Wij dienen nu na te gaan of deze eenvoudige probleemstelling standhoudt bij een grondiger beoordeling van de onderhavige rechtssituatie.

De grote lijnen van het stelsel zijn duidelijk. Volgens de Toetredingsakte was het compenserende bedrag slechts verschuldigd binnen bepaalde grenzen, die waren vastgesteld met het oog op een ontwikkeling die zich inderdaad heeft voorgedaan, namelijk de daling van de heffing onder het niveau van bedoeld compenserend bedrag. De wettelijke verplichting van de Raad was dus uitsluitend daarvan afhankelijk. Naast de Toetredingsakte komt dan echter de mededeling van de Raad in de resolutie van 20 juli 1972, over de inhoud van de uitvoeringsverordening.

Wat is het karakter van deze verklaring van de Raad? Het is de nadere aanduiding van een komende rechtsbepaling en heeft voornamelijk ten doel tijdig opheldering te geven over een onbekende factor, namelijk de hoogte van het compenserende bedrag. De rechtsgrondslag van de aangekondigde maatregel is te vinden in de Toetredingsakte; zij wordt hier gepreciseerd. Aangezien compensatie van de prijsverschillen tussen de nieuwe en de oude Lid-Staten wettelijk was voorgeschreven, kon de Raad niet anders doen dan zich in bevestigende en verklarende zin uitlaten, zulks uiteraard — gezien de bron — onder de conditio juris van het befaamde lid 6, van artikel 55.

Gezien het karakter van de betrokken handeling, kon verzoeksters vordering de gestelde grenzen niet te buiten gaan. Verzoekster baseert haar vordering echter op een geheel andere grond: het onrechtmatig handelen van de Raad, door niet voldoende duidelijke en volledige informatie te verstrekken. De onrechtmatigheid zou dus niet bestaan in de niet-nakoming van de gedane toezegging — een toezegging die, bedoeld zoals beweerd, rechtens niet kon worden gedaan noch nagekomen —, maar in het doen van onjuiste toezeggingen.

Het handelen in strijd met een rechtsplicht, het eerste bestanddeel van de onrechtmatige daad, zou zijn gelegen in een schending van gerechtvaardigd vertrouwen van het bedrijfsleven; de schuld zou hierin bestaan dat de informatie van juli 1972 zonder de vereiste zorgvuldigheid is verstrekt; de schade van het bedrijfsleven zou het gevolg zijn van de contracten met het Verenigd Koninkrijk, afgesloten in het ongegrond gebleken vertrouwen het gehele aanvankelijk aangekondigde bedrag te zullen ontvangen; de ongegrondheid van dat vertrouwen trad aan de dag toen het prijsverschil dat met dat bedrag moest worden gecompenseerd (en dit is de enige rechtsgrond van het stelsel), intussen aanzienlijk kleiner was geworden.

Een onrechtmatige toezegging enerzijds, ongegrond vertrouwen anderzijds. Reeds hier is er een verband dat aan de hand van de normale aansprakelijkheidscriteria moet worden beoordeeld.

Zie hier, als preliminair punt in iets duidlijker formulering, een der onderwerpen die in onze eerste conclusie reeds ter sprake zijn geweest.

Wie informatie verstrekt, handelt onrechtmatig indien hij geen rekening houdt met het vertrouwen dat daarin kan worden gesteld door de handelaar die met de normale voorzichtigheid op de markt te werk gaat. Die informatie — verondersteld dat zij volledig was — vormt een onrechtmatige daad indien zij objectief gezien een ernstige misvatting omtrent de situatie kon wekken. Was er informatieplicht geweest, dan hadden derden zonder meer op de inlichtingen kunnen afgaan, zelfs wanneer deze onvolledig waren. Gaat het echter niet om een verplichting maar alleen om de wenselijkheid van informatieverstrekking, dan moet ook de positie van degene voor wie de informatie was bestemd, in aanmerking worden genomen; met name mag van hem worden verwacht dat hij de ontvangen informatie beziet tegen de achtergrond van het stelsel dat blijkens die inlichting zal worden toegepast.

De grondregel van iedere rechtsorde, nemo censetur ignorare leges, geldt overigens niet in het geval van onjuiste informatie die, als onrechtmatige daad, de grondslag vormt voor een afzonderlijke vordering. Maar daarmee is nog niet de vraag beantwoord of en in hoeverre de handelwijze van de Raad aanleiding kon geven tot dwaling.

Er is geen aansprakelijkheid indien het essentiële element van strijd met een rechtsplicht ontbreekt; dit is het geval wanneer de verklaring niet geëigend was vals vertrouwen te wekken bij de adressaten, dus hun een zekerheid te geven; evenmin is er aansprakelijkheid indien de adressaten behoorden te weten of althans te vermoeden hoe de werkelijke situatie was. Doorgaans wordt wel aansprakelijkheid aangenomen wanneer iemand er geen verwijt van kan worden gemaakt dat hij is afgegaan op een tot hem gerichte mededeling; die aansprakelijkheid eindigt echter wanneer de adressaat op een of andere wijze een vermoeden kon hebben van de werkelijke situatie.

Men kan dus het aansprakelijkheidveroorzakend feit (onjuiste of onvolledige informatie) niet los zien van de positie van de in dwaling gebrachte persoon. Indien aansprakelijkheid is uitgesloten wanneer deze de werkelijkheid moest kennen of op een of andere wijze heeft leren kennen, kan er in geval van een degelijk koopman ook een geldig vermoeden zijn van feitelijke of potentiële wetenschap (met name omtrent de recente wetgeving): het vermoeden is dan gewettigd dat de benadeelde alleen door eigen onzorgvuldigheid de informatie niet heeft gecorrigeerd of aangevuld. Volgens de moderne, in de Lid-Staten heersende rechtsopvattingen over de niet-contractuele aansprakelijkheid moeten wij er derhalve van uitgaan dat het slachtoffer van de onjuiste informatie niet-onzorgvuldig heeft gehandeld, want alleen naar die maatstaf, wanneer dus de ontvanger van de informatie geen verwijt kan worden gemaakt, kan de onrechtmatigheid worden beoordeeld die juist bestaat in het opwekken van ongegrond vertrouwen.