Conclusie van advocaat-generaal Lenz van 5 december 1990. - NAKAJIMA ALL PRECISION CO LTD TEGEN RAAD VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN. - DUMPING - DEFINITIEF RECHT - INVOER VAN SERIELE IMPACT DOT MATRIX-PRINTERS VAN OORSPRONG UIT JAPAN. - ZAAK C-69/89.



Jurisprudentie 1991 bladzijde I-02069

Zweedse bijz. uitgave bladzijde I-00149

Finse bijz. uitgave bladzijde I-00161



Conclusie van de advocaat generaal

++++

Mijnheer de President,

mijne heren Rechters,

A - Feiten en inleidende opmerking

I - De feiten

1. Verzoekster in het onderhavige geding komt op tegen een anti-dumpingverordening van de Raad, namelijk tegen verordening (EEG) nr. 3651/88 van 23 november 1988 tot instelling van een definitief anti-dumpingrecht op de invoer van seriële impact dot-matrixprinters van oorsprong uit Japan. (1) Verzoekster is een van de in artikel 1, lid 2, van deze verordening met name genoemde producenten op wier voor uitvoer naar de Gemeenschap verkochte produkten een definitief anti-dumpingrecht van 12 % is ingesteld.

2. Bij artikel 2 van deze verordening (hierna: de "bestreden verordening") zijn de bedragen die ingevolge verordening (EEG) nr. 1418/88 (2) als waarborg voor het voorlopige anti-dumpingrecht waren gestort, ten belope van het definitief ingestelde recht geïnd omdat het definitieve recht in het geval van verzoekster lager is dan het voorlopige anti-dumpingrecht. Verordening nr. 1418/88 (hierna: "de verordening inzake het voorlopige anti-dumpingrecht") is weliswaar niet bestreden, doch op verschillende plaatsen in de bestreden verordening wordt daarnaar verwezen.

3. Ter zake van de rechtsgrondslag van deze maatregelen, is tussen de vaststelling van de verordening inzake het voorlopige anti-dumpingrecht en de bestreden verordening een wijziging ingetreden die van belang is voor tal van aspecten van het onderhavige geding. De verordening inzake het voorlopige anti-dumpingrecht was immers nog gebaseerd op verordening (EEG) nr. 2176/84 (3) (hierna: "de oude basisverordening"), terwijl de bestreden verordening berust op verordening (EEG) nr. 2423/88 van 11 juli 1988 (4) (hierna: "de nieuwe basisverordening").

4. Een van die wijzigingen betreft artikel 2, lid 3, sub b, ii, van de verordening (in beide versies). Daarin gaat het over de berekening van de normale waarde, dat wil zeggen de maatstaf aan de hand waarvan wordt bepaald of de toegepaste uitvoerprijzen dumping opleveren. De tekst van beide versies is volledig geciteerd onder de punten 10 en 11 van het rapport ter terechtzitting, zodat ik hier enkel behoef te zeggen dat verzoekster niet alleen stelt dat de nieuwe bepaling ongeldig is, maar ook dat deze verkeerd op haar is toegepast.

5. Verzoekster doelt op de navolgende passage uit de in deze bepaling vervatte beschrijving van de verschillende methoden voor het bepalen van de bij de berekening van de normale waarde in aanmerking te nemen uitgaven in verband met verkoop en administratie en andere algemene uitgaven (hierna: VAA-uitgaven):

"Indien dergelijke gegevens (5) niet beschikbaar, onbetrouwbaar, of niet bruikbaar zijn, worden de uitgaven berekend door deze te relateren aan de door de andere producenten of exporteurs in (6) het land van oorsprong of van uitvoer bij winstgevende verkopen van het soortgelijke produkt verrichte uitgaven en geboekte winst."

6. In de middelen inzake de geldigheid en de concrete toepassing van deze bepaling, die de kern van het onderhavige geschil vormen, wordt onder andere verwezen naar de regels van internationaal recht inzake anti-dumpingmaatregelen, zodat ik ook deze bondig wil aangeven. De anti-dumpingrechten worden geregeld in artikel VI van de Algemene Overeenkomst betreffende tarieven en handel (Gatt), doch een aantal partijen bij de Gatt hebben dienaangaande een nadere uitvoeringsregeling vastgesteld, te weten de "Overeenkomst inzake de toepassing van artikel VI van de Algemene Overeenkomst inzake tarieven en handel" (7) (hierna overeenkomstig deel I van deze Overeenkomst: de "anti-dumpingcode"). Een van die partijen is de Gemeenschap, waarvoor de Raad bij besluit van 10 december 1979 de anti-dumpingcode heeft goedgekeurd. (8) De twee basisverordeningen zijn blijkens hun considerans op artikel VI van de Gatt en op de anti-dumpingcode gebaseerd.

7. Voor een nadere uiteenzetting van de feiten en inzonderheid van de inhoud van de verschillende middelen verwijs ik naar het rapport ter terechtzitting. Voor zoveel nodig kom ik daarop in de discussie terug.

II - Inleidende opmerking

8. Mijn inleidende opmerking heeft betrekking op de volgorde en de omvang van het onderzoek.

9. 1. Wat de volgorde van het onderzoek betreft, dient mijn inziens te worden afgeweken van de indeling die in het beroepschrift (en in navolging daarvan ook in de andere memories en in het rapport ter terechtzitting) is gevolgd. Daarin wordt namelijk onderscheid gemaakt tussen twee hoofdpunten, te weten de niet-toepasselijkheid van de nieuwe basisverordening en de nietigverklaring van de bestreden verordening. Met betrekking tot elk van deze punten worden een aantal middelen aangevoerd die overeenkomen met de in artikel 173, eerste alinea, EEG-Verdrag genoemde gronden. Mijns inziens is het voor de overzichtelijkheid van deze conclusie beter, de uiteenzetting te relateren aan de voorwaarden voor de instelling (en in voorkomend geval voor de juiste bepaling van de hoogte) van de anti-dumpingrechten.

10. Daarom zal ik mij in het eerste deel bezig houden met de vraag, of bij de vaststelling van de bestreden verordening wezenlijke vormvoorschriften zijn geschonden, en zal ik in het tweede deel van mijn conclusie ingaan op de middelen inzake inzake de voorwaarden voor de instelling van anti-dumpingrechten en inzake de hoogte van die rechten.

11. 2. Wat de omvang van het onderzoek betreft, moet worden opgemerkt, dat de gemeenschapsinstellingen ingevolge de voor anti-dumpingmaatregelen geldende bepalingen vaak ingewikkelde economische feitenkwesties hebben te beoordelen. In het onderhavige geval dient de rechterlijke toetsing te worden beperkt tot de vraag, of de procedurevoorschriften in acht zijn genomen, of de aan de betwiste keuze ten grondslag liggende feiten juist zijn vastgesteld, en of geen sprake is van een kennelijke onjuiste beoordeling van deze feiten dan wel van misbruik van bevoegdheid. (9)

B - Discussie

Eerste deel - Schending van wezenlijke vormvoorschriften

I - Schending van artikel 2, leden 1 tot en met 3, en artikel 8 van het Reglement van orde van de Raad (10)

12. 1. Volgens verzoekster zijn artikel 2, leden 1 tot en met 3, en artikel 8 van dit Reglement van orde geschonden doordat het voorstel van de Commissie voor de vaststelling van de bestreden verordening eerst omstreeks 18 november 1988, dus slechts vijf dagen voor de formele goedkeuring van die verordening door de Raad, is ingediend. Dit voorstel kan derhalve niet zijn geplaatst op de voorlopige agenda die de voorzitter overeenkomstig artikel 2, lid 1, van de het Reglement van orde ten minste veertien dagen vóór de aanvang van de zitting, te zamen met de in artikel 2, lid 3, en artikel 8 bedoelde documentatie, aan de overige leden van de Raad en de Commissie moet toezenden.

13. De Raad geeft toe, dat veertien dagen voor het begin van de zitting (van 23 november 1988) nog niet alle taalversies van het voorstel van de Commissie voorhanden waren. Hij lijkt ook niet te ontkennen, dat het voorstel voor de vaststelling van de bestreden verordening niet op de voorlopige agenda stond, doch stelt onweersproken, dat dit punt overeenkomstig artikel 2, lid 5, op de definitieve agenda is geplaatst. Volgens deze bepaling wordt de agenda bij de aanvang van iedere zitting door de Raad vastgesteld. Andere punten dan die welke op de voorlopige agenda voorkomen, kunnen slechts met eenparigheid van stemmen op de agenda worden geplaatst. Aldus op de agenda geplaatste punten kunnen in stemming worden gebracht. Dit betekent, dat de omstandigheid dat het voorstel niet op de voorlopige agenda is geplaatst en dat de daarvoor bepaalde vormen en termijnen (artikel 2, lid 1 tot en met 3, en artikel 8) niet in acht zijn genomen, geen onregelmatigheid oplevert wanneer de Raad het betrokken punt overeenkomstig artikel 2, lid 5, met eenparigheid van stemmen op de agenda plaatst. Het desbetreffende argument van de Commissie moet derhalve worden afgewezen.

14. 2. Verder werpt verzoekster op, dat, gelet op de lengte en de ingewikkeldheid van de regeling, de Raad op het ogenblik van de stemming hoogstwaarschijnlijk niet beschikte over alle taalversies die volgens artikel 8 van zijn Reglement van orde voorhanden moesten zijn. De Raad betwist dit en wijst erop, dat de bestreden verordening reeds daags na de goedkeuring ervan - namelijk op 24 november 1988 - in het Publikatieblad is bekendgemaakt.

15. Verzoekster stelt terecht, dat zij, gelet op het interne karakter van de werkdocumenten van de Raad, slechts vermoedens kan opperen over de inachtneming of niet-inachtneming van het hier behandelde vormvoorschrift. De opmerking van de Raad is evenwel steekhoudend. Het lijkt mij volstrekt uitgesloten, dat de bestreden verordening op 24 november 1988 kon worden bekendgemaakt wanneer niet de dag voordien alle (bekendgemaakte) taalversies als voorstel voorhanden waren. Aangezien uit de verklaringen van partijen blijkt, dat het voorstel van de Commissie het rechtstreekse onderwerp van de - enige - stemming van de Raad is geweest, moet worden aangenomen dat de tekst waarover is gestemd, volledig overeenkwam met het voorstel van de Commissie.

16. Het door verzoekster ter zake van artikel 8 van het Reglement van orde aangevoerde argument moet derhalve worden afgewezen, zodat de grief als zou de Raad zijn eigen Reglement van orde hebben geschonden, volstrekt ongegrond is.

II - Schending van de rechten van de verdediging

17 1. Volgens verzoekster heeft de Raad bij de vaststelling van de bestreden verordening in verschillende opzichten, en met name ter zake van de berekening van de normale waarde, de rechten van de verdediging geschonden.

18. a) Het eerste argument van verzoekster betreft de wijze waarop zij is behandeld in de anti-dumpingprocedure ter zake van elektronische schrijfmachines. In die procedure is de normale waarde - gelet op de bijzondere structuur van verzoekster - vastgesteld op basis van de VAA-uitgaven van ondernemingen als die van verzoekster vermeerderd met een passende winst, hetgeen tot beëindiging van die procedure heeft geleid. (11) Daarbij is rekening gehouden met het feit dat de structuur van verzoekster niet dezelfde is als die van de concurrerende Japanse ondernemingen. Om verzoekers rechten van verdediging onverlet te laten, had de Commissie dus in de onderhavige procedure moeten aangegeven, waarom zij is afgestapt van het criterium dat de betrokken onderneming vergelijkbaar moet zijn met andere ondernemingen waarvan de boekhoudkundige gegevens in aanmerking zijn genomen.

19. Allereerst zij opgemerkt, dat enkel de procedure die tot de vaststelling van de bestreden verordening heeft geleid, hier relevant is. De eventuele onwettigheid van de verordening inzake het voorlopige anti-dumpingrecht kan hoogstens in zoverre ongunstige gevolgen hebben voor de bestreden verordening, dat deze de inning van het voorlopige recht gelast. Dienaangaande heeft het Hof evenwel geoordeeld, dat een gebrek in de verordening inzake het voorlopige anti-dumpingrecht slechts kan leiden tot onwettigheid van de verordening waarbij de inning van dit recht wordt gelast, wanneer dat gebrek sporen heeft nagelaten in laatstgenoemde verordening. (12) In dit verband dient te worden nagaan, of moest worden aangegeven waarom die bepaalde methode is toegepast.

20. De rechten van de verdediging zijn geëerbiedigd wanneer de betrokken onderneming tijdens de administratieve procedure de gelegenheid heeft gekregen haar standpunt kenbaar te maken met betrekking tot de juistheid en de relevantie der gestelde feiten en omstandigheden en, in voorkomend geval, met betrekking tot de gebruikte stukken. (13)

21. Mijns inziens kan worden betwijfeld, of dit vereiste ook geldt voor interne omstandigheden als de rechtsgronden voor de te nemen discretionaire beslissing. In het onderhavige geval is dit evenwel van geen belang, daar de op verzoekster toegepaste methode uitdrukkelijk wordt genoemd in artikel 2, lid 3, sub b, ii, van de meer dan drie maanden vóór de bestreden verordening bekendgemaakte nieuwe basisverordening. Hoe de rechtspositie onder de oude basisverordening ook geweest moge zijn, de nieuwe basisverordening bevat dus zelf de verklaring voor de toegepaste methode.

22. Een andere vraag is natuurlijk, of die methode, gelet op de omstandigheden van het concrete geval, had mogen worden toegepast. Dienaangaande kon verzoekster evenwel tijdig vóór de vaststelling van de bestreden verordening haar standpunt kenbaar maken; zij stelde namelijk, dat de voorwaarden voor toepassing van deze methode, die haar uit de verordening inzake het voorlopige anti-dumpingrecht bekend was, niet vervuld waren (inzonderheid, dat de toepassing van deze methode, anders dan in de eerste twee zinnen van de bepaling wordt geëist, niet redelijk was), of dat de nieuwe basisverordening zelf onwettig was.

23. Daar het voorstel van de Commissie voor de vaststelling van de bestreden verordening volgens de Raad op 23 oktober 1988 - doch volgens verzoekster eerst omstreeks 18 november 1988 (14) - was ingediend, had verzoekster in ieder geval voldoende tijd om haar argumenten zo tijdig kenbaar te maken, dat de Commissie daarmee nog rekening kon houden bij de formulering van het voorstel.

24. Het in ditzelfde verband door verzoekster aangevoerde argument, dat de nieuwe basisverordening zelf verzoeksters rechten van verdediging schendt doordat zij haar de mogelijkheid ontneemt aan te tonen dat zij een bijzondere structuur heeft, die afwijkt van de structuur van de concurrerende Japanse ondernemingen, betreft in feite niet de rechten van de verdediging, maar de vraag, of het met het beginsel van rechtszekerheid en met het verbod van terugwerkende kracht verenigbaar is, dat de Raad in de loop van de onderhavige administratieve procedure de toe te passen bepaling herformuleerde. Verzoekster betoogt dienaangaande, dat de nieuwe versie voor haar ongunstiger is dan de oorspronkelijke versie en is ingevoerd om de handelwijze in het kader van de verordening inzake het voorlopige anti-dumpingrecht, dat volgens de oude versie onrechtmatig was, achteraf te rechtvaardigen. Hierover zal ik in de loop van mijn verdere uiteenzetting mijn standpunt bepalen.

25. Derhalve moet worden geconcludeerd, dat het feit dat de Commissie verzoekster niet omstandig heeft uitgelegd, om welke redenen zij bij de vaststelling van de bestreden verordening is afgeweken van de in de anti-dumpingprocedure betreffende de invoer van elektronische schrijfmachines toegepaste methode, geen schending van de rechten van de verdediging oplevert.

26. b) Verder ziet verzoekster een schending van de rechten van de verdediging in het feit, dat de Raad haar niet vóór 20 september 1988 de namen heeft meegedeeld van de ondernemingen wier boekhoudkundige gegevens in aanmerking zijn genomen voor het bepalen van de VAA-uitgaven en de winst bij de berekening van de haar betreffende normale waarde. De gemeenschapsinstanties hadden moeten uitleggen, hoe zij op basis van de boekhoudkundige gegevens van die ondernemingen zijn gekomen aan het "gewogen gemiddelde" dat volgens punt 36 van de verordening inzake het voorlopige anti-dumpingrecht op verzoekster is toegepast. Aangezien verzoekster hiervan op geen enkel ogenblik van de procedure kennis heeft gekregen, kon zij haar standpunt hierover niet kenbaar maken en zijn haar rechten van verdediging geschonden.

27. Dit argument kan niet worden aanvaard. Uit de door de Raad overlegde notulen blijkt duidelijk, dat verzoekster sedert het begin van de procedure en uiterlijk sedert 5 november 1987 wist, dat voor de berekening van de normale waarde boekhoudkundige gegevens van andere ondernemingen zouden worden gebruikt. Bovendien blijkt, dat verzoekster sedert 17 maart 1988 wist welke percentages de gemeenschapsinstanties bij de berekening van de normale waarde voor de VAA-uitgaven en de winst in aanmerking wensten te nemen. Uit de stukken blijkt, dat die percentages veel hoger waren dan die van verzoekster. Daaruit diende verzoekster te concluderen dat cijfers van ondernemingen met een andere structuur dan de hare waren gebruikt. Verzoekster beschikte dus over alle gegevens die zij voor een doeltreffend verweer nodig had. De concrete boekhoudkundige gegevens die aan het gewogen gemiddelde en dus ook aan de uiteindelijk toegepaste percentages ten grondslag liggen, moeten als vertrouwelijk in de zin van artikel 8, lid 3, van de nieuwe basisverordening (15) worden beschouwd, zodat zij niet aan verzoekster mochten worden meegedeeld.

28. Voor zover verzoekster in dit verband nog aanvoert, dat niet is geantwoord op haar brief van 2 september 1988 waarin zij verzocht om inlichtingen over de methode die voor het bepalen van de VAA-uitgaven en de winst was gebruikt en over de correcties die waren toegepast om uitgaven en winst uit binnenlandse verkopen buiten de berekening te houden, kan worden volstaan met de opmerking, dat een dergelijk verzoek om inlichtingen volgens artikel 7, lid 4, sub c, i, cc, van zowel de oude als de nieuwe basisverordening uiterlijk een maand na de bekendmaking van de instelling van het voorlopige anti-dumpingrecht (in casu dus op 26 juni 1988) bij de Commissie moest inkomen. Verzoeksters brief van 2 september 1988 was dus te laat.

29. c) Verder stelt verzoekster, dat haar rechten van verdediging zijn geschonden doordat de Commissie haar in de waan heeft gelaten dat zij haar opmerkingen over de methode voor de berekening voor de normale waarde nog op de "Disclosure-conference" kon voordragen. Deze "Disclosure-conference" heeft evenwel eerst plaatsgevonden op 23 augustus 1988, dus op een tijdstip waarop de nieuwe basisverordening, die voor verzoekster nadeliger is dan de oude basisverordening omdat zij uitdrukkelijk in de hier gelaakte methode voorziet, reeds van kracht was.

30. Wat de in dit betoog genoemde feiten betreft, staat vast, dat de "Disclosure-conference" eerst op 23 augustus 1988 heeft plaatsgevonden. Verder blijkt uit een brief die verzoekster de Commissie op 18 maart 1988 heeft toegezonden, dat blijkbaar was "overeengekomen" de discussie over dit punt op de "Disclosure-conference" verder te zetten. Uit de stukken kan niet worden opgemaakt, welk belang aan deze overeenkomst moet worden gehecht, doch zelfs al zou de Commissie, zoals verzoekster blijkbaar stelt, door middel van een vertragingsmanoeuvre hebben geprobeerd de discussie tot na de vaststelling van de nieuwe basisverordening uit te stellen, dan nog zie ik hierin geen schending van de rechten van de verdediging. Is de nieuwe basisverordening voor verzoekster nadeliger, dan dient dit uit het oogpunt van de rechtszekerheid en van het verbod van terugwerkende kracht te worden onderzocht. In dat geval is er slechts sprake van een schending van de rechten van de verdediging wanneer verzoekster niet voldoende tijd heeft gehad om haar op deze verordening gebaseerde argumenten zo tijdig kenbaar te maken, dat de Raad daarmee rekening kon houden bij het nemen van zijn beslissing. Dat dit niet geval is, heb ik reeds uitgelegd. Brengt de nieuwe basisverordening verzoekster niet in een nadeliger rechtspositie, dan is verzoeksters argument zonder meer ongegrond. Overigens had verzoekster reeds in haar brief van 21 juni 1988 alle argumenten geldend gemaakt die zij in de procedure voor het Hof heeft aangevoerd. In hoeverre genoemde "overeenkomst" verzoekster heeft belet in enig stadium andere argumenten aan te voeren, valt niet uit te maken. Dit middel van verzoekster moet derhalve worden afgewezen.

31. 2. Naast de hierboven behandelde punten, die betrekking hebben op de berekening van de normale waarde, voert verzoekster nog aan, dat haar rechten van verdediging zijn geschonden met betrekking tot de vaststellingen in verband met de schade. Zij verklaart dienaangaande, dat zij voor de aan het onderzoek voorafgaande periode slechts globale cijfers heeft verstrekt en zulks bovendien slechts voor de jaren 1984 en 1985 (niet voor 1983). Voor deze jaren werden overigens ook geen cijfers voor de verschillende printermodellen of -segmenten gevraagd. Verzoeksters rechten van verdediging zouden zijn geschonden, voor zover vóór de periode van het onderzoek de gevolgen van een gestelde dumping zijn vastgesteld op basis van een "nader onderzoek" (zie punt 59 van de bestreden verordening), dat wil zeggen een onderzoek van de boekhoudkundige gegevens van de producenten uit de Gemeenschap.

32. Het valt geenszins te ontkennen, dat in genoemd punt 59 ook sprake is van dumping en zulks blijkbaar met betrekking tot een in 1983 beginnend tijdvak vóór de periode waarop het onderzoek betrekking had. Vaststaat evenwel, dat de gemeenschapsinstanties voor dit tijdvak slechts de schade hebben onderzocht, en wel in die zin dat zij de economische gevolgen van de Japanse invoer voor de producenten uit de Gemeenschap hebben vastgesteld. (16) Of dit voor het vaststellen van het oorzakelijk verband tussen dumping en schade volstaat wanneer de periode waarop het onderzoek betrekking heeft, niet volledig samenvalt met het tijdvak waarvoor de schade is vastgesteld, is een vraag die niets te maken heeft met de rechten van de verdediging, maar wel met de materiële wettigheid van de bestreden verordening. Verzoekster heeft dienaangaande nog andere opmerkingen gemaakt, doch daarop zal ik later ingaan. Voor de vaststelling van de schade is blijkbaar uitgegaan van een door de Japanse printerproducenten zelf overgelegde studie van het adviesbureau Ernst & Whinney die ook betrekking heeft op 1983. Bij brief van 28 september 1988 heeft de Commissie verzoekster van het gebruik van deze studie op de hoogte gebracht. De verzoekster zelf betreffende gegevens voor 1984 en 1985 zijn vermeld in een door deze tijdens de administratieve procedure ingediende vragenlijst. Ten slotte waren de gegevens betreffende de verschillende Europese producenten vertrouwelijk en konden zij verzoekster dus niet als zodanig worden meegedeeld. Vaststaat evenwel, dat het door de Commissie samengestelde dossier, waartoe verzoekster krachtens artikel 7, lid 4, sub a, van de (nieuwe of oude) basisverordening toegang had, niet-vertrouwelijke samenvattingen bevatte. Verzoekster was dus op de hoogte van alle voor de vaststelling van de schade gebruikte gegevens of had althans toegang tot die gegevens. Er is derhalve geen sprake van een schending van de rechten van de verdediging.

III - Ontoereikende motivering

33. 1. Volgens verzoekster is een eerste geval van ontoereikende motivering te vinden in de punten 21 en 22 van de bestreden verordening, die betrekking hebben op de berekening van de normale waarde. Zij verwijst in dit verband naar de anti-dumpingprocedure betreffende de invoer van elektronische schrijfmachines van oorsprong uit Japan (17), waarin de VAA-uitgaven en de winst aan de hand van de boekhoudkundige gegevens van verzoekster werden bepaald, hetgeen tot beëindiging van die procedure met betrekking tot verzoekster heeft geleid. (18) Voor zover nu in de onderhavige procedure van deze methode is afgestapt, had de Raad moeten uitleggen, waarom de methode voor het vaststellen van de normale waarde is gewijzigd en hoe bij de toepassing van de nieuwe methode discriminaties kunnen worden vermeden.

34. Volgens vaste rechtspraak van het Hof moet de door artikel 190 EEG-Verdrag vereiste motivering aan de aard van de betrokken handeling beantwoorden. De redenering van de gemeenschapsinstantie die de betwiste handeling heeft vastgesteld, moet er duidelijk en ondubbelzinnig in tot uiting komen, zodat de belanghebbenden de rechtvaardigingsgronden van de genomen maatregel kunnen kennen en het Hof zijn toezicht kan uitoefenen. (19) In het onderhavige geval verwees de Raad in punt 21 van de bestreden verordening naar artikel 2, lid 3, sub b, ii, van de nieuwe basisverordening, waar de hier toegepaste methode uitdrukkelijk wordt genoemd. Bovendien verklaarde hij in verband met de door verzoekster opgeworpen kwestie van de discriminatie (tweede alinea van het reeds aangehaalde punt 21):

"De Raad onderschrijft het standpunt, dat het feit dat een individuele exporteur het betrokken produkt niet verkoopt, en daarom geen verkooporganisatie op zijn binnenlandse markt heeft, de grondslag voor het ramen van de uitgaven voor verkoop, administratie en algemene uitgaven alsmede van een winstbedrag bij de samenstelling van de normale waarde voor de exporteur niet vermag te wijzigen."

35. Hieruit moet worden geconcludeerd, dat de Raad in de bijzondere structuur van verzoekster geen grond ziet om deze niet op dezelfde manier te behandelen als de andere exporteurs, of dat op grond van het verschil in structuur niet kan worden aangenomen dat er sprake is van fundamenteel verschillende feitencomplexen. De Raad vertrekt dus kennelijk van een heel ander standpunt dan verzoekster, een standpunt dat de getroffen maatregel en de toegepaste methode verklaart. Het Hof kan in elk geval zijn toetsingsrecht uitoefenen; het kan met name onderzoeken, of de redenering van de Raad met betrekking tot de kwestie van de discriminatie steek houdt. Het middel inzake de ontoereikende motivering is derhalve ongegrond voor zover het betrekking heeft op de punten 21 en 22 van de bestreden verordening.

36. 2. Het tweede middel inzake ontoereikende motivering van de bestreden verordening betreft de overwegingen over het aspect schade in punt 60 van deze verordening. Uit dit punt van de verordening zou blijken, dat de gemeenschapsinstanties de gevolgen van importen uit andere derde landen dan Japan aan dumping (door de Japanse producenten) hebben toegeschreven.

37. Mijns inziens valt dat uit dit punt niet op te maken. Het gaat daar enkel over importen die "slechts na het einde van het onderzoektijdvak" van aanmerkelijk belang zijn geworden. Overigens, zelfs wanneer uit de door verzoekster gelaakte tekst zou blijken dat Raad aan de in de onderhavige anti-dumpingprocedure behandelde importen een schade heeft toegeschreven die daarmee niets te maken had, kan nog niet op goede gronden worden gesteld dat er sprake is van ontoereikende motivering. Indien de Raad dit zou hebben gedaan en het in de bestreden verordening zou hebben vermeld, zou dit geen ontoereikende motivering, maar hoogstens een schending van de basisverordening hebben opgeleverd (zie artikel 4, lid 1, tweede zin). Ook op dit punt kan verzoekster dus niet worden gevolgd.

Tweede deel - De materiële wettigheid (20) van de bestreden verordening

I - Omschrijving van de in aanmerking genomen (soortgelijke) produkten

38. Verzoekster komt op tegen de overwegingen in de punten 5 en volgende van de bestreden verordening en geeft als haar mening te kennen, dat de categorie produkten die onder het begrip "soortgelijke produkten" vallen, ten fine van de onderhavige anti-dumpingprocedure onjuist zijn omschreven. Haars inziens diende bij de in aanmerking genomen printers een onderscheid te worden gemaakt tussen twee segmenten (een bovenste en een onderste segment). Deze twee segmenten verschillen naargelang van het doel waarvoor de apparaten worden gebruikt, naargelang van de klantenkring en naargelang van de beoogde winst. Het feit dat de Raad geen onderscheid naar segment heeft gemaakt, levert volgens verzoekster een onjuiste beoordeling van de feiten op.

39. Dit argument kan meteen worden verworpen. Verzoekster geeft immers niet aan, in hoeverre zij nadeel heeft ondervonden van de door de Raad toegepaste methode. Bovendien - en dit hangt mijns inziens nauw samen met vorige punt - antwoordt zij in repliek (op het door de Raad in zijn verweerschrift gevoerde betoog), dat men inderdaad van mening kan verschillen over de criteria voor de indeling naar segment van de in aanmerking genomen printers. De Raad had haars inziens evenwel de moeite moeten nemen een of ander criterium toe te passen. Verzoekster geeft dus toe, dat er geen algemeen erkende indelingscriteria bestaan, hetgeen ook de mening is van de Raad. Het middel is derhalve ongegrond.

II - De normale waarde

40. 1. Wat de middelen inzake de berekening van de normale waarde betreft, moet allereerst worden ingegaan op het op artikel 184 EEG-Verdrag gebaseerde argument betreffende de toepasselijkheid van artikel 2, lid 3, sub b, ii, van de nieuwe basisverordening.

41. a) In het kader hiervan zal ik eerst verzoeksters kritiek op de motivering van deze bepaling en op de materiële wettigheid ervan behandelen en vervolgens (hierna sub b) ingaan op artikel 19 van de nieuwe basisverordening ter zake van de toepasselijkheid in de tijd van deze bepaling.

42. aa) Volgens verzoekster is de hier gelaakte bepaling in de considerans van de nieuwe basisverordening (21) niet voldoende met redenen omkleed, hetgeen een schending van artikel 190 EEG-Verdrag oplevert. De gemeenschapsinstanties hadden namelijk moeten uitleggen dat het om een nieuwe rechtscheppende bepaling van materieel recht gaat, die een belangrijke wijziging inhoudt en niet overeenkomt met de gewone praktijk van de Commissie.

43. Dienaangaande behoeft slechts te worden vastgesteld, dat volgens de vierde en de drieëndertigste overweging van de considerans van de nieuwe basisverordening de tekstwijziging niet meer is dan een verduidelijking van de oude basisverordening. (22) Dit geeft de bedoeling van de verordeninggever voldoende duidelijk weer. Indien de bewoordingen van deze bepaling verder gaan dan dit doel, levert dit een grond op voor een restrictieve uitlegging of, indien dit niet mogelijk is, voor een toetsing aan het evenredigheidsbeginsel. Een ontoereikende motivering kan ik hierin niet ontwaren.

44. Verder is verzoekster van mening, dat de gemeenschapsinstanties hadden moeten uitleggen, waarom de toepassing van de nieuwe regel voor ondernemingen als verzoekster geen discriminatie meebrengt. Voor dergelijke ondernemingen zouden de feitelijke produktiekosten immers worden verhoogd met de kosten en de winst van andere ondernemingen, zonder dat wordt nagegaan of deze laatste wel grotendeels dezelfde kenmerken vertonen. In voorkomend geval had moeten worden uitgelegd, hoe deze discriminerende gevolgen kunnen worden vermeden of gecompenseerd. Ik ben evenwel van mening, dat de verordeninggever niet voor elke bepaling waarvan de toepassing op een of andere manier tot discriminatie kan leiden, een motivering moet geven waarin op dat probleem wordt ingegaan. Het discriminatieverbod is een algemeen beginsel van gemeenschapsrecht. De gemeenschapsinstellingen moeten bij de toepassing van elke bepaling van afgeleid recht al het mogelijke doen om dit beginsel in acht te nemen. Is dit bij een of andere bepaling niet mogelijk, dan levert dit geen ontoereikende motivering, maar een schending van het discriminatieverbod op.

45. Ten slotte betoogt verzoekster, dat de drieëndertigste overweging van de considerans in tegenspraak is met artikel 2, lid 3, sub b, ii, van de nieuwe basisverordening, omdat in de tekst zelf van die bepaling niet wordt gezegd dat VAA-uitgaven en de winst "op enigerlei andere redelijke grondslag" kunnen worden berekend. (23) Dienaangaande dient verzoekster te worden verwezen naar de laatste zin van de door haar gelaakte bepaling, waarin wordt gezegd:

"Indien geen van deze twee methoden kan worden toegepast, worden de verrichte uitgaven en de geboekte winst berekend (...) op elke andere redelijke grondslag."

46. Verzoeksters betoog, dat de nieuwe basisverordening op een aantal punten ontoereikend is gemotiveerd, kan derhalve niet worden aanvaard.

47. bb) Wat nu het betoog inzake de materiële wettigheid van de nieuwe basisverordening betreft.

48. (1) Verzoekster stelt allereerst, dat het gemeenschapsrecht is geschonden doordat artikel 2, lid 4, van de anti-dumpingcode van de Gatt niet in acht is genomen.

49. (a) De methode die verweerder in het onderhavige geval overeenkomstig artikel 2, lid 3, sub b, ii, van verordening nr. 2423/88 heeft toegepast, heeft tot gevolg dat voor de berekening van de normale waarde rekening wordt gehouden met uitgaven en winst die niet "redelijk" zijn in de zin van genoemde bepaling van de anti-dumpingcode.

50. Verzoekster is een gewone fabriek zonder verkooppersoneel of distributiestructuur en met niet meer dan een handvol klanten. Zij vervaardigt slechts een klein gamma van produkten (schrijfmachines en printers). In elk land van uitvoer is er één verkoper die zorgt voor de bestellingen van één distributeur, die instaat voor de distributie over dat hele land. De inaanmerkingneming van ondernemingen die naar hun structuur niet met verzoekster vergelijkbaar zijn, voldoet niet aan het redelijkheidsvereiste van de anti-dumpingcode. Dit wordt nog duidelijker wanneer men kijkt naar de wijze waarop verzoekster in de anti-dumpingprocedure betreffende elektronische schrijfmachines is behandeld. In die procedure is rekening gehouden met de bijzondere structuur van verzoekster, hetgeen tot beëindiging van de procedure heeft geleid. (24)

51. Verzoekster stelt in dit verband het volgende: ofwel beperkt artikel 2, lid 3, sub b, ii, van de nieuwe basisverordening de beoordelingsvrijheid van de gemeenschapsinstanties in gevallen als het onderhavige tot de in casu toegepaste methode, en in dat geval is het als zodanig onverenigbaar met de anti-dumpingcode, ofwel genieten de gemeenschapsinstanties de hun door die code verleende beoordelingsvrijheid ook in het kader van deze bepaling, en in dat geval is de in casu gekozen methode in strijd met de code.

52. b) Van deze twee door verzoekster genoemde mogelijkheden - schending van de anti-dumpingcode door de nieuwe basisverordening of door de wijze van toepassing van deze verordening - kan alleen eerstgenoemde in het kader van artikel 184 worden getoetst.

53. aa) Allereerst moet worden gepreciseerd, dat de code, waarbij ook de Gemeenschap partij is, in beginsel het voorwerp van een toetsing krachtens artikel 184 EEG-Verdrag kan zijn. Ingevolge artikel 228, lid 2, maken de door de Gemeenschap gesloten internationale akkoorden deel uit van het gemeenschapsrecht. Uit de bewoordingen van artikel 228 volgt, dat zij ergens tussen het primaire gemeenschapsrecht (het Verdrag) en het afgeleide recht moeten worden gesitueerd, zodat zij onder het begrip "uitvoeringsregeling" van het Verdrag vallen. Dit wordt bevestigd door de rechtspraak van het Hof betreffende artikel 177 EEG-Verdrag, volgens welke dergelijke akkoorden als handelingen van de instellingen van de Gemeenschap moeten worden beschouwd, zodat het Hof van Justitie in het kader van de communautaire rechtsorde bevoegd is voor de uitlegging daarvan (25), en waarin het Hof bepalingen van afgeleid gemeenschapsrecht aan door de Gemeenschap gesloten akkoorden (26) heeft getoetst. (27) Met betrekking tot de anti-dumpingcode lijkt het Hof in de zaak Cartorobica (28) van dezelfde beginselen te zijn uitgegaan.

54. bb) In de onderhavige zaak is vervolgens de vraag opgeworpen, of de bepalingen van de anti-dumpingcode rechtstreeks toepasselijk zijn op particulieren - in het onderhavige geval op verzoekster -, welke vraag door deze laatste bevestigend, doch door verweerder ontkennend wordt beantwoord.

55. Verweerder beroept zich daartoe op de rechtspraak van het Hof over een aantal bepalingen van de Gatt (29), waarvan het artikel VI, zoals bekend, door de code wordt geconcretiseerd. In die rechtspraak wordt uitgegaan van het doel, de opzet en de bewoordingen van de Gatt; op grond van een onderzoek van de bepalingen betreffende de uitzonderingsmogelijkheden, de maatregelen die in geval van bijzondere moeilijkheden kunnen worden genomen, en de regeling van geschillen tussen de verdragsluitende partijen, heeft het Hof geconcludeerd, dat de desbetreffende bepalingen van de Gatt niet rechtstreeks van toepassing waren. In een later arrest, in de zaak Fediol III (30), diende het Hof uitspraak te doen over een exceptie van niet-ontvankelijkheid die de Commissie had opgeworpen tegen een beroep tot nietigverklaring van een besluit van de Commissie houdende afwijzing van een op verordening nr. 2641/84 (31) gebaseerde klacht. Deze verordening voorziet in maatregelen tegen onrechtmatige handelspraktijken, waartoe onder meer behoren alle aan derde landen toe te schrijven praktijken die op het gebied van de internationale handel onverenigbaar zijn met het internationale recht (artikel 1). Daarmee wordt onder andere naar de Gatt verwezen. (32) Volgens artikel 3 kunnen bepaalde personen en verenigingen schriftelijk om inleiding van een procedure verzoeken. Het Hof heeft verklaard, dat uit de eerdere rechtspraak over de rechtstreekse toepasselijkheid van de Gatt niet kan worden afgeleid, dat klagers zich niet op de Gatt kunnen beroepen om te laten vaststellen, of de in een klacht gelaakte praktijk een onrechtmatige handelspraktijk oplevert. (33) De verordening verleent de klagers het recht, zich in hun klacht op de Gatt te beroepen, zodat zij zich voor een dergelijke toetsing ook tot het Hof kunnen wenden. (34)

56. Theoretisch ware het natuurlijk interessant, na te gaan of het Hof de rechtstreekse toepasselijkheid van de anti-dumpingcode zou voorstaan. Volgens de hierboven (35) aangehaalde rechtspraak behoeft - althans voor de gewone geldigheidstoetsing - niet vooraf te worden uitgemaakt, of de betrokken bepaling van internationaal recht rechtstreeks toepasselijk is. De zaak ligt evenwel anders bij verdragsteksten waarvan de inhoud zo vaag is, dat zij geen rechterlijke toetsing toelaten. Dienaangaande heeft het Hof in het arrest Fediol III (36) geoordeeld, dat de bepalingen van de Gatt door het Hof kunnen worden uitgelegd en toegepast - en derhalve aan dit vereiste voldoen -, voor zover het om de vaststelling van onrechtmatige handelspraktijken gaat. Ik heb geen enkel bezwaar tegen een eventuele rechterlijke toetsing van de anti-dumpingcode, te meer daar grote delen van de basisverordeningen (inzonderheid de eerdere basisverordeningen nrs. 3017/79 (37) en 2176/84) dicht bij de tekst van de code aanleunen. Het in casu relevante punt van de bepaling betreffende de aangenomen normale waarde, neergelegd in artikel 2, lid 3, sub b, ii, van verordening nr. 2176/84, stemt nagenoeg woordelijk overeen met de desbetreffende bepaling van de anti-dumpingcode.

57. cc) Ik ga dus niet in op het probleem van de rechtstreekse toepasselijkheid van de anti-dumpingcode, omdat met grote zekerheid kan worden uitgesloten dat de nieuwe regeling in strijd is met deze code.

58. Bij de bespreking moet worden uitgegaan van het begrip "redelijk", waaraan volgens de code zowel de winstmarge als de VAA-uitgaven - die beide voor de berekening van de normale waarde in aanmerking worden genomen - moeten voldoen.

59. Wat in een concreet geval als redelijk moet worden beschouwd, hangt uiteraard af van het doel dat in het stelsel van de code met de berekening van de normale waarde wordt nagestreefd. Hierover zijn in beginsel twee opvattingen mogelijk. Volgens de ene opvatting heeft de berekening van de normale waarde tot doel, te bepalen tegen welke prijs het produkt in zijn land van oorsprong of uitvoer zou zijn verkocht. In de zaken betreffende de invoer van elektronische schrijfmachines (38) heeft het Hof het doel van de berekening van de normale waarde aldus omschreven. De andere opvatting was door de verzoeksters in die procedures voor het Hof bepleit. Volgens die opvatting is de aangenomen waarde de redelijke waarde van de uitgevoerde produkten.

60. Uit de code kan niet worden opgemaakt, dat slechts deze of gene van beide opvattingen juist is. Afgezien van de bepaling volgens welke de in aanmerking te nemen produktiekosten die van het land van oorsprong zijn, hetgeen voor de hand ligt en voor de ene noch voor de andere opvatting pleit, verwijst immers enkel de bepaling over de winst in zeker opzicht naar het land van oorsprong (of van uitvoer: zie artikel 2, lid 3, van de code). Daarin wordt bepaald, dat de opslag voor winst niet hoger mag zijn dan de winst die gewoonlijk wordt behaald bij verkoop van produkten van dezelfde algemene soort op de binnenlandse markt van het land van oorsprong (artikel 2, lid 4, laatste zin, van de code). Hier wordt evenwel slechts een "regel" geformuleerd, die ook geenszins het hele probleem van de berekening van de in aanmerking te nemen winst betreft, doch slechts een maximum bepaalt.

61. De algemene regel van artikel 2, lid 1, van de code brengt ons evenmin een stap verder, daar berekening van de normale waarde juist nodig is wanneer de voorwaarden voor toepassing van die bepaling niet zijn vervuld. Dat nu bij de toepassing van de in artikel 2, lid 4, genoemde subsidiaire referentiepunten niet noodzakelijk een doorslaggevend belang moet worden gehecht aan het voornaamste referentiepunt (vergelijking met de verkopen op de binnenlandse markt), blijkt uit de aard van het eerste subsidiaire referentiepunt. Volgens dit laatste dient de dumpingmarge te worden bepaald door vergelijking met een vergelijkbare prijs van een naar een derde land uitgevoerd soortgelijk produkt.

62. Deze opmerkingen, die ik elders zal uitwerken, volstaan om het betoog van verzoekster te plaatsen en om te kunnen vaststellen dat de nieuwe basisverordening op dit punt niet is geschonden.

63. Ofschoon verzoekster ter terechtzitting aan de hand van cijfers over de verkoop van schrijfmachines op de Japanse markt heeft trachten aan te tonen dat het voor haar onmogelijk was grote hoeveelheden naaldprinters op die markt te verkopen, zijn haar bezwaren in feite gericht tegen de keuze uit een van de twee hierboven beschreven uitgangspunten. Deze overweging kan evenwel geen grond opleveren om de tweede in artikel 2, lid 3, sub b, ii, van de nieuwe basisverordening met name genoemde methode als ongeldig aan te merken. Natuurlijk kan niet worden ontkend, dat de toepassing van deze methode voor de berekening van de normale waarde duidelijk uitloopt op het bepalen van de prijs die de producent zou hebben gevraagd indien hij daadwerkelijk op de binnenlandse markt van het land van uitvoer verkocht, hetgeen volgens verzoekster, gelet op haar bijzondere situatie, "onredelijk" is.

64. Zelfs wanneer men deze opvatting bijtreedt, kan dit slechts tot ongeldigheid van genoemde bepaling leiden wanneer die bepaling in dit geval tot een "onredelijke" berekening van de normale waarde noopte. Dit is evenwel niet het geval.

65. Uit de structuur van artikel 2, lid 3, sub b, ii, van de nieuwe basisverordening blijkt, dat elk van de aldaar genoemde methoden met inachtneming van het in de eerste twee zinnen herhaalde redelijkheidsbeginsel moet worden toegepast. Wanneer dit beginsel in de beschrijving van de drie aldaar genoemde methoden niet uitdrukkelijk wordt herhaald, moet op die bepaling worden teruggegrepen. En ook los daarvan kan elk van de drie met name genoemde methoden slechts worden toegepast voor zover dit redelijk is. Zo moet onder meer dan van de eerste methode (berekening van de in aanmerking te nemen uitgaven en winst op basis van de door de producent of de exporteur op de binnenlandse markt verrichte verkopen) op de hier in geding zijnde tweede methode worden overgestapt wanneer de aldus verkregen cijfers "onredelijk" (39) zijn. Indien "geen van deze twee methoden kan worden toegepast", dient de derde met name genoemde methode (inaanmerkingneming van in dezelfde tak van handel in het land van oorsprong of uitvoer verrichte verkopen) te worden gebruikt of moeten de uitgaven en de winst op elke andere redelijke grondslag worden berekend. Deze inleidende zin verwijst kennelijk naar de voorwaarden voor het overstappen van de eerste naar de tweede methode, hetgeen betekent dat ook deze laatste slechts kan worden toegepast wanneer zij redelijk is. Voor de derde met name genoemde methode wordt dat gewaarborgd door het laatste zinsdeel ("of op elke andere (40) redelijke grondslag"), dat derhalve een dubbele functie heeft, namelijk die van een voorbehoud betreffende de redelijkheid van de toepassing van de derde met name genoemde methode en die van een uitwegclausule (OEffnungsklausel) die terugverwijst naar het uitgangspunt van de code.

66. Volledigheidshalve zij nog opgemerkt, dat in het enkele feit dat een in de code zeer ruim geformuleerde voorwaarde (in casu de "redelijkheid" van de in aanmerking genomen uitgaven en winst) door de wetgever van elke partij bij de overeenkomst nader wordt uitgewerkt, geen schending van de code kan worden gezien. De code verlangt niet dat de ondertekenende partijen de overeengekomen tekst woordelijk in hun recht overnemen, maar enkel dat de nationale bepalingen "in overeenstemming zijn met" met de bepalingen van de overeenkomst (41), dat wil zeggen niet ten nadele van de door anti-dumpingmaatregelen getroffen partijen (42) tegen de bepalingen van de overeenkomst indruisen, zoals wordt bevestigd door de preambule waar (in de Duitse taalversie, nvdv) het begrip "groessere Einheitlichkeit" ("grotere eenvormigheid") en niet volledige eenvormigheid wordt gebruikt. Het valt niet te ontkennen, dat een concretisering van raambegrippen vaak toch uitloopt op een afwijking van de code, namelijk wanneer de betrokkene op grond van deze concretisering in een specifiek geval minder goed af is dan volgens de code alleen. Zoals uit mijn opmerkingen over de bewoordingen en de opzet van die bepaling blijkt, bestaan er dienaangaande evenwel geen bezwaren tegen artikel 2, lid 3, sub b, ii van de nieuwe basisverordening en - inzonderheid - ook niet tegen de hier aan de orde zijnde tweede berekeningsmethode. Derhalve moet worden geconcludeerd dat die bepaling niet in strijd is met artikel 2, lid 4, van de anti-dumpingcode.

67. (2) Verder betoogt verzoekster, dat de gelaakte tweede berekeningsmethode tot gevolg heeft dat de normale waarde en de prijs bij uitvoer in een verschillend handelsstadium worden vergeleken, hetgeen in strijd is met artikel 2, lid 6, van de anti-dumpingcode. De normale waarde is dan niet vergelijkbaar met de prijs bij uitvoer, die bij ondernemingen met een structuur als verzoekster de prijs af-fabriek is. De aanpassingen waarin de nieuwe basisverordening voorziet, volstaan niet om deze problemen op te lossen.

68. Volgens artikel 2, lid 6, van de anti-dumpingcode moet de vergelijking tussen de uitvoerprijs en de binnenlandse prijs in het land van uitvoer "betrekking hebben op prijzen die gelden in hetzelfde handelsstadium, dat in beginsel het stadium af fabriek zal zijn (...)".

69. Dit middel raakt het eigenlijke probleem niet, dat in feite zeer nauw samenhangt met de berekening van de normale waarde (43). Indien het onredelijk is de uitgaven en de winst waar het hier om gaat (dat wil zeggen de uitgaven en winst in geval van een verkoopstructuur op de binnenlandse markt in Japan) te hanteren, dan moet dit, zoals ik al heb uitgelegd, reeds gevolgen hebben voor het bepalen van de normale waarde, in die zin dat die uitgaven en winst dan niet in de normale waarde kunnen worden opgenomen en de normale waarde volgens een andere methode moet worden berekend. In dat geval wordt de door verzoekster gelaakte methode van vergelijking ook niet toegepast. Is het daarentegen wel redelijk, deze uitgaven en winst mee te rekenen, dan gelden de hiernavolgende opmerkingen.

70. Voor een correcte vergelijking tussen de normale waarde en de uitvoerprijs af fabriek (artikel 2, lid 6, van de anti-dumpingcode) is allereerst vereist, dat beide grootheden worden vergeleken in het stadium van de eerste verkoop aan een onafhankelijke koper. Dit betekent met name, dat in de vergelijking moet worden betrokken de normale waarde waarin de VAA-uitgaven en de winst zijn opgenomen van distributievennootschappen die weliswaar economisch, doch niet juridisch van de producerende moedervennootschap afhankelijk zijn. (44) Het zijn eerst de door deze vennootschappen aan een onafhankelijke koper verrichte verkopen die de grondslag voor de berekening van de normale waarde vormen. Dit is slechts een concrete toepassing van het beginsel, dat alle op feitelijke verkopen op de binnenlandse markt vallende uitgaven en winsten in de normale waarde worden opgenomen. Het Hof heeft dit beginsel uitdrukkelijk bevestigd in zijn arrest in de zaak TEC. In die zaak ging het om de berekening van de normale waarde met betrekking tot een onderneming die het in die procedure in geding zijnde produkt (elektronische schrijfmachines) niet op de Japanse markt verkocht. De Raad was bij de samenstelling van de normale waarde uitgegaan van de VAA-uitgaven van een onafhankelijke distributievennootschap die andere produkten verkocht, en had deze normale waarde vergeleken met de prijs bij uitvoer. Het Hof overwoog dienaangaande:

"Bovenstaande overwegingen leiden eveneens tot afwijzing van het argument van TEC, dat de door de instellingen gehanteerde methode in strijd is met artikel 2, lid 9, van verordening nr. 2176/84, bepalende dat de normale waarde en de uitvoerprijs 'normaliter worden vergeleken in hetzelfde handelsstadium, bij voorkeur in het stadium af-fabriek' . Immers, juist de eerste verkoop aan een onafhankelijke koper maakt een correcte berekening van de normale waarde in het stadium 'af-fabriek' mogelijk in het geval van een produktie- en verkooporganisatie als waarvoor Tokyo Electric Company Ltd heeft gekozen voor de op de Japanse markt verkochte produkten." (45)

71. Ik zie geen enkele reden waarom die overweging niet tevens voor de in de normale waarde op te nemen winstmarge zou gelden. (46) Verder mag worden aangenomen, dat deze opmerkingen naar hun inhoud ook gelden voor de uitlegging van de code, die op het relevante punt overeenstemt met de oude basisverordening waarop het aangehaalde arrest is gebaseerd.

72. De door verzoekster gelaakte bepaling is zonder meer verenigbaar met het hieruit voortvloeiende beginsel, volgens hetwelk de vergelijking in het stadium af-fabriek betrekking heeft op de aan de eerste onafhankelijke koper aangerekende prijzen. De in artikel 2, lid 3, sub b, ii, van de nieuwe basisverordening bedoelde uitgaven en winst zijn de uitgaven en winst die betrekking hebben op "andere producenten of exporteurs" (47) en niet tevens die welke vallen op andere personen die de produkten van deze producenten of exporteurs hebben gekocht.

73. Verzoekster stelt evenwel, dat in haar geval de in de normale waarde opgenomen uitgaven en winst niet dezelfde zijn als die welke in de uitvoerprijs zijn begrepen, daar voor het bepalen van de normale waarde is uitgegaan van verkopen in een handelsstadium na het stadium af-fabriek (het stadium af-distributeur), terwijl haar uitvoerprijs een prijs af-fabriek is. Wat dit betreft, moet worden erkend, dat artikel 2, leden 9 en 10, van de nieuwe basisverordening niet voorziet in enige aanpassing voor met name het geval dat de in de twee elementen van de vergelijking voorkomende algemene uitgaven en winst uiteenlopen.

74. Hierover dienen twee opmerkingen te worden gemaakt.

75. Allereerst heeft dit probleem niets te maken met de in het onderhavige geval op verzoekster toegepaste methode van artikel 2, lid 3, sub b, ii, van de nieuwe basisverordening. Wanneer een Japanse producent produkten via een met hem verbonden distributievennootschap op de binnenlandse markt verkoopt, wordt de normale waarde niet berekend, maar wordt zij bepaald volgens de hoofdregel van artikel 2, lid 3, sub a, van de (nieuwe of oude) basisverordening. In dat geval ontstaat bij verkopen die zonder tussenhandelaar rechtstreeks van de exporteur aan een onafhankelijke koper in de Gemeenschap worden verricht, precies hetzelfde probleem met betrekking tot de vergelijking. Hetzelfde gebeurt bij de toepassing van de derde in artikel 2, lid 3, sub b, ii, van de nieuwe basisverordening met name genoemde methode (berekening aan de hand van verkopen in dezelfde tak van handel).

76. Dat de nieuwe basisverordening niet voorziet in correcties voor het maken van de vergelijking in dergelijke gevallen, kan hoogstens de vraag doen rijzen, of de bepalingen betreffende de vergelijking (artikel 2, leden 9 en 10) wel geldig zijn. Ik zie hierin evenwel geen argument dat pleit voor de ongeldigheid van de gelaakte bepaling.

77. Verder heeft het Hof van Justitie zich herhaaldelijk bezig gehouden met de vraag, of de respectieve basisverordening (verordeningen nrs. 3017/79 en nr. 2176/84) vereist, dat de normale waarde en de uitvoerprijs voor het maken van de vergelijking volgens dezelfde methode worden vastgesteld. Het Hof heeft daarbij overwogen, dat de normale waarde en de uitvoerprijs in verschillende bepalingen zijn geregeld (48) en dat de voor de uitvoerprijs bepaalde correcties zowel naar hun doel als naar hun toepassingsvoorwaarden verschillen van die waarin voor de berekening van de normale waarde is voorzien. (49) Daarop heeft het Hof op grond van de toepasselijke basisverordening het middel van de hand gewezen, als zouden kosten die niet in rechtstreeks verband staan met de verkopen, voor het maken van de vergelijking ook dan niet van de normale waarde moeten worden afgetrokken wanneer zij overeenkomstig artikel 2, lid 8, sub b (van alle basisverordeningen sedert verordening nr. 3017/79) bij het bepalen van de uitvoerprijs in mindering zijn gebracht. (50)

78. In de reeds aangehaalde zaak TEC, waarin het Hof dit probleem nogmaals diende te behandelen met betrekking tot de VAA-uitgaven, heeft het zijn rechtspraak dienaangaande samengevat als volgt:

"Wat het argument betreft, dat bij het samenstellen zowel van de normale waarde als van de uitvoerprijs de VAA-kosten op dezelfde wijze moeten worden behandeld, kan worden volstaan met eraan te herinneren, dat het Hof dit duidelijk heeft afgewezen in zijn arresten van 7 mei 1987 (zaken 240/84, 255/84, 256/84, 258/84 en 260/84, anti-dumpingrecht op de invoer van kogellagers, Jurispr. 1987, blz. 1809, 1861, 1899, 1923 en 1975), waarin het verklaarde, dat er drie reeksen onderling verschillende regels bestaan, die elk afzonderlijk moeten worden geëerbiedigd. Het betreft respectievelijk regels voor de vaststelling van de normale waarde, voor het bepalen van de uitvoerprijs en voor de vergelijking tussen beide." (51)

79. Het lijdt mijns inziens geen twijfel dat deze overweging in beginsel ook geldt voor het winstcomponent van de normale waarde, waarvoor, zoals bekend, volgens de nieuwe basisverordening (maar ook volgens de oude basisverordening, zie de opsomming van de correctiefactoren in artikel 2, lid 9) geen correcties kunnen worden toegepast.

80. Advocaat-generaal Sir Gordon Slynn (52) heeft er terecht op gewezen, dat de aan deze rechtspraak ten grondslag liggende stelselmatige scheiding ook in de anti-dumpingcode is terug te vinden, zoals blijkt uit de structuur van artikel 2, leden 4 tot en met 6. Met betrekking tot de correctie van de algemene uitgaven en de winst bij verkopen van een exporteur of van een afhankelijke vennootschap in een handelsstadium na het stadium af-fabriek, moet worden opgemerkt, dat deze algemene uitgaven en winst niet onder een van de in artikel 2, lid 6, tweede zin, van de code genoemde categorieën vallen. Dit blijkt ook uit een vergelijking met de derde zin van deze bepaling. De in de derde zin bedoelde correcties dienen "ter bepaling van een verkoopprijs die beantwoordt aan normale handelsvoorwaarden". (53) Daartoe dient rekening te worden gehouden met de "tussen de invoer en de wederverkoop gemaakte kosten, met inbegrip van rechten en heffingen en winsten." Voor het bepalen van de uitvoerprijs in het bijzondere geval van artikel 2, lid 6, derde zin, van de code moet met deze factoren rekening worden gehouden benevens met de in de tweede zin genoemde factoren, zoals blijkt uit het woordje "eveneens" in de derde zin. Bijgevolg omvatten de "verkoopvoorwaarden" slechts de kostenfactoren die in rechtstreeks verband staan met de verkoop (en met name niet de algemene kosten). In de reeds aangehaalde zaken over kleine kogellagers lijken de verzoeksters ook van deze terminologie te zijn uitgegaan. (54)

81. Uit de vergelijking tussen de tweede en de derde zin volgt, dat ook winst niet valt onder het begrip "andere verschillen die van invloed zijn op de vergelijkbaarheid van de prijzen".

82. Het staat de ondertekenaars van de code uiteraard vrij, de adressaten van eventuele anti-dumpingmaatregelen gunstiger te behandelen dan volgens deze uitlegging mogelijk is, doch dit belet de gemeenschapsinstanties niet gebruik te maken van de beoordelingsvrijheid die de code hun verleent.

83. Alles bij elkaar genomen moet worden vastgesteld, dat artikel 2, lid 3, sub b, ii, van de nieuwe basisverordening niet in strijd is met artikel 2, lid 6, van de anti-dumpingcode.

84. (3) De door verzoekster tegen de geldigheid van artikel 2, lid 3, sub b, ii, van de nieuwe basisverordening aangevoerde middelen inzake schending van algemene rechtsbeginselen zijn gericht tegen de concrete toepassing van deze bepaling op verzoekster, en zulks zonder rekening te houden met de werking van die bepaling in de tijd, zoals de middelen inzake de navolgende beginselen:

- het discriminatieverbod,

- het evenredigheidsbeginsel,

- de correcte en passende toepassing van het gemeenschapsrecht,

en verder, uit het oogpunt van de rechtszekerheid,

- de bescherming van verworven rechten,

- de bescherming van het gewettigd vertrouwen,

- estoppel,

of hebben betrekking op de werking van die bepaling in tijd (zie artikel 19), zoals de middelen inzake:

- de rechtszekerheid

- het verbod van terugwerkende kracht.

85. Geen enkel van die middelen betreft dus de geldigheid van die bepaling als zodanig. Slechts volledigheidshalve ga ik hier in op een enige punt dat bij een andere uitlegging van verzoeksters betoog van belang zou kunnen zijn voor de opgeworpen geldigheidsvraag, te weten het probleem van de gelijke behandeling. Zoals bekend, verbiedt het in het gemeenschapsrecht geldende algemene gelijkheidsbeginsel niet enkel een verschillende behandeling van vergelijkbare situaties wanneer die verschillende behandeling niet objectief gerechtvaardigd is (55), maar ook de gelijke behandeling zonder rechtvaardiging van in wezen verschillende situaties. (56) Het gebruik van boekhoudkundige gegevens over de uitgaven en de winsten van andere ondernemingen zou uit het oogpunt van de gelijke behandeling van ongelijke situaties een probleem kunnen opleveren, wanneer de onderneming waarop die methode wordt toegepast, niet alleen op wezenlijke punten verschilt van de in aanmerking genomen ondernemingen, maar ook van de concurrerende ondernemingen waartegen de anti-dumpingprocedure eveneens is gericht. Deze overweging kan evenwel slechts dan tot ongeldigheid van de hier besproken bepaling leiden, wanneer deze in een dergelijk geval geen ruimte laat om rekening te houden met het discriminatieverbod, hetgeen in casu evenwel niet het geval is. Zoals gezegd, kan de betwiste methode slechts worden toegepast voor zover dat redelijk is. Uit de zin en het doel van het anti-dumpingrecht - het compenseren van schade ontstaan door gedragingen die de gelijke kansen in de mededinging ongunstig beïnvloeden - blijkt evenwel, dat de discriminerende behandeling van een onderneming in een anti-dumpingprocedure nooit "redelijk" kan zijn. Bovendien moet een voor uitlegging vatbare bepaling van afgeleid gemeenschapsrecht in beginsel overeenkomstig het gemeenschapsrecht van hogere rang worden uitgelegd; slechts wanneer een dergelijke uitlegging niet mogelijk is, kan worden aangenomen dat die bepaling ongeldig is wegens strijdigheid met gemeenschapsrecht van hogere rang. (57) Aangezien die bepaling, althans naar haar bewoordingen, de mogelijkheid openlaat om de cijfers van vergelijkbare ondernemingen in aanmerking te nemen of, wanneer dit niet mogelijk of redelijk is, een andere redelijke (niet-discriminerende) methode toe te passen, is zij mijns inziens niet in strijd met het discriminatieverbod.

86. b) Verder voert verzoekster een aantal middelen inzake de toepassing van artikel 2, lid 3, sub b, ii, van de nieuwe basisverordening aan, die tegen artikel 19 van de nieuwe basisverordening zijn gericht. Zij stelt dat de rechtszekerheid en het verbod van terugwerkende kracht zijn geschonden. Zij klaagt erover, dat bij de nieuwe basisverordening, die tot een voor haar nadelige berekening van de normale waarde leidt, in de loop van een aan de gang zijnde anti-dumpingprocedure (namelijk de procedure die het voorwerp is van het onderhavige geding) een nieuwe methode is ingevoerd. Dit is in strijd met de rechtszekerheid. Bovendien is er hier sprake van terugwerkende kracht. Om die redenen alsmede wegens ontoereikende motivering is artikel 19 van de nieuwe basisverordening ongeldig.

87. aa) Bij nader inzicht berusten die middelen op twee verschillende overwegingen. De ene luidt, dat de nieuwe basisverordening in een geval als het onderhavige een voor de betrokken exporteur nadeliger berekening van de normale waarde mogelijk maakt dan bij de methoden van de oude basisverordening het geval was. Volgens de andere overweging noopt de nieuwe basisverordening tot het gebruik van een berekeningsmethode die volgens de oude basisverordening misschien mogelijk, maar hoe dan ook in een geval als dat van verzoekster niet dwingend voorgeschreven was, zodat de in de procedure over de invoer van elektronische schrijfmachines op verzoekster toegepaste gunstigere methode thans zonder meer is uitgesloten.

88. Alvorens op elk van die middelen in te gaan, moeten deze twee hypothesen worden onderzocht.

89. (1) De eerste hypothese is mijns inziens reeds weerlegd bij de behandeling van de verenigbaarheid van de nieuwe bepaling met de anti-dumpingcode.

90. Zoals gezegd, geldt voor elke in artikel 2, lid 3, sub b, ii, van de nieuwe basisverordening genoemde methode, dat zij slechts kan worden toegepast voor zover dit redelijk is. De redelijkheid was volgens de oude basisverordening het enige criterium voor het ramen van de VAA-uitgaven en de winst (waarbij overeenkomstig de code werd bepaald dat maximaal een normale winst in aanmerking mocht worden genomen). In zoverre is de oude basisverordening volledig in overeenstemming met de code. Dit criterium is dus terug te vinden in alle rechtsgrondslagen, te weten de anti-dumpingcode, de oude basisverordening en de nieuwe basisverordening. In de nieuwe basisverordening worden verschillende berekeningsmethoden genoemd en wordt tevens de volgorde aangegeven waarin elk van die methoden in aanmerking komt, doch voor elk van die methoden bepaalt het redelijkheidscriterium de grenzen die ook volgens de oude basisverordening golden.

91. 2) Volgens de tweede hypothese noopt de nieuwe bepaling tot toepassing van de litigieuze methode in gevallen als het onderhavige, waarin volgens de oude basisverordening ook gebruik kon worden gemaakt van de methode die in de eerdere procedure is aangewend en (die tot beëindiging van die procedure heeft geleid).

92. Men zou kunnen denken, dat deze hypothese slechts de keerzijde van de eerste hypothese is, doch dit is niet helemaal juist. Het kan logisch niet worden uitgesloten, dat volgens de oude basisverordening zowel de in de procedure over de invoer van elektronische schrijfmachines op Nakajima toegepaste methode als de hier aangewende methode de toets der redelijkheid zou hebben doorstaan, en dat de nieuwe basisverordening derhalve de daardoor ontstane keuzemogelijkheid - de beoordelingsvrijheid van de gemeenschapsinstanties - tot de hier gevolgde methode heeft beperkt.

93. Mijns inziens zijn beide methoden evenwel zo fundamenteel verschillend, dat slechts een van beide met betrekking tot een zelfde feitencomplex tot een redelijk resultaat kan leiden. Zoals gezegd, dient het redelijkheidscriterium volgens de geest en het doel van de anti-dumpingregelingen ook om discriminatie tussen de adressaten van de anti-dumpingmaatregelen te vermijden. Uit dit oogpunt kan de toepassing van verschillende methoden op een en hetzelfde feitencomplex onmogelijk als redelijk worden aangemerkt.

94. bb) Gelet op het voorgaande, kan met enkele opmerkingen over verzoeksters middelen worden volstaan.

95. (1) Schending van het rechtszekerheidsbeginsel en van het verbod van terugwerkende kracht kan niet worden aanvaard, omdat artikel 2, lid 3, sub b, ii, waarvan de wijziging door verzoekster wordt gelaakt, qua rechtsgevolgen onveranderd is gebleven. Er is hier dus geen sprake van een voor een lopende procedure gevolgen hebbende wijziging van een bepaling, hetgeen uit het oogpunt van de rechtszekerheid een probleem had kunnen opleveren. Verder staan wij hier ook niet voor een geval van terugwerkende kracht, daar feiten die zich in het verleden hebben voorgedaan, niet anders worden behandeld dan zij vóór de hervorming geregeld waren. Dit is met name van belang voor de definitieve inning van het voorlopige recht (artikel 2 van verordening nr. 3651/88), die mijns inziens een maatregel met terugwerkende kracht is, zodat artikel 2, lid 3, sub b, ii, van de nieuwe basisverordening via artikel 19 van de verordening terugwerkende kracht zou hebben gehad met betrekking tot de genoemde maatregel, indien het de exporteurs op het door verzoekster gelaakte punt in een nadeliger rechtspositie zou hebben gebracht.

96. Mijns inziens kan op grond van deze opmerkingen worden aangenomen, dat artikel 19 van de nieuwe basisverordening op de voor deze procedure relevante punten uit materieelrechtelijk oogpunt geen gebreken vertoont. De nieuwe basisverordening bevat weliswaar nog een aantal andere wijzigingen waarvan wij de gevolgen nog niet hebben onderzocht, doch indien zou blijken dat de nieuwe bepalingen voor de exporteurs nadeliger zijn dan de oude, zou dit dezelfde problemen doen rijzen als wanneer wij iets dergelijks in het kader van artikel 2, lid 3, sub b, ii, van de nieuwe basisverordening hadden vastgesteld. Voor de toepassing van artikel 184 EEG-Verdrag volstaat derhalve een onderzoek van de gelaakte punten. Deze bepaling beschrijft een deel van de toetsing die in een rechtstreeks beroep wordt verricht, te weten de toetsing bedoeld in artikel 173 EEG-Verdrag. Zij voorziet derhalve niet in een volledige geldigheidstoetsing, maar wel in de mogelijkheid om "de in de eerste alinea van artikel 173 bedoelde middelen aan te voeren om (...) de niet-toepasselijkheid (...) in te roepen." Deze middelen kunnen door iedere partij worden "aangevoerd". De voor artikel 173 EEG-Verdrag geldende beperking van de toetsing tot de aangevoerde middelen, strekt zich derhalve ook uit tot artikel 184 EEG-Verdrag.

97. 2) Tegen deze achtergrond moet ook het middel inzake de ontoereikende motivering worden behandeld. Mijns inziens behoefde artikel 19 van de nieuwe basisverordening geen nadere toelichting in de considerans. Daar dit artikel geen problemen in verband met terugwerkende kracht of rechtszekerheid doet rijzen, doch enkel bepaalt dat de omstandige regelingen van de nieuwe basisverordening op reeds ingeleide procedures van toepassing zijn, is het slechts een onderdeel van de totale in de nieuwe basisverordening vervatte regeling en gaat het de grenzen daarvan niet te buiten. (58) In de drieëndertigste overweging van de considerans van de nieuwe basisverordening wordt artikel 2, lid 3, sub b, ii overigens als een verduidelijking aangediend, hetgeen bovengenoemde functie van artikel 19, voor zover zij betrekking heeft op eerstgenoemde bepaling, indirect toelicht.

98. 2. Verder stelt verzoekster, dat de Raad de tweede methode van artikel 2, lid 3, sub b, ii, van de nieuwe basisverordening ten onrechte op haar heeft toegepast.

99. Dienaangaande wil ik hier eerst enkel ingaan op de middelen die betrekking hebben op de berekening van de normale waarde als zodanig en die niet zien op de vergelijking tussen de normale waarde en de uitvoerprijs. Laatstgenoemde middelen zal ik afzonderlijk behandelen (onder punt IV).

100. a) Binnen de aldus getrokken grenzen moet worden begonnen met de gezamenlijke behandeling van drie middelen, die in wezen hetzelfde voorwerp hebben en betrekking hebben op de wijze waarop de Raad zijn beoordelingsvrijheid bij de toepassing van de code en van bepaalde algemene rechtsbeginselen heeft uitgeoefend.

101. Verzoekster betoogt allereerst - subsidiair aan het reeds weerlegde argument dat de toegepaste bepaling zelf in strijd is met de anti-dumpingcode - dat de toepassing van die bepaling in het onderhavige geval in strijd is met deze code. Gelet op de bijzondere structuur van verzoekster, die deze met name onderscheidt van de in het onderhavige geval voor het bepalen van de uitgaven en de winst in aanmerking genomen ondernemingen, is de toepassing van deze methode door de Raad in strijd met de door de code geëiste "redelijkheid". Bovendien hadden de gemeenschapsinstanties bij de toepassing van deze bepaling hun discretionaire bevoegdheid aldus moeten uitoefenen, dat rekening werd gehouden met de bijzondere structuur van verzoekster. Door dit niet te doen, zouden zij zich niet alleen niet hebben gehouden aan de door de nieuwe basisverordening opgelegde verplichting om de normale waarde op een redelijke grondslag bepalen, maar zouden zij tevens inbreuk hebben gemaakt op een aantal algemene rechtsbeginselen, namelijk het beginsel van de correcte en passende toepassing van het gemeenschapsrecht en het evenredigheidsbeginsel. Ten derde zou deze handelwijze discriminatoir zijn en in strijd met het beginsel van gelijke behandeling.

102. Allereerst moet worden gezegd, dat de Raad de normale waarde terecht bij wege van berekening heeft bepaald (artikel 2, lid 3, sub b, ii, van de nieuwe basisverordening), daar niet wordt betwist dat verzoekster zich niet bezighoudt met de verkoop van printers op de Japanse markt. Bijgevolg kon artikel 2, lid 3, sub a, van deze verordening niet worden toegepast en kon vrij worden gekozen uit de in artikel 2, lid 3, sub b, i en ii, van de nieuwe basisverordening genoemde methoden.

103. Uit de structuur van artikel 2, lid 3, sub b, ii, van de nieuwe basisverordening blijkt, dat de drie aldaar met name genoemde methoden in de gegeven volgorde in overweging moeten worden genomen. Eerst wanneer geen enkele van die methoden kan worden toegepast, mag worden teruggegrepen op de algemene regel, volgens welke de VAA-uitgaven en de winst "op elke andere redelijke grondslag" kunnen worden berekend.

104. Daarbij heeft de Raad de eerste in die bepaling genoemde methode (59) terecht niet toegepast, daar verzoekster geen soortgelijke produkten op de Japanse markt verkoopt. Daar de werkingssfeer van deze methode volgens verzoekster onduidelijk is, wil ik hier volledigheidshalve kort aangeven, hoe ik deze methode begrijp. Mijns inziens gaat het hier om een methode die uitgaat van de binnenlandse verkopen van een of meer modellen van een bepaalde categorie van produkten; aan de hand van deze verkopen wordt dan de normale waarde van andere (uitgevoerde) modellen van dezelfde categorie bepaald. In de Duitse taalversie wordt kennelijk om die reden niet het begrip "soortgelijk produkt", maar een ander, ruimer begrip ("Waren gleicher Art" , "produkten van dezelfde aard") gebruikt. In de meeste andere officiële talen komt deze afwijking van het begrip "soortgelijk produkt" (zie artikel 2, lid 12) slechts tot uiting door het gebruik van het meervoud van dit begrip; alleen in de Deense en de Italiaanse taalversies wordt dat onderscheid niet gemaakt.

105. In die omstandigheden diende de Raad te onderzoeken - en in zoverre valt op zijn handelwijze niets aan te merken - , of de door verzoekster gelaakte tweede methode diende te worden toegepast. Hij heeft deze vraag in navolging van de Commissie bevestigend beantwoord. Deze opvatting kan ik niet delen. Mijns inziens heeft de Raad daardoor inbreuk gemaakt op de in artikel 2, lid 3, sub b, ii, neergelegde verplichting om de VAA-uitgaven en de winst op een redelijke grondslag te bepalen.

106. In dit verband moet nader worden ingegaan op zin en doel van de berekening van de normale waarde en op de gevolgen daarvan voor het redelijkheidscriterium.

107. Zoals ik reeds zei, heeft het Hof in de zaken betreffende de invoer van elektronische schrijfmachines geoordeeld, dat de berekening van de normale waarde ertoe dient te bepalen tegen welke prijs een produkt in het land van oorsprong of uitvoer zou zijn verkocht. Deze aanpak is zeker in vele gevallen doeltreffend, doch kan mijns inziens niet alle gevallen worden gevolgd.

108. Om dit te verduidelijken, dient die uitspraak van het Hof in zijn context te worden besproken.

109. In de zaken betreffende de invoer van elektronische schrijfmachines stonden eigenlijk drie verschillende feitencomplexen ter beoordeling. In de reeds aangehaalde zaken Brother, Canon en Silver Seiko werd de normale waarde voor de modellen die de exporteurs op de Japanse markt verkochten, volgens artikel 2, lid 3, sub a, bepaald, en werd de normale waarde voor de andere modellen berekend. In laatstgenoemde zaak werd voor het bepalen van de VAA-uitgaven uitgegaan van de uitgaven van de distributievennootschappen van de drie genoemde producenten. De winst werd bepaald op basis van de winstmarges die voor de op de binnenlandse markt verkochte modellen waren geconstateerd.

110. In de zaak TEC beschikte de verzoekster weliswaar over een door haar gecontroleerde distributievennootschap, maar verkocht zij noch via deze vennootschap noch op enige andere wijze elektronische schrijfmachines op de Japanse markt. Zij verkocht daarentegen een aantal andere elektronische apparaten op de Japanse markt, waaronder naar eigen zeggen apparaten uit de sector "kantoorautomatisering". De distributievennootschap verkocht kasregisters, elektronische weegschalen en andere produkten. In die omstandigheden werd voor het bepalen van de VAA-uitgaven uitgegaan van de uitgaven van de distributievennootschap en werd de winst bepaald aan de hand van de winst die de firma Canon via haar distributievennootschap bij de verkoop van elektronische schrijfmachines op de Japanse markt had geboekt.

111. In de zaak Sharp (60) verkocht de verzoekster slechts een zeer gering aantal elektronische schrijfmachines op de Japanse markt. Kennelijk werden ook andere produkten op de binnenlandse markt verkocht, doch het rapport ter terechtzitting zegt niets over de omvang van die verkopen. Verzoekster beschikte over een door haar gecontroleerde distributievennootschap, net als de andere producenten die tegen de betrokken verordening houdende instelling van een definitief anti-dumpingrecht (61) waren opgekomen. De VAA-uitgaven en de winst werden hier, net als in de zaak TEC, bij wege van berekening vastgesteld.

112. Uit dit overzicht blijkt, dat de genoemde schrijfmachineproducenten in verschillende mate op de Japanse markt aanwezig waren; Brother, Canon en Silver Seiko waren sterker ingeplant dan TEC en Sharp. Waar de verkoopstructuur van TEC en Sharp voor de Japanse markt enkel bestond uit een distributievennootschap, kwam daar voor Brother, Canon en Silver Seiko nog bij, dat deze ook daadwerkelijk elektronische schrijfmachines op de Japanse markt verkochten, zij het niet alle modellen die zij naar de Gemeenschap uitvoerden. Dit onderscheid komt ook tot uiting in de overwegingen van het Hof in de arresten Brother en Sharp. In rechtsoverweging 19 van het arrest Brother en in rechtsoverweging 10 van het arrest Sharp verklaart het Hof, dat er een discriminatie tussen producenten zou ontstaan wanneer de aangenomen waarde van produkten waarvan de producenten andere produkten van dezelfde soort op de binnenlandse markt van het land van uitvoer verkopen, anders zou worden berekend dan de aangenomen waarde van produkten die door de producent niet op de binnenlandse markt worden afgezet.

113. Het lijkt mij aangewezen, op dit punt de band te leggen tussen de aangehaalde rechtspraak en de zin en het doel van de berekening van de normale waarde in de structuur van de nieuwe basisverordening en nader in te gaan op een aantal punten die ik eerder al heb aangestipt.

114. Aangezien de aan de vaststelling van de normale waarde ten grondslag liggende feiten telkens in een specifieke economische context passen, is ook de economische rechtvaardiging voor de instelling van anti-dumpingrechten iedere keer verschillend.

115. In het normale geval, dat in artikel 2, lid 3, sub a, van de nieuwe basisverordening wordt geregeld, is de vergelijkbare prijs die bij normale handelstransacties werkelijk is of moet worden betaald voor een soortgelijk produkt dat bestemd is voor verbruik in het land van uitvoer of in het land van oorsprong, hoger dan de uitvoerprijs. In dat geval staat vast, dat de betrokken producent (of exporteur) de ene markt (zijn binnenlandse markt) discrimineert ten opzichte van de andere (de betrokken uitvoermarkt). Dat dit niet strookt met een loyale mededinging, is zonder meer duidelijk, want het gevaar bestaat dat de producent of de exporteur de lage prijzen op de uitvoermarkt financiert uit de hogere prijzen op zijn thuismarkt en zich daardoor ten opzichte van zijn concurrenten op de uitvoermarkt een ongerechtvaardigd voordeel verschaft.

116. Wanneer evenwel op de binnenlandse markt van het land van uitvoer of van oorsprong geen verkoop van een soortgelijk produkt in het kader van normale handelstransacties plaatsvindt of indien dergelijke verkopen geen bruikbare vergelijking mogelijk maken (artikel 2, lid 3, sub b, van de nieuwe basisverordening), kan uit twee subsidiaire criteria worden gekozen. Volgens het eerste subsidiaire criterium (sub i) wordt als normale waarde aangemerkt de vergelijkbare prijs van een soortgelijk produkt dat naar een derde land wordt uitgevoerd. Het verschil tussen dit criterium en dat van artikel 2, lid 3, sub a, bestaat voornamelijk hierin, dat niet naar een discriminatie tussen de thuismarkt van de producent of de exporteur en de betrokken uitvoermarkt wordt gezocht, maar naar een discriminatie tussen laatstgenoemde markt en een andere uitvoermarkt. De economische grond voor de instelling van anti-dumpingrechten is in een dergelijk geval dus nagenoeg dezelfde als in het normale geval.

117. Bekijken wij nu de bepaling van de normale waarde bij wege van berekening. In de zaken over de invoer van elektronische schrijfmachines hadden de verzoeksters, zoals bekend, gesteld dat voor de berekening van de normale waarde moest worden uitgegaan van de redelijke waarde van de uitgevoerde produkten. Daar valt uit economisch oogpunt wat voor te zeggen, want bij een dergelijk onderzoek wordt nagaan of de exporteur zijn produkten op de uitvoermarkt verkoopt tegen prijzen die alle kosten tezamen met een redelijke winst omvatten. Verkoopt hij tegen lagere prijzen, dan creëert hij voor zichzelf de mogelijkheid om concurrenten van de uitvoermarkt te drijven (zonder dat zijn lagere prijzen economisch gerechtvaardigd zijn). Naarmate hij erin slaagt de concurrenten van de markt te drijven, kan hij dan het als gevolg van deze prijspolitiek geleden nadeel compenseren door hogere prijzen aan te rekenen. Het ligt voor de hand dat het anti-dumpingrecht een correctiemechanisme voor dit soort gevallen wil bieden.

118. Het Hof van Justitie gaat voor de berekening van de normale waarde evenwel uit van de situatie die zou hebben bestaan indien het produkt op de binnenlandse markt van het land van uitvoer zou zijn verkocht. Het wil bij de berekening van de normale waarde zo dicht mogelijk bij de normale waarde volgens artikel 2, lid 3, sub a, komen. In dergelijke gevallen is de aan artikel 2, lid 3, sub a, ten grondslag liggende economische rechtvaardiging voor de instelling van anti-dumpingrechten evenwel niet steeds aanwezig. Wie niet op de thuismarkt verkoopt, kan immers niet tussen deze markt en de uitvoermarkt discrimineren en daaruit ongerechtvaardigde voordelen halen. Dit betekent evenwel niet, dat het in de aangehaalde rechtspraak gekozen uitgangspunt in dergelijke gevallen steeds uitgesloten is. Mijns inziens moet artikel 2, lid 3, sub a, bij de berekening van de normale waarde als richtsnoer worden gebruikt wanneer de concrete feiten ongeveer beantwoorden aan de in dat artikel geregelde situatie. Daarbij moet in de eerste plaats worden gekeken naar de mogelijkheid voor de betrokken onderneming om de situatie van artikel 2, lid 3, sub a, op ieder moment te creëren of om de vaststelling van dumping in de zin van die bepaling te ontlopen door bepaalde modellen van een en dezelfde categorie van produkten niet op de thuismarkt te verkopen ofschoon zij zulks zou kunnen doen (zie artikel 2, lid 3, sub b, ii, derde zin, van de nieuwe basisverordening). Verder komt dit uitgangspunt in aanmerking wanneer de onderneming op zijn thuismarkt produkten afzet die weliswaar uit technisch oogpunt met de uitgevoerde produkten verwant zijn, doch niet als "soortgelijke produkten" of "produkten van dezelfde aard" (62) kunnen worden aangemerkt. Mijns inziens kan evenwel niet worden aanvaard, dat voor het bepalen van de normale prijs wordt uitgegaan van de prijs die bij verkopen van soortgelijke produkten op de thuismarkt zou zijn toegepast, indien dergelijke verkopen of in ieder geval verkopen in dezelfde tak van handel een puur hypothetisch karakter hebben. Wanneer de gemeenschapsinstanties in dergelijke gevallen die methode willen toepassen, kan van hen worden verlangd, dat zij de verdere ontwikkeling afwachten en in voorkomend geval later anti-dumpingrechten vaststellen.

119. Tegen deze achtergrond is het dan ook niet verwonderlijk, dat het Hof van Justitie in de zaken Brother, Canon en Silver Seiko het door de Raad gekozen uitgangspunt voor de berekening van de normale waarde heeft bevestigd. Deze producenten verkochten immers via een bestaande verkoopstructuur (een door hen gecontroleerde distributievennootschap) elektronische schrijfmachines op de Japanse markt. Daardoor was het voor hen op ieder ogenblik mogelijk, ook andere uitgevoerde modellen op die markt te brengen wanneer dat economisch interessant bleek te zijn. De VAA-uitgaven en de winst zijn in die zaken dan ook terecht op basis van de feitelijke verkopen op de Japanse markt bepaald.

120. Dat met betrekking tot de firma' s TEC en Sharp (voor de VAA-uitgaven) hetzelfde uitgangspunt moest worden genomen, lijkt mij minder evident, maart niettemin verklaarbaar. TEC beschikte tenslotte over een eigen verkoopstructuur en verkocht op de binnenlandse markt produkten die zij als apparaten voor "kantoorautomatisering" omschreef. Hier waren er dus verkopen in dezelfde tak van handel en een verkoopstructuur die in voorkomend geval voor de verkoop van elektronische schrijfmachines had kunnen worden aangewend.

121. In de zaak Sharp werden via een door de producerende moedervennootschap gecontroleerde distributievennootschap elektronische schrijfmachines (zij het geringe hoeveelheden) alsmede andere produkten op de binnenlandse markt verkocht. Het leek ook hier niet a priori verkeerd, de normale waarde te bepalen alsof er in voldoende mate elektronische schrijfmachines op de Japanse markt waren verkocht, vooral wanneer de hoeveelheid door Sharp zelf in Japan verkochte schrijfmachines slechts lichtjes onder de grens van het onbeduidende lag, een punt waarover het rapport ter terechtzitting evenwel geen gegevens bevat. In ieder geval kon Sharp haar verkoopstructuur aanwenden om te proberen haar verkoop te verhogen.

122. Het is niet nuttig en overigens ook niet nodig, hier elk destijds aan het Hof voorgelegd concreet geval omstandig uit de doeken te doen en daarbij telkens in te gaan op de toepassing van de methode waarbij voor het berekenen van de normale waarde wordt uitgegaan van een slechts in gedachten bestaande verkoop van het produkt in het land van oorsprong of van uitvoer. In het onderhavige geval staan wij immers voor een situatie waarin elke rechtvaardigingsgrond voor een dergelijke aanpak ontbreekt. Verzoekster verkoopt namelijk geen naaldprinters op de Japanse markt en beschikt ook niet over een verkoopstructuur die zij daarvoor zou kunnen gebruiken. Volgens de Raad was voor dergelijke verkopen immers een structuur vereist als die welke de voor de berekening van de normale waarde in aanmerking genomen ondernemingen bezaten (te weten een over het nodige personeel en over de nodige materiële middelen beschikkende distributievennootschap).

123. Een dergelijke situatie beantwoordt niet - en zelfs niet bij benadering - aan die welke in artikel 2, lid 3, sub a, van de nieuwe basisverordening wordt beschreven. Bekijkt men de zaak alleen uit dit oogpunt, dan blijkt dat hier geen sprake is van discriminatie tussen de Japanse markt en de gemeenschapsmarkt, dat een dergelijke discriminatie niet op korte termijn kan worden gecreëerd en dat er geen gevaar voor enig misbruik van organisatie, voor collusie of voor ontwijking bestaat.

124. In dit geval zou Nakajima ten opzichte van de andere ondernemingen worden gediscrimineerd wanneer zij op dezelfde wijze zou worden behandeld als deze laatste, zodat de maatregel, zoals ik reeds zei, niet aan het in de nieuwe basisverordening gestelde redelijkheidsvereiste zou voldoen. De hogere VAA-kosten van de ondernemingen die over een eigen verkoopstructuur beschikken, zijn kosten die Nakajima niet heeft en ook niet kan hebben. Verder is er ook geen goede grond om de winst die met betrekking tot de op de binnenlandse markt verrichte verkopen van andere producenten is geconstateerd, voor verzoekster in aanmerking te nemen.

125. Hier rijst dan de vraag, of er bij deze zienswijze nog wel enige ruimte is voor toepassing van de door verzoekster gelaakte tweede methode van artikel 2, lid 3, sub b, ii, van de nieuwe basisverordening. Men kan de indruk krijgen, dat het resultaat waartoe wij hier zijn gekomen, in tegenspraak is met de aan het begin gedane vaststelling, dat die tweede methode voldoet aan het in de code gestelde "redelijkheidsvereiste". In de reeds genoemde zaken Sharp en TEC werd niettemin de winstmarge van andere ondernemingen in de voor deze ondernemingen bepaalde normale waarde opgenomen. Dit leek om de genoemde redenen aanvaardbaar. Verder kan de normale waarde volgens deze methode worden berekend wanneer de produkten op de thuismarkt met verlies werden verkocht. Volgens artikel 2, lid 4, van de nieuwe basisverordening kan de normale waarde in een dergelijk geval onder meer bij wege van berekening worden bepaald, en ik zie geen enkele reden waarom dan niet de door verzoekster gelaakte methode zou mogen worden aangewend.

126. Ter terechtzitting heeft verzoekster evenwel, kennelijk als antwoord op het betoog van de Raad die erop had gewezen dat verzoeksters argumenten reeds waren afgewezen in de arresten over de anti-dumpingmaatregelen tegen de invoer van elektronische schrijfmachines, aan de hand van cijfers over de verkoop van schrijfmachines in Japan trachten aan te tonen, dat zij zelfs met haar eenvoudige structuur in staat was een aanzienlijk aantal naaldprinters op de thuismarkt te verkopen.

127. Nog afgezien van het procesrechtelijke probleem van de tardiviteit ben ik van mening, dat deze cijfers geen bewijswaarde hebben, daar het absolute verkoopcijfers zijn die niets zeggen over de marktaandelen. Ook al zou de redeneerwijze van verzoekster steekhoudend zijn, dan nog moet a priori worden uitgesloten dat de penetratie in de markt voor schrijfmachines op die manier wordt vastgesteld en dat daaruit tot een overeenkomstige penetratie in de markt voor printers wordt geconcludeerd om vervolgens op basis daarvan een absoluut cijfer te plaatsen op verzoeksters (mogelijke) verkopen in de printersector. Uit de ter terechtzitting genoemde cijfers blijkt overigens, dat de jaarlijkse verkoopaantallen aanzienlijk schommelden, wat erop wijst dat het om sporadische verkopen ging. Verder lijkt verzoekster te hebben toegegeven, dat haar verkopen van elektronische schrijfmachines in de periode waarop het onderzoek in de desbetreffende anti-dumpingprocedure betrekking had (1 april 1983 tot en met 31 maart 1984, zie punt 6 van verordening nr. 3643/84 (63)), sporadisch en derhalve ongeschikt voor het berekenen van de normale waarde waren.

128. Ten slotte betreft veruit het grootste deel van de verkopen sedert 1984 mechanische schrijfmachines, die uit technisch oogpunt noch qua functie met printers verwant zijn, hetgeen een bijkomende moeilijkheid oplevert om uit de verkopen van het ene produkt conclusies te trekken aangaande eventuele verkopen van een ander produkt.

129. Derhalve dient hier te worden geconcludeerd, dat de door verzoekster gelaakte tweede methode van artikel 2, lid 3, sub b, ii, van de nieuwe basisverordening niet had mogen worden toegepast omdat dit niet redelijk was in de zin van de eerste en de tweede zin van die bepaling. Daar de middelen inzake schending van de code en van de genoemde algemene rechtsbeginselen precies hetzelfde probleem betreffen, behoeven zij niet afzonderlijk te worden onderzocht.

130. Uit mijn opmerkingen over de schrijfmachineverkopen blijkt, dat ook de derde met name genoemde methode niet in aanmerking komt, zodat als laatste mogelijkheid gebruik moet worden gemaakt van de algemene formule van artikel 2, lid 3, sub b, ii, volgens welke de normale waarde "op elke andere redelijke grondslag" moet worden bepaald. Volgens deze bepaling diende de normale waarde te worden bepaald op basis van de reële uitvoerkosten en een voor de uitvoer redelijke winstmarge, waarna deze normale waarde met de uitvoerprijs moest worden vergeleken om na te gaan of deze laatste als gedumpt of niet-gedumpt (en in dit laatste geval dus economisch redelijk) moest worden aangemerkt.

131. Aangezien dit niet is gebeurd en Nakajima niet is weersproken waar zij stelde dat dit tot een voor haar gunstiger resultaat zou hebben geleid, dient de bestreden verordening op de gelaakte punten te worden nietigverklaard.

132. Ten slotte wordt aan deze conclusie niets afgedaan wanneer men het door verzoekster ter terechtzitting aangedragen bewijs zou aanvaarden. Dit zou immers betekenen, dat bij het bepalen van de normale waarde volgens de dan in aanmerking komende methode van bepaling op basis van de verkopen op de thuismarkt, in ieder geval de VAA-uitgaven van verzoekster ongewijzigd in de normale waarde moesten worden opgenomen en de hogere VAA-uitgaven van andere Japanse ondernemingen buiten beschouwing moesten worden gelaten. Deze methode komt dan neer op de derde in artikel 2, lid 3, sub b, ii, van de nieuwe basisverordening genoemde mogelijkheid.

133. Ook in dat geval moet de vordering worden toegewezen; de andere middelen, die hetzelfde probleem betreffen, behoeven dan ook niet afzonderlijk te worden onderzocht.

134. Gelet op het voorgaande zou ik mijn conclusie hier kunnen beëindigen. Volledigheidshalve moeten evenwel ook de andere middelen van verzoekster worden behandeld voor het geval het Hof mijn opvatting niet zou volgen.

135. b) Verzoekster betoogt in dit verband ook dat de Raad zijn bevoegdheid heeft misbruikt (artikel 173, eerste alinea, laatste punt, EEG-Verdrag).

136. Alvorens op de desbetreffende argumenten in te gaan, wil ik kort de definitie van het begrip misbruik van bevoegdheid in de zin van het gemeenschapsrecht in herinnering brengen.

137. Het voornaamste geval van misbruik van bevoegdheid door de gemeenschapsinstanties is het gebruik van een bevoegdheid voor andere dan de in de betrokken regeling genoemde doeleinden. (64) Volgens de rechtspraak betreffende artikel 33 EGKS-Verdrag is er ook sprake van misbruik van bevoegdheid wanneer de bevoegde instantie door een ernstig gebrek aan de nodige voorzichtigheid en beradenheid, gelijkstaande met miskenning van het wettelijke doel, andere doelstellingen heeft nagestreefd dan die waartoe haar de bevoegdheden bedoeld in het Verdrag zijn toegekend. (65)

138. Het onderscheid tussen deze twee gevallen bestaat mijns inziens daarin, dat de gemeenschapsinstanties in het eerste geval opzettelijk handelen en zich in het tweede geval schuldig maken aan een nalatigheid die zo ernstig is dat zij met opzet moet worden gelijkgesteld. (66)

139. Een middel inzake misbruik van bevoegdheid kan slechts slagen wanneer verzoeker komt met objectieve, ter zake dienende en onderling overeenstemmende aanwijzingen dat de autoriteiten aldus hebben gehandeld. (67)

140. Volgens deze beginselen is er in het onderhavige geval geen sprake van misbruik van bevoegdheid.

141. Als ik verzoeksters zeer omstandige uiteenzetting over dit punt goed begrijp, wordt daarin gesteld dat twee door de oude noch door de nieuwe basisverordening gedekte oogmerken zijn nagestreefd:

- het opzettelijk benadelen van verzoekster;

- het voorkomen van procedures waarin andere Japanse producenten het onderhavige geval als precedent aanvoeren.

142. Verzoekster betoogt allereerst, dat de gemeenschapsinstanties geen gebruik hebben gemaakt van hun beoordelingsvrijheid. Zij zouden de door haar aangedragen bewijzen inzake haar specifieke structuur naast zich neer hebben gelegd, niet hebben geantwoord op haar brief met nadere uitleg over haar bijzondere structuur en niet zijn ingegaan op het in die brief geformuleerde verzoek om de voor het bepalen van de normale waarde gekozen methode toe te lichten. (68)

143. Wat allereerst het naast zich neerleggen van bewijzen betreft, mag niet uit het oog worden verloren, dat de gemeenschapsinstanties deze structuur reeds zeer goed kenden uit de procedure betreffende elektronische schrijfmachines. Zoals gezegd, ligt de fout van de Raad niet in een verkeerde beoordeling van de feiten, maar in de rechtsgevolgen die hij aan deze niet-betwiste feiten heeft verbonden.

144. Verder zie ik in het niet beantwoorden van de brief van verzoekster van 2 september 1988 geen aanwijzing voor het bestaan van misbruik van bevoegdheid in de door verzoekster bedoelde zin. Ik verwijs hiervoor naar artikel 7, lid 4, sub c, van de nieuwe basisverordening en naar mijn opmerkingen onder punt 28 van deze conclusie.

145. Ook het feit dat de Raad de toegepaste berekeningsmethode - volgens verzoekster ten onrechte - als de "gebruikelijke praktijk" van de Commissie heeft aangemerkt, vormt mijns geen aanwijzing voor het bestaan van misbruik van bevoegdheid. Ik begrijp die uitdrukking aldus, dat de methode die in de procedure inzake de invoer van elektronische schrijfmachines op de andere ondernemingen was toegepast en die op dat ogenblik vóór het Hof aan de orde was, voortaan ook op verzoekster zou worden toegepast.

146. Ten slotte betoogt verzoekster, dat de Commissie in een brief van 13 februari 1989 (69) heeft gezegd dat de normale waarde op basis van artikel 2, lid 4, van de nieuwe basisverordening was bepaald. Hier is ongetwijfeld een niet-relevante bepaling geciteerd, doch dit berust mijns inziens kennelijk op een verschrijving. Bovendien is het volstrekt onduidelijk, welke conclusies aan een lang na de bestreden verordening geschreven brief van de Commissie kunnen worden verbonden met betrekking tot een misbruik van bevoegdheid van de Raad.

147. c) Vervolgens voert verzoekster nog een aantal middelen inzake de rechtszekerheid aan.

148. aa) Zij betoogt daartoe - zakelijk weergegeven -, dat de aan de onderhavige maatregel ten grondslag liggende methode in de anti-dumpingprocedure betreffende elektronische schrijfmachines niet op haar is toegepast. Daar is namelijk rekening gehouden met haar bijzondere structuur. Om die reden is die procedure beëindigd. (70) In dat besluit zouden de gemeenschapsinstanties haar bijzondere structuur uitdrukkelijk hebben erkend. Zij verwijst daartoe naar punt 5 van genoemd beëindigingsbesluit, waar onder meer wordt gezegd:

"Nakajima (is), in tegenstelling tot alle andere Japanse ondernemingen die bij de procedure betreffende elektronische schrijfmachines uit Japan zijn betrokken, voornamelijk alleen fabriek (...), zonder enige, gebruikelijke, verkooporganisatie of structuur voor het zeer beperkte aantal produkten dat door haar wordt vervaardigd. Nakajima (verkoopt) alleen aan een handvol afnemers over de hele wereld.

Het werd derhalve onredelijk geacht om op Nakajima dezelfde winstmarge toe te passen als vermeld in verordening (EEG) nr. 1698/85, die voor een onderneming met geheel andere kenmerken was vastgesteld.

Geen enkele andere bij deze procedure betrokken exporteur voor wie een winstmarge op de binnenlandse verkopen ervan kon worden vastgesteld, beschikte over een structuur die met die van Nakajima vergelijkbaar was.

(...)

Nakajima verstrekte nog verder bewijsmateriaal betreffende bepaalde aspecten van de berekening van de normale waarde, in het bijzonder kostenelementen, direct en indirect, werk en onderzoek en ontwikkeling. Na bestudering werden de ingediende gegevens aanvaardbaar geacht."

149. Verder beroept zij zich op het betoog van de Raad in de reeds aangehaalde zaak TEC, dat in het rapport ter terechtzitting als volgt is samengevat (71):

"Wat de winstmarge betreft, die uiteindelijk voor Nakajima bij het besluit van de Commissie van 12 februari 1986 werd vastgesteld, beklemtoont de Raad, dat Nakajima, zoals duidelijk uiteengezet in dit besluit, geen enkele gelijkenis vertoont met de andere betrokken ondernemingen, omdat zij in wezen alleen een fabriek is die een beperkt aantal produkten vervaardigt, welke aan een beperkt aantal klanten worden verkocht, en noch over verkooppersoneel noch over verkoopstructuren in de eigenlijke zin beschikt. De winstmarge van de ene onderneming kan slechts voor de samenstelling van de normale waarde van een andere onderneming dienen, wanneer beide ondernemingen in grote trekken op elkaar lijken. Verzoekster heeft deze conclusies niet overtuigend weerlegd."

150. Ten slotte blijkt volgens verzoekster ook uit het in die zaak gewezen arrest zelf, dat het Hof de verschillende behandeling van verzoekster erkent. Zij verwijst dienaangaande naar rechtsoverweging 18 van dit arrest, dat luidt als volgt: (72)

"Aangezien uit besluit 86/34 voortvloeit, dat Nakajima niet behoort tot de ondernemingen die een definitief anti-dumpingrecht kregen opgelegd, kan een discriminatie ten gunste van Nakajima, zelfs als die al zou vaststaan, niet leiden tot een nietigverklaring van de verordening waarbij TEC een definitief anti-dumpingrecht werd opgelegd; deze verordening is vastgesteld op basis van gegevens die in de loop van het anti-dumpingonderzoek op correcte wijze en overeenkomstig de regels van verordening nr. 2176/84 waren verkregen."

151. In de onderhavige procedure heeft de Raad als reden voor de verandering van methode gegeven, dat uit ervaring bleek dat de hier toegepaste methode geschikter was. Verder is de Raad van mening, dat het Hof in de zaak TEC niet over de destijds op verzoekster toegepaste methode heeft geoordeeld, maar over de anti-dumpingmaatregelen tegen de verzoekers in die zaak.

152. bb) Ik wil allereerst ingaan op het argument betreffende de uitlegging van het arrest in de zaak TEC. Op dit punt ben ik het volkomen eens met de Raad. Uit de bewoordingen van rechtsoverweging 18 van het arrest TEC blijkt overduidelijk, dat het Hof enkel heeft geoordeeld dat op de in die procedure bestreden maatregel niets viel aan te merken en de vraag naar de rechtmatigheid van de beëindiging van de procedure jegens Nakajima uitdrukkelijk open heeft gelaten.

153. cc) Vervolgens dienen de verschillende middelen inzake de rechtszekerheid te worden besproken.

154. 1) Verzoekster voert allereerst een schending van het beginsel van de bescherming van verworven rechten aan. Uit de rechtspraak (73) blijkt mijns inziens overduidelijk, dat het gemeenschapsrecht een dergelijk beginsel kent. Het Hof heeft ook de vrijheid van professionele werkzaamheden als een in de communautaire rechtsorde beschermd recht aan