Een staatsgarantie die voor de overheid de verplichting inhoudt om aan een kredietinstelling onder bepaalde voorwaarden 80 % terug te betalen van het gecumuleerde bedrag van de hoofdsom en de rente van zachte leningen die bij die kredietinstelling zijn afgesloten en oninbaar zijn geworden, en die zijn verstrekt als woonsubsidie voor jongeren en als steun in het kader van een vroegere regeling inzake belastingteruggaaf, is op het eerste gezicht een steunmaatregel van de staat in de zin van artikel 107, lid 1, VWEU, voor zover de bij de uitbetaling van de garantie gevraagde bedragen worden geboekt op de centrale begroting en met staatsmiddelen worden bekostigd.

Het is echter de taak van de verwijzende rechterlijke instantie om nader te beoordelen of een dergelijke garantie een selectieve maatregel is. Daarbij dient met name te worden bepaald of die garantie, na wijziging van een nationaal besluit op grond waarvan zij is ingesteld, niet langer alleen aan kredietinstellingen maar ook aan andere ondernemingen kan worden verleend en, zo ja, of de selectiviteit van de garantie daardoor ter discussie kan worden gesteld.

Ook een steunmaatregel van de staat die een gehele economische sector betreft, kan selectief zijn in de zin van artikel 107, lid 1, VWEU. In dat opzicht kan als selectief worden beschouwd een staatsgarantie die de verplichting inhoudt om aan een kredietinstelling onder bepaalde voorwaarden 80 % terug te betalen van het gecumuleerde bedrag van de hoofdsom en de rente van zachte leningen die bij die kredietinstelling zijn afgesloten en oninbaar zijn geworden, en die zijn verstrekt als woonsubsidie voor jongeren en als steun in het kader van een vroegere regeling inzake belastingteruggaaf, voor zover het de bedoeling is dat die garantie uitsluitend aan de sector van de kredietinstellingen ten goede komt.

Een dergelijke staatsgarantie heeft dus tot gevolg dat de positie van de kredietinstellingen ten opzichte van andere ondernemingen op de markt wordt versterkt en dat het voor ondernemers die in andere lidstaten zijn gevestigd, moeilijker wordt de betrokken nationale markt te betreden. Die garantie kan het handelsverkeer tussen de lidstaten bijgevolg ongunstig beïnvloeden en de mededinging vervalsen in de zin van artikel 107, lid 1, VWEU.

Een staatsgarantie die de verplichting inhoudt om aan een kredietinstelling onder bepaalde voorwaarden 80 % terug te betalen van het gecumuleerde bedrag van de hoofdsom en de rente van zachte leningen die bij die kredietinstelling zijn afgesloten en oninbaar zijn geworden, en die zijn verstrekt als woonsubsidie voor jongeren en als steun in het kader van een vroegere regeling inzake belastingteruggaaf, maakt het de kredietinstellingen mogelijk leningen aan te bieden zonder het daaraan verbonden economische risico te dragen. Bijgevolg hoeven kredietinstellingen die een lastgevingsovereenkomst hebben gesloten niet noodzakelijkerwijs te controleren of de kredietnemers solvent zijn, of in een garantiepremie te voorzien. Daarnaast zullen de kredietnemers veelal gebruikmaken van aanvullende diensten die door deze kredietinstellingen worden aangeboden, zoals de opening van een rekening-courant. Derhalve verleent de staatsgarantie die instellingen een voordeel, aangezien zij leidt tot de aangroei van hun clientèle en de verhoging van hun inkomsten.

De gevolgen van die onrechtmatigheid bestaan met name in de opheffing van de steunmaatregel door terugvordering om zo de voorheen bestaande situatie te herstellen. Door de terugbetaling van de steun verliest de begunstigde immers het voordeel dat hij op de markt ten opzichte van zijn concurrenten genoot, en wordt de toestand van vóór de steunverlening hersteld. Wanneer zich geen uitzonderlijke omstandigheden voordoen die rechtvaardigen dat de onrechtmatige steun niet wordt terugbetaald, is de nationale rechter in beginsel gehouden terugbetaling daarvan te gelasten overeenkomstig zijn nationale recht.

In die omstandigheden moet een staatsgarantie waarvan een nationale rechterlijke instantie oordeelt dat het gaat om een steunmaatregel van de staat in de zin van artikel 107, lid 1, VWEU, worden aangemerkt als een nieuwe steunmaatregel, en dus overeenkomstig artikel 108, lid 3, VWEU vooraf worden aangemeld bij de Commissie. Het staat aan de verwijzende rechterlijke instantie na te gaan of de betrokken lidstaat die verplichting is nagekomen en, indien dat niet het geval is, die garantie onrechtmatig te verklaren.

Gesteld dat de Commissie, op het gebied van staatssteun, een garantie tot terugbetaling van woningleningen die door een staat vóór toetreding tot de Unie is gegeven en die nadien als een nieuwe steunmaatregel aan onderzoek wordt onderworpen, bij een nog te geven eindbesluit verenigbaar met de interne markt verklaart, ook dán staat het aan de nationale rechter om overeenkomstig zijn nationale recht terugbetaling van die steun te gelasten. Om te voorkomen dat afbreuk wordt gedaan aan de rechtstreekse werking van artikel 108, lid 3, laatste volzin, VWEU en dat de belangen van de justitiabelen, die de nationale rechterlijke instanties dienen te beschermen, worden geschonden, heeft dat eindbesluit van de Commissie immers niet tot gevolg dat de ongeldigheid van uitvoeringsmaatregelen die in strijd met het in dat artikel neergelegde verbod zijn vastgesteld, achteraf wordt gedekt. Elke andere uitlegging zou in de hand werken dat de betrokken lidstaat artikel 108, lid 3, laatste volzin, niet in acht neemt en zou deze bepaling van haar nuttig effect beroven.

Wat met name de begunstigden van de staatsgarantie betreft, moet erop worden gewezen dat enerzijds, gelet op het dwingende karakter van het door de Commissie krachtens artikel 108 VWEU uitgeoefende toezicht op de steunmaatregelen van de staten, steun ontvangende ondernemingen in beginsel slechts een gewettigd vertrouwen in de rechtmatigheid van de steun kunnen hebben wanneer de steun met inachtneming van de procedure van dat artikel is toegekend, en anderzijds een behoedzaam ondernemer normaliter in staat zal zijn, zich ervan te vergewissen of deze procedure is gevolgd. In het bijzonder kan de begunstigde van steun, wanneer die is toegekend zonder vooraf bij de Commissie te zijn aangemeld, zodat hij op grond van artikel 108, lid 3, VWEU onrechtmatig is, op dat tijdstip geen gewettigd vertrouwen hebben in de rechtmatigheid van de toekenning van de steun.

Bijgevolg staan voor begunstigden van een dergelijke staatsgarantie, die in strijd met artikel 108, lid 3, VWEU is toegekend en dus onrechtmatig is, overeenkomstig het Unierecht geen rechtswegen open.

(cf. punten 76‑79 en dictum)