Trefwoorden

Samenvatting



Trefwoorden

1. Mededinging – Mededingingsregelingen – Overeenkomsten en onderling afgestemde feitelijke gedragingen die één enkele inbreuk vormen – Begrip

(Art. 81, lid 1, EG)

2. Mededinging – Geldboeten – Bedrag – Vaststelling – Criteria – Omzet

(Mededeling 2006/C 210/02 van de Commissie, punt 13)

3. Mededinging – Geldboeten – Bedrag – Vaststelling – Criteria – Zwaarte van inbreuk – Beginsel van persoonlijk karakter van sancties

(Verordening nr. 1/2003 van de Raad, art. 23, lid 2; mededeling 2006/C 210/02 van de Commissie)

4. Mededinging – Geldboeten – Bedrag – Vaststelling – Criteria – Duur van inbreuk

(Mededeling 2006/C 210/02 van de Commissie)

5. Mededinging – Geldboeten – Bedrag – Vaststelling – Afschrikkende werking – Beoordeling

(Mededeling 2006/C 210/02 van de Commissie, punt 25)

6. Mededinging – Geldboeten – Bedrag – Vaststelling – Criteria – Verzachtende omstandigheden – Beoordeling

(Mededeling 2006/C 210/02 van de Commissie, punt 29)

7. Mededinging – Geldboeten – Bedrag – Vaststelling – Verzachtende omstandigheden – Mededingingsbeperkend gedrag dat door overheidsinstanties werd toegestaan of aangemoedigd

(Mededeling 2006/C 210/02 van de Commissie, punt 29, laatste streepje)

8. Mededinging – Geldboeten – Bedrag – Vaststelling – Verlaging wegens financiële situatie van onderneming – Voorwaarden

(Mededeling 2006/C 210/02 van de Commissie, punt 35)

Samenvatting

1. Het zou gekunsteld zijn, een voortgezette gedraging die door één enkel doel wordt gekenmerkt, op te splitsen in verschillende gedragingen en als evenveel inbreuken te beschouwen, terwijl het om één inbreuk gaat waaraan geleidelijk gestalte is gegeven door zowel verboden overeenkomsten als verboden onderling afgestemde feitelijke gedragingen.

Onder deze omstandigheden is een onderneming die aan een inbreuk heeft deelgenomen door middel van voor haar kenmerkende gedragingen die een overeenkomst of onderling afgestemde feitelijke gedraging met een mededingingsbeperkend doel in de zin van artikel 81, lid 1, EG vormen en die een bijdrage aan de verwezenlijking van de inbreuk in zijn geheel beoogden te leveren, voor de gehele duur van haar deelneming aan die inbreuk eveneens aansprakelijk voor de gedragingen van andere ondernemingen in het kader van diezelfde inbreuk.

Om het bestaan van één enkele voortgezette inbreuk aan te tonen, dient de Commissie te bewijzen dat de onderneming met haar eigen gedrag heeft willen bijdragen aan het bereiken van de gemeenschappelijke doelstellingen van alle deelnemers en dat zij de materiële gedragingen die de andere ondernemingen met het oog op die doelstellingen planden of in praktijk brachten, kende of redelijkerwijs kon voorzien en bereid was het risico ervan te aanvaarden.

Mededingingsregelingen kunnen immers slechts als bestanddelen van één enkele mededingingsverstorende overeenkomst worden beschouwd, indien is aangetoond dat zij deel uitmaken van een algemeen plan dat een gemeenschappelijk doel nastreeft. Enkel indien de onderneming, toen zij aan die mededingingsregelingen deelnam, wist of had moeten weten dat zij aldus in de ene enkele overeenkomst werd opgenomen, kan haar deelneming aan de betrokken mededingingsregelingen als een uiting van haar aansluiting bij die overeenkomst worden aangemerkt.

Aldus moet aan drie voorwaarden zijn voldaan om deelname aan één enkele voortgezette inbreuk aan te tonen, te weten het bestaan van een algemeen plan dat een gemeenschappelijk doel nastreeft, de bewuste bijdrage van de onderneming aan dit plan, en de (bewezen of veronderstelde) kennis van de inbreukmakende gedragingen van de andere deelnemers.

Wat het bestaan betreft van een algemeen plan dat een gemeenschappelijk doel nastreeft, kan het begrip gemeenschappelijk doel niet worden bepaald door een algemene verwijzing naar de verstoring van de mededinging op de betrokken markt door de inbreuk, aangezien de ongunstige beïnvloeding van de mededinging, als doel of gevolg, een wezenlijk element is van elke gedraging die binnen de werkingssfeer van artikel 81, lid 1, EG valt. Een dergelijke definitie van het begrip gemeenschappelijk doel dreigt het begrip één enkele voortgezette inbreuk een deel van zijn zin te ontnemen, daar zij ertoe zou leiden dat verschillende bij artikel 81, lid 1, EG verboden gedragingen in een sector van de economie stelselmatig als bestanddelen van één enkele inbreuk zouden moeten worden aangemerkt. Om verschillende handelingen als één enkele voortgezette inbreuk te beschouwen, moet aldus rekening worden gehouden met elke omstandigheid die een band van complementariteit kan aantonen of weerleggen, zoals de toepassingsperiode, de inhoud (met inbegrip van de gehanteerde methoden) en, daarmee samenhangend, het doel van de verschillende handelingen in kwestie.

(cf. punten 33‑37, 40)

2. Punt 13 van de richtsnoeren voor de berekening van geldboeten die uit hoofde van artikel 23, lid 2, sub a, van verordening nr. 1/2003 worden opgelegd, bepaalt dat „[o]m het basisbedrag van de op te leggen boete vast te stellen [...] de Commissie [zal] uitgaan van de waarde van de [...] verkochte goederen of diensten van de onderneming die rechtstreeks of indirect verband houden met de inbreuk [...]”. Uit deze bepaling blijkt niet dat enkel de waarde van de verkopen als gevolg van de handelingen die daadwerkelijk door de inbreukmakende praktijken zijn beïnvloed, in aanmerking kan worden genomen voor de berekening van de relevante waarde van de verkopen. Zo verwijst de formulering van punt 13 van die richtsnoeren naar de „verkochte goederen of diensten [...] die rechtstreeks of indirect verband houden met de inbreuk” en niet naar de „door de inbreuk beïnvloede verkopen”. De formulering van punt 13 ziet dus op de verrichte verkopen op de relevante markt.

Deze uitlegging wordt bevestigd door de doelstelling van de mededingingsregels van de Unie. Voor de bepaling van het basisbedrag van de in kartelzaken op te leggen geldboeten moet de Commissie niet aantonen welke individuele verkopen door het kartel werden beïnvloed. Een dergelijke verplichting werd immers nooit opgelegd door de rechterlijke instanties van de Unie en niets wijst erop dat de Commissie de bedoeling had om zichzelf een dergelijke verplichting op te leggen in die richtsnoeren. Verder is het in zaken betreffende mededingingsregelingen, die naar hun aard geheim zijn, onvermijdelijk dat bepaalde stukken waaruit manifestaties van de mededingingsbeperkende praktijken blijken, niet worden ontdekt.

Het gedeelte van de omzet dat betrekking heeft op de goederen in verband waarmee de inbreuk is gepleegd, kan voorts een correcte aanwijzing vormen voor de omvang van de inbreuk op de betrokken markt. In het bijzonder geeft de omzet die is behaald met de producten die het voorwerp uitmaakten van concurrentiebeperkende gedragingen, als objectieve maatstaf de schadelijkheid van deze gedragingen voor de normale mededinging correct weer.

(cf. punten 61‑66)

3. Wanneer een inbreuk door meerdere ondernemingen is gepleegd, moet het relatieve gewicht van de deelneming van elk van hen worden onderzocht. Deze conclusie is het logische gevolg van het beginsel van het persoonlijke karakter van straffen en sancties, volgens hetwelk aan een onderneming slechts een sanctie kan worden opgelegd voor feiten die haar individueel ten laste worden gelegd. Dit beginsel geldt in elke administratieve procedure die tot sancties op grond van de communautaire mededingingsregels kan leiden. De zwaarte van de inbreuk moet individueel worden beoordeeld, met inachtneming van een groot aantal factoren, zoals onder meer de bijzondere omstandigheden van de zaak, de context daarvan en de preventieve werking van de geldboeten. Het feit dat een onderneming niet aan alle bestanddelen van een kartel heeft deelgenomen of een zeer kleine rol heeft gespeeld bij de onderdelen waaraan zij wel had deelgenomen, dient in aanmerking te worden genomen bij de beoordeling van de zwaarte van de inbreuk en zo nodig bij de bepaling van de geldboete.

De beoordeling van de individuele omstandigheden wordt evenwel niet verricht in het kader van de beoordeling van de zwaarte van de inbreuk, te weten bij de vaststelling van het basisbedrag van de geldboete, maar in het kader van de aanpassing van het basisbedrag in het licht van verzachtende en verzwarende omstandigheden.

De Commissie mag rekening houden met bepaalde aspecten van de „ernst” in de zin van artikel 23 van verordening nr. 1/2003 in het kader van de verzachtende en verzwarende omstandigheden en niet in het kader van de „zwaarte” in de zin van haar richtsnoeren voor de berekening van de geldboeten.

Die richtsnoeren hebben de methode voor de berekening van de geldboeten wezenlijk gewijzigd. In de eerste plaats werd de indeling van de inbreuken in drie categorieën („niet te ernstig”, „zwaar” en „zeer zwaar”) afgeschaft. Het huidige systeem, dat een bandbreedte van 0 tot 30 % bevat, maakt een fijnere differentiatie gelet op de zwaarte van de inbreuken mogelijk. In de tweede plaats werden de forfaitaire bedragen afgeschaft. Thans wordt het basisbedrag berekend op basis van de waarde van de verkopen die elke individuele onderneming heeft verricht in rechtstreeks of indirect verband met de inbreuk. Deze nieuwe methode maakt het dus mogelijk om gemakkelijker rekening te houden met de omvang van de individuele deelneming van elke onderneming aan de inbreuk in het kader van de beoordeling van de zwaarte ervan. Tevens kan hierdoor rekening worden gehouden met een eventuele vermindering van de zwaarte van één enkele inbreuk in de tijd.

Het relatieve gewicht van de deelneming aan de inbreuk en de bijzondere omstandigheden van de zaak moeten weliswaar in acht worden genomen, maar het staat de Commissie nog steeds vrij om overeenkomstig die richtsnoeren over te gaan tot een dergelijke inaanmerkingneming bij de beoordeling van de zwaarte van de inbreuk of bij de aanpassing van het basisbedrag op grond van verzachtende of verzwarende omstandigheden. Wanneer de Commissie kiest voor deze laatste aanpak, moet de beoordeling van de verzachtende en verzwarende omstandigheden het evenwel mogelijk maken dat naar behoren rekening wordt gehouden met het relatieve gewicht van de deelneming aan één enkele inbreuk, en met een eventuele wijziging van dit relatieve gewicht in de tijd.

(cf. punten 84‑87, 89‑90, 92)

4. Wat de vermenigvuldiging van het op basis van de waarde van de verkopen vastgestelde bedrag met het aantal jaren van deelname aan de inbreuk betreft, stelt artikel 23, lid 3, van verordening nr. 1/2003 enkel dat „[b]ij de vaststelling van het bedrag van de geldboete [...] zowel met de ernst, als met de duur van de inbreuk rekening [wordt] gehouden”, zonder evenwel te preciseren hoe concreet rekening moet worden gehouden met de duur. De vermenigvuldiging met het aantal jaren van deelname aan de inbreuk, als bedoeld in de richtsnoeren voor de berekening van geldboeten die uit hoofde van artikel 23, lid 2, sub a, van verordening nr. 1/2003 worden opgelegd, komt neer op een verhoging van het bedrag met 100 % per jaar. Deze benadering betekent een wezenlijke wijziging van de methode wat de inaanmerkingneming van de duur van het kartel betreft. Artikel 23, lid 3, van verordening nr. 1/2003 staat evenwel niet in de weg aan een dergelijke evolutie.

Hoewel de Commissie soms rekening heeft gehouden met de wijziging van een inbreuk in de tijd bij de verhoging van het bedrag van de geldboete wegens de duur, verplicht geen enkele bepaling van die richtsnoeren haar om in een dergelijk geval hoogstens een vermenigvuldigingsfactor twee toe te passen, of om het op basis van de ernst vastgestelde percentage van de waarde van de verkopen te verlagen.

(cf. punten 107‑110)

5. Punt 25 van de richtsnoeren voor de berekening van geldboeten die uit hoofde van artikel 23, lid 2, sub a, van verordening nr. 1/2003 worden opgelegd, bepaalt dat „[o]nafhankelijk van de duur van de deelname van een onderneming aan de inbreuk [...] de Commissie [...] aan het basisbedrag een bedrag van tussen 15 % en 25 % van de waarde van de verkopen [...] toe[voegt] om ondernemingen ervan te weerhouden deel te nemen aan horizontale overeenkomsten inzake prijzen, marktverdeling en productiebeperking”.

Wanneer de Commissie hetzelfde extra bedrag toepast op alle adressaten van haar beschikking, op grond dat zij allen hebben deelgenomen aan de enkele voortgezette inbreuk die prijsvaststelling en/of marktverdeling omvatte, wordt het beginsel van gelijke behandeling niet geschonden.

Uit de formulering van punt 25 van die richtsnoeren („voegt toe”, „will include” en „fügt hinzu”) blijkt overigens dat het opleggen van een extra bedrag in het geval van overduidelijke inbreuken een automatische verrichting is die niet de aanwezigheid van andere factoren veronderstelt.

(cf. punten 116‑117)

6. Uit punt 29, derde streepje, van de richtsnoeren voor de berekening van geldboeten die uit hoofde van artikel 23, lid 2, sub a, van verordening nr. 1/2003 worden opgelegd, blijkt dat om aanspraak te maken op een verlaging van de geldboete wegens verzachtende omstandigheden, de betrokken onderneming moet „aanto[nen] dat haar deelname aan de inbreuk zeer beperkt was” en „vervolgens bewij[zen] dat zij, in de periode waarin zij aan de inbreukmakende overeenkomsten heeft deelgenomen, geen van deze overeenkomsten daadwerkelijk heeft toegepast doch zich concurrerend op de markt heeft gedragen”.

Het gebruik van de term „zoals” wijst evenwel erop dat de lijst van de in punt 29 van die richtsnoeren vermelde omstandigheden niet exhaustief is. Voorts moet rekening worden gehouden met de bijzondere omstandigheden van het concrete geval, in het bijzonder het feit of een onderneming heeft deelgenomen aan alle bestanddelen van de inbreuk of niet. Indien deze inaanmerkingneming niet gebeurt bij de beoordeling van de zwaarte van de inbreuk, moet zij minstens gebeuren in het kader van de aanpassing van het basisbedrag in het licht van verzachtende en verzwarende omstandigheden. Deze verplichting was immers een van de redenen waarom het Hof heeft kunnen stellen dat het begrip „één enkele voortgezette inbreuk” niet in strijd is met het beginsel dat de aansprakelijkheid voor inbreuken op het mededingingsrecht een persoonlijk karakter heeft. De loutere criteria van dit punt 29, derde streepje, zijn niet in staat om deze mogelijkheid te waarborgen.

(cf. punten 126‑127)

7. Punt 29, laatste streepje, van de richtsnoeren voor de berekening van geldboeten die uit hoofde van artikel 23, lid 2, sub a, van verordening nr. 1/2003 worden opgelegd, bepaalt dat „[h]et basisbedrag van de boete kan worden verlaagd [...] wanneer het mededingingsbeperkende gedrag door de overheidsinstanties of de regelgeving werd toegestaan of aangemoedigd”. In dit verband impliceert de loutere kennis van de mededingingsbeperkende gedraging niet dat deze gedraging impliciet werd „toegestaan of aangemoedigd” door de instelling in de zin van punt 29, laatste streepje, van die richtsnoeren. Een vermeend stilzitten kan immers niet worden gelijkgesteld aan een positieve handeling zoals een toelating of een aanmoediging.

(cf. punten 131, 134)

8. Voor een verlaging van de geldboete overeenkomstig punt 35 van de richtsnoeren voor de berekening van geldboeten die uit hoofde van artikel 23, lid 2, sub a, van verordening nr. 1/2003 worden opgelegd, moet zijn voldaan aan drie cumulatieve voorwaarden, te weten: de indiening van een verzoek tijdens de administratieve procedure, het bestaan van een bijzondere sociale en economische context en het onvermogen van de onderneming om te betalen, waarbij deze aan de hand van objectief bewijs moet aantonen dat het opleggen van een geldboete haar levensvatbaarheid onherroepelijk in gevaar zou brengen en haar activa volledig van hun waarde zou beroven.

De indiening van een verzoek tot verlaging van de geldboete is geen louter formeel vereiste, maar een vereiste bij gebreke waarvan geen enkele geldige beoordeling van de economische situatie kan worden verricht, aangezien de Commissie in dat geval niet beschikt over de relevante elementen, zoals interne gegevens van de betrokken onderneming, op grond waarvan de levensvatbaarheid van die onderneming kan worden beoordeeld.

(cf. punten 171, 176)