CONCLUSIE VAN ADVOCAAT-GENERAAL

M. SZPUNAR

van 17 oktober 2019 ( 1 )

Zaak C‑177/18

Almudena Baldonedo Martín

tegen

Ayuntamiento de Madrid

[verzoek van de Juzgado de lo Contencioso-Administrativo no 14 de Madrid (bestuursrechter nr. 14 Madrid, Spanje) om een prejudiciële beslissing]

„Prejudiciële verwijzing – Richtlijn 1999/70/EG – Raamovereenkomst EVV, Unice en CEEP inzake arbeidsovereenkomsten voor bepaalde tijd – Clausule 4, punt 1 – Discriminatieverbod – Rechtvaardiging – Vergoeding bij opzegging van een arbeidsovereenkomst van een arbeidscontractant voor onbepaalde tijd op grond van een objectieve reden – Geen vergoeding na afloop van een arbeidsovereenkomst voor onbepaalde tijd van een ambtenaar zonder vaste aanstelling”

I. Inleiding

1. In de onderhavige zaak verzoekt de Juzgado de lo Contencioso-Administrativo no 14 de Madrid (bestuursrechter nr. 14 Madrid, Spanje) het Hof om een prejudiciële beslissing over onder meer de uitlegging van de clausules 4 en 5 van de raamovereenkomst inzake arbeidsovereenkomsten voor bepaalde tijd die op 18 maart 1999 is gesloten (hierna: „raamovereenkomst”) en is opgenomen in de bijlage bij richtlijn 1999/70/EG van de Raad van 28 juni 1999 betreffende de door het EVV, de Unice en het CEEP gesloten raamovereenkomst inzake arbeidsovereenkomsten voor bepaalde tijd ( 2 ).

2. De vragen zijn gerezen in het kader van een geding tussen Almudena Baldonedo Martín en de Ayuntamiento de Madrid (gemeente Madrid, Spanje) over de betaling van een vergoeding wegens beëindiging van het dienstverband tussen de partijen.

II. Toepasselijke bepalingen

A. Unierecht

3. Overweging 14 van richtlijn 1999/70 luidt: „[D]e partijen bij deze overeenkomst beoogden een raamovereenkomst inzake arbeidsovereenkomsten voor bepaalde tijd te sluiten waarin de algemene beginselen en minimumvoorschriften inzake arbeidsovereenkomsten en arbeidsverhoudingen voor bepaalde tijd worden geformuleerd; […] zij [hebben] hun wil te kennen […] gegeven de kwaliteit van arbeid voor bepaalde tijd te verbeteren door de toepassing van het non-discriminatiebeginsel te garanderen, en een kader vast te stellen om misbruik als gevolg van het gebruik van opeenvolgende arbeidsovereenkomsten of arbeidsverhoudingen voor bepaalde tijd te voorkomen”.

4. Volgens artikel 1 van richtlijn 1999/70 is deze richtlijn gericht op „de uitvoering van de […] door de algemene brancheoverkoepelende organisaties (EVV, Unice, CEEP) gesloten raamovereenkomst […]”.

5. Artikel 2, eerste alinea, van deze richtlijn bevat de volgende bepaling: „De lidstaten doen de nodige wettelijke en bestuursrechtelijke bepalingen in werking treden om […] hieraan te voldoen [en] moeten alle nodige maatregelen treffen om de in deze richtlijn voorgeschreven resultaten te allen tijde te kunnen waarborgen. […]”

6. De tweede alinea van de preambule van de raamovereenkomst luidt: „De partijen bij deze overeenkomst erkennen dat arbeidsovereenkomsten voor onbepaalde tijd de normale arbeidsverhouding tussen een werkgever en een werknemer zijn en zullen blijven. Zij erkennen ook dat arbeidsovereenkomsten voor bepaalde tijd in sommige omstandigheden in de behoeften van zowel de werkgever als de werknemer voorzien.”

7. De derde alinea van deze preambule is als volgt verwoord: „[De raamovereenkomst] bevat de algemene beginselen en minimumeisen met betrekking tot arbeidsovereenkomsten voor bepaalde tijd, onder erkenning van het feit dat bij de nadere toepassing ervan rekening moet worden gehouden met de specifieke nationale, sectorale en seizoensituaties. Zij is een blijk van de bereidheid van de sociale partners een algemeen kader vast te stellen om de gelijke behandeling van werknemers met arbeidsovereenkomsten voor bepaalde tijd te waarborgen door hen tegen discriminatie te beschermen, en om gebruik te maken van arbeidsovereenkomsten voor bepaalde tijd op een manier die zowel voor de werkgevers als voor de werknemers aanvaardbaar is.”

8. Volgens clausule 1 van de raamovereenkomst is het doel ervan de kwaliteit van arbeid voor bepaalde tijd te verbeteren door de toepassing van het non-discriminatiebeginsel te waarborgen, en voorts een kader vast te stellen om misbruik als gevolg van het gebruik van opeenvolgende arbeidsovereenkomsten of arbeidsverhoudingen voor bepaalde tijd te voorkomen.

9. Clausule 3 van de raamovereenkomst, „Definities”, voorziet in het volgende: „Voor de toepassing van deze overeenkomst wordt verstaan onder: 1. ‚werknemer met een arbeidsovereenkomst voor bepaalde tijd’: iemand met een rechtstreeks tussen een werkgever en een werknemer aangegane arbeidsovereenkomst of arbeidsverhouding voor bepaalde tijd waarvan het einde wordt bepaald door objectieve voorwaarden zoals het bereiken van een bepaald tijdstip, het voltooien van een bepaalde taak of het intreden van een bepaalde gebeurtenis; 2. ‚vergelijkbare werknemer in vaste dienst’: een werknemer met een arbeidsovereenkomst of arbeidsverhouding voor onbepaalde tijd, in dezelfde vestiging, die hetzelfde of soortgelijk werk verricht of dezelfde of een soortgelijke functie uitoefent, waarbij rekening wordt gehouden met kwalificaties/bekwaamheden. […]”

10. In clausule 4 („Non-discriminatiebeginsel”), punt 1, van de raamovereenkomst is het volgende bepaald: „Met betrekking tot de arbeidsvoorwaarden worden werknemers met een arbeidsovereenkomst voor bepaalde tijd louter op grond van het feit dat zij voor bepaalde tijd werken, niet minder gunstig behandeld dan vergelijkbare werknemers in vaste dienst, tenzij het verschil in behandeling om objectieve redenen gerechtvaardigd is.”

11. Clausule 5 van de raamovereenkomst, „Maatregelen ter voorkoming van misbruik”, luidt: „1. Teneinde misbruik als gevolg van het gebruik van opeenvolgende arbeidsovereenkomsten of arbeidsverhoudingen voor bepaalde tijd te voorkomen, voeren de lidstaten, na raadpleging van de sociale partners overeenkomstig de nationale wetgeving, collectieve overeenkomsten of gebruiken, en/of de sociale partners, wanneer er geen gelijkwaardige wettelijke maatregelen ter voorkoming van misbruik bestaan, op een wijze die rekening houdt met de behoeften van bepaalde sectoren en/of categorieën werknemers, een of meer van de volgende maatregelen in: a) vaststelling van objectieve redenen die een vernieuwing van dergelijke overeenkomsten of verhoudingen rechtvaardigen; b) vaststelling van de maximale totale duur van opeenvolgende arbeidsovereenkomsten of arbeidsverhoudingen voor bepaalde tijd; c) vaststelling van het aantal malen dat dergelijke overeenkomsten of verhoudingen mogen worden vernieuwd. 2. De lidstaten, na raadpleging van de sociale partners, en/of, waar nodig, de sociale partners bepalen onder welke voorwaarden arbeidsovereenkomsten of arbeidsverhoudingen voor bepaalde tijd: a) als ‚opeenvolgend’ worden beschouwd; b) geacht worden voor onbepaalde tijd te gelden.”

B. Spaans recht

12. De eerste aanvullende bepaling van Real Decreto 896/1991 por el que se establecen las reglas básicas y los programas mínimos a que debe ajustarse el procedimiento de selección de los funcionarios de Administración Local (koninklijk besluit 896/1991 tot vaststelling van de basisregels en de minimumprogramma’s voor de selectieprocedure voor ambtenaren van lagere overheden) van 7 juni 1991 ( 3 ), luidt: „Na aankondiging van een vergelijkend onderzoek en in ieder geval met inachtneming van de beginselen van verdienste en bekwaamheid kan de voorzitter van de gemeente‑ of provincieraad ambtenaren zonder vaste aanstelling benoemen op vacante posten voor zover die posten, rekening houdend met de door de omstandigheden vereiste spoedeisendheid, niet kunnen worden ingevuld door ambtenaren. Deze posten worden voorzien van de nodige budgettaire middelen en opgenomen in de openbare werkaanbieding, tenzij zij vacant zijn geworden na goedkeuring daarvan. […] De aldus ingevulde vacatures moeten worden opgenomen in de eerste aankondiging van een vergelijkend onderzoek voor het invullen van arbeidsplaatsen of in de eerste goedgekeurde openbare werkaanbieding. Het dienstverband van de ambtenaar zonder vaste aanstelling wordt beëindigd zodra het ambt is ingevuld door een ambtenaar met een vaste aanstelling of zodra de gemeente‑ of provincieraad oordeelt dat de spoedeisende redenen die de invulling ervan door een ambtenaar zonder vaste aanstelling rechtvaardigden, niet langer opgaan.”

13. Artikel 8 van de Ley del Estatuto Básico del Empleado Público cuyo texto refundido fue aprobado por el Real Decreto Legislativo 5/2015 (koninklijk wetgevend besluit 5/2015 tot goedkeuring van de geconsolideerde tekst van de wet houdende het basisstatuut van het overheidspersoneel) van 30 oktober 2015 (hierna: „EBEP”) ( 4 ) bepaalt: „1. Overheidswerknemers zijn personen die in dienst van de overheid tegen beloning taken vervullen in het algemeen belang. 2. Inzake overheidspersoneel wordt een onderscheid gemaakt tussen de volgende categorieën: a) ambtenaren; b) ambtenaren zonder vaste aanstelling; c) arbeidscontractanten, ongeacht of zij in vaste dienst werken of voor onbepaalde of bepaalde tijd in dienst zijn; d) ondersteunend personeel.”

14. In artikel 10 EBEP is bepaald: „1. Ambtenaren zonder vaste aanstelling zijn personen die om uitdrukkelijk gerechtvaardigde redenen, voor zover zulks nodig en dringend is, in die hoedanigheid worden aangesteld teneinde in de hierna genoemde gevallen werkzaamheden van ambtenaren met een vaste aanstelling te verrichten: a) het feit dat er posten vacant zijn die niet met ambtenaren met een vaste aanstelling kunnen worden bezet; b) de tijdelijke vervanging van de houders van die posten; c) de uitvoering van tijdelijke programma’s, die niet langer dan drie jaar mogen duren en die met twaalf maanden kunnen worden verlengd op grond van de ter uitvoering van dit statuut vastgestelde wetten op het gebied van de openbare dienst; d) bovenmatige of toegenomen werkdruk, voor ten hoogste zes maanden binnen een periode van twaalf maanden. […] 3. Naast op de in artikel 63 bedoelde gronden wordt het dienstverband van ambtenaren zonder vaste aanstelling beëindigd bij het wegvallen van de reden die aan hun aanstelling ten grondslag lag. 4. In het in lid 1, onder a), van dit artikel bedoelde geval worden de vacante posten die zijn ingevuld door ambtenaren zonder vaste aanstelling opgenomen in de werkaanbieding van het boekjaar waarin zij worden aangesteld of, indien dat niet mogelijk is, in de loop van het volgende boekjaar, tenzij er wordt beslist om de post te schrappen. 5. De algemene regeling voor ambtenaren is van toepassing op ambtenaren met een tijdelijke aanstelling, voor zover die regeling past bij de aard van de situatie waarin deze functionarissen zich bevinden. […]”

15. Artikel 63 EBEP luidt als volgt: „Redenen voor verlies van de ambtenarenstatus zijn: a) ontslagneming; b) verlies van de nationaliteit; c) voltijdspensionering van de ambtenaar; d) definitief tuchtrechtelijk ontslag; e) een definitieve veroordeling tot (bijzondere of gehele) ontzetting uit het openbare ambt als hoofdstraf of als bijkomende straf.”

16. In artikel 70, lid 1, EBEP is het volgende bepaald: „De benodigde personele middelen waaraan begrotingsmiddelen zijn toegewezen en waarin moet worden voorzien door nieuwe personeelsleden aan te werven, worden opgenomen in een openbare werkaanbieding of ingevuld via een ander, soortgelijk instrument voor het beheer van de personeelsbehoeften, wat inhoudt dat de overeenkomstige selectieprocedures moeten worden georganiseerd voor de geplande posten – met een reserve van maximaal tien procent – en dat er een maximumtermijn voor de bekendmaking van de aankondigingen moet worden vastgesteld. De uitvoering van de openbare werkaanbieding of het soortgelijke instrument moet in ieder geval binnen een niet-verlengbare termijn van drie jaar plaatsvinden.”

17. Volgens lid 1 van de vierde overgangsbepaling van de EBEP kunnen overheidsdiensten aankondigingen van een vergelijkend onderzoek bekendmaken voor de permanente invulling van structurele posten in hun verschillende rangen of categorieën waaraan begrotingsmiddelen zijn toegewezen en die vóór 1 januari 2005 zijn ingevuld door ambtenaren zonder vaste aanstelling of door tijdelijk personeel.

18. In artikel 49 van de Ley del Estatuto de los Trabajadores cuyo texto refundido fue aprobado por el Real Decreto Legislativo 1/1995 (koninklijk wetgevend besluit 1/1995 tot goedkeuring van de geconsolideerde tekst van de wet op het werknemersstatuut) van 24 maart 1995 ( 5 ), in de ten tijde van de feiten van het hoofdgeding toepasselijke versie (hierna: „werknemersstatuut”), is bepaald: „1. De arbeidsovereenkomst eindigt: […] b) om de in de overeenkomst rechtsgeldig vermelde redenen, tenzij deze een kennelijk rechtsmisbruik door de werkgever vormen; c) bij het verstrijken van de overeengekomen termijn of bij de voltooiing van het werk of de dienst waarop de overeenkomst betrekking heeft. Bij beëindiging van de overeenkomst heeft de werknemer, tenzij het ad‑interimovereenkomsten of opleidingsovereenkomsten betreft, recht op een vergoeding die gelijk is aan een evenredig gedeelte van het bedrag dat overeenstemt met twaalf dagen salaris per dienstjaar, of op de in voorkomend geval door de specifieke regelgeving ter zake toepasselijke vergoeding; […] l) om objectieve en juridisch toelaatbare redenen; […]”

19. Volgens artikel 52 van het werknemersstatuut zijn „objectieve redenen” op grond waarvan de arbeidsovereenkomst kan worden beëindigd: ongeschiktheid van de werknemer die aan het licht is gekomen of is ontstaan na zijn daadwerkelijke indiensttreding bij de onderneming; het feit dat de werknemer zich niet aanpast aan redelijke technische wijzigingen die in zijn functie zijn aangebracht; economische of technische redenen of redenen die verband houden met de organisatie of de productie, wanneer het aantal opgeheven arbeidsplaatsen geringer is dan het aantal dat vereist is om de beëindiging van arbeidsovereenkomsten als „collectief ontslag” aan te merken, en, onder bepaalde voorwaarden, herhaalde afwezigheid, ook al is dit gerechtvaardigd.

20. Overeenkomstig artikel 53, lid 1, onder b), van het werknemersstatuut wordt bij beëindiging van de arbeidsovereenkomst om een van de in artikel 52 van dat statuut genoemde redenen tegelijk met de schriftelijke mededeling aan de werknemer een vergoeding van twintig dagen salaris per dienstjaar toegekend, waarbij de vergoeding voor een tijdvak van minder dan één jaar wordt berekend pro rato van het aantal gewerkte maanden, met een maximum van twaalf maandsalarissen.

21. Overeenkomstig artikel 56, lid 1, van het werknemersstatuut wordt de werknemer bij beëindiging van de arbeidsovereenkomst, indien het ontslag onrechtmatig wordt verklaard, binnen vijf dagen vanaf de kennisgeving van het vonnis hersteld in zijn post in de onderneming of wordt hem een vergoeding van 33 dagen salaris per dienstjaar toegekend. Tijdvakken van minder dan een jaar worden pro rata van de voltooide maanden in aanmerking genomen, met een maximum van 24 maandsalarissen. De optie van vergoeding brengt mee dat de arbeidsovereenkomst wordt ontbonden met ingang van de datum waarop de werknemer daadwerkelijk zijn werkzaamheden heeft gestaakt.

III. Feiten van het hoofdgeding, prejudiciële vragen en procedure bij het Hof

22. Op 24 november 2005 heeft de Ayuntamiento de Madrid Baldonedo Martín aangesteld als ambtenaar zonder vaste aanstelling belast met de functie van medewerker groenonderhoud bij de gemeentelijke dienst voor milieu en mobiliteit.

23. In het aanstellingsbesluit was bepaald dat Baldonedo Martín in dienst werd genomen om een vacante post in te vullen totdat de post door een ambtenaar met een vaste aanstelling zou worden bezet en dat de post zou worden opgeheven wanneer het recht van de door haar vervangen ambtenaar om op de post terug te keren teniet zou gaan of wanneer de overheid zou oordelen dat de redenen van spoedeisendheid voor de tijdelijke bezetting van de post niet meer opgaan.

24. Op 15 april 2013 is Baldonedo Martín ervan in kennis gesteld dat haar post die dag was ingevuld door een ambtenaar met een vaste aanstelling en dat haar dienstverband derhalve werd beëindigd.

25. Op 20 februari 2017 heeft Baldonedo Martín de Ayuntamiento de Madrid verzocht om betaling van een vergoeding wegens beëindiging van het dienstverband ter hoogte van twintig dagen salaris per gewerkt jaar. Haar verzoek was gebaseerd op de clausules 4 en 5 van de raamovereenkomst, op artikel 20 en artikel 21, lid 1, van het Handvest van de grondrechten van de Europese Unie (hierna: „Handvest”) en op artikel 4, lid 3, VEU.

26. Bij besluit van 25 april 2017 heeft de directeur-generaal personeelszaken van de Ayuntamiento de Madrid dat verzoek afgewezen op grond dat de post die Baldonedo Martín had bezet, een vacante post was die dringend en onmiddellijk moest worden bezet, de dienstbetrekking van Baldonedo Martín was beëindigd aangezien haar post door een ambtenaar met een vaste aanstelling was ingevuld en er geen sprake was van discriminatie ten opzichte van ambtenaren met een vaste aanstelling, aangezien laatstgenoemden in hun rechtspositie in geen geval in aanmerking komen voor een vergoeding wegens beëindiging van hun dienstbetrekking.

27. Baldonedo Martín heeft tegen dat besluit beroep ingesteld bij de Juzgado de lo Contencioso-Administrativo no 14 de Madrid.

28. De verwijzende rechter wijst erop dat Baldonedo Martín gedurende de periode waarin zij in dienst was bij de Ayuntamiento de Madrid voortdurend en ononderbroken dezelfde post heeft bezet en dat zij dezelfde taken heeft verricht als de medewerkers groenonderhoud met de hoedanigheid van ambtenaar met een vaste aanstelling. De rechter verduidelijkt dat de Ayuntamiento de Madrid niet heeft bewezen dat er tijdens die periode een vergelijkend onderzoek is georganiseerd of een openbare werkaanbieding is goedgekeurd. Hij weet niet of de post die de betrokkene bezette, is ingevuld via interne bevordering, via vergelijkende onderzoeken op de grondslag van schriftelijke bewijsstukken of examens of via een andere selectieprocedure. Bovendien heeft de Ayuntamiento de Madrid niet bewezen dat er sprake was van een dwingende noodzaak om Baldonedo Martín aan te stellen op deze post. Evenmin is bekend waarom de post vacant was.

29. Wat betreft de uitlegging van het Unierecht waarover het Hof zich moet uitspreken, merkt de verwijzende rechter ten eerste op dat het Spaanse recht ambtenaren bij beëindiging van hun dienstverband geen recht toekent op een vergoeding zoals die waarom Baldonedo Martín heeft verzocht. Daaruit volgt dat er in de situatie aan de orde in het hoofdgeding geen sprake is van bij clausule 4 van de raamovereenkomst verboden discriminatie en dat deze situatie derhalve niet onder die clausule valt. De verwijzende rechter is eveneens van oordeel dat uit de punten 63 tot en met 67 van het arrest Pérez López ( 6 ) voortvloeit dat de vergelijking tussen ambtenaren zonder vaste aanstelling, enerzijds, en arbeidscontractanten met een arbeidsovereenkomst voor bepaalde tijd, wier arbeidsverhouding wordt beheerst door het werknemersstatuut, anderzijds, evenmin onder de desbetreffende clausule valt, aangezien beide soorten personeel een tijdelijke dienstbetrekking hebben.

30. De verwijzende rechter merkt ten tweede echter op dat de raamovereenkomst beoogt ervoor te zorgen dat het non-discriminatiebeginsel wordt toegepast op werknemers met een overeenkomst voor bepaalde tijd, dat de functie van tuinier bij de Spaanse overheid zowel door ambtenaren als door arbeidscontractanten kan worden bezet, dat de keuze van de regeling (bestuursrecht of arbeidsrecht) enkel afhankelijk is van de wil van de overheid als werkgever, dat de tijdelijke aard van de arbeidsverhouding op zich niet tot gevolg heeft dat het betrokken recht op vergoeding wordt uitgesloten, dat de Ayuntamiento de Madrid geen objectieve reden aanvoert die een verschillende behandeling zou kunnen rechtvaardigen en dat met name uit het arrest DI ( 7 ) voortvloeit dat aan het non-discriminatiebeginsel, als algemeen beginsel van het Unierecht, rechtstreekse verticale werking moet worden toegekend. De rechter vraagt zich af of het in deze omstandigheden mogelijk zou zijn om Baldonedo Martín het recht op de gevraagde vergoeding toe te kennen op grond van de vergelijking met arbeidscontractanten met een arbeidsovereenkomst voor bepaalde tijd of op grond van de rechtstreekse verticale werking die wordt toegekend aan het primaire recht van de Unie.

31. De verwijzende rechter merkt ten derde op dat Baldonedo Martín haar functie als ambtenaar zonder vaste aanstelling meer dan zeven jaar lang heeft uitgeoefend. Zodoende heeft de Ayuntamiento de Madrid onjuist gebruikgemaakt van de status van ambtenaar zonder vaste aanstelling door deze formule te gebruiken om te voorzien in permanente behoeften in plaats van in tijdelijke of voorbijgaande behoeften. Op die manier heeft zij de betrokkene de rechten ontzegd die ambtenaren met een vaste aanstelling genieten, zoals het recht op een driejaarlijkse anciënniteitstoelage en op een toelage op basis van rang, alsook de rechten die tijdelijke werknemers genieten, zoals het recht op een vergoeding. De Ayuntamiento de Madrid heeft eveneens de waarborgen geschonden om de bestendiging van tijdelijke arbeidsverhoudingen en misbruik daarvan te voorkomen, zoals bedoeld in de artikelen 10 en 70 EBEP, evenals het vereiste dat door ambtenaren zonder vaste aanstelling ingevulde arbeidsplaatsen in de eerste aankondiging van een vergelijkend onderzoek moeten worden opgenomen, zoals vermeld in de eerste aanvullende bepaling van koninklijk besluit 896/1991.

32. De verwijzende rechter wijst er voorts op dat de Spaanse regeling die in het hoofdgeding aan de orde is, niet toelaat te bepalen wanneer de arbeidsverhouding van een ambtenaar zonder vaste aanstelling wordt beëindigd, aangezien die arbeidsverhouding kan worden beëindigd wegens invulling van de post door een ambtenaar met een vaste aanstelling, wegens opheffing van de post, wegens tenietgaan van het recht van de vervangen ambtenaar om op de post terug te keren of wanneer de overheid oordeelt dat de redenen van spoedeisendheid voor de tijdelijke bezetting van de post niet langer opgaan.

33. Die regeling sluit elke mogelijkheid uit om aan de overheid als werkgever dezelfde waarborgen op te leggen als aan particuliere werkgevers, zoals opgenomen in het werknemersstatuut, en om dezelfde gevolgen te verbinden aan de niet-naleving van die beperkingen. De genoemde regeling laat niet toe om op een andere manier ambtenaar te worden dan na een selectieprocedure.

34. De regeling maakt het evenmin mogelijk om de met clausule 5 van de raamovereenkomst beoogde doelstellingen te bereiken. Ook de mogelijkheid om arbeidscontractanten met een overeenkomst voor bepaalde tijd in geval van fraude om te zetten in niet-permanent personeel voor onbepaalde tijd, die is erkend in de rechtspraak van de Tribunal Supremo (hoogste rechterlijke instantie, Spanje), maakt het niet mogelijk om misbruik van tijdelijke aanwervingen te voorkomen en te bestraffen. Het tijdelijke dienstverband wordt vervangen door een eveneens tijdelijk dienstverband. Het blijft immers mogelijk om de door de betrokken werknemer bezette post te schrappen of de werknemer te ontslaan als zijn post is ingevuld door een ambtenaar met een vaste aanstelling, waardoor zijn arbeidsverhouding wordt beëindigd zonder dat hij arbeidszekerheid heeft gekregen.

35. De verwijzende rechter is van oordeel dat de verplichte omzetting van de arbeidsverhouding voor bepaalde tijd in een stabiele arbeidsverhouding als sanctie de enige maatregel is waarmee de met richtlijn 1999/70 beoogde doelstellingen kunnen worden geëerbiedigd. Die richtlijn zou evenwel niet zijn omgezet in het Spaanse recht wat de publieke sector betreft. Derhalve rijst de vraag of bij wijze van sanctie een vergoeding kan worden betaald op grond van clausule 5 van de raamovereenkomst.

36. In deze omstandigheden heeft de Juzgado de lo Contencioso-Administrativo no 14 de Madrid bij beslissing van 16 februari 2018, die op 7 maart 2018 is ingekomen ter griffie van het Hof, de behandeling van de zaak geschorst en het Hof verzocht om een prejudiciële beslissing over de volgende vragen: „1) Moet clausule 4 van de raamovereenkomst aldus worden uitgelegd dat een situatie zoals in de onderhavige zaak – waarin een ambtenaar zonder vaste aanstelling hetzelfde werk verricht als een ambtenaar met een vaste aanstelling (die geen aanspraak kan maken op de vergoeding bij beëindiging van het dienstverband, aangezien de situatie die aanleiding geeft tot die vergoeding in de op zijn rechtspositie toepasselijke regeling niet voorkomt) – niet onder de in [clausule 4] beschreven situatie kan vallen? 2) Is het verenigbaar met de raamovereenkomst […] wanneer deze ter bereiking van de doelstellingen ervan – gelet op het recht op gelijke behandeling en het verbod van discriminatie als algemene beginselen van de Europese Unie die zijn neergelegd in een richtlijn, de artikelen 20 en 21 van het Handvest van de grondrechten van de Europese Unie en artikel 23 van de Universele Verklaring van de rechten van de mens, en als sociale grondrechten in de zin van de artikelen 151 en 153 VWEU – aldus wordt uitgelegd dat het recht op vergoeding [bij beëindiging van het dienstverband] van een ambtenaar zonder vaste aanstelling kan worden afgeleid hetzij uit een vergelijking met een arbeidscontractant met een overeenkomst voor bepaalde tijd, aangezien zijn status (ambtenaar of werknemer) enkel afhangt van de wil van de overheid als werkgever, hetzij uit de rechtstreekse verticale werking die wordt toegekend aan het […] primaire recht [van de Unie]? 3) Wanneer een tijdelijke aanwerving plaatsvindt om in permanente behoeften te voorzien zonder dat daarvoor een objectieve reden bestaat en zonder dat er sprake is van spoedeisende en dringende noodzaak die zulks rechtvaardigt, terwijl doeltreffende sancties of beperkingen in het Spaanse nationale recht ontbreken, is het dan, wanneer de werkgever geen vaste dienstbetrekking aanbiedt, verenigbaar met de doelstellingen van [richtlijn 1999/70] om ter voorkoming van misbruik en teneinde de gevolgen van de schending van het Unierecht te verhelpen een vergoeding vast te stellen die vergelijkbaar is met die voor onrechtmatig ontslag en die dus kan worden beschouwd als een passende, evenredige, doeltreffende en afschrikkende sanctie?”

37. Baldonedo Martín, de Spaanse regering en de Europese Commissie hebben schriftelijke opmerkingen ingediend. Dezelfde partijen zijn vervolgens gehoord ter terechtzitting van 22 februari 2019.

IV. Analyse

A. Ontvankelijkheid van de derde prejudiciële vraag

38. Met zijn derde prejudiciële vraag wenst de verwijzende rechter van het Hof te vernemen of clausule 5 van de raamovereenkomst aldus moet worden uitgelegd dat de toekenning van een vergoeding die vergelijkbaar is met die voor onrechtmatig ontslag en die dus kan worden beschouwd als een passende, evenredige, doeltreffende en afschrikkende sanctie in een situatie zoals aan de orde is in het hoofdgeding kan worden beschouwd als een maatregel ter voorkoming van en, in voorkomend geval, als sanctie voor misbruik van tijdelijke aanwervingen.

39. De Spaanse regering heeft twijfels over de ontvankelijkheid van deze vraag omdat de overeenkomst voor bepaalde tijd die aan de orde is in het hoofdgeding niet onder clausule 5 van de raamovereenkomst valt.

40. Volgens vaste rechtspraak van het Hof rust er een vermoeden van relevantie op de vragen betreffende de uitlegging van het Unierecht die de nationale rechter heeft gesteld binnen het onder zijn eigen verantwoordelijkheid geschetste feitelijke en wettelijke kader, ten aanzien waarvan het niet aan het Hof is de juistheid te onderzoeken. Het Hof kan een verzoek om een prejudiciële beslissing van een nationale rechter slechts afwijzen wanneer het vraagstuk bijvoorbeeld van hypothetische aard is. ( 8 )

41. In casu ben ik van oordeel dat deze vraag een hypothetisch vraagstuk betreft. Het vermoeden van relevantie speelt hier dan ook niet. Uit de rechtspraak van het Hof blijkt dat een eerste of enige arbeidsovereenkomst voor bepaalde tijd immers niet onder clausule 5, punt 1, van de raamovereenkomst valt, die alleen ziet op het voorkomen van misbruik als gevolg van het gebruik van opeenvolgende arbeidsovereenkomsten of arbeidsverhoudingen voor bepaalde tijd. ( 9 )

42. Uit clausule 5, punt 2, onder a), van de raamovereenkomst blijkt weliswaar dat het aan de lidstaten staat om te bepalen onder welke voorwaarden arbeidsovereenkomsten of arbeidsverhoudingen voor bepaalde tijd als „opeenvolgend” worden beschouwd ( 10 ), maar de verwijzingsbeslissing bevat geen aanwijzingen dat Baldonedo Martín met meerdere opeenvolgende arbeidsovereenkomsten voor bepaalde tijd in dienst is genomen door de Ayuntamiento de Madrid of dat de arbeidsovereenkomst die aan de orde is in het hoofdgeding door het Spaanse recht wordt beschouwd als „opeenvolgende arbeidsovereenkomsten voor bepaalde tijd”.

43. Er zij daarentegen op gewezen dat uit de verwijzingsbeslissing wel blijkt dat Baldonedo Martín meer dan zeven jaar als tijdelijke ambtenaar in dienst was bij de Ayuntamiento de Madrid, te weten in de periode van 24 november 2005 tot 15 april 2013, en dat zij gedurende haar dienstverband „voortdurend en ononderbroken dezelfde post heeft bezet”. Voorts is ter terechtzitting bevestigd dat verzoekster in het hoofdgeding slechts één arbeidsovereenkomst met haar werkgever is aangegaan.

44. Ik ben derhalve van oordeel dat de derde prejudiciële vraag niet-ontvankelijk is.

B. Ten gronde

1. Eerste prejudiciële vraag

a) Strekking van de aan het Hof gestelde vraag

45. Met zijn eerste prejudiciële vraag wenst de verwijzende rechter in wezen te vernemen of clausule 4, punt 1, van de raamovereenkomst aldus moet worden uitgelegd dat een situatie waarin een ambtenaar zonder vaste aanstelling hetzelfde werk verricht als een ambtenaar met een vaste aanstelling en geen van beiden recht heeft op een vergoeding, de eerste bij opzegging van de arbeidsovereenkomst en de tweede wegens beëindiging van het dienstverband, niet binnen de werkingssfeer van die clausule valt omdat de werknemers niet met elkaar kunnen worden vergeleken.

46. Om de redenen die ik hierna zal toelichten, is naar mijn mening een herformulering van de prejudiciële vraag nodig om het Hof in staat te stellen daarop een ter zake doend antwoord te geven.

47. Ten eerste blijkt uit de tekst van de verwijzingsbeslissing dat, hoewel de verwijzende rechter het Hof lijkt te vragen of clausule 4, punt 1, van de raamovereenkomst kan worden toegepast op een situatie zoals in het hoofdgeding, de rechter in werkelijkheid wenst te vernemen of er in een dergelijke situatie sprake is van bij deze clausule verboden discriminatie.

48. Men zou in principe kunnen denken dat deze vraag bedoeld is om te achterhalen of clausule 4, punt 1, van de raamovereenkomst aldus moet worden uitgelegd dat zij in de weg staat aan een nationale regeling volgens welke geen vergoeding wordt betaald wegens beëindiging van het dienstverband, noch aan werknemers met een arbeidsovereenkomst voor bepaalde tijd die in dienst zijn als ambtenaar zonder vaste aanstelling, noch aan ambtenaren met een vaste aanstelling die in het kader van een arbeidsverhouding voor onbepaalde tijd zijn aangesteld.

49. Uit de verwijzingsbeslissing en uit elementen van het dossier waarover het Hof beschikt, blijkt evenwel dat een dergelijke herformulering niet relevant is. De verwijzende rechter heeft immers vermeld dat „de functie van tuinier die in de onderhavige zaak aan de orde is bij de Spaanse overheid normaal gezien zowel door ambtenaren [met een vaste aanstelling] als door arbeidscontractanten kan worden bezet” ( 11 ), waarbij hij aangeeft dat „de keuze van de regeling (bestuursrecht of arbeidsrecht) enkel afhankelijk [is] van de wil van de overheid als werkgever”. Voorts stelt de rechter dat „de overheid als werkgever bepaalt of een werknemer al dan niet als ambtenaar in dienst wordt genomen; in de onderhavige zaak kan de desbetreffende taak zowel door een ambtenaar als door een werknemer worden verricht”. De rechter verduidelijkt in dat verband dat de overheid als werkgever, „wanneer zij een persoon in dienst neemt als ambtenaar zonder vaste aanstelling, […] hem rechten ontzegt die een ambtenaar met een vaste aanstelling geniet ([namelijk, onder meer,] driejaarlijkse anciënniteitstoelagen [of] de toelage op basis van rang), alsook de rechten die verbonden zijn aan aanwerving op basis van een overeenkomst waarvoor de arbeidswetgeving geldt ([namelijk] schadevergoeding)”. ( 12 )

50. Zoals de Commissie in haar schriftelijke opmerkingen heeft opgemerkt, blijkt uit deze elementen dat de verwijzende rechter het bestaan bevestigt van werknemers die in dienst zijn als ambtenaar zonder vaste aanstelling belast met de functie van medewerker groenonderhoud bij de gemeentelijke dienst voor milieu en mobiliteit, zonder evenwel te specificeren of deze werknemers voor bepaalde tijd of voor onbepaalde tijd in dienst zijn genomen. Baldonedo Martín heeft in haar schriftelijke opmerkingen bovendien vermeld dat „er bij de Ayuntamiento de Madrid een vergelijkbare werknemer in vaste dienst is voor de desbetreffende functie en categorie”. ( 13 )

51. In dat verband heeft het Hof overeenkomstig artikel 62, lid 2, van het Reglement voor de procesvoering een vraag ter beantwoording tijdens de terechtzitting aan de partijen gesteld, om te bepalen of er bij de Ayuntamiento de Madrid een vergelijkbare werknemer in vaste dienst is in de zin van clausule 4, punt 1, van de raamovereenkomst.

52. In antwoord op de vraag van het Hof hebben Baldonedo Martín en de Ayuntamiento de Madrid ter terechtzitting aangegeven dat er bij de Ayuntamiento de Madrid momenteel een vergelijkbare werknemer in vaste dienst is die onder dezelfde categorie valt en die belast is met de functie van medewerker groenonderhoud bij de gemeentelijke dienst voor milieu en mobiliteit en dat die post gelijkwaardig is aan de post van ambtenaar zonder vaste aanstelling die door Baldonedo Martín werd bezet. Uit hun mondelinge antwoorden blijkt duidelijk dat de arbeidsvoorwaarden en de taken van Baldonedo Martín als ambtenaar zonder vaste aanstelling en de arbeidsvoorwaarden en de taken van de persoon die de gelijkwaardige post bezet als werknemer in vaste dienst identiek zijn. Bovendien hebben Baldonedo Martín en de Ayuntamiento de Madrid eveneens aangegeven dat de post van arbeidscontractant in vaste dienst bij de Ayuntamiento de Madrid sinds 12 november 1991 door dezelfde persoon wordt bezet. In dat verband is ter terechtzitting eveneens bevestigd dat de desbetreffende post van arbeidscontractant in vaste dienst naar Spaans recht geen ambtenarenpost is.

53. In de onderhavige zaak staat derhalve vast dat er een werknemer in dienst is die als vergelijkbare arbeidscontractant in vaste dienst geldt.

54. Om het Hof in staat te stellen een ter zake doend antwoord te geven, moet de eerste vraag van de verwijzende rechter volgens mij aldus worden geherformuleerd dat de rechter met deze vraag in wezen van het Hof wenst te vernemen of clausule 4, punt 1, van de raamovereenkomst derhalve aldus moet worden uitgelegd dat zij zich verzet tegen een nationale regeling volgens welke geen vergoeding wordt betaald aan werknemers met een arbeidsovereenkomst voor bepaalde tijd die is gesloten om een vacante post te bezetten totdat die door een ambtenaar met een vaste aanstelling wordt ingevuld – zoals de overeenkomst van de ambtenaar zonder vaste aanstelling in het hoofdgeding – na het verstrijken van de termijn waarvoor deze overeenkomst is gesloten, terwijl aan werknemers in vaste dienst met de hoedanigheid van arbeidscontractant wel een vergoeding wordt toegekend indien hun arbeidsovereenkomst om een objectieve reden wordt opgezegd.

55. Om die vraag te beantwoorden lijkt het mij relevant om eerst kort te onderzoeken of richtlijn 1999/70 en de raamovereenkomst van toepassing zijn op de situatie van Baldonedo Martín; vervolgens na te gaan of het verschil in behandeling dat zij aanvoert onder het begrip „arbeidsvoorwaarden” in de zin van clausule 4, punt 1, van de raamovereenkomst valt en tot slot te beoordelen of Baldonedo Martín een minder gunstige behandeling heeft gekregen dan een vergelijkbare werknemer in vaste dienst. Indien er sprake is van een verschillende behandeling van vergelijkbare situaties, zal ik onderzoeken of er objectieve redenen zijn die een dergelijke verschillende behandeling zouden kunnen rechtvaardigen.

b) Toepasselijkheid van de raamovereenkomst

56. Er zij eerst en vooral op gewezen dat de werkingssfeer van de raamovereenkomst duidelijk is gedefinieerd in clausule 2, punt 1, waarin is bepaald dat de raamovereenkomst „van toepassing [is] op werknemers met een contract voor bepaalde tijd die werken uit hoofde van een arbeidsovereenkomst of een arbeidsverhouding, als omschreven bij wet, collectieve overeenkomsten of gebruiken in iedere lidstaat”. Wat dat betreft, blijkt uit vaste rechtspraak van het Hof dat richtlijn 1999/70 en de raamovereenkomst van toepassing zijn op „alle werknemers die in het kader van een arbeidsverhouding voor bepaalde tijd met hun werkgever tegen betaling arbeid verrichten”. ( 14 )

57. Bovendien heeft het Hof eraan herinnerd dat de definitie van het begrip „werknemer met een arbeidsovereenkomst voor bepaalde tijd” in de zin van de raamovereenkomst, zoals vermeld in clausule 3, lid 1, daarvan, alle werknemers omvat, „zonder onderscheid naar de openbare dan wel particuliere aard van hun werkgever”. ( 15 )

58. In de onderhavige zaak blijkt uit de verwijzingsbeslissing dat er bij de aanstelling van Baldonedo Martín als ambtenaar zonder vaste aanstelling door de Ayuntamiento de Madrid was bepaald dat de post door haar zou worden ingevuld „totdat de post door een ambtenaar met een vaste aanstelling zou worden bezet”. Een werknemer, zoals verzoekster in het hoofdgeding, die door de Ayuntamiento de Madrid voor bepaalde tijd in dienst is genomen als ambtenaar zonder vaste aanstelling om tijdelijk een post in te vullen totdat die post door een ambtenaar met een vaste aanstelling wordt bezet, moet derhalve als „werknemer met een arbeidsovereenkomst voor bepaalde tijd” in de zin van clausule 3, punt 1, van de raamovereenkomst worden beschouwd en valt dus onder de werkingssfeer van die raamovereenkomst. ( 16 )

59. In deze omstandigheden dient voorts te worden bepaald of de toekenning door de werkgever van een vergoeding bij opzegging van de arbeidsovereenkomst ter hoogte van twintig dagen salaris per dienstjaar, waarom door verzoekster in het hoofdgeding is verzocht, onder het begrip „arbeidsvoorwaarden” in de zin van clausule 4, punt 1, van de raamovereenkomst valt.

c) Begrip „arbeidsvoorwaarden” in de zin van clausule 4, punt 1, van de raamovereenkomst

60. Volgens clausule 1, onder a), van de raamovereenkomst heeft deze overeenkomst onder andere tot doel „de kwaliteit van arbeid voor bepaalde tijd te verbeteren door de toepassing van het non-discriminatiebeginsel te waarborgen”. Volgens de derde alinea van de preambule van de raamovereenkomst geeft deze overeenkomst voorts „blijk van de bereidheid van de sociale partners een algemeen kader vast te stellen om de gelijke behandeling van werknemers met arbeidsovereenkomsten voor bepaalde tijd te waarborgen door hen tegen discriminatie te beschermen”. Overweging 14 van richtlijn 1999/70 preciseert ter zake dat het doel van de raamovereenkomst er met name in bestaat de kwaliteit van arbeid voor bepaalde tijd te verbeteren door minimumvoorschriften vast te stellen waarmee de toepassing van het non-discriminatiebeginsel wordt gegarandeerd. ( 17 ) Het is dat beginsel dat clausule 4, punt 1, van de raamovereenkomst beoogt toe te passen op werknemers met een overeenkomst voor bepaalde tijd, om te voorkomen dat dit type arbeidsverhouding door een werkgever wordt gebruikt om deze werknemers rechten te onthouden die wel toekomen aan werknemers met een dienstverband voor onbepaalde tijd. ( 18 ) Volgens vaste rechtspraak moet clausule 4 van de raamovereenkomst, gelet op de doelstelling van die overeenkomst, worden opgevat als de uitdrukking van een beginsel van sociaal recht van de Unie dat niet restrictief mag worden uitgelegd. ( 19 )

61. Het lijkt mij in dat verband belangrijk erop te wijzen dat, wat de verschillen in behandeling tussen werknemers met een arbeidsovereenkomst voor bepaalde tijd en werknemers in vaste dienst betreft, clausule 4, punt 1, van de raamovereenkomst een bijzondere uitdrukking is van het algemene Unierechtelijke verbod van discriminatie ( 20 ), dat vereist dat vergelijkbare situaties niet verschillend en verschillende situaties niet gelijk worden behandeld, tenzij dit objectief gerechtvaardigd is.

62. Clausule 4, punt 1, van de raamovereenkomst bevat een verbod om, met betrekking tot de arbeidsvoorwaarden, werknemers met een arbeidsovereenkomst voor bepaalde tijd louter op grond van het feit dat zij op basis van een overeenkomst voor bepaalde tijd werken, minder gunstig te behandelen dan vergelijkbare werknemers in vaste dienst, tenzij het verschil in behandeling om objectieve redenen gerechtvaardigd is. Ik wens er in dat verband aan te herinneren dat het Hof reeds heeft geoordeeld dat „deze bepaling in het algemeen en in niet mis te verstane bewoordingen elk niet objectief gerechtvaardigd verschil in behandeling van werknemers met een arbeidsovereenkomst voor bepaalde tijd met betrekking tot de arbeidsvoorwaarden [verbiedt]”. ( 21 )

63. De raamovereenkomst bevat weliswaar geen definitie van het begrip „arbeidsvoorwaarden” dat in die clausule is gebruikt. Toch heeft het Hof al meermaals geoordeeld dat het beslissende criterium om te bepalen of een nationale maatregel onder het begrip „arbeidsvoorwaarden” in de zin van clausule 4, punt 1, van de raamovereenkomst valt, juist het dienstverband is, namelijk de arbeidsverhouding die tussen een werknemer en zijn werkgever tot stand is gekomen. ( 22 ) Het begrip „arbeidsvoorwaarden” wijst namelijk op de rechten en plichten die een bepaalde arbeidsverhouding bepalen, met inbegrip van de voorwaarden waaronder iemand zijn werk verricht en waaronder deze arbeidsverhouding kan worden beëindigd. ( 23 )

64. Volgens het Hof valt de vergoeding die een werkgever aan een werknemer moet betalen wegens de onrechtmatige beperking van de duur van diens arbeidsovereenkomst ( 24 ) of bij beëindiging van de arbeidsovereenkomst voor bepaalde tijd onder het begrip „arbeidsvoorwaarden” ( 25 ). Het Hof heeft in dat verband reeds verduidelijkt dat een uitlegging van clausule 4, punt 1, van de raamovereenkomst die de opzegvoorwaarden van een arbeidsovereenkomst voor bepaalde tijd uitsluit van de definitie van dat begrip, ertoe zou leiden dat de werkingssfeer van de aan werknemers met een arbeidsovereenkomst voor bepaalde tijd toegekende bescherming tegen discriminatie in strijd met de doelstelling van deze bepaling wordt ingeperkt. ( 26 )

65. Voor zover de toekenning van een vergoeding die de werkgever aan een werknemer moet betalen bij beëindiging van de arbeidsovereenkomst, zoals die waarom Baldonedo Martín heeft verzocht, betrekking heeft op de voorwaarden waaronder de arbeidsverhouding met zijn werkgever tenietgaat, en dus op de juridische gevolgen van de beëindiging van een dergelijke arbeidsverhouding, valt die vergoeding naar analogie dus ondubbelzinnig onder het begrip „arbeidsvoorwaarden” in de zin van clausule 4, punt 1, van de raamovereenkomst.

66. Gelet op het voorgaande moet de centrale vraag in de onderhavige zaak nog steeds worden onderzocht: heeft Baldonedo Martín een minder gunstige behandeling gekregen dan een vergelijkbare werknemer in vaste dienst?

d) Vergelijkbaarheid van de arbeidsvoorwaarden van tijdelijke werknemers en werknemers in vaste dienst in het hoofdgeding

67. Om te bepalen of er al dan niet sprake is van discriminatie doordat Baldonedo Martín geen vergoeding heeft gekregen wegens beëindiging van haar arbeidsovereenkomst, is het volgens de Spaanse regering dienstig haar situatie te vergelijken met die van een ambtenaar met een vaste aanstelling. De Spaanse regering stelt derhalve dat, aangezien het Spaanse recht ambtenaren met een vaste aanstelling geen recht toekent op een vergoeding zoals die waarom Baldonedo Martín heeft verzocht, een dergelijke vergoeding geen aanleiding kan geven tot discriminatie in de zin van clausule 4 van de raamovereenkomst.

68. Hoewel de Ayuntamiento de Madrid aanvaardt dat er in de onderhavige zaak een arbeidscontractant in vaste dienst is die belast is met de functie van medewerker groenonderhoud bij de gemeentelijke dienst voor milieu en mobiliteit ( 27 ) en voorts dat die post gelijkwaardig is aan de post van ambtenaar zonder vaste aanstelling die door Baldonedo Martín werd bezet, voert die gemeente aan dat er voor het onderzoek of de arbeidsvoorwaarden vergelijkbaar zijn een vergelijking moet worden gemaakt tussen werknemers met dezelfde juridische status en dat de overeenkomst van ambtenaar zonder vaste aanstelling voor bepaalde tijd die in het hoofdgeding aan de orde is, onder het bestuursrecht valt, terwijl de overeenkomst van arbeidscontractant in vaste dienst onder het arbeidsrecht valt. De Spaanse regering heeft zich ter terechtzitting achter dat standpunt geschaard.

69. Deze argumenten kunnen niet worden aanvaard.

70. In de onderhavige zaak blijkt – behoudens de door de verwijzende rechter te verrichten toetsing – immers uit de punten 50 tot en met 54 van deze conclusie dat ter terechtzitting is bevestigd dat er bij de Ayuntamiento de Madrid wel degelijk een werknemer in dienst is die als vergelijkbare arbeidscontractant in vaste dienst geldt.

71. Er moet in dat verband vooraf op worden gewezen dat met de raamovereenkomst „uitsluitend uitvoering en invulling wordt gegeven [aan het algemene Unierechtelijke verbod op discriminatie] met betrekking tot verschillen in behandeling tussen werknemers met een arbeidsovereenkomst voor bepaalde tijd en vergelijkbare werknemers in vaste dienst”. ( 28 ) Een eventueel verschil in behandeling tussen bepaalde categorieën werknemers met een dienstverband voor bepaalde tijd, zoals het verschil tussen ambtenaren zonder vaste aanstelling voor bepaalde tijd en arbeidscontractanten voor bepaalde tijd, valt echter niet onder het in de raamovereenkomst neergelegde non-discriminatiebeginsel. ( 29 )

72. Wanneer een bepaalde situatie binnen de werkingssfeer van de raamovereenkomst valt, moet dus worden onderzocht of de arbeidsvoorwaarden van de werknemers met een arbeidsovereenkomst voor bepaalde tijd in het licht van het non-discriminatiebeginsel, zoals daaraan uitvoering en invulling wordt gegeven door clausule 4, punt 1, van de raamovereenkomst, niet minder gunstig zijn dan die van vergelijkbare werknemers in vaste dienst. In die clausule is bepaald dat het alleen verboden is om werknemers met een arbeidsovereenkomst voor bepaalde tijd anders te behandelen dan vergelijkbare werknemers in vaste dienst, louter op grond van het feit dat zij op basis van een overeenkomst voor bepaalde tijd werken, en dit enkel met betrekking tot de arbeidsvoorwaarden, tenzij het verschil in behandeling om objectieve redenen gerechtvaardigd is. ( 30 )

73. Wat de vergelijkbaarheid van de arbeidsvoorwaarden van ambtenaren zonder vaste aanstelling voor bepaalde tijd en arbeidscontractanten voor bepaalde tijd in het hoofdgeding betreft, moet meer specifiek worden uitgegaan van de definitie van het begrip „vergelijkbare werknemer in vaste dienst” in clausule 3, punt 2, van de raamovereenkomst: „een werknemer met een arbeidsovereenkomst of arbeidsverhouding voor onbepaalde tijd, in dezelfde vestiging, die hetzelfde of soortgelijk werk verricht of dezelfde of een soortgelijke functie uitoefent, waarbij rekening wordt gehouden met kwalificaties/bekwaamheden.” In het licht van die definitie moet worden beoordeeld of Baldonedo Martín en de werknemer in vaste dienst zich in een vergelijkbare situatie bevinden.

74. Volgens vaste rechtspraak moet, om te beoordelen of de betrokken personen hetzelfde of soortgelijk werk in de zin van de raamovereenkomst verrichten, overeenkomstig clausule 3, punt 2, en clausule 4, punt 1, van die raamovereenkomst worden onderzocht of deze personen, gelet op een reeks van factoren, zoals de aard van het werk, de opleidingsvereisten en de arbeidsomstandigheden, kunnen worden geacht zich in een vergelijkbare situatie te bevinden. ( 31 )

75. In de onderhavige zaak staat het aan de verwijzende rechter, die als enige bevoegd is om de feiten te beoordelen, om te bepalen of Baldonedo Martín, gedurende de periode waarin zij werkzaam was bij de Ayuntamiento de Madrid op basis van een overeenkomst van ambtenaar zonder vaste aanstelling, zich in een vergelijkbare situatie bevond als arbeidscontractanten die in diezelfde periode voor onbepaalde tijd in dienst werden genomen door die gemeente.

76. Uit de antwoorden van Baldonedo Martín en de Ayuntamiento de Madrid op de ter terechtzitting te beantwoorden vragen die het Hof hun had gesteld, blijkt echter duidelijk dat de arbeidsvoorwaarden van Baldonedo Martín als ambtenaar zonder vaste aanstelling gedurende de periode van 24 november 2005 tot 15 april 2013 en die van de persoon die sinds 12 november 1991 de gelijkwaardige post bezet als arbeidscontractant in vaste dienst identiek zijn. Volgens de Ayuntamiento de Madrid verrichtten Baldonedo Martín en de werknemer in vaste dienst immers dezelfde werkzaamheden, te weten het groenonderhoud bij de dienst voor milieu en mobiliteit van die gemeente. ( 32 ) Het enige kenmerk dat de situatie van een tuinier die in dienst is als ambtenaar zonder vaste aanstelling kan onderscheiden van die van een tuinier met een overeenkomst van werknemer in vaste dienst is dan ook gelegen in de tijdelijke aard van de arbeidsverhouding die hem bindt aan zijn werkgever. ( 33 ) Het feit dat de juridische regeling die van toepassing is op beide soorten overeenkomsten verschilt, heeft strikt genomen immers geen enkele invloed op de uitlegging van clausule 3, punt 2, van de raamovereenkomst, volgens welke criteria in verband met de arbeidsvoorwaarden, dat wil zeggen criteria die verband houden met de vereiste bekwaamheden en de aard van de werkzaamheden waarvoor de werknemers verantwoordelijk zijn, de enige criteria zijn waarmee rekening mag worden gehouden. ( 34 )

77. Onder voorbehoud van de definitieve beoordeling door de verwijzende rechter in het licht van alle relevante gegevens ben ik derhalve van oordeel dat de situatie van een werknemer als Baldonedo Martín vergelijkbaar is met die van een werknemer die door de Ayuntamiento de Madrid is aangeworven als arbeidscontractant in vaste dienst om dezelfde functie van tuinier uit te oefenen.

78. In die omstandigheden dient te worden geconcludeerd dat er sprake is van een verschil in behandeling van vergelijkbare situaties wanneer werknemers van de overheid die als ambtenaar zonder vaste aanstelling werken bij opzegging van hun arbeidsovereenkomst geen vergoeding krijgen, terwijl arbeidscontractanten in vaste dienst een dergelijke vergoeding wel krijgen.

79. Er moet echter nog steeds worden nagegaan of er sprake is van objectieve redenen die een dergelijk verschil in behandeling zouden kunnen rechtvaardigen.

e) Eventuele redenen die een verschil in behandeling kunnen rechtvaardigen

80. Uit clausule 4, punt 1, van de raamovereenkomst blijkt dat een verschil in behandeling tussen werknemers met een overeenkomst voor bepaalde tijd en vergelijkbare werknemers in vaste dienst door objectieve redenen kan worden gerechtvaardigd. Het Hof heeft twee redenen erkend: de eerste houdt verband met de bijzondere aard van de taken waarvoor overeenkomsten voor bepaalde tijd worden gesloten en de daaraan inherente kenmerken, de tweede met het nastreven van een legitieme doelstelling van sociaal beleid van een lidstaat. Volgens het Hof moeten deze objectieve redenen gebaseerd zijn op de aanwezigheid van precieze en concrete gegevens die kenmerkend zijn voor de betreffende arbeidsvoorwaarde, in de bijzondere context waarin deze voorwaarde is gesteld en op grond van objectieve en transparante criteria, zodat kan worden nagegaan of deze ongelijkheid beantwoordt aan een werkelijke behoefte, of zij geschikt is om de nagestreefde doelstelling te bereiken en of zij daartoe noodzakelijk is. ( 35 )

81. Dienaangaande moet eraan worden herinnerd dat het begrip „objectieve redenen” in de zin van clausule 4, punt 1, van de raamovereenkomst aldus moet worden begrepen dat het niet toestaat een verschil in behandeling tussen werknemers met een arbeidsovereenkomst voor bepaalde tijd en werknemers in vaste dienst te rechtvaardigen met het feit dat dit verschil is vastgelegd in een nationale regeling. ( 36 )

82. Voorts kan de tijdelijkheid van het dienstverband van een ambtenaar zonder vaste aanstelling op zichzelf geen objectieve reden in de zin van clausule 4, punt 1, van de raamovereenkomst vormen. ( 37 ) Wanneer zou worden aanvaard dat de tijdelijke aard van de werkzaamheden op zichzelf reeds volstaat om een verschil in behandeling van werknemers in tijdelijke dienst ten opzichte van werknemers in vaste dienst te rechtvaardigen, zouden de doelstellingen van richtlijn 1999/70 en van de raamovereenkomst volgens het Hof elke betekenis verliezen en zou de toepassing van een dergelijk criterium de kwaliteit van de arbeid voor bepaalde tijd niet verbeteren en evenmin de door richtlijn 1999/70 en de raamovereenkomst nagestreefde gelijkheid van behandeling bevorderen, maar integendeel neerkomen op de bestendiging van een voor de werknemers in tijdelijke dienst ongunstige situatie. ( 38 )

83. In de onderhavige zaak blijkt zowel uit de mondelinge opmerkingen van de Spaanse regering als uit die van de Ayuntamiento de Madrid dat het verschil in behandeling met betrekking tot de toekenning van de vergoeding in het hoofdgeding gerechtvaardigd is door objectieve redenen, te weten het feit dat ambtenaren zonder vaste aanstelling vanwege hun status rekening moesten houden met een beëindiging van hun arbeidsverhouding, die naar Spaans recht immers is voorzien zodra de aanstellingsgrond wegvalt. ( 39 ) Deze situatie zou overeenkomen met de situatie in het hoofdgeding, waarin de overeenkomst van ambtenaar zonder vaste aanstelling is afgelopen als gevolg van de invulling van de vacante post die Baldonedo Martín tijdelijk bekleedde door een ambtenaar met een vaste aanstelling. ( 40 ) Ter terechtzitting heeft de Spaanse regering eveneens verwezen naar budgettaire beperkingen ten gevolge van de economische crisis om „de flexibiliteit en de souplesse” te rechtvaardigen waarmee de overheid een beroep deed op overeenkomsten van bepaalde tijd.

84. Wat de budgettaire overwegingen betreft die door de Spaanse regering worden aangevoerd, dient eraan te worden herinnerd dat dergelijke overwegingen weliswaar aan de basis kunnen liggen van de sociale beleidskeuzen van een lidstaat en de aard of de omvang van de socialebeschermingsmaatregelen die de lidstaat wenst vast te stellen, kunnen beïnvloeden, maar zij op zichzelf niet een doelstelling van dat beleid vormen en dus ook discriminatie niet kunnen rechtvaardigen. ( 41 )

85. Aangaande de voorzienbaarheid van het einde van de arbeidsovereenkomst van Baldonedo Martín zij erop gewezen dat uit de recente arresten Montero Mateos ( 42 ), Grupo Norte Facility ( 43 ) en de Diego Porras ( 44 ) blijkt dat het specifieke doel van de ontslagvergoeding waarin is voorzien bij artikel 53, lid 1, onder b), van het werknemersstatuut en de bijzondere context waarin de betaling van deze vergoeding plaatsvindt een objectieve reden vormen die het betrokken verschil in behandeling rechtvaardigt. ( 45 )

86. In die arresten heeft het Hof geoordeeld dat uit de definitie van een „overeenkomst voor bepaalde tijd” in clausule 3, punt 1, van de raamovereenkomst volgt dat een dergelijke overeenkomst voor de toekomst geen rechtsgevolgen meer sorteert na het daarin vastgestelde einde, hetgeen „hetzij de voltooiing van een specifieke taak, het bereiken van een bepaalde datum of het intreden van een bepaalde gebeurtenis” kan zijn. „De partijen bij een arbeidsovereenkomst voor bepaalde tijd kennen dus vanaf het sluiten ervan de datum of de gebeurtenis die bepalend is voor het einde van deze overeenkomst. Dit einde beperkt de duur van de arbeidsverhouding, zonder dat de partijen na het sluiten van de overeenkomst hierover hun wil te kennen hoeven te geven.” ( 46 ) Daarentegen is de opzegging van een arbeidsovereenkomst voor onbepaalde tijd door de werkgever om een van de in artikel 52 van het werknemersstatuut genoemde redenen „het gevolg van omstandigheden die bij het sluiten ervan niet waren voorzien en die het normale verloop van de arbeidsverhouding verstoren”. Op basis van de opmerkingen van de Spaanse regering in deze drie zaken heeft het Hof geoordeeld dat „het juist ter compensatie van de onvoorziene beëindiging van de arbeidsverhouding om een dergelijke reden, en dus van de teleurstelling van de rechtmatige verwachtingen die de werknemer destijds mocht hebben met betrekking tot de stabiliteit van die verhouding, [is] dat artikel 53, lid 1, onder b), van het werknemersstatuut in dat geval betaling aan die ontslagen werknemer verlangt van een vergoeding van twintig dagen salaris per dienstjaar”. ( 47 )

87. Het Hof heeft eveneens gepreciseerd dat, in dit laatste geval, „het Spaanse recht tijdelijke werknemers en vergelijkbare vaste werknemers niet verschillend [behandelt], aangezien artikel 53, lid 1, onder b), van het werknemersstatuut voorziet in een wettelijke vergoeding voor de werknemer van [twintig] dagen salaris per dienstjaar in de onderneming, ongeacht of het een arbeidsovereenkomst voor bepaalde of onbepaalde tijd betreft”. ( 48 )

88. In de onderhavige zaak is de arbeidsovereenkomst van Baldonedo Martín op dezelfde manier beëindigd wegens het verdwijnen van de oorzaak die de sluiting ervan had gerechtvaardigd zodra haar post was ingevuld door een ambtenaar met een vaste aanstelling. Het verschil in behandeling tussen ambtenaren zonder vaste aanstelling, zoals Baldonedo Martín, en arbeidscontractanten in vaste dienst kan volgens mij dus worden gerechtvaardigd in het licht van de in de punten 85 tot en met 87 aangehaalde rechtspraak.

89. Gelet op het voorgaande moet clausule 4, punt 1, van de raamovereenkomst naar mijn oordeel aldus worden uitgelegd dat zij zich niet verzet tegen een nationale regeling volgens welke geen vergoeding wordt betaald aan werknemers met een arbeidsovereenkomst voor bepaalde tijd die is gesloten om een vacante post te bezetten totdat die door een ambtenaar met een vaste aanstelling wordt ingevuld – zoals de overeenkomst van de ambtenaar zonder vaste aanstelling in het hoofdgeding – na het verstrijken van de termijn waarvoor deze overeenkomst is gesloten, terwijl aan werknemers in vaste dienst met de hoedanigheid van arbeidscontractant wel een vergoeding wordt toegekend indien hun arbeidsovereenkomst om een objectieve reden wordt opgezegd.

2. Tweede prejudiciële vraag

90. De verwijzende rechter wenst in wezen te vernemen of de raamovereenkomst aldus moet worden uitgelegd dat zij beoogt de gelijke behandeling te waarborgen, met betrekking tot de betaling van een vergoeding wegens beëindiging van het dienstverband, van een ambtenaar zonder vaste aanstelling, zoals verzoekster in het hoofdgeding, en een vergelijkbare arbeidscontractant in vaste dienst. Voorts vraagt de verwijzende rechter zich af of het recht op een dergelijke vergoeding aan Baldonedo Martín kan worden toegekend op grond van de „rechtstreekse verticale werking” van het primaire recht van de Unie, en meer in het bijzonder de artikelen 20 en 21 van het Handvest en de artikelen 151 en 153 VWEU.

91. Die vraag werd gesteld voor het geval er zou worden geoordeeld dat de situatie van Baldonedo Martín niet onder de werkingssfeer van clausule 4, punt 1, van de raamovereenkomst viel. Aangezien er bij de Ayuntamiento de Madrid een vergelijkbare arbeidscontractant in vaste dienst is, die in tegenstelling tot ambtenaren met een vaste aanstelling een vergoeding krijgt indien zijn arbeidsovereenkomst om een objectieve reden wordt opgezegd, is het echter duidelijk dat Baldonedo Martín onder de werkingssfeer van die clausule valt. Voor zover de in de artikelen 20 en 21 van het Handvest vastgestelde rechten zijn toegepast en concreet zijn neergelegd in richtlijn 1999/70 en in de raamovereenkomst, moet de situatie in het hoofdgeding dus worden onderzocht in het licht van die teksten.

92. Gezien mijn voorstel voor een antwoord op de eerste prejudiciële vraag hoeft de tweede vraag derhalve niet te worden beantwoord.

V. Conclusie

93. Gelet op het voorgaande geef ik het Hof in overweging om de door de Juzgado de lo Contencioso-Administrativo no 14 de Madrid gestelde vragen te beantwoorden als volgt: „Clausule 4, punt 1, van de op 18 maart 1999 gesloten raamovereenkomst die is opgenomen in de bijlage bij richtlijn 1999/70/EG van de Raad van 28 juni 1999 betreffende de door het EVV, de Unice en het CEEP gesloten raamovereenkomst inzake arbeidsovereenkomsten voor bepaalde tijd, moet aldus worden uitgelegd dat zij zich niet verzet tegen een nationale regeling volgens welke geen vergoeding wordt betaald aan werknemers met een arbeidsovereenkomst voor bepaalde tijd die is gesloten om een vacante post te bezetten totdat die door een ambtenaar met een vaste aanstelling wordt ingevuld – zoals de overeenkomst van de ambtenaar zonder vaste aanstelling in het hoofdgeding – na het verstrijken van de termijn waarvoor deze overeenkomst is gesloten, terwijl aan werknemers in vaste dienst met de hoedanigheid van arbeidscontractant wel een vergoeding wordt toegekend indien hun arbeidsovereenkomst om een objectieve reden wordt opgezegd.”

( 1 ) Oorspronkelijke taal: Frans.

( 2 ) PB 1999, L 175, blz. 43.

( 3 ) BOE nr. 142 van 14 juni 1991, blz. 19669.

( 4 ) BOE nr. 261 van 31 oktober 2015, blz. 103105.

( 5 ) BOE nr. 75 van 29 maart 1995, blz. 9654.

( 6 ) Arrest van 14 september 2016 (C‑16/15, EU:C:2016:679).

( 7 ) Arrest van 19 april 2016 (C‑441/14, EU:C:2016:278).

( 8 ) Zie onlangs arrest van 21 november 2018, de Diego Porras (C‑619/17, EU:C:2018:936, punt 77 en aldaar aangehaalde rechtspraak).

( 9 ) Arresten van 22 november 2005, Mangold (C‑144/04, EU:C:2005:709, punten 41‑43), en 23 april 2009, Angelidaki e.a. (C‑378/07–C‑380/07, EU:C:2009:250, punt 90).

( 10 ) Arrest van 21 november 2018, de Diego Porras (C‑619/17, EU:C:2018:936, punt 79 en aldaar aangehaalde rechtspraak).

( 11 ) Cursivering van mij.

( 12 ) Cursivering van mij.

( 13 ) Cursivering van mij.

( 14 ) Arresten van 13 september 2007, Del Cerro Alonso (C‑307/05, EU:C:2007:509, punt 28); 8 september 2011, Rosado Santana (C‑177/10, EU:C:2011:557, punt 40), en 9 juli 2015, Regojo Dans (C‑177/14, EU:C:2015:450, punt 33), en beschikkingen van 9 februari 2017, Rodrigo Sanz (C‑443/16, EU:C:2017:109, punt 26), en 19 maart 2019, CCOO (C‑293/18, niet gepubliceerd, EU:C:2019:224, punt 28).

( 15 ) Arresten van 4 juli 2006, Adeneler e.a. (C‑212/04, EU:C:2006:443, punt 56); 13 maart 2014, Márquez Samohano (C‑190/13, EU:C:2014:146, punt 38); 14 september 2016, Pérez López (C‑16/15, EU:C:2016:679, punt 24), en 25 oktober 2018, Sciotto (C‑331/17, EU:C:2018:859, punt 43).

( 16 ) Arrest van 26 november 2014, Mascolo e.a. (C‑22/13, C‑61/13–C‑63/13 en C‑418/13, EU:C:2014:2401, punt 67 en aldaar aangehaalde rechtspraak).

( 17 ) Zie in dat verband arresten van 5 juni 2018, Grupo Norte Facility (C‑574/16, EU:C:2018:390, punt 36), en 5 juni 2018, Montero Mateos (C‑677/16, EU:C:2018:393, punt 39).

( 18 ) Arresten van 13 september 2007, Del Cerro Alonso (C‑307/05, EU:C:2007:509, punt 37); 22 december 2010, Gavieiro Gavieiro en Iglesias Torres (C‑444/09 en C‑456/09, EU:C:2010:819, punt 48); 20 december 2017, Vega González (C‑158/16, EU:C:2017:1014, punt 28), en 21 november 2018, de Diego Porras (C‑619/17, EU:C:2018:936, punt 55).

( 19 ) Arresten van 22 december 2010, Gavieiro Gavieiro en Iglesias Torres (C‑444/09 en C‑456/09, EU:C:2010:819, punt 49); 13 maart 2014, Nierodzik (C‑38/13, EU:C:2014:152, punt 24); 5 juni 2018, Grupo Norte Facility (C‑574/16, EU:C:2018:390, punt 38), en 5 juni 2018, Montero Mateos (C‑677/16, EU:C:2018:393, punt 41). Zie in die zin arresten van 13 september 2007, Del Cerro Alonso (C‑307/05, EU:C:2007:509, punt 27), en 15 april 2008, Impact (C‑268/06, EU:C:2008:223, punt 114).

( 20 ) Arrest van 8 september 2011, Rosado Santana (C‑177/10, EU:C:2011:557, punt 65).

( 21 ) Arrest van 15 april 2008, Impact (C‑268/06, EU:C:2008:223, punt 60). Cursivering van mij.

( 22 ) Arresten van 13 maart 2014, Nierodzik (C‑38/13, EU:C:2014:152, punt 25); 14 september 2016, de Diego Porras (C‑596/14, EU:C:2016:683, punt 28); 5 juni 2018, Grupo Norte Facility (C‑574/16, EU:C:2018:390, punt 41), en 5 juni 2018, Montero Mateos (C‑677/16, EU:C:2018:393, punt 44). Zie eveneens beschikkingen van 21 september 2016, Álvarez Santirso (C‑631/15, EU:C:2016:725, punt 34), en 9 februari 2017, Rodrigo Sanz (C‑443/16, EU:C:2017:109, punt 32). Zie in die zin arrest van 12 december 2013, Carratù (C‑361/12, EU:C:2013:830, punt 35).

( 23 ) Arrest van 20 december 2017, Vega González (C‑158/16, EU:C:2017:1014, punt 34). Zie ook de conclusie van advocaat-generaal Sharpston in de zaak Vega González (C‑158/16, EU:C:2017:647, punt 22). Zoals advocaat-generaal Kokott in herinnering heeft gebracht, „gebiedt de samenhang van het Europese arbeidsrecht [daarnaast] dat het begrip arbeidsvoorwaarden niet los van zijn betekenis in aanverwante Unierechtelijke bepalingen wordt uitgelegd. In dit verband moet met name worden gewezen op de antidiscriminatierichtlijnen 2000/78/EG [van de Raad van 27 november 2000 tot instelling van een algemeen kader voor gelijke behandeling in arbeid en beroep (PB 2000, L 203, blz. 16)] en 2006/54/EG [van het Europees Parlement en de Raad van 5 juli 2006 betreffende de toepassing van het beginsel van gelijke kansen en gelijke behandeling van mannen en vrouwen in arbeid en beroep (PB 2006, L 204, blz. 23)], waarin het algemene beginsel van gelijke behandeling in arbeid en beroep met betrekking tot verschillende discriminatiegronden, zoals geslacht, leeftijd en seksuele geaardheid, wordt geconcretiseerd. Ook daar is het non-discriminatiebeginsel volgens vaste rechtspraak mede van toepassing op de voorwaarden voor ontslag” (cursivering van mij). Conclusie van advocaat-generaal Kokott in de zaak Vernaza Ayovi (C‑96/17, EU:C:2018:43, punt 56).

( 24 ) Arrest van 12 december 2013, Carratù (C‑361/12, EU:C:2013:830, punt 37).

( 25 ) Zie in die zin arrest van 14 september 2016, de Diego Porras (C‑596/14, EU:C:2016:683, punt 31). Het Hof heeft in zijn rechtspraak geoordeeld dat driejaarlijkse anciënniteitstoelagen eveneens onder dat begrip vallen (arresten van 13 september 2007, Del Cerro Alonso, C‑307/05, EU:C:2007:509, punt 47; 22 december 2010, Gavieiro Gavieiro en Iglesias Torres, C‑444/09 en C‑456/09, EU:C:2010:819, punten 50‑58, en 9 juli 2015, Regojo Dans, C‑177/14, EU:C:2015:450, punt 43), alsook zesjaarlijkse toelagen voor permanente educatie (beschikking van 9 februari 2012, Lorenzo Martínez, C‑556/11, niet gepubliceerd, EU:C:2012:67, punt 38), regels inzake de diensttijd die moet worden vervuld om te kunnen worden ingedeeld in een hogere salarisgroep of inzake de berekening van de diensttijd die wordt vereist om een jaarlijks beoordelingsrapport te krijgen (arrest van 8 september 2011, Rosado Santana, C‑177/10, EU:C:2011:557, punt 46 en aldaar aangehaalde rechtspraak), recht op deelname aan het plan voor de beoordeling van de onderwijstaak en de daaraan verbonden financiële toelage (beschikking van 21 september 2016, Álvarez Santirso, C‑631/15, EU:C:2016:725, punt 36), halvering van de arbeidstijd en de daarmee gepaard gaande salarisverlaging (beschikking van 9 februari 2017, Rodrigo Sanz, C‑443/16, EU:C:2017:109, punt 33) en regels ter bepaling van de opzegtermijn die geldt bij beëindiging van arbeidsovereenkomsten voor bepaalde tijd (arrest van 13 maart 2014, Nierodzik, C‑38/13, EU:C:2014:152, punten 27 en 29).

( 26 ) Zie arresten van 13 maart 2014, Nierodzik (C‑38/13, EU:C:2014:152, punten 27 en 29), en 14 september 2016, de Diego Porras (C‑596/14, EU:C:2016:683, punt 30).

( 27 ) Zie punt 53 hierboven.

( 28 ) Arresten van 14 september 2016, Pérez López (C‑16/15, EU:C:2016:679, punt 43); 14 september 2016, de Diego Porras (C‑596/14, EU:C:2016:683, punt 37); 5 juni 2018, Grupo Norte Facility (C‑574/16, EU:C:2018:390, punt 47), en 5 juni 2018, Montero Mateos (C‑677/16, EU:C:2018:393, punt 50), en beschikkingen van 11 november 2010, Vino (C‑20/10, niet gepubliceerd, EU:C:2010:677, punt 56), en 7 maart 2013, Rivas Montes (C‑178/12, niet gepubliceerd, EU:C:2013:150, punt 43).

( 29 ) Zie in die zin beschikking van 22 juni 2011, Vino (C‑161/11, niet gepubliceerd, EU:C:2011:420, punt 57).

( 30 ) Bij de analyse van de vergelijkbaarheid van de onderzochte situaties rekening houden met andere factoren dan die welke verband houden met de „arbeidsvoorwaarden” zou niet alleen indruisen tegen clausule 4, punt 1, van de raamovereenkomst, maar ook tegen de vaste rechtspraak van het Hof. Zie de punten 63 en 64 hierboven.

( 31 ) Arresten van 8 september 2011, Rosado Santana (C‑177/10, EU:C:2011:557, punt 66); 18 oktober 2012, Valenza e.a. (C‑302/11–C‑305/11, EU:C:2012:646, punt 42); 13 maart 2014, Nierodzik (C‑38/13, EU:C:2014:152, punt 31), en 5 juni 2018, Montero Mateos (C‑677/16, EU:C:2018:393, punt 51). Zie eveneens beschikkingen van 21 september 2016, Álvarez Santirso (C‑631/15, EU:C:2016:725, punt 43), en 9 februari 2017, Rodrigo Sanz (C‑443/16, EU:C:2017:109, punt 38).

( 32 ) Uit de verwijzingsbeslissing blijkt dat de post van Baldonedo Martín onder de categorie „Oficial de Jardinería” (medewerker groenonderhoud), groep C2, viel. Ter terechtzitting is bevestigd dat de post van een vergelijkbare werknemer in vaste dienst eveneens onder de categorie „Oficial de Jardinería” (medewerker groenonderhoud), groep C2, valt.

( 33 ) Zie eveneens punt 86 hieronder.

( 34 ) Zie ook de conclusie van advocaat-generaal Kokott in de zaak Viejobueno Ibáñez en de la Vara González (C‑245/17, EU:C:2018:365, punt 57): „er [is] sprake van een cirkelredenering wanneer de vergelijkbaarheid van de twee categorieën in dit geval wordt afgewezen met een verwijzing naar het permanente karakter van de aanstelling van de ambtenaren in vaste dienst, terwijl juist de rechtmatigheid van de voortijdige beëindiging van het dienstverband van leraren met een overeenkomst voor bepaalde tijd ter discussie staat. Dan zou de vergelijkbaarheid van ambtenaren in tijdelijke dienst met ambtenaren in vaste dienst met betrekking tot de beëindiging van de aanstelling immers altijd zijn uitgesloten en nooit binnen de werkingssfeer van de raamovereenkomst vallen. Dat zou echter in strijd zijn met de rechtspraak van het Hof, volgens welke het discriminatieverbod van clausule 4, [punt] 1, van de raamovereenkomst uitdrukkelijk van toepassing is op ontslagvoorwaarden.”

( 35 ) Zie arresten van 13 september 2007, Del Cerro Alonso (C‑307/05, EU:C:2007:509, punten 53 en 58); 22 december 2010, Gavieiro Gavieiro en Iglesias Torres (C‑444/09 en C‑456/09, EU:C:2010:819, punt 55); 8 september 2011, Rosado Santana (C‑177/10, EU:C:2011:557, punt 73), en 14 september 2016, de Diego Porras (C‑596/14, EU:C:2016:683, punt 45).

( 36 ) Arresten van 13 september 2007, Del Cerro Alonso (C‑307/05, EU:C:2007:509, punt 57); 22 december 2010, Gavieiro Gavieiro en Iglesias Torres (C‑444/09 et C‑456/09, EU:C:2010:819, punt 54); 8 september 2011, Rosado Santana (C‑177/10, EU:C:2011:557, punt 72); 18 oktober 2012, Valenza e.a. (C‑302/11–C‑305/11, EU:C:2012:646, punt 50), en 14 september 2016, de Diego Porras (C‑596/14, EU:C:2016:683, punt 46).

( 37 ) Zie arrest van 22 december 2010, Gavieiro Gavieiro en Iglesias Torres (C‑444/09 en C‑456/09, EU:C:2010:819, punten 56 en 57).

( 38 ) Zie arresten van 8 september 2011, Rosado Santana (C‑177/10, EU:C:2011:557, punt 74); 18 oktober 2012, Valenza e.a. (C‑302/11–C‑305/11, EU:C:2012:646, punt 52), en 14 september 2016, de Diego Porras (C‑596/14, EU:C:2016:683, punt 47).

( 39 ) De Ayuntamiento de Madrid aanvaardt dat er een arbeidscontractant in vaste dienst is, maar heeft ter terechtzitting aangegeven dat dit soort posten in de toekomst zal verdwijnen. Dat argument is niet relevant, aangezien de toekomstige pensionering van de betrokken werknemer in de onderhavige zaak niet van invloed is op het onderzoek van de vergelijkbaarheid van de werknemers noch op het onderzoek van de rechtvaardiging van het verschil in behandeling van verzoekster in het hoofdgeding.

( 40 ) Uit de mondelinge opmerkingen van de Ayuntamiento de Madrid blijkt dat een vergelijkend onderzoek is gehouden waarvan de resultaten zijn bekendgemaakt in de Boletín Oficial del Ayuntamiento de Madrid van 8 april 2013. Daarvoor hadden zich 22 ambtenaren in tijdelijke dienst aangemeld, onder wie Baldonedo Martín. 10 ambtenaren in tijdelijke dienst zijn voor dat vergelijkend onderzoek geslaagd en de arbeidsovereenkomsten van de 12 ambtenaren in tijdelijke dienst die niet zijn geslaagd, zijn beëindigd. Uit de verwijzingsbeslissing blijkt echter dat er geen aankondiging van een vergelijkend onderzoek voor het invullen van arbeidsplaatsen is gepubliceerd en dat er gedurende de periode waarin Baldonedo Martín in dienst was bij de Ayuntamiento de Madrid geen openbare werkaanbieding is goedgekeurd.

( 41 ) Zie naar analogie arresten van 20 maart 2003, Kutz-Bauer (C‑187/00, EU:C:2003:168, punt 59), en 26 november 2014, Mascolo e.a. (C‑22/13, C‑61/13–C‑63/13 en C‑418/13, EU:C:2014:2401, punt 110).

( 42 ) Arrest van 5 juni 2018 (C‑677/16, EU:C:2018:393, punt 63).

( 43 ) Arrest van 5 juni 2018 (C‑574/16, EU:C:2018:390, punt 60).

( 44 ) Arrest van 21 november 2018 (C‑619/17, EU:C:2018:936, punt 74).

( 45 ) De zaken Montero Mateos en de Diego Porras hadden betrekking op het gebrek aan een vergoeding na afloop van een ad‑interimovereenkomst voor bepaalde tijd, terwijl de zaak Grupo Norte Facility betrekking had op de lagere vergoeding na afloop van een arbeidsovereenkomst voor bepaalde tijd die was gesloten ter vervanging van een werknemer met deeltijdspensioen. Het ging in deze drie zaken om dezelfde vergoeding als de vergoeding waarom Baldonedo Martín verzoekt.

( 46 ) Arresten van 5 juni 2018, Grupo Norte Facility (C‑574/16, EU:C:2018:390, punt 57); 5 juni 2018, Montero Mateos (C‑677/16, EU:C:2018:393, punt 60), en 21 november 2018, de Diego Porras (C‑619/17, EU:C:2018:936, punt 71).

( 47 ) Arresten van 5 juni 2018, Grupo Norte Facility (C‑574/16, EU:C:2018:390, punt 58); 5 juni 2018, Montero Mateos (C‑677/16, EU:C:2018:393, punt 61), en 21 november 2018, de Diego Porras (C‑619/17, EU:C:2018:936, punt 72).

( 48 ) Arrest van 21 november 2018, de Diego Porras (C‑619/17, EU:C:2018:936, punt 73).