Trefwoorden

Samenvatting



Trefwoorden

1. Procedure – Maatregelen van instructie – Horen van getuigen – Beoordelingsvrijheid van Gerecht – Invloed van algemeen beginsel van gemeenschapsrecht van recht op eerlijk proces

(Reglement voor de procesvoering van het Gerecht, art. 68, lid 1)

2. Procedure – Inleidend verzoekschrift – Vormvereisten – Summiere uiteenzetting van aangevoerde middelen – Middelen rechtens niet uiteengezet in verzoekschrift – Verwijzing naar elementen in bijlage – Niet-ontvankelijkheid

(Reglement voor de procesvoering van het Gerecht, art. 44, lid 1, sub c)

3. Mededinging – Gemeenschapsregels – Onderneming – Begrip

[EG-Verdrag, art. 85 en 86 (thans art. 81 EG en 82 EG)]

4. Mededinging – Gemeenschapsregels – Inbreuk gepleegd door onderneming – Toerekening aan andere onderneming gelet op economische en juridische banden die hen verenigen – Voorwaarden – Ontoereikendheid van omstandigheid dat kapitaal in één hand is verenigd

[EG-Verdrag, art. 85, lid 1 (thans art. 81, lid 1, EG)]

5. Mededinging – Mededingingsregelingen – Deelneming van onderneming aan mededingingverstorend initiatief – Volstaan van stilzwijgende goedkeuring, zonder publiekelijke afstandneming of aangifte bij bevoegde instanties, voor aansprakelijkheid van onderneming

[EG-Verdrag, art. 85, lid 1 (thans art. 81, lid 1, EG)]

6. Mededinging – Mededingingsregelingen – Aantasting van mededinging – Beoordelingscriteria – Mededingingverstorend doel – Vaststelling voldoende

[EG-Verdrag, art. 85, lid 1 (thans art. 81, lid 1, EG)]

7. Hogere voorziening – Middelen – Middel voor het eerst aangevoerd in hogere voorziening – Niet-ontvankelijkheid

(Statuut-EG van het Hof van Justitie, art. 51)

8. Mededinging – Gemeenschapsregels – Inbreuken – Geldboeten – Vaststelling Criteria – Verhoging van algemeen niveau van geldboeten – Toelaatbaarheid – Voorwaarden

[EG-Verdrag, art. 85, lid 1, en 86 (thans art. 81, lid 1, EG en 82 EG); verordening nr. 17 van de Raad]

9. Gemeenschapsrecht – Beginselen – Bescherming van gewettigd vertrouwen – Grenzen – Bestrijding van inbreuken op mededingingsregels – Vaststelling van geldboeten – Methode van berekening van geldboeten – Beoordelingsvrijheid van instellingen – Geen invloed van mededeling inzake medewerking

(Mededeling 96/C 207/04 van de Commissie)

10. Mededinging – Geldboeten – Bedrag – Vaststelling – Criteria – Zwaarte van inbreuken – Verzachtende omstandigheden – Verplichting voor Commissie zich aan haar vroegere beschikkingspraktijk te houden – Geen

(Verordening nr. 17 van de Raad, art. 15, lid 2)

11. Gemeenschapsrecht – Algemene rechtsbeginselen – Niet-terugwerkende kracht van strafrechtelijke bepalingen – Werkingssfeer – Geldboeten opgelegd wegens schending van mededingingsregels – Daaronder begrepen – Schending wegens toepassing van richtsnoeren voor berekening van geldboeten op inbreuk die vóór vaststelling ervan is gepleegd – Voorzienbaarheid van bij richtsnoeren ingevoerde wijzigingen – Geen schending

(Europees Verdrag tot bescherming van de rechten van de mens, art. 7; verordening nr. 17 van de Raad, art. 15; mededeling 98/C 9/03 van de Commissie)

12. Handelingen van de instellingen – Richtsnoeren voor berekening van geldboeten wegens schending van mededingingsregels – Handeling van algemene strekking – Gevolgen

(Mededeling 98/C 9/03 van de Commissie)

13. Mededinging – Geldboeten – Bedrag – Vaststelling – Criteria – Totale omzet van betrokken onderneming – Omzet behaald met goederen waarop inbreuk betrekking heeft – Inaanmerkingneming van beide omzetten – Grenzen

(Verordening nr. 17 van de Raad, art. 15, lid 2)

14. Hogere voorziening – Bevoegdheid van Hof – Uit billijkheidsoverwegingen weer in geding brengen van oordeel van Gerecht over bedrag van aan ondernemingen opgelegde geldboeten – Uitgesloten – Toetsing beperkt tot onderzoek van inaanmerkingneming door Gerecht van wezenlijke factoren voor toetsing van zwaarte van inbreuk en van geheel van argumenten tegen opgelegde geldboete

[EG-Verdrag, art. 85 (thans art. 81 EG); Statuut-EG van het Hof van Justitie, art. 51; verordening nr. 17 van de Raad, art. 15]

15. Mededinging – Richtsnoeren voor berekening van geldboeten – Berekeningsmethode waarbij verschillende elementen van flexibiliteit in aanmerking worden genomen in plaats van omzet van onderneming, waaraan vroeger voorkeur werd gegeven – Verenigbaarheid met artikel 15, lid 2, van verordening nr. 17

(Verordening nr. 17 van de Raad, art. 15, lid 2; mededeling 98/C 9/03 van de Commissie)

16. Mededinging – Geldboeten – Bedrag – Vaststelling – Maximumbedrag – Berekening – Onderscheid tussen eindbedrag en tussenbedrag van geldboete – Gevolgen

(Verordening nr. 17 van de Raad, art. 15, lid 2)

17. Mededinging – Geldboeten – Bedrag – Vaststelling – Criteria – Financiële situatie van betrokken onderneming – Inaanmerkingneming – Verplichting – Geen

(Verordening nr. 17 van de Raad, art. 15, lid 2)

18. Mededinging – Geldboeten – Bedrag – Vaststelling – Criteria – Verlaging van bedrag van geldboete als tegenprestatie voor medewerking van beschuldigde onderneming – Voorwaarden – Beoordelingsvrijheid van Commissie

(Verordening nr. 17 van de Raad, art. 15, lid 2; mededeling 96/C 207/04 van de Commissie, hoofdstuk D, punten 1 en 2)

19. Mededinging – Administratieve procedure – Eerbiediging van rechten van verdediging – Mededeling van punten van bezwaar – Noodzakelijke inhoud – Aangeven van criteria voor berekening van voorgenomen geldboete – Prematuur – Geen verplichting om eventuele beleidswijziging met betrekking tot niveau van geldboeten te vermelden

(Verordening nr. 17 van de Raad)

20. Hogere voorziening – Middelen – Ontoereikende motivering – Bevoegdheid van Hof – Inaanmerkingneming van door Gerecht vastgestelde feiten – Daaronder begrepen

[EG-Verdrag, art. 190 (thans art. 253 EG)]

21. Handelingen van de instellingen – Motivering – Verplichting – Omvang – Beschikkingen – Regularisering van motiveringsgebrek tijdens contentieuze procedure – Ontoelaatbaarheid

[EG-Verdrag, art. 190 (thans art. 253 EG)]

Samenvatting

1. Zelfs wanneer een in het verzoekschrift geformuleerd verzoek om getuigen te horen, nauwkeurig de feiten aangeeft waarop dit verhoor betrekking zal hebben, alsmede de redenen die dit verhoor rechtvaardigen, staat het aan het Gerecht de relevantie van dit verzoek voor het geschil en de noodzaak om die getuigen te horen te beoordelen.

Dat het Gerecht dienaangaande over een beoordelingsvrijheid beschikt, kan niet worden betwist met een beroep op het algemeen beginsel van gemeenschaprecht dat is geïnspireerd door artikel 6, lid 1, van het Europees Verdrag tot bescherming van de rechten van de mens, volgens hetwelk eenieder recht heeft op een eerlijk proces, en inzonderheid door lid 3, sub d, daarvan, volgens hetwelk eenieder tegen wie een vervolging is ingesteld, met name het recht heeft het oproepen en de ondervraging van getuigen à décharge te doen geschieden onder dezelfde voorwaarden als het geval is met de getuigen à charge, welk beginsel een bijzonder aspect is van het recht op een eerlijk proces.

Deze bepaling verleent degene tegen wie een vervolging is ingesteld, namelijk geen absoluut recht om getuigen voor de rechter te doen verschijnen, en het staat in beginsel aan de nationale rechter om te beslissen of oproeping van een getuige nodig of opportuun is.

Artikel 6, lid 3, schrijft dus niet de oproeping van alle getuigen voor, maar beoogt een volledige gelijkwaardigheid van procedurele rechten, die verzekert dat degene tegen wie een vervolging is ingesteld, in de litigieuze procedure in haar geheel genomen de mogelijkheid heeft gehad om de op hem rustende verdenking naar behoren en voldoende te betwisten.

(cf. punten 68‑71)

2. Uit artikel 44, lid 1, sub c, van het Reglement voor de procesvoering van het Gerecht volgt dat de elementen feitelijk en rechtens van het beroep althans summier uit het verzoekschrift zelf moeten blijken, en dat het dus niet volstaat dat in het verzoekschrift wordt verwezen naar dergelijke elementen in een bijlage daarbij.

Het is evenmin de taak van het Gerecht om in de bijlagen de middelen te zoeken en te ontdekken die het als grondslag voor het beroep zou kunnen beschouwen, daar de bijlagen slechts als bewijsmiddel dienen.

(cf. punten 94, 97, 100)

3. In de context van het mededingingsrecht omvat het begrip onderneming elke eenheid die een economische activiteit uitoefent, ongeacht haar rechtsvorm en de wijze waarop zij wordt gefinancierd. Het vereist niet dat de betrokken economische eenheid rechtspersoonlijkheid heeft.

(cf. punten 112‑113)

4. Het mededingingverstorend gedrag van een onderneming kan aan een andere onderneming worden toegerekend wanneer eerstgenoemde onderneming niet zelfstandig haar marktgedrag bepaalde, maar in hoofdzaak de door laatstgenoemde onderneming verstrekte instructies volgde, in het bijzonder gelet op de economische en juridische banden die hen verenigden.

In dat verband levert het loutere feit dat het maatschappelijk kapitaal van twee onderscheiden handelsvennootschappen in handen is van eenzelfde persoon of familie, als zodanig nog niet het bewijs op dat tussen deze twee vennootschappen een economische eenheid bestaat die krachtens het communautaire mededingingsrecht tot gevolg heeft dat de ene vennootschap voor de handelingen van de andere aansprakelijk kan worden gesteld en gehouden kan zijn om voor de andere een geldboete te betalen.

(cf. punten 117‑118)

5. Het volstaat dat de Commissie aantoont dat een onderneming heeft deelgenomen aan bijeenkomsten tijdens welke mededingingverstorende overeenkomsten zijn gesloten, en zich daar niet duidelijk tegen heeft verzet, om de deelneming van die onderneming aan de mededingingsregeling genoegzaam te bewijzen. Wanneer de deelneming aan dergelijke bijeenkomsten is aangetoond, dient die onderneming aanwijzingen te verstrekken waaruit blijkt dat haar deelneming aan die bijeenkomsten geen mededingingverstorende bedoeling had, en wel door aan te tonen dat zij haar concurrenten duidelijk had gemaakt, dat zij vanuit een andere optiek dan zij aan die bijeenkomsten deelnam.

In dat verband leidt de stilzwijgende goedkeuring van een onrechtmatig initiatief, waarvan niet publiekelijk afstand wordt genomen en dat niet bij de administratieve instanties wordt aangegeven, ertoe dat het voortbestaan van de inbreuk wordt bevorderd en de ontdekking ervan wordt bemoeilijkt. Deze medeplichtigheid vormt een passieve deelneming aan de inbreuk waarvoor de onderneming in het kader van één enkele overeenkomst aansprakelijk kan worden gesteld.

Bovendien ontslaat de omstandigheid dat een onderneming geen gevolg geeft aan de resultaten van een vergadering met een mededingingverstorend doel, haar niet van haar aansprakelijkheid voor haar deelneming aan een mededingingsregeling, tenzij zij zich publiekelijk van de inhoud daarvan heeft gedistantieerd.

(cf. punten 142‑144)

6. Voor de toepassing van artikel 85, lid 1, van het Verdrag (thans artikel 81, lid 1, EG) volstaat dat een overeenkomst tot doel had de mededinging binnen de gemeenschappelijke markt te verhinderen, te beperken of te vervalsen, ongeacht de concrete gevolgen ervan. Dit betekent dat in geval van overeenkomsten waarvan blijkt tijdens bijeenkomsten van concurrerende ondernemingen, er sprake is van een inbreuk op deze bepaling, wanneer die bijeenkomsten dat doel hebben en aldus een kunstmatige regulering van de werking van de markt beogen. In een dergelijk geval mag de aansprakelijkheid van een bepaalde onderneming voor de inbreuk worden aangenomen wanneer zij aan die bijeenkomsten heeft deelgenomen terwijl het doel ervan haar bekend was, ook al heeft zij vervolgens een of meer van de aldaar overeengekomen maatregelen niet uitgevoerd.

De omstandigheid dat aan het kartel werd deelgenomen door ondernemingen die een machtspositie hadden of bijzonder sterk waren, en die tegen andere, veel minder sterke deelnemers vergeldingsmaatregelen konden nemen indien deze zich publiekelijk van de inhoud van de vergaderingen met een mededingingverstorend doel zouden distantiëren, de frequentie waarmee de onderneming aan die bijeenkomsten heeft deelgenomen, en de al dan niet volledige uitvoering van de overeengekomen maatregelen zijn wel van invloed op de omvang van de aansprakelijkheid en dus op de hoogte van de sanctie, maar niet op de aansprakelijkheid zelf.

(cf. punten 145, 150)

7. Indien een partij een middel dat zij voor het Gerecht niet heeft aangevoerd, voor het eerst voor het Hof zou mogen aanvoeren, zou zij bij het Hof, met een beperkte bevoegdheid in hogere voorziening, een geschil aanhangig mogen maken met een ruimere strekking dan het geschil waarvan het Gerecht kennis heeft genomen. In hogere voorziening is het Hof dus alleen bevoegd om de beoordeling door het Gerecht van de voor hem aangevoerde middelen te onderzoeken.

(cf. punt 165)

8. Het feit dat de Commissie in het verleden voor sommige soorten inbreuken geldboeten van een bepaald niveau heeft opgelegd, kan haar niet verhinderen dit niveau binnen de in verordening nr. 17 gestelde grenzen te verhogen, indien dit noodzakelijk is ter uitvoering van het communautai re mededingingsbeleid; voor een doeltreffende toepassing van de communautaire mededingingsregels moet de Commissie het niveau van de geldboeten juist op elk moment aan de eisen van dit beleid kunnen aanpassen.

Tot de bij de artikelen 85, lid 1, en 86 van het Verdrag (thans artikelen 81, lid 1, EG en 82 EG) aan de Commissie opgedragen toezichthoudende taak behoort immers niet alleen de verplichting om individuele inbreuken op te sporen en te bestraffen, maar ook de verplichting om een algemeen beleid te voeren dat erop is gericht, op het gebied van de mededinging toepassing te geven aan de door het Verdrag vastgelegde beginselen en het gedrag van de ondernemingen in overeenstemming met deze beginselen te sturen.

(cf. punten 169‑170, 227)

9. De marktdeelnemers mogen niet vertrouwen op handhaving van een bestaande situatie die de Commissie in het kader van haar beoordelingsvrijheid kan wijzigen. Dit beginsel geldt duidelijk ook in het kader van het mededingingsbeleid, dat wordt gekenmerkt door een ruime beoordelingsvrijheid van de Commissie, met name wat de vaststelling van de geldboeten betreft.

Ondernemingen die betrokken zijn bij een administratieve procedure waarin geldboeten kunnen worden opgelegd, kunnen dus geen gewettigd vertrouwen hebben in het feit dat de Commissie het vroeger gehanteerde niveau van de geldboeten niet zal overschrijden. Daaruit volgt dat ook niet mag worden vertrouwd op een methode van berekening van de geldboeten.

Bovendien blijft het gewettigd vertrouwen dat de marktdeelnemers aan de mededeling inzake medewerking kunnen ontlenen, beperkt tot de zekerheid dat de geldboete met een bepaald percentage kan worden verminderd, maar dit vertrouwen strekt zich niet uit tot de wijze waarop de geldboeten worden berekend, noch a fortiori tot een bepaald niveau van de geldboete dat kan worden berekend op het tijdstip dat de marktdeelnemer beslist zijn voornemen om met de Commissie mee te werken, in de praktijk te brengen.

(cf. punten 171‑173, 187‑188, 228)

10. Wat de bepaling van het bedrag van de wegens een inbreuk op de mededingingsregels op te leggen geldboete betreft, betekent het feit dat de Commissie in haar vroegere beschikkingspraktijk voor een bepaald gedrag een bepaalde vermindering heeft toegekend, niet dat zij verplicht is de geldboete met eenzelfde percentage te verminderen bij de beoordeling van een soortgelijk gedrag in het kader van een latere administratieve procedure.

(cf. punt 192)

11. Het beginsel dat strafbepalingen geen terugwerkende kracht mogen hebben, dat in artikel 7 van het Europees Verdrag tot bescherming van de rechten van de mens als grondrecht is erkend, is een algemeen beginsel van gemeenschapsrecht dat bij de oplegging van geldboeten wegens inbreuk op de mededingingsregels in acht moet worden genomen, en dit beginsel vereist dat de opgelegde sancties overeenstemmen met die welke ten tijde van de inbreuk waren bepaald.

Het begrip „recht” in de zin van artikel 7, lid 1, stemt overeen met het begrip „wet” in andere bepalingen van dit verdrag en omvat zowel wetgeving als rechtersrecht. Deze bepaling, waarin met name het legaliteitsbeginsel ter zake van strafbare feiten en straffen (nullum crimen, nulla poena sine lege) is neergelegd, kan weliswaar niet aldus worden uitgelegd dat zij de geleidelijke verfijning van de regels van strafrechtelijke aansprakelijkheid verbiedt, maar kan toch in de weg staan aan de retroactieve toepassing van een nieuwe uitlegging van een bepaling waarbij een inbreuk wordt omschreven. Zulks is met name het geval wanneer het gaat om een jurisprudentiële uitlegging waarvan het resultaat redelijkerwijs niet kon worden voorzien toen de inbreuk werd gepleegd, met name gelet op de uitlegging die toentertijd werd gehanteerd in de rechtspraak betreffende de wettelijke bepaling in kwestie.

In navolging van deze rechtspraak inzake nieuwe jurisprudentiële ontwikkelingen kan de wijziging van een repressief beleid, in casu het algemene mededingingsbeleid van de Commissie inzake geldboeten, met name wanneer dat gebeurt via de vaststelling van gedragsregels als de richtsnoeren van de Commissie voor de berekening van geldboeten die uit hoofde van artikel 15, lid 2, van verordening nr. 17, respectievelijk artikel 65, lid 5, van het EGKS-Verdrag worden opgelegd, gevolgen hebben voor het verbod van terugwerkende kracht. Met name gelet op de rechtsgevolgen en de algemene strekking ervan, vallen dergelijke gedragsregels namelijk in beginsel onder het begrip „recht” in de zin van artikel 7, lid 1, van het verdrag.

Bij de controle van de naleving van het verbod van terugwerkende kracht moet worden nagegaan of de wijziging in kwestie redelijkerwijs kon worden voorzien toen de betrokken inbreuken werden gepleegd. In dat verband is de strekking van het begrip voorzienbaarheid grotendeels afhankelijk van de inhoud van de betrokken bepaling, de door die bepaling bestreken materie en het aantal en de hoedanigheid van de adressaten ervan. De voorzienbaarheid van de wet belet niet dat de betrokkene deskundig advies moet inwinnen om in een mate die in de gegeven omstandigheden redelijk is, de mogelijke gevolgen van een bepaalde handeling te kunnen beoordelen. Dit is vooral het geval voor beroepsbeoefenaren, die gewoon zijn bij de uitoefening van hun beroep grote voorzichtigheid aan de dag te leggen. Van hen mag dus worden verwacht dat zij grote zorg besteden aan de beoordeling van het daaraan verbonden risico.

Gelet op het feit dat de Commissie voor een doeltreffende toepassing van de communautaire mededingingsregels het niveau van de geldboeten binnen de in verordening nr. 17 gestelde grenzen op elk moment aan de eisen van dit beleid moet kunnen aanpassen en dat zij derhalve het niveau van de geldboeten moet kunnen verhogen in vergelijking met het niveau dat in het verleden werd gehanteerd, niet enkel door het niveau van de geldboeten te verhogen door geldboeten vast te stellen in individuele beschikkingen, maar ook wanneer die verhoging plaatsvindt doordat op bepaalde gevallen gedragsregels van algemene strekking als de richtsnoeren worden toegepast, volgt daaruit dat deze laatste, en inzonderheid de nieuwe methode voor de berekening van de geldboeten daarin, zo zij al heeft geleid tot een verhoging van de opgelegde geldboeten, door de ondernemingen redelijkerwijs konden worden voorzien toen de inbreuken vóór de vaststelling ervan werden gepleegd.

(cf. punten 202, 216‑219, 222‑224, 227‑231)

12. Door gedragsregels vast te stellen die externe gevolgen beogen, zoals de richtsnoeren die marktdeelnemers betreffen, en door via publicatie ervan te doen weten dat zij die voortaan zal toepassen op de desbetreffende gevallen, beperkt de betrokken instelling het gebruik van haar beoordelingsvrijheid. Zij kan niet van die regels afwijken zonder dat hieraan in voorkomend geval een sanctie wordt verbonden wegens schending van algemene rechtsbeginselen als het gelijkheids‑ of het vertrouwensbeginsel. Het is dus niet uitgesloten dat dergelijke gedragsregels met een algemene strekking onder bepaalde voorwaarden en naar gelang van de inhoud ervan rechtsgevolgen kunnen sorteren.

De richtsnoeren van de Commissie voor de berekening van geldboeten die uit hoofde van artikel 15, lid 2, van verordening nr. 17, respectievelijk artikel 65, lid 5, van het EGKS-Verdrag worden opgelegd, ofschoon zij niet de rechtsgrondslag vormen van de beschikking waarbij aan een marktdeelnemer een geldboete is opgelegd, aangezien deze op de artikelen 3 en 15, lid 2, van verordening nr. 17 is gebaseerd, bepalen op algemene en abstracte wijze de methode die de Commissie bij de vaststelling van het bedrag van bij deze beschikking opgelegde geldboeten dient te volgen, en waarborgen derhalve de rechtszekerheid van de ondernemingen.

(cf. punten 210‑213)

13. De zwaarte van de inbreuken moet worden bepaald met inachtneming van een groot aantal factoren, zoals de bijzondere omstandigheden van de zaak, de context ervan en de afschrikkende werking van de geldboeten, zonder dat een dwingende of uitputtende lijst van verplicht in aanmerking te nemen criteria is opgesteld.

Tot de factoren die van belang kunnen zijn voor de beoordeling van de zwaarte van de inbreuken behoren het gedrag van elk der ondernemingen, de rol die elk van hen heeft gespeeld om te komen tot de onderling afgestemde feitelijke gedragingen, de winst die zij uit deze gedragingen hebben kunnen behalen, hun omvang, de waarde van de betrokken goederen en het gevaar dat dergelijke inbreuken opleveren voor de doelstellingen van de Gemeenschap.

Hieruit volgt enerzijds dat voor de vaststelling van de geldboete zowel rekening mag worden gehouden met de totale omzet van de onderneming, die – zij het ook benaderend en onvolkomen – een aanwijzing vormt voor de omvang en de economische macht van de onderneming, als met het deel van deze omzet dat is behaald met de goederen waarop de inbreuk betrekking heeft en dat dus een aanwijzing kan vormen voor de omvang van de inbreuk. Anderzijds volgt daaruit dat aan geen van deze omzetcijfers een belang mag worden toegekend dat niet in verhouding staat tot de overige beoordelingselementen, en dat de vaststelling van een passende geldboete derhalve niet de resultante kan zijn van een eenvoudige berekening op basis van de totale omzet. Dit geldt in het bijzonder wanneer de betrokken goederen slechts een klein deel van deze omzet vertegenwoordigen.

(cf. punten 241‑243, 257, 292, 312)

14. In hogere voorziening dient het Hof na te gaan, of het Gerecht op een juridisch correcte wijze alle wezenlijke factoren in aanmerking heeft genomen om de ernst van een bepaalde gedraging aan artikel 85 van het Verdrag (thans artikel 81 EG) en artikel 15 van verordening nr. 17 te toetsen, en of het rechtens genoegzaam antwoord heeft gegeven op het geheel van de door de rekwirant aangevoerde argumenten die strekken tot intrekking of verlaging van de geldboete.

Het staat daarentegen niet aan het Hof om, wanneer het zich in het kader van een hogere voorziening uitspreekt over rechtsvragen, uit billijkheidsoverwegingen zijn oordeel in de plaats te stellen van dat van het Gerecht, dat zich in de uitoefening van zijn volledige rechtsmacht heeft uitgesproken over het bedrag van de geldboeten die ondernemingen wegens schending van het gemeenschapsrecht opgelegd hebben gekregen.

(cf. punten 244‑245, 303)

15. Door in de richtsnoeren aan te kondigen welke methode zij voor de berekening van de krachtens artikel 15, lid 2, van verordening nr. 17 opgelegde geldboeten wil toepassen, is de Commissie binnen het bij deze bepaling opgelegde wettelijke kader gebleven en heeft zij geenszins de haar door de wetgever verleende discretionaire bevoegdheid overschreden.

Deze methode, die afwijkt van de vroegere praktijk van de Commissie waarin vooral belang werd gehecht aan de omzet van de ondernemingen waaraan een sanctie werd opgelegd, druist geenszins in tegen dit artikel, zoals uitgelegd in de rechtspraak, dat niet de verplichting oplegt om de geldboeten te berekenen aan de hand van bedragen die zijn gebaseerd op de omzet van de betrokken ondernemingen. Integendeel, door te voorzien in de inaanmerkingneming van een groot aantal factoren, waaronder met name de winst die uit de inbreuk is behaald of de noodzaak de afschrikkende werking van de geldboeten te waarborgen, maar niet uit te sluiten dat de omzet in aanmerking wordt genomen, en dus door enige speelruimte te laten, stelt zij de Commissie in staat om haar discretionaire bevoegdheid uit te oefenen overeenkomstig die bepalingen.

(cf. punten 252, 254, 258, 260-261, 267)

16. De in artikel 15, lid 2, van verordening nr. 17 gestelde bovengrens van de geldboete moet aldus worden begrepen dat de uiteindelijk aan een onderneming opgelegde geldboete deze grens niet mag overschrijden. Deze bepaling staat niet eraan in de weg dat de Commissie bij haar berekening uitgaat van een tussenbedrag dat deze grens overschrijdt. Zij belet evenmin dat bij tussenstappen in de berekening waarbij de zwaarte en de duur van de inbreuk in aanmerking worden genomen, wordt uitgegaan van een bedrag dat die grens overschrijdt. Indien na de berekening blijkt dat het uiteindelijke bedrag van de geldboete moet worden verminderd met hetgeen de bovengrens overschrijdt, is het feit dat bepaalde factoren, als de zwaarte en de duur van de inbreuk, niet daadwerkelijk tot uitdrukking komen in het bedrag van de opgelegde geldboete, slechts een gevolg van de toepassing van de bovengrens op het uiteindelijke bedrag.

Die bovengrens beoogt te vermijden dat geldboeten worden opgelegd waarvan kan worden voorzien dat de ondernemingen, gelet op hun omvang, zoals die – zij het ook benaderend en onvolkomen – wordt aangegeven door hun totale omzet, die niet zullen kunnen betalen. Het gaat dus om een grens die gelijkelijk geldt voor alle ondernemingen, die betrekking heeft op de omvang van elk van die ondernemingen, en die beoogt buitensporige en onevenredige geldboeten te vermijden. Deze bovengrens heeft dus een ander doel dan de criteria van de zwaarte en de duur van de inbreuk, en staat daar los van. Het enige mogelijke gevolg ervan is dat de geldboete die op grond van die criteria is berekend, wordt verlaagd tot het toegelaten maximum. De toepassing van die grens impliceert dat de betrokken onderneming niet de geldboete betaalt die bij een beoordeling op grond van die criteria in beginsel verschuldigd zou zijn.

(cf. punten 277‑283, 323)

17. De Commissie is niet verplicht om bij de vaststelling van het bedrag van de geldboete rekening te houden met de deficitaire situatie van een onderneming, aangezien de erkenning van een dergelijke verplichting zou neerkomen op het verschaffen van een ongerechtvaardigd concurrentievoordeel aan de ondernemingen die het minst zijn aangepast aan de eisen van de markt.

(cf. punt 327)

18. De Commissie beschikt over een bevoegdheid om te oordelen dat de door een onderneming verstrekte informatie, die in beginsel kan voldoen aan de voorwaarden voor vermindering van de geldboete krachtens hoofdstuk D, punt 2, van de mededeling inzake medewerking, niet noodzakelijkerwijs aanleiding moet zijn om aan deze onderneming op grond van de mededeling een vermindering te verlenen.

Bovendien kan een vermindering op grond van de mededeling inzake medewerking slechts gerechtvaardigd zijn indien de verstrekte informatie en meer algemeen het gedrag van de betrokken onderneming ter zake kunnen worden geacht blijk te geven van een werkelijke medewerking harerzijds. Zoals volgt uit het begrip medewerking zelf, zoals dat wordt beklemtoond in de tekst van de mededeling inzake medewerking en met name in de inleiding en in hoofdstuk D, punt 1, daarvan, kan een vermindering op grond van de mededeling slechts worden toegekend wanneer het gedrag van de betrokken onderneming blijk geeft van een dergelijke geest van medewerking.

Een onderneming die onvolledige en gedeeltelijk onjuiste informatie heeft verstrekt, kan dus niet stellen dat zij zich aldus heeft gedragen.

(cf. punten 393‑397)

19. Wanneer de Commissie in haar mededeling van punten van bezwaar uitdrukkelijk verklaart dat zij zal onderzoeken of aan de betrokken ondernemingen geldboeten dienen te worden opgelegd, en zij de voornaamste gegevens, feitelijk en rechtens, vermeldt op grond waarvan een boete kan worden opgelegd, zoals de zwaarte en de duur van de veronderstelde inbreuk en de omstandigheid dat deze „opzettelijk of uit onachtzaamheid” is begaan, voldoet zij aan haar verplichting tot eerbiediging van het recht van de ondernemingen om te worden gehoord. Daardoor verstrekt de Commissie deze ondernemingen de nodige gegevens om zich niet alleen tegen de vaststelling van een inbreuk, maar ook tegen de oplegging van geldboeten te verdedigen.

Het geven van aanduidingen omtrent de hoogte van de beoogde geldboeten, zolang de ondernemingen niet in staat zijn gesteld hun opmerkingen te maken omtrent de tegen hen in aanmerking genomen punten van bezwaar, zou er echter op neerkomen dat de Commissie vooruitloopt op haar beslissing, hetgeen onjuist zou zijn.

De Commissie is evenmin gehouden in de mededeling van de punten van bezwaar de mogelijkheid van een beleidswijziging met betrekking tot het algemene niveau van de geldboeten te vermelden; deze mogelijkheid is afhankelijk van algemene overwegingen betreffende het mededingingsbeleid en houdt geen rechtstreeks verband met de bijzondere omstandigheden van de betrokken zaken.

(cf. punten 428, 434-435)

20. De vraag naar de omvang van de motiveringsplicht is een rechtsvraag die in het kader van een hogere voorziening vatbaar is voor toetsing door het Hof, daar het Hof bij het in dit kader uitgeoefende toezicht op de wettigheid van een besluit noodzakelijkerwijs moet uitgaan van de feiten die het Gerecht ten grondslag heeft gelegd aan zijn oordeel over de toereikendheid van de motivering.

(cf. punt 453)

21. De verplichting tot motivering van een individuele beschikking heeft tot doel, het Hof in staat te stellen de wettigheid van de beschikking te toetsen, en de betrokkene voldoende gegevens te verschaffen om na te gaan of de beschikking gegrond is dan wel een gebrek vertoont op grond waarvan de wettigheid ervan kan worden betwist.

De motivering moet dus in beginsel tegelijk met het bezwarende besluit aan de betrokkene worden meegedeeld. Het ontbreken van een motivering kan niet worden geregulariseerd door de omstandigheid dat de betrokkene tijdens de procedure voor het Hof kennis krijgt van de redenen van het besluit.

(cf. punten 462‑463)