463

In plaats van rekening te houden met deze elementen heeft de Commissie zich gebaseerd op oppervlakkige verschillen tussen de diensten van shoppingplatforms en die van productvergelijkers die geen invloed hebben op hun substitueerbaarheid uit het oogpunt van de vraag van de internetgebruikers, en is zij op grond daarvan ten onrechte tot de slotsom gekomen dat eerstgenoemde diensten geen mededingingsdruk op laatstgenoemde diensten uitoefenen. CCIA wijst erop dat de Commissie in punt 36 van haar bekendmaking inzake de bepaling van de relevante markt voor het gemeenschappelijke mededingingsrecht (PB 1997, C 372, blz. 5) verklaart dat verschillen in de kenmerken van de diensten op zich onvoldoende zijn om substitueerbaarheid aan de vraagzijde uit te sluiten, aangezien dit in hoge mate afhangt van de waarde die de afnemers aan die verschillende kenmerken hechten. Verder is volgens Google een van de in het verweerschrift aangevoerde verschillen, namelijk dat de met Google concurrerende productvergelijkers, in tegenstelling tot de shoppingplatforms, niet in de Shopping Units kunnen verschijnen, onjuist. Zij dienen eenvoudigweg een advertentielink te plaatsen die rechtstreeks naar een winkelwebpagina verwijst, wat sommigen ook hebben gedaan. Google geeft drie voorbeelden. Aangezien de productmarkt waarop de gelaakte gedragingen mededingingsbeperkende gevolgen zouden hebben, werd gedefinieerd als de markt voor productvergelijkingsdiensten, had de Commissie niet alleen moeten onderzoeken over welke alternatieven internetgebruikers beschikten om voorafgaand aan een aankoop een dergelijke vergelijking op internet te maken, waardoor zij had kunnen vaststellen dat er shoppingplatforms en productvergelijkers bestaan, maar ook moeten uitleggen op welke manier Google, die aanvoerde dat de mededingingsdreiging uitging van de shoppingplatforms, zou hebben kunnen overwegen de prijzen van haar diensten voor het verschijnen op haar resultatenpagina’s duurzaam te verhogen zonder het risico te lopen adverteerders te verliezen aan de shoppingplatforms. De aanvullende diensten van deze platforms in vergelijking met die van de productvergelijkers, die door de Commissie als onderscheidende factoren zijn aangemerkt, versterken de concurrentie tussen deze platforms en de productvergelijkers alleen maar. Zij vormen trouwens de verklaring voor het feit dat die platforms door het Panda-algoritme beter worden gerangschikt in Googles generieke zoekresultaten en dat hun verkeer is gestegen terwijl dat naar de productvergelijkers is gedaald. Om die reden trachten verschillende van deze productvergelijkers deze aanvullende diensten, zoals die welke rechtstreekse aankopen mogelijk maken, eveneens aan te bieden. Google is zelf begonnen met de invoering van deze diensten, ook al heeft zij in haar concurrentiestrijd met shoppingplatforms op het gebied van productzoekopdrachten vooral ingezet op het verbeteren van de kwaliteit van haar antwoorden op de zoekopdrachten van internetgebruikers. Dat shoppingplatforms en productvergelijkers, zoals Amazon en Google, verticale betrekkingen onderhouden, dat laatstgenoemden met name naar de aanbiedingen van eerstgenoemden verwijzen en dat eerstgenoemden hun belangrijkste klanten zijn, zoals de Commissie in overweging 220 van het bestreden besluit heeft benadrukt, laat bovendien de verplichting van de Commissie onverlet om de substitueerbaarheid van hun diensten en de elementen die zijn aangevoerd om aan te tonen dat zij elkaar beconcurreren, te onderzoeken. Met betrekking tot het door Twenga in haar memorie in interventie aangevoerde argument dat de shoppingplatforms in een later stadium actief zijn dan Google en grotendeels afhankelijk zijn van het verkeer dat voortkomt uit haar algemene resultatenpagina’s, wijst Google erop dat deze laatste reden niet in het bestreden besluit is terug te vinden en betwist zij zowel de ontvankelijkheid als de bewijskracht van de door Twenga in dit verband aangevoerde studie over Frankrijk. Volgens de door Google ter ondersteuning van het verzoekschrift aangevoerde gegevens vormt het grootste deel van het verkeer van de shoppingplatforms rechtstreeks verkeer, hetgeen in tegenspraak is met het cijfer van 46 % waarnaar Twenga verwijst voor het verkeer dat voortkomt uit haar algemene resultatenpagina’s. In de repliek verduidelijkt Google dat het verkeer van de shoppingplatforms dat afkomstig is van productvergelijkers, minimaal is in verhouding tot hun totale verkeer. Google betoogt ook dat de Commissie in haar verweerschrift de bewijslast tracht om te keren door te stellen dat zij moet aantonen dat internetgebruikers websites van shoppingplatforms ook bezoeken om met het oog op de aankoop van producten vergelijkende zoekopdrachten uit te voeren en niet alleen om aankopen te doen, terwijl het aan de Commissie staat om aan te tonen dat dit niet het geval is indien zij deze platforms wil uitsluiten van de relevante markt. De gegevens in het dossier van de administratieve procedure stellen haar niet in staat dat bewijs te leveren. Met name het feit dat uit een studie uit 2014 blijkt dat internetgebruikers menen dat shoppingplatforms zich voornamelijk toeleggen op de aankoop van producten, vormt geen indicatie voor de mate waarin gebruik wordt gemaakt van hun vergelijkende zoekfuncties. Google heeft ter terechtzitting met name onderstreept dat de relevante markt in het bestreden besluit, zoals uit overweging 191 blijkt, alleen die is van de aan internetgebruikers aangeboden productvergelijkingsdiensten waarvoor shoppingplatforms en productvergelijkers onderling verwisselbaar zijn, en niet die van aan onlineverkopers aangeboden diensten. Voorts is het onjuist te beweren dat shoppingplatforms niet met grote verkopers werken terwijl productvergelijkingsdiensten deze partners verkiezen. Ten slotte zijn de in de overwegingen 224 tot en met 226 van het bestreden besluit opgenomen beschouwingen inzake de verschillen aan de aanbodzijde niet relevant, aangezien er sprake is van substitueerbaarheid aan de zijde van de vraag van de internetgebruikers.