Arrest van het Hof (Eerste kamer) van 17 juli 1997. - Badische Erfrischungs-Getränke GmbH & Co. KG tegen Land Baden-Württemberg. - Verzoek om een prejudiciële beslissing: Bundesverwaltungsgericht - Duitsland. - Natuurlijk mineraalwater - Begrip - Gezondheidbevorderend water. - Zaak C-17/96.



Jurisprudentie 1997 bladzijde I-04617



Samenvatting

Partijen

Overwegingen van het arrest

Beslissing inzake de kosten

Dictum



Trefwoorden

Harmonisatie van wetgevingen - Natuurlijk mineraalwater - Richtlijn 80/777 - Erkenning als natuurlijk mineraalwater - Nationale wettelijke regeling die gezondheidbevorderende eigenschappen eist - Ontoelaatbaarheid

(Richtlijn 80/777 van de Raad, art. 1, lid 1, en bijlage I, deel I, punten 1 en 2)

Samenvatting

Artikel 1, lid 1, juncto bijlage I, deel I, punten 1 en 2, van richtlijn 80/777 betreffende de onderlinge aanpassing van de wetgevingen der Lid-Staten inzake de exploitatie en het in de handel brengen van natuurlijk mineraalwater, moet aldus worden uitgelegd, dat het eraan in de weg staat, dat een Lid-Staat eist dat water gezondheidbevorderende eigenschappen heeft om als natuurlijk mineraalwater te kunnen worden erkend.

Partijen

In zaak C-17/96,

betreffende een verzoek aan het Hof krachtens artikel 177 EG-Verdrag van het Bundesverwaltungsgericht, in het aldaar aanhangig geding tussen

Badische Erfrischungs-Getränke GmbH & Co. KG

en

Land Baden-Württemberg,

om een prejudiciële beslissing over de uitlegging van richtlijn 80/777/EEG van de Raad van 15 juli 1980 betreffende de onderlinge aanpassing van de wetgevingen der Lid-Staten inzake de exploitatie en het in de handel brengen van natuurlijk mineraalwater (PB 1980, L 229, blz. 1),

wijst

HET HOF VAN JUSTITIE

(Eerste kamer),

samengesteld als volgt: L. Sevón, kamerpresident, P. Jann en M. Wathelet (rapporteur), rechters,

advocaat-generaal: M. B. Elmer

griffier: H. von Holstein, adjunct-griffier

gelet op de schriftelijke opmerkingen ingediend door:

- Badische Erfrischungs-Getränke GmbH & Co. KG, vertegenwoordigd door T. Schmidt-Kötters, advocaat te Düsseldorf,

- het Land Baden-Württemberg, vertegenwoordigd door H. Lauinger, Oberregierungsrat bij het Regierungspräsidium Karlsruhe, als gemachtigde,

- de Franse regering, vertegenwoordigd door C. de Salins, onderdirecteur bij de directie juridische zaken van het Ministerie van Buitenlandse zaken, en R. Nadal, adjunct-secretaris buitenlandse zaken bij dit ministerie, als gemachtigden,

- de Italiaanse regering, vertegenwoordigd door U. Leanza, hoofd van de dienst diplomatieke geschillen van het Ministerie van Buitenlandse zaken, als gemachtigde, bijgestaan door O. Fiumara, avvocato dello Stato,

- de regering van het Verenigd Koninkrijk, vertegenwoordigd door S. Ridley, van het Treasury Solicitor's Department, als gemachtigde, en D. Bethlehem, Barrister,

- de Commissie van de Europese Gemeenschappen, vertegenwoordigd door C. Schmidt, lid van haar juridische dienst, als gemachtigde,

gezien het rapport ter terechtzitting,

gehoord de mondelinge opmerkingen van Badische Erfrischungs-Getränke GmbH & Co. KG, vertegenwoordigd door T. Schmidt-Kötters; de Franse regering, vertegenwoordigd door R. Nadal; de Ierse regering, vertegenwoordigd door P. O'Reilly, Barrister-at-Law; de Italiaanse regering, vertegenwoordigd door O. Fiumara; de regering van het Verenigd Koninkrijk, vertegenwoordigd door D. Bethlehem, en de Commissie, vertegenwoordigd door C. Schmidt, ter terechtzitting van 29 januari 1997,

gehoord de conclusie van de advocaat-generaal ter terechtzitting van 15 mei 1997,

het navolgende

Arrest

Overwegingen van het arrest

1 Bij beschikking van 31 augustus 1995, ingekomen bij het Hof op 19 januari 1996, heeft het Bundesverwaltungsgericht het Hof krachtens artikel 177 EG-Verdrag drie vragen gesteld over de uitlegging van richtlijn 80/777/EEG van de Raad van 15 juli 1980 betreffende de onderlinge aanpassing van de wetgevingen der Lid-Staten inzake de exploitatie en het in de handel brengen van natuurlijk mineraalwater (PB 1980, L 229, blz. 1; hierna: "richtlijn").

2 Deze vragen zijn gerezen in een geding dat Badische Erfrischungs-Getränke GmbH & Co. KG, een vennootschap die zich bezighoudt met de exploitatie van mineraalwater, heeft ingesteld tegen het Land Baden-Württemberg wegens de weigering van het Land om het water van een van de bronnen van de vennootschap als natuurlijk mineraalwater te erkennen.

3 Aan het eind van de jaren tachtig vond Badische Erfrischungs-Getränke een bron. Analyse en onderzoek van de voedingsfysiologische uitwerkingen van het water dat eraan ontsprong, wezen op een laag gehalte aan natrium en chloride, waardoor het volgens Badische Erfrischungs-Getränke bijzonder geschikt was voor zoutarme diëten en ter bestrijding van hypertensie.

4 Badische Erfrischungs-Getränke verzocht het Land Baden-Württemberg, het water als "natuurlijk mineraalwater" te erkennen.

5 Bij besluiten van 28 november 1989 en 2 april 1990 wees het Land Baden-Württemberg dit verzoek af, op grond dat water niet de door de Duitse regeling vereiste "voedingsfysiologische uitwerkingen" kon hebben zonder een bepaald positief gehalte aan essentiële bestanddelen.

6 In § 2, punt 2, van de Mineral- und Tafelwasser-Verordnung wordt immers het volgende bepaald:

"Natuurlijk mineraalwater is water dat aan de volgende bijzondere eisen voldoet (...)

2. het is van oorsprong zuiver en heeft bepaalde voedingsfysiologische uitwerkingen op grond van zijn gehalte aan mineralen, sporenelementen of andere bestanddelen."

7 Badische Erfrischungs-Getränke stelde beroep in bij het Verwaltungsgericht Karlsruhe. Dit verwierp het beroep bij vonnis van 8 november 1991, welk vonnis op 30 november 1993 door het Verwaltungsgerichtshof Baden-Württemberg werd bevestigd met de overweging, dat de vennootschap niet had aangetoond, dat het water ingevolge zijn bestanddelen voedingsfysiologische uitwerkingen had, zoals door de Duitse regeling wordt vereist. Volgens de rechter in hoger beroep volstaat de afwezigheid van of een laag gehalte aan bepaalde stoffen niet om water de hoedanigheid van natuurlijk mineraalwater toe te kennen.

8 Het Bundesverwaltungsgericht, waarbij Badische Erfrischungs-Getränke beroep in "Revision" instelde, bevestigde, dat de Duitse regelgeving aldus moest worden uitgelegd, dat er een causaal verband moet bestaan tussen een positief gehalte aan bestanddelen van het water en de voedingsfysiologische uitwerkingen ervan.

9 Het Bundesverwaltungsgericht heeft evenwel twijfels over de verenigbaarheid van deze vereisten met de richtlijn, die de definitie van natuurlijk mineraalwater, de voorwaarden waaronder het wordt erkend en het stelsel van exploitatie en verhandeling ervan harmoniseert.

10 Artikel 1, lid 1, van de richtlijn luidt als volgt:

"Deze richtlijn heeft betrekking op water, gewonnen uit de bodem van een Lid-Staat, dat door de verantwoordelijke autoriteit van die Staat wordt erkend als natuurlijk mineraalwater dat voldoet aan het bepaalde in bijlage I, deel I."

In bijlage I, deel I ("Definitie"), punten 1 en 2, wordt het volgende bepaald:

"1. Men verstaat onder $natuurlijk mineraalwater', in de betekenis van artikel 5, bacteriologisch gezond water, een watervlak of een onderaardse laag tot oorsprong hebbende, afkomstig van een bron geëxploiteerd door een of meer natuurlijke of kunstmatige ontspringingspunten.

Natuurlijk mineraalwater onderscheidt zich duidelijk van gewoon drinkwater:

a) door de natuurlijke samenstelling, die gekenmerkt wordt door het gehalte aan mineralen, sporenelementen of andere bestanddelen en, in voorkomend geval, door bepaalde uitwerkingen;

b) door de natuurlijke zuiverheid,

waarbij deze kenmerken intact gebleven zijn dankzij de onderaardse oorsprong van dit water dat van ieder gevaar voor verontreiniging gevrijwaard is gebleven.

2. Deze kenmerken, die aan natuurlijk mineraalwater gezondheidbevorderende eigenschappen kunnen verlenen, moeten zijn beoordeeld:

a) door middel van:

1. een geologisch en hydrologisch onderzoek, 2. een fysisch, chemisch en fysisch-chemisch onderzoek, 3. een microbiologisch onderzoek,

4. indien nodig, een farmacologisch, fysiologisch en klinisch onderzoek,

b) volgens de in deel II opgenoemde criteria,

c) volgens methoden die door de verantwoordelijke autoriteit op wetenschappelijke basis zijn erkend.

(...)"

11 Het Bundesverwaltungsgericht vraagt zich af, of de richtlijn de erkenning van de hoedanigheid van natuurlijk mineraalwater afhankelijk stelt van het bezit van gezondheidbevorderende eigenschappen en of deze eigenschappen in voorkomend geval moeten worden aangetoond. Zo ja, dan vraagt het zich af, of de gezondheidbevorderende eigenschappen het gevolg kunnen zijn van de afwezigheid van een bestanddeel in het betrokken water of van het laag gehalte aan dat bestanddeel. Ten slotte, gelet op het gebruik van de woorden "voedingsfysiologische uitwerkingen" in de Duitse regeling, stelt het Bundesverwaltungsgericht vragen bij de draagwijdte van de begrippen "uitwerkingen" en "gezondheidbevorderende eigenschappen", zoals die in bijlage I, deel I, punt 1, respectievelijk punt 2, van de richtlijn worden gebruikt.

12 In die omstandigheden heeft het Bundesverwaltungsgericht de behandeling van de zaak geschorst teneinde het Hof de volgende prejudiciële vragen te stellen:

"1) Moeten artikel 1, lid 1, van richtlijn 80/777/EEG van de Raad van 15 juli 1980, juncto bijlage I, deel I (Definitie), daarbij, aldus worden uitgelegd, dat water - afgezien van de $oude waters' als bedoeld in punt 2, tweede alinea, van bijlage I, deel I - enkel als natuurlijk mineraalwater mag worden erkend, wanneer het gezondheidbevorderende eigenschappen bezit en, zo ja, dat het bewijs van deze eigenschappen moet worden geleverd?

2) Mogen de in voorkomend geval noodzakelijke gezondheidbevorderende eigenschappen ook voortvloeien uit de afwezigheid van of het geringe gehalte aan de bestanddelen bedoeld in punt 1, sub a, van bijlage I, deel I (bijvoorbeeld natriumarm water)?

3) Hoe dient het begrip $gezondheidbevorderende eigenschappen' in punt 2 van deel I van bijlage I te worden afgebakend van het begrip $bepaalde uitwerkingen' in punt 1, sub a, van deel I (zie ook punt 1.4.1 van bijlage I, deel II)?"

De eerste vraag

13 Het Land Baden-Württemberg, ondersteund door de Franse en de Italiaanse regering, betoogt, dat water pas als natuurlijk mineraalwater kan worden erkend wanneer het gezondheidbevorderende eigenschappen heeft. Natuurlijk mineraalwater zou niet enkel worden gedefinieerd onder verwijzing naar zijn oorsprong, zijn gehalte en zijn toestand, maar ook onder verwijzing naar de voedingsfysiologische uitwerkingen ervan, welke voortvloeien uit het gehalte aan mineralen, sporenelementen of andere bestanddelen die de natuurlijke samenstelling van het water bepalen. Uit bijlage I, deel I, punt 2, zou volgen, dat de gezondheidbevorderende eigenschappen van het water moeten worden aangetoond. De bepaling van punt 2 zou punt 1 aanvullen en verduidelijken, door te eisen dat de in punt 1 opgesomde kenmerken worden beoordeeld om de aanwezigheid van gezondheidbevorderende eigenschappen concreet te onderzoeken.

14 De Commissie is van oordeel, dat de punten 1 en 2 van bijlage I, deel I, die beide elementen van de definitie van natuurlijk mineraalwater vormen, tezamen moeten worden gelezen. De Duitse, de Engelse, de Nederlandse en de Deense taalversies van punt 2 zijn vergelijkbaar en alle onduidelijk met betrekking tot de gestelde vraag. De Franse, de Italiaanse en de Spaanse taalversies laten daarentegen geen ruimte voor twijfel over het feit, dat natuurlijk mineraalwater steeds dergelijke eigenschappen moet bezitten.

15 Om te beginnen zij vastgesteld, dat bijlage I, deel I, punt 1, dat de definitie van natuurlijk mineraalwater geeft, de "gezondheidbevorderende eigenschappen" niet vermeldt. Punt 1, eerste alinea, definieert natuurlijk mineraalwater immers als bacteriologisch gezond water met een onderaardse oorsprong. De tweede alinea preciseert enkel, dat natuurlijk mineraalwater zich door twee kenmerken van gewoon drinkwater onderscheidt, te weten enerzijds de natuurlijke samenstelling, die gekenmerkt wordt door het gehalte aan mineralen, sporenelementen of andere bestanddelen en, in voorkomend geval, door bepaalde uitwerkingen, en anderzijds de natuurlijke zuiverheid, waaraan wordt toegevoegd dat deze kenmerken intact zijn gebleven dankzij de onderaardse oorsprong van het water. Het begrip "gezondheidbevorderende eigenschappen" wordt pas vermeld in bijlage I, deel I, punt 2.

16 Dienaangaande is de Raad afgeweken van het voorstel voor een richtlijn van de Commissie (PB 1970, C 69, blz. 14), dat het vereiste inzake de gezondheidbevorderende eigenschappen in punt 1 vermeldde. Deze verplaatsing doet vermoeden, dat de Raad de erkenning van water als natuurlijk mineraalwater niet afhankelijk heeft willen stellen van het bezit van gezondheidbevorderende eigenschappen.

17 Deze uitlegging wordt bevestigd door het feit, dat de richtlijn geen definitie van het begrip "gezondheidbevorderende eigenschappen" geeft. Indien de Raad van het bezit van gezondheidbevorderende eigenschappen een kenmerk van natuurlijk mineraalwater had willen maken, zou de richtlijn, die nauwkeurige en gedetailleerde voorschriften bevat, dienaangaande regels bevatten, gelijk de advocaat-generaal in punt 18 van zijn conclusie terecht heeft opgemerkt.

18 Ten slotte wijst de uitdrukking "die aan natuurlijk mineraalwater gezondheidbevorderende eigenschappen kunnen verlenen" slechts op een mogelijk effect van de kenmerken van het water. De louter descriptieve betekenis ervan staat in duidelijk contrast met de dwingende toon van de hoofdzin van de bepaling, volgens welke de in punt 1 opgesomde kenmerken moeten zijn beoordeeld door middel van verschillende onderzoeken, volgens bepaalde criteria en volgens methoden die door de verantwoordelijke autoriteit op wetenschappelijke basis zijn erkend (zie bijlage I, deel I, punt 2, eerste volzin).

19 Gelet op bovenstaande overwegingen dient op de eerste vraag te worden geantwoord, dat artikel 1, lid 1, juncto bijlage I, deel I, punten 1 en 2, van de richtlijn aldus moet worden uitgelegd, dat het eraan in de weg staat, dat een Lid-Staat eist dat water gezondheidbevorderende eigenschappen heeft om als natuurlijk mineraalwater te kunnen worden erkend.

De tweede en de derde vraag

20 Gezien het antwoord op de eerste vraag, hoeven de tweede en de derde vraag niet te worden beantwoord.

Beslissing inzake de kosten

Kosten

21 De kosten door de Franse, de Ierse en de Italiaanse regering en de regering van het Verenigd Koninkrijk alsmede de Commissie van de Europese Gemeenschappen wegens indiening van hun opmerkingen bij het Hof gemaakt, kunnen niet voor vergoeding in aanmerking komen. Ten aanzien van de partijen in het hoofdgeding is de procedure als een aldaar gerezen incident te beschouwen, zodat de nationale rechterlijke instantie over de kosten heeft te beslissen.

Dictum

HET HOF VAN JUSTITIE (Eerste kamer),

uitspraak doende op de door het Bundesverwaltungsgericht bij beschikking van 31 augustus 1995 gestelde vragen, verklaart voor recht:

Artikel 1, lid 1, juncto bijlage I, deel I, punten 1 en 2, van richtlijn 80/777/EEG van de Raad van 15 juli 1980 betreffende de onderlinge aanpassing van de wetgevingen der Lid-Staten inzake de exploitatie en het in de handel brengen van natuurlijk mineraalwater, moet aldus worden uitgelegd, dat het eraan in de weg staat, dat een Lid-Staat eist dat water gezondheidbevorderende eigenschappen heeft om als natuurlijk mineraalwater te kunnen worden erkend.