71.

In het licht van het bovenstaande geef ik het Hof in overweging de vragen van het Bundesverwaltungsgericht als volgt te beantwoorden: „In omstandigheden waarin een plan of project dat niet direct verband houdt met het beheer van een Natura 2000-gebied maar significante gevolgen kan hebben voor zo’n gebied, is goedgekeurd nadat het gebied bij de Commissie is aangemeld maar voordat het op basis van een tussen de betrokken data verrichte milieueffectbeoordeling in de lijst van gebieden van communautair belang is opgenomen, en pas met de werkzaamheden aan het project is begonnen na de plaatsing van het gebied op de lijst, moeten de bepalingen van richtlijn 92/43/EEG van de Raad van 21 mei 1992 inzake de instandhouding van de natuurlijke habitats en de wilde flora en fauna als volgt worden uitgelegd: 1) Wanneer de initiële beoordelings- en goedkeuringsprocedure volledig voldeed aan artikel 6, leden 3 en 4, van die richtlijn vereist artikel 6, lid 2, niet als algemene regel dat een controle achteraf van die procedure plaatsvindt. Een verandering van de omstandigheden van het gebied of de specificaties van het project kan echter een controle achteraf van die beoordeling in het licht van de veranderde situatie noodzakelijk maken bij wijze van passende maatregel om verslechtering van de kwaliteit van de habitats of verstoring van soorten te voorkomen. Indien de initiële procedure niet voldeed aan artikel 6, leden 3 en 4, vormt een controle achteraf een passende maatregel in de zin van artikel 6, lid 2, indien de gebreken in de procedure van dien aard waren dat daardoor een significante verslechtering van de kwaliteit van de habitats of verstoring van soorten dreigt of de effecten van het project op de habitats of soorten niet zijn vastgesteld. 2) Het feit dat de instanties die de initiële procedure hebben uitgevoerd, hebben willen voldoen aan artikel 6, leden 3 en 4, van richtlijn 92/43 doet geen verplichting krachtens die richtlijn ontstaan om aan die bepalingen te voldoen in een ex-post-beoordeling van die procedure. Het is echter niet onverenigbaar met de richtlijn wanneer een dergelijke verplichting uit het nationale recht wordt afgeleid. 3) Wanneer een controle achteraf van de initiële procedure een passende maatregel is in de zin van artikel 6, lid 2, van richtlijn 92/43, moet die controle worden gebaseerd op de situatie ex nunc. Wanneer dit leidt tot de toepassing naar analogie van een uitzondering overeenkomstig artikel 6, lid 4, van die richtlijn, moet daarbij ook aan alle vereisten van artikel 6, lid 3, worden voldaan. 4) Wanneer, nadat het project is voltooid, blijkt dat een dergelijke ex-post-beoordeling op haar beurt gebrekkig is geweest, is het feit dat het goedkeuringsbesluit definitief is geworden en naar nationaal recht niet meer kan worden betwist, irrelevant voor de vaststelling van de krachtens richtlijn 92/43 te nemen maatregelen. Die maatregelen moeten van dien aard zijn dat zij verdere verslechtering van de kwaliteit van de habitats of verstoring van soorten in het gebied overeenkomstig artikel 6, lid 2, van die richtlijn voorkomen, waar passend gericht zijn op herstel van een gunstige staat van instandhouding en, indien zij ontmanteling van het voltooide project inhouden, worden onderworpen aan een beoordeling volgens artikel 6, lid 3. In het laatste geval kunnen de economische kosten van de ontmanteling geen dwingende reden van groot openbaar belang vormen in de zin van artikel 6, lid 4.”