Gevoegde zaken T-141/99, T-142/99, T-150/99 en T-151/99

Vela Srl en Tecnagrind SL

tegen

Commissie van de Europese Gemeenschappen

„Landbouw — EOGFL — Intrekking van financiële bijstand — Artikelen 23 en 24 van verordening (EEG) nr. 4253/88 — Rechtszekerheids- en vertrouwensbeginsel — Evenredigheidsbeginsel”

Arrest van het Gerecht (Derde kamer) van 7 november 2002 II-4554

Samenvatting van het arrest

Economische en sociale samenhang – Structurele bijstandsverlening – Communautaire financiering voor nationale acties – Beschikking tot opschorting, vermindering of intrekking van aanvankelijk toegekende bijstand – Geen gebruikmaking door betrokken lidstaat van bevoegdheid om binnen bepaalde termijn opmerkingen te maken – Verplichting voor Commissie om dit in haar beschikking te vermelden – Geen

Volgens artikel 23, lid 2, van verordening nr. 4253/88 tot vaststelling van toepassingsbepalingen van verordening nr. 2052/88 met betrekking tot de coördinatie van de bijstandsverlening uit de onderscheiden Structuurfondsen enerzijds en van die bijstandsverlening met die van de Europese Investeringsbank en de andere bestaande financieringsinstrumenten anderzijds, zoals gewijzigd bij verordening nr. 2082/93, mogen ambtenaren of andere personeelsleden van de Commissie de dooide structuurfondsen gefinancierde acties ter plaatse controleren, onder meer door middel van steekproeven. Uit de algemene bewoordingen ervan volgt, dat deze bepaling ambtenaren en andere personeelsleden van de Commissie een juridische grondslag biedt voor de controle van projecten die steun van een structuurfonds genieten of hebben genoten. Bij gebreke van andersluidende bepalingen moet deze bepaling worden geacht zich uit te strekken tot elke actie die door enig structuurfonds, met name van het EOGFL, afdeling „Oriëntatie”, wordt gefinancierd. Niets duidt erop dat de onderzochte bepaling uitsluitend van toepassing is op acties waarvoor financiële steun is toegekend door de betrokken lidstaat of de door deze aangewezen instanties, en die door deze lidstaat bij de Commissie zijn ingediend, en niet op acties die financiële steun genieten uit hoofde van een beschikking van de Commissie. Bij gebrek aan bewijs van het tegendeel moet voorts worden aangenomen, dat een controle ter plaatse krachtens artikel 23, lid 2, van verordening nr. 4253/88 kan worden verricht door elke ambtenaar of ieder personeelslid van de Commissie tijdens de uitvoeringsfase van het betrokken project, bijvoorbeeld naar aanleiding van een verzoek om uitbetaling van een tranche van de bijstand, of in de fase daarna, en zowel tot doel kan hebben na te gaan of de daadwerkelijke uitvoering van het project in overeenstemming is met de doelstellingen van de communautaire regelgeving en van de toekenningsbeschikking, als te verifiëren of de voorwaarden inzake de uitvoering van het project, met name die welke verband houden met het financieel en boekhoudkundig beheer ervan, in acht zijn genomen. Uit artikel 23, lid 2, van verordening nr. 4253/88 kan geenszins worden afgeleid, dat het de Commissie verboden is op grond van deze bepaling nogmaals een controle ter plaatse te verrichten na de concrete afronding van het project, terwijl eerder reeds een of meer controles van deze aard hebben plaatsgevonden, bijvoorbeeld in het kader van verzoeken om uitbetaling van de bijstand. Verder wijst niets erop, dat de ambtenaren of personeelsleden van de Commissie krachtens die bepaling geen kruislingse controles mogen uitvoeren die tegelijkertijd betrekking hebben op verschillende door het EOGFL gefinancierde projecten. Elke andere lezing van artikel 23, lid 2, van verordening nr. 4253/88 zou tot gevolg hebben dat de krachtens verordening nr. 2052/88 op de Commissie rustende verplichting om bij te dragen tot de doeltreffendheid van de door de Gemeenschap met behulp van de structuurfondsen gevoerde actie ter verwezenlijking van de in artikel 158 EG geformuleerde doelstelling van economische en sociale samenhang, haar nuttig effect verliest. (cf. punten 97-101)

De bepalingen van de verordeningen nr. 2988/95 betreffende de bescherming van de financiële belangen van de Europese Gemeenschappen en nr. 2185/96 betreffende de controles en verificaties ter plaatse die door de Commissie worden uitgevoerd ter bescherming van de financiële belangen van de Europese Gemeenschappen tegen fraudes en andere onregelmatigheden, inzake de bevoegdheden van de Commissie tot controle en verificatie ter plaatse, beogen aanvullend van toepassing te zijn, onverminderd het bepaalde in de sectoriële communautaire regelingen, zoals verordening nr. 4253/88 tot vaststelling van toepassingsbepalingen van verordening nr. 2052/88 met betrekking tot de coördinatie van de bijstandsverlening uit de onderscheiden Structuurfondsen enerzijds en van die bijstandsverlening met die van de Europese Investeringsbank en de andere bestaande financieringsinstrumenten anderzijds. Die bepalingen stellen de bij dergelijke regelingen aan de Commissie geboden rechtsgrondslagen om ter waarborging van de bescherming van de financiële belangen van de Gemeenschap controles ter plaatse te verrichten, dan ook niet buiten toepassing. (cf. punt 115)

Artikel 24, lid 1, van verordening nr. 4253/88 tot vaststelling van toepassingsbepalingen van verordening nr. 2052/88 met betrekking tot de coördinatie van de bijstandsverlening uit de onderscheiden Structuurfondsen enerzijds en van die bijstandsverlening met die van de Europese Investeringsbank en de andere bestaande financieringsinstrumenten anderzijds, vereist dat de Commissie, indien het bedrag van de toegekende financiële bijstand door de stand van de uitvoering van een actie of maatregel noch gedeeltelijk, noch geheel lijkt te worden gerechtvaardigd, zodat zij overgaat tot een passend onderzoek van het geval, de betrokken lidstaat verzoekt haar binnen een bepaalde termijn zijn opmerkingen mee te delen. Deze bepaling moet aldus worden uitgelegd, dat zij voor de Commissie de verplichting inhoudt om de betrokken lidstaat in de gelegenheid te stellen binnen een bepaalde termijn zijn opmerkingen te maken en om zich vóór het verstrijken van deze termijn te onthouden van het nemen van enige beslissing, omdat deze verplichting anders geen nuttig effect zou hebben. Wanneer de termijn echter is verstreken, mag de Commissie, wanneer het door haar ingestelde onderzoek het bestaan van een onregelmatigheid heeft bevestigd, een van de in artikel 24 van deze verordening genoemde maatregelen treffen, ook al heeft de lidstaat geen gebruik gemaakt van de hem geboden mogelijkheid om binnen een bepaalde termijn opmerkingen te maken. Elke andere uitlegging zou erop neerkomen dat een lidstaat het nemen van een beslissing door de Commissie eindeloos zou kunnen blokkeren door niet te reageren op de brief van deze instelling waarin hij is verzocht zijn opmerkingen mee te delen. Verder is de Commissie op grond van de motiveringsplicht weliswaar gehouden om in voorkomend geval in de beschikking tot opschorting, vermindering of intrekking van de bijstand in te gaan op de eventuele opmerkingen die de betrokken lidstaat tijdens de administratieve procedure heeft gemaakt, maar noch de artikelen 23 en 24 van verordening nr. 4253/88, wier schending verzoekende partijen aanvoeren in het onderzochte onderdeel van hun middel, noch de motiveringsplicht verplichten de Commissie ertoe, te preciseren dat de betrokken nationale autoriteiten in voornoemde procedure geen opmerkingen hebben gemaakt. (cf. punten 156-158)

Aangezien de door artikel 253 EG vereiste motivering moet beantwoorden aan de aard van de betrokken handeling, moeten beschikkingen die voor de verzoekende partijen ernstige gevolgen hebben, de gedachtegang van de gemeenschapsinstelling die de handeling heeft verricht, duidelijk en ondubbelzinnig doen uitkomen, zodat de belanghebbenden kennis kunnen nemen van de rechtvaardigingsgronden van de genomen maatregel om hun rechten te verdedigen, en de gemeenschapsrechter zijn wettigheidstoezicht kan uitoefenen. Voorts moet het motiveringsvereiste worden beoordeeld aan de hand van de omstandigheden van het geval, zoals de inhoud van de handeling en de aard van de redengeving. Het is niet noodzakelijk dat alle relevante gegevens feitelijk of rechtens in de motivering worden gespecificeerd, aangezien bij de vraag of de motivering van een handeling aan de vereisten van artikel 253 EG voldoet, niet alleen acht moet worden geslagen op de bewoordingen ervan, doch ook op de context en op het geheel van rechtsregels die de betrokken materie beheersen. (cf. punten 168-170)

Wanneer een project communautaire bijstand geniet, is de Commissie gerechtigd de regelmatigheid te onderzoeken van elke factuur die uit hoofde van dit project wordt gedeclareerd, en mag zij, in voorkomend geval, het bestaan van een onregelmatigheid aan de kaak stellen, zulks ongeacht of de factuur afkomstig is van de begunstigde van de financiering dan wel van een natuurlijke of rechtspersoon wier diensten laatstgenoemde met het oog op de uitvoering van het gesubsidieerde project heeft ingehuurd. Indien de Commissie de mogelijkheid werd ontzegd om de regelmatigheid te controleren van uitgaven die door onderaannemers van de begunstigde van financiële bijstand van het EOGFL in rekening zijn gebracht, zou dit fonds het risico lopen onverschuldigd betalingen te doen, doordat uitgaven zouden worden gedeclareerd waarvan de economische grondslag niet had kunnen worden geverifieerd. (cf. punt 270)

De aanvragers en begunstigden van financiële bijstand van het EOGFL moeten zich ervan vergewissen dat zij de Commissie betrouwbare informatie verstrekken die haar niet op een dwaalspoor kan brengen, omdat anders het controle- en bewijssysteem dat is ingevoerd om na te gaan of aan de voorwaarden voor toekenning van de bijstand is voldaan, niet correct kan functioneren. Bij gebreke van betrouwbare informatie zou immers bijstand kunnen worden verleend voor projecten die niet aan de gestelde voorwaarden voldoen. Daaruit volgt, dat de op de aanvragers en begunstigden van bijstand rustende verplichting tot informatieverstrekking en loyaliteit inherent is aan het stelsel van bijstand door het EOGFL en van wezenlijk belang is voor de goede werking daarvan. (cf. punt 322)

Elke marktdeelnemer bij wie een instelling gegronde verwachtingen heeft gewekt, kan zich op het vertrouwensbeginsel beroepen. Het vertrouwensbeginsel kan echter niet worden ingeroepen door een onderneming die zich schuldig heeft gemaakt aan kennelijke schending van de geldende regeling. (cf. punten 387-388)

Het rechtszekerheidsbeginsel, dat vereist dat rechtsregels duidelijk en nauwkeurig zijn en dat ertoe strekt te waarborgen dat door het gemeenschapsrecht beheerste rechtssituaties en -betrekkingen voorzienbaar zijn, wordt niet geschonden door de beschikkingen van de Commissie tot intrekking van de financiële bijstand van het EOGFL, aangezien de toepasselijke regeling voorziet in de mogelijkheid voor de Commissie om in geval van gebleken onregelmatigheden deze bijstand in te trekken en de door het EOGFL onverschuldigd betaalde bedragen terug te vorderen. (cf. punt 391)