Trefwoorden

Samenvatting



Trefwoorden

1. Mededinging – Gemeenschapsregels – Inbreuken – Toerekening – Moedermaatschappij en dochterondernemingen – Economische eenheid – Beoordelingscriteria

(Art. 81 EG en 82 EG)

2. Mededinging – Gemeenschapsregels – Inbreuken – Toerekening – Moedermaatschappij en dochterondernemingen – Economische eenheid – Beoordelingscriteria

(Art. 81 EG en 82 EG)

3. Mededinging – Geldboeten – Bedrag – Bepaling – Criteria – Zwaarte van inbreuk – Verzwarende omstandigheden – Recidive – Begrip

(Art. 81 EG en 82 EG; mededeling 98/C 9/03 van de Commissie, punt 2)

4. Mededinging – Geldboeten – Bedrag – Bepaling – Criteria – Afschrikkende werking van geldboete

(Art. 81 EG en 82 EG; mededeling 98/C 9/03 van de Commissie, punt 1 A, vierde alinea)

5. Mededinging – Geldboeten – Bedrag – Bepaling – Criteria – Zwaarte van inbreuk – Mate waarin werkelijk schade op betrokken markt kan worden veroorzaakt

(Art. 81 EG en 82 EG; mededeling 98/C 9/03 van de Commissie, punt 1 A, eerste tot en met vierde en zesde alinea)

6. Mededinging – Geldboeten – Bedrag – Bepaling – Criteria – Zwaarte van inbreuk – Beoordeling naar aard van inbreuk – Zeer zware inbreuken

(Art. 81 EG en 82 EG; mededeling 98/C 9/03 van de Commissie, punt 1 A, eerste en tweede alinea)

7. Mededinging – Geldboeten – Bedrag – Bepaling – Criteria – Inachtneming van evenredigheidsbeginsel

(Art. 81 EG en 82, EG; verordening nr. 1/2003 van de Raad, art. 23, lid 2; mededeling 98/C 9/03 van de Commissie, punt 1 A)

Samenvatting

1. In geval van inbreuk op de mededingingsregels kan het gedrag van een dochteronderneming aan de moedermaatschappij worden toegerekend, met name wanneer de dochteronderneming, hoewel zij een afzonderlijke rechtspersoonlijkheid heeft, niet zelfstandig haar marktgedrag bepaalt, maar in hoofdzaak de haar door de moedermaatschappij verstrekte instructies volgt, inzonderheid gelet op de economische, organisatorische en juridische banden die deze twee juridische entiteiten verenigen. In een dergelijke situatie maken de moedermaatschappij en haar dochteronderneming immers deel uit van één economische eenheid en vormen zij dus één enkele onderneming. Dat een moedermaatschappij en haar dochteronderneming één enkele onderneming vormen, biedt de Commissie aldus de mogelijkheid een beschikking houdende oplegging van geldboeten tot de moedermaatschappij te richten, zonder dat behoeft te worden aangetoond dat deze zelf bij de inbreuk betrokken was.

In het bijzondere geval waarin een moedermaatschappij 100 % van het kapitaal bezit van haar dochteronderneming die inbreuk op de mededingingsregels heeft gemaakt, kan enerzijds deze moedermaatschappij beslissende invloed uitoefenen op het gedrag van deze dochteronderneming en bestaat er anderzijds een weerlegbaar vermoeden dat die moedermaatschappij daadwerkelijk beslissende invloed uitoefent op het gedrag van haar dochteronderneming. In die omstandigheden volstaat het dat de Commissie bewijst dat het gehele kapitaal van een dochteronderneming in het bezit is van de moedermaatschappij, om aan te nemen dat deze laatste beslissende invloed uitoefent op het commerciële beleid van de dochteronderneming. De Commissie kan de moedermaatschappij vervolgens hoofdelijk aansprakelijk stellen voor de betaling van de aan de dochteronderneming opgelegde geldboete, tenzij de moedermaatschappij, die dat vermoeden moet weerleggen, afdoende bewijzen overlegt dat haar dochteronderneming zich op de markt zelfstandig gedraagt.

(cf. punten 53‑54)

2. De Commissie mag op grond van het feit dat een moedermaatschappij rechtstreeks of indirect het volledige kapitaal van haar dochterondernemingen bezit, ervan uitgaan dat deze moedermaatschappij beslissende invloed uitoefent op het gedrag van die dochterondernemingen. Het staat aan de moedermaatschappij, dit vermoeden te weerleggen door aan te tonen dat die dochterondernemingen hun commercieel beleid autonoom bepalen, zodat zij niet samen met haar één enkele economische eenheid en dus één enkele onderneming in de zin van artikel 81 EG vormen.

Het staat met name aan de moedermaatschappij, alle elementen betreffende de organisatorische, economische en juridische banden tussen haar dochterondernemingen en zichzelf over te leggen, die volgens haar kunnen aantonen dat zij geen economische eenheid vormen. Bij zijn beoordeling moet het Gerecht immers rekening houden met alle hem verstrekte elementen, waarvan de aard en het belang kunnen variëren naargelang van de kenmerken van de concrete zaak.

In dit verband is het niet het feit dat de moedermaatschappij haar dochteronderneming heeft aangespoord om de inbreuk te plegen, noch a fortiori, de betrokkenheid van eerstgenoemde bij die inbreuk, die de Commissie de mogelijkheid biedt de beschikking waarbij geldboeten worden opgelegd, aan de moedermaatschappij van een groep van vennootschappen te richten, maar het feit dat deze vennootschappen één enkele onderneming vormen. Toerekening van inbreukmakend gedrag van een dochteronderneming aan de moedermaatschappij vereist aldus niet het bewijs dat de moedermaatschappij het beleid van haar dochteronderneming beïnvloedt op het specifieke domein waarop de inbreuk is gepleegd.

In het bijzonder het feit dat de moedermaatschappij slechts een niet-operationele holdingmaatschappij is die zich zeer weinig mengt in het beheer van haar dochterondernemingen, volstaat niet om uit te sluiten dat zij beslissende invloed uitoefent op het gedrag van die dochterondernemingen, met name door de financiële investeringen binnen de groep te coördineren. Binnen een groep van vennootschappen zal een holdingmaatschappij die met name de financiële investeringen binnen de groep coördineert, immers deelnemingen in verschillende vennootschappen hergroeperen en bestaat haar functie erin, met name door deze zeggenschap over de middelen te zorgen voor eenheid in het bestuur.

(cf. punten 66‑68, 70)

3. Punt 2 van de richtsnoeren voor de berekening van geldboeten die uit hoofde van artikel 15, lid 2, van verordening nr. 17, respectievelijk artikel 65, lid 5, van het EGKS-Verdrag worden opgelegd, noemt als voorbeeld van verzwarende omstandigheden recidive door dezelfde onderneming(en) voor eenzelfde type inbreuk. Het begrip recidive, zoals dit in een aantal nationale rechtsorden wordt begrepen, impliceert dat een persoon nieuwe inbreuken heeft gepleegd na te zijn bestraft voor vergelijkbare inbreuken. Een eventuele recidive is één van de omstandigheden waarmee rekening moet worden gehouden bij de beoordeling van de zwaarte van een inbreuk op de mededingingsregels.

De Commissie beschikt over beoordelingvrijheid met betrekking tot de keuze van de voor de vaststelling van het bedrag van de geldboeten in aanmerking te nemen factoren, zoals onder meer de bijzondere omstandigheden van de zaak, de context daarvan en de afschrikkende werking van de geldboeten, zonder zich aan een dwingende of uitputtende lijst van in aanmerking te nemen factoren te moeten houden. Deze beoordelingsvrijheid van de Commissie omvat zowel de vaststelling als de beoordeling van de specifieke kenmerken van een recidive, en de Commissie is ter zake van een dergelijke vaststelling niet gebonden aan een eventuele verjaringstermijn.

In dit verband wijst de omstandigheid dat een onderneming, met name korte tijd na de vaststelling van een eerdere beschikking die zelf minder dan tien jaar na een eerste beschikking is vastgesteld, inbreuk opleverend gedrag herhaalt, erop dat deze onderneming niet geneigd is de passende gevolgen te verbinden aan de vaststelling dat zij inbreuk heeft gemaakt op de mededingingsregels, zodat de Commissie zich zonder schending van het rechtszekerheidsbeginsel op goede gronden op dergelijke eerdere beschikkingen kan beroepen om de recidive vast te stellen.

Verder kunnen de maatregelen die de betrokken onderneming heeft getroffen om het mededingingsrecht in acht te nemen, het bestaan van de inbreuk en de door de Commissie vastgestelde recidive niet opheffen. Zo verplicht de vaststelling door de betrokken onderneming van een programma van inachtneming van de mededingingsregels de Commissie niet het bedrag van de geldboete om die reden te verminderen. Voorts is het onmogelijk, te bepalen hoe doeltreffend door een onderneming getroffen interne maatregelen ter voorkoming van nieuwe inbreuken op het mededingingsrecht zijn.

In dezelfde zin heeft de samenwerking van de betrokken onderneming tijdens de administratieve procedure niet tot gevolg dat de recidive van deze onderneming de hoedanigheid van verzwarende omstandigheid verliest.

Wat ten slotte de evenredigheid van een vermeerdering van de geldboete wegens recidive betreft, beschikt de Commissie bij de vaststelling van het bedrag van de geldboete over beoordelingsvrijheid en is zij niet verplicht, een precieze wiskundige formule te hanteren. Bovendien moet de Commissie bij de vaststelling van het bedrag van de geldboete ervoor zorgen dat haar optreden afschrikkende werking heeft. Welnu, recidive is een omstandigheid die een aanzienlijke vermeerdering van het basisbedrag van de geldboete rechtvaardigt. Recidive bewijst immers dat de eerder opgelegde sanctie onvoldoende afschrikkende werking heeft gehad. Verder kan de Commissie bij de vaststelling van een vermeerderingspercentage wegens recidive rekening houden met de aanwijzingen dat de betrokken onderneming geneigd is om zich aan de mededingingsregels te onttrekken, daaronder begrepen de tijd die is verstreken tussen de betrokken inbreuken.

(cf. punten 90‑93, 95‑98)

4. Wanneer de Commissie een onderneming een geldboete wegens inbreuk op de mededingingsregels oplegt en bij de vaststelling van het bedrag van die geldboete een andere vermenigvuldigingcoëfficiënt toepast dan die welke is gebruikt voor de berekening van de in een andere beschikking aan diezelfde onderneming opgelegde geldboete, wordt het beginsel van gelijke behandeling niet geschonden wanneer elk van de twee beschikkingen op een verschillende feitelijke situatie berust.

De bevoegdheid van de Commissie om geldboeten op te leggen aan ondernemingen die opzettelijk of uit onachtzaamheid inbreuk maken op de bepalingen van artikel 81 EG, is immers een van de middelen die de Commissie ter beschikking zijn gesteld om de haar door het gemeenschapsrecht toevertrouwde toezichttaak te kunnen uitoefenen, een taak die de verplichting omvat om een algemeen beleid te voeren dat erop is gericht, op het gebied van de mededinging toepassing te geven aan de door het Verdrag vastgelegde beginselen en het gedrag van de ondernemingen in overeenstemming met deze beginselen te sturen. Daaruit volgt dat de Commissie bij de beoordeling van de zwaarte van een inbreuk met het oog op de vaststelling van het bedrag van de geldboete ervoor moet zorgen dat haar optreden afschrikkende werking heeft, vooral met betrekking tot inbreuken die bijzonder schadelijk zijn voor de verwezenlijking van de doelstellingen van de Gemeenschap. Dit vereist dat het bedrag van de geldboete wordt aangepast teneinde rekening te houden met de beoogde impact ervan op de onderneming waaraan zij wordt opgelegd, ter voorkoming dat de geldboete in het niet valt of integendeel buitensporig is gelet op onder meer het financiële vermogen van de betrokken onderneming, zulks overeenkomstig de vereisten om enerzijds de doelmatigheid van de geldboete te waarborgen en anderzijds het evenredigheidsbeginsel te eerbiedigen. Een grote onderneming, die over aanzienlijke financiële middelen beschikt in vergelijking met die van de andere leden van een kartel, kan gemakkelijker de voor de betaling van haar geldboete vereiste middelen bijeenbrengen, hetgeen met het oog op een voldoende afschrikkende werking van de geldboete rechtvaardigt dat deze onderneming, met name door toepassing van een vermenigvuldigingscoëfficiënt, een verhoudingsgewijs hogere geldboete wordt opgelegd dan een onderneming die niet over dergelijke middelen beschikt en dezelfde inbreuk heeft gepleegd.

Bovendien is de totale omzet van elke onderneming die aan een kartel heeft deelgenomen, relevant voor de vaststelling van het bedrag van de geldboete. Het doel van afschrikking dat de Commissie bij de bepaling van het bedrag van een geldboete mag nastreven, is erop gericht te verzekeren dat de ondernemingen de mededingingsregels naleven die in het Verdrag zijn vastgesteld voor hun activiteiten binnen de Gemeenschap of de Europese Economische Ruimte. Bijgevolg wordt de factor afschrikking, die bij de berekening van de geldboete in aanmerking kan worden genomen, beoordeeld aan de hand van tal van elementen en niet alleen aan de hand van de bijzondere situatie van de betrokken onderneming. Dit beginsel geldt met name wanneer de Commissie een vermenigvuldigingscoëfficiënt ter afschrikking heeft vastgesteld voor de aan een onderneming op te leggen geldboete.

Verder beschikt de Commissie bij de vaststelling van geldboeten over een ruime beoordelingsvrijheid en is zij niet gebonden door haar eerdere beoordelingen. Hieruit volgt dat de betrokken onderneming zich voor de rechter van de Unie niet op de beschikkingspraktijk van de Commissie kan beroepen.

Ten slotte wordt het beginsel van gelijke behandeling in elk geval slechts geschonden wanneer vergelijkbare situaties verschillend of verschillende situaties gelijk worden behandeld, tenzij een dergelijke behandeling objectief gerechtvaardigd is.

(cf. punten 119‑122, 125‑126, 129, 136)

5. In de richtsnoeren voor de berekening van geldboeten die uit hoofde van artikel 15, lid 2, van verordening nr. 17, respectievelijk artikel 65, lid 5, van het EGKS-Verdrag worden opgelegd, wordt onderscheid gemaakt tussen niet te ernstige inbreuken, zware inbreuken en zeer zware inbreuken (punt 1 A, eerste en tweede alinea, van de richtsnoeren). Verder bestaat de differentiatie tussen de ondernemingen erin om conform punt 1 A, derde, vierde en zesde alinea, van de richtsnoeren, de individuele bijdrage van elke onderneming, in termen van daadwerkelijke economische macht, tot het succes van de mededingingsregeling te bepalen met het oog op de indeling ervan in de juiste categorie.

De individuele bijdrage van elke onderneming, in termen van daadwerkelijke economische macht, tot het succes van de mededingingsregeling moet worden onderscheiden van de in punt 1 A, eerste alinea, van de richtsnoeren bedoelde concrete weerslag van de inbreuk. In dit laatste geval wordt de concrete weerslag van de inbreuk, wanneer hij meetbaar is, in aanmerking genomen voor de indeling van de inbreuk als niet te ernstige, zware of zeer zware inbreuk. De individuele bijdrage van elke onderneming wordt in aanmerking genomen voor de weging van de op basis van de zwaarte van de inbreuk vastgestelde bedragen.

Zelfs bij ontbreken van een meetbare concrete weerslag van de inbreuk kan de Commissie, na de inbreuk als niet te ernstig, zwaar of zeer zwaar te hebben aangemerkt, overeenkomstig punt 1 A, derde, vierde en zesde alinea, van de richtsnoeren beslissen om de betrokken ondernemingen gedifferentieerd te behandelen.

Verder kan de Commissie voor de ondernemingen die op de betrokken markt een belangrijkere positie innemen dan de andere, een hoger aanvangsbedrag voor de geldboete vaststellen. Zij houdt aldus rekening met de daadwerkelijke invloed van elke onderneming op die markt. Dit element is namelijk de uitdrukking van de grotere verantwoordelijkheid die de ondernemingen die op de betrokken markt een belangrijkere positie innemen dan de andere, hebben voor de schade die de oprichting van een geheim kartel aan de mededinging, en uiteindelijk dus ook aan de consumenten, heeft berokkend.

(cf. punten 146, 149‑150, 154)

6. Uit de beschrijving van de zeer zware inbreuken in de richtsnoeren voor de berekening van geldboeten die uit hoofde van artikel 15, lid 2, van verordening nr. 17, respectievelijk artikel 65, lid 5, van het EGKS-Verdrag worden opgelegd, blijkt dat overeenkomsten of onderling afgestemde feitelijke gedragingen die met name op vaststelling van prijsdoelstellingen of verdeling van marktaandelen zijn gericht, alleen al op grond van de aard ervan als „zeer zwaar” kunnen worden aangemerkt, zonder dat de Commissie een concrete weerslag van de inbreuk op de markt behoeft aan te tonen. Op dezelfde wijze behoren de horizontale prijskartels tot de zwaarste inbreuken op het mededingingsrecht en kunnen zij dus op zichzelf als zeer zwaar worden aangemerkt.

(cf. punt 166)

7. Het evenredigheidsbeginsel vereist dat de handelingen van de gemeenschapsinstellingen niet verder gaan dan passend en noodzakelijk is ter bereiking van het beoogde doel. In de context van de berekening van de geldboeten voor inbreuk op de mededingingsregels impliceert het evenredigheidsbeginsel dat de Commissie de geldboete vaststelt in verhouding tot de factoren die bij de beoordeling van de zwaarte van de inbreuk in aanmerking zijn genomen, en dat zij deze factoren daarbij op samenhangende en objectief gerechtvaardigde wijze toepast.

(cf. punt 175)