Het is duidelijk dat de migrerende werknemer niet in aanmerking zou komen voor de hiervoor beschreven voordelen, gebaseerd als deze zijn op criteria inzake nationaliteit en woonplaats. Om deze discriminatie te verhinderen, heeft de Raad het gemeenschappelijk stelsel van sociale zekerheid aangevuld met ad hoc-bepalingen, daarbij tevens rekening houdend met de bijzondere wijzigingen die naar Nederlands recht bij huwelijk in de pensioenregeling optreden.

In onderdeel I, punt 2, van bijlage VI bij verordening nr. 1408/71 van 14 juni 1971 (PB 1983, L 230, biz. 11) wordt sub a het volgende bepaald: „Als tijdvakken van verzekering, vervuld krachtens de Nederlandse algemene ouderdomswet, worden mede aangemerkt tijdvakken gelegen vóór 1 januari 1957 gedurende welke de rechthebbenden die niet voldoen aan de voorwaarden (van de artikelen 43 en 44 AOW), na het bereiken van de vijftienjarige leeftijd op Nederlands grondgebied hebben gewoond of gedurende welke hij, op het grondgebied van een andere Lid-Staat wonende, in Nederland arbeid heeft verricht in dienst van een in Nederland gevestigde werknemer”.

Sub c wordt bepaald: „Wat de gehuwde vrouw betreft, wier echtgenoot recht heeft op een pensioen krachtens de Nederlandse algemene ouderdomswet, worden ook als tijdvakken van verzekering in aanmerking genomen tijdvakken van dit huwelijk, gelegen vóór de datum waarop zij de 65-jarige leeftijd heeft bereikt en gedurende welke zij op het grondgebied van een of meer Lid-Staten heeft gewoond, voor zover deze tijdvakken samenvallen met de door haar echtgenoot krachtens bedoelde wet vervulde tijdvakken van verzekering en met de krachtens het bepaalde sub a in aanmerking te nemen tijdvakken”. Ten slotte wordt sub f bepaald, dat bij de berekening van het ouderdomspensioen de sub a en c bedoelde tijdvakken slechts in aanmerking worden genomen „indien de belanghebbende na het bereiken van de 59-jarige leeftijd gedurende zes jaren op het grondgebied van een of meer Lid-Staten heeft gewoond en zolang hij op het grondgebied van een dezer Lid-Staten woont”.

Laten wij deze bepalingen eens bezien. In de eerste plaats merk ik op, dat — in afwijking van artikel 43 AOW — volgens het bepaalde sub a de rechthebbende op een AOW-pensioen enkel aanspraak kan maken op toepassing van de overgangsregeling van de wet, indien hij na zijn vijftiende verjaardag in Nederland heeft gewoond of er arbeid in dienstbetrekking heeft verricht. Hiervoor bestaat een eenvoudige reden. Sub f wordt, zoals gezegd, bepaald dat, willen de jaren vóór 1957 meetellen voor het pensioen, de belanghebbende na zijn 59e verjaardag gedurende zes jaar „op het grondgebied van een of meer Lid-Staten” moet hebben gewoond (en dus niet enkel in Nederland, zoals artikel 43 verlangt). In combinatie nu met de andere voorwaarden van de nationale regeling zou deze bepaling ertoe leiden, dat eenieder die krachtens de AOW pensioenrechten heeft opgebouwd — op grond dat hij bij voorbeeld enige tijd in Nederland heeft gewerkt —, ook voor een pensioen in aanmerking komt indien hij nooit in dat land heeft gewoond. Dit zou uiteraard onaanvaardbaar zijn en het bepaalde sub a verhindert dat, door de erkenning van de vóór 1957 gelegen jaren afhankelijk te stellen van de voorwaarde dat de betrokkene in die tijd in Nederland heeft gewoond.

De voorwaarden die het gemeenschapsrecht stelt voor het recht op pensioen, zijn dus in feite het omgekeerde van de voorwaarden van het nationale recht: volgens de AOW immers komt het erop aan, dat men gedurende de laatste zes jaar vóór de pensioengerechtigde leeftijd in Nederland heeft gewoond (artikel 43), doch volgens bijlage VI wordt aan deze voorwaarde ook voldaan wanneer men in een andere Lid-Staat woont (sub f), mits de betrokkene gedurende de eerste zes jaar van zijn verzekeringsloopbaan — tussen zijn vijftiende verjaardag en 1 januari 1957 — in Nederland heeft gewoond of gewerkt.

Deze omkering toont mijns inziens aan, dat de Raad, bij de aanpassing van de Nederlandse bepalingen aan de communautaire vereisten, veel gedacht heeft aan het geval van de buitenlandse werknemer die riaar Nederland emigreert, en weinig aan het omgekeerde geval. Een bevestiging van deze benadering vinden wij overigens in het bepaalde sub c. In tegenstelling tot de twee andere bepalingen heeft dit geen betrekking op de overgangsregeling van de AOW, maar wil het voorkomen dat een migrerend werknemer die zich in Nederland vestigt, doch wiens vrouw in het land van herkomst blijft, anders wordt behandeld dan de gehuwde werknemer die zijn vrouw meeneemt. Volgens artikel 10 AOW immers wordt het pensioen van de gehuwde man verlaagd met 1 % voor elk jaar dat zijn echtgenote niet verzekerd was, en dit is nu juist het geval wanneer zij in een ander land woont; om dit nadeel te verhinderen, wordt dus sub c bepaald, dat als verzekeringstijdvakken ook gelden de na het huwelijk gelegen tijdvakken gedurende welke de echtgenote niet in Nederland woonde.

Het zijn echter enkel deze tijdvakken die in aanmerking kunnen worden genomen; de tijdvakken tussen het vijftiende levensjaar van de vrouw en de dag van het huwelijk gaan verloren, tenzij voldaan zou zijn aan de voorwaarden van artikel 43 en 44 AOW (woonplaats in Nederland gedurende zes jaar na de 59e verjaardag en Nederlandse nationaliteit). Anders gezegd, de vrouw die vóór haar huwelijk niet in Nederland heeft gewoond, kan aan de bijlage geen voordelen met terugwerkende kracht ontlenen; en zoals wij zullen zien, heeft deze keuze — kennelijk ingegeven door de omstandigheid dat er zich met betrekking tot de tijd vóór het huwelijk geen discriminatieproblemen voordoen — consequenties die met de grondbeginselen van het gemeenschapsrecht in botsing komen.