Het tweede middel betreft het feit dat in het beroepschrift slechts om een declaratoire uitspraak is gevraagd, volgens welke de Gemeenschap verplicht zou zijn tot vergoeding van de schade welke verzoeksters in het graanverkoopseizoen 1974/75 verwachtten te zullen lijden. Volgens verweerders kent het Gemeenschapsrecht geen op zodanige vaststelling gerichte acties. Al evenmin zou ten deze van een aan alle Lid-Staten gemeenschappelijk rechtsbeginsel kunnen worden gesproken, in sommige rechtsstelsels zijn op declaratoire uitspraken gerichte acties zelfs onbekend.

Ter beoordeling van dit middel dient allereerst op de desbetreffende bepalingen van het Gemeenschapsrecht te worden ingegaan. Volgens artikel 215, tweede alinea, van het EEG-Verdrag moet de Gemeenschap, wat haar niet-contractuele aansprakelijkheid betreft, overeenkomstig de algemene beginselen welke de rechtsstelsels der Lid-Staten gemeen hebben, de schade vergoeden die door haar instellingen of door haar personeelsleden in de uitoefening van hun functies is veroorzaakt. Dit is mijns inziens kennelijk een bepaling van materieel recht, waarin alleen maar wordt vastgelegd wanneer men de Gemeenschap tot vergoeding van schade kan aanspreken. Hoe zulk een aanspraak in rechte moet worden geldend gemaakt, wordt niet gezegd. Hetzelfde geldt voor artikel 178 van het EEG-Verdrag, volgens hetwelk het Hof van Justitie bevoegd is tot kennisneming van geschillen over de vergoeding van de in artikel 215, tweede alinea, bedoelde schade.

Hieruit mag worden geconcludeerd, dat naar Gemeenschapsrecht de processuele afdoening van een tegen de overheid gerichte aansprakelijkheidsactie aan de praktijk is overgelaten. Evenals in andere gevallen waarin het Gemeenschapsrecht er het zwijgen toe doet, verdient het ook hier aanbeveling met het nationale recht te rade te gaan. Hetgeen allerminst impliceert dat men ten deze gebonden zou zijn aan bepaalde in alle Lid-Staten levende rechtsbeginselen, zoals die volgens artikel 215, tweede alinea, de doorslag geven wanneer het gaat om de voorwaarden waaronder de Gemeenschap aansprakelijk kan worden gesteld.

Een op een declaratoire uitspraak gerichte actie is, naar verweerders ten processe zelf hebben aangetoond, in de rechtsorden van een aantal Lid-Staten bekend, zo in het Duitse recht (paragraaf 256 van de Zivilprocessordnung) en grosso modo ook in het Deense recht (Tvistemal; Horwitz-Gomard, 1971, blz. 131 e.v.). Naar Nederlands recht (artikel 612 van het Wetboek van burgerlijke rechtsvordering) kan in schadevorderingen althans subsidiair om een declaratoire uitspraak worden gevraagd, en ook volgens het Italiaanse en het Engelse recht is dit, althans in bepaalde gevallen, mogelijk (Carnelutti, Sistema del. diritto processuale civile 1936, deel 1, blz. 149; Halbury's Laws of England, derde druk, deel 22, blz. 746). Daarentegen kennen het Franse, Belgische en Luxemburgse recht zulke acties blijkbaar niet.

Gezien deze stand van zaken zie ik redelijkerwijze geen aanleiding de mogelijkheid ener op een declaratoire uitspraak gerichte vordering in het communautaire aansprakelijkheidsrecht uit te sluiten, te minder waar zulk een actie ook elders in het Gemeenschapsrecht — men zie de artikelen 169 en 175 — in beginsel niet onbekend is. Een dergelijke actie is zelfs zeer op haar plaats wanneer de overheid aansprakelijk gesteld wordt dat wil zeggen in geschillen met de autoriteiten; het is in zulke procedures veelal voldoende wanneer de aansprakelijkheidsvraag positief wordt beantwoord; de afwikkeling der schade kan dan aan betrokkenen worden overgelaten. Ik moge hier herinneren aan de zaken 29, 31, 36, 39-47, 50 en 51-63 (SA. des Laminoirs, hauts-fourneaux, forges, fonderies et usines de la Providence en 13 andere verzoekers t. Hoge Autoriteit van de EGKS, arrest van 9. 12. 1965, Jurispr., deel 1965, blz. 1198), waarin het Hof een interlocutoir arrest heeft gewezen volgens hetwelk de Hoge Autoriteit wegens een dienstfout aansprakelijk was; het Hof heeft het evenwel voorshands aan partijen overgelaten zich over de omvang der schade te verstaan. Dezelfde weg werd bewandeld in de op 14 mei 1975 uitgewezen zaak 74-74 (Comptoir National Technique Agricole t. Commissie, Jurispr, deel 1975, blz. 533).

Mijns inziens moet er dus van worden uitgegaan dat de overheid naar Gemeenschapsrecht niet alleen maar langs de weg van een op veroordeling der Gemeenschap gerichte actie aansprakelijk kan worden gesteld en dat er ook een declaratoire uitspraak mag worden gevraagd, hetgeen niet eens subsidiair behoeft te geschieden. Ik meen dus dat ook het tweede middel van niet-ontvankelijkheid faalt.