CONCLUSIE VAN DE ADVOCAAT-GENERAAL K. RROEMER

VAN 26 JANUARI 1972 ( 1 )

Mijnheer de President,

mijne heren Rechters,

Bij de bepaling van mijn standpunt over de ontvankelijkheid van een beroep van een voormalige ambtenares der EEG-Commissie behoef ik weinig mede te delen over de voorgeschiedenis, daar deze zaak een vervolg is op een vroegere zaak (Zaak 19-69, Jurisprudentie, Deel XVI, blz. 325 e.v.).

Uit deze laatste is ons bekend dat verzoekster in 1968 een verzoek had ingediend tot beëindiging van haar dienstverband, en wel op grond van verordening nr. 259/68 van de Raad van 29 februari 1968 (PB nr. L 56, blz. 1). Krachtens de bijzondere bepalingen dezer verordening kon de ene Commissie van de Europese Gemeenschappen het aantal ambten verminderen en haar diensten rationaliseren. Vóór bedoeld verzoek had de voorzitter der Commissie in een circulaire van 5 maart 1968 te kennen gegeven dat men zich voor inlichtingen over geldelijke aanspraken in deze omstandigheid kon wenden tot de bevoegde administratieve diensten der Commissie. Ook verzoekster had van deze mogelijkheid gebruik gemaakt. Zij kreeg toen te horen dat haar bij het bereiken van de 55-jarige leeftijd pensioen zou worden verleend zonder procentuele korting. — Aan haar verzoek werd bij besluit der Commissie van 20 juni 1968 gevolg gegeven en de dienstbetrekking werd per 1 oktober 1968 beëindigd verklaard. Daarna, op 20 december 1968, kreeg verzoekster van de Directeur-generaal Personeel en Administratie telegrafisch bericht dat zij eerst bij het bereiken van de 60-jarige leeftijd volledig pensioen zou ontvangen. Verzoekster protesteerde hiertegen bij een brief van 23 december 1968, waarin zij opmerkte dat de mededeling in het telegram haar aanleiding zou kunnen geven „a réviser la décision de cesser mes fonctions”. Toen in een mededeling van 13 januari 1969 nogmaals werd verklaard dat verzoekster pas bij het bereiken van de 60-jarige leeftijd recht had op volledig pensioen, richtte zij op 15 januari 1969 een formele klacht tot de Commissie. Zij gaf daarin uitdrukkelijk te kennen dat, wanneer haar niet bij het bereiken van de 55-jarige leeftijd volledig pensioen zou worden toegekend, zij intrekking van het ontslagbesluit en wederindienstneming bij de Commissie verlangde. Toen deze klacht onbeantwoord bleef, stelde zij op 23 april 1969 beroep in bij het Hof. Daarbij werd aanvankelijk gevorderd de mededeling van het Directoraat-generaal Personeel en Administratie van 13 januari 1969 alsmede het ontslagbesluit van 20 juni 1968 te vernietigen en te gelasten verzoekster wederom bij de Commissie in dienst te nemen. Bij repliek werd het tweede onderdeel van de vordering gewijzigd en, in plaats van wederindienstneming bij de Commissie, slechts schadevergoeding verlangd. De procedure resulteerde in een op 28 mei 1970 gewezen arrest waarbij zowel de vordering tot nietigverklaring van de mededeling van 13 januari 1969 als de vordering tot toekenning van schadevergoeding werden afgewezen. Met betrekking tot deze laatste vordering overwoog het Hof onder meer: „dat verzoekers (het ging zoals bekend om een aantal gevoegde zaken) niet voldoende bewijs hebben bijgebracht voor het feit dat de hun verstrekte onjuiste en niet tijdig gerectificeerde inlichtingen tot het verzoeken van beëindiging van de dienst hebben geleid; dat trouwens het feit dat geen hunner gemeend heeft om wederindienstneming bij de Commissie te moeten verzoeken, nadere steun geeft aan de veronderstelling dat uitzicht op volledig pensioen op 55-jarige leeftijd bij hun besluit om toepassing van artikel 4 van verordening nr. 259/68 te verzoeken, geen beslissende rol heeft gespeeld.”

Meer succes had een collega van verzoekster die in de gelijktijdig aanhangige procedure 23-69 (Jurisprudentie, Deel XVI, blz. 547) onder meer eveneens vergoeding van schade wegens het verstrekken van onjuiste inlichtingen over de pensioenverlening had gevraagd. In dit geval veroordeelde het Hof de Commissie om „aan verzoekster, vanaf het tijdstip waarop zij de leeftijd van 55 jaar bereikt en tot haar 60e jaar, een maandelijkse rente uit te keren, gelijk aan de pensioenbedragen waarop zij recht zou hebben gehad indien de bepaling van artikel 5, lid 7, vierde alinea, van verordening nr. 259/68 op haar van toepassing zou zijn geweest”. Hiertoe werd overwogen dat uit verzoeksters brief van 20 december 1968 aan het Directoraat-generaal Personeel en Algemeen Beheer, evenals uit haar klacht van 10 februari 1969 blijkt dat de haar verstrekte onjuiste en niet tijdig gerectificeerde inlichtingen haar tot het verzoek om beëindiging van de dienst hadden gebracht. Voorts werd te kennen gegeven: „dat overigens het feit dat verzoekster in de brief en de klacht subsidiair heeft verzocht om wederom bij de diensten van de Commissie te werk te worden gesteld, steun biedt aan de overtuiging dat het vooruitzicht van een volledig pensioenrecht vanaf haar 55e jaar bij haar besluit om toepassing van artikel 4 van verordening nr. 259/68 te vragen een beslissende rol heeft gespeeld.”

Zodra verzoekster kennis kreeg van het jegens haar gewezen arrest en van het feit dat haar vertegenwoordiger bij repliek de vordering tot wederindienstneming had laten vallen, wendde zij zich op 19 juni 1970 tot haar advocaat. Deze richtte op 20 juli 1970 een brief met verzoek om advies aan de Griffier van het Hof, zonder echter iets te bereiken (zie antwoordbrief van de Griffier van 21 september 1970).

Verzoekster, menende dat haar rechtspositie niet verschilt van die in de zaak 23-69, diende daarenboven op 10 september 1970 een klacht overeenkomstig artikel 90 van het ambtenarenstatuut in bij de voorzitter der Commissie. Daarin verzocht zii op dezelfde wijze als de verzoekster in zaak 23-69 om schadevergoeding of wederindienstneming bij de Commissie. Van de directeur Personeel kreeg zij op 15 december 1970 schriftelijk ten antwoord das haar verzoek in studie was en da: zij binnenkort bericht zou krijgen over het resultaat van het onderzoek. Met een brief van 15 februari 1971 herinnerde zij de voorzitter der Commissie aan haar klacht van 15 september 1970. Toen hierop geen antwoord kwam, wendde zij zich tenslotte op 8 juli 1971 wederom tot het Hof met het onderhavig beroep.

In hoofdzaak beoogt zij daarmee hetzelfde als met haar klacht aan de voorzitter der Commissie van 10 september 1970, namelijk schadevergoeding zoals in zaak 23-69 of wederindienstneming bij de Commissie. — Subsidiair, en voor het geval de Commissie zich op het gezag van gewijsde van arrest 19-69 zou beroepen, vraagt zij haar vordering als verzoek tot herziening overeenkomstig artikel 41 van 's Hofs Statuut (EEG) te beschouwen.

Ik dien mij thans uit te spreken over de ontvankelijkheid van deze vorderingen, daar immers de Commissie, overtuigd van de niet-ontvankelijkheid, overeenkomstig artikel 91 van het Reglement voor de procesvoering heeft verzocht het beroep niet-ontvankelijk te verklaren zonder op de zaak ten principale in te gaan.

Laten wij zien, hoe het daarmee gesteld is.

I — Het primair gevorderde

1. Tegen de ontvankelijkheid van het primair gevorderde heeft de Commissie een aantal bezwaren ingebracht. Een der voornaamste betreft de inachtneming van de beroepstermijn. Daar het beroep werd ingesteld wegens niet-beantwoording van een klacht, komt het ten deze aan op artikel 91 van het ambtenarenstatuut. Dit artikel luidt: „Indien de bevoegde autoriteit van de instelling twee maanden na de dag van indiening van een verzoek of klacht van een persoon waarop dit statuut van toepassing is, geen besluit heeft genomen, moet dit worden beschouwd als een besluit tot afwijzing; het beroep hiertegen moet binnen twee maanden na dit tijdstip worden ingesteld.” Men kan bepaald niet zeggen dat dit artikel in acht is genomen, wanneer men ervan uitgaat dat genoemde termijnen op 10 september 1970, bij ontvangst van de klacht door de Commissie, zijn ingegaan. Nu binnen twee maanden daarna geen aantastbaar besluit was genomen, had het beroep binnen nogmaals twee maanden moeten worden ingesteld. In feite is het beroepschrift pas op 8 juli 1971 bij het Hof binnengekomen. In dit verband moet volgens verzoekster rekening worden gehouden met het feit dat haar op 15 december 1970 werd medegedeeld dat haar verzoek in studie was en dat zij binnenkort bericht zou krijgen over het resultaat van het onderzoek. Hiermee werd de indruk gevestigd dat de Commissie zich met verzoeksters geval bezighield, hetgeen verzoekster ervan heeft weerhouden een procedure in rechte te beginnen. — Wanneer wij deze redenering aan de huidige jurisprudentie ten toets leggen, ziet het er voor verzoekster niet zeer gunstig uit. Welbeschouwd komt immers aan dergelijk soort tussentijdse mededelingen bij de toepassing van artikel 91 van het ambtenarenstatuut principieel geen betekenis toe. Dit blijkt reeds uit de jurisprudentie over artikel 35 van het EGKS-Verdrag. Zo werd ten aanzien van een geval (Zaken 42 en 49-59, Jurisprudentie, Deel VII, blz. 144) waarin de afdeling Markt van de Hoge Autoriteit binnen twee maanden na een tot haar gericht verzoek had medegedeeld dat de opgeworpen vragen in studie waren, overwogen dat deze mededeling geen beschikking was, doch een stilzwijgende weigering, zodat het beroep in dit opzicht ontvankelijk was. In een ander geval (Zaken 7 en 9-54, Jurisprudentie, Deel II, blz. 94) waarin na afloop van de in artikel 35 EGKS-Verdrag genoemde termijn een gemotiveerde mededeling werd gedaan, overwoog het Hof dat na twee maanden een weigering moet worden geacht in het stilzwijgen te zijn besloten, zodat hiermede een beroepsrecht voor de eisende partij definitief openstond. — Ten slotte zij nog gewezen op de meer recente rechtspraak, volgens welke (Zaak 4-67, Jurisprudentie, Deel XIII, blz. 465) procestermijnen van openbare orde zijn en derhalve niet naar believen van partijen of de rechter kunnen worden ingeroepen. Volgens het arrest in de zaak 24-69 (Jurisprudentie, Deel XVI, blz. 152) geldt dit beginsel voor de beide, in artikel 91 van het ambtenarenstatuut genoemde termijnen. Indien derhalve in antwoord op een verzoek of klacht in de zin van artikel 91 van het Statuut geen besluit wordt genomen, wordt zulks na twee maanden beschouwd als een besluit tot afwijzing, waartegen — zoals het arrest uitdrukkelijk zegt — „binnen twee maanden beroep moet worden ingesteld”. Dienovereenkomstig kan volgens het arrest in de zaak 52-64 (Jurisprudentie, Deel XI, blz. 1272) de tussentijdse mededeling dat het verzoek in studie is genomen, niet een nieuwe termijn doen aanvangen, doch is zij gelijk te stellen met het uitblijven van een beslissing. Bijgevolg kan worden geconcludeerd dat de klacht ondanks de tussentijdse mededeling der Commissie van december 1970 moet worden geacht te laat te zijn ingediend. Dit resultaat wordt niet anders, indien men — wat inderdaad onmogelijk lijkt — zou uitgaan van verzoeksters rappelbrief van 15 februari 1971 aan de Commissie. Aangenomen dat deze brief uiterlijk een week na dato in Brussel is aangekomen, zou men de 22e april 1971 als datum van de stilzwijgend afwijzende beslissing moeten beschouwen. Wanneer men rekening houdt met een termijn van zes dagen wegens afstand voor de in Frankrijk gevestigde verzoekster, had het beroep uiterlijk 28 juni 1971 moeten zijn ingesteld. Hoe men de inachtneming van de in artikel 91 van het Statuut gestelde termijnen ook beschouwt, de enige conclusie is dat het beroep te laat is ingesteld.

2. Derhalve behoeven de overige bezwaren eigenlijk niet meer te worden behandeld. a) Wel wil ik nog te kennen geven dat ook de opmerking over het gezag van gewijsde van het arrest in de zaak 19-69 van belang is. Met het onderhavige beroep wordt — nogmaals gezegd — schadevergoeding wegens onjuiste inlichtingen over de pensioenregeling, subsidiair wederindienstneming bij de Commissie gevorderd. De schadevergoedingsactie was echter, nadat bij repliek in de procedure 19-69 de subsidiaire vordering tot wederindienstneming was ingetrokken en daarvoor in de plaats schadevergoeding werd verlangd, reeds in deze laatste procedure aan de orde en is toen afgewezen. In zover althans kan dus aan verzoeksters vordering in de onderhavige procedure een uitspraak met kracht van gewijsde worden tegengeworpen, zodra haar beweerde aanspraak op schadevergoeding niet opnieuw kan worden behandeld. b) Dit zelfde geldt niet voor de subsidiaire vordering tot wederindienstneming bij de Commissie, die aanvankelijk in de zaak 19-69 was voorgedragen, omdat deze vordering toen inmiddels was ingetrokken. Ten deze zij echter opgemerkt dat deze vordering in feite uitsluitend de vernietiging beoogt van het ontslagbesluit van 20 juni 1968, dat op 21 juni 1968 aan verzoekster werd medegedeeld en op 1 oktober 1968 is ingegaan. Een dergelijk doel kan thans zeker niet meer worden nagestreefd, want of men nu uitgaat van de zojuist genoemde data of van latere data zoals die van de mededeling aan verzoekster dat zij eerst op 60-jarige leeftijd (13 januari 1969) aanspraak had op volledig pensioen, de daarvoor geldende termijnen zijn allang verstreken.

3. Derhalve kan ik slechts herhalen dat de primaire vorderingen van verzoekster stellig niet-ontvankelijk moeten worden verklaard.

II — Het subsidiair verzoek tot herziening

Voor het subsidiaire verzoek tot herziening van arrest 19-69 voert verzoekster, zoals bekend, aan dat zij in feite nooit de eis had laten vallen wederom bij de Commissie in dienst te worden genomen; de conclusies waren in de memorie van repliek in de zaak 19-69 zonder haar voorkennis gewijzigd, zodat het Hof in de overwegingen van arrest 19-69 van een onjuiste opvatting harer bedoelingen was uitgegaan.

Ook ten deze heeft de Commissie een aantal bezwaren voorgedragen, waarover ik het volgende wil zeggen. — Volgens artikel 41 van het EEG-Statuut kan herziening van een arrest worden verzocht „op grond van de ontdekking van een feit, dat van beslissende invloed kan zijn en dat, vóór de uitspraak van het arrest, onbekend was aan het Hof en aan de partij, die de herziening verzoekt”. Artikel 99 van het Reglement voor de procesvoering noemt de eisen waaraan het verzoek tot herziening moet voldoen. Voorts bepaalt artikel 98 van het Reglement: „Het verzoek tot herziening van een arrest moet worden aangebracht uiterlijk binnen drie maanden na de dag, waarop het feit, hetwelk aan de vordering ten grondslag ligt, ter kennis van de verzoeker is gekomen.”

Wat om te beginnen dit laatste voorschrift betreft, dat het verzoek tijdig moet worden ingediend, komt men ook ten deze alras tot een voor verzoekster ongunstig oordeel. Uit haar eigen klacht van 10 september 1970 blijkt immers dat zij reeds op 19 juni 1970 op de hoogte was van het arrest in haar zaak en bijgevolg ook van het feit dat het Hof uitging van de veronderstelling dat zij geen prijs stelde op wederindienstneming bij de Commissie. Een hierop gegrond verzoek tot herziening had dus bij een termijn van zes dagen wegens afstand uiterlijk op 25 september 1970, of — uitgaande van het schriftelijk antwoord van de Griffier van 21 september 1970 — nog vóór eind 1970 bij het Hof moeten worden ingediend. In feite is dit echter pas tegelijk met de hiervoor besproken vorderingen in juli 1970 gebeurd. — De vertraging is evenmin te rechtvaardigen met de indiening van een administratieve klacht bij de Commissie. Bepalend is in dit opzicht dat over de herziening van een arrest alleen het Hof beslist; een gelijktijdig verzoek aan de Commissie is uit de aard der zaak voor de herzieningsprocedure niet van belang. Bovendien is het zo dat de Commissie pas in december 1970 een tussentijdse mededeling heeft gedaan, dus toen de termijn voor het aanbrengen van een verzoek tot herziening ex artikel 98 van het Reglement voor de procesvoering reeds lang was verstreken. Het is dan ook niet aan het gedrag der Commissie te wijten dat de termijn niet is aangehouden. Nu bovendien voor het instellen van een beroep de regel geldt dat de desbetreffende procestermijnen niet naar believen van partijen kunnen worden ingeroepen, moet uiteraard hetzelfde gelden voor de herzieningsprocedure, waarbij de kracht van gewijsde in het geding is en het gebod van rechtszekerheid stellig in het bijzonder klemt.

Mitsdien moet worden geconcludeerd dat het subsidiaire verzoek tot herziening eveneens wegens overschrijding van de gestelde termijn niet-ontvankelijk moet worden verklaard. Daar deze constatering tevens boven elke twijfel is verheven, is het mijns inziens onnodig nader in te gaan op de overige bezwaren der Commissie in dit verband.

III — Ten aanzien van de kosten

Volgens artikel 70 van het Reglement voor de procesvoering nemen de instellingen in de gedingen, bedoeld in artikel 95, paragraaf 1, de door hen gemaakte kosten in beginsel voor hun rekening, ook wanneer zij in het gelijk worden gesteld, zulks echter onverminderd het bepaalde in artikel 69, paragraaf 3, tweede alinea. Derhalve kunnen de kosten van de verwerende instelling ten laste van de verzoekende partij worden gebracht, indien zij vergeefs zijn aangewend of van vexatoire aard zijn. In het onderhavig geval heeft de Commissie de vraag opgeworpen, of deze bepaling hier geen toepassing zou kunnen vinden. Zij refereerde zich voor deze beslissing aan 's Hofs oordeel.

Inderdaad lijdt het geen twijfel dat de vraag terecht wordt gesteld. De ontvankelijkheid van het beroep stuit namelijk af op eisen die zonder enige moeilijkheid uit de desbetreffende teksten en jurisprudentie zijn af te leiden. De uiteengezette gevolgtrekking dringt zich zelfs bij een slechts oppervlakkige beschouwing van de feiten op, het beroep is — in de woorden van arrest 47-70 (Jurisprudentie, Deel XVII, blz. 258) — „Waarblijkend” niet-ontvankelijk. In dit geval is toepassing van artikel 70, juncto artikel 69, paragraaf 3, tweede alinea, van het Reglement voor de procesvoering dan ook inderdaad te overwegen. Uiteindelijk staat dit ter beslissing van het Hof dat daarbij alle omstandigheden rond het verloop van beide procedures in aanmerking moet nemen.

IV — Resumerend concludeer ik als volgt:

Het door mevrouw Richez-Parise ingestelde beroep moet in alle onderdelen niet-ontvankelijk worden verklaard. Te overwegen ware verzoekster op grond van artikel 70 en artikel 69, paragraaf 3, tweede alinea, van het Reglement voor de procesvoering te veroordelen tot vergoeding van de kosten welke zij zonder redelijke grond ten laste van de Commissie heeft veroorzaakt.

( 1 ) Vertaald uit het Duits.