Conclusie van advocaat-generaal Darmon van 28 juni 1994. - SIMON J. M. VAN MUNSTER TEGEN RIJKSDIENST VOOR PENSIOENEN. - VERZOEK OM EEN PREJUDICIELE BESLISSING: ARBEIDSHOF ANTWERPEN - BELGIE. - SOCIALE ZEKERHEID - VRIJ VERKEER VAN WERKNEMERS - GELIJKHEID VAN MANNEN EN VROUWEN - OUDERDOMSPENSIOEN - VERHOGING VOOR ECHTGENOOT TEN LASTE. - ZAAK C-165/91.



Jurisprudentie 1994 bladzijde I-04661



Conclusie van de advocaat generaal

++++

Mijnheer de President,

mijne heren Rechters,

1. De heropening van de mondelinge behandeling in de onderhavige prejudiciële zaak heeft tot een debat geleid, dat mij ertoe noopt mijn conclusie van 14 januari 1993 in deze zaak aan te vullen met de volgende opmerkingen.

2. Op de feitelijke en juridische context zal ik niet in bijzonderheden terugkomen; in dat verband verwijs ik naar mijn eerdere conclusie.

3. Zoals bekend, wenst de verwijzende rechter te vernemen of de Belgische wettelijke regeling die hij heeft toe te passen, al dan niet verenigbaar is met de bepalingen van het gemeenschapsrecht inzake vrij verkeer van werknemers en gelijke behandeling van mannen en vrouwen.

4. Op dit laatste punt behoeft mijns inziens niet nader te worden ingegaan. In dit verband bepaal ik mij tot een verwijzing naar mijn eerdere conclusie.(1)

5. Ik zal het dus alleen hebben over het eerste aspect van het probleem, waarover het ging in de door het Hof met het oog op de heropening gestelde vragen, en dat ter terechtzitting van 12 april 1994 aan de orde was. Het gaat er namelijk om te weten, of de artikelen 48 en 51 EEG-Verdrag zich verzetten tegen een nationale regeling "die aan een pensioenuitkering die verband houdt met de situatie van de niet-werkende echtgenoot verschillende gevolgen verbindt naargelang deze uitkering wordt verleend in de vorm van een verhoging van het pensioen van de actieve echtgenoot, of in de vorm van een eigen pensioen toegekend aan de niet-actieve echtgenoot?"(2)

6. Wat de situatie betreft waarover de nationale rechter zich heeft uit te spreken, rijst de vraag, of de omstandigheid dat het aan mevrouw Van Munster in Nederland (hierna: "Lid-Staat B") wegens haar tijdvak van verblijf in dat land verschuldigde pensioen niet de vorm heeft van een verhoging van het pensioen van haar echtgenoot doch wel van een eigen pensioen, gelet op het feit dat de totale inkomsten van het echtpaar in Nederland ongewijzigd blijven, grond kan opleveren om, zonder in strijd met de artikelen 48 en 51 EEG-Verdrag te handelen, het in België (hierna: "Lid-Staat A") aan de echtgenoot verschuldigde pensioen te verlagen door het van het niveau van een gezinspensioen terug te brengen tot dat van een pensioen voor alleenstaande.

7. Zoals gezegd, betreft artikel 51 de cooerdinatie en niet de harmonisatie van de wettelijke regelingen. Ingevolge de vaste rechtspraak van het Hof ter zake, "laat artikel 51 verschillen bestaan tussen de sociale-zekerheidsregelingen van de Lid-Staten en bijgevolg ook in de rechten van de personen die er werkzaam zijn. Dit artikel raakt derhalve niet aan de materiële en formele verschillen tussen de sociale-zekerheidsregelingen van de Lid-Staten."(3)

8. De cooerdinatie ° het stadium dat thans bij het nader tot elkaar brengen van de sociale regelingen is bereikt ° kan niet wegnemen dat er geen gemeenschappelijk sociale-zekerheidsstelsel bestaat, zodat verschillen tussen de nationale regelingen onvermijdelijk blijven.(4) Het niveau van sociale bescherming verschilt van Lid-Staat tot Lid-Staat, en de migrerend werknemer kan bij voorbeeld tegenover de ontvangende staat geen aanspraak maken op hetzelfde niveau van sociale bescherming als in zijn land van herkomst.(5)

9. De Lid-Staten stellen de voorwaarden van aansluiting bij het sociale-zekerheidsstelsel vast, alsmede de regels inzake de toekenning van de pensioenen ° minimumduur van de verzekeringstijdvakken, aanwijzing van de rechthebbenden, pensioenleeftijd ° en de hoogte van de pensioenen en de regels ter voorkoming van cumulatie van uitkeringen. Elke Lid-Staat stelt dus vrij het bedrag vast van de pensioenen die hij uitkeert of van de te innen bijdragen, alsmede de regels betreffende de gevolgen die moeten worden verbonden aan de situatie van de echtgenoot die geen beroepswerkzaamheid uitoefent.

10. Dat er in de verschillende Lid-Staten verschillende regelingen kunnen bestaan, houdt in, dat deze regelingen kunnen worden gewijzigd. De gemeenschapsregels voorzien niet in een verkregen recht op het beginsel en het bedrag van een bepaald pensioen.

11. Dit systeem geeft onvermijdelijk aanleiding tot ongelijkheid van behandeling. De Commissie heeft dit tijdens de tweede terechtzitting duidelijk aangetoond: was mevrouw Van Munster een maand ouder dan haar echtgenoot, dan zou zijn pensioen nooit zijn toegekend volgens de regels voor het gezinspensioen, omdat zijn echtgenote op de dag van de vaststelling van zijn pensioen zelf een pensioen zou hebben getrokken; was zij een maand jonger geweest, dan zou hij dat pensioen hebben kunnen ontvangen tot de toekenning aan zijn echtgenote van een eigen pensioen. Er zijn tal van andere voorbeelden waaruit blijkt dat in situaties die nauw verwant zijn met de onderhavige, ongelijkheid van behandeling kan voorkomen.(6)

12. Aan deze vrijheid van de Lid-Staten zijn evenwel beperkingen gesteld.

13. Het uitblijven van een harmonisatie van de sociale-zekerheidsregelingen kan namelijk niet tot gevolg hebben dat op dit gebied de toepassing van de fundamentele beginselen van het gemeenschapsrecht wordt verhinderd.

14. Dit geldt voor het beginsel van gelijke behandeling van mannen en vrouwen, dat ik in mijn vorige conclusie voldoende uitgebreid heb besproken.

15. Zoals gezegd is thans een ander beginsel, dat van het vrij verkeer van werknemers, aan de orde, en moet worden uitgemaakt of en in welke mate dit beginsel de beslissingsbevoegdheid van de Lid-Staten in sociale zaken beperkt.

16. Eerst wil ik de rechtspraak van het Hof recapituleren inzake de toepassing van de artikelen 48 en 51 op sociale-zekerheidsregelingen.

17. In de eerste plaats heeft het Hof in een aantal arresten verklaard, dat artikel 48 zich verzet tegen sociale-zekerheidsregelingen die discriminaties op grond van nationaliteit bevatten:

"(...) het staat aan de nationale wetgever om de voorwaarden vast te stellen waaronder het recht of de verplichting tot aansluiting bij een stelsel van sociale zekerheid of bij een bepaalde tak van een dergelijk stelsel ontstaat, zolang hierbij maar geen onderscheid wordt gemaakt tussen eigen onderdanen en onderdanen van de andere Lid-Staten".(7)

18. In de tweede plaats heeft het Hof in een tweede reeks uitspraken beslist, dat een nationale regeling, zelfs wanneer zij zonder onderscheid van toepassing is, in strijd is met artikel 48 wanneer zij de migrerend werknemer een recht ontzegt dat de werknemer die steeds in hetzelfde land heeft gewerkt, wel toekomt:

"(...) het doel van de artikelen 48 tot en met 51 zou niet worden bereikt, wanneer migrerende werknemers als gevolg van de uitoefening van hun recht van vrij verkeer sociale zekerheidsvoordelen zouden verliezen, die hun door de wettelijke regeling van een Lid-Staat worden toegekend. Een dergelijk verlies zou een werknemer in de Gemeenschap namelijk ervan kunnen weerhouden, zijn recht van vrij verkeer uit te oefenen en daarmee een belemmering voor dit vrije verkeer kunnen opleveren (...)

Een bepaling als bij de nationale rechter in het geding is, kan, hoewel zij onafhankelijk van de nationaliteit van de betrokken werknemers van toepassing is, migrerende werknemers op het gebied van de sociale zekerheid benadelen ten opzichte van werknemers die slechts in één enkele Lid-Staat werkzaam zijn geweest."(8)

19. Deze rechtspraak, die op het sociale vlak het beginsel toepast van de onverenigbaarheid met artikel 48 van zelfs niet-discriminatoire beperkingen van het vrij verkeer van werknemers(9), geldt vanzelfsprekend zelf ook slechts binnen bepaalde grenzen.

20. Zo kan niet worden gesteld, dat een niet-discriminatoire nationale regeling van een Lid-Staat, die in hogere bijdragen of lagere pensioenbedragen voorziet dan die van een andere Lid-Staat, in strijd zou zijn met artikel 48, op grond dat zij de werknemers ervan zou weerhouden zich in eerstbedoelde Lid-Staat te vestigen.(10) Men kan dus niet pogen via de omweg van artikel 48 tot een harmonisatie te komen waarin artikel 51 niet voorziet.

21. In de zaak Hartmann Troiani(11) heeft de Commissie zich op het standpunt geplaatst, dat artikel 48 inhield dat ook niet-discriminatoire hinderpalen voor het vrije verkeer van werknemers uit de weg moeten worden geruimd.

22. In zijn conclusie in deze zaak merkte advocaat-generaal Jacobs op:

"[Niet] kan worden ontkend, dat artikel 48 ruim moet worden uitgelegd. Ik betwijfel echter, of op algemene verdragsbepalingen ° zoals artikel 48 ° een beroep kan worden gedaan om leemtes op te vullen in de communautaire sociale-zekerheidsregeling."(12)

23. Hierbij merk ik wel op, dat in de huidige stand van de rechtspraak van het Hof, artikel 48 zich verzet tegen een regeling die hetzij discriminatoir is, hetzij migrerende werknemers een voordeel ontzegt dat de werknemers die steeds in hetzelfde land hebben gewerkt, wel toekomt.

24. De vraag is nu, of een van deze twee gevallen zich in casu voordoet.

25. De situatie van de echtgenoten Van Munster is onbillijk in die zin, dat het totaal bedrag van hun inkomsten in Lid-Staat B volstrekt ongewijzigd is gebleven. De verlaging van het pensioen in Lid-Staat A wordt niet gecompenseerd door een voordeel dat had kunnen voortvloeien uit een verhoging van de rechten van de niet-werkende echtgenoot: het bedrag van het AOW-pensioen van mevrouw Van Munster is namelijk gelijk aan de verlaging van het AOW-pensioen van haar echtgenoot, wegens de intrekking van het extra bedrag dat hij vroeger ontving voor zijn echtgenote ten laste. De verlaging van het pensioen in Lid-Staat A wordt dus niet op een andere manier goedgemaakt.

26. Hoe onbillijk deze situatie ook moge zijn, heeft zij tot gevolg dat de regeling van Lid-Staat A in strijd is met het gemeenschapsrecht? Anders gezegd, is de situatie waarin verzoeker in het hoofdgeding thans verkeert, het gevolg van een discriminatie of van het verlies van een voordeel in de zin van de aangehaalde rechtspraak?

27. Zoals gezegd in mijn vorige conclusie, ben ik van mening, dat de Belgische regeling "oorspronkelijk niet discriminerend of belemmerend" was, maar het wel geworden is.(13)

28. In een eerste fase wil ik aantonen, dat artikel 48 zich niet verzet tegen een regeling zoals die van Lid-Staat A, op zich beschouwd. In een tweede fase wil ik aantonen, dat een dergelijke regeling discriminatoir is, vanwege de gevolgen die zij bij een wetswijziging zoals die in Lid-Staat B kan teweegbrengen.

I ° Artikel 48 verzet zich niet tegen een regeling zoals die van Lid-Staat A, op zich beschouwd

29. Twee vragen moeten worden onderzocht.

A ° Verbindt een dergelijke regeling op zich aan het feit dat de echtgenoot van de gepensioneerde werknemer een eigen pensioen ontvangt, dezelfde gevolgen naargelang dit pensioen in die Lid-Staat dan wel in een andere Lid-Staat wordt betaald?

B ° Meer in het bijzonder, is er sprake van discriminatie ten nadele van de migrerend werknemer wanneer de echtgenoot geen beroepswerkzaamheden uitoefent?

° A °

30. Op het eerste gezicht is een regeling zoals die van koninklijk besluit nr. 50 geenszins discriminatoir: zij is zonder onderscheid van toepassing op eigen onderdanen en op onderdanen van andere landen. De vraag is evenwel, of er een verschil in behandeling is tussen personen die nooit gebruik hebben gemaakt van het vrije verkeer en migrerende werknemers. Anders gezegd, wordt de migrerende werknemers een voordeel ontzegd dat eerstbedoelde categorie personen wel geniet? Wanneer zijn echtgenoot een eigen pensioen ontvangt in België of in een andere Lid-Staat, wordt het pensioen van de werknemer dan in een pensioen voor alleenstaande omgezet onder dezelfde voorwaarden?(14)

31. Ik neem het geval van de echtgenoot die in Lid-Staat A een eigen pensioen ontvangt.

32. In bedoelde Lid-Staat kan hij afstand doen van zijn pensioen, zodat de andere echtgenoot zijn gezinspensioen behoudt.(15)

33. Zo ontvangen de echtgenoten bij voorbeeld hetzij het gezinspensioen(16), hetzij het pensioen voor alleenstaande, vermeerderd met het eigen pensioen.(17)

34. Wat het sociale inkomen van het echtpaar betreft, volgt hieruit, dat het minimum het gezinspensioen van de man is, en het maximum het pensioen van de man als alleenstaande, vermeerderd met het eigen pensioen van zijn echtgenote, welke uitkeringen te zamen hoger kunnen zijn dan het gezinspensioen van de man.(18)

35. In het geval van een migrerend werknemer waarvan de echtgenoot in een andere Lid-Staat een eigen pensioen ontvangt, is de uitkomst dezelfde.

36. Van het eigen pensioen dat de echtgenote in Lid-Staat B ontvangt, kan namelijk geen afstand worden gedaan. Het eigen pensioen wordt in mindering gebracht op het gezinspensioen van de man in Lid-Staat A(19), zodat het totale inkomen van de echtgenoten in beginsel minstens gelijk is aan het gezinspensioen van de man.(20)

37. De wettelijke regeling van Lid-Staat A brengt dus ten aanzien van het pensioen van de werknemer juridische gevolgen teweeg die identiek zijn met de rechten van de andere echtgenoot, ongeacht of die rechten in deze dan wel in een andere Lid-Staat zijn verkregen.

38. Ten slotte nog enkele woorden over de ratio legis van de nationale wettelijke regeling die het gezinspensioen omzet in een pensioen voor alleenstaande, wanneer de echtgenoot van de betrokkene een eigen pensioen ontvangt.

39. Het gezinspensioen ligt voor de hand wanneer de echtgenoot ten laste van de verzekerde is. In de regel is dit niet het geval wanneer de echtgenoot een eigen pensioen ontvangt. Het is logisch dat de gemeenschapsonderdaan die in laatstbedoelde situatie verkeert, het recht op een pensioen tegen het volle tarief verliest. Het ware niet normaal hem in het genot daarvan te laten, wanneer zijn echtgenoot zelf over eigen inkomsten beschikt. Een omgekeerde discriminatie ten opzichte van de werknemer die steeds in Lid-Staat A is gebleven, zou hiervan het gevolg zijn. Tegelijkertijd zou deze werknemer, zodra zijn echtgenote zelf een pensioen ontvangt, namelijk in de plaats van een gezinspensioen een pensioen voor alleenstaande ontvangen.

40. De in Lid-Staat A geldende regeling is aldus opgezet, dat de inkomsten van de echtgenoten niet hoger kunnen zijn dan het gezinspensioen van de werkende echtgenoot (wanneer de andere echtgenoot afstand doet van zijn eigen pensioen) of het pensioen van alleenstaande van de werkende echtgenoot, vermeerderd met het eigen pensioen van de andere echtgenoot. Cumulatie van het pensioen van de werkende echtgenoot tegen het verhoogde tarief en van het eigen pensioen van de andere echtgenoot, is niet mogelijk. Deze regeling is logisch en billijk.

° B °

41. In beginsel is de regeling van Lid-Staat A ook niet discriminerend ten opzichte van een migrerend werknemer en ontzegt zij hem geen recht wanneer zijn echtgenoot geen beroepswerkzaamheden uitoefent. De verschillen die voor hem voortvloeien uit de twee betrokken regelingen, wijzen op zich niet op discriminatie.

42. De vergelijking moet betrekking hebben op enerzijds de situatie van de migrerend werknemer wiens echtgenoot geen beroepswerkzaamheden uitoefent, en anderzijds die van de werknemer die steeds in hetzelfde land is gebleven en wiens echtgenoot evenmin werkt.

43. In de twee gevallen geldt als regel, dat de echtgenoot die geen beroepswerkzaamheden heeft uitgeoefend, geen pensioen uit hoofde van beroepswerkzaamheden kan ontvangen.

44. In Lid-Staat A kan de niet-werkende echtgenoot geen pensioen ontvangen op grond van tijdvakken van ingezetenschap, nu deze pensioenformule in dit land niet bestaat. Het pensioen van de werknemer van dit land, die nooit gebruik heeft gemaakt van zijn recht van vrij verkeer, zal slechts in uitzonderlijke omstandigheden worden omgezet in een pensioen van alleenstaande om redenen verband houdend met zijn niet-werkende echtgenoot: deze echtgenoot kan in dit land slechts bij uitzondering aanspraak maken op een eigen pensioen.(21)

45. Wel zal in Lid-Staat A het pensioen van de migrerend werknemer worden verlaagd tot het niveau van dat van een alleenstaande, wanneer zijn echtgenoot, die nooit heeft gewerkt, in een andere Lid-Staat toch een eigen pensioen heeft gekregen, wanneer die andere Lid-Staat ° bij voorbeeld Nederland ° aan personen die geen beroepsloopbaan achter zich hebben, een dergelijk pensioen toekent op grond van de duur van hun tijdvakken van ingezetenschap.

46. De niet-werkende echtgenoot die een eigen pensioen ontvangt, zodat het pensioen van de andere echtgenoot wordt verlaagd, is dus meestal gehuwd met een migrerend werknemer.

47. Dit leidt evenwel niet automatisch tot discriminatie tussen 1) de werknemer waarvan de niet-werkende echtgenoot recht geeft op een verhoging van zijn pensioen (gezinspensioen) en 2) de werknemer waarvan de niet-werkende echtgenoot een eigen pensioen ontvangt (gebaseerd op tijdvakken van ingezetenschap) met als gevolg dat zijn pensioen in de eerste Lid-Staat in een pensioen voor alleenstaande wordt omgezet.

48. Zoals gezegd(22), kan het uiteindelijk resultaat in de twee gevallen identiek zijn. In het eerste geval ontvangt de niet-werkende echtgenoot geen pensioen en ontvangt de werknemer een gezinspensioen. In het tweede geval ontvangt hij eveneens het gezinspensioen, doch wordt daarop het bedrag van het eigen pensioen dat de niet-werkende echtgenoot in de andere Lid-Staat ontvangt, in mindering gebracht. Wel zijn in beide gevallen de totale inkomsten van de echtgenoten minstens gelijk aan het gezinspensioen van de werkende echtgenoot.

49. Wanneer de niet-werkende echtgenoot een pensioen ontvangt, heeft dit op het eerste gezicht in Lid-Staat A dus steeds dezelfde gevolgen, ongeacht of deze uitkering wordt toegekend krachtens de wettelijke regeling van Lid-Staat A dan wel van een andere Lid-Staat. Tot hier is de wettelijke regeling van Lid-Staat A dus niet-discriminatoir, nu zij de migrerend werknemer geen voordeel ontzegt waarop de werknemer die steeds in dit land heeft gewerkt, recht heeft.

II ° Artikel 48 verzet zich tegen sommige gevolgen die de wettelijke regeling van Lid-Staat A verbindt aan de wetswijziging in Lid-Staat B

50. Zoals bekend, gaat het in de onderhavige zaak in wezen over de vraag, of de wettelijke regeling van Lid-Staat A als het ware "op het randje af" van het discriminatoire wordt, wegens de gevolgen die zij verbindt aan de wettelijke regeling van Lid-Staat B.

51. Ik blijf erbij, dat deze vraag bevestigend moet worden beantwoord.

52. Volgens mij komt een discriminatie aan het licht die verband houdt met het uitgesproken specifiek karakter van de situatie van een verzekerde, zoals verzoeker in het hoofdgeding. Deze discriminatie hangt samen met de bijzondere omstandigheden van een dergelijke situatie. Dit neemt niet weg dat zij zeer reëel is.

53. Hier rijst de volgende vraag: kan deze regeling, die de handhaving toestaat van het gezinspensioen van de werkende echtgenoot, wanneer deze eveneens een (wegens de echtgenoot ten laste) verhoogd pensioen ontvangt in een andere Lid-Staat(23), de handhaving van dit pensioenbedrag weigeren wanneer het totaal van de inkomsten ongewijzigd blijft en de verhoging in deze tweede Lid-Staat het voorwerp uitmaakt van een loutere schuldvernieuwing door omzetting van het bedrag ervan in een eigen pensioen van de niet-werkende echtgenoot?

54. Het Hof heeft te kiezen uit twee mogelijkheden.

55. Het kan de nadruk leggen op de omstandigheid dat de wetswijziging in Lid-Staat B eigen pensioenrechten toekent aan de vrouw en aldus bijdraagt tot haar zelfstandigheid. In dat geval kan het Hof ervan uitgaan, dat de rechten van de echtgenoten naar hun inhoud zijn gewijzigd, en dat zich twee verschillende situaties voordoen, ook al zijn door omstandigheden de eerdere verhoging en het pensioen dat in de plaats ervan is gekomen, gelijk. Het Hof zou dan tot de conclusie kunnen komen dat, nu de niet-werkende echtgenoot een eigen pensioen ontvangt, hij niet langer werkelijk ten laste is, en dat er bijgevolg geen sprake is van een discriminatie of belemmering van het vrije verkeer van werknemers.

56. Mijns inziens zou het Hof evenwel de voorkeur moeten geven aan de zienswijze, dat moet worden uitgegaan van de totale inkomsten van de echtgenoten waarvan de een een migrerend werknemer is, met een niet-werkende echtgenoot ten laste.

57. Het Hof zal dan tot de vaststelling komen, dat in een geval als het onderhavige de wijziging van de situatie van de echtgenoten ten gevolge van de wetswijziging in Lid-Staat B, veeleer de vorm dan de inhoud betreft: alleen de man heeft gewerkt en zijn echtgenote niet, de totale inkomsten van de echtgenoten in deze Lid-Staat zijn ongewijzigd gebleven, nu de omstandigheid dat de vrouw er voortaan te persoonlijken titel de helft ontvangt van het pensioen dat voordien voor haar aan haar echtgenoot werd toegekend, in dit opzicht geen enkele verbetering heeft gebracht.

58. In deze hypothese zal het Hof tot de conclusie komen, dat het gemeenschapsrecht zich tegen de betrokken verlaging verzet.

59. Elke andere oplossing zou de migrerend werknemer benadelen ten opzichte van de werknemer die in Lid-Staat A is gebleven, er bovendien zijn echtgenoot ten laste heeft, en niet het risico van een vermindering van zijn pensioen loopt. Deze regeling is discriminatoir en belemmert dus het vrij verkeer van werknemers.

60. Vooral op het gebied van het vrij verkeer van werknemers, en met name wat de rechten betreft die zij aan het einde van hun beroepsloopbaan hebben opgebouwd, behoeft de voorrang te worden gegeven aan de inhoud boven de vorm, en aan de werkelijkheid boven de schijn.

61. Wat de tweede vraag betreft, verwijs ik bij ontstentenis van rechtvaardigingsgronden naar mijn vorige conclusie.(24)

62. Mitsdien bevestig ik zonder voorbehoud het in mijn vorige conclusie ingenomen standpunt, en geef ik het Hof in overweging voor recht te verklaren:

"1) Artikel 4, lid 1, van richtlijn 79/7/EEG van de Raad van 19 december 1978 betreffende de geleidelijke tenuitvoerlegging van het beginsel van gelijke behandeling van mannen en vrouwen op het gebied van de sociale zekerheid, gelezen in samenhang met artikel 7, lid 1, sub c, van diezelfde richtlijn, moet aldus worden uitgelegd, dat het zich niet ertegen verzet, dat een nationale bepaling aan de toekenning van een pensioen uit hoofde van de niet-actieve echtgenoot verschillende gevolgen verbindt naargelang deze uitkering wordt verleend in de vorm van een verhoging van het pensioen van de actieve echtgenoot of in de vorm van een aan de niet-actieve echtgenoot persoonlijk toegekend pensioen.

2) De artikelen 3, sub c, en 48 EEG-Verdrag verzetten zich ertegen dat een nationale wettelijke regeling, die niet gerechtvaardigd is uit hoofde van de openbare orde, de openbare veiligheid en de volksgezondheid, tot gevolg heeft dat een migrerend werknemer waarvan de niet-actieve echtgenoot te zijnen laste blijft, in een eerste Lid-Staat het recht wordt ontzegd op een pensioen tegen het gezinstarief op grond dat in een andere Lid-Staat aan die echtgenoot rechtstreeks een pensioen wordt uitbetaald, wanneer laatstbedoeld pensioen, zonder dat het totale bedrag van de inkomsten die de echtgenoten er ontvangen hierdoor stijgt, zonder meer in de plaats komt van de verhoging van het pensioenbedrag die voordien in deze laatste staat aan de werknemer werd toegekend voor zijn niet-werkende echtgenoot ten laste."

(*) Oorspronkelijke taal: Frans.

(1) ° Punten 17 en 18, en punt 1 van het dispositief.

(2) ° Eerste vraag van de verwijzende rechter.

(3) ° Arrest van 7 februari 1991, zaak C-227/89, Roenfeldt, Jurispr. 1991, blz. I-323, r.o. 12.

(4) ° Arrest van 13 oktober 1977, zaak 22/77, Mura, Jurispr. 1977, blz. 1699, r.o. 10.

(5) ° B. Willms, Artikel 51 , punt 35, in Kommentar zum EWG-Vertrag, Groben, Thiesing, Ehlermann, vierde editie, blz. 870.

(6) ° Schriftelijk antwoord van de Commissie op vragen van het Hof, gedagtekend 11 maart 1994.

(7) ° Arrest van 18 mei 1989, zaak 368/87, Hartmann Troiani, Jurispr. 1989, blz. 1333, r.o. 21.

(8) ° Arrest van 7 maart 1991, zaak C-10/90, Masgio, Jurispr. 1991, blz. I-1119, r.o. 18 en 19 cursivering van mij. Zie de aangehaalde rechtspraak.

(9) ° Zie ter zake de zeer algemene formule van het arrest van 31 maart 1993, zaak C-19/92, Kraus, Jurispr. 1993, blz. I-1663: (...) de artikelen 48 en 52 staan in de weg aan enige nationale regeling betreffende de voorwaarden voor het voeren van een in een andere Lid-Staat verkregen aanvullende academische titel, die, zelfs wanneer zij zonder discriminatie op grond van nationaliteit van toepassing is, toch de uitoefening van de in het Verdrag gewaarborgde fundamentele vrijheden door gemeenschapsonderdanen, met inbegrip van de onderdanen van de Lid-Staat die de regeling heeft getroffen, kan belemmeren of minder aantrekkelijk maken (punt 32, cursivering van mij).

(10) ° In die zin punt 4.5 van het antwoord van het Verenigd Koninkrijk op de vragen van het Hof.

(11) ° Arrest van 18 mei 1989, reeds aangehaald in voetnoot 7.

(12) ° Punt 23, cursivering van mij.

(13) ° Punten 47 en 48.

(14) ° Zie ter zake punt 6.6 van het antwoord van de regering van het Verenigd Koninkrijk op de vragen van het Hof, alsmede de opmerkingen van de Rijksdienst, verweerder.

(15) ° Artikel 10, paragraaf 4, van koninklijk besluit nr. 50.

(16) ° Ibidem.

(17) ° Artikel 10, paragraaf 1, sub b, van koninklijk besluit nr. 50.

(18) ° In die zin de opmerkingen van de Rijksdienst en het antwoord van de regering van het Verenigd Koninkrijk op de vragen van het Hof, punt 2.7. Zie eveneens de opmerkingen van de Commissie, I.3.

(19) ° Artikel 10, paragraaf 4, laatste alinea, van koninklijk besluit nr. 50.

(20) ° Opmerkingen van de Commissie, I.4, van de Rijksdienst, II.A en C, en antwoord van de Rijksdienst op de vragen van het Hof. Zie eveneens het antwoord van de regering van het Verenigd Koninkrijk op de vragen van het Hof, punt 2.7.

(21) ° De niet-werkende echtgenoot kan in België geen eigen pensioen ontvangen op basis van zijn aantal jaren tewerkstelling (hij heeft immers niet gewerkt), en evenmin op een eigen pensioen gebaseerd op tijdvakken van ingezetenschap. Wel kan hij op andere gronden een eigen pensioen of een als zodanig geldend voordeel ontvangen. Zie artikel 10, paragraaf 1, sub a, van koninklijk besluit nr. 50.

(22) ° Zie hierboven, punten 33 en 34.

(23) ° Dit was het geval met de Nederlandse wetgeving vóór de wijziging van 1 april 1985.

(24) ° Punten 54 en 55.