Artikel 234, eerste alinea, bepaalt: „De rechten en verplichtingen voortvloeiende uit overeenkomsten vóór de inwerkingtreding van dit Verdrag gesloten tussen een of meer Lid-Staten enerzijds en een of meer derde staten anderzijds, worden door de bepalingen van dit Verdrag niet aangetast”. Dit gedeelte van de bepaling is in overeenstemming met het algemene beginsel van het verdragenrecht betreffende de verhouding tussen twee achtereenvolgende verdragen die betrekking hebben op een zelfde onderwerp, volgens hetwelk de verplichtingen en rechten voortvloeiende uit de eerste overeenkomst ten opzichte van alle staten die geen partij zijn bij de tweede overeenkomst ongewijzigd blijven. In dit verband dient te worden gewezen op artikel 30; lid 4, sub b), van het Verdrag van Wenen inzake het verdragenrecht van 1969, luidende als volgt: „Indien de partijen bij een eerder verdrag niet alle partij zijn bij een later verdrag ... regelt in de betrekkingen tussen een staat die partij is bij beide verdragen en een staat die slechts partij is bij een van deze verdragen het verdrag waarbij beide staten partij zijn hun wederzijdse rechten en verplichtingen”. Daaraan zou ik willen toevoegen dat det Hof in het arrest van 27 februari 1962 (zaak 10/61, Commissie t. Italië, Jurispr. 1962, blz. 1) onder meer heeft erkend dat artikel 234 zowel betrekking heeft op de aan derde landen door eerdere overeenkomsten toegekende rechten, als op de logischerwijze met deze rechten corresponderende verplichtingen van de Lid-Staten.

Artikel 234, tweede alinea, bepaalt: „Voor zover deze overeenkomsten niet verenigbaar zijn met dit Verdrag, maken de betrokken Lid-Staat of Lid-Staten gebruik van alle passende middelen om de vastgestelde onverenigbaarheid op te heffen. Indien nodig, verlenen de Lid-Staten elkaar bijstand, ten einde dat doel te bereiken en volgen in voorkomende gevallen een gemeenschappelijke gedragslijn. Hier wordt het probleem van de onverenigbaarheid van het EEG-Verdrag en de eerdere overeenkomsten kennelijk aldus gezien, dat de Lid-Staten al het mogelijke moeten doen om het Verdrag na te leven, doordat zij de onverenigbaarheid opheffen. Dit laatste blijft echter onzeker in gevallen waarin de instemming (en mitsdien de goede wil) is vereist van het derde land dat op grond van de eerdere overeenkomst een subjectief recht heeft. In zijn conclusie in vorengenoemde zaak 10/61 heeft advocaat-generaal Lagrange dan ook terecht onderscheiden tussen deze mogelijkheid en de omgekeerde situatie (het bestaan van een recht van een Lid-Staat), door te verklaren: „Indien de onverenigbaarheid betrekking heeft op een recht dat een Lid-Staat aan een vroegere overeenkomst ontleende, bestaat het ‚passende’ middel alleen daarin dat de betreffende staat afziet van de uitoefening van dit recht. Indien zij betrekking heeft op het recht van een derde staat of op een verplichting van een Lid-Staat ten opzichte van een derde staat, dan dienen de nodige stappen te worden genomen om aan deze onverenigbaarheid op wettige wijze een eind te maken” (Jurispr. 1962, blz. 36).

Het Hof heeft dit betoog gesteund door in genoemd arrest het standpunt in te nemen, dat een staat die een nieuwe verplichting aangaat welke onverenigbaar is met hem uit een eerder verdrag toekomende rechten, ipso facto afstand doet van die rechten voor zover zulks voor de nakoming van zijn nieuwe verplichting noodzakelijk is (ibid. blz. 22).

De Ierse rechter wenst thans in de eerste plaats te vernemen of artikel 234 rechten en verplichtingen schept voor de instellingen van de Gemeenschap en voor de Lid-Staten. Het komt mij voor dat met een beroep op de eerste alinea van genoemd artikel kan worden gesproken van een verplichting van de instellingen van de Gemeenschap, de uitoefening van rechten of de nakoming van verplichtingen van de Lid-Staten, voortvloeiende uit eerdere overeenkomsten die hen aan derde landen binden, niet te beletten (met dien verstande echter dat de uitoefening van eventuele rechten verenigbaar moet zijn met de gemeenschapsrechtelijke verplichtingen). Daarentegen kan, nog steeds in verband met artikel 234, eerste alinea, stellig niet worden gesproken van een bekrachtiging of een vernieuwing, laat staan van een bescherming of een communautaire garantie voor genoemde verplichtingen en rechten van de Lid-Staten tegenover derde landen. Door verdachte in het hoofdgeding wordt daarop echter in zijn verweerschrift gezinspeeld, zodat het één van de door de Ierse rechter in aanmerking genomen uitleggingsmogelijkheden vormt. Daarom dient sterk te worden benadrukt, dat artikel 234, eerste alinea, niets toevoegt aan de oorspronkelijke rechtskracht van de uit eerdere overeenkomst tussen Lid-Staten en derde landen voortvloeiende verplichtingen en rechten, en dat deze rechten en verplichtingen geheel buiten het gemeenschapsrecht staan. Ten slotte zouden de reeds bestaande rechtsbetrekkingen met derde landen ook onverlet zijn gelaten, indien de betrokken bepaling niet in het Verdrag was opgenomen.

De tweede alinea daarentegen legt de Lid-Staten duidelijk een verplichting op — het inzetten van alle passende middelen om de eventuele onverenigbaarheid van de vroegere overeenkomsten met het Verdrag op te heffen — en regelt tevens de algemene verplichting tot samenwerking ter bereiking van het gestelde doel. Ik betwijfel echter of de verwijzende rechter belang hecht aan dit aspect van artikel 234.