Trefwoorden

Samenvatting



Trefwoorden

1. Handelingen van de instellingen – Motivering – Verplichting – Omvang – Beschikking houdende toepassing van mededingingsregels

(Art. 81 EG en 253 EG)

2. Mededinging – Gemeenschapsregels – Inbreuken – Toerekening – Moedermaatschappij en dochterondernemingen – Economische eenheid – Beoordelingscriteria

(Art. 81 EG)

3. Mededinging – Mededingingsregelingen – Bewijs – Verklaringen van werknemers van onderneming die uitsluitend in belang van deze laatste zijn afgelegd

(Art. 81 EG)

4. Mededinging – Administratieve procedure – Eerbiediging van rechten van verdediging – Toegang tot dossier – Omvang – Ontbreken van mededeling van element dat Commissie ter bevestiging van aansprakelijkheid van onderneming heeft aangevoerd – Invloed op wettigheid van vaststelling van aansprakelijkheid – Geen

(Art. 81, lid 1, EG)

Samenvatting

1. Wanneer een beschikking tot toepassing van artikel 81 EG meer dan één adressaat heeft en de vraag rijst aan wie de inbreuk moet worden toegerekend, moet deze beschikking een toereikende motivering bevatten ten aanzien van alle adressaten, in het bijzonder van degenen die volgens de bewoordingen van deze beschikking voor de inbreuk aansprakelijk zijn. Ten aanzien van een moedermaatschappij die hoofdelijk aansprakelijk wordt gesteld voor de inbreuk, moet een dergelijke beschikking een omstandige uiteenzetting bevatten van de redenen die kunnen rechtvaardigen dat de inbreuk aan haar wordt toegerekend.

De Commissie is evenwel niet verplicht een standpunt te bepalen ten aanzien van alle door de belanghebbenden voorgedragen argumenten, maar kan volstaan met een uiteenzetting van de feiten en rechtsoverwegingen die in het bestek van haar beschikking van wezenlijk belang zijn.

(cf. punten 45, 59)

2. Het gedrag van een dochteronderneming kan aan de moedermaatschappij worden toegerekend, met name wanneer de dochteronderneming, hoewel zij een afzonderlijke rechtspersoonlijkheid heeft, niet zelfstandig haar marktgedrag bepaalt, maar in hoofdzaak de haar door de moedermaatschappij verstrekte instructies volgt, inzonderheid gelet op de economische, organisatorische en juridische banden die de twee juridische entiteiten verenigen. In een dergelijke situatie maken de moedermaatschappij en haar dochteronderneming namelijk deel uit van één economische eenheid en vormen zij derhalve één enkele onderneming in de zin van artikel 81 EG.

In het bijzondere geval waarin een moedermaatschappij 100 % van het kapitaal in handen heeft van haar dochteronderneming die een inbreuk op de mededingingsregels van de Unie heeft gepleegd, kan deze moedermaatschappij beslissende invloed uitoefenen op het gedrag van deze dochter en bestaat er een vermoeden dat die moedermaatschappij metterdaad een beslissende invloed uitoefent op het gedrag van haar dochter.

In die omstandigheden volstaat het dat de Commissie bewijst dat het gehele kapitaal van een dochteronderneming in handen is van haar moedermaatschappij om aan te nemen dat deze laatste beslissende invloed heeft op het commerciële beleid van de dochter. De Commissie kan de moedermaatschappij vervolgens aansprakelijk stellen voor de betrokken inbreuk, tenzij de moedermaatschappij, die dat vermoeden moet weerleggen, afdoende bewijzen overlegt die aantonen dat haar dochteronderneming zich op de markt autonoom gedraagt. In dit verband volstaat een louter begin van bewijs niet om dat vermoeden te weerleggen.

Wanneer de moedermaatschappij bewijzen voor de autonomie van haar dochteronderneming aandraagt door aan te tonen dat haar dochter haar instructies niet eerbiedigt en zich derhalve op de markt autonoom gedraagt, kan de Commissie, tenzij zij dat tegenbewijs kan weerleggen, haar het gedrag van de dochteronderneming dus niet toerekenen.

Teneinde uit te maken of een dochteronderneming autonoom haar marktgedrag bepaalt, moet rekening worden gehouden met alle relevante factoren betreffende de economische, organisatorische en juridische banden tussen de dochteronderneming en haar moedermaatschappij, die in elk geval anders kunnen zijn en waarvan dus geen uitputtende lijst kan worden opgesteld. Deze toetsing mag met name niet beperkt blijven tot de factoren in verband met het commerciële beleid stricto sensu van de dochteronderneming, zoals de strategie inzake distributie en prijzen. Het vermoeden inzake de uitoefening van een beslissende invloed kan inzonderheid niet worden weerlegd door enkel aan te tonen dat de dochteronderneming die specifieke aspecten van haar commerciële beleid beheert zonder dienaangaande instructies te ontvangen. De autonomie van de dochteronderneming kan dus niet worden vastgesteld wanneer enkel wordt aangetoond dat zij autonoom is bij het beheer van specifieke aspecten van haar beleid inzake de verkoop van de producten waarop de inbreuk betrekking heeft. Aangezien de autonomie van de dochteronderneming niet enkel wordt beoordeeld aan de hand van de aspecten inzake het operationele beheer van de onderneming, volstaat het feit dat de dochteronderneming tegenover de moedermaatschappij nooit een specifiek informatiebeleid over de betrokken markt ten uitvoer heeft gelegd, evenmin om haar autonomie te bewijzen.

Het feit dat uit het maatschappelijk doel van de moedermaatschappij kan worden geconcludeerd dat zij een holding was met als statutair doel het beheren van deelnemingen in het kapitaal van andere ondernemingen, volstaat voorts op zich niet om het betrokken vermoeden te weerleggen.

Ook kan de omstandigheid dat geen overlapping bestaat tussen het personeel dat betrokken is bij het operationele beheer van de onderneming geen bewijs opleveren van de autonomie van haar dochteronderneming, aangezien de beoordeling van die autonomie niet alleen is gebaseerd op het commerciële beleid stricto sensu van de onderneming.

Het feit dat de leden van de raad van bestuur van de betrokken ondernemingen dezelfde zijn, vormt daarentegen een relevante aanwijzing voor het ontbreken van autonomie van de dochteronderneming. Hetzelfde geldt voor de rechtstreekse deelneming van een van de betrokkenen bij de onrechtmatige contacten. De deelname van een werknemer van de moedermaatschappij aan heimelijke bijeenkomsten is immers een gegeven dat kan aantonen dat de moedermaatschappij op de hoogte was van de deelname van haar dochteronderneming aan de inbreuk, en dat zij dus actief betrokken was bij de mededingingsverstorende handelingen. Dat element kan dan ook a fortiori in aanmerking worden genomen als een aanwijzing van haar beslissende invloed op haar dochteronderneming.

(cf. punten 96‑100, 104‑106, 108‑109, 117‑118, 130, 143, 145)

3. Dat in mededingingszaken in sommige gevallen grote bewijswaarde wordt gehecht aan verklaringen die zijn afgelegd in het kader van een clementieverzoek, is een gevolg van de overweging dat het daarbij gaat om een bekentenis van de inbreuk en dus in beginsel om verklaringen die ingaan tegen de belangen van degene die de verklaring aflegt. Wanneer verklaringen van werknemers van een onderneming uitsluitend in het belang van deze laatste zijn afgelegd, kan daaraan geen bijzonder grote bewijskracht worden toegekend die vergelijkbaar is met die van bepaalde verklaringen van de ondernemingen die een clementieverzoek hebben ingediend, aangezien de context van die verklaringen niet dezelfde is als die van een clementieverzoek.

(cf. punten 156‑157)

4. Voor zover de verzoekende partij in een administratieve procedure wegens schending van de mededingingsregels niet de gelegenheid heeft gehad opmerkingen in te dienen over de elementen die door de Commissie ter staving van de vaststelling van haar hoofdelijke aansprakelijkheid zijn aangevoerd, moeten die elementen als bewijs worden geweerd. Aangaande de schending van de rechten van de verdediging moet de verzoekende partij echter nog aantonen dat het resultaat waartoe de Commissie in haar beschikking is gekomen anders zou zijn geweest wanneer deze niet-meegedeelde elementen waren uitgesloten.

Nu het gaat om elementen die de Commissie enkel ter bevestiging heeft aangevoerd, kan het feit dat zij als bewijs moeten worden uitgesloten geen invloed hebben op de wettigheid van de vaststelling dat verzoekende partij aansprakelijk is, aangezien deze vaststelling rechtens genoegzaam volgt uit andere overwegingen in de beschikking van de Commissie.

(cf. punten 162‑166)