Voorlopige editie

CONCLUSIE VAN ADVOCAAT-GENERAAL

J. RICHARD DE LA TOUR

van 14 juli 2022 ( )

Zaak C‑158/21

Ministerio Fiscal,

Abogacía del Estado,

Partido político VOX

tegen

Lluís Puig Gordi,

Carles Puigdemont Casamajó,

Antoni Comín Oliveres,

Clara Ponsatí Obiols,

Meritxell Serret Aleu,

Marta Rovira Vergés,

Anna Gabriel Sabaté

[verzoek van het Tribunal Supremo (hoogste rechterlijke instantie, Spanje) om een prejudiciële beslissing]

„Prejudiciële verwijzing – Justitiële samenwerking in strafzaken – Europees aanhoudingsbevel – Kaderbesluit 2002/584/JBZ – Artikel 1, lid 3 – Artikel 6, lid 1 – Procedures van overlevering tussen de lidstaten – Voorwaarden voor tenuitvoerlegging – Bevoegdheid van de uitvaardigende rechterlijke autoriteit om een Europees aanhoudingsbevel uit te vaardigen – Handvest van de grondrechten van de Europese Unie – Artikel 47, tweede alinea – Grondrecht op een eerlijk proces voor een gerecht dat vooraf bij wet is ingesteld – Tweestappentoets – Verplichting voor de uitvoerende rechterlijke autoriteit om in de eerste stap na te gaan of er sprake is van een reëel gevaar voor schending van dit grondrecht wegens structurele of fundamentele gebreken in de werking van het gerechtelijk apparaat van de uitvaardigende lidstaat – Mogelijkheid om ten aanzien van dezelfde persoon een nieuw Europees aanhoudingsbevel uit te vaardigen dat in dezelfde lidstaat ten uitvoer moet worden gelegd”





I. Inleiding

1. Het onderhavige verzoek om een prejudiciële beslissing betreft de uitlegging van verschillende bepalingen van kaderbesluit 2002/584/JBZ van de Raad van 13 juni 2002 betreffende het Europees aanhoudingsbevel en de procedures van overlevering tussen de lidstaten( ), zoals gewijzigd bij kaderbesluit 2009/299/JBZ van de Raad van 26 februari 2009( ).

2. De verwijzende rechter legt het Hof een reeks vragen voor waarmee hij in hoofdzaak beoogt vast te stellen of een uitvoerende rechterlijke autoriteit mag weigeren een Europees aanhoudingsbevel ten uitvoer te leggen wegens de gestelde onbevoegdheid van de uitvaardigende rechterlijke autoriteit om dit bevel uit te vaardigen en die van de aangezochte rechter om de vervolgde persoon te berechten, en of kaderbesluit 2002/584 eraan in de weg staat dat een nieuw Europees aanhoudingsbevel wordt uitgevaardigd nadat de tenuitvoerlegging van een eerste Europees aanhoudingsbevel is geweigerd.

3. Deze vragen zijn gerezen in het kader van de vervolging die is ingesteld tegen voormalige Catalaanse leiders nadat op 1 oktober 2017 een referendum was georganiseerd over de zelfbeschikking van de autonome regio Catalonië (Spanje). Tegen sommige van de verdachten, die Spanje vanaf eind 2017 hebben verlaten, zijn Europese aanhoudingsbevelen uitgevaardigd. Het feit dat deze bevelen niet ten uitvoer zijn gelegd, is het gevolg van zowel de verkiezing van sommige van deze verdachten tot lid van het Europees Parlement als controversen die over de betrokken strafprocedure bestaan. Deze controversen hebben, wat de onderhavige zaak betreft, betrekking op de regels ter bepaling van de bevoegdheid van het Tribunal Supremo (hoogste rechterlijke instantie, Spanje) om de verdachten te berechten, welke regels met name zijn gebaseerd op de plaats waar de strafbare feiten zijn gepleegd en op de samenhang tussen de strafbare feiten waarvan de verdachten worden beschuldigd.

4. Het onderhavige verzoek om een prejudiciële beslissing vloeit meer bepaald voort uit de weigering van de Belgische rechters om gevolg te geven aan het Europees aanhoudingsbevel dat is uitgevaardigd tegen Lluís Puig Gordi. De appelrechter die in laatste instantie heeft beslist, heeft zijn weigering gebaseerd op het bestaande gevaar voor schending van het recht om te worden berecht door een gerecht dat bij wet is ingesteld, omdat hij oordeelde dat er geen uitdrukkelijke rechtsgrondslag was voor de bevoegdheid van het Tribunal Supremo om Puig Gordi te berechten. Daarnaast heeft hij benadrukt dat ook het gevaar voor schending van het vermoeden van onschuld bijzonder ernstig moest worden genomen. Hoewel deze weigering rechtstreeks alleen Puig Gordi betreft, wordt het verzoek van de verwijzende rechter door deze laatste voorgesteld als een verzoek om te bepalen welke beslissingen ten aanzien van alle verdachten moeten worden genomen.

5. De aan het Hof voorgelegde kwestie noopt het Hof ertoe, zoals vaak het geval is, om het juiste evenwicht te vinden tussen de doeltreffendheid van de bij kaderbesluit 2002/584 ingevoerde regeling van overlevering tussen de lidstaten en de eerbiediging van de grondrechten van personen tegen wie een Europees aanhoudingsbevel is uitgevaardigd.

6. In zijn arrest van 5 april 2016, Aranyosi en Căldăraru( ), heeft het Hof de methode vastgesteld die door de uitvoerende rechterlijke autoriteit moet worden gevolgd wanneer de persoon tegen wie een Europees aanhoudingsbevel is uitgevaardigd, voor deze autoriteit aanvoert dat er wegens de detentieomstandigheden in de uitvaardigende lidstaat een gevaar bestaat dat hij, in strijd met artikel 4 van het Handvest van de grondrechten van de Europese Unie( ), op onmenselijke of vernederende wijze zal worden behandeld. Deze methode bestaat er in wezen in dat deze autoriteit een controle in twee stappen uitvoert. Zij dient in een eerste stap vast te stellen dat er een reëel gevaar bestaat voor schending van het betrokken grondrecht wegens gebreken in de uitvaardigende lidstaat die hetzij structureel of fundamenteel zijn, hetzij bepaalde groepen van personen raken, hetzij bepaalde detentiecentra betreffen. In een tweede stap dient zij na te gaan of er voor de betrokken persoon sprake is van een concreet en individueel gevaar voor schending van dit recht.

7. In zijn arrest van 25 juli 2018, Minister for Justice and Equality (Gebreken in het gerechtelijk apparaat)( ), heeft het Hof deze methode van een tweestappentoets uitgebreid tot het mogelijke geval van gevaar voor schending van het door artikel 47, tweede alinea, van het Handvest gewaarborgde grondrecht op een eerlijk proces. Het Hof heeft deze rechtspraak bevestigd in zijn arrest van 17 december 2020, Openbaar Ministerie (Onafhankelijkheid van de uitvaardigende rechterlijke autoriteit)( ), en vervolgens in zijn arrest van 22 februari 2022, Openbaar Ministerie (Bij wet ingesteld gerecht in de uitvaardigende lidstaat)( ).

8. In de zaken waarin deze arresten zijn gewezen, werd in het kader van de eerste stap gesteld dat er sprake was van structurele of fundamentele gebreken wat betreft de onafhankelijkheid van de rechterlijke macht van de uitvaardigende lidstaat.

9. In de onderhavige zaak gaat het erom vast te stellen of, wanneer dergelijke gebreken in de werking van het gerechtelijk apparaat van de uitvaardigende lidstaat niet worden ingeroepen, de uitvoerende rechtelijke autoriteit niettemin kan weigeren een Europees aanhoudingsbevel ten uitvoer te leggen op grond dat in die lidstaat een gevaar bestaat voor schending van het door artikel 47, tweede alinea, van het Handvest gewaarborgde grondrecht op een eerlijk proces voor een vooraf bij wet ingesteld gerecht.

10. Zijn de twee stappen van de door de uitvoerende rechterlijke autoriteit uit te voeren controle, wat dit grondrecht betreft, derhalve cumulatief? Met andere woorden, indien bij de eerste stap niet kan worden vastgesteld dat er sprake is van structurele of fundamentele gebreken die de werking van het gerechtelijk apparaat van de uitvaardigende lidstaat aantasten, mag deze autoriteit dan weigeren het betrokken Europees aanhoudingsbevel ten uitvoer te leggen?

11. Het Hof herinnert er regelmatig aan dat het beginsel van wederzijdse erkenning – volgens overweging 6 van kaderbesluit 2002/584 – de hoeksteen van de gerechtelijke samenwerking in strafzaken vormt en dat dit beginsel tot uitdrukking komt in artikel 1, lid 2, van dit kaderbesluit, waarin de regel is neergelegd dat de lidstaten zich ertoe verbinden om op grond van dit beginsel en overeenkomstig de bepalingen van dat kaderbesluit elk Europees aanhoudingsbevel ten uitvoer te leggen.( )

12. Naar mijn mening moet ervoor worden gewaakt dat, door in verband met de eerbiediging van de grondrechten te veel uitzonderingen op het beginsel van wederzijdse erkenning te aanvaarden, deze „hoeksteen”, die de sokkel vormt van de gerechtelijke samenwerking in strafzaken, niet gaat barsten en het bouwwerk dat met zoveel geduld is opgetrokken, niet gaat wankelen of zelfs instort bij gebreke van stevige fundamenten.

13. Ook moet ervoor worden gewaakt dat de verwezenlijking van de doelstelling van kaderbesluit 2002/584 en het wederzijdse vertrouwen tussen de lidstaten dat aan de basis ligt van de bij dit kaderbesluit ingestelde regeling inzake het Europees aanhoudingsbevel, niet in gevaar worden gebracht.

14. Daarom zal ik het idee verdedigen dat het Hof moet blijven oordelen dat een weigering tot overlevering die wordt gemotiveerd door het gestelde gevaar voor schending van het door artikel 47, tweede alinea, van het Handvest gewaarborgde grondrecht op een eerlijk proces voor een vooraf bij wet ingesteld gerecht van een persoon tegen wie een Europees aanhoudingsbevel is uitgevaardigd, werkelijk een uitzondering moet zijn. Wanneer de uitvoerende rechterlijke autoriteit niet heeft aangetoond dat er sprake is van structurele of fundamentele gebreken in de werking van het gerechtelijk apparaat van de uitvaardigende lidstaat, mag zij de tenuitvoerlegging van een Europees aanhoudingsbevel niet weigeren louter op grond van een gesteld individueel gevaar voor schending van dit grondrecht.

II. Feiten van het hoofdgeding en prejudiciële vragen

15. Naar aanleiding van de vaststelling van wetgeving betreffende de onafhankelijkheid van de autonome regio Catalonië (Spanje) en de organisatie van een referendum ter zake, is voor het Tribunal Supremo een strafprocedure ingeleid tegen verschillende personen die met name worden beschuldigd van oproer en misbruik van overheidsgelden.

16. Uit het verzoek om een prejudiciële beslissing blijkt dat het Tribunal Supremo in het kader van deze procedure op 14 oktober 2019 een Europees aanhoudingsbevel heeft uitgevaardigd tegen Carles Puigdemont Casamajó, en op 4 november 2019 een Europees aanhoudingsbevel heeft uitgevaardigd tegen Antoni Comín Oliveres, Puig Gordi en Clara Ponsatí Obiols. Terwijl Ponsatí Obiols is aangehouden in het Verenigd Koninkrijk, zijn de drie andere verdachten aangehouden in België, in welke lidstaat dientengevolge procedures voor de tenuitvoerlegging van de Europese aanhoudingsbevelen voor laatstgenoemde verdachten zijn ingeleid. Geen van de gezochte personen heeft met zijn overlevering ingestemd.

17. Naar aanleiding van de verkiezing van Puigdemont Casamajó en Comín Oliveres tot lid van het Europees Parlement, zijn de in België tegen hen ingestelde procedures opgeschort wegens de parlementaire onschendbaarheid die zij als leden van het Europees Parlement genieten.( ) De procedure inzake de tenuitvoerlegging van het tegen Puig Gordi uitgevaardigde Europees aanhoudingsbevel is echter wel voortgezet. Deze laatste procedure staat dan ook centraal in de onderhavige zaak.

18. Bij beschikking van 7 augustus 2020 heeft de 27e kamer (correctionele raadkamer) van de Nederlandstalige rechtbank van eerste aanleg Brussel (België)( ) de tenuitvoerlegging van het tegen Puig Gordi uitgevaardigde Europees aanhoudingsbevel geweigerd.

19. De verwijzende rechter zet uiteen dat de rechtbank van eerste aanleg van oordeel was dat zij op basis van kaderbesluit 2002/584 de bevoegdheid van de uitvaardigende rechterlijke autoriteit om een Europees aanhoudingsbevel uit te vaardigen, kon toetsen. In dit verband heeft zij zich met name gebaseerd op de rechtspraak van het Hof betreffende de kwalificatie van het openbaar ministerie van verschillende lidstaten als „rechterlijke autoriteit”( ), op de overwegingen 8 en 12 van kaderbesluit 2002/584 en op de rechtspraak van het Europees Hof voor de Rechten van de Mens (hierna: „EHRM”)( ).

20. De rechtbank van eerste aanleg heeft deze bevoegdheid daadwerkelijk getoetst en geconcludeerd dat het Tribunal Supremo niet bevoegd was om kennis te nemen van de tegen Puig Gordi ingeleide procedure en dus ook niet om een Europees aanhoudingsbevel tegen hem uit te vaardigen. Zij heeft deze beoordeling gebaseerd op adviezen van de werkgroep inzake willekeurige detentie van de Human Rights Council van de Algemene Vergadering van de Verenigde Naties( ) betreffende personen die bij dezelfde feiten waren betrokken, alsmede op de rechtspraak van het EHRM( ) en op andere bepalingen van het Spaanse en het Belgische recht.

21. Het door het Belgische openbaar ministerie ingestelde hoger beroep is bij arrest van de kamer van inbeschuldigingstelling van het hof van beroep te Brussel (België) van 7 januari 2021( ) verworpen, waardoor de bestreden beschikking en de weigering om het tegen Puig Gordi uitgevaardigde Europees aanhoudingsbevel ten uitvoer te leggen zijn bevestigd. Voor zijn conclusie dat de bevoegdheid van de uitvaardigende rechterlijke autoriteit niet op een uitdrukkelijke wettelijke bepaling lijkt te berusten, heeft het hof van beroep verwezen naar een verslag van 27 mei 2019 van de werkgroep inzake willekeurige detentie over de rechtspraak van het EHRM, en naar een document waarin de bevoegdheid van het Tribunal Supremo wordt toegelicht, welk document door deze laatste op 11 maart 2021 is verstrekt.

22. In dit verband merkt de verwijzende rechter op dat hij moet beslissen over de handhaving of de intrekking van de bestaande Europese aanhoudingsbevelen en over de eventuele uitvaardiging van nieuwe Europese aanhoudingsbevelen ten aanzien van alle of bepaalde medeverdachten in deze zaak.

23. Meer bepaald verklaart deze rechter, wat Puig Gordi betreft, dat hij door de onderhavige prejudiciële verwijzing zal kunnen nagaan of het mogelijk is opnieuw om overlevering te verzoeken, zo nodig door uitvaardiging van een nieuw Europees aanhoudingsbevel tegen Puig Gordi, terwijl de rechterlijke autoriteit van de betrokken uitvoerende lidstaat de overlevering van deze persoon heeft geweigerd op basis van bepaalde weigeringsgronden die mogelijk strijdig zijn met kaderbesluit 2002/584.

24. De verwijzende rechter betwijfelt of de met de tenuitvoerlegging van een Europees aanhoudingsbevel belaste rechterlijke autoriteit het recht heeft om, ten eerste, te beoordelen of de uitvaardigende rechterlijke autoriteit krachtens het nationale recht van de uitvaardigende lidstaat bevoegd is om de verdachten te berechten en, ten tweede, de tenuitvoerlegging van dit bevel te weigeren op grond van een gestelde schending van de grondrechten van de verdachte als gevolg van de overschrijding van deze bevoegdheid. In dit verband beroept deze rechter zich op verschillende argumenten.

25. In de eerste plaats is de verwijzende rechter wat betreft de vraag of de uitvoerende rechterlijke autoriteit mag nagaan of de uitvaardigende rechterlijke autoriteit inderdaad over de vereiste bevoegdheid beschikte om de zaak ten gronde te behandelen – een essentiële voorwaarde om ook bevoegd te zijn om een Europees aanhoudingsbevel uit te vaardigen – van oordeel dat een dergelijke bevoegdheid moet voortvloeien uit ofwel een formele regel van het Unierecht, ofwel een uitlegging van dit recht in die zin.

26. Deze rechter merkt met name op dat een dergelijke mogelijkheid niet kan worden gebaseerd op de bewoordingen van de artikelen 3, 4 en 4 bis van kaderbesluit 2002/584 betreffende de gronden tot verplichte of facultatieve weigering van de tenuitvoerlegging, en evenmin kan worden afgeleid uit een ruime uitlegging van dit kaderbesluit of van artikel 6, lid 1, ervan, aangezien het in artikel 1, lid 2, van dat besluit neergelegde beginsel de tenuitvoerlegging van het Europees aanhoudingsbevel is, terwijl een eventuele weigering de uitzondering is, die dus restrictief moet worden uitgelegd.

27. In de tweede plaats is het voor de verwijzende rechter de vraag, in het geval dat het Hof het recht van de uitvoerende rechterlijke autoriteit erkent om de bevoegdheid van de uitvaardigende rechterlijke autoriteit te toetsen, welke elementen eerstgenoemde autoriteit bij deze toetsing in aanmerking moet nemen.

28. Dienaangaande is deze rechter van oordeel dat de bevoegdheid van de rechterlijke autoriteit die een Europees aanhoudingsbevel uitvaardigt, uitsluitend mag worden vastgesteld op grond van het nationale recht van de uitvaardigende lidstaat. Indien zou worden erkend dat de uitvoerende rechterlijke autoriteit het nationale recht van die lidstaat kan uitleggen, zou er een onsamenhangende en onhoudbare situatie ontstaan, aangezien deze autoriteit recht zou moeten uitleggen en toepassen waarmee zij niet bekend is en dat zij zelfs niet geacht wordt te kennen.

29. In casu is de verwijzende rechter van oordeel dat de twee Belgische rechterlijke instanties het Spaanse recht onjuist hebben uitgelegd. Ook zijn deze rechterlijke instanties voorbijgegaan aan de talrijke beslissingen van de verwijzende rechter waarbij de kwestie van zijn bevoegdheid is beslecht, en aan het feit dat het debat is gevoerd voor het Tribunal Constitucional (grondwettelijk hof, Spanje), dat de bevoegdheid van de verwijzende rechter met name in een arrest van 17 februari 2021( ) heeft bevestigd. De Belgische rechterlijke instanties hebben dus geen rekening gehouden met de uitlegging van de Spaanse rechterlijke instanties, noch met het feit dat de partijen ten aanzien van de uitgevaardigde Europese aanhoudingsbevelen bescherming in eerste en in tweede aanleg hebben genoten.

30. In de derde plaats is de verwijzende rechter wat betreft de draagwijdte die de in artikel 15, lid 2, van kaderbesluit 2002/584 neergelegde regeling voor het opvragen van aanvullende gegevens moet krijgen, van oordeel dat de uitvoerende rechterlijke autoriteit onvoldoende van deze regeling gebruik heeft gemaakt. Deze autoriteit had de uitvaardigende rechterlijke autoriteit immers om aanvullende gegevens moeten verzoeken, zodat laatstgenoemde autoriteit elementen uit haar interne recht had kunnen verstrekken, met name de talrijke beslissingen over de kwestie van de bevoegdheid van de uitvaardigende rechterlijke autoriteit om de zaak ten gronde te behandelen.

31. In de vierde plaats merkt de verwijzende rechter op dat het hof van beroep zich voor zijn weigering om het betrokken Europees aanhoudingsbevel ten uitvoer te leggen, heeft gebaseerd op artikel 4, 5°, van de wet betreffende het Europees aanhoudingsbevel van 19 december 2003( ), dat voorziet in een verplichte weigeringsgrond ingeval ernstige redenen bestaan om te denken dat de tenuitvoerlegging van het Europees aanhoudingsbevel afbreuk zou doen aan de fundamentele rechten van de betrokken persoon. Deze weigeringsgrond behoort echter niet tot de weigeringsgronden die in kaderbesluit 2002/584 uitdrukkelijk worden genoemd.

32. Voorts is deze rechter van oordeel dat een uit artikel 1, lid 3, van dit kaderbesluit afgeleide weigering van de tenuitvoerlegging overeenkomstig de rechtspraak van het Hof slechts mag plaatsvinden in uitzonderlijke omstandigheden, die, wat het door artikel 47, tweede alinea, van het Handvest gewaarborgde grondrecht op een eerlijk proces betreft, tot dusver worden gekenmerkt door het bestaan van structurele of fundamentele gebreken in verband met de onafhankelijkheid van de rechterlijke macht van de uitvaardigende lidstaat.

33. Bovendien heeft het hof van beroep, door het verslag van 27 mei 2019 van de werkgroep inzake willekeurige detentie te gebruiken ter onderbouwing van zijn beoordeling, niet voldaan aan het vereiste dat de uitvoerende rechterlijke autoriteit moet beschikken over objectieve, betrouwbare, nauwkeurige en naar behoren bijgewerkte gegevens om een ernstig, reëel, concreet en individueel gevaar voor schending van de grondrechten van de betrokkene te kunnen vaststellen.

34. In deze omstandigheden heeft het Tribunal Supremo de behandeling van de zaak geschorst en het Hof verzocht om een prejudiciële beslissing over de volgende vragen:

„1) Kan de uitvoerende rechterlijke autoriteit krachtens [kaderbesluit 2002/584] de overlevering van de middels een Europees aanhoudingsbevel gezochte persoon weigeren op basis van weigeringsgronden die in haar nationale recht worden genoemd, maar die als zodanig niet zijn opgenomen in dat kaderbesluit?

2) Indien de vorige vraag bevestigend wordt beantwoord en teneinde de uitvoerbaarheid van een Europees aanhoudingsbevel te waarborgen en naar behoren gebruik te maken van de mogelijkheid die wordt geboden in artikel 15, lid 3, van [kaderbesluit 2002/584]:

Moet de uitvaardigende rechterlijke autoriteit de rechtsstelsels van de verschillende staten onderzoeken en analyseren om rekening te houden met eventuele gronden tot weigering van de tenuitvoerlegging van een Europees aanhoudingsbevel die niet in [kaderbesluit 2002/584] zijn opgenomen?

3) In het licht van de antwoorden op de vorige vragen en rekening houdend met het feit dat volgens artikel 6, lid 1, van [kaderbesluit 2002/584] de bevoegdheid van de uitvaardigende rechterlijke autoriteit om een Europees aanhoudingsbevel uit te vaardigen wordt vastgesteld krachtens het recht van de uitvaardigende staat:

Moet artikel 6, lid 1, van [kaderbesluit 2002/584] aldus worden uitgelegd dat de uitvoerende rechterlijke autoriteit de bevoegdheid van de uitvaardigende rechterlijke autoriteit om in de betrokken strafzaak op te treden, ter discussie kan stellen en de overlevering kan weigeren omdat de uitvaardigende rechterlijke autoriteit naar haar oordeel niet bevoegd is om het Europees aanhoudingsbevel uit te vaardigen?

4) Met betrekking tot de eventuele mogelijkheid voor de uitvoerende rechterlijke autoriteit om te toetsen of de grondrechten van de gezochte persoon in de uitvaardigende staat worden nageleefd:

a) Kan de uitvoerende rechterlijke autoriteit krachtens [kaderbesluit 2002/584] de overlevering van de gezochte persoon weigeren omdat zij op basis van het verslag van een werkgroep dat door de gezochte persoon zelf aan haar is voorgelegd, van oordeel is dat er een gevaar bestaat dat diens grondrechten zullen worden geschonden in de uitvaardigende lidstaat?

b) Gelet op de vorige vraag: Vormt een dergelijk verslag een objectief, betrouwbaar, nauwkeurig en naar behoren bijgewerkt gegeven dat in het licht van de rechtspraak van het Hof van Justitie kan dienen ter rechtvaardiging van de weigering van de overlevering van de gezochte persoon op grond van een ernstig gevaar dat diens grondrechten zullen worden geschonden?

c) Indien de vorige vraag bevestigend wordt beantwoord: Welke criteria zijn op grond van het Unierecht vereist, wil een lidstaat tot de conclusie kunnen komen dat er in de uitvaardigende lidstaat sprake is van het door de gezochte persoon gestelde gevaar voor schending van grondrechten en dat dit de weigering van de tenuitvoerlegging van het Europees aanhoudingsbevel rechtvaardigt?

5) Is het voor de beantwoording van de vorige vragen van belang dat de persoon om wiens overlevering wordt verzocht, voor de rechterlijke instanties van de uitvaardigende staat zijn standpunt heeft kunnen verdedigen in verband met de door hem gestelde onbevoegdheid van de uitvaardigende rechterlijke autoriteit, het tegen hem uitgevaardigde aanhoudingsbevel en de waarborging van zijn grondrechten, alsmede dat hij dit zowel in eerste als in tweede aanleg heeft kunnen doen?

6) Is het voor de beantwoording van de vorige vragen van belang dat de uitvoerende rechterlijke autoriteit de tenuitvoerlegging van een Europees aanhoudingsbevel weigert op gronden die niet uitdrukkelijk zijn vermeld in [kaderbesluit 2002/584], met name wegens onbevoegdheid van de uitvaardigende rechterlijke autoriteit en het ernstige gevaar dat er grondrechten zullen worden geschonden in de uitvaardigende staat, en dat zij dit doet zonder aan de uitvaardigende rechterlijke autoriteit de specifieke aanvullende inlichtingen te vragen die doorslaggevend zijn voor een beslissing?

7) Indien uit het antwoord op de vorige vragen volgt dat kaderbesluit [2002/584] zich in de omstandigheden van het onderhavige geval verzet tegen de op de genoemde gronden gebaseerde weigering om een persoon over te leveren:

Staat [kaderbesluit 2002/584] eraan in de weg dat de verwijzende rechter een nieuw Europees aanhoudingsbevel uitvaardigt tegen dezelfde persoon en gericht aan dezelfde lidstaat?”

35. Schriftelijke opmerkingen ingediend door Puig Gordi, Puigdemont Casamajó, Comín Oliveres, Ponsatí Obiols, Marta Rovira Vergés, Anna Gabriel Sabaté, het Ministerio Fiscal, de Spaanse, de Belgische, de Poolse en de Roemeense regering en de Europese Commissie. Op 5 april 2022 heeft er een pleitzitting plaatsgevonden.

III. Analyse

36. In het algemeen hebben de vragen van de verwijzende rechter tot doel dat het Hof de voorwaarden verduidelijkt waaronder de uitvoerende rechterlijke autoriteit kan weigeren gevolg te geven aan een Europees aanhoudingsbevel wegens het gevaar voor schending, in geval van overlevering van de gezochte persoon aan de uitvaardigende rechterlijke autoriteit, van het grondrecht van die persoon op een eerlijk proces voor een gerecht dat bij wet is ingesteld, zoals neergelegd in artikel 6, lid 1, van het Verdrag tot bescherming van de rechten van de mens en de fundamentele vrijheden( ), dat overeenkomt met artikel 47, tweede alinea, van het Handvest.

37. Deze vragen zijn voor het merendeel voortgekomen uit de motivering waarmee de uitvoerende rechterlijke autoriteit heeft geweigerd het tegen Puig Gordi uitgevaardigde Europees aanhoudingsbevel ten uitvoer te leggen.

A. Ontvankelijkheid van de prejudiciële vragen

38. Ik zal kort ingaan op de ontvankelijkheid van de prejudiciële vragen en eraan herinneren dat, volgens vaste rechtspraak, voor vragen met betrekking tot het Unierecht een vermoeden van relevantie geldt. Het Hof kan slechts weigeren uitspraak te doen op een prejudiciële vraag van een nationale rechterlijke instantie wanneer duidelijk blijkt dat de gevraagde uitlegging of toetsing van de geldigheid van een regel van Unierecht geen verband houdt met de feiten of met het voorwerp van het hoofdgeding, wanneer het vraagstuk van hypothetische aard is of wanneer het Hof niet beschikt over de feitelijke en juridische gegevens die noodzakelijk zijn om een nuttig antwoord te geven op de voorgelegde vragen.( )

39. In zijn arrest van 25 juli 2018, AY (Aanhoudingsbevel – Getuige)( ), heeft het Hof geoordeeld dat de vragen die een uitvaardigende rechterlijke autoriteit, nadat geen gevolg was gegeven aan uitgevaardigde Europese aanhoudingsbevelen, had gesteld om de omvang van de bevoegdheid van een uitvoerende rechterlijke autoriteit vast te stellen, ontvankelijk waren.( )

40. Voor deze conclusie heeft het Hof rekening gehouden met het feit dat de verwijzende rechter had aangegeven dat hij zich tot het Hof wendde om, op basis van de antwoorden op de gestelde vragen, een beslissing te geven tot intrekking van een Europees aanhoudingsbevel. Bijgevolg kon niet worden gesteld dat de voorgelegde vragen geen verband hielden met een reëel geschil of met het voorwerp van de bij de verwijzende rechter aanhangige procedure, of dat het probleem van hypothetische aard was.( )

41. Verder heeft het Hof geoordeeld dat aan de ontvankelijkheid van een verzoek om een prejudiciële beslissing niet wordt afgedaan door de omstandigheid dat de gestelde vragen betrekking hebben op de verplichtingen van de uitvoerende rechterlijke autoriteit, terwijl de verwijzende rechterlijke instantie de rechterlijke autoriteit is die het Europees aanhoudingsbevel heeft uitgevaardigd. De uitvaardiging van een EAB heeft immers tot gevolg dat de gezochte persoon kan worden aangehouden, zodat dit zijn persoonlijke vrijheid aantast. Het Hof heeft ten aanzien van een procedure inzake een Europees aanhoudingsbevel reeds geoordeeld dat de waarborging van de grondrechten in de eerste plaats de verantwoordelijkheid van de uitvaardigende lidstaat is.( )

42. Op basis van dit argument heeft het Hof, in zijn arrest Spetsializirana prokuratura (Verklaring van rechten), ook verklaard dat, om ervoor te zorgen dat deze rechten worden gewaarborgd, wat voor een rechterlijke autoriteit aanleiding kan zijn om een Europees aanhoudingsbevel uit te vaardigen, het van belang is dat een dergelijke autoriteit over de mogelijkheid beschikt om zich prejudicieel tot het Hof te wenden.( )

43. Over de toepasselijkheid van deze rechtspraak op de onderhavige zaak kan volgens mij geen twijfel bestaan. Aangezien de regeling inzake het Europees aanhoudingsbevel concreet wordt vertaald in een betrekking tussen twee rechterlijke autoriteiten, moet ieder van deze autoriteiten zich immers tot het Hof kunnen wenden om toelichting te verkrijgen teneinde eventuele tekortkomingen van deze regeling te voorkomen of te verhelpen. Zoals de Commissie in haar opmerkingen terecht aangeeft, moet worden voorkomen dat er een asymmetrie ontstaat in de mogelijkheid voor de rechterlijke instanties van de uitvaardigende lidstaat en die van de uitvoerende lidstaat om het Hof een prejudiciële vraag te stellen. Het probleem is niet hypothetisch van aard, aangezien dit moet worden opgelost teneinde de uitvaardigende rechterlijke autoriteit in staat te stellen te beslissen tot intrekking of uitvaardiging van een Europees aanhoudingsbevel in het kader van een lopende strafprocedure.( ) Bovendien vereist de toepassing van deze rechtspraak volgens mij niet dat, in casu, de vragen van de verwijzende rechter volledig samenvallen met de motivering waarop het hof van beroep zich heeft gebaseerd bij zijn beslissing om de tenuitvoerlegging van het betrokken Europees aanhoudingsbevel te weigeren.

44. Hieronder zal ik de prejudiciële vragen van de verwijzende rechter in drie stappen inhoudelijk behandelen.

45. Om te beginnen zal ik me over de eerste prejudiciële vraag buigen en verduidelijken of, en zo ja, onder welke voorwaarden, een lidstaat een grond voor weigering van de tenuitvoerlegging mag vaststellen die niet uitdrukkelijk in kaderbesluit 2002/584 wordt genoemd.

46. Vervolgens zal ik de derde tot en met de zesde prejudiciële vraag samen behandelen, waarmee in wezen wordt verzocht om verduidelijking van de voorwaarden waaronder een uitvoerende rechterlijke autoriteit kan weigeren een Europees aanhoudingsbevel ten uitvoer te leggen op de grond dat de uitvaardigende rechterlijke autoriteit niet bevoegd zou zijn om dit aanhoudingsbevel uit te vaardigen en de gezochte persoon te berechten.

47. Ten slotte zal ik antwoorden op de zevende prejudiciële vraag, die tot doel heeft te vernemen of de uitvaardigende rechterlijke autoriteit, na weigering van de tenuitvoerlegging van een Europees aanhoudingsbevel, beperkt is in haar mogelijkheden om een nieuw Europees aanhoudingsbevel uit te vaardigen.

B. Eerste prejudiciële vraag

48. Met zijn eerste prejudiciële vraag wenst de verwijzende rechter in wezen te vernemen of kaderbesluit 2002/584 aldus moet worden uitgelegd dat het een uitvoerende rechterlijke autoriteit toestaat de tenuitvoerlegging van een Europees aanhoudingsbevel te weigeren op een grond voor weigering van de tenuitvoerlegging die in haar nationale recht is vastgesteld, maar die niet in dit kaderbesluit is opgenomen.

49. Het Hof heeft, op het door kaderbesluit 2002/584 geregelde gebied, reeds geoordeeld dat aan het beginsel van wederzijdse erkenning, dat blijkens overweging 6 van dit kaderbesluit de „hoeksteen” van de gerechtelijke samenwerking in strafzaken vormt, toepassing wordt gegeven in artikel 1, lid 2, van ditzelfde kaderbesluit, waarin de regel is neergelegd dat de lidstaten zich ertoe verbinden om, op grond van het beginsel van wederzijdse erkenning en overeenkomstig de bepalingen van ditzelfde kaderbesluit, elk Europees aanhoudingsbevel ten uitvoer te leggen. De uitvoerende rechterlijke autoriteiten mogen in beginsel dus slechts weigeren een dergelijk bevel ten uitvoer te leggen op de exhaustief in kaderbesluit 2002/584 opgesomde gronden voor weigering van de tenuitvoerlegging, en aan de tenuitvoerlegging van het Europees aanhoudingsbevel mogen enkel de in artikel 5 van dit kaderbesluit limitatief genoemde voorwaarden worden verbonden. De tenuitvoerlegging van het Europees aanhoudingsbevel is dus de regel en de weigering van deze tenuitvoerlegging is de uitzondering, die strikt moet worden uitgelegd.( )

50. Kaderbesluit 2002/584 noemt uitdrukkelijk de gronden tot verplichte (artikel 3) en tot facultatieve (artikel 4 en artikel 4 bis) weigering van de tenuitvoerlegging van het Europees aanhoudingsbevel, en de garanties die de uitvaardigende lidstaat in bijzondere gevallen moet geven (artikel 5).( )

51. Het Hof heeft echter de gevallen waarin er reden is voor weigering van de tenuitvoerlegging van een Europees aanhoudingsbevel uitgebreid tot andere dan de uitdrukkelijk in de artikelen 3, 4 en 4 bis van dit kaderbesluit vermelde gronden tot weigering van de tenuitvoerlegging.

52. Zo heeft het om te beginnen geoordeeld dat de tenuitvoerlegging moet worden geweigerd wanneer het Europees aanhoudingsbevel niet voldoet aan de in artikel 8, lid 1, van het kaderbesluit neergelegde vereisten voor een regelmatig uitgevaardigd bevel.( ) Vervolgens heeft het vastgesteld dat op grond van artikel 1, lid 3, van het genoemde kaderbesluit een tenuitvoerleggingsprocedure kan worden beëindigd om, in bepaalde uitzonderlijke gevallen, schending van de grondrechten te voorkomen.( ) Ten slotte heeft het geoordeeld dat het beginsel van wederzijdse erkenning slechts op Europese aanhoudingsbevelen in de zin van artikel 1, lid 1, van het kaderbesluit van toepassing is, hetgeen impliceert dat Europese aanhoudingsbevelen die niet door een „rechterlijke autoriteit” in de zin van artikel 6, lid 1, van het kaderbesluit zijn uitgevaardigd( ), of die zijn uitgevaardigd middels een procedure die niet aan het vereiste van effectieve rechterlijke bescherming voldoet( ), niet ten uitvoer dienen te worden gelegd.

53. Voor al deze gevallen waarin een uitvoerende rechterlijke autoriteit ertoe kan worden gebracht de tenuitvoerlegging van een Europees aanhoudingsbevel te weigeren, heeft het Hof zijn redenering steeds gebaseerd op het bepaalde in kaderbesluit 2002/584, in voorkomend geval gelezen in het licht van de artikelen 4 en 47 van het Handvest.

54. Daarentegen kan een in het nationale recht van een lidstaat neergelegde grond tot weigering van de tenuitvoerlegging, die niet is gebaseerd op een bepaling van dit kaderbesluit zoals uitgelegd door het Hof, niet worden aanvaard.

55. Hieruit volgt dat kaderbesluit 2002/584 naar mijn mening aldus moet worden uitgelegd dat het eraan in de weg staat dat een uitvoerende rechterlijke autoriteit de tenuitvoerlegging van een Europees aanhoudingsbevel weigert op een grond tot weigering van de tenuitvoerlegging die in haar nationale recht is vastgesteld, maar die niet in dit kaderbesluit is opgenomen.

56. Het lijkt me voor een volledig antwoord aan de verwijzende rechter evenwel nodig te verduidelijken dat, in de onderhavige zaak, de grond tot weigering van de tenuitvoerlegging die in de discussie in centraal staat en waarop de Belgische rechterlijke instanties zich hebben gebaseerd om de tenuitvoerlegging van het tegen Puig Gordi uitgevaardigde Europees aanhoudingsbevel te weigeren, voortvloeit uit artikel 4, 5°, van de wet betreffende het Europees aanhoudingsbevel, dat bepaalt dat „[d]e tenuitvoerlegging van een Europees aanhoudingsbevel wordt [...] geweigerd ingeval ernstige redenen bestaan te denken dat de tenuitvoerlegging van het Europees aanhoudingsbevel afbreuk zou doen aan de fundamentele rechten van de betrokken persoon, zoals die worden bevestigd door artikel 6 [VEU]”.

57. Een dergelijke bepaling is niet ongewoon in het nationale recht van de lidstaten( ) en weerspiegelt de wil van de wetgever van de Unie om een regeling uit te werken waarbij de grondrechten van de persoon tegen wie een Europees aanhoudingsbevel is uitgevaardigd, worden geëerbiedigd.

58. In dit verband herinner ik eraan dat artikel 1, lid 3, van kaderbesluit 2002/584 bepaalt dat dit kaderbesluit „niet tot gevolg [kan] hebben dat de verplichting tot eerbiediging van de grondrechten en de fundamentele rechtsbeginselen, zoals die zijn neergelegd in artikel 6 [VEU], wordt aangetast”. Ook de overwegingen 10, 12 en 13 van dit kaderbesluit zijn in dit opzicht relevant.( )

59. Zoals ik reeds heb aangegeven, heeft het Hof erkend dat de beginselen van wederzijdse erkenning en wederzijds vertrouwen tussen lidstaten in „uitzonderlijke omstandigheden” kunnen worden beperkt( ), en heeft zijn redenering daarbij met name gebaseerd op artikel 1, lid 3, van kaderbesluit 2002/584.( )

60. In de hiernavolgende uiteenzetting zal ik eraan herinneren dat de voorwaarden waaraan een uitvoerende rechterlijke autoriteit moet voldoen om de tenuitvoerlegging van een Europees aanhoudingsbevel te kunnen weigeren indien zij ernstige redenen heeft om aan te nemen dat deze tenuitvoerlegging afbreuk zou doen aan de grondrechten van de betrokken persoon, restrictief moeten worden uitgelegd om te waarborgen dat een weigering van de tenuitvoerlegging uitzonderlijk blijft.

61. In het licht van het voorgaande is er, naar mijn mening, op zich niets op aan te merken dat een lidstaat in zijn nationale recht voorziet in de mogelijkheid voor een uitvoerende rechterlijke autoriteit om de tenuitvoerlegging van een Europees aanhoudingsbevel om dergelijke redenen te weigeren, aangezien het Hof zelf op grond van artikel 1, lid 3, van kaderbesluit 2002/584 heeft erkend dat de beginselen van wederzijdse erkenning en wederzijds vertrouwen tussen lidstaten kunnen worden beperkt. Ik breng echter onmiddellijk een belangrijke nuancering aan, namelijk dat het voor zich spreekt dat een nationale bepaling zoals artikel 4, 5°, van de wet betreffende het Europees aanhoudingsbevel, zoals iedere nationale bepaling tot uitvoering van het Unierecht, in overeenstemming met dit recht moet worden uitgelegd. Een uitvoerende rechterlijke autoriteit kan zich dus niet op een dergelijke bepaling beroepen om de tenuitvoerlegging van een Europees aanhoudingsbevel, in geval van een gestelde schending van de grondrechten van de betrokkene, verplicht en automatisch te weigeren( ), met miskenning van de rechtspraak waarin de voorwaarden waaronder een dergelijke bevel van de uitvaardigende rechterlijke autoriteit uitzonderlijk kan worden geweigerd, strikt zijn afgebakend.

62. Bijgevolg geef ik in overweging om op de eerste prejudiciële vraag te antwoorden dat kaderbesluit 2002/584 aldus moet worden uitgelegd dat het eraan in de weg staat dat een uitvoerende rechterlijke autoriteit weigert een Europees aanhoudingsbevel ten uitvoer te leggen van op basis van een grond tot weigering die in haar nationale recht is vastgesteld, maar die niet in dit kaderbesluit is opgenomen. Dit kaderbesluit staat daarentegen niet in de weg aan een nationale bepaling die uitvoering geeft aan artikel 1, lid 3, van dat kaderbesluit door te voorzien in de mogelijkheid voor een uitvoerende rechterlijke autoriteit om te weigeren gevolg te geven aan een Europees aanhoudingsbevel indien zij ernstige redenen heeft om aan te nemen dat de tenuitvoerlegging ervan zou leiden tot schending van de grondrechten van de betrokkene, mits deze bepaling wordt toegepast overeenkomstig de rechtspraak van het Hof waarin de strikte voorwaarden zijn vastgesteld waaronder een dergelijke weigering kan plaatsvinden.

63. Gelet op het antwoord op de eerste prejudiciële vraag dat ik het Hof in overweging geef, is het volgens mij niet nodig de tweede prejudiciële vraag te beantwoorden.

C. Derde tot en met zesde prejudiciële vraag

64. Zoals hierboven reeds is aangekondigd, zal ik de derde tot en met de zesde prejudiciële vraag samen behandelen, voor zover zij alle betrekking hebben op de voorwaarden waaronder een uitvoerende rechterlijke autoriteit de tenuitvoerlegging van een Europees aanhoudingsbevel kan weigeren op een grond die is ontleend aan de onbevoegdheid van de uitvaardigende rechterlijke autoriteit om dit aanhoudingsbevel uit te vaardigen en de gezochte persoon te berechten.

65. In dit verband vraagt de verwijzende rechter verduidelijking op een aantal punten. Allereerst, kan een dergelijke weigeringsgrond voortvloeien uit artikel 6, lid 1, van kaderbesluit 2002/584? Vervolgens, en dit is de kern van het aan het Hof voorgelegde probleem, onder welke voorwaarden kan een uitvoerende rechterlijke autoriteit, op basis van artikel 1, lid 3, van dit kaderbesluit, de tenuitvoerlegging van een Europees aanhoudingsbevel weigeren omdat wordt aangevoerd dat er gevaar zou bestaan voor schending van het door artikel 47, tweede alinea, van het Handvest beschermde grondrecht op een eerlijk proces? Ten slotte, in welke mate wordt het antwoord op deze laatste vraag beïnvloed door de omstandigheid dat de gezochte persoon de bescherming van zijn grondrechten heeft kunnen inroepen voor de rechterlijke instanties van de uitvaardigende lidstaat en de bevoegdheid van deze instanties heeft kunnen aanvechten, en door het mogelijke bestaan van een verplichting voor de uitvoerende rechterlijke autoriteit die voornemens is de tenuitvoerlegging van een Europees aanhoudingsbevel te weigeren, om de uitvaardigende rechterlijke autoriteit overeenkomstig artikel 15, lid 2, van het kaderbesluit te verzoeken om aanvullende gegevens?

1. Kan een grond tot weigering van de tenuitvoerlegging die is ontleend aan de onbevoegdheid van de uitvaardigende rechterlijke autoriteit om een Europees aanhoudingsbevel uit te vaardigen, voortvloeien uit artikel 6, lid 1, van kaderbesluit 2002/584?

66. Ik stel vast dat kaderbesluit 2002/584, met name de artikelen 3, 4 en 4 bis ervan, geen bepalingen bevat die uitdrukkelijk voorzien in een grond tot weigering van de tenuitvoerlegging die is ontleend aan de onbevoegdheid van de uitvaardigende rechterlijke autoriteit om een Europees aanhoudingsbevel uit te vaardigen. Een dergelijke grond tot weigering van de tenuitvoerlegging lijkt mij evenmin te kunnen worden afgeleid uit artikel 6, lid 1, van dit kaderbesluit.

67. Het Hof heeft reeds geoordeeld dat het beginsel van wederzijdse erkenning veronderstelt dat alleen Europese aanhoudingsbevelen in de zin van artikel 1, lid 1, van kaderbesluit 2002/584 overeenkomstig de bepalingen van dit kaderbesluit ten uitvoer moeten worden gelegd, hetgeen vereist dat een dergelijk bevel, dat in die bepaling als „rechterlijke beslissing” is gekwalificeerd, wordt uitgevaardigd door een „rechterlijke autoriteit” in de zin van artikel 6, lid 1, van het kaderbesluit.( )

68. Ik herinner eraan dat, volgens die bepaling, „[d]e uitvaardigende rechterlijke autoriteit [...] de rechterlijke autoriteit van de uitvaardigende lidstaat [is] die bevoegd is om een Europees aanhoudingsbevel uit te vaardigen krachtens het recht van de uitvaardigende lidstaat”.

69. Verder bepaalt artikel 6, lid 3, van dit kaderbesluit dat „[i]edere lidstaat [...] het secretariaat-generaal van de Raad [meedeelt] welke rechterlijke autoriteit volgens zijn interne recht bevoegd is”. Ingevolge deze bepaling heeft het Koninkrijk Spanje de Raad meegedeeld dat, krachtens artikel 35 van Ley 23/2014 de reconocimiento mutuo de resoluciones penales en la Unión Europea (wet 23/2014 betreffende de wederzijdse erkenning van rechterlijke beslissingen in strafzaken in de Europese Unie)( ) van 20 november 2014, de rechterlijke autoriteit die bevoegd is om een Europees aanhoudingsbevel uit te vaardigen, de rechter of de rechtbank is die de zaak behandelt waarin een dergelijk bevel moet worden uitgevaardigd.( ) Zo bestaat er een verband tussen de bevoegdheid van een rechterlijke autoriteit om een zaak te behandelen en de bevoegdheid van deze autoriteit om een Europees aanhoudingsbevel uit te vaardigen met het oog op strafvervolging.

70. Zoals het Hof met name in zijn arrest van 27 mei 2019, OG en PI (Openbare ministeries van Lübeck en van Zwickau)( ), heeft geoordeeld, duidt de in artikel 6, lid 1, van kaderbesluit 2002/584 gebruikte term „rechterlijke autoriteit” niet slechts de rechters en rechterlijke instanties van een lidstaat aan, maar is hij breder en kan hij ook autoriteiten omvatten die in de betrokken lidstaat deelnemen aan de strafrechtsbedeling, in tegenstelling tot met name ministeries of politiediensten, die deel uitmaken van de uitvoerende macht.( )

71. Bovendien is het Hof van oordeel dat het begrip „rechterlijke autoriteit” in de zin van artikel 6, lid 1, van kaderbesluit 2002/584 impliceert dat de betrokken autoriteit op onafhankelijke wijze optreedt bij de uitoefening van haar taken in verband met de uitvaardiging van een Europees aanhoudingsbevel.( )

72. Indien niet is voldaan aan de criteria ter afbakening van het begrip „rechterlijke autoriteit” in de zin van artikel 6, lid 1, van kaderbesluit 2002/584, kan de uitvoerende rechterlijke autoriteit de tenuitvoerlegging van een Europees aanhoudingsbevel weigeren. Wanneer daarentegen wel aan deze criteria is voldaan, kunnen de bewoordingen van deze bepaling, voor zover zij verwijzen naar de rechterlijke autoriteit „die bevoegd is om een Europees aanhoudingsbevel uit te vaardigen krachtens het recht van de uitvaardigende lidstaat”, volgens mij niet aldus worden uitgelegd dat zij de uitvoerende rechterlijke autoriteit het recht verlenen om na te gaan of de uitvaardigende rechterlijke autoriteit bevoegd is om het betrokken Europees aanhoudingsbevel uit te vaardigen, en om de tenuitvoerlegging van dit bevel te weigeren indien zij van oordeel is dat deze laatste autoriteit niet bevoegd is.

73. Indien werd erkend dat de uitvoerende rechterlijke autoriteit op grond van artikel 6, lid 1, van dit kaderbesluit gerechtigd is om de bevoegdheid van de uitvaardigende rechterlijke autoriteit te toetsen, zou dit namelijk ingaan tegen het beginsel van procedurele autonomie, volgens hetwelk het aan de lidstaten staat om op basis van hun nationaal recht de rechterlijke autoriteit aan te wijzen die bevoegd is voor het uitvaardigen van een Europees aanhoudingsbevel.( ) Gelet op de taakverdeling tussen de uitvoerende rechterlijke autoriteit en de uitvaardigende rechterlijke autoriteit, staat het derhalve niet aan eerstgenoemde autoriteit om na te gaan of laatstgenoemde autoriteit, overeenkomstig de regels inzake de rechterlijke organisatie en de procesvoering van de uitvaardigende lidstaat, bevoegd is om een Europees aanhoudingsbevel uit te vaardigen. Zodra een Europees aanhoudingsbevel uitgaat van een „rechterlijke autoriteit” in de zin van artikel 6, lid 1, van het genoemde kaderbesluit, moet de uitvoerende rechterlijke autoriteit ervan uitgaan dat de uitvaardigende rechterlijke autoriteit handelt in overeenstemming met de nationale regels die haar bevoegdheid afbakenen.

74. Kortom, ofschoon de betekenis en de draagwijdte van het begrip „rechterlijke autoriteit” in de zin van artikel 6, lid 1, van kaderbesluit 2002/584 niet aan de beoordeling van elke lidstaat kunnen worden overgelaten( ), en dit begrip in de gehele Unie autonoom en uniform moet worden uitgelegd( ), vallen de regels tot vaststelling van de bevoegdheid van een dergelijke autoriteit om een Europees aanhoudingsbevel uit te vaardigen evenwel onder de procedurele autonomie van de uitvaardigende lidstaat, iets waarin de uitvoerende rechterlijke autoriteit zich niet op grond van deze bepaling mag mengen. Iedere andere uitlegging zou het beginsel van wederzijdse erkenning ondermijnen.

75. Het voorgaande doet uiteraard geen afbreuk aan de rechterlijke toetsing die in de uitvaardigende lidstaat kan worden verricht – hetzij ambtshalve, hetzij op initiatief van de persoon om wiens overlevering wordt verzocht – teneinde na te gaan of de nationale regels tot bepaling van de bevoegdheid van de uitvaardigende rechterlijke autoriteit zijn nageleefd.

76. Uit deze elementen volgt, naar mijn mening, dat artikel 6, lid 1, van kaderbesluit 2002/584 aldus moet worden uitgelegd dat het een uitvoerende rechterlijke autoriteit niet toestaat te toetsen of een uitvaardigende rechterlijke autoriteit naar het recht van de uitvaardigende lidstaat bevoegd is om een Europees aanhoudingsbevel uit te vaardigen.

2. Onder welke voorwaarden kan een uitvoerende rechterlijke autoriteit op grond van artikel 1, lid 3, van kaderbesluit 2002/584 weigeren een Europees aanhoudingsbevel ten uitvoer te leggen in geval van een gesteld gevaar voor schending van het door artikel 47, tweede alinea, van het Handvest gewaarborgde grondrecht op een eerlijk proces voor een gerecht dat vooraf bij wet is ingesteld?

77. Thans moet worden verduidelijkt onder welke voorwaarden artikel 1, lid 3, van kaderbesluit 2002/584, als grondslag voor een eventuele afwijking van het beginsel van wederzijdse erkenning, een uitvoerende rechterlijke autoriteit kan toestaan de tenuitvoerlegging van een Europees aanhoudingsbevel te weigeren in geval van een gesteld gevaar voor schending van het door artikel 47, tweede alinea, van het Handvest beschermde grondrecht van de gezochte persoon op een eerlijk proces voor een gerecht dat vooraf bij wet is ingesteld.

78. Allereerst wil ik erop wijzen dat het antwoord op deze vraag volgens mij moet uitgaan van de premisse van elke analyse op dit gebied, namelijk dat „het beginsel van onderling vertrouwen tussen de lidstaten in het Unierecht van wezenlijk belang is, aangezien het de mogelijkheid biedt om een ruimte zonder binnengrenzen te verwezenlijken en in stand te houden. Dit beginsel vereist, met name wat de ruimte van vrijheid, veiligheid en rechtvaardigheid betreft, dat elk van de lidstaten, behoudens uitzonderlijke omstandigheden, ervan uitgaat dat alle andere lidstaten het Unierecht en, meer in het bijzonder, de door dat recht erkende grondrechten in acht nemen”( ).

79. Zoals het Hof in zijn advies 2/13 (Toetreding van de Unie tot het EVRM) met kracht heeft gesteld, impliceert dit beginsel van wederzijds vertrouwen in de nationale stelsels voor de bescherming van de grondrechten dat, „[w]anneer de lidstaten het recht van de Unie ten uitvoer brengen, [...] zij dus krachtens dit recht gehouden [kunnen] zijn om aan te nemen dat de andere lidstaten de grondrechten eerbiedigen, zodat zij niet alleen niet kunnen eisen dat een andere lidstaat een hoger nationaal niveau van bescherming van de grondrechten biedt dan door het Unierecht wordt verzekerd, maar, behoudens uitzonderlijke gevallen, evenmin kunnen nagaan of die andere lidstaat in een concreet geval daadwerkelijk de door de Unie gewaarborgde grondrechten heeft geëerbiedigd”.( ) Sindsdien is het Hof op het gebied van het Europees aanhoudingsbevel niet afgeweken van de visie dat een uitvoerende rechterlijke autoriteit de eerbiediging van de grondrechten in de uitvaardigende lidstaat slechts in uitzonderlijke gevallen kan toetsen.( ) Het gaat daarbij om de uitdrukking, op dit gebied, van het feit dat de verplichting voor de lidstaten om de grondrechten te eerbiedigen, steeds moet passen in het kader van de structuur en de doelstellingen van de Unie( ).

80. In dit verband moet eraan worden herinnerd dat kaderbesluit 2002/584, door de instelling van een vereenvoudigde en efficiënte regeling voor de overlevering van personen die veroordeeld zijn of ervan worden verdacht strafbare feiten te hebben gepleegd, beoogt de justitiële samenwerking te vergemakkelijken en te bespoedigen, en zo bij te dragen tot de verwezenlijking van de opdracht van de Unie om een ruimte van vrijheid, veiligheid en recht te worden die berust op de hoge mate van vertrouwen die tussen de lidstaten moet bestaan.( )

81. Om die doelstelling te verwezenlijken impliceert het beginsel van wederzijdse erkenning overigens, zoals ik reeds heb aangegeven, dat de tenuitvoerlegging van het Europees aanhoudingsbevel de regel is en dat de weigering van tenuitvoerlegging de uitzondering is die strikt moet worden uitgelegd.( )

82. In dit verband heeft het Hof, in het arrest Minister for Justice and Equality (Gebreken in het gerechtelijk apparaat), erkend dat een reëel gevaar van schending van het in artikel 47, tweede alinea, van het Handvest neergelegde grondrecht van de betrokkene op een eerlijk proces – net als een reëel gevaar van schending van artikel 4 van het Handvest – er bij wijze van uitzondering toe kan leiden dat de tenuitvoerlegging van een Europees aanhoudingsbevel wordt geweigerd.

83. Het is immers zo dat „de hoge mate van vertrouwen tussen de lidstaten waarop het systeem van het Europees aanhoudingsbevel berust, [is] gebaseerd op de premisse dat de strafrechters van de uitvaardigende lidstaat die na de tenuitvoerlegging van een Europees aanhoudingsbevel de procedure van strafvervolging of van uitvoering van een tot vrijheidsbeneming strekkende straf of maatregel zullen moeten voeren, evenals de strafprocedure ten gronde, voldoen aan de vereisten die inherent zijn aan het door artikel 47, tweede alinea, van het Handvest gewaarborgde grondrecht op een eerlijk proces”.( ) Volgens het Hof is dit grondrecht, „[a]ls waarborg dat alle door de justitiabelen aan het Unierecht ontleende rechten worden beschermd en de in artikel 2 VEU verankerde waarden die de lidstaten gemeen hebben, met name de waarde van de rechtsstaat, worden behouden, [...] van het grootste belang”.( )

84. De eerbiediging van de vereisten die inherent zijn aan het door artikel 47, tweede alinea, van het Handvest gewaarborgde grondrecht op een eerlijk proces, vormt derhalve de grondslag voor een werking van de regeling inzake het Europees aanhoudingsbevel die de rechten eerbiedigt van de personen tegen wie een Europees aanhoudingsbevel is uitgevaardigd.

85. In dit verband lijdt het geen twijfel dat de uitvaardigende en de uitvoerende rechterlijke autoriteiten, als autoriteiten die kaderbesluit 2002/584 moeten uitvoeren, de door het Handvest beschermde grondrechten moeten eerbiedigen. Voor de goede werking van de bij dit kaderbesluit ingestelde overleveringsregeling zijn de desbetreffende verantwoordelijkheden, overeenkomstig het beginsel van wederzijds vertrouwen, evenwel tussen deze twee autoriteiten verdeeld. Indien de uitvaardigende en de uitvoerende rechterlijke autoriteit gerechtigd zouden zijn om dezelfde controles te verrichten, zouden de doeltreffendheid en de snelheid van de overlevering immers in het gedrang komen. Bovendien is het concept van wederzijds vertrouwen naar zijn aard in strijd met het idee dat elke autoriteit kruiscontroles zou verrichten om na te gaan of de grondrechten worden geëerbiedigd in de lidstaat waartoe de andere autoriteit behoort. Een weigering om een Europees aanhoudingsbevel ten uitvoer te leggen op grond van de vaststelling door de uitvoerende rechterlijke autoriteit dat in de uitvaardigende lidstaat een gevaar voor schending van de grondrechten bestaat, kan zich volgens deze logica slechts bij wijze van uitzondering voordoen.

86. Dit is door het Hof geuit in zijn oordeel dat „het weliswaar aan elke lidstaat [staat], teneinde te waarborgen dat de beginselen van wederzijds vertrouwen en wederzijdse erkenning – die ten grondslag liggen aan de werking van dat systeem – ten volle worden toegepast, om onder het uiteindelijke toezicht van het Hof toe te zien op de eerbiediging van de eisen die inherent zijn aan [het door artikel 47, tweede alinea, van het Handvest gewaarborgde grondrecht op een eerlijk proces], door geen enkele maatregel te nemen die daaraan afbreuk kan doen [...], maar [dat] het de uitvoerende rechterlijke autoriteit [kan] zijn toegestaan om er op grond van artikel 1, lid 3, van dat kaderbesluit bij wijze van uitzondering van af te zien om aan een Europees aanhoudingsbevel gevolg te geven, wanneer de persoon tegen wie dat aanhoudingsbevel is uitgevaardigd, in geval van overlevering aan de uitvaardigende rechterlijke autoriteit een reëel gevaar loopt dat zijn grondrecht op een eerlijk proces zal worden aangetast”.( )

87. Zo kan het feit dat er een reëel gevaar bestaat dat het grondrecht op een eerlijk proces van de persoon tegen wie een Europees aanhoudingsbevel is uitgevaardigd, in geval van overlevering aan de uitvaardigende rechterlijke autoriteit, wordt aangetast, er bij wijze van uitzondering toe leiden dat de verantwoordelijkheden van de uitvaardigende rechterlijke autoriteit en die van de uitvoerende rechterlijke autoriteit worden herverdeeld. Ik herinner er in dit verband aan dat, met betrekking tot een procedure inzake een Europees aanhoudingsbevel, het waarborgen van de rechten van de persoon wiens overlevering wordt gevraagd in de eerste plaats de verantwoordelijkheid is van de uitvaardigende lidstaat, waarbij ervan dient te worden uitgegaan dat deze lidstaat het Unierecht en meer in het bijzonder de door dit recht erkende grondrechten eerbiedigt( ).

88. De mogelijkheid voor een uitvoerende rechterlijke autoriteit om dit vermoeden te weerleggen door na te gaan of er in de uitvaardigende lidstaat een gevaar voor schending van de grondrechten bestaat, waardoor deze autoriteit op basis van artikel 1, lid 3, van kaderbesluit 2002/584 zou kunnen weigeren een Europees aanhoudingsbevel ten uitvoer te leggen, is aan strikte voorwaarden onderworpen door het Hof, dat sinds het arrest Aranyosi en Căldăraru consequent heeft geëist dat er een tweestappentoets wordt verricht, waarbij een beoordeling op systeemniveau wordt gecombineerd met een onderzoek op individueel niveau naar het bestaan van het vermeende risico.

89. Zo heeft het Hof geoordeeld dat, „wanneer de uitvoerende rechterlijke autoriteit die moet beslissen over de overlevering van een persoon tegen wie een Europees aanhoudingsbevel is uitgevaardigd, over gegevens beschikt die blijk geven van structurele of fundamentele gebreken met betrekking tot de onafhankelijkheid van de rechterlijke macht van de uitvaardigende lidstaat, zij er evenwel niet van kan uitgaan dat er zwaarwegende en op feiten berustende gronden bestaan om aan te nemen dat deze persoon bij overlevering aan die lidstaat een reëel gevaar van schending van zijn grondrecht op een eerlijk proces zal lopen, zonder een concrete en nauwkeurige verificatie te verrichten waarbij met name rekening wordt gehouden met de persoonlijke situatie van die persoon, de aard van het betrokken strafbare feit en de feitelijke context waarin het aanhoudingsbevel is uitgevaardigd, zoals verklaringen of handelingen van overheidsinstanties die de behandeling van een individueel geval kunnen beïnvloeden”.( )

90. In het kader van deze tweestappentoets „moet de uitvoerende rechterlijke autoriteit in een eerste fase bepalen of er objectieve, betrouwbare, nauwkeurige en naar behoren bijgewerkte gegevens bestaan om aan te tonen dat er een reëel gevaar bestaat dat het door deze bepaling gewaarborgde grondrecht op een eerlijk proces in de uitvaardigende lidstaat zal worden geschonden wegens structurele of fundamentele gebreken met betrekking tot de onafhankelijkheid van de rechterlijke macht van die lidstaat”.( )

91. In een tweede fase „moet die autoriteit concreet en nauwkeurig nagaan in hoeverre de tekortkomingen die in de eerste fase zijn vastgesteld gevolgen kunnen hebben op het niveau van de rechterlijke instanties van die lidstaat die bevoegd zijn om kennis te nemen van de procedures waaraan de betrokkene zal worden onderworpen, en of er, gelet op de persoonlijke situatie van die persoon, de aard van het strafbare feit waarvoor hij wordt vervolgd en de feitelijke context van de uitvaardiging van dat aanhoudingsbevel en rekening houdend met de eventueel door die lidstaat verstrekte gegevens overeenkomstig artikel 15, lid 2, van kaderbesluit 2002/584, sprake is van zwaarwegende en op feiten berustende gronden om aan te nemen dat die persoon een dergelijk gevaar zal lopen bij overlevering aan die staat”.( )

92. In zijn arrest Openbaar Ministerie (Bij wet ingesteld arrest in de uitvaardigende lidstaat), heeft het Hof met betrekking tot de procedure voor de benoeming van rechters in de uitvaardigende lidstaat gewezen op de noodzaak om een tweestappentoets te verrichten ingeval de eveneens aan het grondrecht op een eerlijk proces inherente waarborg inzake een vooraf bij wet ingesteld gerecht, zoals neergelegd in artikel 47, tweede alinea, van het Handvest, in het geding is, en heeft het de voorwaarden en regels voor de toepassing van deze toets gespecificeerd.

93. De tweestappentoets werd in dat geval gerechtvaardigd door drie overwegingen.

94. Allereerst heeft het Hof gewezen op de onlosmakelijke band die met het oog op het grondrecht op een eerlijk proces bestaat tussen de waarborgen van onafhankelijkheid en onpartijdigheid van rechters en van toegang tot een vooraf bij wet ingesteld gerecht.( ) Ten tweede heeft het benadrukt dat een evenwicht moet worden gevonden tussen de eerbiediging van de grondrechten van de personen om wier overlevering wordt verzocht en andere belangen, zoals de bescherming van de rechten van slachtoffers en de bestrijding van straffeloosheid, hetgeen impliceert dat de uitvoerende rechterlijke autoriteit haar onderzoek niet mag beperken tot dat van de eerste stap.( ) Ten derde heeft het Hof gewaarschuwd tegen een benadering die zou leiden tot een feitelijke opschorting van de tenuitvoerlegging van de regeling inzake het Europees aanhoudingsbevel ten aanzien van deze lidstaat, hetgeen in strijd zou zijn met de bevoegdheid van de Europese Raad en de Raad dienaangaande.( )

95. Ik ben van oordeel dat de redenering van het Hof in het arrest Openbaar Ministerie (Bij wet ingesteld arrest in de uitvaardigende lidstaat), die grotendeels berust op de noodzaak om niet af te doen aan de uitzonderlijke aard van de weigering van tenuitvoerlegging van een Europees aanhoudingsbevel op grond van een gesteld gevaar voor schending van het in artikel 47, tweede alinea, van het Handvest neergelegde grondrecht van de gezochte persoon op een eerlijk proces voor een gerecht dat vooraf bij wet is ingesteld, ook in de onderhavige zaak moet worden gevolgd, en wel om twee belangrijke redenen.

96. In de eerste plaats lijkt het in casu aangevoerde gevaar op de schending van hetzelfde, aan het grondrecht op een eerlijk proces inherente vereiste, namelijk het vereiste van een gerecht dat vooraf bij wet is ingesteld, hoewel hier niet de procedure voor de benoeming van rechters in de uitvaardigende lidstaat ter discussie staat, maar de eerbiediging van de wettelijke regels ter bepaling van de respectieve bevoegdheden van de rechtelijke instanties van deze staat.

97. In de tweede plaats lijkt het mij absoluut noodzakelijk dat de beoordeling van een reëel gevaar voor schending van dit grondrecht in geval van overlevering aan een tweestappentoets wordt onderworpen, zodat de weigering van tenuitvoerlegging van een Europees aanhoudingsbevel op grond van een dergelijk gevaar echt een uitzondering blijft.

98. Ik zal deze twee punten achtereenvolgens behandelen.

a) Noodzaak van een tweestappentoets in geval van een gesteld gevaar voor schending van het grondrecht op een eerlijk proces voor een gerecht dat vooraf bij wet is ingesteld met betrekking tot de eerbiediging van de wettelijke regels die de bevoegdheid van de rechterlijke instanties van de uitvaardigende lidstaat bepalen

99. Een van de bestanddelen van de waarborg met betrekking tot een gerecht dat vooraf bij wet is ingesteld, is het vereiste dat de bevoegdheid van dit gerecht op een wettelijke grondslag berust. Ik herinner eraan dat, voor zover het Handvest rechten bevat die corresponderen met rechten die door het EVRM worden gewaarborgd, artikel 52, lid 3, van het Handvest beoogt te zorgen voor de nodige samenhang tussen de in het Handvest vervatte rechten en de daarmee corresponderende, door het EVRM gewaarborgde rechten, zonder dat daarbij de autonomie van het Unierecht wordt aangetast. Volgens de toelichtingen bij het Handvest van de grondrechten( ) komt artikel 47, tweede alinea, van het Handvest overeen met artikel 6, lid 1, EVRM. Derhalve dient het Hof erop toe te zien dat de uitlegging die het aan artikel 47, tweede alinea, van het Handvest geeft, zodanig is dat het daardoor geboden beschermingsniveau niet onderdoet voor het niveau dat wordt geboden door artikel 6, lid 1, EVRM, zoals uitgelegd door het Europees Hof voor de Rechten van de Mens (EHRM).( )

100. Het begrip „gerecht dat bij de wet is ingesteld”, maakt samen met de begrippen „onafhankelijkheid” en „onpartijdigheid” van een gerecht, deel uit van de „institutionele eisen” van artikel 6, lid 1, EVRM. In de rechtspraak van het EHRM zijn deze begrippen zeer nauw met elkaar verbonden.( )

101. Het EHRM heeft geoordeeld dat de institutionele vereisten van artikel 6, lid 1, EVRM weliswaar elk een specifiek doel nastreven waardoor zij specifieke waarborgen voor een eerlijk proces vormen, maar dat zij gemeen hebben dat zij de fundamentele beginselen van de rechtsstaat en de scheiding der machten beogen te eerbiedigen door dienaangaande te preciseren dat aan elk van deze vereisten de noodzaak ten grondslag ligt om het vertrouwen te bewaren dat de rechterlijke macht de justitiabele moet inboezemen en de onafhankelijkheid van deze macht ten opzichte van de andere machten in stand te houden.( ) Het Hof heeft deze definities in zijn rechtspraak opgenomen.( )

102. Voorts heeft het EHRM het begrip „gerecht dat bij de wet is ingesteld” uitgelegd als een „gerecht dat overeenkomstig de wet is ingesteld”.( ) Net als onregelmatigheden in de procedure voor de benoeming van rechters( ), kan de schending van regels van nationaal recht inzake de bevoegdheid van een rechterlijke instantie om over een zaak te beslissen, in strijd zijn met het vereiste van een „gerecht dat bij de wet is ingesteld”.( ) De in artikel 6, lid 1, EVRM bedoelde „wet” omvat namelijk met name de wetgeving betreffende de instelling en de bevoegdheid van rechterlijke instanties.( ) Het EHRM is van oordeel dat „indien een gerecht naar nationaal recht niet bevoegd is om een verdachte te berechten, [...] het [dan ook] niet ‚bij de wet is ingesteld’ in de zin van deze bepaling”.( )

103. In dit verband zij opgemerkt dat, volgens het EHRM, de invoering van de term „dat bij de wet is ingesteld” in artikel 6 EVRM tot doel heeft te waarborgen dat de organisatie van het gerechtelijk apparaat in een democratische samenleving niet wordt overgelaten aan de discretionaire bevoegdheid van de uitvoerende macht, maar wordt geregeld door een wet die uitgaat van een parlement.( ) Bovendien kan volgens het EHRM „de organisatie van het gerechtelijk apparaat in landen met gecodificeerd recht evenmin aan de discretionaire bevoegdheid van de rechterlijke autoriteiten worden overgelaten, hetgeen echter niet uitsluit dat zij een zekere bevoegdheid tot uitlegging van de desbetreffende nationale wetgeving kunnen hebben”( ).

104. Uit het voorgaande volgt dat de wettelijke oorsprong van de bevoegdheidsregels van de rechterlijke instanties en de eerbiediging van deze regels door deze instanties onlosmakelijk verbonden zijn met de waarborgen van onafhankelijkheid en onpartijdigheid van de rechters. Dit draagt er, meer in het algemeen, toe bij dat de rechtsstaat en de scheiding der machten worden gewaarborgd, zodat het vertrouwen dat de rechterlijke macht de justitiabelen moet inboezemen en de onafhankelijkheid van deze macht ten aanzien van de andere machten wordt gevrijwaard.

105. Zo vormen de waarborgen voor toegang tot een onafhankelijk, onpartijdig en vooraf bij wet ingesteld gerecht de hoeksteen van het recht op een eerlijk proces. De verificatie of een rechterlijke instantie een gerecht is dat bij wet is ingesteld, is, wanneer ernstige twijfel rijst over de bevoegdheid van een rechterlijke instantie, in een democratische samenleving noodzakelijk voor het vertrouwen van de justitiabelen in het gerecht.( )

106. Hieruit volgt dat, zoals het Hof in het arrest Openbaar Ministerie (Bij wet ingesteld gerecht in de uitvaardigende lidstaat) heeft geoordeeld over de procedure voor de benoeming van rechters, de uitvoerende rechterlijke autoriteit ook een tweestappentoets moet verrichten in geval van een gesteld gevaar voor schending van de waarborg betreffende een gerecht dat vooraf bij wet is ingesteld, wegens onregelmatigheden in verband met de bevoegdheid van de rechterlijke instanties van de uitvaardigende lidstaat.

b) Tweestappentoets, gerechtvaardigd door de noodzaak om een weigering van de tenuitvoerlegging op grond van een gesteld gevaar voor schending van het grondrecht op een eerlijk proces, een uitzondering te laten blijven

107. Een eventuele onbevoegdheid van de uitvaardigende rechterlijke autoriteit zou problematisch kunnen zijn, zowel in de fase van de uitvaardiging van het Europees aanhoudingsbevel, als wanneer deze onbevoegdheid met zich zou brengen dat de tenuitvoerlegging van dit bevel ertoe leidt dat de vervolgde persoon wordt berecht door een onbevoegde rechterlijke instantie. De rol die de uitvoerende rechterlijke autoriteit moet spelen wanneer een probleem van bevoegdheid van de uitvaardigende rechterlijke autoriteit bij haar wordt aangevoerd, is voor het Hof besproken.

108. Tot op heden heeft het Hof zich voornamelijk gericht op het rechtvaardigen van de noodzaak voor de uitvoerende rechterlijke autoriteit om, na de eerste stap van zijn toetsing te hebben voltooid, over te gaan tot de tweede stap. Bij het Hof zijn tot dusver namelijk zaken aanhangig gemaakt waarin de gezochte persoon structurele of fundamentele gebreken in de uitvaardigende lidstaat aan de kaak stelde. In deze specifieke context kan het vereiste van een tweestappentoets er in de eerste plaats voor zorgen dat het enkele aantonen van structurele of fundamentele gebreken niet ertoe leidt dat de toepassing van kaderbesluit 2002/584 wordt belemmerd, terwijl de gezochte persoon in de praktijk als individu aan geen enkel reëel gevaar is blootgesteld.

109. In de onderhavige zaak draait het echter om een andere kwestie, namelijk of een uitvoerende rechterlijke autoriteit haar weigering om een Europees aanhoudingsbevel ten uitvoer te leggen kan baseren op een individueel gevaar voor schending van de waarborg betreffende een gerecht dat vooraf bij is wet ingesteld, dat niet is ontsproten uit het bestaan van structurele of fundamentele gebreken in de werking van het gerechtelijk apparaat van de uitvaardigende lidstaat. De vraag is hier dus niet of het volstaat dat er sprake is van dergelijke structurele of fundamentele gebreken, maar of dit noodzakelijk is voor de mogelijkheid voor een uitvoerende rechterlijke autoriteit om te weigeren een Europees aanhoudingsbevel ten uitvoer te leggen op grond van artikel 1, lid 3, van kaderbesluit 2002/584, wanneer wordt aangevoerd dat er een gevaar bestaat voor schending van het door artikel 47, tweede alinea, van het Handvest gewaarborgde grondrecht op een eerlijk proces voor een gerecht dat vooraf bij wet is ingesteld.

110. Het komt mij voor dat de kern van het debat dat over dit onderwerp voor het Hof is gevoerd kan worden samengevat in de onderstaande weergave van de twee tegenover elkaar staande stellingen.

111. Volgens de eerste stelling zou de vaststelling dat er sprake is van structurele of fundamentele gebreken in de werking van het gerechtelijk apparaat van de uitvaardigende lidstaat geen verplichte stap vormen om de uitvoerende rechterlijke autoriteit in staat te stellen na te gaan of er sprake is van een individueel en concreet gevaar voor schending van het grondrecht op een eerlijk proces voor een gerecht dat bij wet is ingesteld, dat de persoon tegen wie een Europees aanhoudingsbevel is uitgevaardigd, moet genieten. In dit verband is de omstandigheid dat het Hof tot op heden van deze autoriteit heeft geëist dat zij een tweestappentoets verricht in zaken waarin de eerbiediging van artikel 47, tweede alinea, van het Handvest in de uitvaardigende lidstaat ter discussie stond, te verklaren door het feit dat het in deze zaken draaide om de vraag of, in geval sprake is van structurele of fundamentele gebreken, de tweede stap – waarin het gevaar voor schending van dit grondrecht op individueel niveau wordt beoordeeld – noodzakelijk was. Het Hof heeft zich daarentegen niet uitgesproken over de vraag of de eerste stap altijd vereist is.

112. De voorstanders van deze eerste stelling laten de balans tussen wederzijds vertrouwen en de bescherming van het grondrecht op een eerlijk proces voor een gerecht dat bij wet is ingesteld dus in zekere zin doorslaan ten gunste van het laatstgenoemde element. Overigens wordt in het argument ter ondersteuning van deze stelling geen doorslaggevend belang gehecht aan de verschillende aard van de respectieve door het Handvest beschermde grondrechten, namelijk of zij absoluut gelden dan wel kunnen worden beperkt.

113. Volgens de tweede stelling daarentegen dient, wat betreft het door artikel 47, tweede alinea, van het Handvest gewaarborgde grondrecht op een eerlijk proces voor een gerecht dat bij wet is ingesteld, strikte naleving te worden geëist van de twee stappen die het Hof heeft vastgesteld als kader voor de toetsing door de uitvoerende rechterlijke autoriteit van het bestaan van een reëel gevaar dat dit recht in de uitvaardigende lidstaat wordt geschonden. Voor zover geldt dat – teneinde het wederzijds vertrouwen dat de lidstaten in elkaar moeten stellen met betrekking tot de goede werking van hun respectieve gerechtelijke apparaten, niet in gevaar te brengen – de ter zake door de uitvoerende rechterlijke autoriteit uitgevoerde toetsing een uitzonderlijk karakter moet hebben, volgt hieruit dat de vaststelling dat er sprake is van structurele of fundamentele gebreken in de uitvaardigende lidstaat een dwingende vereiste is. Alleen dergelijke gebreken zouden immers een reëel gevaar doen ontstaan dat de wezenlijke inhoud van dit recht wordt aangetast, of op zijn minst dat er een voldoende ernstige schending van dit recht plaatsvindt. Sommige voorstanders van deze stelling hebben erkend dat er in dit opzicht een verschil kan bestaan naargelang het gestelde gevaar voor schending betrekking heeft op een recht zoals het door artikel 4 van het Handvest beschermde recht, dat absoluut van aard is, of op een recht zoals het door artikel 47, tweede alinea, van het Handvest gewaarborgde recht, dat kan worden beperkt.

114. De voorstanders van deze tweede stelling laten dus, eenvoudig gezegd, de balans doorslaan ten gunste van het wederzijds vertrouwen, dat door de uitvoerende rechterlijke autoriteit slechts in uitzonderlijke gevallen ter discussie mag worden gesteld, waarbij steeds, wat artikel 47, tweede alinea, van het Handvest betreft, sprake moet zijn van structurele of fundamentele gebreken in de werking van het gerechtelijk apparaat in de uitvaardigende lidstaat.

115. Het is deze tweede stelling die ik onderschrijf, voor zover zij, door de weigering om een Europees aanhoudingsbevel ten uitvoer te leggen op te vatten als een uitzondering die strikt moet worden uitgelegd, bijdraagt tot het waarborgen van de doeltreffendheid van het stelsel van justitiële samenwerking tussen de lidstaten, waarvan dit aanhoudingsbevel een van de wezenlijke bestanddelen vormt.

116. Daartoe acht ik het van absoluut belang dat de verdeling van de verantwoordelijkheden tussen de uitvaardigende lidstaat en de uitvoerende lidstaat zoveel mogelijk wordt gehandhaafd. Zoals ik reeds heb aangegeven, is het in de eerste plaats aan de uitvaardigende lidstaat om ervoor te zorgen dat de beslissing om een Europees aanhoudingsbevel uit te vaardigen de rechten eerbiedigt die de persoon tegen wie het bevel is uitgevaardigd ontleent aan het Unierecht, waaronder de door het Handvest beschermde grondrechten. Daartoe moet de uitvaardigende lidstaat deze persoon een doeltreffende rechtsbescherming garanderen, met name door te voorzien in de voor deze toetsing benodigde rechtsmiddelen.( ) Zolang geen structurele of fundamentele gebreken in de werking van het gerechtelijk apparaat van de uitvaardigende lidstaat kunnen worden aangetoond, is er voor de uitvoerende rechterlijke autoriteit geen reden om eraan te twijfelen dat de betrokkene via de in die lidstaat beschikbare rechtsmiddelen een eventuele schending van zijn door artikel 47, tweede alinea, van het Handvest gewaarborgde grondrecht op een eerlijk proces voor een vooraf bij wet ingesteld gerecht kan doen vaststellen en zo nodig corrigeren of bestraffen. Dienaangaande is uit de mondelinge behandeling voor het Hof naar voren gekomen dat de personen tegen wie de strafprocedure in het hoofdgeding aanhangig is, in de uitvaardigende lidstaat beschikken over rechtsmiddelen om de eerbiediging van dit grondrecht te laten toetsen tot voor het Tribunal Constitucional.( ) Ik zou hieraan willen toevoegen dat moeilijkheden in verband met de bevoegdheid van de rechterlijke instanties in de meeste gevallen worden opgelost door procedureregels van het nationale recht, die de rechterlijke instanties van de uitvaardigende lidstaat het beste kunnen toepassen, zodat het grondrecht om door een bij wet ingesteld gerecht te worden berecht, wordt gewaarborgd.

117. Indien niet wordt aangevoerd dat er sprake is van structurele of fundamentele gebreken in de werking van het gerechtelijk apparaat van de uitvaardigende lidstaat, die met name bestaan in een disfunctioneren van het rechtsstelsel van deze lidstaat dat eraan in de weg kan staan dat schending van het betrokken grondrecht wordt vastgesteld en, zo nodig, gecorrigeerd of bestraft door een rechterlijke instantie van deze lidstaat, moet het beginsel van wederzijds vertrouwen tussen de lidstaten derhalve ten volle worden geëerbiedigd, zodat de doelstelling van kaderbesluit 2002/584 om de justitiële samenwerking tussen de lidstaten te bespoedigen en te vereenvoudigen, kan worden verwezenlijkt op basis van de hoge mate van vertrouwen die tussen de lidstaten moet bestaan.( )

118. Indien de uitvoerende rechterlijke autoriteit in een concreet geval zou mogen nagaan of het grondrecht op een eerlijk proces voor een vooraf bij wet ingesteld gerecht in de uitvaardigende lidstaat is geëerbiedigd, zonder dat er sprake is van structurele of fundamentele gebreken in de werking van het gerechtelijk apparaat in die lidstaat, zou dit leiden tot een aanzienlijke verzwaring van de taak van deze autoriteit, hetgeen zou indruisen tegen de vereisten van doeltreffendheid en snelheid van de overlevering. De feiten die aan de onderhavige zaak ten grondslag liggen getuigen bovendien van de moeilijkheden waarmee de uitvoerende rechterlijke autoriteit wordt geconfronteerd wanneer zij tracht de procedureregels van de uitvaardigende lidstaat toe te passen, uit te leggen of zelfs maar te begrijpen.

119. Daarom is het, naar mijn mening, alleen in uitzonderlijke omstandigheden, die worden gekenmerkt door het bestaan van structurele of fundamentele gebreken in de werking van het gerechtelijk apparaat van de uitvaardigende lidstaat, mogelijk dat de verdeling van de verantwoordelijkheden tussen de uitvaardigende en de uitvoerende rechterlijke autoriteit wordt gekanteld, zodat deze laatste autoriteit kan nagaan of de uitvaardigende lidstaat in een concreet geval het door artikel 47, tweede alinea, van het Handvest gewaarborgde grondrecht op een eerlijk proces voor een vooraf bij wet ingesteld gerecht daadwerkelijk heeft geëerbiedigd.( ) Met andere woorden, alleen in geval van structurele of fundamentele gebreken in de werking van het gerechtelijk apparaat van de uitvaardigende lidstaat kan bij wijze van uitzondering worden afgeweken van de regel dat de uitvoerende rechterlijke autoriteit niet moet nagaan of de grondrechten in de uitvaardigende lidstaat worden geëerbiedigd, zoals het Hof heeft aangegeven in punt 192 van zijn advies 2/13 (Toetreding van de Unie tot het EVRM). Deze regel vereist derhalve dat de erkenning van „uitzonderlijke omstandigheden” alleen binnen strikte grenzen plaatsvindt.( )

120. Dienaangaande komt duidelijk uit de rechtspraak van het Hof naar voren dat de eerste stap van de door de uitvoerende rechterlijke autoriteit uit te voeren toets een noodzakelijke voorwaarde vormt voor het starten van de tweede stap van deze toets. In het kader van deze tweede stap „moet de uitvoerende rechterlijke autoriteit [immers] nagaan of de structurele of fundamentele gebreken die tijdens de eerste stap van die toets zijn vastgesteld, concreet van invloed kunnen zijn in geval van overlevering van de betrokkene aan de uitvaardigende lidstaat en of deze persoon in de specifieke omstandigheden van het geval aldus een reëel gevaar loopt van schending van zijn door artikel 47, tweede alinea, van het Handvest gewaarborgde grondrecht op een eerlijk proces voor een vooraf bij wet ingesteld gerecht”( ). Zoals de Commissie terecht opmerkt, zijn de twee stappen van de door de uitvoerende rechterlijke autoriteit te verrichten toets cumulatief en volgen zij elkaar op in een volgorde van analyse die door deze autoriteit in acht moet worden genomen.

121. Voorts ben ik, naar analogie van hetgeen het Hof heeft geoordeeld in punt 62 van zijn arrest Openbaar Ministerie (Bij wet ingesteld gerecht in de uitvaardigende lidstaat), van oordeel dat, indien de verificatie van een gevaar voor schending van dit grondrecht in een concreet geval op zich zou volstaan om de uitvoerende rechterlijke autoriteit in staat te stellen om in voorkomend geval de tenuitvoerlegging van een Europees aanhoudingsbevel te weigeren, de veelheid aan controles die deze autoriteit in dit verband mogelijk zou moeten gaan verrichten afbreuk zou doen aan de doelstelling van bestrijding van straffeloosheid, als bedoeld in kaderbesluit 2002/584, alsook, in voorkomend geval, aan andere belangen zoals de noodzaak om de grondrechten van de slachtoffers van de betrokken strafbare feiten te eerbiedigen.( )

122. Kortom, de uitvoerende rechterlijke autoriteit kan alleen dan vaststellen dat er in de uitvaardigende lidstaat een reëel gevaar bestaat voor schending van het door artikel 47, tweede alinea, van het Handvest gewaarborgde grondrecht op een eerlijk proces, wanneer er sprake is van ernstige problemen in de werking van het gerechtelijk apparaat van de uitvaardigende lidstaat, die nauwgezet en met voldoende zekerheid zijn vastgesteld op basis van objectieve, betrouwbare, nauwkeurige en naar behoren bijgewerkte gegevens. Naar mijn mening gaat het om de totstandbrenging van de ruimte van vrijheid, veiligheid en recht, en meer in het bijzonder om de vloeiende en doeltreffende uitvoering van de bij kaderbesluit 2002/584 ingestelde overleveringsregeling, die is gebaseerd op wederzijds vertrouwen en op het vermoeden dat de lidstaten het Unierecht en met name de door het Handvest beschermde grondrechten eerbiedigen.

123. Ik ben van mening dat het Hof deze benadering met betrekking tot het Europees aanhoudingsbevel moet handhaven, ook al heeft het wat betreft asiel gekozen voor een soepeler benadering in het geval dat een asielzoeker wordt overgedragen aan de lidstaat die verantwoordelijk is voor de behandeling van zijn verzoek. Deze twee gebieden hebben immers onderscheiden doelstellingen.( ) Bovendien heeft deze benadering, die uitgaat van een individueel gevaar en niet van een structureel gevaar voor schending van de grondrechten, betrekking op artikel 4 van het Handvest, dat wil zeggen een absoluut recht.( ) Het in artikel 47, tweede alinea, van het Handvest neergelegde recht op een eerlijk proces daarentegen kan aan beperkingen worden onderworpen.

124. De doelstelling om een snelle en doeltreffende regeling van overlevering in te voeren, in samenhang met de doelstelling om straffeloosheid te bestrijden, is echter niet verenigbaar met een teveel aan mogelijkheden voor de uitvoerende rechterlijke autoriteit om na te gaan of er in de uitvaardigende lidstaat sprake is van een gevaar voor schending van de grondrechten, met name wat betreft het grondrecht op een eerlijk proces voor een vooraf bij wet ingesteld gerecht, dat geen absoluut recht is.( )

125. Ik wil tevens benadrukken dat het voor de goede werking van de regeling inzake het Europees aanhoudingsbevel van belang is dat de uitvoerende rechterlijke autoriteit niet de bevoegdheid krijgt om een toetsing te verrichten waartoe zij niet in staat is. Het verifiëren, door een dergelijke autoriteit, van de bevoegdheid van de uitvaardigende rechterlijke autoriteit om personen te berechten tegen wie een Europees aanhoudingsbevel is uitgevaardigd en om een dergelijk bevel uit te vaardigen, behoort naar zijn aard tot de bevoegdheid van de rechterlijke instanties van de uitvaardigende lidstaat, die het best in staat zijn om de procedureregels die deel uitmaken van de rechtsorde van deze lidstaat uit te leggen en toe te passen. Indien er geen sprake is van structurele of fundamentele gebreken in de werking van het gerechtelijk apparaat van deze lidstaat, is er voor de uitvoerende rechterlijke autoriteit geen reden om een verificatie uit te voeren die een blijk van wantrouwen zou zijn jegens de rechterlijke instanties van de uitvaardigende lidstaat. Het uiteindelijke resultaat zou precies het tegenovergestelde zijn van de oorspronkelijke intentie om de justitiële samenwerking in strafzaken te bouwen op een door erkenning en wederzijds vertrouwen gezamenlijk gevormde sokkel, en zo de weg vrijmaken voor de afbraak van een bouwwerk dat met veel geduld is opgetrokken.

126. Ook moet er naar mijn mening voor worden gewaakt om, in het kader van een gestelde schending van het door artikel 47, tweede alinea, van het Handvest gewaarborgde grondrecht op een eerlijk proces voor een vooraf bij wet ingesteld gerecht, mechanisch het oordeel van het Hof toe te passen met betrekking tot het bestaan in de uitvaardigende lidstaat van een rechtsmiddel waarmee gedetineerden, in het kader van een beroep in rechte, de rechtmatigheid van hun detentieomstandigheden in het licht van artikel 4 van het Handvest kunnen betwisten, namelijk dat een dergelijk rechtsmiddel „op zichzelf niet [kan] volstaan voor uitsluiting van het bestaan van een reëel gevaar dat de betrokkene wordt onderworpen aan onmenselijke of vernederende behandeling in de uitvaardigende lidstaat in de zin van artikel 4 van het Handvest”( ). Volgens het Hof kan een dergelijke rechterlijke toetsing, ofschoon zij door de uitvoerende rechterlijke autoriteit in aanmerking kan worden genomen bij de algehele beoordeling van de te verwachten detentieomstandigheden van een persoon tegen wie een Europees aanhoudingsbevel is uitgevaardigd, „als zodanig [immers] niet het gevaar uitsluiten dat deze persoon na zijn overlevering wegens zijn detentieomstandigheden wordt onderworpen aan een behandeling die strijdig is met artikel 4 van het Handvest”( ).

127. Dienaangaande ben ik van mening dat de situatie waarin wordt aangevoerd dat er, in geval van overlevering van de gezochte persoon, gevaar bestaat dat diens door artikel 47, tweede alinea, van het Handvest gewaarborgde grondrecht op een eerlijk proces voor een vooraf bij wet ingesteld gerecht wordt geschonden, moet worden onderscheiden van de situatie waarin een gevaar voor schending van artikel 4 van het Handvest wordt ingeroepen vanwege de detentieomstandigheden in de uitvaardigende lidstaat.( ) Indien er geen sprake is van structurele of fundamentele gebreken in de werking van het gerechtelijk apparaat van de uitvaardigende lidstaat, is de mogelijkheid om in deze lidstaat effectieve rechterlijke bescherming te verkrijgen van het door artikel 47, tweede alinea, van het Handvest gewaarborgde grondrecht op een eerlijk proces voor een vooraf bij wet ingesteld gerecht, naar mijn mening beslissend om uit te sluiten dat er een reëel gevaar voor schending van dit recht bestaat. Aangezien het de procedurele aspecten betreft, kan de rechterlijke toetsing die in de uitvaardigende lidstaat kan worden uitgeoefend immers eventuele onregelmatigheden inzake de bevoegdheid van de uitvaardigende rechterlijke autoriteit verhelpen.

128. Ik besluit het onderzoek van de derde tot en met de zesde prejudiciële vraag met enkele overwegingen over de inhoud van de eerste stap van de toets die de uitvoerende rechterlijke autoriteit moet verrichten.

129. Dienaangaande blijkt uit de rechtspraak van het Hof dat „[i]n het kader van de eerste stap van die toets [...] de uitvoerende rechterlijke autoriteit op algemeen niveau [dient] te beoordelen of er een reëel gevaar van schending van het grondrecht op een eerlijk proces bestaat dat met name verband houdt met het feit dat [...] het vereiste van een bij wet ingesteld gerecht niet in acht wordt genomen wegens structurele of fundamentele gebreken in die lidstaat”( ). Voor een dergelijke beoordeling is „een algehele beoordeling”( ) nodig, die is gebaseerd op „objectieve, betrouwbare, nauwkeurige en naar behoren bijgewerkte gegevens”( ). Deze beoordeling moet worden verricht naar de maatstaven van het beschermingsniveau van het door artikel 47, tweede alinea, van het Handvest gewaarborgde grondrecht.( ) In dit verband heeft het Hof, met betrekking tot de procedure voor de benoeming van rechters, geoordeeld dat niet elke onregelmatigheid in deze procedure kan worden aangemerkt als een schending van het grondrecht op een vooraf bij wet ingesteld gerecht in de zin van deze bepaling.( ) Deze kwalificatie veronderstelt, aldus het Hof, dat een dergelijke onregelmatigheid bijzonder is qua aard en ernst.( )

130. Het Hof heeft op die manier een norm voor de bescherming van dit grondrecht vastgesteld die vergelijkbaar is met die welke uit de rechtspraak van het EHRM voortvloeit. Het EHRM acht zich namelijk weliswaar bevoegd om na te gaan of het nationale recht het vereiste van een bij wet ingesteld gerecht eerbiedigt, maar het is niettemin van oordeel dat het, gelet op het algemene beginsel dat het in de eerste plaats aan de nationale rechters staat om de bepalingen van het nationale recht uit te leggen, hun uitlegging niet in twijfel kan trekken, tenzij er sprake is van een flagrante schending van deze bepalingen.( ) Uit deze aan de rechtspraak van het EHRM ontleende elementen leid ik af dat alleen in het geval van kennelijke schending van regels van nationaal recht met betrekking tot de bevoegdheid van de rechterlijke instanties, die de interpretatiemarge die voor dit recht aan de nationale rechters moet worden gelaten overschrijdt, schending van artikel 6, lid 1, EVRM kan worden vastgesteld. Derhalve moet deze schending zeer ernstig zijn voordat er plaats is voor het oordeel dat de fundamentele beginselen die ten grondslag liggen aan het vereiste van een „gerecht dat bij de wet is ingesteld” in de zin van artikel 6, lid 1, EVRM, zijn geschonden.( )

131. Het opleggen aan de uitvoerende rechterlijke autoriteit van de verplichting om na te gaan of er sprake is van structurele of fundamentele gebreken in de werking van het gerechtelijk apparaat van de uitvaardigende lidstaat, teneinde te bepalen of er in deze lidstaat een reëel gevaar bestaat voor schending van het door artikel 47, tweede alinea, van het Handvest gewaarborgde grondrecht op een eerlijk proces voor een bij wet ingesteld gerecht, lijkt mij in overeenstemming met het door het EHRM gestelde vereiste dat, wat betreft de schending van het recht op een „gerecht dat bij de wet is ingesteld” in de zin van artikel 6, lid 1, EVRM, deze schending zeer ernstig moet zijn. Overigens heeft het EHRM herhaaldelijk rekening gehouden met het specifieke karakter van een ruimte van vrijheid, veiligheid en rechtvaardigheid, die is gebaseerd op het beginsel van wederzijdse erkenning, met de verzoening van verschillende belangen die op het spel staan en met de noodzaak voor de uitvoerende rechterlijke autoriteit om op een voldoende feitelijke basis te steunen.( )

132. Kortom, het vereiste van structurele of fundamentele gebreken in de werking van het gerechtelijk apparaat van de uitvaardigende lidstaat geeft uitdrukking aan het feit dat alleen een zeer ernstig gevaar voor schending van het grondrecht op een eerlijk proces kan leiden tot weigering van de tenuitvoerlegging van een Europees aanhoudingsbevel. Door ertoe bij te dragen dat een dergelijke weigering een uitzondering blijft, zorgt dit vereiste uiteindelijk voor het noodzakelijke evenwicht tussen de bescherming van dit grondrecht en de doelstellingen van algemeen belang die door de regeling inzake het Europees aanhoudingsbevel worden nagestreefd.

133. Uit al het voorgaande leid ik af dat een uitvoerende rechterlijke autoriteit de tenuitvoerlegging van een Europees aanhoudingsbevel niet kan weigeren wanneer zij, zoals het hof van beroep te Brussel, zelf het bestaan van structurele of fundamentele gebreken in de werking van het gerechtelijk apparaat van de uitvaardigende lidstaat uitsluit en vervolgens haar twijfel uitspreekt over de eerbiediging van het grondrecht op een eerlijk proces van de persoon om wiens overlevering wordt verzocht, op grond van een verslag van de werkgroep inzake willekeurige detentie en arresten van het EHRM, die weliswaar in theorie bewijskracht kunnen hebben( ), maar die in casu het bestaan van dergelijke gebreken in deze lidstaat niet aantonen. Ik voeg hieraan toe dat een weigering van tenuitvoerlegging niet kan zijn gebaseerd op een onzekere uitlegging van het procesrecht van de uitvaardigende lidstaat en niet kan plaatsvinden zonder dat de uitvaardigende rechterlijke autoriteit overeenkomstig artikel 15, lid 2, van kaderbesluit 2002/584 is verzocht aanvullende en bijgewerkte gegevens te verstrekken over het bestaan van rechtsmiddelen en over de stand van het gerechtelijke debat in die lidstaat met betrekking tot de vraag of de bevoegdheid van deze autoriteit in overeenstemming is met dit grondrecht.( )

134. Gelet op al deze overwegingen geef ik het Hof in overweging om op de derde tot en met de zesde prejudiciële vraag te antwoorden dat artikel 1, lid 3, van kaderbesluit 2002/584 aldus moet worden uitgelegd dat wanneer de uitvoerende rechterlijke autoriteit die moet beslissen over de overlevering van een persoon tegen wie met het oog op strafvervolging een Europees aanhoudingsbevel is uitgevaardigd niet over gegevens beschikt waarmee, door middel van een algehele beoordeling die is gebaseerd op objectieve, betrouwbare, nauwkeurige en naar behoren bijgewerkte gegevens, kan worden aangetoond dat er, wegens structurele of fundamentele gebreken in de werking van het gerechtelijk apparaat van de uitvaardigende lidstaat, een reëel gevaar bestaat voor schending van het door artikel 47, tweede alinea, van het Handvest gewaarborgde grondrecht op een eerlijk proces voor een gerecht dat vooraf bij wet is ingesteld, deze autoriteit niet mag weigeren om aan dit Europees aanhoudingsbevel gevolg te geven.

D. Zevende prejudiciële vraag

135. Met zijn zevende prejudiciële vraag wenst de verwijzende rechter in wezen te vernemen of kaderbesluit 2002/584 aldus moet worden uitgelegd dat het eraan in de weg staat dat een uitvaardigende rechterlijke autoriteit een nieuw Europees aanhoudingsbevel uitvaardigt tegen dezelfde persoon en gericht aan dezelfde uitvoerende rechterlijke autoriteit, wanneer deze laatste heeft geweigerd een eerder Europees aanhoudingsbevel ten uitvoer te leggen in met het Unierecht strijdige omstandigheden.

136. In dit verband merk ik om te beginnen op dat kaderbesluit 2002/584 geen enkele bepaling bevat die beperkingen stelt aan de uitvaardiging van Europese aanhoudingsbevelen. Bovendien heeft het Hof in het kader van ontvankelijkheidstoetsen reeds erkend dat tegen dezelfde gezochte persoon meerdere Europese aanhoudingsbevelen na elkaar kunnen worden uitgevaardigd.( )

137. De door kaderbesluit 2002/584 nagestreefde doelstelling van bestrijding van straffeloosheid pleit ook voor de mogelijkheid om tegen dezelfde persoon en ten aanzien van dezelfde uitvoerende rechterlijke autoriteit meerdere Europese aanhoudingsbevelen uit te vaardigen met de bedoeling deze persoon strafrechtelijk te vervolgen of de aan hem opgelegde straf ten uitvoer te leggen. In deze omstandigheden zou het opleggen van een beperking op het aantal Europese aanhoudingsbevelen dat kan worden uitgevaardigd, de doeltreffendheid van het stelsel van justitiële samenwerking tussen de lidstaten in het gedrang brengen en de inspanningen voor een doeltreffende bestrijding van strafbare feiten in de ruimte van vrijheid, veiligheid en rechtvaardigheid verzwakken.

138. Dit geldt des te meer in een situatie waarin een eerdere weigering van tenuitvoerlegging in strijd blijkt met het recht van de Unie. In een situatie als die van het hoofdgeding moet de uitvaardigende rechterlijke autoriteit de consequenties kunnen trekken uit de uitlegging van kaderbesluit 2002/584 die door haar is gevraagd en haar door het Hof is verstrekt in een prejudicieel arrest, door zo nodig een nieuw Europees aanhoudingsbevel uit te vaardigen. In dat licht dient deze autoriteit uiteraard na te gaan of, gelet op de specifieke kenmerken van het geval, de uitvaardiging van dit nieuwe aanhoudingsbevel evenredig is.( )

IV. Conclusie

139. Gelet op al het voorgaande geef ik het Hof in overweging de prejudiciële vragen van het Tribunal Supremo te beantwoorden als volgt:

„1) Kaderbesluit 2002/584/JBZ van de Raad van 13 juni 2002 betreffende het Europees aanhoudingsbevel en de procedures van overlevering tussen de lidstaten, zoals gewijzigd bij kaderbesluit 2009/299/JBZ van de Raad van 26 februari 2009, moet aldus worden uitgelegd dat het eraan in de weg staat dat een uitvoerende rechterlijke autoriteit weigert een Europees aanhoudingsbevel ten uitvoer te leggen op basis van een grond tot weigering die in haar nationale recht is vastgesteld, maar die niet in dit kaderbesluit is opgenomen. Dit kaderbesluit staat daarentegen niet in de weg aan een nationale bepaling die uitvoering geeft aan artikel 1, lid 3, van dat kaderbesluit door te voorzien in de mogelijkheid voor een uitvoerende rechterlijke autoriteit om te weigeren gevolg te geven aan een Europees aanhoudingsbevel indien zij ernstige redenen heeft om aan te nemen dat de tenuitvoerlegging ervan zou leiden tot schending van de grondrechten van de betrokkene, mits deze bepaling wordt toegepast overeenkomstig de rechtspraak van het Hof waarin de strikte voorwaarden zijn vastgesteld waaronder een dergelijke weigering kan plaatsvinden.

2) Artikel 6, lid 1, van kaderbesluit 2002/584, zoals gewijzigd bij kaderbesluit 2009/299, moet aldus worden uitgelegd dat het een uitvoerende rechterlijke autoriteit niet toestaat te toetsen of een uitvaardigende rechterlijke autoriteit naar het recht van de uitvaardigende lidstaat bevoegd is om een Europees aanhoudingsbevel uit te vaardigen.

3) Artikel 1, lid 3, van kaderbesluit 2002/584, zoals gewijzigd bij kaderbesluit 2009/299, moet aldus worden uitgelegd dat wanneer de uitvoerende rechterlijke autoriteit die moet beslissen over de overlevering van een persoon tegen wie met het oog op strafvervolging een Europees aanhoudingsbevel is uitgevaardigd niet over gegevens beschikt waarmee, door middel van een algehele beoordeling die is gebaseerd op objectieve, betrouwbare, nauwkeurige en naar behoren bijgewerkte gegevens, kan worden aangetoond dat er, wegens structurele of fundamentele gebreken in de werking van het gerechtelijk apparaat van de uitvaardigende lidstaat, een reëel gevaar bestaat voor schending van het door artikel 47, tweede alinea, van het Handvest gewaarborgde grondrecht op een eerlijk proces voor een gerecht dat vooraf bij wet is ingesteld, deze autoriteit niet mag weigeren om aan dit Europees aanhoudingsbevel gevolg te geven.

4) Kaderbesluit 2002/584, zoals gewijzigd bij kaderbesluit 2009/299, moet aldus worden uitgelegd dat het niet eraan in de weg staat dat een uitvaardigende rechterlijke autoriteit een nieuw Europees aanhoudingsbevel uitvaardigt tegen dezelfde persoon en gericht aan dezelfde uitvoerende rechterlijke autoriteit, wanneer laatstgenoemde autoriteit heeft geweigerd een eerder Europees aanhoudingsbevel ten uitvoer te leggen in met het Unierecht