Zaak T‑418/14

Sina Bank

tegen

Raad van de Europese Unie

„Gemeenschappelijk buitenlands en veiligheidsbeleid — Beperkende maatregelen ten aanzien van Iran ter voorkoming van nucleaire proliferatie — Bevriezing van tegoeden — Beroep tot nietigverklaring — Beroepstermijn — Aanpassing van de conclusies — Ontvankelijkheid — Motiveringsplicht — Rechten van de verdediging — Recht op een effectieve rechterlijke bescherming — Kennelijk onjuiste beoordeling — Werking in de tijd van de gevolgen van een nietigverklaring”

Samenvatting – Arrest van het Gerecht (Eerste kamer) van 18 oktober 2016

Gemeenschappelijk buitenlands en veiligheidsbeleid – Beperkende maatregelen tegen Iran – Bevriezing van de tegoeden van personen, entiteiten of lichamen waarvan de Raad aanneemt dat zij meewerken aan nucleaire proliferatie – Verplichting om deze maatregel uit te breiden tot entiteiten die in handen zijn van of onder zeggenschap staan van een dergelijke entiteit – Beperking tot alleen de personen en entiteiten die op een lijst staan – Schending van deze beperking – Gedeeltelijke nietigverklaring

Gerechtelijke procedure – Besluit of verordening waarbij de bestreden handeling in de loop van het geding wordt vervangen – Verzoek tot aanpassing van de vordering tot nietigverklaring – Termijn voor het indienen van een dergelijk verzoek – Aanvang – Datum van mededeling van de nieuwe handeling aan de vertegenwoordiger van de verzoeker – Voorwaarde – Kennisgeving aan de vertegenwoordiger waarin uitdrukkelijk is voorzien in een regelgeving of een overeenkomst tussen de partijen

Beroep tot nietigverklaring – Termijnen – Aanvang – Handeling met beperkende maatregelen ten aanzien van een persoon of entiteit – Handeling die is gepubliceerd en aan de adressaten is meegedeeld – Adres van de betrokkene bekend op het tijdstip van vaststelling van de handeling – Termijn die ingaat op de datum van de individuele mededeling

Overeenkomstig artikel 275, tweede alinea, VWEU en artikel 263, vierde en zesde alinea, VWEU, is een rechtspersoon bevoegd om nietigverklaring te vorderen van een besluit om, na een nieuwe evaluatie, de plaatsing van zijn naam te handhaven op de lijst van personen tegen wie in het kader van het gemeenschappelijk buitenlands en veiligheidsbeleid beperkende maatregelen zijn vastgesteld, hetwelk aan de basis staat van de handhaving van die maatregelen. (zie punt 49)

Zie de tekst van de beslissing. (zie punten 49‑52)

Zie de tekst van de beslissing. (zie punten 56, 60)

Een besluit van de Raad waarbij beperkende maatregelen worden opgelegd aan een rechtspersoon die heeft bijgedragen aan het kernwapen- of ballistische rakettenprogramma van Iran, is rechtens genoegzaam gemotiveerd indien daarmee personen of de entiteiten kunnen worden geïdentificeerd die volgens de Raad over die rechtspersoon zeggenschap uitoefenen in de zin van artikel 20, lid 1, onder b), van besluit 2010/413 betreffende beperkende maatregelen tegen Iran en tot intrekking van gemeenschappelijk standpunt 2007/140, en in de zin van artikel 23, lid 2, onder a), van verordening nr. 267/2012 betreffende beperkende maatregelen ten aanzien van Iran, welke zijn geïdentificeerd als de „Foundation” en de „opperste leider”, en indien daarmee kan worden begrepen hoe volgens de Raad de opperste leider en de Foundation direct of indirect over deze rechtspersoon zeggenschap uitoefenen in de zin van die bepalingen. Daarentegen is een dergelijk besluit niet rechtens genoegzaam gemotiveerd, indien het, wat betreft de toepassing op die rechtspersoon van het criterium van steun aan de nucleaire proliferatie, zich beperkt tot de vaststelling dat de betrokken rechtspersoon bijdraagt aan de financiering van de strategische belangen van het regime. Zelfs als wordt aangenomen dat de nucleaire proliferatie kan worden beschouwd als onderdeel van de strategische belangen van het regime, maakt een dergelijke motivering het niet mogelijk de specifieke en concrete redenen te kennen waarom de Raad van mening is dat de betrokken rechtspersoon bijdraagt aan de financiering van de nucleaire proliferatie. Een dergelijk besluit moet derhalve nietig worden verklaard, voor zover de motiveringsplicht is geschonden. (zie punten 78, 79, 82‑84, 86, 87)

Voor zover de motivering van een besluit van de Raad waarbij beperkende maatregelen worden opgelegd aan een rechtspersoon die bijdraagt aan het kernwapen- of ballistische rakettenprogramma van Iran ontoereikend is, voor zover daarin op die rechtspersoon het criterium van steun aan de nucleaire proliferatie wordt toegepast, kon betrokkene niet, alvorens een beroep tot nietigverklaring van dat besluit in te stellen of in het kader daarvan, naar behoren of daadwerkelijk de gegrondheid betwisten van de toepassing van dat criterium op zijn situatie. Bijgevolg schendt dit besluit, voor zover het dat criterium toepast, de rechten van verdediging van verzoekster en haar recht op een effectieve rechterlijke bescherming. Daarentegen schendt het die rechten niet wat betreft het onderdeel van het besluit betreffende de toepassing van het criterium van zeggenschap, waarvoor de motivering toereikend is. (zie punten 95‑97, 99‑104)

Zie de tekst van de beslissing. (zie punten 113, 117‑119, 139)

De Raad geeft in een besluit tot handhaving van de naam van een rechtspersoon op een lijst van personen en entiteiten die bijdragen aan het kernwapen- en ballistische rakettenprogramma en van personen en entiteiten die de Iraanse regering steunen, blijk van een beoordelingsfout door op deze rechtspersoon het criterium van toezicht toe te passen dat is geformuleerd in artikel 20, lid 1, onder b), van besluit 2010/413 betreffende beperkende maatregelen tegen Iran en tot intrekking van gemeenschappelijk standpunt 2007/140/GBVB en in artikel 23, lid 2, onder a), van verordening nr. 267/2012 betreffende beperkende maatregelen ten aanzien van Iran en tot intrekking van verordening nr. 961/2010, terwijl ten eerste de Raad op grond van die bepalingen slechts beperkende maatregelen kan vaststellen ten aanzien van personen en entiteiten van wie de namen zijn geplaatst op een lijst van personen en entiteiten waarop de beperkende maatregelen van toepassing zijn, omdat zij worden gecontroleerd door personen of entiteiten van wie is vastgesteld dat zij zich bezighouden met, rechtstreeks betrokken zijn bij, dan wel steun verlenen aan de nucleaire proliferatie, en ten tweede de entiteiten die het toezicht uitoefenen niet op de litigieuze lijst waren geplaatst op het moment waarop het handhavingsbesluit werd vastgesteld. Een dergelijk besluit moet dus nietig worden verklaard. De toepassing van het in die bepalingen bedoelde criterium van zeggenschap berust namelijk op het bestaan van een niet te verwaarlozen risico dat, wanneer de tegoeden van een persoon of een entiteit van wie is vastgesteld dat deze betrokken is bij de nucleaire proliferatie, zijn bevroren, deze de personen en de entiteiten die onder zijn of haar zeggenschap staan of van wie hij of zij de eigenaar is, onder druk zet om te ontsnappen aan de gevolgen van de tegen hem of haar genomen maatregelen door hen ertoe aan te zetten hetzij hem of haar direct of indirect hun tegoeden over te maken, hetzij transacties te verrichten die hij of zij zelf niet kan uitvoeren vanwege het feit dat zijn of haar tegoeden zijn bevroren. Gelet op dit risico is het bevriezen van de tegoeden van de personen en de entiteiten die worden gecontroleerd door de persoon of de entiteit van wie de tegoeden zijn bevroren een noodzakelijke en geschikte maatregel om de doeltreffendheid van de vastgestelde maatregelen te verzekeren en te waarborgen dat die maatregelen niet zullen worden omzeild. Iedere andere oplossing zou de betrokkene overigens in een uiterst ongunstige procedurele positie brengen, wat betreft de verdediging van zijn rechten en zijn recht op een effectieve rechterlijke bescherming, aangezien hij, om de tegen hem genomen beperkende maatregelen te betwisten, er eventueel toe zou kunnen worden gebracht de verantwoordelijkheid van de entiteiten onder wier toezicht hij staat bij de nucleaire proliferatie te betwisten, zonder erop te kunnen rekenen dat hij in dit opzicht zou worden door deze bijgestaan, tegen wie geen enkele beperkende maatregel is vastgesteld. (zie punten 121, 123, 125‑131)

De rechtmatigheid van bij een beroep tot nietigverklaring bestreden handelingen kan slechts worden beoordeeld aan de hand van de feitelijke en juridische gegevens op basis waarvan zij zijn vastgesteld en het Gerecht kan niet instemmen met het verzoek van de Raad om tenslotte over te gaan tot een vervanging van de redenen waarop die handelingen zijn gegrond. (zie punt 142)

Op het terrein van het gemeenschappelijk buitenlands en veiligheidsbeleid betreft het criterium van steun aan de Iraanse regering als bedoeld in artikel 20, lid 1, onder b), van besluit 2010/413 betreffende beperkende maatregelen tegen Iran en tot intrekking van gemeenschappelijk standpunt 2007/140/GBVB en in artikel 23, lid 2, onder a), van verordening nr. 267/2012 betreffende beperkende maatregelen ten aanzien van Iran en tot intrekking van verordening nr. 961/2010, waarmee de werkingssfeer van de beperkende maatregelen wordt uitgebreid om de op de Islamitische Republiek Iran uitgeoefende druk te verhogen, slechts de activiteit van een persoon of entiteit die, zelfs los van enig direct of indirect verband met nucleaire proliferatie, door het kwantitatieve of kwalitatieve belang ervan die proliferatie kan bevorderen, doordat daarbij aan de Iraanse regering steun in de vorm van middelen of materiële, financiële of logistieke faciliteiten wordt verleend die haar in staat stelt de proliferatie voort te zetten. Dat criterium betreft dus niet iedere vorm van steun die aan de Iraanse regering wordt verleend – hoe miniem of symbolisch ook – maar slechts die vormen van steun die door hun kwantitatieve of kwalitatieve belang die regering in staat kunnen stellen de nucleaire proliferatie voort te zetten. Het litigieuze criterium – onder het toezicht van de rechter van de Unie uitgelegd in samenhang met de doelstelling die erin bestaat druk uit te oefenen op de Iraanse regering teneinde haar te dwingen de nucleaire proliferatie te staken – bakent dus op objectieve wijze een beperkte categorie van personen en entiteiten af waarvan de tegoeden kunnen worden bevroren. (zie punt 147)

Zie de tekst van de beslissing. (zie punten 161‑163)