ARREST VAN HET GERECHT (Vierde kamer)

11 december 1996

Zaak T-177/95

P. Barraux e.a.

tegen

Commissie van de Europese Gemeenschappen

„Ambtenaren — Specifieke aanpassingscoëfficiënt”

Volledige Franse tekst II-1451

Betreft:

Beroep tot nietigverklaring van de salarisafrekeningen betreffende de nabetaling over de periode van 1 juli tot en met 31 december 1994 krachtens verordening (EGKS, EG, Euratom) nr. 3161/94 vande Raad van 19 december 1994 houdende aanpassing, met ingang van 1 juli 1994, van de bezoldigingen en de pensioenen van de ambtenaren en andere personeelsleden der Europese Gemeenschappen alsmede van de aanpassingscoëfficiënten welke van toepassing zijn op deze bezoldigingen en pensioenen (PB L 335, biz. 1), voor zover in deze salarisafrekeningen een voor Karlsruhe vastgestelde specifieke aanpassingscoëfficiënt van 99,8 met terugwerkende kracht is toegepast.

Beslissing:

Verwerping.

Resumé van het arrest

Artikel 63, eerste alinea, van het Statuut van de ambtenaren van de Europese Gemeenschappen (Statuut) bepaalt: „De bezoldiging van de ambtenaar wordt uitgedrukt in Belgische franken. Zij wordt uitbetaald in de valuta van het land waar de ambtenaar zijn functie uitoefent. ”

Opdat elke ambtenaar, ongeacht zijn plaats van tewerkstelling, naar gelang van zijn bezoldiging een zelfde koopkracht zou krijgen, wordt in artikel 64, eerste alinea, van het Statuut bepaald: „Op de bezoldiging van de ambtenaar, uitgedrukt in Belgische franken, wordt, (...) een aanpassingscoëfficiënt van meer dan, minder dan of gelijk aan 100 % toegepast, naar gelang van de levensomstandigheden in de verschillende plaatsen van tewerkstelling.” Artikel 64, tweede alinea, van het Statuut preciseert, dat deze coëfficiënten door de Raad op voorstel van de Commissie worden vastgesteld.

Artikel 65 van het Statuut betreft het bezoldigingspeil. In lid 1 van dit artikel wordt bepaald, volgens welke procedure en op welke wijze dit peil jaarlijks wordt onderzocht en, in voorkomend geval, aangepast. Artikel 65, lid 2, van het Statuut luidt als volgt: „Bij aanzienlijke wijziging van de kosten van levensonderhoud beslist de Raad binnen een termijn van ten hoogste twee maanden, welke maatregelen tot wijziging van de aanpassingscoëfficiënten dienen te worden getroffen en, zo nodig, of dit met terugwerkende kracht dient te geschieden. ”

Artikel 9 van bijlage XI bij het Statuut bepaalt: „Aan de hand van een verslag van het Bureau voor de statistiek en indien uit objectieve gegevens blijkt dat de koopkracht in een bepaalde standplaats aanzienlijk afwijkt van die welke in de hoofdstad van de betreffende Lid-Staat wordt vastgesteld, besluit de Raad, op voorstel van de Commissie en overeenkomstig artikel 64, tweede alinea, van het statuut tot de vaststelling van een aanpassingscoëfficiënt voor deze standplaats” (specifieke aanpassingscoëfficiënt).

Verzoekers zijn bij het Europees Transuraneninstituut te Karlsruhe (Duitsland) tewerkgestelde ambtenaren van de Commissie.

Bij het arrest Chavane de Dalmassy e.a./Commissie verklaart het Gerecht de salarisafrekeningen van een aantal te Karlsruhe tewerkgestelde ambtenaren nietig, voor zover deze waren opgesteld met toepassing van verordening (EGKS, EEG, Euratom) nr. 3834/91 van de Raad van 19 december 1991 houdende aanpassing met ingang van 1 juli 1991 van de bezoldigingen en de pensioenen van de ambtenaren en andere personeelsleden der Europese Gemeenschappen alsmede van de aanpassingscoëfficiënten welke van toepassing zijn op deze bezoldigingen en pensioenen (PB L 361, biz. 13). Het Gerecht stelt vast, dat artikel 6, lid 2, van deze verordening in strijd is met het in bijlage XI bij het Statuut geformuleerde beginsel, volgens hetwelk de aanpassingscoëfficiënt voor een Lid-Staat wordt vastgesteld aan de hand van de kosten van levensonderhoud in de hoofdstad, voor zover het voor Duitsland een voorlopige aanpassingscoëfficiënt vaststelt op basis van de kosten van levensonderhoud te Bonn, ofschoon Berlijn sedert 1 oktober 1990 de nieuwe hoofdstad is.

Referentie: Gerecht 27 oktober 1994, Chavane de Dalmassy e.a. /Commissie, T-64/92, JurAmbt. biz. II-723

Op een voorstel van de Commissie van 14 november 1994 gaat de Raad op 19 december 1994 over tot vaststelling van verordening (EGKS, EG, Euratom) nr. 3161/94 houdende aanpassing, met ingang van 1 juli 1994, van de bezoldigingen en de pensioenen van de ambtenaren en andere personeelsleden der Europese Gemeenschappen alsmede van de aanpassingscoëfficiënten welke van toepassing zijn op deze bezoldigingen en pensioenen (verordening nr. 3161/94). De verordening treedt in werking op 24 december 1994. Zij vervangt verordening (Euratom, EGKS, EG) nr. 3608/93 van de Raad van 20 december 1993 houdende aanpassing met ingang van 1 juli 1993 van de bezoldigingen en de pensioenen van de ambtenaren en andere personeelsleden der Europese Gemeenschappen alsmede van de aanpassingcoëfficiënten welke van toepassing zijn op deze bezoldigingen en pensioenen (PB L 328, biz. 1), die aan de hand van de kosten van levensonderhoud te Bonn voor Duitsland een aanpassingscoëfficiënt van 99,8 en voor Berlijn en München een specifieke aanpassingscoëfficiënt van respectievelijk 113 en 110,6 had vastgesteld.

Artikel 6, lid 1, van verordening nr. 3161/94 bepaalt met ingang van 1 juli 1994 en aan de hand van de kosten van levensonderhoud te Berlijn de aanpassingscoëfficiënt voor Duitsland op 111,4. In datzelfde artikel wordt bepaald, dat voor de bezoldigingen van de te Karlsruhe tewerkgestelde ambtenaren een specifieke aanpassingscoëfficiënt van 99,8 geldt.

Op 29 december 1994 stelt de Commissie met toepassing van verordening nr. 3161/94 verzoekers' salarisafrekeningen betreffende nabetaling over de periode van 1 juli tot en met 31 december 1994 vast.

Deze salarisafrekeningen worden verzoekers begin januari 1995 toegestuurd.

Bij brief van 28 maart 1995 dienen verzoekers krachtens artikel 90, lid 2, van het Statuut een klacht in tegen die salarisafrekeningen.

Bij besluit van 19 juli 1995, dat verzoekers bij brief van 24 juli 1995 ter kennis wordt gebracht, wijst de directeurgeneraal Personeelszaken en algemeen beheer van de Commissie die klacht af.

Ten gronde

Het voorwerp van het beroep

Het onderhavige beroep tot nietigverklaring is gericht tegen verzoekers' salarisafrekeningen betreffende nabetaling over de periode van 1 juli tot en met 31 december 1994, ook al is in de vordering sprake van „verzoekers' salarisafrekeningen over de periode van 1 juli tot en met 31 december 1994”. Deze laatste salarisafrekeningen zijn immers niet het voorwerp geweest van een klacht en ter terechtzitting heeft de vertegenwoordiger van verzoekers verklaard, dat hij deze salarisafrekeningen als wettig beschouwde daar zij overeenkomstig de destijds geldende regeling waren vastgesteld. Deze lezing van verzoekers' vordering wordt ook bevestigd door de punten 20 en 21 van het verzoekschrift, die luiden als volgt: „De Commissie heeft verzoekers' salarisafrekeningen betreffende nabetaling over de periode van 1 juli tot en met 31 december 1994 met toepassing [van] verordening [nr. 3161/94] vastgesteld. In de bestreden salarisafrekeningen wordt voor het eerst met terugwerkende kracht tot 1 juli 1994 de voor Karlsruhe op 99,8 bepaalde specifieke aanpassingscoëfficiënt toegepast.” Verzoekers' klacht had trouwens hetzelfde voorweip (r.o. 32).

Venoekers' enige middel

Artikel 64 van het Statuut poneert het beginsel van de gelijkwaardigheid van koopkracht. Het beoogt ervoor te zorgen, dat iedere ambtenaar naar gelang van zijn bezoldiging dezelfde koopkracht heeft, ongeacht zijn plaats van tewerkstelling. Daartoe wordt op de bezoldiging van de ambtenaar een aanpassingscoëfficiënt van meer dan, minder dan of gelijk aan 100 % toegepast, naar gelang van de levensomstandigheden in de verschillende plaatsen van tewerkstelling (r.o. 34).

Referentie: Hof 13 juli 1978, Jacquemart/Commissie, 114/77, Jurispr. blz. 1697

De tenuitvoerlegging van dit beginsel gebeurt niet alleen op basis van dit artikel, maar ook op basis van de artikelen 63, 65 en 65 bis van het Statuut. Laatstgenoemd artikel bepaalt, dat de toepassingsbepalingen van de artikelen 64 en 65 in bijlage XI zijn vervat. Al deze artikelen bevinden zich in de hiërarchie der normen op hetzelfde niveau als artikel 64 van het Statuut en moeten dus ook in aanmerking worden genomen om de inhoud en de draagwijdte van het beginsel van de gelijkwaardigheid van koopkracht te bepalen (r.o. 35).

Ingevolge artikel 65, lid 1, eerste alinea, van het Statuut dient de Raad jaarlijks een onderzoek in te stellen naar het bezoldigingspeil. Dit onderzoek omvat niet alleen een vergelijking van het peil van de bezoldigingen van de gemeenschapsambtenaren met dat van de salarissen van de nationale ambtenaren, maar ook een beoordeling van de gelijkwaardigheid van koopkracht tussen de bezoldigingen van de op verschillende plaatsen tewerkgestelde gemeenschapsambtenaren. Het vindt volgens datzelfde artikel plaats op de grondslag van een door de Commissie ingediend rapport, gegrond op de stand per 1 juli. Volgens artikel 1, lid 1, eerste alinea, van bijlage XI bij het Statuut handelt dit rapport met name over de ontwikkeling van de kosten van levensonderhoud te Brussel en over de economische pariteiten tussen Brussel en de andere standplaatsen in de Lid-Staten. Het wordt jaarlijks vóór het einde van de maand september opgesteld door het Bureau voor de statistiek van de Europese Gemeenschappen (Bureau voor de statistiek) (r.o. 36).

Krachtens de artikelen 1, lid 3, sub a, en 9 van bijlage XI bij het Statuut kan op basis van dit rapport een specifieke aanpassingscoëfficiënt worden vastgesteld. Daartoe dient dit rapport de berekening te bevatten van de economische pariteiten die de gelijkwaardigheden in koopkracht vaststellen tussen de aan de ambtenaren van de Europese Gemeenschappen die de hoofdsteden van de Lid-Staten als standplaats hebben en aan die in bepaalde andere standplaatsen uitbetaalde bezoldigingen gemeten aan Brussel (r.o. 37).

De artikelen 65, lid 1, eerste alinea, van het Statuut en 1, lid 1, eerste alinea, en 3, lid 1, van bijlage XI bij het Statuut leggen de Raad een nauwkeurig tijdschema op voor dit jaarlijks onderzoek van de bezoldigingen (r.o. 38).

Zo moet de Raad vóór het einde van elk jaar op basis van het door het Bureau voor de statistiek vóór het einde van de maand september opgestelde rapport beslissen over de vaststelling of de aanpassing van het bezoldigingspeil of van de aanpassingscoëfficiënten en de specifieke aanpassingscoëfficiënten. Volgens artikel 3, lid 1, van bijlage XI bij het Statuut gaat dit besluit in op 1 juli, omdat volgens artikeli, lidi, tweede alinea, van bijlage XI bij het Statuut de referentieperiode voor het rapport van het Bureau voor de statistiek wordt gevormd door de twaalf maanden voorafgaand aan 1 juli van het jaar waarin het onderzoek naar het bezoldigingspeil wordt uitgevoerd (r.o. 39).

Slechts bij aanzienlijke wijziging van de kosten van levensonderhoud ten opzichte van de gegevens die beschikbaar waren op het ogenblik van het jaarlijkse onderzoek van het bezoldigingspeil in september, en rekening houdend met de prognose inzake de ontwikkeling van de koopkracht tijdens de lopende referentieperiode van één jaar, die volgens artikel 5, lid 1, eerste alinea, van bijlage XI ieder jaar in maart wordt opgesteld, kan de Raad krachtens artikel 65, lid 2, van het Statuut tussentijdse aanpassingen verrichten. In een dergelijke situatie moet de Commissie volgens artikel 4, lid 2, van bijlage XI bij het Statuut uiterlijk in de tweede helft van april een voorstel in die zin bij de Raad indienen. De Raad beschikt over een termijn van maximaal twee maanden voor het vaststellen van die maatregelen, die volgens artikel 4, lid 1, van bijlage XI bij het Statuut ingaan op 1 januari (r.o. 40).

Het beginsel van de gelijkwaardigheid van koopkracht wordt dus in de regel ten uitvoer gelegd door een jaarlijkse aanpassing van de aanpassingscoëfficiënten en van de specifieke aanpassingscoëfficiënten, en slechts in uitzonderlijke gevallen, namelijk bij aanzienlijke wijziging van de kosten van levensonderhoud, wordt een tussentijdse aanpassing verricht (r.o. 41).

Volgens de artikelen 3, lid 1, en 4, lid 1, van bijlage XI bij het Statuut, dat aan het Statuut is toegevoegd bij verordening (EGKS, EEG, Euratom) nr. 3830/91 van de Raad van 19 december 1991 tot wijziging van het Statuut van de ambtenaren van de Europese Gemeenschappen en van de Regeling welke van toepassing is op de andere personeelsleden van de Gemeenschappen wat de vaststelling van de wijze van aanpassing van de bezoldigingen betreft (PB L 361, biz. 1), hebben de aanpassingscoëfficiënten en de specifieke aanpassingscoëfficiënten in beginsel terugwerkende kracht. Volgens artikel 3, lid 1, van bijlage XI bij het Statuut gaan de jaarlijkse aanpassingen van de bezoldigingen immers in op 1 juli, terwijl zij, zoals hierboven is uiteengezet, niet vóór het einde van de maand september kunnen worden vastgesteld. De tussentijdse aanpassingen gaan volgens artikel 4, lid 1, van bijlage XI bij het Statuut in op 1 januari, terwijl zij pas kunnen worden vastgesteld nadat het Bureau voor de statistiek in de maand maart de prognose inzake de ontwikkeling van de koopkracht heeft opgesteld en nadat de Commissie uiterlijk in de tweede helft van april bij de Raad een voorstel in die zin heeft ingediend (r.o. 42).

Hieruit volgt, dat verzoekers niet kunnen worden bijgevallen waar zij stellen, dat de Raad ingevolge het beginsel van de gelijkwaardigheid van koopkracht verplicht was de specifieke aanpassingscoëfficiënt vast te stellen „onmiddellijk” nadat hij een aanzienlijke wijziging van de kosten van levensonderhoud had vastgesteld. Verzoekers kunnen evenmin volhouden, dat de Raad aan een nieuwe aanpassingscoëfficiënt slechts dan terugwerkende kracht kan toekennen wanneer deze een verhoging van de reeds ontvangen bezoldigingen tot gevolg heeft, daar deze beperking in geen enkele bepaling van het Statuut voorkomt (r.o. 43).

Onderzocht dient evenwel nog te worden, of de omstandigheid dat verordening nr. 3161/94 terugwerkt tot 1 juli 1994, in het onderhavige geval geen afbreuk doet aan de beginselen van rechtszekerheid, gewettigd vertrouwen en eerbiediging van de verworven rechten (r.o. 44).

Ofschoon het beginsel van de rechtszekerheid zich er in het algemeen tegen verzet dat een gemeenschapsbesluit reeds vóór afkondiging van kracht is, kan hiervan bij wijze van uitzondering worden afgeweken indien dit voor het te bereiken doel noodzakelijk is en het rechtmatige vertrouwen van de betrokkenen naar behoren in acht wordt genomen (r.o. 45).

Referentie: Hof 11 juli 1991, Crispoltoni, C-368/89, Jurispr. blz. I-3695, r.o. 17

In het onderhavige geval eist het doel van de omstreden verordening, namelijk de eerbiediging van het beginsel van de gelijkwaardigheid van koopkracht, dat de verordening terugwerkende kracht heeft. Een ontwikkeling van de kosten van levensonderhoud kan immers pas worden vastgesteld nadat zij heeft plaatsgevonden, zodat de eerbiediging van dit beginsel slechts met terugwerkende kracht kan worden verzekerd (r.o. 46).

Referentie: Hof 23 januari 1992, Commissie/Raad, C-301/90, Jurispr. blz. I-221, r.o. 29

Wat het gewettigd vertrouwen betreft, kan een ambtenaar niet met een beroep op het beginsel van bescherming van het gewettigd vertrouwen opkomen tegen de wettigheid van een nieuwe regeling, vooral op een gebied waar een voortdurende aanpassing aan de wijzigingen van de economische situatie noodzakelijk is (r.o. 47).

Referentie: Gerecht 22 juni 1994, Di Marzio en Lebedef/Commissie, T-98/92 en T-99/92, JurAmbt. biz. II-541, r.o. 68

In het onderhavige geval blijkt uit de bepalingen van het Statuut duidelijk, dat de bezoldigingen van de gemeenschapsambtenaren in de tijd variëren (r.o. 48).

Bovendien vertolken dezelfde bepalingen het beginsel van de terugwerkende kracht van de maatregelen ter verzekering van de handhaving van de gelijkwaardigheid van koopkracht waar zij voorschrijven, dat de jaarlijkse aanpassing van het bezoldigingspeil steeds ingaat op 1 juli van het lopende jaar, ook al verricht de Raad de aanpassing pas na die datum (r.o. 49).

Ten slotte hebben verzoekers niet aangetoond, dat de Commissie hun precieze toezeggingen heeft gedaan waardoor bij hen de gegronde verwachting zou zijn gewekt, dat voor de betrokken periode op hun bezoldiging de op basis van de kosten van levensonderhoud te Berlijn vastgestelde aanpassingscoëfficiënt voor Duitsland zou worden toegepast. De door verzoekers aangehaalde brief, die de directeurgeneraal Personeelszaken en administratie op 21 februari 1992 aan de heer Chavane de Dalmassy, voorzitter van de Union syndicale te Karlsruhe, heeft gestuurd, houdt voor de Commissie immers geenszins de verplichting in, voor de omstreden periode van 1 juli tot en met 31 december 1994 op de bezoldiging van de te Karlsruhe tewerkgestelde ambtenaren de na het arrest Chavane de Dalmassy e.a./Commissie op basis van de kosten van levensonderhoud te Berlijn vastgestelde aanpassingscoëfficiënt voor Duitsland toe te passen (r.o. 50).

Referentie: Chavane de Dalmassy e.a./Commissie, reeds aangehaald; Gerecht 11 juli 1996, Ortega Urretavizcaya/Commissie, T-587/93, JurAmbt. blz. II-1027, r.o. 57

Verzoekers kunnen aan dat arrest overigens niet het recht ontlenen, dat op hun bezoldiging voor de betrokken periode de op basis van de kosten van levensonderhoud te Berlijn vastgestelde aanpassingscoëfficiënt voor Duitsland wordt toegepast. In rechtsoverweging 56 van dat arrest heeft het Gerecht er immers op gewezen, dat de Raad enerzijds een aan de kosten van levensonderhoud te Berlijn gerelateerde aanpassingscoëfficiënt voor Duitsland had moeten vaststellen, en anderzijds specifieke aanpassingscoëfficiënten had moeten vaststellen voor de verschillende standplaatsen in dit land waar de koopkracht aanzienlijk afweek van de kosten van levensonderhoud in de hoofdstad Berlijn (r.o. 51).

Bijgevolg had het Gerecht in zijn arrest Chavane de Dalmassy e.a./Commissie reeds voorzien, dat de Raad wegens het beginsel van de gelijkwaardigheid van koopkracht bij de uitvoering van dat arrest genoopt kon zijn, specifieke aanpassingscoëfficiënten vast te stellen wanneer de aanpassingscoëfficiënt voor Duitsland op basis van de kosten van levensonderhoud te Berlijn zou worden vastgesteld. Verzoekers kunnen zich derhalve niet op dat arrest beroepen om voor de betrokken periode bescherming van een gewettigd vertrouwen op toepassing op hun bezoldiging van de op basis van de kosten van levensonderhoud te Berlijn vastgestelde aanpassingscoëfficiënt voor Duitsland te vorderen. Verordening nr. 3161/94 vormt immers de tenuitvoerlegging van rechtsoverweging 56 van het arrest Chavane de Dalmassy e.a./Commissie vanaf de in de relevante bepalingen van het Statuut bepaalde datum, te weten 1 juli 1994. De Raad heeft het beginsel van gelijkwaardigheid van koopkracht, en dus van gelijke behandeling, derhalve wel degelijk toegepast. Hij heeft vermeden, dat de te Karlsruhe tewerkgestelde ambtenaren in strijd met dit beginsel een ongerechtvaardigd voordeel zouden genieten doordat op hun bezoldigingen een op basis van de kosten van levensonderhoud te Berlijn, die veel hoger zijn dan die te Karlsruhe, vastgestelde aanpassingscoëfficiënt voor Duitsland zou worden toegepast (r.o. 52).

Wat bovendien de gestelde schending van verzoekers' verworven rechten door verordening nr. 3161/94 betreft, is bij de salarisafrekeningen betreffende nabetaling over de periode van 1 juli tot en met 31 december 1994 geen inhouding verricht wegens de toepassing van verordening nr. 3161/94. Deze verordening heeft de specifieke aanpassingscoëfficiënt voor Karlsruhe namelijk bepaald op 99,8, hetgeen precies overeenkomt met de voordien op basis van de kosten van levensonderhoud te Bonn vastgestelde aanpassingscoëfficiënt voor Duitsland, op de grondslag waarvan verzoekers' salarisafrekeningen over de periode van 1 juli tot en met 31 december 1994 waren vastgesteld zonder door hen te zijn betwist. Bovendien gaat verzoekers' vordering, die er in feite toe strekt dat voor de omstreden periode op hun bezoldiging de op basis van de kosten van levensonderhoud te Berlijn vastgestelde aanpassingscoëfficiënt voor Duitsland wordt toegepast, lijnrecht in tegen het beginsel van de gelijkwaardigheid van koopkracht, aangezien de kosten van levensonderhoud te Karlsruhe veel lager zijn dan die te Berlijn. Verzoekers kunnen derhalve niet te goeder trouw stellen, dat het beginsel van de gelijkwaardigheid van koopkracht verlangt, dat op hun bezoldiging de op basis van de kosten van levensonderhoud te Berlijn vastgestelde aanpassingscoëfficiënt voor Duitsland wordt toegepast (r.o. 53).

In die omstandigheden heeft de Raad door de vaststelling van verordening nr. 3161/94 noch het beginsel van de rechtszekerheid noch het beginsel van eerbiediging van de verworven rechten geschonden, maar heeft hij integendeel het beginsel van de gelijkwaardigheid van koopkracht correct toegepast binnen het in de relevante statuutsbepalingen voorgeschreven tijdschema (r.o. 54).

Dictum:

Het beroep wordt verworpen.