Trefwoorden

Samenvatting



Trefwoorden

1. Beroep tot schadevergoeding - Voorwerp - Vordering tot vergoeding van schade veroorzaakt door instellingen van Gemeenschap - Begrip instelling - Bevoegdheid van gemeenschapsrechter om kennis te nemen van gestelde nalatigheid van ombudsman

(Art. 235 EG en 288, tweede alinea, EG; besluit 88/591 van de Raad, zoals gewijzigd bij besluit 1999/291)

2. Beroep tot schadevergoeding - Voorwerp - Vordering tot vergoeding van schade veroorzaakt doordat Commissie nalaat niet-nakomingsprocedure in te leiden - Niet-ontvankelijkheid - Vordering tot vergoeding van schade veroorzaakt door kennelijke fout van ombudsman bij uitoefening van zijn taken - Ontvankelijkheid

(Art. 235 EG en 288, tweede alinea, EG; besluit 88/591 van de Raad, zoals gewijzigd bij besluit 1999/291)

3. Beroep tot schadevergoeding - Zelfstandig rechtsmiddel ten opzichte van beroep tot nietigverklaring - Niet-ontvankelijkheid van beroep tot nietigverklaring van juridisch bindende handeling - Geen invloed op ontvankelijkheid van beroep tot vergoeding van schade veroorzaakt door vaststelling van bestreden handeling

(Art. 235 EG en 288, tweede alinea, EG)

4. Niet-contractuele aansprakelijkheid - Voorwaarden - Onwettigheid - Schade - Causaal verband

(Art. 288, tweede alinea, EG)

5. Europese ombudsman - Alternatief voor beroep bij gemeenschapsrechter - Onmogelijkheid om beide wegen tegelijk te bewandelen - Opportuniteit van klacht bij ombudsman ter beoordeling van burger

(Art. 195, lid 1, EG; Statuut van de Europese ombudsman, art. 2, leden 6 en 7)

6. Europese ombudsman - Algemene verplichting, indieners van klacht te informeren over rechtsmiddelen en termijnen - Geen

(Statuut van de Europese ombudsman, art. 2, lid 5)

7. Europese ombudsman - Termijn voor behandeling van klachten - Indicatieve termijn van een jaar - Verlenging na redelijke termijn beoordeeld naar gelang van omstandigheden

8. Europese ombudsman - Nastreven van oplossing die in overeenstemming is met particulier belang van betrokken burger - Verplichting tot samenwerking met betrokken instelling

(Statuut van de Europese ombudsman, art. 3, lid 5)

9. Europese ombudsman - Kritische opmerking - Bescherming van individuele belangen van betrokken burger - Geen

10. Procedure - Kosten - Compensatie - Bijzondere redenen - Beoordeling

(Reglement voor de procesvoering van het Gerecht, art. 87, lid 3, eerste alinea)

Samenvatting

1. Overeenkomstig de artikelen 235 EG en 288, tweede alinea, EG en besluit 88/591 tot instelling van een Gerecht van eerste aanleg van de Europese Gemeenschappen, zoals gewijzigd bij besluit 1999/291, is het Gerecht bevoegd kennis te nemen van geschillen over de vergoeding van de schade die door de instellingen van de Gemeenschap is veroorzaakt. Het begrip instelling" in artikel 288, tweede alinea, EG mag niet aldus worden opgevat dat het alleen ziet op de in artikel 7 EG genoemde instellingen van de Gemeenschap. Gelet op het in het Verdrag neergelegde stelsel van niet-contractuele aansprakelijkheid, vallen onder dit begrip tevens alle andere communautaire organen die bij het Verdrag zijn ingesteld om de doeleinden van de Gemeenschap te verwezenlijken. Bijgevolg kunnen de handelingen die door deze organen in de uitoefening van de hun bij het gemeenschapsrecht toegekende bevoegdheden zijn vastgesteld, overeenkomstig de in artikel 288, tweede alinea, EG bedoelde algemene beginselen welke de lidstaten gemeen hebben, aan de Gemeenschap worden toegerekend. Het Gerecht is derhalve bevoegd kennis te nemen van een beroep tot vergoeding van de schade die zou zijn geleden als gevolg van een nalatigheid van de Europese ombudsman in de uitoefening van de hem bij het Verdrag toegekende functies.

( cf. punten 49, 51-52 )

2. Aan de bevoegdheid van het Gerecht om kennis te nemen van een op een gestelde nalatigheid van de Europese ombudsman gebaseerd beroep wordt niet afgedaan door de rechtspraak volgens welke een beroep tot schadevergoeding dat is gebaseerd op de aansprakelijkheid die voortvloeit uit het nalaten van de Commissie om overeenkomstig artikel 226 EG een niet-nakomingsprocedure in te leiden, niet-ontvankelijk is omdat deze instelling hoe dan ook niet verplicht is een dergelijke procedure in te leiden. De rol die het Verdrag en besluit 94/262 inzake het statuut van de Europese ombudsman en de algemene voorwaarden voor de uitoefening van zijn ambt aan de ombudsman hebben toegekend, verschilt immers minstens ten dele van die welke in het kader van de niet-nakomingsprocedure van artikel 226 EG aan de Commissie is toegekend. In het kader van de niet-nakomingsprocedure oefent de Commissie de haar bij artikel 211, eerste streepje, EG toegekende bevoegdheden in het algemeen belang van de Gemeenschap uit teneinde toe te zien op de toepassing van het gemeenschapsrecht. Bovendien staat het in deze context aan die instelling te beslissen of het opportuun is een niet-nakomingsprocedure in te leiden.

Wat daarentegen de behandeling van klachten door de ombudsman betreft, dient in aanmerking te worden genomen dat het Verdrag iedere burger het subjectieve recht toekent om zich tot de ombudsman te wenden met klachten over gevallen van wanbeheer door de communautaire instellingen of organen, met uitzondering van het Hof en het Gerecht bij de uitoefening van hun gerechtelijke functies, en voorts het recht om van het resultaat van de door de ombudsman dienaangaande verrichte onderzoeken op de hoogte te worden gebracht onder de bij besluit 94/262 en de uitvoeringsbepalingen vastgestelde voorwaarden. Vervolgens is bij besluit 94/262 aan de ombudsman niet alleen opgedragen, in het algemeen belang de gevallen van wanbeheer vast te stellen en te trachten deze ongedaan te maken, maar ook zoveel mogelijk een oplossing na te streven die in overeenstemming is met het particuliere belang van de betrokken burger. Het is juist dat de ombudsman over een zeer ruime beoordelingsmarge beschikt wat de gegrondheid van de klachten en de daaraan te verbinden gevolgen betreft, en dat er in deze context op hem geen resultaatsverplichting rust. Ook al moet het toezicht van de gemeenschapsrechter dus worden beperkt, toch kan niet worden uitgesloten dat een burger in zeer uitzonderlijke omstandigheden kan aantonen dat de ombudsman bij de uitoefening van zijn taken een kennelijke fout heeft gemaakt die de betrokken burger schade heeft berokkend.

( cf. punten 53-57 )

3. Het beroep tot schadevergoeding is bij het Verdrag is ingesteld als een zelfstandige rechtsweg, die binnen het stelsel der beroepsmogelijkheden een bijzondere functie heeft en voor de aanwending waarvan in verband met het bijzondere doel ervan bepaalde voorwaarden gelden. Terwijl de beroepen tot nietigverklaring en wegens nalaten ertoe strekken de onwettigheid van een juridisch bindende handeling of het ontbreken van een dergelijke handeling te bestraffen, betreft het beroep tot schadevergoeding de vordering tot vergoeding van schade die voortvloeit uit een handeling, ongeacht of deze juridisch bindend is, dan wel uit een handelwijze die aan een communautaire instelling of orgaan is toe te rekenen. Het onrechtmatig handelen van de Europese ombudsman bij het streven naar een buitengerechtelijke oplossing voor een geval van wanbeheer kan de rechten van burgers derhalve schaden.

( cf. punten 58-59 )

4. Uit artikel 288 EG blijkt dat voor de aansprakelijkheid van de Gemeenschap is vereist dat verzoeker de onrechtmatigheid van de aan het betrokken orgaan verweten handelwijze, het bestaan van schade alsmede een causaal verband tussen deze handelwijze en de gestelde schade bewijst.

( cf. punt 62 )

5. Door instelling van de Europese ombudsman heeft het Verdrag de burgers van de Unie en inzonderheid de ambtenaren en andere personeelsleden van de Gemeenschap, naast het beroep bij de gemeenschapsrechter, een alternatieve weg geboden om hun belangen te verdedigen. Deze buitengerechtelijke, alternatieve weg beantwoordt aan specifieke criteria en heeft niet noodzakelijk hetzelfde doel als een beroep in rechte. Zoals bovendien uit artikel 195, lid 1, EG en artikel 2, leden 6 en 7, van besluit 94/262 inzake het statuut van de Europese ombudsman en de algemene voorwaarden voor de uitoefening van zijn ambt blijkt, kunnen deze twee wegen niet tegelijk worden bewandeld. Immers, hoewel de bij de ombudsman ingediende klachten de termijn voor een beroep bij de gemeenschapsrechter niet schorsen, moet de ombudsman zijn onderzoek beëindigen en de klacht niet-ontvankelijk verklaren wanneer de betrokken burger tegelijkertijd bij de gemeenschapsrechter een beroep heeft ingesteld met betrekking tot dezelfde feiten. De burger moet dus beoordelen welke van de twee beschikbare wegen zijn belangen het best kan dienen.Wat een klacht van een personeelslid van de Gemeenschappen betreft, moet verzoeker hoe dan ook worden geacht de modaliteiten van een beroep bij het Gerecht te kennen, daar deze uitdrukkelijk zijn vastgesteld in het Statuut.

( cf. punten 65-67 )

6. Overeenkomstig artikel 2, lid 5, van besluit 94/262 inzake het statuut van de Europese ombudsman en de algemene voorwaarden voor de uitoefening van zijn ambt en artikel 3, lid 2, van de uitvoeringsbepalingen, kan" de Europese ombudsman de betrokken burger adviseren, zich tot een andere instantie te wenden en in voorkomend geval bij het Gerecht een beroep tot nietigverklaring in te stellen. Het kan immers in het belang van de goede uitvoering van de hem bij het Verdrag opgedragen taak zijn, dat de ombudsman de betrokken burger systematisch in kennis stelt van de maatregelen die moeten worden genomen om zijn belangen zo goed mogelijk te dienen, onder meer door hem te wijzen op de gerechtelijke beroepswegen en op het feit dat een klacht bij de ombudsman de termijnen voor deze beroepen niet schorst. Er bestaat echter geen uitdrukkelijke bepaling op basis waarvan de ombudsman dit zou moeten doen. Bijgevolg kan aan de ombudsman niet worden verweten dat hij heeft nagelaten de aandacht van de verzoeker te vestigen op het feit dat zijn klacht geen schorsende werking heeft, noch dat hij hem niet heeft geadviseerd om een beroep bij de gemeenschapsrechter in te stellen. De ombudsman heeft in deze context dus geen dienstfout gemaakt op grond waarvan de Gemeenschap niet-contractueel aansprakelijk kan worden gesteld.

( cf. punten 68-69 )

7. Besluit 94/262 inzake het statuut van de Europese ombudsman en de algemene voorwaarden voor de uitoefening van zijn ambt, en de uitvoeringsbepalingen voorzien niet in een precieze termijn voor de behandeling van klachten door de Europese ombudsman. Alleen in zijn jaarverslag over 1997 heeft de ombudsman verklaard dat [e]r moet naar worden gestreefd het met betrekking tot een klacht noodzakelijke onderzoek en de informatie van de burger over de resultaten daarvan binnen een jaar af te ronden, tenzij er bijzondere omstandigheden zijn die een langdurig onderzoek noodzakelijk maken" (de op twee na laatste alinea van het voorwoord). Met deze verklaring heeft de ombudsman zich alleen een indicatieve en geen dwingende termijn voor de behandeling van klachten opgelegd. Gepreciseerd moet evenwel worden dat zonder schending van met name het beginsel van goed bestuur de procedure bij de ombudsman niet meer tijd in beslag kan nemen dan in de omstandigheden van het geval als redelijk kan worden beschouwd. In dit verband dient ermee rekening te worden gehouden dat het Verdrag en besluit 94/262 de ombudsman niet alleen hebben opgedragen zoveel mogelijk een oplossing na te streven die in overeenstemming is met het particuliere belang van de betrokken burger, maar tevens in het algemeen belang de gevallen van wanbeheer vast te stellen en te trachten deze ongedaan te maken. Wanneer na de tussenkomst van de ombudsman naar aanleiding van de klacht van verzoeker de Commissie in het belang van een goed bestuur haar administratieve praktijk inzake de oproeping van kandidaten voor mondelinge examens van een vergelijkend onderzoek heeft gewijzigd, kan het verstrijken van bijna zestien maanden tussen het indienen van de klacht door verzoeker en het besluit van de ombudsman, geen niet-nakoming van zijn verplichtingen door de ombudsman opleveren.

( cf. punten 74-77 )

8. Besluit 94/262 inzake het statuut van de Europese ombudsman en de algemene voorwaarden voor de uitoefening van zijn ambt, heeft de ombudsman weliswaar opgedragen om zoveel mogelijk een oplossing na te streven die in overeenstemming is met het particuliere belang van de betrokken burger, maar bepaalt dat de ombudsman dienaangaande over een zeer ruime beoordelingsmarge beschikt. Bijgevolg kan de ombudsman alleen dan niet-contractueel aansprakelijk worden gesteld wanneer er sprake is van een flagrante en kennelijke niet-nakoming van de verplichtingen die in deze context op hem rusten. Uit artikel 3, lid 5, van besluit 94/262 en artikel 6 van de uitvoeringsbepalingen blijkt dat de ombudsman met de betrokken instelling moet samenwerken om dit doel te verwezenlijken, en dat hij zich in beginsel niet ertoe mag beperken de adviezen van de instelling aan de betrokken burger voor te leggen. Hij moet inzonderheid nagaan of het mogelijk is te streven naar een oplossing die de burger genoegdoening verschaft, en daartoe moet hij een actieve rol spelen jegens de betrokken instelling.

( cf. punten 79-80 )

9. Een schending van artikel 7 van uitvoeringsbepalingen van besluit 94/262 inzake het statuut van de Europese ombudsman en de algemene voorwaarden voor de uitoefening van zijn ambt, volgens hetwelk de ombudsman een kritische opmerking kan maken indien het geval van wanbeheer geen algemene implicaties heeft, kan verzoeker in geen geval schaden. Noch het maken van een kritische opmerking noch het opstellen van een verslag met eventueel een aanbeveling voor de betrokken instelling strekt er immers toe, de individuele belangen van de betrokken burger te beschermen tegen eventuele schade als gevolg van wanbeheer vanwege een communautaire instelling of orgaan.

( cf. punten 86-87 )

10. Volgens artikel 87, lid 3, eerste alinea, van zijn Reglement voor de procesvoering kan het Gerecht in afwijking van artikel 87, lid 2, eerste alinea, van dit Reglement wegens bijzondere redenen beslissen dat elke partij haar eigen kosten zal dragen. Dienaangaande moet ten eerste rekening worden gehouden met de omstandigheid dat de Commissie haar administratieve praktijk naar aanleiding van de door verzoeker bij de ombudsman ingediende klacht heeft gewijzigd zonder dat verzoeker zelf van deze wijziging heeft kunnen profiteren. Ten tweede moet er rekening mee worden gehouden dat de feiten van het onderhavige geval gelijkenis vertonen met een geding tussen de Gemeenschappen en hun personeelsleden, waarin volgens artikel 88 van het Reglement voor de procesvoering de door de communautaire instellingen en organen gemaakte kosten te hunnen laste blijven.

( cf. punten 91-93 )