Zaak C-343/07

Bavaria NV en Bavaria Italia Srl

tegen

Bayerischer Brauerbund eV

(verzoek van de Corte d’appello di Torino om een prejudiciële beslissing)

„Verzoek om prejudiciële beslissing — Geldigheidstoetsing — Ontvankelijkheid — Verordeningen (EEG) nr. 2081/92 en (EG) nr. 1347/2001 — Geldigheid — Soortnaam — Co-existentie van merk en beschermde geografische aanduiding”

Conclusie van advocaat-generaal J. Mazák van 18 december 2008 I ‐ 5497

Arrest van het Hof (Vierde kamer) van 2 juli 2009 I ‐ 5536

Samenvatting van het arrest

Het is een algemeen beginsel van gemeenschapsrecht dat de verzoekende partij in het kader van een naar nationaal recht tegen de afwijzing van zijn verzoek ingesteld beroep de onrechtmatigheid moet kunnen inroepen van een gemeenschapshandeling die als grondslag dient voor het ten aanzien van de belanghebbende genomen nationale besluit, zodat de vraag inzake de geldigheid van deze gemeenschapshandeling in het kader van een prejudiciële procedure aan het Hof kan worden voorgelegd. Dit algemene beginsel, dat beoogt te waarborgen dat elke persoon een gemeenschapshandeling die ten grondslag ligt aan een voor hem bezwarend besluit, kan of heeft kunnen aanvechten, belet echter geenszins dat een verordening definitief wordt voor een particulier ten aanzien van wie zij moet worden beschouwd als een individuele beschikking waarvan deze particulier ongetwijfeld nietigverklaring had kunnen vorderen krachtens artikel 230 EG. In dat geval kan deze particulier zich voor de nationale rechter niet op de onwettigheid van deze verordening beroepen. Dit is niet het geval voor de handelsondernemingen Bavaria en Bavaria Italia, die houdster zijn van verschillende merken en figuratieve bestanddelen die het woord„Bavaria” bevatten, en die niet zonder twijfel „rechtstreeks en individueel” worden geraakt in de zin van artikel 230, vierde alinea, EG door verordening nr. 1347/2001 tot aanvulling van de bĳlage bĳ verordening nr. 1107/96 betreffende de registratie van de geografische aanduidingen en oorsprongsbenamingen in het kader van de procedure van artikel 17 van verordening nr. 2081/92. Verordening nr. 1347/2001 beoogt immers het product „Bayerisches Bier” de bescherming te verlenen die volgens verordening nr. 2081/92 toekomt aan beschermde geografische aanduidingen (BGA’s), en bepaalt dat het eerder bestaande merk „Bavaria” ondanks de registratie van de BGA „Bayerisches Bier” verder mag worden gebruikt, mits het voldoet aan de voorwaarden van artikel 14, lid 2, van verordening nr. 2081/92. Zelfs indien verordening nr. 1347/2001 de rechtspositie van Bavaria en Bavaria Italia zou kunnen aantasten, zou deze aantasting dus niet rechtstreeks uit deze verordening voortvloeien. Bavaria en Bavaria Italia kunnen dus in het kader van een naar nationaal recht ingesteld beroep de ongeldigheid van verordening nr. 1347/2001 aanvoeren, ook al hebben zij niet binnen de in artikel 230 EG gestelde termijn bij de gemeenschapsrechter een beroep tot nietigverklaring van deze verordening ingesteld. (cf. punten 38-39, 41-44, 46)

Op het argument dat de artikelen 32 EG en 37 EG niet de passende rechtsgrondslag voor de vaststelling van verordening nr. 2081/92 inzake de bescherming van geografische aanduidingen en oorsprongsbenamingen van landbouwproducten en levensmiddelen vormen, omdat bier niet behoort tot de in bijlage I bij het Verdrag bedoelde „landbouwproducten”, dient te worden geantwoord dat een regeling die bijdraagt tot de verwezenlijking van een of meer doelstellingen van artikel 33 EG, op basis van artikel 37 EG moet worden vastgesteld, ook al heeft zij op bijkomstige wijze betrekking op bepaalde niet in bijlage I bij het Verdrag genoemde producten, wanneer zij voornamelijk producten betreft die daarin wel worden genoemd. Zoals uit de tweede overweging van de considerans van deze verordening blijkt, beoogt deze hoofdzakelijk de doelstellingen van artikel 33 EG te verwezenlijken, en heeft zij voornamelijk betrekking op producten die in bijlage I bij het Verdrag zijn opgenomen. Bovendien wordt bier weliswaar niet uitdrukkelijk in deze bijlage vermeld, maar dit neemt niet weg dat de meeste ingrediënten ervan hier wel in worden vermeld en dat de opname ervan in de werkingssfeer van verordening nr. 2081/92 beantwoordt aan het doel van deze verordening en met name is gericht op de verwezenlijking van de doelstellingen van artikel 33 EG. (cf. punten 50-51)

Artikel 17, lid 2, van verordening nr. 2081/92 inzake de bescherming van geografische aanduidingen en oorsprongsbenamingen van landbouwproducten en levensmiddelen bepaalt weliswaar uitdrukkelijk dat artikel 7 van deze verordening niet van toepassing is op de vereenvoudigde registratieprocedure, en sluit dus binnen het kader daarvan het bezwaarrecht van wettig betrokken derden waarin artikel 7, lid 3, voorziet, uit, maar voor registratie volgens deze procedure is ook vereist dat de benamingen aan de materiële voorschriften van deze verordening voldoen. Hoe dan ook impliceert de uitlegging die aan artikel 17 van verordening nr. 2081/92 dient te worden gegeven, geenszins dat de belanghebbende derden die menen dat hun gerechtvaardigde belangen door de registratie van een benaming worden geschaad, zich geen gehoor kunnen verschaffen en geen bezwaar kunnen aantekenen bij de lidstaat die om deze registratie verzoekt, met name overeenkomstig de beginselen betreffende de rechterlijke bescherming, zoals deze uit het stelsel van verordening nr. 2081/92 voortvloeit. Deze belanghebbende derden kunnen dus ook in het kader van de vereenvoudigde procedure van artikel 17 van deze verordening verzet aantekenen tegen de betrokken registratieaanvraag. Het staat aan de nationale rechterlijke instanties om zich uit te spreken over de wettigheid van een aanvraag tot registratie van een benaming krachtens dit artikel 17, volgens dezelfde toetsingsmaatstaven als die welke gelden voor elk definitief besluit van dezelfde nationale autoriteit dat afbreuk kan doen aan de rechten die derden aan het gemeenschapsrecht ontlenen. Zij dienen het daartoe ingestelde beroep dus als ontvankelijk te beschouwen, zelfs indien het nationale procesrecht hier in een dergelijk geval niet in voorziet. (cf. punten 54-57)

In het bij verordening nr. 2081/92 inzake de bescherming van geografische aanduidingen en oorsprongsbenamingen van landbouwproducten en levensmiddelen ingevoerde stelsel worden de bevoegdheden verdeeld tussen de betrokken lidstaat en de Commissie. In dit stelsel dient de Commissie, alvorens een benaming in de gevraagde categorie te registreren, onder meer na te gaan of het bij de aanvraag gevoegde productdossier in overeenstemming is met artikel 4 van verordening nr. 2081/92, dat wil zeggen of het de vereiste gegevens bevat en of deze gegevens niet kennelijk onjuist zijn, alsook, op grond van de in het productdossier vervatte gegevens, of de benaming voldoet aan de vereisten van artikel 2, lid 2, sub a of b, van deze verordening. Hetzelfde geldt wanneer de door de Commissie beoogde maatregelen niet in overeenstemming zijn met het advies van het bij artikel 15 van de verordening ingestelde comité of wanneer geen dergelijk advies is uitgebracht en het besluit tot registratie wordt genomen door de Raad op voorstel van de Commissie, zoals is bepaald in dit artikel van de verordening. (cf. punten 64, 67-68)

In tegenstelling tot artikel 5 van verordening 2081/92 inzake de bescherming van geografische aanduidingen en oorsprongsbenamingen van landbouwproducten en levensmiddelen, dat uitdrukkelijk bepaalt dat de aanvraag tot registratie in de normale procedure vergezeld gaat van het productdossier, verplicht artikel 17 van verordening nr. 2081/92 de lidstaten enkel, aan de Commissie mee te delen welke van hun wettelijk beschermde benamingen of, in de lidstaten waar geen beschermingssysteem bestaat, welke van hun door het gebruik algemeen gangbaar geworden benamingen zij willen laten registreren. In deze omstandigheden kan artikel 17 niet aldus worden uitgelegd dat de lidstaten binnen de termijn van zes maanden de definitieve versie van het productdossier en van de andere relevante documenten moeten meedelen, zodat iedere wijziging in het oorspronkelijk ingediende productdossier tot toepassing van de normale procedure zou leiden. (cf. punt 76)

Bij de beoordeling of een benaming een soortnaam is, moet overeenkomstig artikel 3, lid 1, van verordening nr. 2081/92 inzake de bescherming van geografische aanduidingen en oorsprongsbenamingen van landbouwproducten en levensmiddelen rekening worden gehouden met de plaatsen waar het product wordt vervaardigd, zowel in als buiten de lidstaat die de betrokken benaming heeft laten registreren, de consumptie van dit product en de perceptie van deze benaming door de consument binnen en buiten deze lidstaat, de vraag of er ten aanzien van het product specifieke nationale wetgeving bestaat, en de wijze waarop de benaming in het gemeenschapsrecht is gebruikt. De registratie van een beschermde geografische aanduiding (BGA) overeenkomstig deze verordening heeft onder meer tot doel, te vermijden dat een benaming wordt misbruikt door derden die willen profiteren van de door deze benaming verworven reputatie en, voor het overige, dat deze reputatie verdwijnt doordat deze benaming gemeengoed wordt door het algemeen gebruik ervan los van de geografische oorsprong of van een bepaalde hoedanigheid, de faam of een ander kenmerk dat aan deze oorsprong kan worden toegeschreven en de registratie rechtvaardigt. Voor zover het gaat om een BGA, wordt een benaming dus slechts een soortnaam indien het rechtstreekse verband tussen de geografische oorsprong van het product en een bepaalde hoedanigheid, de faam of een ander kenmerk ervan dat aan deze oorsprong kan worden toegeschreven, is verdwenen en de benaming nog slechts de beschrijving vormt van een soort of een type producten. (cf. punten 101, 106-107)