Zaak C‑113/12

Donal Brady

tegen

Environmental Protection Agency

[verzoek van de Supreme Court (Ierland) om een prejudiciële beslissing]

„Milieu — Richtlijn 75/442/EEG — Drijfmest geproduceerd en opgeslagen in varkenshouderij in afwachting van overdracht ervan aan landbouwers voor gebruik als meststof op hun grond — Kwalificatie als ‚afvalstof’ of als ‚bijproduct’ — Voorwaarden — Bewijslast — Richtlijn 91/676/EEG — Niet-omzetting in nationaal recht — Persoonlijke aansprakelijkheid van producent voor naleving door deze landbouwers van Unierecht op gebied van beheer van afvalstoffen en meststoffen”

Samenvatting – Arrest van het Hof (Vierde kamer) van 3 oktober 2013

Milieu – Afvalstoffen – Richtlijn 75/442 – Verplichtingen van lidstaten jegens houders van afvalstoffen – Verplichting voor ondernemers om voorafgaand aan elke handeling van verwijdering of nuttige toepassing van afvalstoffen vergunning te hebben verkregen of van vergunning te zijn vrijgesteld – Draagwijdte – Aansprakelijkheid voor naleving van Unierecht op gebied van beheer van afvalstoffen en meststoffen

Milieu – Afvalstoffen – Richtlijn 75/442 – „Andere voorschriften” in de zin van artikel 2, lid 1, sub b – Niet in nationaal recht omgezette richtlijn – Daarvan uitgesloten

(Richtlijn 75/442 van de Raad, art. 1, sub a, b en c)

Zie de tekst van de beslissing. (cf. punten 38‑42, 44, 49)

Artikel 1, sub a, eerste alinea, van richtlijn 75/442 betreffende afvalstoffen, zoals gewijzigd bij beschikking 96/350, moet aldus worden uitgelegd dat drijfmest die wordt geproduceerd in een intensieve varkenshouderij en wordt opgeslagen in afwachting van de levering ervan aan landbouwers om door hen als meststof op hun gronden te worden gebruikt, geen „afvalstof” in de zin van deze bepaling, maar een bijproduct is indien de producent voornemens is deze drijfmest in een later stadium, in voor hem gunstige economische omstandigheden, op de markt te brengen, mits het hergebruik niet slechts mogelijk, maar zeker is, geen voorafgaande bewerking vereist en plaatsvindt als voortzetting van het productieproces. Om uit te maken of het hergebruik van de drijfmest door het in of op de bodem brengen door andere landbouwers voldoende zeker is om te rechtvaardigen dat de mest wordt opgeslagen gedurende een andere periode dan die welke noodzakelijk is voor de inzameling met het oog op de verwijdering ervan, dient met name te worden nagegaan of de gronden van die landbouwers waarop het hergebruik moet plaatsvinden, van meet af aan duidelijk zijn geïdentificeerd. Voorts is van belang dat de daadwerkelijke opslag van de drijfmest strikt wordt beperkt tot de voor de voorgenomen bemestingsactiviteiten nodige hoeveelheid, wat vereist dat de opgeslagen hoeveelheden zo worden beperkt dat zij wel degelijk in hun geheel bestemd zijn om aldus te worden hergebruikt, en voorts dat de opslag maar zo lang duurt als het seizoensgebonden karakter van de bemestingsactiviteiten vereist. In dat verband staat het met name aan de nationale rechterlijke instanties om zich ervan te vergewissen dat de door de drijfmestproducent gebruikte opslaginstallaties aldus zijn ontworpen dat zij elke lekkage en infiltratie van deze stof in de bodem verhinderen en voldoende groot zijn om de geproduceerde drijfmest op te slaan in afwachting van de daadwerkelijke levering ervan aan de betrokken landbouwers. Bovendien moet de producent uit het door hem geplande hergebruik van de drijfmest door de betrokken derden een voordeel kunnen halen dat niet alleen bestaat in het feit dat hij zich van dat product kan ontdoen, welke omstandigheid – wanneer zij zich voordoet – overigens de kans op een daadwerkelijk hergebruik groter maakt. (cf. punten 52, 55‑57, 60, dictum 1)

De slotsom dat het hergebruik van de drijfmest in een bepaalde situatie voldoende zeker is om deze drijfmest tijdens de opslag ervan door de houder en tot de effectieve levering ervan aan de betrokken derden te beschouwen als een bijproduct, doet geen afbreuk aan het feit dat deze drijfmest in voorkomend geval een afvalstof kan worden na bedoelde levering, met name indien zou blijken dat de hierboven bedoelde derden de mest ongecontroleerd en onder zodanige voorwaarden in het leefmilieu lozen, dat hij als afvalstof kan worden aangemerkt. In een dergelijk geval dient ermee rekening te worden gehouden dat degene die feitelijk in het bezit is van producten onmiddellijk voordat deze een afvalstof worden, moet worden beschouwd als degene die deze afvalstoffen heeft voortgebracht in de zin van artikel 1, sub b, van richtlijn 75/442 betreffende afvalstoffen, zoals gewijzigd bij beschikking 96/350, en aldus kan worden aangemerkt als houder ervan in de zin van artikel 1, sub c, van deze richtlijn. (cf. punten 50, 51)

Het recht van de Unie staat er niet aan in de weg dat de last om te bewijzen dat is voldaan aan de criteria aan de hand waarvan een stof zoals drijfmest die wordt geproduceerd en opgeslagen in afwachting van de levering ervan aan landbouwers om door hen als meststof op hun gronden te worden gebruikt, kan worden aangemerkt als een bijproduct, op de producent van deze drijfmest rust, mits daarmee geen afbreuk wordt gedaan aan de doeltreffendheid van dat recht en met name van richtlijn 75/442 betreffende afvalstoffen, zoals gewijzigd bij beschikking 96/350, en de nakoming wordt verzekerd van de uit dat recht voortvloeiende verplichtingen, in het bijzonder de verplichting om de bepalingen van deze richtlijn niet toe te passen op stoffen die op grond van voormelde criteria moeten worden beschouwd als bijproducten waarop de richtlijn niet van toepassing is. Richtlijn 75/442 bevat immers geen specifieke bepalingen betreffende de vraag, op wie de last rust om te bewijzen dat is voldaan aan de criteria om aan te nemen dat een stof moet worden aangemerkt als bijproduct en niet als afvalstof in de zin van die richtlijn. Derhalve staat het aan de nationale rechter om in dat verband de bepalingen van zijn eigen rechtsstelsel toe te passen, mits daarmee geen afbreuk wordt gedaan aan de doeltreffendheid van het Unierecht en met name van richtlijn 75/442 en de nakoming van de uit dat recht voortvloeiende verplichtingen wordt verzekerd. Hieruit volgt inzonderheid dat dergelijke nationale regels betreffende de bewijslast niet tot gevolg mogen hebben dat het buitensporig moeilijk wordt om te bewijzen dat die stoffen volgens die criteria moeten worden beschouwd als bijproducten. (cf. punten 61, 62, 65, dictum 2)

Artikel 2, lid 1, sub b‑iii, van richtlijn 75/442 betreffende afvalstoffen, zoals gewijzigd bij beschikking 96/350, moet aldus worden uitgelegd dat wanneer richtlijn 91/676 inzake de bescherming van water tegen verontreiniging door nitraten uit agrarische bronnen niet in het recht van een lidstaat is omgezet, er niet van kan worden uitgegaan dat dierlijke mest die op een varkenshouderij in deze lidstaat is geproduceerd, vanwege het bestaan van laatstgenoemde richtlijn onder andere voorschriften in de zin van deze bepaling valt. Om als „andere voorschriften” in de zin van artikel 2, lid 1, sub b‑iii te worden beschouwd, moeten de betrokken communautaire of nationale voorschriften immers nauwkeurige bepalingen betreffende het beheer van de bewuste afvalstoffen bevatten en een niveau van milieubescherming opleveren dat minstens gelijkwaardig is aan dat voortvloeiend uit richtlijn 75/442. Wanneer een lidstaat niet de nodige maatregelen heeft genomen om de uitvoering van richtlijn 91/676 te verzekeren, kan deze in elk geval niet worden geacht een niveau van milieubescherming op te leveren dat minstens gelijkwaardig is aan dat voortvloeiend uit richtlijn 75/442, aangezien die niet-omzetting in nationaal recht tot gevolg heeft dat het aan de orde zijnde beheer van dierlijke mest, wanneer richtlijn 75/442 niet van toepassing zou zijn, niet onderworpen zou zijn aan andere voorschriften. (cf. punten 67, 69, 70, dictum 3)