Zaak T-369/06

Holland Malt BV

tegen

Commissie van de Europese Gemeenschappen

„Staatssteun — Productie van mout — Investeringssteun — Beschikking waarbij steun onverenigbaar met gemeenschappelijke markt wordt verklaard — Aantasting van mededinging — Ongunstige beïnvloeding van handelsverkeer tussen lidstaten — Motiveringsplicht — Richtsnoeren voor staatssteun in landbouwsector”

Arrest van het Gerecht (Vierde kamer) van 9 september 2009 II ‐ 3317

Samenvatting van het arrest

(Art. 87, lid 3, sub c, EG; mededeling 2000/C 28/02 van de Commissie)

Steunmaatregelen van de staten – Verbod – Afwijkingen – Steun die in aanmerking komt voor afwijking bedoeld in artikel 87, lid 3, sub c, EG

Ter zake van de kwalificatie van een maatregel als staatssteun in de zin van artikel 87, lid 1, EG hoeft de Commissie niet aan te tonen dat er sprake is van een werkelijke beïnvloeding van het handelsverkeer tussen de lidstaten en van een daadwerkelijke distorsie van de mededinging, maar dient zij alleen te onderzoeken of de steunmaatregelen het handelsverkeer ongunstig kunnen beïnvloeden en de mededinging kunnen vervalsen. Wanneer steun van een lidstaat de positie van een onderneming ten opzichte van concurrerende ondernemingen in het intracommunautaire handelsverkeer versterkt, moet dit handelsverkeer moet worden geacht door de steun te worden beïnvloed. Een investeringssubsidie voor de modernisering en de uitbreiding van de productiecapaciteit van een onderneming versterkt noodzakelijkerwijze de mededingingspositie van die onderneming ten opzichte van die van de concurrenten die dergelijke investeringen met eigen middelen moeten financieren of ervan moeten afzien. De geringe omvang van de absolute hoeveelheid verkopen in het kader van het intracommunautaire handelsverkeer of het geringe aandeel van die verkopen in de totale productie van een onderneming is irrelevant voor de beoordeling van de ongunstige beïnvloeding van dat handelsverkeer, aangezien er geen drempel of percentage bestaat waaronder het handelsverkeer tussen de lidstaten kan worden geacht niet ongunstig te worden beïnvloed. (cf. punten 37, 47-48, 50)

Zelfs in gevallen waarin uit de omstandigheden waaronder de staatssteun is verleend, blijkt dat die steun de handel tussen de lidstaten ongunstig kan beïnvloeden en de mededinging kan vervalsen of dreigen te vervalsen, dient de Commissie in de motivering van haar beschikking ten minste die omstandigheden aan te geven. De Commissie behoeft echter slechts aan te tonen dat de betrokken steun het handelsverkeer tussen de lidstaten ongunstig kan beïnvloeden en de mededinging dreigt te vervalsen, en het is niet nodig dat de relevante markt wordt afgebakend en dat de marktstructuur en de daaruit voortvloeiende concurrentieverhoudingen worden onderzocht. De versterking van een onderneming die tot dan toe niet deelnam aan het intracommunautaire handelsverkeer, kan deze overigens in een situatie brengen waarin zij kan doordringen op de markt van een andere lidstaat, zodat een maatregel die tot een dergelijke versterking leidt, dat handelsverkeer ongunstig kan beïnvloeden. (cf. punten 59, 63-64)

De Commissie geniet voor de toepassing van artikel 87, lid 3, EG een ruime beoordelingsvrijheid, waarvan het gebruik een complexe afweging van economische en sociale gegevens impliceert die in een communautair kader dient plaats te vinden. De Commissie kan door middel van handelingen zoals richtsnoeren zichzelf regels stellen voor het gebruik van haar beoordelingsvrijheid, voor zover deze handelingen gedragscriteria inzake het door haar te volgen beleid bevatten. Voor het begrip van de richtsnoeren kan niet uitsluitend worden uitgegaan van de bewoordingen ervan. Zij dienen te worden uitgelegd tegen de achtergrond van artikel 87 EG en van het doel van deze bepaling, namelijk een onvervalste mededinging op de gemeenschappelijke markt. Daarbij komt dat, hoewel de Commissie gebonden is aan de richtsnoeren en mededelingen die zij vaststelt op het gebied van staatssteun, dit uitsluitend geldt voor zover deze teksten niet afwijken van de juiste toepassing van de verdragsregels, aangezien die teksten niet aldus kunnen worden uitgelegd dat zij de draagwijdte van de artikelen 87 EG en 88 EG beperken of indruisen tegen de doelstellingen daarvan. (cf. punten 92-93, 132-133)

Investeringssteun van de staat versterkt door de aard zelf ervan de mededingingspositie van de begunstigde ten opzichte van die van diens concurrenten, aangezien het toegekende bedrag de door de begunstigde te dragen investeringskosten verlaagt, zodat deze wordt begunstigd ten opzichte van de andere producenten in die sector, die een soortgelijke investering met eigen middelen hebben verricht of zullen moeten verrichten. Omdat deze steun het concurrentievermogen van de begunstigde verhoogt, stelt hij deze in staat, gemakkelijker afzetmogelijkheden te vinden voor zijn producten in vergelijking met niet-gesubsidieerde producten. Hoe hoger de subsidie, des te gemakkelijker immers afzetmogelijkheden voor de producten van de begunstigde kunnen worden gevonden. Hieruit volgt dat, indien bij het onderzoek in de zin van punt 4.2.5 van de communautaire richtsnoeren voor staatssteun in de landbouwsector, volgens hetwelk geen steun mag worden toegekend wanneer niet voldoende bewijs kan worden geleverd dat voor de betrokken producten normale afzetmogelijkheden op de markt kunnen worden gevonden, vooral zou worden gelet op het bestaan van afzetmogelijkheden voor de gesubsidieerde productie van de ontvanger van de betrokken steun en niet op de algemene situatie van de markt waarop de begunstigde met de andere producenten voor dezelfde afzetmogelijkheden concurreert, steun zou kunnen worden goedgekeurd die de mededinging vervalst doordat hij ervoor zorgt dat de producten van de begunstigde zelfs kunnen worden afgezet op een markt die door overproductie of overcapaciteit wordt gekenmerkt en waarop de niet-gesubsidieerde concurrenten het moeilijk hebben om hun producten af te zetten. Een dergelijke uitlegging van de richtsnoeren zou dus indruisen tegen artikel 87 EG. Het in punt 4.2.5 van de richtsnoeren geformuleerde criterium weerspiegelt overigens de in artikel 87, lid 3, sub c, EG gestelde voorwaarde, dat een steunmaatregel slechts verenigbaar met de gemeenschappelijke markt kan zijn, mits de voorwaarden waaronder het handelsverkeer plaatsvindt, daardoor niet zodanig worden veranderd dat het gemeenschappelijk belang wordt geschaad. (cf. punten 91, 135-136, 176)