A.

In beide zaken waarin ik thans conclusie neem, gaat het om de uitlegging van post 99.05 van het gemeenschappelijk douanetarief, betreffende „zoölogische, botanische, mineralogische en anatomische verzamelingen en voorwerpen voor die verzamelingen; voorwerpen voor verzamelingen van belang uit historisch, archeologisch, paleontologisch, etnografisch of numismatiek oogpunt”. Ofschoon het Hof de twee zaken niet formeel heeft gevoegd, zijn zij beide op dezelfde terechtzitting behandeld. Ik zal derhalve in beide zaken tegelijk conclusie nemen. 1. De feiten die ten grondslag liggen aan het hoofdgeding in zaak 200/84 (E. Dai-ber/Hauptzollamt Reutlingen), zijn de volgende. In mei 1980 importeerde verzoekster in de Bondsrepubliek Duitsland een gebruikte personenwagen van het merk Daimler-Benz, type 300 SL-coupé, bouwjaar 1955, afkomstig uit de Verenigde Staten. Zij verzocht de douane, dit voertuig in te klaren als een voorwerp voor een verzameling, van belang uit historisch oogpunt, in de zin van post 99.05 van het gemeenschappelijk douanetarief (hierna: het GOT). Het Zollamt voldeed aan dit verzoek, en deelde het ingevoerde voertuig in onder post 99.05 GDT. Ten gevolge van een wijziging van het officiële standpunt, kwam de douane later van deze indeling terug; zij zag het voertuig niet langer als een voorwerp voor een verzameling, van belang uit historisch oogpunt, doch als een automobiel voor personenvervoer als bedoeld in post 87.02 A I B van het GDT. Voertuigen die na 1950 in serie zijn vervaardigd — ook wanneer het daarbij om geringe aantallen of bepaalde technische constructiewijzigingen gaat —, zouden wegens het korte tijdsverloop sinds hun produktie in beginsel geen „historische” waarde hebben als bedoeld in post 99.05 van het GDT. Daarbij zou irrelevant zijn, dat dergelijke voertuigen door gespecialiseerde musea worden aangekocht en tentoongesteld ter documentering van de technische ontwikkeling van de automobielbouw. Bij wijzigingsnota van 4 november 1981 kwam het Zollamt bijgevolg terug van zijn oorspronkelijke heffingnota van 14 mei 1980 en vorderde het — uitgaande van een tarief van 10,9% over een douanewaarde van DM 65000 — DM 6388,60 aan invoerrechten na. Het tegen deze wijzigingsnota ingediende bezwaarschrift werd bij beschikking van 27 oktober 1982 afgewezen. Tegen deze afwijzende beschikking heeft verzoekster beroep ingesteld bij het Finanzgericht Baden-Württemberg — Aussensenate Freiburg -, dat bij beschikking van 25 juli 1984 het Hof heeft verzocht om een prejudiciële beslissing over de volgende vragen: „Hoe moeten de termen ‚voorwerpen voor verzamelingen’ en ‚van belang uit historisch, ... etnografisch... oogpunt’ van post 99.05 van het gemeenschappelijk douanetarief worden uitgelegd: 1) Is een voorwerp eerst dan een ‚voorwerp voor verzamelingen’ wanneer het bijzonder zeldzaam, dat wil zeggen een rariteit is, of is het voldoende dat het voorwerp geschikt is om in een volgens wetenschappelijke criteria opgebouwde verzameling, met name van een openbaar museum, te worden opgenomen (museumwaarde) ? 2) Is een origineel voorwerp voor verzamelingen eerst dan ‚van belang uit historisch’ respectievelijk ‚etnografisch ... oogpunt’, wanneer het een fase in de algemene historische ontwikkeling van een of meer volkeren documenteert en in die zin exemplarische betekenis heeft, of is het voldoende dat het geschikt is om bij te dragen tot de historievorming op een bijzonder deelgebied van de geschiedenis (zoals de geschiedenis van de automobielbouw) ?” Blijkens de verwijzingsbeschikking neigt de verwijzende rechter ertoe, de ingevoerde automobiel onder post 99.05 van het GDT in te delen. Het Finanzgericht is er evenwel niet in geslaagd een ondubbelzinnig antwoord op de prejudiciële vraag te vinden. Gemeenschappelijke toelichtingen op hoofdstuk 99 van het GDT zijn er niet; in de IDR-toelichtingen wordt met betrekking tot voorwerpen voor verzamelingen en antiquiteiten in het algemeen enkel opgemerkt, dat het „meestal” om „unieke exemplaren” gaat; van voorwerpen voor verzamelingen wordt gezegd, dat zij „dikwijls” slechts een geringe eigen waarde hebben, doch van belang zijn door hun zeldzaamheid, hun groepering of hun voorkomen. Volgens de nationale Duitse voorschriften zijn voorwerpen voor verzamelingen in de zin van post 99.05 van het GDT enkel „rariteiten”, „unica”, voorwerpen met een „erkende exemplarische waarde”, met andere woorden voorwerpen met meer dan museumwaarde. Deze nationale administratieve richtlijnen zouden evenwel het toepassingsgebied van post 99.05 van het GDT niet kunnen beperken indien dat ruimer is. Met betrekking tot de tweede prejudiciële vraag refereert het Finanzgericht Baden-Württemberg eveneens aan de IDR-toelichtingen, volgens welke als voorwerpen voor verzamelingen van belang uit historisch of etnografisch oogpunt onder post 99.05 kunnen worden ingedeeld: „voorwerpen, welke van belang zijn voor de studie van alle uitingen van de menselijke activiteit en van de zeden, van de gebruiken en van de eigen aard van huidige of van vroegere volkeren. Van deze voorwerpen kunnen worden genoemd: mummies, sarcofagen, wapens, voorwerpen voor de eredienst, kledingstukken, van primitieve volkeren herkomstige curiositeiten en voorwerpen welke aan beroemde personen hebben toebehoord”. Deze toelichtingen zouden bijgevolg de mogelijkheid openlaten, ook historisch belang toe te kennen aan voorwerpen die slechts relevant zijn voor bijzondere deelgebieden van de geschiedenis, bij voorbeeld de geschiedenis van de automobielbouw. 2. In het hoofdgeding in zaak 252/84 (Collector Guns GmbH & Co. KG/Hauptzollamt Koblenz) verzocht verzoekster om inklaring van uit de Verenigde Staten ingevoerde pistolen en pistooltassen als voorwerpen voor verzamelingen van belang uit historisch oogpunt ex post 99.05 van het GDT. Het douanekantoor was evenwel van oordeel dat het hier niet ging om voorwerpen voor verzamelingen, deelde de artikelen in onder post 93.02 (vuurwapens) respectievelijk 42.02 van het GDT (lederwaren), en vorderde een bedrag van DM 441,30 aan invoerrechten. Na de afwijzing van haar bezwaarschrift stelde verzoekster beroep in bij het Finanzgericht Rheinland-Pfalz, dat bij beschikking van 10 oktober 1984 het Hof van Justitie heeft verzocht om een beslissing over de volgende prejudiciële vraag: „Welke kenmerken moet een voorwerp (in casu: pistolen en pistooltassen) ten minste bezitten om als ‚voorwerp voor verzamelingen van belang uit historisch oogpunt’ onder post 99.05 van het gemeenschappelijk douanetarief te kunnen worden ingedeeld ?” Het Finanzgericht refereert eveneens aan de reeds aangehaalde IDR-toelichtingen, doch acht deze te vaag om het onderhavige geschil te kunnen beslechten. Die toelichtingen zouden namelijk onvoldoende aanwijzingen geven over de vereisten waaraan minstens moet zijn voldaan om goederen als voorwerpen voor verzamelingen van belang uit historisch oogpunt te kunnen indelen. Zij geven geen antwoord op de vraag, of voorwerpen die niet meer dan museumwaarde hebben, buiten het toepassingsgebied van post 99.05 van het GDT vallen. 3. a) De verwijzingsbeschikking van het Finanzgericht Baden-Württemberg volgend, bespreekt verzoekster in zaak 200/84 de begrippen „voorwerpen voor verzamelingen” en „van belang uit historisch oogpunt” afzonderlijk. Zij is van mening, dat als voorwerpen voor verzamelingen kunnen worden aangemerkt alle goederen die niet naar believen kunnen worden aangeschaft of gereproduceerd. Het zou gaan om goederen die niet volgens hun normale bestemming worden gebruikt, verbruikt of benut, doch die bestemd zijn om blijvend in een verzameling van gelijksoortige of verwante voorwerpen te worden opgenomen en tentoongesteld. Voorwerpen voor verzamelingen zouden daarenboven steeds een hogere waarde hebben dan overeenkomstige voorwerpen die niet bestemd zijn om in een verzameling te worden opgenomen. Om van een voorwerp voor verzamelingen te kunnen spreken, zou niet vereist zijn dat het uiterst zeldzaam is of dat het om een rariteit gaat; beslissend zou alleen zijn dat het voorwerp betrekkelijk zeldzaam is, in die zin dat het zeer gezocht doch nauwelijks verkrijgbaar is, waardoor het een waarde krijgt die veel hoger is dan die welke uit de zuiver materiële kenmerken voortvloeit. Aldus uitgelegd, houdt het begrip „voorwerp voor verzamelingen” noodzakelijkerwijs in, dat het voorwerp museumwaarde heeft. Het begrip „van belang uit historisch oogpunt” zou aldus zijn uit te leggen, dat het om een voorwerp moet gaan dat op een bepaald gebied van de geschiedenis, bijvoorbeeld op het gebied van de automobielbouw, tot de historievorming kan bijdragen. Daarvoor is niet vereist dat het betrokken voorwerp kenmerkend is voor een bepaalde periode in de algemene historische ontwikkeling van een of meer volkeren. De activiteiten van de mensheid zijn zo veelzijdig, dat men voor de historische waarde van een voorwerp niet de maatstaf mag aanleggen, of het voor de totale ontwikkeling van de mensheid, dat wil zeggen voor de algemene geschiedenis, van belang is. Deze inperking zou het begrip geschiedenis op onaanvaardbare wijze reduceren. Voorts licht verzoekster toe, waarom de door haar ingevoerde automobiel als een „monument van de techniek” is te beschouwen. Ik wil hier niet nader ingaan op deze ongetwijfeld zeer interessante uiteenzetting, omdat het Hof in deze procedure enkel tot taak heeft, post 99.05 van het GDT uit te leggen. De vraag of de ingevoerde automobiel onder deze post valt, betreft reeds de toepassing van de voor juist gehouden uitlegging ervan; deze concrete toepassing behoort echter tot de bevoegdheid van de verwijzende rechter. Concluderend geeft verzoekster in zaak 200/84 in overweging, de vragen van het Finanzgericht Baden-Württemberg te beantwoorden als volgt: „1) Voor de vraag of het om een voorwerp voor verzamelingen gaat, — is niet van belang of een voorwerp zeer zeldzaam, anders gezegd een rariteit is; beslissend is veeleer, dat het niet volgens zijn nor-. male bestemming wordt gebruikt, verbruikt of benut, doch bestemd is om als collectiestuk blijvend in een verzameling van gelijksoortige of vergelijkbare stukken te worden opgenomen en tentoongesteld, anders gezegd dat het voorwerp geschikt is om in een volgens wetenschappelijke criteria opgebouwde verzameling, met name van een openbaar museum, te worden opgenomen. 2) Een voorwerp voor verzamelingen is van belang uit historisch of etnografisch oogpunt, wanneer het op een bepaald deelgebied van de geschiedenis, bij voorbeeld dat van de automobielbouw, tot de historievorming kan bijdragen; daarvoor is niet vereist dat het voorwerp kenmerkend is voor een bepaalde periode in de algemene historische ontwikkeling van een of meer volkeren en in deze zin een exemplarische waarde heeft. Of een technisch voorwerp in serie vervaardigd is, en hoeveel exemplaren er nog van bestaan, speelt geen enkele rol; van belang is alleen de technisch-historische waarde van het voorwerp.” b) Verzoekster in zaak 252/84, de vennootschap Collector Guns GmbH & Co. KG, is van mening, dat „geschiedenis” niet enkel maar geschiedenis van oorlogen en staten is. Geschiedenis in moderne zin is de studie van alle uitingen van menselijke activiteit. Het begrip geschiedenis omvat met name de volgende deelgebieden: cultuurgeschiedenis, industriegeschiedenis, de ontwikkeling van produktietechnieken en de geschiedenis van de techniek in het algemeen. Het zou blijk geven van een veel te enge opvatting wanneer men onder „voorwerpen voor verzameling van belang uit historisch oogpunt” enkel die voorwerpen zou verstaan die onmiddellijk verband houden met een bepaalde historische gebeurtenis of persoon. Concluderend geeft verzoekster in zaak 252/84 in overweging, de vraag van het Finanzgericht Rheinland-Pfalz te beantwoorden als volgt: „Als voorwerpen voor verzamelingen van belang uit historisch oogpunt in de zin van post 99.05 van het GDT zijn te beschouwen pistolen en pistooltassen die aan de volgende voorwaarden voldoen: 1) zij mogen niet meer in serie worden geproduceerd; 2) het moet om originele, in de desbetreffende periode vervaardigde stukken gaan, en niet om imitaties; 3) zij mogen nog slechts in beperkte aantallen voorhanden zijn en alleen in speciaalzaken en met grote moeite verkrijgbaar zijn, terwijl de koopprijs in de regel veel hoger is dan de materiaalwaarde en de praktische waarde; 4) zij moeten kunnen dienen als illustratie van, en kennis verschaffen van de historische en cultuurhistorische ontwikkeling, de ontwikkeling van de industrie, de techniek en de produktietechnieken in de ruimste zin; 5) ten slotte vallen onder dit begrip — ook wanneer niet is voldaan aan de voorwaarden 1) tot 4) — voorwerpen die onmiddellijk verband houden met een bepaalde historische gebeurtenis of persoon.” c) De Commissie stelt zich in zaak 200/84 in de eerste plaats op het standpunt, dat bij de uitlegging van post 99.05 van het GDT in beginsel ervan moet worden uitgegaan, dat elk voorwerp dat men als voorwerp voor verzamelingen van belang uit historisch oogpunt erkend wil zien, wegens zijn materiële, objectieve of functionele kenmerken „op zich” onder andere tariefposten valt die van toepassing zouden zijn wanneer het om een voorwerp voor „normaal” of „algemeen” gebruik gaat. Omwille van de douanerechtelijke systematiek en duidelijkheid is indeling onder post 99.05 van het GDT dus enkel mogelijk, wanneer de betrokken voorwerpen niet worden ingevoerd als de stoffelijke, materiële of functionele voorwerpen die zij eigenlijk zijn, doch juist als voorwerpen voor verzamelingen. Dit is het geval, aldus de Commissie, wanneer het voorwerp niet volgens zijn functionele bestemming wordt gebruikt, verbruikt of benut, doch bestemd is om als collectiestuk blijvend in een verzameling van gelijksoortige of overeenkomstige stukken te worden opgenomen en tentoongesteld. De vraag welke eigenschappen een voorwerp voor verzamelingen onderscheiden van een gebruiks- of verbruiksvoorwerp in de zin van de desbetreffende tariefposten, kan niet in het algemeen worden beantwoord. Objectieve criteria, zoals ouderdom, zeldzaamheid of herkomst, kunnen weliswaar belangrijke aanwijzingen zijn dat het om een voorwerp voor verzamelingen gaat, doch uiteindelijk kunnen enkel subjectieve elementen de doorslag geven. Of het om een voorwerp voor verzamelingen gaat of kan gaan, hangt uitsluitend af van zijn verzamelwaarde, en deze wordt enkel bepaald door de belangstelling van de verzamelaar of verzamelaars. Van de talloos vele interessegebieden van verzamelaars geeft post 99.05 enkel een voorkeursbehandeling aan die welke betrekking hebben op zoölogische, botanische, mineralogische en anatomische voorwerpen en voorwerpen die van belang zijn uit historisch, archeologisch, paleontologisch, etnografisch of numismatiek oogpunt. Met name voorwerpen op het gebied van de techniek, de natuurkunde of scheikunde genieten niet als zodanig een voorkeursbehandeling. Voor vrijstelling van invoerrechten komen zij derhalve eerst dan in aanmerking, wanneer zij van belang zijn uit historisch oogpunt dan wel antiquiteiten zijn in de zin van post 99.06 van het GDT. Als voorbeelden noemt de Commissie dan enkele categorieën van voorwerpen die uit historisch oogpunt van belang kunnen zijn. In de eerste plaats voorwerpen waarin het verleden is belichaamd, zoals belangrijke historische oorkonden, protocollen, brieven en dergelijke. In de tweede plaats voorwerpen uit de omgeving van historische personen, zoals persoonlijke gebruiksvoorwerpen, voorwerpen van persoonlijk belang of kenmerkende voorwerpen uit hun persoonlijk bezit. In de derde plaats voorwerpen die, vanuit hedendaags standpunt, historische én vooral cultuurhistorische ontwikkelingsfasen, stromingen en opvattingen documenteren. Voorwerpen van technische aard, zoals auto's, kunnen eventueel in de derde categorie worden ingedeeld, wanneer de technisch-historische betekenis die zij in bepaalde omstandigheden reeds vroeg kunnen hebben, na verloop van tijd en in een ruimer perspectief, een algemene historische, inzonderheid cultuurhistorische dimensie heeft verkregen. Voorwerpen van technische aard, die in serie zijn vervaardigd, kunnen evenwel geen historisch belang verkrijgen zolang er nog verscheidene exemplaren van bestaan. Op deze gronden geeft de Commissie het Hof in overweging, de prejudiciële vragen van het Finanzgericht Baden-Württemberg te beantwoorden als volgt: „1) De zeldzaamheid van een voorwerp of het feit dat het geschikt is om in een volgens wetenschappelijke criteria opgebouwde verzameling te worden opgenomen (en dus museumwaarde heeft), kunnen belangrijke aanwijzingen zijn, dat het gaat om een voorwerp voor verzamelingen van belang uit historisch of etnografisch oogpunt in de zin van post 99.05 van het GDT; dit is op zich echter niet voldoende om van een voorwerp voor verzamelingen te kunnen spreken. Of een bepaald object een voorwerp voor verzamelingen van belang uit historisch of etnografisch oogpunt is, hangt veeleer af van de omstandigheid of het betrokken voorwerp naar algemene opvatting een historisch of etnografisch belang heeft waaraan het zijn geschiedkundige of etnografische waarde ontleent. 2) Een in serie vervaardigd voorwerp van technische aard, bijvoorbeeld een auto, kan eerst dan als een voorwerp voor verzamelingen van belang uit historisch oogpunt in de zin van post 99.05 van het GDT worden aangemerkt, wanneer het belang ervan uit het oogpunt van de geschiedenis van de techniek een algemeen-historische dimensie heeft gekregen. Onder geen beding kan een in serie vervaardigd voorwerp als een voorwerp voor verzamelingen van belang uit historisch oogpunt worden beschouwd, zolang van dat voorwerp nog honderden gelijksoortige exemplaren, ofwel bijna een derde van de gehele serie, bestaan.” d) In zaak 252/84 betoogt de Commissie dat, conform de geest en de letter van het GDT, handvuurwapens naar hun aard onder post 93.02 (revolvers en pistolen) vallen en zulks ongeacht of het pistool nog als zodanig bruikbaar is, wie het invoert en met welk doel. Post 99.05 van het GDT kan geen algemene restpost zijn voor allerlei gebruikte wapens of persoonlijke souvenirs; hij vereist een nadere kwalificatie. Dat dit soort voorwerpen door gespecialiseerde handelaars wordt ingevoerd, laat weliswaar vermoeden dat die wapens verzamelaarsobjecten kunnen zijn, doch volstaat niet om het specifieke voorwerp een individuele eigenschap toe te schrijven, waardoor het zich van alle andere gelijksoortige voorwerpen onderscheidt. Dit geldt vooral voor het begrip „museumwaarde”, dat wil zeggen de omstandigheid dat het voorwerp geschikt is om in een volgens wetenschappelijke criteria opgebouwde verzameling, met name van een openbaar museum, te worden opgenomen. Voor de indeling onder post 99.05 van het GDT is veeleer vereist dat juist dit individuele pistool een historische waarde heeft, die meebrengt dat het niet verwisselbaar is met een ander exemplaar van dezelfde soort. Dat gaat bij voorbeeld op voor exemplaren die ten nauwste verbonden zijn met bepaalde historische gebeurtenissen, personen of plaatsen, zoals een wapen dat bij een beruchte aanslag is gebruikt of dat aan een historisch persoon heeft toebehoord. De omstandigheid dat in grote reeksen vervaardigde pistolen kenmerkend kunnen zijn voor een bepaald tijdvak of merk, is dus niet voldoende, zolang het om anonieme en onderling verwisselbare exemplaren gaat. Voorts blijkt uit verordening nr. 918/83 betreffende de communautaire regeling inzake douanevrijstellingen (PB 1983, L 105, biz. 1), dat aan openbare musea vrijstelling van invoerrechten kan worden verleend voor voorwerpen die met het oog op opneming in hun verzamelingen worden ingevoerd. Deze regeling zou geen zin hebben wanneer de — door de wil om het voorwerp in te voeren bevestigde — „museumwaarde” op zich al zou leiden tot indeling onder post 99.05 van het GDT en daarmee tot vrijstelling van invoerrechten. Mitsdien geeft de Commissie in overweging, de door het Finanzgericht Rheinland-Pfalz gestelde prejudiciële vraag te beantwoorden als volgt: „Pistolen en pistooltassen zijn slechts ‚voorwerpen voor verzamelingen van belang uit historisch oogpunt’ ex post 99.05 van het GDT, wanneer het betrokken exemplaar een volgens objectieve kenmerken vaststelbaar verband vertoont met bepaalde historische gebeurtenissen of personen en als zodanig niet door een ander exemplaar van dezelfde soort kan worden vervangen.”