Trefwoorden

Samenvatting



Trefwoorden

1. Mededinging – Regels van Unie – Inbreuken – Toerekening – Moedermaatschappij en dochterondernemingen – Economische eenheid – Beoordelingscriteria – Vermoeden dat moedermaatschappij beslissende invloed uitoefent op haar 100 %-dochterondernemingen

(Art. 81 EG en 82 EG; verordening nr. 1/2003 van de Raad, art. 23, lid 2)

2. Mededinging – Regels van Unie – Inbreuken – Toerekening – Moedermaatschappij en dochterondernemingen – Economische eenheid – Beoordelingscriteria – Vermoeden dat moedermaatschappij beslissende invloed uitoefent op haar 100 %-dochterondernemingen

(Art. 81 EG en 82 EG; verordening nr. 1/2003 van de Raad, art. 23, lid 2)

3. Handelingen van de instellingen – Motivering – Verplichting – Omvang – Beschikking houdende toepassing van mededingingsregels – Beschikking met meer dan één adressaat

(Art. 81 EG, 82 EG en 253 EG)

4. Mededinging – Geldboeten – Bedrag – Bepaling – Afschrikkende werking – Inaanmerkingneming van omvang en totaalomzet van gestrafte onderneming – Relevantie – Toepassing van vermenigvuldigingsfactor op uitgangsbedrag

(Art. 81 EG; verordening nr. 1/2003 van de Raad, art. 23; mededeling 98/C 9/03 van de Commissie, punt 1 A)

5. Mededinging – Administratieve procedure – Beschikking van Commissie houdende vaststelling van inbreuk die wordt vastgesteld na andere beschikkingen houdende veroordeling waarbij met recidive rekening is gehouden – Schending van beginsel ne bis in idem – Geen

(Art. 81 EG; verordening nr. 1/2003 van de Raad)

6. Mededinging – Geldboeten – Bedrag – Bepaling – Niet-oplegging of vermindering van geldboete in ruil voor medewerking van betrokken onderneming

(Verordening nr. 1/2003 van de Raad, art. 18 en 23, lid 2; mededeling 2002/C 45/03 van de Commissie, punten 21 en 23, sub b)

7. Mededinging – Geldboeten – Bedrag – Bepaling – Niet-oplegging of vermindering van geldboete in ruil voor medewerking van betrokken onderneming

(Verordening nr. 1/2003 van de Raad, art. 18 en 23, lid 2; mededeling 2002/C 45/03 van de Commissie, punten 21 en 23, sub b)

8. Mededinging – Geldboeten – Bedrag – Bepaling – Criteria – Inaanmerkingneming van medewerking van betrokken onderneming met Commissie buiten door mededeling inzake medewerking vastgesteld kader – Voorwaarden – Grenzen

(Verordening nr. 1/2003 van de Raad, art. 23; mededelingen 96/C 207/04, 98/C 9/03, punt 3, en 2002/C 45/03 van de Commissie)

Samenvatting

1. Het gedrag van een dochteronderneming kan aan de moedermaatschappij worden toegerekend, met name wanneer deze dochteronderneming, hoewel zij een afzonderlijke rechtspersoonlijkheid heeft, niet zelfstandig haar marktgedrag bepaalt, maar in hoofdzaak de haar door de moedermaatschappij verstrekte instructies volgt, inzonderheid gelet op de economische, organisatorische en juridische banden die de twee juridische entiteiten verenigen. De reden daarvoor is namelijk dat de moedermaatschappij en haar dochteronderneming in een dergelijke situatie deel uitmaken van één economische eenheid en derhalve één enkele onderneming in de zin van artikel 81 EG vormen, hetgeen de Commissie in staat stelt een beschikking houdende oplegging van geldboeten tot de moedermaatschappij te richten, zonder dat behoeft te worden aangetoond dat deze zelf bij de inbreuk betrokken was.

In het bijzondere geval waarin een moedermaatschappij 100 % van het kapitaal in handen heeft van haar dochteronderneming die een inbreuk op de mededingingsregels van de Unie heeft gepleegd, kan deze moedermaatschappij beslissende invloed uitoefenen op het gedrag van deze dochter en bestaat er een weerlegbaar vermoeden dat die moedermaatschappij metterdaad een beslissende invloed uitoefent op het gedrag van haar dochter. In die omstandigheden volstaat het dat de Commissie bewijst dat het volledige kapitaal van een dochteronderneming in handen is van haar moedermaatschappij om aan te nemen dat deze laatste beslissende invloed heeft op het commerciële beleid van de dochter. De Commissie kan de moedermaatschappij vervolgens hoofdelijk aansprakelijk stellen voor de betaling van de aan de dochteronderneming opgelegde geldboete, tenzij de moedermaatschappij, die dat vermoeden moet weerleggen, afdoende bewijzen overlegt die aantonen dat haar dochteronderneming zich op de markt autonoom gedraagt.

De structuur van bezit van het kapitaal van een dochteronderneming is een voldoende criterium voor dit vermoeden zonder dat de Commissie is gehouden extra aanwijzingen over de daadwerkelijke uitoefening van een invloed door de moedermaatschappij te geven. Dat dergelijke extra aanwijzingen konden worden gevonden in andere zaken, laat deze conclusie onverlet.

Wanneer volledige of nagenoeg volledige zeggenschap over het kapitaal van de dochter bij gebrek aan een argument dat het eruit voortvloeiende vermoeden weerlegde, volstond om dit vermoeden aan te nemen voor alle adressaten van een beschikking die een boete voor schending van het mededingingsrecht oplegt, kan het feit dat de Commissie jegens bepaalde adressaten van deze beschikking extra aanwijzingen heeft aangevoerd, hetzij om de reeds uit de volledige zeggenschap over het kapitaal van de dochter terecht voortvloeiende conclusie te versterken, hetzij om de argumenten van de betrokken ondernemingen te beantwoorden, niet betekenen dat de Commissie niet voor alle adressaten dezelfde beginselen heeft toegepast en dat het beginsel van gelijke behandeling is geschonden.

(cf. punten 31‑34, 46‑47, 52‑53, 59)

2. Wanneer de Commissie het vermoeden van uitoefening van een beslissende invloed toepast om een moedermaatschappij het inbreukmakend gedrag van haar dochter toe te rekenen, moet deze moedermaatschappij afdoende bewijzen dat haar dochteronderneming zich op de markt autonoom gedraagt.

Dienaangaande dient rekening te worden gehouden met alle relevante gegevens betreffende de economische, organisatorische en juridische banden tussen deze dochter en de moedermaatschappij, die in elk geval anders kunnen zijn. Deze beoordeling dient met name niet te worden beperkt tot de gegevens over het commerciële beleid stricto sensu van de dochter, zoals de distributie‑ of prijsstrategie. In het bijzonder kan dit vermoeden niet worden weerlegd alleen door te bewijzen dat de dochter specifieke aspecten van haar commerciële beleid beheert zonder daarover instructies te krijgen.

Alleen de omstandigheid dat de moedermaatschappij een niet-operationele holding is, kan niet volstaan tot uitsluiting dat deze laatste een beslissende invloed op haar dochter had door met name de coördinatie van de financiële investeringen in de groep. In de context van een groep ondernemingen is een holding namelijk een onderneming die deelnemingen in verschillende vennootschappen tracht te groeperen en die tot taak heeft ervoor te zorgen dat deze onder één enkel bestuur staan.

Bovendien volstaat een taakverdeling, die binnen een groep ondernemingen normaal is, niet om het vermoeden van een beslissende invloed te weerleggen.

Wat het ontbreken van een informatiesysteem tussen de moedermaatschappij en haar dochter betreft, kan het feit dat deze laatste tegenover de moedermaatschappij nooit een specifiek informatiebeleid over de betrokken markt ten uitvoer heeft gelegd, evenmin volstaan om haar autonomie te bewijzen, aangezien de autonomie van een dochteronderneming niet enkel wordt beoordeeld aan de hand van de aspecten inzake het operationele beheer van de onderneming.

(cf. punten 67‑69, 74, 76, 78)

3. De door artikel 253 EG vereiste motivering moet beantwoorden aan de aard van de betrokken handeling en de redenering van de instelling die de handeling heeft verricht, duidelijk en ondubbelzinnig tot uitdrukking doen komen, opdat de belanghebbenden de rechtvaardigingsgronden van de genomen maatregel kunnen kennen en de bevoegde rechter zijn toezicht kan uitoefenen. Het is niet noodzakelijk dat alle relevante gegevens feitelijk of rechtens in de motivering worden gespecificeerd, aangezien bij de vraag of de motivering van een handeling aan de vereisten van artikel 253 EG voldoet, niet alleen acht moet worden geslagen op de bewoordingen ervan, maar ook op de context en op het geheel van rechtsregels die de betrokken materie beheersen.

Wanneer een beschikking tot toepassing van artikel 81 EG meer dan één adressaat heeft en onzeker is aan wie de inbreuk moet worden toegerekend, moet zij een toereikende motivering bevatten ten aanzien van ieder van deze adressaten, in het bijzonder van degenen die volgens de bewoordingen van deze beschikking voor de inbreuk aansprakelijk zijn. Ten aanzien van een moedermaatschappij die solidair aansprakelijk voor de inbreuk wordt gesteld, moet een dergelijke beschikking derhalve een omstandige uiteenzetting bevatten van de redenen die kunnen rechtvaardigen dat de inbreuk aan deze maatschappij wordt toegerekend.

Wanneer de Commissie zich baseert op het vermoeden dat een moedermaatschappij een beslissende invloed op het gedrag van haar dochter uitoefent en de betrokken ondernemingen in de administratieve procedure gegevens tot weerlegging van dit vermoeden hebben aangevoerd, moet de beschikking de redenen voldoende toelichten om het standpunt van de Commissie te rechtvaardigen dat deze gegevens onvoldoende waren om dit vermoeden te weerleggen. Daar de Commissie evenwel niet verplicht is een standpunt te bepalen ten aanzien van alle door de belanghebbenden voorgedragen argumenten, kan haar niet worden verweten niet elk argument van een onderneming nauwkeurig te hebben beantwoord. Een globaal antwoord kan naargelang de omstandigheden van de zaak namelijk volstaan om een nuttige verdediging door de onderneming van haar rechten en toetsing door het Gerecht mogelijk te maken.

(cf. punten 89‑91, 96)

4. De Commissie beschikt bij de vaststelling van het bedrag van de geldboeten over een beoordelingsmarge om het gedrag van de ondernemingen te richten op naleving van de mededingingsregels. De Commissie moet bij de bepaling van het bedrag van de geldboete zorgen voor afschrikkende werking ervan en mag daartoe met name rekening houden met de omvang en de economische macht van de betrokken onderneming.

De noodzaak om de boete een voldoende afschrikwekkende werking te geven, vereist dat het bedrag van de geldboete wordt aangepast zodat de geldboete niet in het niet valt of integendeel buitensporig is gelet op met name het financiële vermogen van de betrokken onderneming, zulks overeenkomstig de vereisten om zowel de doelmatigheid van de boete te waarborgen als het evenredigheidsbeginsel te eerbiedigen.

Met name de mogelijkheid voor de betrokken onderneming om gemakkelijker de voor de betaling van haar geldboete vereiste middelen bijeen te brengen, kan met het oog op een voldoende afschrikkende werking daarvan de toepassing van een vermenigvuldigingsfactor rechtvaardigen. De Commissie is niet gehouden een band tussen het gebruik van de middelen van de betrokken onderneming en de betrokken inbreuk vast te stellen, maar kan rechtmatig rekening houden met de volledige omvang van de onderneming. Daar de door de Commissie toegepaste verhoging rechtmatig berust op de omvang van de betrokken onderneming, waarbij de in het kader van de inbreuk gebruikte middelen geen relevant criterium vormen, kan de toepassing ervan geen schending van het gelijkheidsbeginsel vormen alleen omdat geen onderscheid is gemaakt tussen de inbreukmakende ondernemingen volgens dit criterium. Een verhoging kan bovendien niet gelden als onevenredig aan het afschrikkingsdoel wanneer zij volledig gerechtvaardigd is gelet op de omvang van de betrokken onderneming, die blijkt uit de bijzonder grote wereldomzet ervan.

(cf. punten 113‑115, 117‑120)

5. De toepassing van het beginsel ne bis in idem is afhankelijk van de drievoudige voorwaarde dat de feiten, de overtreder en het beschermde rechtsgoed dezelfde zijn. Dit beginsel verbiedt dus om dezelfde persoon voor eenzelfde onrechtmatig gedrag meer dan één keer te bestraffen ter bescherming van hetzelfde rechtsgoed. Voor zover de Commissie in een beschikking eerdere inbreuken in aanmerking neemt, niet om die inbreuken opnieuw te bestraffen, maar alleen om bij de bestraffing van de betrokken onderneming wegens haar deelneming aan het in de beschikking bedoelde kartel haar recidivegedrag in aanmerking te nemen, leidt het feit dat de Commissie reeds in eerdere beschikkingen dezelfde inbreuken in aanmerking heeft genomen, niet tot een schending van het beginsel ne bis in idem.

(cf. punten 127‑128)

6. Om voor een verlaging van het bedrag van de geldboete in aanmerking te komen, moet een onderneming blijkens de punten 21 en 23 van de mededeling van de Commissie betreffende immuniteit tegen geldboeten en vermindering van geldboeten in kartelzaken de Commissie bewijsmateriaal met een significante toegevoegde waarde verstrekken vergeleken met het bewijsmateriaal waarover zij reeds beschikte.

Bovendien moet de Commissie met het oog op de toepassing van de in punt 23, sub b, van deze mededeling vastgestelde marges van verlaging van het bedrag van de geldboete het tijdstip vaststellen waarop de onderneming deze voorwaarde heeft vervuld.

Deze uitlegging wordt bevestigd door de systematiek van het door de betrokken mededeling ingestelde systeem, dat voorziet in drie verschillende marges voor de „eerste”, de „tweede” en de „andere” ondernemingen die aan de betrokken voorwaarde hebben voldaan, hetgeen dus inhoudt dat de Commissie het precieze moment bepaalt waarop de betrokken onderneming heeft voldaan aan de voorwaarden voor verlaging van het bedrag van de geldboete, door het verstrekte bewijsmateriaal te vergelijken met het bewijsmateriaal waarover zij op het ogenblik van de indiening van het verzoek reeds beschikte. De Commissie baseerde zich enerzijds terecht op dit chronologische criterium en anderzijds op de mate waarin dat bewijsmateriaal toegevoegde waarde uitmaakte, wanneer zij overeenkomstig de voorwaarde van punt 21 van deze mededeling onderzoekt of het aangebrachte bewijsmateriaal een significante waarde toevoegt aan het materiaal waarover zij op het moment van elk respectievelijk verzoek reeds beschikte.

Deze benadering die rekening houdt zowel met het temporele als het kwalitatieve aspect van de bijdrage en die de onderneming beloont die als eerste aan de verlagingsvoorwaarden voldoet, beantwoordt aan de doelstellingen van deze mededeling doordat zij de ondernemingen die wensen mee te werken, ertoe aanzet zo spoedig als mogelijk aan het onderzoek bij te dragen, door in hun eerste verzoek al het bewijsmateriaal te hunner beschikking te verstrekken. Zij kan, doordat zij aanzet om vanaf het eerste verzoek de drempel van een significante toegevoegde waarde te overschrijden, in het bijzonder uitsluiten dat de onderneming die een clementieverzoek indient, tijdens de procedure broksgewijze medewerkt. Daar de mededeling inzake medewerking berust op een benadering die de bepaling van een nauwkeurige chronologische volgorde van de verzoeken overeenkomstig de transparantie‑ en rechtszekerheidsdoelstellingen vereist, kan zij voorts niet anders worden toegepast naargelang een lang of kort interval tussen de verzoeken ligt.

(cf. punten 146‑148, 153‑155)

7. De Commissie mag in het kader van haar beoordeling van de medewerking van kartelleden weliswaar het gelijkheidsbeginsel niet schenden, maar zij beschikt bij de waardering van de kwaliteit en de bruikbaarheid van de door een onderneming verleende medewerking over een ruime beoordelingsmarge. Dus kan alleen tegen een kennelijk onjuiste beoordeling door de Commissie worden opgekomen.

(cf. punt 168)

8. Wanneer inbreuken binnen de werkingssfeer van de mededeling van de Commissie betreffende immuniteit tegen geldboeten en vermindering van geldboeten in kartelzaken vallen, kan de betrokkene de Commissie in beginsel niet geldig verwijten dat zij de omvang van haar medewerking niet als verzachtende omstandigheid in aanmerking heeft genomen buiten het rechtskader van de mededeling inzake medewerking. Wanneer de Commissie de medewerking van een onderneming in aanmerking heeft genomen door het bedrag van de geldboete op grond van de mededeling inzake medewerking te verlagen, kan de Commissie dus niet geldig worden verweten dat zij het bedrag van de aan deze onderneming opgelegde geldboete niet extra heeft verlaagd buiten het kader van deze mededeling.

(cf. punten 178‑179)