Zaak C‑91/01

Italiaanse Republiek

tegen

Commissie van de Europese Gemeenschappen

„Staatssteun – Aanbeveling inzake definitie van kleine en middelgrote ondernemingen – Kaderregeling inzake staatssteun voor kleine en middelgrote ondernemingen – Zelfstandigheidscriterium – Gewettigd vertrouwen – Rechtszekerheid”

Samenvatting van het arrest

1. Steunmaatregelen van de staten – Verbod – Afwijkingen – Mededeling van Commissie houdende kaderregeling inzake overheidssteun voor kleine en middelgrote ondernemingen – Definitie van begrip „kleine en middelgrote ondernemingen” – Uitlegging van zelfstandigheidscriterium

(Aanbeveling 96/280 van de Commissie betreffende de definitie van kleine en middelgrote ondernemingen; mededeling van de Commissie houdende communautaire kaderregeling inzake overheidssteun voor kleine en middelgrote ondernemingen)

2. Steunmaatregelen van de staten – Verenigbaarheid van steunmaatregel met communautaire regels – Eventueel gewettigd vertrouwen bij steunontvangers – Bescherming – Voorwaarden en grenzen

(Art. 88 EG)

1. De Commissie is gebonden aan de kaderregelingen en mededelingen die zij op gebied van het toezicht op staatssteun vaststelt, voorzover deze niet afwijken van het Verdrag en door de lidstaten zijn aanvaard.

Dienaangaande volgt uit punt 1.2 van de mededeling van de Commissie houdende communautaire kaderregeling inzake overheidssteun voor kleine en middelgrote ondernemingen (KMO), bekendgemaakt in 1996, dat de gunstige benadering door de Commissie van die steun gerechtvaardigd is door de onvolkomenheden van de markt die tot gevolg hebben dat deze ondernemingen met een aantal nadelen af te rekenen hebben, en die hun uit sociaal en economisch oogpunt wenselijke ontwikkeling belemmeren, en uit punt 3.2 van die mededeling, dat een onderneming aan drie criteria moet voldoen, wil zij als KMO in de zin van deze kaderregeling worden aangemerkt: het criterium van het aantal werknemers, het financiële criterium en het zelfstandigheidscriterium. Wat dit laatste criterium betreft, bepaalt artikel 1, lid 3, van de bijlage bij aanbeveling 96/280 van de Commissie betreffende de definitie van KMO, dat als zelfstandig worden beschouwd de ondernemingen die niet voor 25 % of meer van het kapitaal of van de stemrechten in handen zijn van één onderneming of van verscheidene ondernemingen gezamenlijk die niet aan de definitie van KMO of kleine onderneming beantwoorden.

Het dispositief van een handeling is echter onafscheidelijk verbonden met de motivering ervan, zodat het, indien nodig, moet worden uitgelegd met inaanmerkingneming van de overwegingen die tot de vaststelling ervan hebben geleid.

Zo volgt met name uit de overwegingen 18, 19 en 22 van die aanbeveling, alsmede uit punt 3.2 van de mededeling houdende KMO-kaderregeling, dat het zelfstandigheidscriterium tot doel heeft, te verzekeren dat de maatregelen voor KMO’s daadwerkelijk ten goede komen aan de ondernemingen wier omvang een handicap vormt, en niet aan die welke deel uitmaken van een groot concern en derhalve toegang hebben tot middelen en ondersteuning waarover hun concurrenten van soortgelijke omvang niet beschikken. Voorts volgt hieruit dat om alleen de ondernemingen te identificeren die daadwerkelijk zelfstandige KMO’s zijn, de juridische constructies moeten worden uitgesloten van KMO’s die een economisch concern met een sterkere positie dan een KMO vormen, en erop moet worden toegezien dat de definitie van KMO’s niet om zuiver formele redenen wordt omzeild.

Het zelfstandigheidscriterium moet dus in het licht van deze doelstelling worden uitgelegd, zodat een onderneming die voor minder dan 25 % in handen is van een grote onderneming en dus formeel gezien aan dit criterium voldoet, doch in feite deel uitmaakt van een groot concern, niet kan worden geacht aan dit criterium te voldoen.

(cf. punten 45‑51)

2. Ondernemingen die steun genieten, kunnen, gelet op het dwingend karakter van het door de Commissie krachtens artikel 88 EG uitgeoefende toezicht op staatssteun, in beginsel slechts een gewettigd vertrouwen in de rechtmatigheid van de steun hebben wanneer de steun met inachtneming van de procedure van dat artikel is toegekend.

Hieruit volgt dat, zolang de Commissie geen goedkeuringsbeschikking heeft vastgesteld, en zelfs zolang de termijn voor beroep tegen die beschikking niet is verstreken, de begunstigde geen zekerheid heeft over de wettigheid van de voorgenomen steun, zonder dewelke bij hem geen gewettigd vertrouwen kan ontstaan.

(cf. punten 65‑66)