4.

Wat de algemene beginselen betreft, is in de discussie omtrent ons probleem vaak gewezen op de theorie van de „acte clair”, die kan worden samengevat in de stelling, dat wanneer een bepaling duidelijk is, zij niet behoeft te worden uitgelegd. Deze theorie vindt haar oorsprong in het Franse recht, waar de uitlegging van internationale verdragen uitsluitend een zaak is van de uitvoerende macht (met name het Ministerie van Buitenlandse Zaken) en enkel de toepassing ervan tot de taak van de rechter behoort. Onder dit stelsel hebben de rechters, teneinde de invloed van de uitvoerende macht en haar inmenging in de rechtsbedeling binnen de perken te houden, voornoemde theorie uitgewerkt, waarmee zij de beslissing over het al dan niet bestaan van problemen van uitlegging weer aan zich hebben getrokken en aldus weer een ruime beoordelingsvrijheid hebben verworven. Nadien hebben de Franse Conseil d'État en — in veel mindere mate — de Cour de Cassation gemeend deze theorie te kunnen aanwenden om de draagwijdte van de verplichting van artikel 177, derde alinea, EEG-Verdrag af te bakenen. Een echo van deze theorie vinden wij in de conclusie van advocaatgeneraal Lagrange van 13 maart 1963 in de gevoegde zaken 28-30/62 (Da Costa en Schaake e. a., Jurispr. 1963, blz. 91-92); daar werd onder meer gesteld dat „[indien] de tekst volkomen duidelijk is, het niet meer gaat om interpretatie, doch om toepassing, hetgeen behoort tot de competentie van de [nationale] rechter die met de toepassing van de wet belast is”. Het zou evenwel onjuist zijn deze passage, losgemaakt uit haar context, te beschouwen als een argument voor de stelling, dat de nationale rechter bevoegd is om de gegrondheid van een door partijen opgeworpen prejudiciële vraag te beoordelen. In werkelijkheid blijkt uit de context van de conclusie van advocaatgeneraal Lagrange, dat mijn illustere voorganger uitsluitend wilde aantonen dat een nieuwe uitlegging door het Hof van Justitie overbodig is, wanneer dezelfde vraag reeds voordien in de rechtspraak van het Hof is behandeld en opgelost. En in dezelfde lijn — dat wil zeggen in de lijn van het „gezag” van de door het Hof gegeven uitlegging — ligt ook het arrest-Da Costa van 27 maart 1963 (Jurispr. 1963, blz. 77), waarop ik hierna nog zal terugkomen. Mijns inziens kan de theorie van de „acte clair” niet bijdragen tot de oplossing van het onderhavige probleem. Gezien haar oorsprong en functie, kan gemakkelijk worden vastgesteld dat zij dient als correctief op een situatie die eigen is aan een bepaalde Lid-Staat en die niet kan worden vergeleken met die welke wij thans bespreken. Het onderscheid, dat bij de bepalingen van internationale verdragen wordt gemaakt tussen toepassing — door de rechter — en uitlegging — door het Ministerie van Buitenlandse Zaken —, bestaat immers wel in Frankrijk, doch niet in andere Lid-Staten; bovendien is het opeisen van een grotere vrijheid voor de rechterlijke macht tegenover bepaalde prerogatieven van de uitvoerende macht iets geheel anders dan de afbakening van de grenzen tussen de interpretatiebevoegdheid van respectievelijk de nationale rechter in laatste aanleg en het Hof van Justitie van de Gemeenschappen. Ziet men vervolgens naar de gedachte die ten grondslag ligt aan de theorie van de „acte clair”, dan blijkt die onjuist te zijn. De toepassing van een norm op een bepaald geval onderstelt logisch en ook praktisch steeds dat de betekenis en de draagwijdte van die norm worden vastgesteld, want anders is het niet mogelijk om te bepalen of hij op het concrete geval toepasselijk is, en om uit de inhoud ervan alle gevolgen af te leiden die hij voor dat geval kan hebben. Wellicht kan men zeggen dat, wanneer een norm wordt toegepast, uitlegging en toepassing met elkaar vervlochten zijn en in elkaar opgaan, doch het is stellig niet denkbaar dat een norm wordt toegepast zonder dat het nodig is hem uit te leggen, tenzij men de betekenis van de term „uitlegging” verdraait door hem per se met het begrip „moeilijkheid” te Verbinden. Op de keper beschouwd, verdient het veel gebruikte Latijnse adagium „In claris non fit interpretado” in het vergeetboek te raken: het is degene die een norm moet uitleggen, die dit doende vaststelt of de norm al dan niet duidelijk is. Dit geldt te meer in een stelsel dat zich onderscheidt door de technische moeilijkheid dat de normen in een veelheid van talen zijn opgesteld en door de systematische moeilijkheid dat zij gelden voor een werkelijkheid die reeds door tien nationale rechtsorden wordt beheerst. Tenslotte mogen wij niet nalaten de feiten te laten spreken: deze tonen aan dat de theorie van de „acte clair”, in zoverre zij met betrekking tot artikel 177 is aangewend, is toegepast op een wijze die ik zonder aarzeling onjuist noem. De Franse Conseil d'Etat, die nog steeds het meest gebruik maakt van deze theorie, ging reeds in 1967 zover te verklaren dat het begrip maatregel van gelijke werking als een kwantitatieve invoerbeperking in de zin van artikel 30 EEG-Verdrag — blijkens de rechtspraak van het Hof een van de meest omstreden begrippen van het Verdrag — geen uitlegging behoefde (arrest van 17 januari 1967, Syndicat national des importateurs français en produits laitiers, Recueil Lebon, 1967, blz. 41). Dezelfde Conseil d'État heeft vervolgens zonder enige aarzeling uitlegging gegeven aan de artikelen 7 en 37 EEG-Verdrag (arrest van 27 juli 1979, Syndicat national des fabricants de spiritueux consommés à l'eau, Recueil Lebon, 1979, blz. 335), artikel 113 EEG-Verdrag en beschikking nr. 72/455 van de Raad (arrest van 12 oktober 1979, Syndicat des importateurs de vêtements et produits artisanaux, Recueil Lebon, 1979, blz. 373), de verordeningen nr. 950/68 van de Rąad en nrs. 3321/75 en 1541/76 van de Commissie (arrest van 2 oktober 1981, Groupement d'intérêt économique Vipal, Recueil Dalloz-Sirey, 1982, Jurisprudence blz. 209), de artikelen 34 en 37 Euratom-Verdrag (arrest van 23 december 1981, Commune de Thionville, Recueil Lebon, 1981, blz. 484). Bijzondere vermelding verdient hier voorts het arrest van 22 december 1978 in de zaak Cohn-Bendit (Recueil Lebon, 1978, blz. 524), waarin de Franse Conseil d'État artikel 189 EEG-Verdrag aldus heeft uitgelegd, dat het volstrekt uitgesloten zou zijn dat een richtlijn rechtstreekse werking heeft (in casu ging het om de mogelijkheid voor een particulier om zich te beroepen op een richtlijn inzake het verkeer van personen), hetgeen in schrille tegenspraak is met de welbekende rechtspraak van het Hof. Uit het voorgaande blijkt, meen ik, dat de theorie van de „acte clair” verstrekkende gevolgen heeft: zij leidt er in wezen toe dat aan artikel 177, derde alinea, zijn betekenis wordt ontnomen. Men kan derhalve niet verwachten, op grond van deze — ongegronde en dubbelzinnige — theorie een juist antwoord te kunnen geven op de vraag van de Italiaanse Corte di Cassazione.