early 1979 it was determined that the 'ad hoc' meetings of Senior Managers should be supplemented by meetings of lower level managers with more marketing knowledge. This two-tier level of representation became identified as (a) 'Bosses' (...) and (b) 'Experts' ."

["Eind 1978/begin 1979 werd besloten, dat de 'ad hoc' -bijeenkomsten van Senior Managers moesten worden aangevuld met bijeenkomsten van lagere managers die meer wisten van marketing. Deze vertegenwoordiging op twee niveaus kreeg de naam van (a) 'bosses' (...) en (b) 'experts' ".]

Dit wijst erop, dat de bijeenkomsten eind 1978 of begin 1979 zijn begonnen, toen naast de "ad hoc"-bijeenkomsten van "bosses" ook bijeenkomsten van "experts" plaatsvonden.

100 Opgemerkt zij, dat deze uitlegging van het antwoord van ICI op het verzoek om inlichtingen wordt bevestigd door een lezing waarbij de eerste twee zinnen van de eerste aangehaalde passage op voet van gelijkheid worden bekeken. Een dergelijke lezing is gerechtvaardigd, omdat de reden voor het onderscheid tussen de in de eerste en de in de tweede zin genoemde ondernemingen niet is gelegen in begin maar in het einde van hun deelneming aan de bijeenkomsten, vermits alle in de tweede zin genoemde ondernemingen de markt voor het einde van de inbreuk hebben verlaten. Deze twee zinnen moeten dus in hun onderling verband worden uitgelegd met inachtneming van het feit dat de bijeenkomsten van "bosses" en "experts" niet voor eind 1978 of begin 1979 zijn begonnen.

101 Verder heeft de Commissie in de beschikking uiting gegeven aan haar twijfel over het punt, of verzoekster vóór 1979 aan de bijeenkomsten heeft deelgenomen, door in punt 105, tweede alinea, van de beschikking te verklaren, dat de datum waarop verzoekster aan de regelingen begon deel te nemen, niet later dan 1979 kan zijn geweest.

102 Uit het voorgaande volgt, dat de Commissie geen enkel element kan aanvoeren waaruit blijkt dat Huels vóór eind 1978 of begin 1979 aan de inbreuk heeft deelgenomen, en dat zij deze deelneming derhalve niet rechtens genoegzaam heeft bewezen.

II - De periode van eind 1978 of begin 1979 tot november 1983

A - Het stelsel van periodieke bijeenkomsten

a) Bestreden handeling

103 Volgens punt 78, vierde alinea, van de beschikking houdt Huels staande, dat zij vóór midden 1982 slechts één bijeenkomst bijwoonde. In punt 105, tweede alinea, wordt geconcludeerd, dat de datum waarop Huels aan de regelingen begon deel te nemen, niet later dan 1979 kon zijn geweest, aangezien is gebleken dat zij betrokken was bij de verdeling van de markt of de quotastelsels die in dat jaar voor het eerst van kracht waren.

104 Volgens de beschikking (punten 104, derde alinea, en 105, tweede en vierde alinea) heeft ICI verklaard dat Huels tot de regelmatige deelnemers aan de bijeenkomsten behoorde, en functioneerde het stelsel van regelmatige bijeenkomsten van polypropyleenproducenten tot ten minste eind september 1983. Huels wordt verweten aan dat systeem te hebben deelgenomen (punt 18, eerste en derde alinea).

105 Volgens punt 21 van de beschikking hadden de periodieke bijeenkomsten van polypropyleenproducenten vooral ten doel, richtprijzen en kwantitatieve verkoopdoelen vast te stellen en toezicht te houden op de naleving daarvan door de producenten.

b) Argumenten van partijen

106 Verzoekster verklaart, dat er geen "geïnstitutionaliseerd systeem van periodieke bijeenkomsten" is geweest. De bijeenkomsten, die Huels overigens slechts nu en dan heeft bijgewoond, vonden op "ad hoc"-basis plaats, gelijk uit het antwoord van ICI op het verzoek om inlichtingen (bijl. 8 a.b.) blijkt. Uit het feit dat een aantal bijeenkomsten met regelmatige tussenpozen werden gehouden, kan niet worden afgeleid, dat alle ondernemingen in 1977 hadden afgesproken voortaan regelmatig bijeen te komen. Verzoekster ontkent in ieder geval ten stelligste, aan een dergelijke afspraak te hebben deelgenomen.

107 Uit de processtukken blijkt hooguit, dat zij de bijeenkomsten vanaf 1981 nu en dan en vanaf 1982 regelmatiger heeft bijgewoond. Deze vaststelling wordt niet ontkracht door de in 1979 opgestelde tabellen met de "revised targets" ("herziene streefdoelen") inzake verkoophoeveelheden voor een aantal ondernemingen, waaronder verzoekster. De daar genoemde voorstellen golden immers voor de hele Westeuropese polypropyleenmarkt en moesten dus alle producenten omvatten, ongeacht of deze aan de bijeenkomsten hadden deelgenomen.

108 Verder stelt verzoekster, dat zij er overigens als kleine producent niet onder uit kon, aan de bijeenkomsten deel te nemen; zij heeft daar een combinatie van desinformatie en innerlijk voorbehoud aangewend om haar strategie niet te verzwakken door haar concurrenten nuttige informatie te verstrekken. Het opgeven van de basisprodukten om speciale produkten te gaan vervaardigen had bovendien tot gevolg, dat haar belangen zozeer van die van de andere producenten verschilden, dat haar deelneming aan de bijeenkomsten niet tot doel kan hebben gehad de mededinging te beperken.

109 Ten slotte wijst zij erop, dat de Commissie zelf, door niet op te treden tegen de Franse en Italiaanse overheidssteun in de polypropyleensector, de producenten, die de crisis in deze sector het hoofd wilden bieden, heeft genoodzaakt bijeenkomsten te beleggen.

110 De Commissie betwist niet, dat de regelmaat en de frequentie van de bijeenkomsten in de loop der tijd zijn toegenomen. De bijeenkomsten kregen een sterkere structuur. Het ging erom een allesomvattende regeling toe te passen, die gestalte kreeg in geleidelijk krachtiger wordende acties om de marktkrachten om te buigen door samenwerking tussen de polypropyleenproducenten op het gebied van de prijzen, de kwantitatieve verkoopdoelen en de begeleidende maatregelen. Volgens de Commissie bestond deze geleidelijk tot stand gekomen allesomvattende regeling uit een kaderovereenkomst die voorzag in een stelsel van geïnstitutionaliseerde bijeenkomsten om een gezamenlijke marktstrategie op te zetten en werd aangevuld door bijzondere deelovereenkomsten over concrete maatregelen. De grote lijnen van deze kaderovereenkomst zijn van kracht gebleven tijdens de hele periode waarop de beschikking betrekking heeft. De betrokkenheid van Huels bij deze allesomvattende regeling of deze kaderovereenkomst vloeit met name voort uit de omstandigheid dat zij de periodieke bijeenkomsten geregeld bijwoonde.

111 Dat verzoekster geregeld aan de bijeenkomsten heeft deelgenomen, blijkt uit het antwoord van ICI op het verzoek om inlichtingen, waarin Huels onder de vaste deelnemers aan de bijeenkomsten wordt gerangschikt. Dit wordt bevestigd door de omstandigheid dat verzoeksters naam voorkomt in een bij ICI aangetroffen, niet-gedateerde tabel, getiteld "Producers' Sales to West Europe" ("Verkoop in West-Europa") (bijl. 55 a.b.), waarin voor alle Westeuropese polypropyleenproducenten de verkoopcijfers, uitgedrukt in kiloton, voor 1976, 1977 en 1978 worden gegeven en die kolommen bevat met als kop "1979 actual" ("werkelijke cijfers 1979"), "revised target" ("herziene streefhoeveelheid"). Deze tabel, die gegevens bevat die als zakengeheimen koste wat kost geheim moesten worden gehouden, kan niet zonder medewerking van Huels zijn opgesteld. Uit het verslag van de bijeenkomst van 26 en 27 september 1979 (bijl. 12 a.b.), blijkt evenwel, dat de in bovengenoemde tabel opgenomen kwantitatieve verkoopdoelen het onderwerp van de bijeenkomsten waren.

112 Verder wijst de Commissie erop, dat de andere producenten het bedrieglijk karakter van de schijninformatie die verzoekster naar eigen zeggen heeft verstrekt, noodzakelijkerwijs zouden hebben ontdekt daar zij deze informatie konden toetsen aan die van het Fides-systeem voor uitwisseling van gegevens, hetgeen voor Huels veel ergere gevolgen zou hebben gehad dan het niet bijwonen van de bijeenkomsten. Bovendien had het kartel niet enkel betrekking op de basisprodukten, maar ook op de speciale produkten en stond de specialisatiestrategie van Huels er dus niet aan in de weg, dat deze aan de bijeenkomsten deelnam.

113 Ten slotte is de Commissie van mening, dat de Franse en de Italiaanse overheidssteun niet van dien aard zijn dat zij verzoeksters deelneming aan de bijeenkomsten kunnen rechtvaardigen.

c) Beoordeling door het Gerecht

114 Het Gerecht stelt vast, dat verzoekster, anders dan twee andere producenten, in het antwoord van ICI op het verzoek om inlichtingen (bijl. 8 a.b.) zonder beperking in de tijd wordt gerangschikt onder degenen die regelmatig aan de bijeenkomsten van "bosses" en "experts" deelnamen. Dit antwoord moet aldus worden uitgelegd, dat daaruit blijkt dat verzoekster van in den beginne heeft deelgenomen aan het stelsel van bijeenkomsten van "bosses" en "experts", dat eind 1978 of begin 1979 is ingesteld.

115 Het antwoord van ICI op het verzoek om inlichtingen wordt op dit punt bevestigd door de vermelding in verschillende bij ICI, ATO en Hercules aangetroffen tabellen (bijl. 55 tot en met 62 a.b.) van verzoeksters naam met daarnaast haar verkoopcijfers voor verschillende maanden en jaren. In hun antwoord op een schriftelijke vraag van het Gerecht hebben de meeste verzoeksters immers erkend, dat de bij ICI, ATO en Hercules gevonden tabellen niet hadden kunnen worden opgesteld op basis van de statistieken van het Fides-systeem voor de uitwisseling van gegevens, en ICI heeft in haar antwoord op het verzoek om inlichtingen overigens met betrekking tot een van die tabellen opgemerkt, dat "the source of information for actual historic figures in this table would have been the producers themselves" ("de in deze tabel opgenomen reeds gerealiseerde cijfers moeten wel afkomstig zijn van de producenten zelf"). Dit weerlegt verzoeksters argument inzake het feit dat alle producenten zonder uitzondering in deze tabellen worden genoemd.

116 Bovendien is verzoeksters antwoord op het verzoek om inlichtingen onvolledig, daar deze geen melding heeft gemaakt van haar deelneming aan een bijeenkomst in januari 1981, uit het verslag waarvan (bijl. 17 a.b.) blijkt dat Huels eraan heeft deelgenomen.

117 Daarbij komt dat verzoekster voor het Gerecht heeft erkend, dat zij in 1982 en 1983 regelmatig aan de bijeenkomsten heeft deelgenomen, ofschoon zij in haar antwoord op het verzoek om inlichtingen had verklaard, dat zij vóór midden 1982 niet aan de bijeenkomsten had deelgenomen, hetgeen onder meer wordt tegengesproken door het verslag van de bijeenkomst van 13 mei 1982 (bijl. 24 a.b.), waarin duidelijk wordt gezegd dat verzoekster een van de deelnemers was.

118 In die omstandigheden mocht de Commissie aannemen, dat verzoekster vanaf eind 1978 of begin 1979 tot eind november 1983 regelmatig aan de periodieke bijeenkomsten van polypropyleenproducenten heeft deelgenomen.

119 De Commissie heeft op basis van de in het antwoord van ICI op het verzoek om inlichtingen vervatte gegevens, die door tal van verslagen van bijeenkomsten zijn bevestigd, terecht geoordeeld, dat de bijeenkomsten inzonderheid tot doel hadden, richtprijzen en kwantitatieve verkoopdoelen vast te stellen. Dit antwoord bevat immers de navolgende passages:

"' Target prices' for the basic grade of each principal category of polypropylene as proposed by producers from time to time since 1 January 1979 are set forth in Schedule (...)" en "A number of proposals for the volume of individual producers were discussed at meetings."

["De 'richtprijzen' , die vanaf 1 januari 1979 van tijd tot tijd door de producenten voor de basiskwaliteit van elk van de belangrijkste categorieën polypropyleen zijn voorgesteld, zijn weergegeven in bijlage (...)" en "Een aantal voorstellen betreffende de verkoophoeveelheden van de verschillende producenten werd tijdens de bijeenkomsten besproken".]

120 Waar ICI in haar antwoord op het verzoek om inlichtingen verklaart, dat er vanaf eind 1978 of begin 1979 naast de bijeenkomsten van "bosses" ook bijeenkomsten van "experts" op het gebied van marketing plaatsvonden, kan uit dat antwoord bovendien worden opgemaakt, dat de discussies over de vaststelling van richtprijzen en verkoophoeveelheden steeds concretere en preciezere vormen aannamen, terwijl de "bosses" zich in 1978 ertoe hadden beperkt, het idee van de richtprijzen te ontwikkelen.

121 Behalve bovengenoemde passages staat in het antwoord van ICI op het verzoek om inlichtingen nog te lezen: "Only 'Bosses' and 'Experts' meetings came to be held on a monthly basis (...)" (("Alleen de bijeenkomsten van 'bosses' en 'experts' vonden maandelijks plaats (...)). De Commissie mocht daaruit afleiden, dat die bijeenkomsten, gezien het feit dat zij hetzelfde karakter en hetzelfde doel hadden, deel uitmaakten van een stelsel van periodieke bijeenkomsten.

122 De argumenten die verzoekster aanvoert tot staving van haar stelling dat haar deelneming aan de bijeenkomsten niet strafbaar kon worden geacht, kunnen overigens niet worden aanvaard.

123 Verzoekster kan immers niet op goede gronden stellen, dat zij als kleine producent niet buiten de bijeenkomsten kon blijven, daar zij deze bijeenkomsten bij de Commissie kon aanbrengen en deze laatste kon verzoeken de stopzetting ervan te gelasten.

124 Verzoeksters strategie, die erin bestond de basisprodukten op te geven om over te schakelen op speciale produkten, en de daaruit voortvloeiende belangentegenstelling tussen haar en de andere producenten kunnen haar deelneming aan de bijeenkomsten evenmin rechtvaardigen, daar de discussies over de vaststelling van kwantitatieve verkoopdoelen niet enkel betrekking hadden op de basisprodukten, maar ook op de speciale produkten. In haar beroepschrift heeft verzoekster immers verklaard, dat haar totale verkoop van polypropyleen, alle kwaliteiten door elkaar genomen, in 1983 64 349 ton bedroeg voor Duitsland, België, Frankrijk, Groot-Brittannië, Italië en Luxemburg, de enige Westeuropese landen waar zij een polypropyleenverkoop van enige omvang had, en dat slechts 45 % van die totale verkoop basisprodukten betrof. Volgens verschillende documenten bedroeg het aan verzoekster voor dat jaar toegekende quotum evenwel - op een op 1 470 kiloton geraamde markt - tussen 65 000 ton (voorstel van Saga; bijl 81 a.b.) en 77 910 ton (5,3 % van dezelfde markt; voorstel van de Duitse producenten; bijl. 83 a.b.). Bijgevolg betroffen de discussies over de verkoophoeveelheden zowel de speciale produkten als de basisprodukten.

125 Met betrekking tot de desinformatie en het innerlijk voorbehoud die verzoekster op de bijeenkomsten zou hebben aangewend en waaruit zou blijken dat Huels niet de bedoeling had de mededinging te beperken, moet worden opgemerkt, dat aangezien niet wordt betwist dat verzoekster aan die bijeenkomsten heeft deelgenomen en aangezien vaststaat dat deze bijeenkomsten inzonderheid werden gehouden om richtprijzen en verkoophoeveelheden vast te stellen, verzoekster haar concurrenten op zijn minst de indruk heeft gegeven, dat zij met hetzelfde oogmerk als zij aan die bijeenkomsten deelnam.

126 In die omstandigheden staat het aan verzoekster, elementen aan te dragen die aannemelijk kunnen maken dat haar deelneming aan de bijeenkomsten niet was ingegeven door het doel de mededinging te beperken; daartoe dient zij aan te tonen, dat zij haar concurrenten had laten weten dat zij met een ander oogmerk dan zij aan de bijeenkomsten deelnam.

127 Dienaangaande moet worden opgemerkt, dat de argumenten die verzoekster aan haar marktgedrag ontleent om aan te tonen dat het verkrijgen van informatie het enige doel van haar deelneming aan de bijeenkomsten was, evenmin aannemelijk kunnen maken dat verzoekster niet tot doel had de mededinging te beperken, aangezien daaruit niet blijkt dat verzoekster haar concurrenten heeft meegedeeld dat haar marktgedrag volledig los zou staan van wat er op de bijeenkomsten was beslist. Zelfs al zouden haar concurrenten daarvan op de hoogte zijn geweest, dan nog wijst reeds het enkele feit van met deze concurrenten informatie uit te wisselen die een onafhankelijke ondernemer koste wat kost als zakengeheim voor zich pleegt te houden, erop dat verzoekster een beperking van de mededinging op het oog had.

128 Ten slotte kan het bestaan van mededingingvervalsende overheidssteun, gesteld dat dit bewezen zou zijn, geen rechtvaardiging opleveren voor de deelneming van concurrerende ondernemingen aan bijeenkomsten die inzonderheid tot doel hadden richtprijzen en verkoophoeveelheden vast te stellen. Dienaangaande moet worden opgemerkt, dat verzoekster, in plaats van de bijeenkomsten bij te wonen, de Commissie ten tijde van de feiten had kunnen verzoeken de bij artikel 93 EEG-Verdrag verleende bevoegdheden uit te oefenen, hetgeen verzoekster naar eigen zeggen niet heeft gedaan.

129 Uit een en ander volgt, dat de Commissie rechtens genoegzaam heeft bewezen, dat verzoekster tussen eind 1978 of begin 1979 en september 1983 regelmatig aan de periodieke bijeenkomsten van polypropyleenproducenten heeft deelgenomen en dat die bijeenkomsten inzonderheid ten doel hadden richtprijzen en kwantitatieve verkoopdoelen vast te stellen en stelselmatig plaatsvonden.

B - De prijsinitiatieven

a) Bestreden handeling

130 Volgens de beschikking (punten 28 tot en met 51) zijn er in de betrokken periode zes prijsinitiatieven geweest, gericht op het stelselmatig vaststellen van richtprijzen: het eerste van juli tot en met december 1979, het tweede van januari tot en met mei 1981, het derde van augustus tot en met december 1981, het vierde in juni en juli 1982, het vijfde van september tot en met november 1982 en het zesde van juli tot en met november 1983.

131 Met betrekking tot het eerste prijsinitiatief merkt de Commissie in punt 29