Zaak C‑76/15

Paul Vervloet e.a.

tegen

Ministerraad

(verzoek om een prejudiciële beslissing, ingediend door het Grondwettelijk Hof)

„Prejudiciële verwijzing – Staatssteun – Steun die het Koninkrijk België ten uitvoer heeft gelegd ten gunste van de financiële coöperatieve vennootschappen van de ARCO-groep – Depositogarantiestelsels – Richtlijn 94/19/EG – Werkingssfeer – Garantieregeling die de deelnemingen beschermt die natuurlijke personen aanhouden in coöperatieve vennootschappen die actief zijn in de financiële sector – Daarvan uitgesloten – Artikelen 107 en 108 VWEU – Besluit van de Commissie waarbij de steun onverenigbaar met de interne markt wordt verklaard”

Samenvatting – Arrest van het Hof (Tweede kamer) van 21 december 2016

Vrijheid van vestiging–Vrij verrichten van diensten–Kredietinstellingen–Depositogarantiestelsels–Richtlijn 94/19–Nationale regeling die voorziet in een garantieregeling voor aandelen van erkende coöperatieve vennootschappen die actief zijn in de financiële sector–Toelaatbaarheid–Voorwaarden

Zie de tekst van de beslissing. (zie punten 56, 57)

Wat de materiële werkingssfeer betreft van richtlijn 94/19 inzake de depositogarantiestelsels, zoals gewijzigd bij richtlijn 2005/1, blijkt reeds uit de titel van deze richtlijn dat zij betrekking heeft op depositogarantiestelsels. Krachtens artikel 1, punt 1, eerste alinea, van deze richtlijn wordt in deze richtlijn onder „deposito” een creditsaldo verstaan dat wordt gevormd door op een rekening staande gelden of dat tijdelijk uit normale banktransacties voortvloeit, en dat de kredietinstelling onder de toepasselijke wettelijke en contractuele voorwaarden dient terug te betalen, alsmede schulden belichaamd in door deze kredietinstelling uitgegeven schuldbewijzen. Aandelen van erkende coöperatieve vennootschappen die actief zijn in de financiële sector, vallen niet onder die definitie. Bij dergelijke aandelen gaat het in wezen immers om een deelneming in het eigen vermogen van een vennootschap, en de in richtlijn 94/19 bedoelde deposito’s verschillen daarvan in die zin dat zij deel uitmaken van het vreemd vermogen van een kredietinstelling. Voorts moeten deposito’s op grond van de definitie ervan in artikel 1, punt 1, eerste alinea, van richtlijn 94/19 aan hun houders worden terugbetaald onder de toepasselijke wettelijke en contractuele voorwaarden, terwijl het bedrag dat de aandeelhouders van erkende coöperatieve vennootschappen die actief zijn in de financiële sector, ontvangen wanneer zij uit de betrokken vennootschappen uittreden, de evolutie van het rendement van deze vennootschappen weerspiegelt. De verwerving van aandelen in financiële coöperaties valt dus eerder te vergelijken met de aankoop van vennootschapsaandelen, waarvoor richtlijn 94/19 niet in een waarborg voorziet, dan met het plaatsen van gelden op een bankrekening. Bovendien kunnen aandelen van erkende coöperatieve vennootschappen die actief zijn in de financiële sector, niet worden gelijkgesteld met aandelen van Britse of Ierse „building societies”, die overeenkomstig de bijzondere uitbreiding van het begrip deposito waarin artikel 1, punt 1, tweede alinea, van richtlijn 94/19 voorziet, worden aangemerkt als deposito’s. Niets in de tekst of de ontstaansgeschiedenis van die alinea wijst erop dat deze bepaling ook zou moeten worden toegepast op andere dan de daarin uitdrukkelijk vermelde instrumenten. Deze bepaling sluit overigens uitdrukkelijk uit dat aandelen van „building societies” met een vermogenskarakter onder deze uitbreiding zouden vallen. (zie punten 65‑69)

Wat de personele werkingssfeer betreft van richtlijn 94/19 inzake de depositogarantiestelsels, zoals gewijzigd bij richtlijn 2005/1, hebben de twee in artikel 1, punt 1, eerste alinea, van deze richtlijn bedoelde types van deposito’s met elkaar gemeen dat zij zijn verricht bij een kredietinstelling. Het begrip „kredietinstelling” in artikel 1, punt 4, van richtlijn 94/19 wordt gedefinieerd als een onderneming waarvan de werkzaamheden bestaan in het van het publiek in ontvangst nemen van deposito’s of van andere terugbetaalbare gelden en het verlenen van kredieten voor eigen rekening. Nergens blijkt uit dat de erkende coöperatieve vennootschappen die actief zijn in de financiële sector, deposito’s in ontvangst nemen van het publiek of, net als banken, regelmatig kredieten verlenen voor eigen rekening. Hieruit volgt dat de aandelen van deze vennootschappen niet binnen de personele werkingssfeer van richtlijn 94/19 vallen. (zie punten 70‑72)

De artikelen 2 en 3 van richtlijn 94/19 inzake de depositogarantiestelsels, zoals gewijzigd bij richtlijn 2005/1, moeten aldus worden uitgelegd dat zij de lidstaten er niet toe verplichten een regeling aan te nemen op grond waarvan de aandelen van erkende coöperatieve vennootschappen die actief zijn in de financiële sector, worden gewaarborgd, en er zich evenmin tegen verzetten dat een lidstaat een dergelijke regeling aanneemt, voor zover deze niet afdoet aan de nuttige werking van het depositogarantiestelsel dat de lidstaten krachtens deze richtlijn moeten instellen, en voor zover zij strookt met het VWEU en met name de artikelen 107 en 108 VWEU. Het staat aan de nationale rechter om na te gaan of aan eerstgenoemde voorwaarde is voldaan. (zie punt 87, dictum 1)

Wat de vraag betreft of een garantieregeling voor aandelen van erkende coöperatieve vennootschappen die actief zijn in de financiële sector, moet worden aangemerkt als staatssteun in de zin van artikel 107 VWEU, is aan de voorwaarde dat het moet gaan om een maatregel van de staat, voldaan wanneer deze regeling een voordeel oplevert aan een groep ondernemingen, die overigens – anders dan de andere erkende coöperatieve vennootschappen die actief zijn in de financiële sector – zelf een aanvraag heeft ingediend om onder deze regeling te vallen, welke aanvraag vervolgens ook is aanvaard. Door deze garantieregeling wordt die groep immers beschermd tegen een dreigende uittocht van de particuliere beleggers uit de vennootschappen van de groep, en wordt het haar tegelijk mogelijk gemaakt om mee te werken aan de herkapitalisatie van een bank van nationaal belang waarvan zij de hoofdaandeelhouder is. Het feit dat andere belanghebbenden, te weten de particuliere aandeelhouders van de vennootschappen van deze groep en de betrokken bank, ingevolge deze regeling eveneens bepaalde voordelen hebben kunnen genieten, sluit niet uit dat deze groep als begunstigde ervan moet worden beschouwd. (zie punten 89, 91, 94, 95)

Op grond van artikel 107, lid 1, VWEU moet worden bepaald of een nationale maatregel in het kader van een bepaalde rechtsregeling bepaalde ondernemingen of bepaalde producties begunstigt ten opzichte van andere die zich, gelet op de doelstelling van de betrokken regeling, in een feitelijk en juridisch vergelijkbare situatie bevinden. Wat een depositogarantieregeling betreft die door een lidstaat is uitgebreid tot de aandelen van erkende coöperatieve vennootschappen die actief zijn in de financiële sector, genieten deze vennootschappen – doordat zij in aanmerking komen voor deze regeling – een economisch voordeel ten opzichte van andere marktdeelnemers die het publiek de mogelijkheid bieden om door de aankoop van aandelen een participatie te verwerven, zonder onder een dergelijke garantieregeling te vallen. De erkende coöperatieve vennootschappen die actief zijn in de financiële sector, bevinden zich – gelet op de doelstelling van het depositogarantiestelsel, die er blijkens de eerste overweging van richtlijn 94/19 inzake de depositogarantiestelsels, zoals gewijzigd bij richtlijn 2005/1, in bestaat de spaarders een garantie te bieden in geval van onbeschikbaarheid van de deposito’s die zij bij kredietinstellingen aanhouden, en de stabiliteit van het bankwezen te versterken – in een feitelijke en juridische situatie die, ondanks bepaalde bijzonderheden die uit de rechtsvorm van deze vennootschappen voortvloeien, vergelijkbaar is met die van andere marktdeelnemers (al dan niet coöperatieve vennootschappen) die het publiek de mogelijkheid bieden om door de aankoop van aandelen een participatie te verwerven en dit publiek daarmee een soort kapitaalbelegging ter beschikking stellen waarvoor geen depositogarantie geldt. De uitbreiding van de garantieregeling tot aandelen van erkende coöperatieve vennootschappen die actief zijn in de financiële sector, heeft dus tot gevolg dat aan deze vennootschappen een economisch voordeel wordt verleend ten opzichte van andere marktdeelnemers die zich – gelet op de doelstelling van deze regeling – in een feitelijke en juridische situatie bevinden die vergelijkbaar is met die van deze coöperatieve vennootschappen. Derhalve is deze maatregel selectief van aard. (zie punten 98‑101)

Wat de vraag betreft of een garantieregeling voor aandelen van erkende coöperatieve vennootschappen die actief zijn in de financiële sector, moet worden aangemerkt als staatssteun, sluit de omstandigheid dat de waarde van de deelneming van de particuliere vennoten in deze vennootschappen doorgaans van geringe omvang is, niet uit dat de betrokken garantieregeling de mededinging verstoort en het handelsverkeer tussen de lidstaten ongunstig beïnvloedt. Bij de beoordeling van de impact van een dergelijke regeling op de mededinging en op het handelsverkeer tussen de lidstaten moet immers worden gekeken naar het geheel van de onder deze regeling vallende aandelen van erkende coöperatieve vennootschappen die actief zijn in de financiële sector, en niet naar het beschermde kapitaal van een afzonderlijke particuliere vennoot. Hoe dan ook sluit de omstandigheid dat het steunbedrag betrekkelijk gering is of de begunstigde onderneming vrij klein, niet a priori de mogelijkheid uit dat het handelsverkeer tussen de lidstaten ongunstig wordt beïnvloed. (zie punten 106, 107)

Zie de tekst van de beslissing. (zie punten 110, 111, 113, 114)

Zie de tekst van de beslissing. (zie punt 116)