Zaak C-43/10

Nomarchiaki Aftodioikisi Aitoloakarnanias e.a.

tegen

Ypourgos Perivallontos, Chorotaxias kai Dimosion ergon e.a.

(verzoek van het Symvoulio tis Epikrateias om een prejudiciële beslissing)

„Prejudiciële verwijzing — Richtlijnen 85/337/EEG, 92/43/EEG, 2000/60/EG en 2001/42/EG — Communautair waterbeleid — Omleiding van rivier — Begrip ‚termijn’ voor opstelling van stroomgebiedbeheersplannen”

Samenvatting – Arrest van het Hof (Grote kamer) van 11 september 2012

Milieu – Instandhouding van natuurlijke habitats en van wilde flora en fauna – Richtlijn 92/43 – Goedkeuring van project voor omleiden van water dat niet direct verband houdt met of nodig is voor instandhouding van specialebeschermingszone, maar dat voor die specialebeschermingszone significante gevolgen kan hebben, terwijl gegevens met betrekking tot vogelfauna in dat gebied ontbreken of niet betrouwbaar en geactualiseerd zijn – Ontoelaatbaarheid

Milieu – Instandhouding van natuurlijke habitats en van wilde flora en fauna – Richtlijn 92/43 – Speciale beschermingszones – In nationale lijsten opgenomen gebieden die kunnen worden aangewezen als gebieden van communautair belang – Beschermende maatregelen – Verplichting van lidstaten om in artikel 6, leden 2 tot en met 4, van richtlijn bedoelde beschermende maatregelen te treffen na kennisgeving van beschikking van Commissie tot vaststelling van lijst van gebieden van communautair belang voor mediterrane biogeografische regio

Milieu – Milieueffectbeoordeling van bepaalde projecten – Richtlijn 85/337 – Uitlegging – Nationale regeling waarbij project voor gedeeltelijk omleiden van rivier is goedgekeurd – Op project betrekking hebbende milieueffectrapportage die ten grondslag lag aan bestuursrechtelijk besluit dat was vastgesteld volgens procedure die in overeenstemming was met in richtlijn vervatte verplichtingen inzake voorlichting en inspraak van publiek – Toelaatbaarheid – Voorwaarden

De artikelen 13, lid 6, en 24, lid 1, van richtlijn 2000/60 tot vaststelling van een kader voor communautaire maatregelen betreffende het waterbeleid moeten aldus worden uitgelegd dat zij respectievelijk voorzien in de vaststelling van 22 december 2009 als datum van het verstrijken van de termijn waarbinnen de lidstaten stroomgebiedbeheersplannen dienen te publiceren, en van 22 december 2003 als datum van het verstrijken van de maximale termijn waarover de lidstaten beschikken om die richtlijn, en met name de artikelen 3 tot en met 6, 9, 13 en 15 daarvan, in nationaal recht om te zetten. (cf. punt 47, dictum 1)

Zie de tekst van de beslissing. (cf. punten 57-60)

Richtlijn 2000/60 tot vaststelling van een kader voor communautaire maatregelen betreffende het waterbeleid moet aldus worden uitgelegd dat zij zich in beginsel niet verzet tegen een nationale bepaling die het vóór 22 december 2009 mogelijk maakt om water uit een stroomgebied naar een ander stroomgebied of uit een stroomgebiedsdistrict naar een ander stroomgebiedsdistrict af te leiden wanneer de betrokken stroomgebiedbeheersplannen nog niet door de bevoegde nationale autoriteiten zijn vastgesteld. Het afleiden mag niet zodanig zijn dat de verwezenlijking van de door die richtlijn voorgeschreven doelstellingen ernstig in gevaar wordt gebracht. Het afleiden kan, wanneer het voor het water schadelijke gevolgen als bedoeld in artikel 4, lid 7, van die richtlijn kan hebben, toch worden goedgekeurd, althans mits is voldaan aan de voorwaarden sub a tot en met d van deze bepaling. Ook zonder dat sprake is van de omstandigheid dat de eigen watervoorraden van het ontvangende stroomgebied of stroomgebiedsdistrict niet volstaan om te voorzien in de behoeften ervan op het gebied van drinkwatervoorziening, energieopwekking of irrigatie, is het afleiden van water met die richtlijn verenigbaar indien aan de bovengenoemde voorwaarden is voldaan. (cf. punt 69, dictum 2)

De omstandigheid dat het nationale parlement voor een grootschalig project of een project van nationaal belang stroomgebiedbeheersplannen zonder enige voorlichting, raadpleging of inspraak van het publiek goedkeurt, valt niet onder artikel 14 van richtlijn 2000/60 tot vaststelling van een kader voor communautaire maatregelen betreffende het waterbeleid, en met name lid 1 daarvan. (cf. punt 75, dictum 3)

Richtlijn 85/337 betreffende de milieueffectbeoordeling van bepaalde openbare en particuliere projecten, zoals gewijzigd bij richtlijn 2003/35, en met name artikel 1, lid 5, daarvan, moet aldus worden uitgelegd dat zij zich niet verzet tegen een nationale wettelijke regeling waarbij een project voor het gedeeltelijk omleiden van een rivier is goedgekeurd op basis van een op dat project betrekking hebbende milieueffectrapportage die ten grondslag lag aan een bestuursrechtelijk besluit dat was vastgesteld volgens een procedure die in overeenstemming was met de in genoemde richtlijn vervatte verplichtingen inzake voorlichting en inspraak van het publiek, hoewel dat besluit door de rechter nietig is verklaard, op voorwaarde dat deze wettelijke regeling een specifieke wetgevingshandeling is, zodat de doelstellingen van die richtlijn via de wetgevingsprocedure kunnen worden verwezenlijkt. Het staat aan de nationale rechter om na te gaan of aan deze twee voorwaarden is voldaan. (cf. punt 91, dictum 4)

Een project voor het gedeeltelijk omleiden van een rivier, zoals het project voor het gedeeltelijk omleiden van de bovenloop van de rivier de Acheloos naar Thessalië, is geen plan of programma dat valt onder richtlijn 2001/42 betreffende de beoordeling van de gevolgen voor het milieu van bepaalde plannen en programma’s. (cf. punt 96, dictum 5)

De gebieden die staan op de nationale lijst van gebieden van communautair belang die overeenkomstig artikel 4, lid 1, tweede alinea, van richtlijn 92/43 inzake de instandhouding van de natuurlijke habitats en de wilde flora en fauna aan de Europese Commissie is toegezonden, en daarna ook zijn opgenomen in de lijst van gebieden van communautair belang die is vastgesteld bij beschikking 2006/613 tot vaststelling, op grond van richtlijn 92/43, van de lijst van gebieden van communautair belang voor de mediterrane biogeografische regio, vielen na de kennisgeving van beschikking 2006/613 aan de betrokken lidstaat onder de bescherming van die richtlijn voordat die beschikking bekend werd gemaakt. Met name moest de betrokken lidstaat na die kennisgeving ook de beschermende maatregelen van artikel 6, leden 2 tot en met 4, van die richtlijn vaststellen. (cf. punt 105, dictum 6)

Zie de tekst van de beslissing. (cf. punt 107)

Richtlijn 92/43 inzake de instandhouding van de natuurlijke habitats en de wilde flora en fauna, en met name artikel 6, leden 3 en 4, daarvan, moet aldus worden uitgelegd dat zij zich ertegen verzet dat een project voor het omleiden van water dat niet direct verband houdt met of nodig is voor de instandhouding van een specialebeschermingszone, maar dat voor die specialebeschermingszone significante gevolgen kan hebben, wordt goedgekeurd wanneer gegevens met betrekking tot de vogelfauna in dat gebied ontbreken of niet betrouwbaar en geactualiseerd zijn. (cf. punt 117, dictum 7)

Richtlijn 92/43 inzake de instandhouding van de natuurlijke habitats en de wilde flora en fauna, en met name artikel 6, lid 4, daarvan, moet aldus worden uitgelegd dat de ter ondersteuning van een project voor het omleiden van water aangevoerde redenen die enerzijds verband houden met irrigatie en anderzijds met de drinkwatervoorziening, dwingende redenen van groot openbaar belang kunnen opleveren die de uitvoering van een project dat de natuurlijke kenmerken van de betrokken gebieden zal aantasten, kunnen rechtvaardigen. Wanneer een dergelijk project de natuurlijke kenmerken van een gebied van communautair belang met een prioritair type natuurlijke habitat en/of een prioritaire soort aantast, kan de uitvoering ervan in beginsel worden gerechtvaardigd om redenen die verband houden met de drinkwatervoorziening. In bepaalde omstandigheden zou de uitvoering kunnen worden gerechtvaardigd door de wezenlijke gunstige effecten die irrigatie voor het milieu heeft. Irrigatie behoort echter in beginsel niet tot de overwegingen in verband met de menselijke gezondheid of de openbare veiligheid, die de uitvoering van een dergelijk project zouden kunnen rechtvaardigen. (cf. punt 128, dictum 8)

Artikel 6, lid 4, eerste alinea, eerste zin, van richtlijn 92/43 inzake de instandhouding van de natuurlijke habitats en de wilde flora en fauna bepaalt dat indien een plan of project, ondanks negatieve conclusies van de beoordeling van de gevolgen voor het gebied, bij ontstentenis van alternatieve oplossingen, om dwingende redenen van groot openbaar belang, met inbegrip van redenen van sociale of economische aard, toch moet worden gerealiseerd, de lidstaat alle nodige compenserende maatregelen neemt om te waarborgen dat de algehele samenhang van Natura 2000 bewaard blijft. Bij het bepalen van adequate compenserende maatregelen moet rekening worden gehouden met de reikwijdte van de wateromleiding en met de omvang van de daarmee gepaard gaande werkzaamheden. (cf. punten 130, 133, dictum 9)