4.

Laat ons beginnen ab ovo. De eerste twee richtlijnen op belastinggebied (nrs. 67/227 en 67/228 van 11 april 1967, PB 1967, blz. 1301 e.v.) zijn vastgesteld om te komen tot harmonisatie van de nationale wetgevingen inzake omzetbelasting. Men wilde daarmee factoren elimineren die, zoals de betrokken heffingen, de mededinging konden vervalsen en het vrije verkeer van goederen en diensten binnen de gemeenschappelijke markt konden belemmeren. De Lid-Staten werden daarom verplicht, binnen een bepaalde termijn hun stelsels van omzetbelasting bij wet te vervangen door een gemeenschappelijk stelsel van belasting over de toegevoegde waarde (artikel 1 van eerstgenoemde richtlijn); verder mochten zij vanaf de inwerkingtreding van de wet waarbij de vervanging plaatsvond, generlei forfaitaire compenserende maatregel bij invoer of uitvoer uit hoofde van de omzetbelasting voor het intracommunautaire handelsverkeer meer handhaven of instellen. Met de uitvoering van de twee richtlijnen door de res oorspronkelijke Lid-Staten (1 januari 1973), is er als het ware een Europese omzetbelasting ingevoerd: de BTW. Dit betekende een grote stap vooruit. De Lid-Staten bleven weliswaar bevoegd (en zijn dat nog) om tal van elementen van de BTW-regeling te omschrijven, maar het is een feit, dat de door hen geheven omzetbelasting haar karakter van binnenlandse belasting goeddeels heeft verloren en deel is gaan uitmaken van een zo al niet volstrekt uniform, dan toch „gemeenschappelijk” stelsel (zie conclusie van advocaat-generaal Rozès in zaak 15/81, Schul, Jurispr. 1982, blz. 1437, 1441). Waarin bestaat dit stelsel ? Het antwoord op deze vraag is te vinden in artikel 2 van de Eerste richtlijn: het gaat erom, „dat van goederen en diensten een algemene verbruiksbelasting wordt geheven welke strikt evenredig is aan de prijs van goederen en diensten, zulks ongeacht het aantal transacties welke tijdens het produktie- en distributieproces vóór de fase van heffing plaatsvonden.” Dit beginsel wordt door de Tweede richtlijn uitgewerkt door middel van definities en regels die een eenvormige toepassing van het stelsel door de nationale wetgevers moeten verzekeren. Zo bepaalt bij voorbeeld artikel 2, dat aan de belasting over de toegevoegde waarde zijn onderworpen „de leveringen van goederen en de diensten, welke in het binnenland door een belastingplichtige onder bezwarende titel worden verricht” zomede „de invoer van goederen”. Als „belastingplichtige” wordt beschouwd, „ieder die zelfstandig en regelmatig, met of zonder winstoogmerk, handelingen verricht welke tot de werkzaamheden van een fabrikant, handelaar of dienstverrichter behoren” (artikel 4). De belastinggrondslag tenslotte is alles wat de tegenwaarde vormt voor de levering van het goed of voor de dienst (artikel 8) Uit deze schets komen reeds een aantal bijzonderheden naar voren die deze belasting onderscheiden van andere indirecte belastingen. De BTW is: a) een algemene belasting, omdat zij alle fasen van de produktie en distributie van goederen en de sector van de diensten omvat (vgl. artikel 2 van de Eerste richtlijn); b) een neutrale belasting, omdat op gelijke of soortgelijke produkten dezelfde belastingdruk rust. Neutraliteit betekent ook, dat de belasting geen deel uitmaakt van de kostprijs van het goed; dit maakt het mogelijk de precieze invloed ervan in alle fasen van de produktie- en distributieketen te berekenen, en het vergemakkelijkt de controles bij in- en uitvoer (vgl. achtste overweging van de considerans van de Eerste richtlijn); c) een doorzichtige belasting, omdat zij een van de kostprijs van het produkt onderscheiden element is, zodat het bedrag ervan de marktdeelnemer steeds bekend i en deze kan nagaan of de echte prijs van het produkt werkelijk concurrerend L (vgl. de reeds aangehaalde achtste over weging). Laten wij nu een stap verder gaan. In mei 1977, dat wil zeggen tien jaar na zijn eerste initiatief, stelde de Raad de Zesde richtlijn vast, die men zou kunnen beschouwen als het communautaire BTW-wetboek. In de loop der jaren was immers duidelijk geworden, dat de vervanging van de nationale omzetbelastingen door een gemeenschappelijk stelsel zeer bevorderlijk was voor de economische en commerciële integratie tussen de Lid-Staten. Men diende daarom op de ingeslagen weg voort te gaan door de aanvankelijke regeling terzake zoveel mogelijk te preciseren en te vervolledigen (derde overweging). In deze optiek lijkt artikel 33 van de Zesde richtlijn, die klaarheid wil scheppen in situaties (zoals de onderhavige) waarin de regelgevende bevoegdheid in een aantal sectoren tussen communautaire en nationale instanties is verdeeld, van bijzonder belang. Met name heeft de gemeenschapswetgever gepreciseerd, dat het bestaan van een Europese omzetbelasting niet in de weg staat aan de handhaving of invoering door de Lid-Staten van andere vormen van indirecte belasting, zoals bij voorbeeld registratierechten of belastingen op spelen en weddenschappen. Zij mogen daarentegen geen lasten handhaven of invoeren die het karakter van omzetbelasting bezitten, omdat de desbetreffende voorschriften onvermijdelijk gevolgen zouden hebben voor een materie waarvoor de Gemeenschap thans bij uitsluiting bevoegd is. Dit is dus de betekenis van artikel 33: men heeft willen voorkomen dat goederen en diensten op dezelfde grond tweemaal worden belast — eerst ingevolge de gemeenschappelijke, en vervolgens ingevolge de nationale regeling —, wat volstrekt onbillijk zou zijn en de mededinging in de gemeenschappelijke markt zou verstoren.