Voorlopige editie

CONCLUSIE VAN ADVOCAAT-GENERAAL

A. M. COLLINS

van 15 december 2022 ( )

Zaak C‑204/21

Europese Commissie

tegen

Republiek Polen

„Artikel 258 VWEU – Niet-nakoming door een lidstaat – Tuchtregeling voor rechters – Rechtsstaat – Onafhankelijkheid van rechters – Daadwerkelijke rechtsbescherming op de onder het recht van de Unie vallende gebieden – Artikel 19, lid 1, tweede alinea, VEU – Artikel 47 van het Handvest van de grondrechten van de Europese Unie – Artikel 267 VWEU – Toetsing aan de Unierechtelijke voorschriften van een onafhankelijk en onpartijdig gerecht – Exclusieve bevoegdheid van de Izba Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych (kamer voor bijzondere controle en publieke zaken) van de Sąd Najwyższy (hoogste rechter in burgerlijke en strafzaken, Polen) – Onafhankelijkheid van de Izba Dyscyplinarna (tuchtkamer) van de Sąd Najwyższy – Recht op eerbiediging van het privéleven – Recht op bescherming van persoonsgegevens – Verordening (EU) 2016/679”





Inhoud





I. Voorwerp van het beroep

II. Toepasselijke bepalingen – Pools recht

A. Gewijzigde wet inzake de Sąd Najwyższy

B. Gewijzigde wet betreffende de organisatie van de gewone rechterlijke instanties

C. Gewijzigde wet betreffende de organisatie van de administratieve rechterlijke instanties

D. Wijzigingswet – overgangsbepalingen

III. Precontentieuze procedure

IV. Procedure bij het Hof

V. Juridisch kader

VI. Juridische analyse

A. Tweede middel – Exclusieve bevoegdheid van de bijzondere kamer om klachten en rechtsvragen betreffende het gebrek aan onafhankelijkheid van een rechterlijke instantie of een rechter te onderzoeken

1. Argumenten van partijen

2. Beoordeling

a) Ontvankelijkheid

b) Ten gronde

B. Eerste middel – Verbod voor de nationale rechter om na te gaan of is voldaan aan het Unierechtelijke vereiste van een doeltreffende voorziening in rechte voor een onafhankelijk en onpartijdig gerecht dat vooraf bij wet is ingesteld

1. Argumenten van partijen

2. Beoordeling

a) Ontvankelijkheid

b) Ten gronde

1) Inleidende opmerkingen – Voorwerp van het eerste en het tweede middel van de Commissie

2) Recht op een doeltreffende voorziening in rechte bij een onafhankelijk en onpartijdig gerecht dat vooraf bij wet is ingesteld

C. Derde middel – Onderzoek naar de naleving van de Unierechtelijke vereisten met betrekking tot een onafhankelijk en onpartijdig gerecht dat vooraf bij wet is ingesteld, wordt als tuchtrechtelijk vergrijp aangemerkt

1. Argumenten van partijen

2. Beoordeling

a) Inleidende opmerkingen over het voorwerp van het tweede en het derde middel van de Commissie

b) Tuchtprocedure

D. Vierde middel – Bevoegdheid van de tuchtkamer om kennis te nemen van zaken die rechtstreekse invloed hebben op de status en de ambtsvervulling van rechters en gerechtsassessoren

1. Argumenten van partijen

2. Beoordeling

E. Vijfde middel – Schending van het grondrecht van rechters op eerbiediging van hun privéleven en van het recht op bescherming van persoonsgegevens

1. Argumenten van partijen

2. Beoordeling

VII. Kosten

VIII. Conclusie





I. Voorwerp van het beroep

1. Dit beroep krachtens artikel 258 VWEU vloeit voort uit de vaststelling, door de Republiek Polen, van de ustawa o zmianie ustawy – Prawo o ustroju sądów powszechnych, ustawy o Sądzie Najwyższym oraz niektórych innych ustaw (wet tot wijziging van de wet betreffende de organisatie van de gewone rechterlijke instanties, de wet inzake de Sąd Najwyższy en enkele andere wetten) van 20 december 2019( ) (hierna: „wijzigingswet”). De Europese Commissie stelt in wezen dat sommige bepalingen van de wijzigingswet in strijd zijn met artikel 19, lid 1, tweede alinea, VEU juncto artikel 47 van het Handvest van de grondrechten van de Europese Unie (hierna: „Handvest”), artikel 267 VWEU, het beginsel van voorrang van het Unierecht alsook het recht op eerbiediging van het privéleven en het recht op bescherming van persoonsgegevens, die worden gewaarborgd krachtens artikel 7 en artikel 8, lid 1, van het Handvest en artikel 6, lid 1, onder c) en e), artikel 6, lid 3, en artikel 9, lid 1, van verordening (EU) 2016/679 van het Europees Parlement en de Raad van 27 april 2016 betreffende de bescherming van natuurlijke personen in verband met de verwerking van persoonsgegevens en betreffende het vrije verkeer van die gegevens en tot intrekking van richtlijn 95/46/EG (algemene verordening gegevensbescherming; hierna: „AVG”).( )

2. In haar beroep voert de Commissie vijf middelen aan.

3. Met de eerste drie middelen, die met elkaar verband houden, stelt zij dat de wijzigingswet het de nationale rechter onmogelijk of moeilijk maakt om te waarborgen dat justitiabelen die zich beroepen op rechten uit hoofde van het Unierecht, toegang hebben tot een onafhankelijk en onpartijdig gerecht dat vooraf bij wet is ingesteld, waardoor inbreuk wordt gemaakt op artikel 19, lid 1, tweede alinea, VEU juncto artikel 47 van het Handvest en artikel 267 VWEU. Met de eerste twee middelen voert zij tevens aan dat de wijzigingswet in strijd is met het voorrangsbeginsel. In zaken die betrekking hebben op de toepassing of uitlegging van het Unierecht, moeten lidstaten ervoor zorgen dat het fundamentele recht op een doeltreffende voorziening in rechte voor een onafhankelijk en onpartijdig gerecht dat vooraf bij wet is ingesteld, wordt geëerbiedigd. Justitiabelen die menen dat inbreuk is gemaakt op dat recht, moeten in beginsel de mogelijkheid hebben om zich tot een nationale rechterlijke instantie te wenden. In gevallen waarin het gaat om rechten die natuurlijke personen aan het Unierecht ontlenen, moet een nationale rechterlijke instantie dus kunnen nagaan of het recht van een justitiabele om zijn zaak voor te leggen aan een onafhankelijk en onpartijdig gerecht dat vooraf bij wet is ingesteld, is geschonden. Wanneer het een nationale rechterlijke instantie moeilijk of onmogelijk wordt gemaakt om zich ervan te vergewissen dat justitiabelen die zich op rechten beroepen die zij aan het Unierecht ontlenen toegang hebben tot een onafhankelijk en onpartijdig gerecht dat vooraf bij wet is ingesteld, is er sprake van schending van de bij bovengenoemde bepalingen opgelegde verplichtingen.( )

4. Het vierde middel houdt verband met de bevoegdheid die de wijzigingswet aan de Izba Dyscyplinarna (tuchtkamer, Polen; hierna: „tuchtkamer”) van de Sąd Najwyższy (hoogste rechterlijke instantie, Polen) heeft toegewezen voor kwesties die betrekking hebben op de rechterlijke status. De Commissie betoogt dat de tuchtkamer niet voldoet aan de vereiste maatstaven van rechterlijke onafhankelijkheid en onpartijdigheid, en dat die wet derhalve schadelijke gevolgen heeft voor de onafhankelijkheid van de rechters, wier status door de tuchtkamer kan worden beoordeeld, en daarmee in strijd is met artikel 19, lid 1, tweede alinea, VEU.

5. Het vijfde middel betreft de verplichting die de wijzigingswet aan rechters oplegt om informatie te verstrekken over hun openbare en maatschappelijke activiteiten in verenigingen en stichtingen zonder winstoogmerk, waaronder lidmaatschap van een politieke partij voorafgaand aan hun benoeming, en om die informatie bekend te maken. Volgens de Commissie zijn die verplichtingen buitenproportioneel en maken ze inbreuk op het recht op eerbiediging van het privéleven en het recht op bescherming van persoonsgegevens, die worden gewaarborgd krachtens artikel 7 en artikel 8, lid 1, van het Handvest en krachtens artikel 6, lid 1, onder c) en e), artikel 6, lid 3, en artikel 9, lid 1, AVG.

II. Toepasselijke bepalingen – Pools recht

A. Gewijzigde wet inzake de Sąd Najwyższy

6. De ustawa o Sądzie Najwyższym (hierna: „wet inzake de Sąd Najwyższy”) van 8 december 2017( ) heeft twee nieuwe kamers binnen deze rechterlijke instantie ingesteld: de tuchtkamer en de Izba Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych (kamer voor bijzondere controle en publieke zaken; hierna: „bijzondere kamer”).

7. Voor de onderhavige procedure is van belang dat de wijzigingswet de wet inzake de Sąd Najwyższy heeft gewijzigd als volgt: toevoeging van de leden 2 tot en met 6 aan artikel 26, van een punt 1a aan artikel 27, lid 1, van een lid 3 aan artikel 45, en van de leden 2 tot en met 5 aan artikel 82; wijziging van artikel 29 en artikel 72, lid 1.

8. Artikel 26, leden 2 tot en met 6, van de gewijzigde wet inzake de Sąd Najwyższy bepaalt:

„2. De [bijzondere kamer] is bevoegd om kennis te nemen van verzoeken of verklaringen betreffende de wraking van een rechter of de aanwijzing van de rechterlijke instantie waarbij de procedure moet worden ingeleid, met inbegrip van middelen inzake het gebrek aan onafhankelijkheid van de rechterlijke instantie of de rechter. De rechter die de zaak behandelt, dient onverwijld een verzoek in bij de president van de [bijzondere kamer] om de zaak te behandelen overeenkomstig de in afzonderlijke bepalingen vastgestelde regels. De indiening van een verzoek bij de president van de [bijzondere kamer] leidt niet tot schorsing van de lopende procedure.

3. Het in lid 2 bedoelde verzoek wordt niet onderzocht indien het betrekking heeft op de vaststelling of de beoordeling van de rechtmatigheid van de benoeming van een rechter of van diens legitimiteit om rechterlijke functies uit te oefenen.

4. De [bijzondere kamer] is bevoegd om kennis te nemen van beroepen tot vaststelling van de onrechtmatigheid van onherroepelijke vonnissen of arresten van de Sąd Najwyższy, de gewone rechterlijke instanties, de militaire rechterlijke instanties en de administratieve rechterlijke instanties, daaronder begrepen de Naczelny Sąd Administracyjny (hoogste bestuursrechter, Polen), indien de onrechtmatigheid erin bestaat dat de status van de in een ambt van rechter benoemde persoon die in de zaak uitspraak heeft gedaan, ter discussie wordt gesteld.

5. De bepalingen betreffende de vaststelling van de onrechtmatigheid van een onherroepelijk vonnis zijn van overeenkomstige toepassing op de procedure in de in lid 4 bedoelde zaken en de bepalingen betreffende de heropening van een bij onherroepelijk vonnis afgesloten gerechtelijke procedure zijn van toepassing op strafzaken. Er hoeft niet te worden aangetoond dat de uitspraak van het vonnis waartegen het beroep is gericht, schade heeft veroorzaakt of waarschijnlijk zal veroorzaken.

6. Een beroep tot vaststelling van de onrechtmatigheid van een onherroepelijk vonnis als bedoeld in lid 4 kan worden ingesteld bij de [bijzondere kamer] zonder tussenkomst van de rechterlijke instantie die het bestreden vonnis heeft gewezen, ook wanneer een partij de haar ter beschikking staande rechtsmiddelen, waaronder het buitengewoon beroep bij de Sąd Najwyższy, niet heeft uitgeput.”

9. Artikel 27, lid 1, van de gewijzigde wet inzake de Sąd Najwyższy bepaalt:

„Onder de bevoegdheid van de tuchtkamer vallen:

[...]

1a) zaken betreffende de toestemming om een strafrechtelijke procedure in te leiden tegen rechters, gerechtsassessoren, openbaar aanklagers en hun plaatsvervangers of om hen in voorlopige hechtenis te nemen;

2) arbeids- en socialezekerheidszaken met betrekking tot rechters van de Sąd Najwyższy;

3) zaken betreffende de pensionering van rechters van de Sąd Najwyższy.”

10. Artikel 29, leden 2 en 3, van de gewijzigde wet inzake de Sąd Najwyższy bepaalt:

„2. In het kader van de werkzaamheden van de Sąd Najwyższy of van zijn organen is het niet toegestaan om de legitimiteit van de rechterlijke instanties in eerste en tweede aanleg, de grondwettelijke organen van de staat of de organen voor de controle en bescherming van het recht in twijfel te trekken.

3. De Sąd Najwyższy of een ander orgaan van de rechterlijke macht kan niet vaststellen of beoordelen of de benoeming van een rechter of de daaruit voortvloeiende bevoegdheid om rechterlijke functies uit te oefenen, rechtmatig is.”

11. Artikel 45, lid 3, van de gewijzigde wet inzake de Sąd Najwyższy bepaalt:

„De in artikel 88a van de [gewijzigde wet betreffende de organisatie van de gewone rechterlijke instanties] bedoelde verklaring wordt door de rechters van de [Sąd Najwyższy] voorgelegd aan de eerste president van de [Sąd Najwyższy], en door de eerste president van de [Sąd Najwyższy] aan de [Krajowa Rada Sądownictwa (nationale raad voor de rechtspraak, Polen) (hierna: „KRS”)].”

12. Artikel 72, lid 1, van de gewijzigde wet inzake de Sąd Najwyższy luidt als volgt:

„Een rechter van de Sąd Najwyższy is tuchtrechtelijk aansprakelijk voor professionele (tuchtrechtelijke) vergrijpen, waaronder:

1) kennelijke en grove schendingen van rechtsregels;

2) handelen of nalaten waardoor de werking van een rechterlijke autoriteit kan worden belemmerd of ernstig kan worden ondermijnd;

3) handelen waardoor in twijfel wordt getrokken of de arbeidsverhouding van een rechter bestaat, of een rechter geldig is benoemd, dan wel of een grondwettelijk orgaan van de Republiek Polen legitiem is.”

13. Overeenkomstig artikel 73, lid 1, van die wet is de tuchtkamer de tuchtrechtelijke instantie in tweede (en laatste) aanleg voor rechters van de gewone rechterlijke instanties en de tuchtrechtelijke instantie in eerste en tweede aanleg voor rechters van de Sąd Najwyższy.

14. Artikel 82 van de gewijzigde wet inzake de Sąd Najwyższy luidt als volgt:

„[...]

2. Bij het onderzoek van een zaak waarin een rechtsvraag betreffende de onafhankelijkheid van een rechter of een rechterlijke instantie rijst, schorst de Sąd Najwyższy de behandeling van de zaak en verwijst hij die vraag naar een uit alle leden van de [bijzondere kamer] bestaande formatie.

3. Indien de Sąd Najwyższy bij het onderzoek van een verzoek als bedoeld in artikel 26, lid 2, ernstige twijfels heeft over de uitlegging van de aan de beslissing ten grondslag liggende wettelijke bepalingen, kan hij de behandeling van de zaak schorsen en een rechtsvraag voorleggen aan een uit alle leden van de [bijzondere kamer] bestaande formatie.

4. Wanneer de [bijzondere kamer] een beslissing als bedoeld in lid 2 of lid 3 neemt, is zij niet gebonden aan de beslissing van een andere rechtsprekende formatie van de [Sąd Najwyższy], tenzij die beslissing rechtskracht heeft gekregen.

5. Een op basis van lid 2 of lid 3 door alle leden van de [bijzondere kamer] genomen beslissing is bindend voor alle formaties van de Sąd Najwyższy. Elke afwijking van een beslissing die rechtskracht heeft gekregen, vereist dat opnieuw uitspraak wordt gedaan bij beslissing van de Sąd Najwyższy in voltallige zitting, waarbij voor de vaststelling van die beslissing de aanwezigheid van ten minste twee derde van de rechters van elk van de kamers is vereist. Artikel 88 is niet van toepassing.”

B. Gewijzigde wet betreffende de organisatie van de gewone rechterlijke instanties

15. Bij de wijzigingswet zijn in de ustawa – Prawo o ustroju sądów powszechnych (hierna: „wet betreffende de organisatie van de gewone rechterlijke instanties”) van 27 juli 2001( ) onder meer de volgende aanpassingen aangebracht: toevoeging van artikel 42a, vervollediging van artikel 55 met lid 4, en wijziging van artikel 107, lid 1, en artikel 110, lid 2a.

16. Artikel 42a van de gewijzigde wet betreffende de organisatie van de gewone rechterlijke instanties luidt als volgt:

„1. In het kader van de werkzaamheden van de rechterlijke instanties of van hun organen is het niet toegestaan om de legitimiteit van de rechterlijke instanties in eerste en tweede aanleg, de grondwettelijke organen van de staat of organen voor de controle en bescherming van het recht in twijfel te trekken.

2. Een gewone rechterlijke instantie of een ander orgaan van de rechterlijke macht kan niet vaststellen of beoordelen of de benoeming van een rechter of de daaruit voortvloeiende bevoegdheid om rechterlijke functies uit te oefenen, rechtmatig is.”

17. Artikel 55, lid 4, van de gewijzigde wet betreffende de organisatie van de gewone rechterlijke instanties bepaalt:

„Een rechter kan uitspraak doen over alle zaken in zijn rechtsgebied alsmede in andere rechtsgebieden in de bij de wet omschreven gevallen (bevoegdheid van de rechter). De bepalingen betreffende de toewijzing van zaken en de aanwijzing en wijziging van rechtsprekende formaties beperken de bevoegdheid van een rechter niet en kunnen niet worden aangevoerd om vast te stellen dat een rechtsprekende formatie in strijd is met de wet, dat een rechterlijke instantie niet passend is samengesteld of dat een onbevoegde of onbekwame persoon aan de beslissing heeft deelgenomen.”

18. Krachtens artikel 88a van de gewijzigde wet betreffende de organisatie van de gewone rechterlijke instanties moeten alle Poolse rechters( ) bepaalde gegevens bekendmaken met het oog op publicatie in de Biuletyn Informacji Publicznej (bulletin voor publieke informatie):

„1. Een rechter is verplicht een schriftelijke verklaring in te dienen betreffende:

1) zijn lidmaatschap van een vereniging, onder vermelding van de naam en de statutaire zetel van de vereniging, de door hem uitgeoefende functies en de duur van zijn lidmaatschap;

2) de functie die hij heeft uitgeoefend binnen een orgaan van een stichting zonder winstoogmerk, onder vermelding van de naam en de statutaire zetel van de stichting en de periode gedurende welke de functie werd uitgeoefend;

3) zijn lidmaatschap van een politieke partij vóór zijn benoeming tot rechter en zijn lidmaatschap van een politieke partij tijdens zijn ambtstermijn vóór 29 december 1989, onder vermelding van de naam van de partij, de uitgeoefende functies en de duur van zijn lidmaatschap.

2. De in lid 1 bedoelde verklaringen worden door de rechters ingediend bij de president van de bevoegde rechterlijke instantie in tweede aanleg en door de presidenten van de rechterlijke instanties in tweede aanleg bij de [minister Sprawiedliwości (minister van Justitie)].

3. De in lid 1 bedoelde verklaringen worden ingediend binnen dertig dagen na de datum waarop de rechter zijn ambt aanvaardt en binnen dertig dagen na de datum waarop de in lid 1 bedoelde omstandigheden zich voordoen of ophouden te bestaan.

4. De gegevens in de in lid 1 bedoelde verklaringen zijn openbaar en worden uiterlijk dertig dagen na de datum waarop de verklaring bij de bevoegde instantie is ingediend, beschikbaar gesteld in het bulletin voor publieke informatie als bedoeld in de wet van 6 september 2001 betreffende de toegang tot openbare informatie.”

19. Artikel 107, lid 1, van de gewijzigde wet betreffende de organisatie van de gewone rechterlijke instanties bepaalt:

„Een rechter is tuchtrechtelijk aansprakelijk voor professionele (tuchtrechtelijke) vergrijpen, waaronder:

[...]

2) handelen of nalaten waardoor de werking van een rechterlijke autoriteit kan worden belemmerd of ernstig kan worden ondermijnd;

3) handelen waardoor in twijfel wordt getrokken of de arbeidsverhouding van een rechter bestaat, of een rechter geldig is benoemd, dan wel of een grondwettelijk orgaan van de Republiek Polen legitiem is;

[...]”

20. Artikel 110, lid 2a, van de gewijzigde wet betreffende de organisatie van de gewone rechterlijke instanties bepaalt:

„De tuchtrechtelijke instantie in het rechtsgebied waarbinnen de rechter tegen wie de procedure is ingesteld, zijn ambt uitoefent, is relatief bevoegd om kennis te nemen van en uitspraak te doen over de in artikel 37, lid 5, en artikel 75, lid 2, punt 3, bedoelde zaken. In de in artikel 80 en artikel 106zd bedoelde gevallen is de in eerste aanleg bevoegde rechterlijke instantie de enkelvoudige kamer van de tuchtkamer van de Sąd Najwyższy, en is de in tweede aanleg bevoegde rechterlijke instantie de meervoudige kamer bestaande uit drie rechters van de tuchtkamer van de Sąd Najwyższy.”

C. Gewijzigde wet betreffende de organisatie van de administratieve rechterlijke instanties

21. Bij de wijzigingswet zijn in de ustawa – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (hierna: „wet betreffende de organisatie van de administratieve rechterlijke instanties”) van 25 juli 2002( ) onder meer aan artikel 5 de leden 1a en 1b en aan artikel 8 lid 2 toegevoegd, en zijn artikel 29, lid 1, en artikel 49, lid 1, gewijzigd.

22. Artikel 5, leden 1a en 1b, van de gewijzigde wet betreffende de organisatie van de administratieve rechterlijke instanties bepaalt:

„1a. In het kader van de werkzaamheden van een administratieve rechterlijke instantie of van haar organen is het niet toegestaan om de legitimiteit van de rechterlijke instanties, de grondwettelijke organen van de staat of de organen voor de controle en bescherming van het recht in twijfel te trekken.

1b. Een administratieve rechterlijke instantie of een ander orgaan van de rechterlijke macht kan niet vaststellen of beoordelen of de benoeming van een rechter of de daaruit voortvloeiende bevoegdheid om rechterlijke functies uit te oefenen, rechtmatig is.”

23. Artikel 8, lid 2, van de gewijzigde wet betreffende de organisatie van de administratieve rechterlijke instanties bepaalt:

„De in artikel 88a van de [gewijzigde wet betreffende de organisatie van de gewone rechterlijke instanties] bedoelde verklaring wordt door de rechters van een [wojewódzki sąd administracyjny (regionale administratieve rechterlijke instantie)] ingediend bij de bevoegde president van een regionale administratieve rechterlijke instantie, door de president van een regionale administratieve rechterlijk instantie en de rechters van de [Naczelny Sąd Administracyjny] bij de president van de [Naczelny Sąd Administracyjny], en door de president van de [Naczelny Sąd Administracyjny] bij de [KRS]”.

24. Krachtens artikel 29, lid 1, van die wet zijn de tuchtrechtelijke vergrijpen als bedoeld in artikel 107, lid 1, punten 2 en 3, van de gewijzigde wet betreffende de organisatie van de gewone rechterlijke instanties ook van toepassing op rechters van administratieve rechterlijke instanties.

25. Krachtens artikel 49, lid 1, van de gewijzigde wet betreffende de organisatie van de administratieve rechterlijke instanties zijn tuchtrechtelijke vergrijpen als bedoeld in artikel 72, lid 1, van de gewijzigde wet inzake de Sąd Najwyższy ook van toepassing op rechters van de Naczelny Sąd Administracyjny.

D. Wijzigingswet – overgangsbepalingen

26. Overeenkomstig artikel 8 van de wijzigingswet is artikel 55, lid 4, van de gewijzigde wet betreffende de organisatie van de gewone rechterlijke instanties van toepassing op zaken die zijn ingeleid of afgesloten vóór de datum van inwerkingtreding van de wijzigingswet, dat wil zeggen vóór 14 februari 2020.

27. Artikel 10 van de wijzigingswet luidt:

„1. De bepalingen van de [wet inzake de Sąd Najwyższy] in de versie die voortvloeit uit deze wet zijn eveneens van toepassing op zaken die zijn voorgelegd aan de [bijzondere kamer] en die vóór de datum van inwerkingtreding van deze wet zijn ingediend en niet zijn afgesloten met een onherroepelijk vonnis, daaronder begrepen een besluit.

2. De rechterlijke instantie waarbij een zaak als bedoeld in lid 1 aanhangig is gemaakt, verwijst deze onverwijld, en uiterlijk zeven dagen na de inwerkingtreding van deze wet, naar de [bijzondere kamer], die de eerder verrichte handelingen kan intrekken voor zover deze het verdere onderzoek van de zaak overeenkomstig de wet in de weg staan.

3. Handelingen die door de rechterlijke instanties en de partijen of deelnemers aan de procedure in zaken als bedoeld in lid 1 na de datum van inwerkingtreding van deze wet zijn verricht en die in strijd zijn met lid 2, hebben geen procedurele gevolgen.”

III. Precontentieuze procedure

28. De Commissie heeft de Republiek Polen op 29 april 2020 een aanmaningsbrief gezonden, omdat zij van mening was dat deze lidstaat, door de wijzigingswet vast te stellen, de verplichtingen niet was nagekomen die op hem rusten krachtens de in punt 1 van deze conclusie vermelde bepalingen. Bij brief van 29 juni 2020 heeft de Republiek Polen hierop geantwoord en elke schending van het Unierecht ontkend.

29. Op 30 oktober 2020 heeft de Commissie een met redenen omkleed advies uitgebracht waarin zij vasthield aan haar standpunt dat de wijzigingswet in strijd was met de in de aanmaningsbrief vermelde bepalingen van het Unierecht.

30. Op 3 december 2020 heeft de Commissie een aanvullende aanmaningsbrief gezonden wegens de rechtsprekende werkzaamheden van de tuchtkamer op grond van artikel 27, lid 1, punten 1a, 2 en 3, van de gewijzigde wet inzake de Sąd Najwyższy, in zaken met betrekking tot de status van rechters en gerechtsassessoren.

31. Bij brief van 30 december 2020 heeft de Republiek Polen geantwoord op het met redenen omklede advies van de Commissie van 30 oktober 2020 en de vermeende niet-nakomingen betwist. Bij brief van 4 januari 2021 heeft de Republiek Polen op de aanvullende aanmaningsbrief van de Commissie van 3 december 2020 geantwoord dat de grieven betreffende het gebrek aan onafhankelijkheid van de tuchtkamer ongegrond waren.

32. Op 27 januari 2021 heeft de Commissie een aanvullend met redenen omkleed advies opgesteld over de rechtsprekende werkzaamheden van de tuchtkamer in zaken betreffende de status van rechters en gerechtsassessoren. Bij brief van 26 februari 2021 heeft de Republiek Polen daarop geantwoord dat de grief in het aanvullend met redenen omkleed advies ongegrond was.

IV. Procedure bij het Hof

33. Bij verzoekschrift van 1 april 2021 heeft de Commissie het onderhavige beroep krachtens artikel 258 VWEU bij het Hof ingesteld. De Commissie wenst dat wordt vastgesteld dat de Republiek Polen:

„– door vaststelling en handhaving van artikel 42a, leden 1 en 2, en artikel 55, lid 4, van de [gewijzigde wet betreffende de organisatie van de gewone rechterlijke instanties], artikel 26, lid 3, en artikel 29, leden 2 en 3, van de [gewijzigde wet inzake de Sąd Najwyższy], artikel 5, leden 1a en 1b, van de [gewijzigde wet betreffende de organisatie van de administratieve rechterlijke instanties], en artikel 8 van de wijzigingswet, waarin voor alle nationale rechterlijke instanties is bepaald dat het niet is toegestaan na te gaan of is voldaan aan de Unierechtelijke vereisten van een onafhankelijk en onpartijdig gerecht dat vooraf bij wet is ingesteld, de verplichtingen niet is nagekomen die op haar rusten krachtens artikel 19, lid 1, tweede alinea, VEU juncto artikel 47 van het Handvest in het licht van de rechtspraak van het Europees Hof voor de Rechten van de Mens [hierna: ,EHRM’] over artikel 6, lid 1, van het op 4 november 1950 te Rome ondertekende [...] Verdrag tot bescherming van de rechten van de mens en de fundamentele vrijheden [hierna: ,EVRM’], en krachtens artikel 267 VWEU en het beginsel van voorrang van het Unierecht;

– door vaststelling en handhaving van artikel 26, leden 2 en 4 tot en met 6, en artikel 82, leden 2 tot en met 5, van de gewijzigde wet inzake de Sąd Najwyższy, en artikel 10 van de wijzigingswet, waarbij het onderzoek van de middelen en rechtsvragen over het gebrek aan onafhankelijkheid van een rechterlijke instantie of een rechter bij uitsluiting is toegewezen aan de [bijzondere kamer], de verplichtingen niet is nagekomen die op haar rusten krachtens artikel 19, lid 1, tweede alinea, VEU juncto artikel 47 van het Handvest, en krachtens artikel 267 VWEU en het beginsel van voorrang van het Unierecht;

– door vaststelling en handhaving van artikel 107, lid 1, punten 2 en 3, van de gewijzigde wet betreffende de organisatie van de gewone rechterlijke instanties en artikel 72, lid 1, punten 1 tot en met 3, van de gewijzigde wet inzake de Sąd Najwyższy, op grond waarvan het onderzoek of is voldaan aan de vereisten van de Unie met betrekking tot een onafhankelijk en onpartijdig gerecht dat vooraf bij wet is ingesteld, als een tuchtrechtelijk vergrijp kan worden gekwalificeerd, de verplichtingen niet is nagekomen die op haar rusten krachtens artikel 19, lid 1, tweede alinea, VEU juncto artikel 47 van het Handvest en krachtens artikel 267 VWEU;

– door de [tuchtkamer], waarvan de onafhankelijkheid en onpartijdigheid niet zijn gegarandeerd, de bevoegdheid toe te wijzen om uitspraak te doen in zaken die een rechtstreekse invloed hebben op de status en de ambtsvervulling van rechters en gerechtsassessoren zoals, ten eerste, zaken waarbij toestemming wordt gevraagd om tegen rechters en gerechtsassessoren een strafrechtelijke procedure in te leiden of om hen aan te houden, en, ten tweede, arbeids- en socialezekerheidszaken met betrekking tot rechters van de Sąd Najwyższy en zaken over de pensionering van deze rechters, de verplichtingen niet is nagekomen die op haar rusten krachtens artikel 19, lid 1, tweede alinea, VEU;

– door vaststelling en handhaving van artikel 88a van de gewijzigde wet betreffende de organisatie van de gewone rechterlijke instanties, artikel 45, lid 3, van de gewijzigde wet inzake de Sąd Najwyższy, en artikel 8, lid 2, van de gewijzigde wet betreffende de organisatie van de administratieve rechterlijke instanties, inbreuk heeft gemaakt op het recht op eerbiediging van het privéleven en het recht op bescherming van persoonsgegevens, die zijn neergelegd in respectievelijk artikel 7 en artikel 8, lid 1, van het Handvest en in artikel 6, lid 1, onder c) en e), artikel 6, lid 3, en artikel 9, lid 1, [AVG].”

34. De Commissie verzoekt het Hof tevens de Republiek Polen te verwijzen in de kosten.

35. In haar verweerschrift van 17 juni 2021 verzoekt de Republiek Polen het Hof het beroep in zijn geheel ongegrond te verklaren en de Commissie te verwijzen in de kosten.

36. De Commissie heeft op 28 juli 2021 een repliek ingediend, waarop de Republiek Polen op 7 september 2021 heeft gereageerd met een dupliek.

37. Bij afzonderlijk op 1 april 2021 ingediend stuk heeft de Commissie een verzoek in kort geding krachtens artikel 279 VWEU ingediend, waarbij zij het Hof verzocht om de Republiek Polen in afwachting van het arrest van het Hof waarin de zaak ten gronde wordt beslecht, te gelasten om de toepassing van verschillende bij de wijzigingswet ingevoerde bepalingen op te schorten.

38. Bij beschikking van 14 juli 2021( ) heeft de vicepresident van het Hof het verzoek in kort geding van de Commissie, in afwachting van het arrest waardoor de onderhavige procedure wordt beëindigd, toegewezen en de beslissing omtrent de kosten aangehouden.( )

39. Op 16 augustus 2021 heeft de Republiek Polen, die van mening was dat met het arrest van de Trybunał Konstytucyjny (grondwettelijk hof, Polen) van 14 juli 2021 in zaak P-7/20 („arrest van de Trybunał Konstytucyjny”) de omstandigheden waren gewijzigd, het Hof verzocht om zijn beschikking van 14 juli 2021 krachtens artikel 163 van het Reglement voor de procesvoering van het Hof in te trekken. Voorts heeft die lidstaat verzocht om behandeling van deze zaak door de Grote kamer van het Hof.( )

40. Bij beschikking van 6 oktober 2021( ) heeft de vicepresident van het Hof de verzoeken van de Republiek Polen afgewezen en de beslissing omtrent de kosten aangehouden. In haar beschikking stelt de vicepresident van het Hof dat het beginsel van voorrang van het Unierecht verlangt dat alle instanties van de lidstaten volle werking verlenen aan de normen van de Unie, en dat het recht van de lidstaten niet kan afdoen aan de werking die aan deze normen is verleend. Krachtens artikel 19, lid 1, tweede alinea, VEU, welke bepaling duidelijk, nauwkeurig en onvoorwaardelijk is, moet elke lidstaat verzekeren dat de rechterlijke instanties die uitspraak kunnen doen over de toepassing of de uitlegging van het Unierecht, voldoen aan de vereisten van daadwerkelijke rechtsbescherming. Nationale bepalingen betreffende de inrichting van de rechterlijke macht van de lidstaten kunnen in de context van een beroep wegens niet-nakoming worden getoetst aan artikel 19, lid 1, tweede alinea, VEU en, dientengevolge, in dezelfde context het voorwerp zijn van voorlopige maatregelen die strekken tot hun opschorting. Het feit dat een nationaal grondwettelijk hof dergelijke voorlopige maatregelen in strijd verklaart met de grondwettelijke orde van de betrokken lidstaat verandert niets aan die beoordeling. Krachtens het beginsel van voorrang van het Unierecht kan een lidstaat zich niet beroepen op bepalingen van nationaal recht, ook al zijn deze van grondwettelijke orde, om de eenheid en doeltreffendheid van het Unierecht te ondermijnen.( )

41. Intussen had de Commissie op 7 september 2021 aangevoerd dat uit de informatie in de brief van de Republiek Polen van 16 augustus 2021 niet bleek dat deze alle maatregelen had genomen die nodig waren ter uitvoering van de in de beschikking van 14 juli 2021 vastgestelde voorlopige maatregelen. De Commissie betoogde dat het voor de volle werking van de beschikking van 14 juli 2021, de effectieve toepassing van het Unierecht en de eerbiediging van de beginselen van de rechtsstaat en de integriteit van de rechtsorde van de Europese Unie noodzakelijk was dat het Hof de Republiek Polen veroordeelde tot betaling van een dwangsom per dag ten belope van een bedrag dat deze lidstaat ertoe aanzette zo spoedig mogelijk volledige uitvoering te geven aan de genoemde voorlopige maatregelen. De Republiek Polen betoogde dat zij alle maatregelen had genomen die nodig waren om de beschikking van 14 juli 2021 ten uitvoer te leggen.

42. Bij beschikking van 27 oktober 2021( ) heeft de vicepresident van het Hof de Republiek Polen veroordeeld, aan de Commissie een dwangsom van 1 000 000 EUR per dag te betalen, vanaf de betekening van die beschikking totdat die lidstaat de uit de beschikking van 14 juli 202 voortvloeiende verplichtingen zou zijn nagekomen of, indien die lidstaat dit niet doet, tot de datum van de uitspraak waarbij een einde komt aan de onderhavige procedure, met voorbehoud van de kosten.

43. Bij beschikking van 30 september 2021 heeft de president van het Hof het Koninkrijk België, het Koninkrijk Denemarken, het Koninkrijk der Nederlanden, de Republiek Finland en het Koninkrijk Zweden toegelaten tot interventie in de onderhavige zaak ter ondersteuning van de conclusies van de Commissie. Die lidstaten hebben schriftelijke opmerkingen ingediend bij het Hof.

44. Op 7 oktober 2021 heeft de president van het Hof krachtens artikel 53, lid 3, van het Reglement voor de procesvoering beslist dat de onderhavige zaak bij voorrang moest worden berecht.

45. Op 28 juni 2022 hebben het Koninkrijk België, het Koninkrijk Denemarken, het Koninkrijk der Nederlanden, de Republiek Polen, de Republiek Finland, het Koninkrijk Zweden en de Commissie ter terechtzitting pleidooi gehouden en vragen van het Hof beantwoord.

V. Juridisch kader

46. Met het oog op de beslechting van de in het kader van het onderhavige beroep wegens niet-nakoming aan het Hof voorgelegde geschilpunten dient te worden verwezen naar de volgende gevestigde rechtsbeginselen.

47. De Europese Unie is gegrondvest op waarden die de lidstaten gemeen hebben in een samenleving die wordt gekenmerkt door rechtvaardigheid.( ) Het wederzijds vertrouwen tussen de lidstaten en in het bijzonder tussen hun rechterlijke instanties berust op de premisse dat de lidstaten een aantal gemeenschappelijke waarden delen. Hieruit volgt dat de eerbiediging door een lidstaat van de in artikel 2 VEU neergelegde waarden een voorwaarde is voor het genot van alle rechten die uit de toepassing van de Verdragen op die lidstaat voortvloeien.( )

48. Eerbiediging van de rechtsstaat is een van deze gemeenschappelijke waarden, waarvan artikel 19, lid 1, VEU een concrete uitdrukking is. Volgens de tweede alinea ervan moeten de lidstaten voorzien in de nodige rechtsmiddelen om daadwerkelijke rechtsbescherming op de onder het recht van de Unie vallende gebieden te verzekeren. Artikel 47, tweede alinea, eerste volzin, van het Handvest, dat het algemene beginsel van daadwerkelijke rechterlijke bescherming weerspiegelt, bepaalt ook dat eenieder recht heeft op een eerlijke en openbare behandeling van zijn zaak, binnen een redelijke termijn, door een onafhankelijk en onpartijdig gerecht dat vooraf bij wet is ingesteld.( ) Bovendien hebben artikel 19, lid 1, tweede alinea, VEU en artikel 47 van het Handvest rechtstreekse werking en verlenen zij particulieren rechten waarop zij zich voor de nationale rechter kunnen beroepen.( )

49. Het staat aan de lidstaten( ) om te voorzien in de nodige rechtsmiddelen en procedures zodat daadwerkelijke rechtsbescherming kan worden verzekerd( ) op de onder het Unierecht vallende gebieden, waarbij de rechterlijke instanties die binnen dat stelsel werkzaam zijn en uitspraak moeten doen over de toepassing of de uitlegging van het Unierecht, voldoen aan de vereisten van daadwerkelijke rechterlijke bescherming.( ) Het staat namelijk aan de lidstaten om de rechterlijke instanties en/of de instellingen aan te wijzen die bevoegd zijn om de geldigheid van een nationale bepaling te toetsen, en de rechtsmiddelen en procedures vast te leggen die de mogelijkheid bieden deze geldigheid te betwisten en, indien het beroep gegrond is, de betrokken bepaling nietig te verklaren en de gevolgen van deze nietigverklaring vast te stellen.( ) Tenzij het recht van de Unie anders bepaalt, wordt de lidstaten geen bepaald rechtsmodel( ) opgelegd en wordt evenmin geëist dat zij een specifiek stelsel van rechtsmiddelen invoeren, mits de beschikbare rechtsmiddelen voldoen aan de beginselen van gelijkwaardigheid en doeltreffendheid.( ) Bij de uitoefening van die bevoegdheid moeten de lidstaten de verplichtingen in acht nemen die voor hen voortvloeien uit het Unierecht.( ) Die benadering beantwoordt aan de in artikel 5 VEU neergelegde beginselen van subsidiariteit en evenredigheid en aan de procedurele autonomie van de lidstaten.( )

50. Artikel 19, lid 1, tweede alinea, VEU verzet zich tegen nationale bepalingen betreffende de rechterlijke organisatie die afbreuk doen aan de bescherming van de waarde van de rechtsstaat, met name de waarborgen voor de rechterlijke onafhankelijkheid. Het Hof heeft voorts geoordeeld dat een lidstaat zijn wetgeving niet zodanig kan wijzigen dat afbreuk wordt gedaan aan de bescherming van de rechtsstaat. De lidstaten mogen dus geen maatregelen nemen die de onafhankelijkheid van de rechterlijke macht in gevaar brengen.( )

51. De eis van onafhankelijkheid van de rechterlijke instanties, die inherent is aan de rechtsprekende taak, is een bestanddeel van het recht op daadwerkelijke rechterlijke bescherming, dat op zijn beurt deel uitmaakt van het grondrecht op een eerlijk proces waarin artikel 47 van het Handvest voorziet. In die context is de onafhankelijkheid van de rechters van de lidstaten van fundamenteel belang voor de rechtsorde van de Unie.( )

52. Het vereiste van onafhankelijkheid van rechterlijke instanties kent twee aspecten. Het eerste, externe, aspect vereist dat een rechterlijke instantie haar taken volledig autonoom uitoefent, zonder enig hiërarchisch verband en zonder aan wie dan ook ondergeschikt te zijn of van waar dan ook bevelen of instructies te ontvangen, en aldus beschermd is tegen inmenging of druk van buitenaf die de onafhankelijkheid van de oordeelsvorming van haar leden in gevaar zou kunnen brengen en van invloed zou kunnen zijn op hun beslissingen Het tweede, interne, aspect sluit aan bij het begrip onpartijdigheid. Het heeft betrekking op het houden van gelijke afstand ten opzichte van de partijen bij het geding en hun respectieve belangen met betrekking tot het voorwerp van het geding. Voor dit aspect is het nodig dat de rechterlijke instanties objectiviteit in acht nemen en dat elk belang bij de oplossing van het geschil, buiten de strikte toepassing van de rechtsregel, ontbreekt.( )

53. Het vereiste van onpartijdigheid heeft eveneens twee aspecten. In de eerste plaats moeten de leden van de rechterlijke instantie zelf onpartijdig zijn in subjectieve zin, dat wil zeggen dat geen van hen blijk mag geven van partijdigheid of persoonlijke vooringenomenheid. Persoonlijke onpartijdigheid wordt vermoed tot bewijs van het tegendeel. In de tweede plaats moet de rechterlijke instantie onpartijdig zijn in objectieve zin, dat wil zeggen voldoende waarborgen bieden om elke gerechtvaardigde twijfel dienaangaande uit te sluiten.( )

54. Ten slotte beoogt artikel 47 van het Handvest, door te vereisen dat een rechterlijke instantie „vooraf bij wet is ingesteld”, te waarborgen dat de rechterlijke organisatie wordt geregeld bij een wet die door de wetgever is vastgesteld met inachtneming van de regels voor de uitoefening van zijn bevoegdheid, en aldus uit te sluiten dat die organisatie aan de uitvoerende macht wordt overgelaten. Dit vereiste betreft niet alleen de rechtsgrondslag voor het bestaan zelf van een rechterlijke instantie, maar ook elke andere bepaling van nationaal recht die, indien zij wordt geschonden, de deelname van een of meer rechters aan de behandeling van een zaak onregelmatig zou maken, zoals regels betreffende de samenstelling van de rechtsprekende formatie.( )

55. Het vereiste dat een gerecht bij wet wordt ingesteld, wordt geschonden wanneer een onregelmatigheid bij de benoeming van rechters( ) van zodanige aard en ernst is dat zij een reëel risico doet ontstaan dat andere onderdelen van de overheid, in het bijzonder de uitvoerende macht, ongepaste invloed kunnen uitoefenen die afbreuk doet aan de integriteit van de benoemingsprocedure. Dat is het geval wanneer er fundamentele regels in het geding zijn die een integrerend deel vormen van de instelling en werking van dat gerechtelijke systeem.( ) Een dergelijke onregelmatigheid kan bij de justitiabelen legitieme twijfel oproepen over de onafhankelijkheid( ) en onpartijdigheid van de aldus benoemde rechter of rechters.

56. De vereisten van onafhankelijkheid, onpartijdigheid en voorafgaande vaststelling bij wet zijn naar hun aard nauw met elkaar verbonden en overlappen elkaar. Schending van een ervan kan schending van een ander of van alle vereisten opleveren.( )

57. De lidstaten, en met name hun rechterlijke instanties, moeten de rechten die particulieren ontlenen aan artikel 19, lid 1, tweede alinea, VEU en artikel 47 van het Handvest op twee manieren beschermen.

58. In de eerste plaats vloeit uit het recht op een onafhankelijk en onpartijdig gerecht dat vooraf bij wet is ingesteld, voort dat iedere justitiabele de mogelijkheid heeft om zich te beroepen op dat recht.( ) Wanneer het bestaan van een onafhankelijk en onpartijdig gerecht wordt betwist om een reden die niet reeds bij voorbaat kennelijk ongegrond lijkt( ), is elk gerecht( ) bovendien verplicht om na te gaan of het, gelet op zijn samenstelling, een dergelijk gerecht vormt. Die bevoegdheid is noodzakelijk voor de instandhouding van het vertrouwen dat de rechterlijke instanties in een democratische samenleving moeten wekken bij degenen die aan hun uitspraken zijn onderworpen. Een dergelijke controle vormt dus een wezenlijk vormvoorschrift waarvan de eerbiediging de openbare orde raakt en waarvan de naleving moet worden gecontroleerd hetzij op verzoek van de partijen, hetzij ambtshalve.( ) In uitzonderlijke omstandigheden kunnen de rechterlijke instanties van een lidstaat worden verzocht te beoordelen of het grondrecht van een persoon op een onafhankelijk en onpartijdig gerecht dat vooraf bij wet is ingesteld, in een andere lidstaat is geschonden.( )

59. In de tweede plaats moeten de rechterlijke instanties het beginsel van voorrang van het Unierecht eerbiedigen.( ) In het kader van de uitoefening van hun bevoegdheid zijn rechterlijke instanties die het Unierecht moeten toepassen, verplicht alle maatregelen te nemen die nodig zijn om de volle werking van het Unierecht te verzekeren, in voorkomend geval door elke nationale bepaling of nationale rechtspraak die in strijd is met het Unierecht, buiten toepassing te laten.( ) Om een bepaling van nationaal recht buiten toepassing te kunnen laten, moet de rechter die krachtens het nationale recht met de toepassing van het Unierecht is belast, kunnen beoordelen en vaststellen of een bepaling van nationaal recht in strijd is met het Unierecht. Overeenkomstig het beginsel van voorrang van het Unierecht( ) is er een duidelijk onderscheid tussen de uitoefening van een bevoegdheid om een bepaling van nationaal recht die in strijd met het Unierecht wordt geacht, in een specifiek geval buiten toepassing te laten, en een bevoegdheid om een dergelijke bepaling nietig te verklaren, met het gevolg dat die bepaling in geen enkel geval meer geldig is.( )

60. Wat de in de dupliek aan de orde gestelde rol van de nationale grondwetten en de nationale grondwettelijke hoven betreft( ), heeft het Hof geoordeeld dat de Europese Unie overeenkomstig artikel 4, lid 2, VEU de nationale identiteit van de lidstaten moet eerbiedigen. Het Unierecht verplicht de lidstaten niet om een bepaald grondwettelijk model te kiezen. De respectieve grondwettelijke orden van de lidstaten moeten echter wel de onafhankelijkheid van hun rechterlijke instanties waarborgen. Voor zover een grondwettelijk hof daadwerkelijke rechterlijke bescherming kan waarborgen, verzet artikel 19, lid 1, tweede alinea, VEU zich niet tegen een nationale regeling op grond waarvan de gewone rechterlijke instanties van een lidstaat gebonden zijn door een beslissing van het grondwettelijk hof waarbij nationale wetgeving in overeenstemming wordt verklaard met de grondwet van die lidstaat. Hetzelfde kan niet gelden wanneer de toepassing van die nationale regels ertoe leidt dat de gewone rechterlijke instanties niet kunnen nagaan of nationale wetgeving waarvan het grondwettelijk hof van die lidstaat heeft geoordeeld dat zij strookt met een nationale grondwettelijke bepaling die in de voorrang van het Unierecht voorziet, verenigbaar is met het Unierecht. Op grond van dat laatste beginsel kan een lidstaat zich niet beroepen op bepalingen van nationaal recht, ook al zijn die van grondwettelijke aard, om de eenheid en de doeltreffendheid van het Unierecht aan te tasten. Het beginsel van voorrang van het Unierecht is bindend voor alle organen van de lidstaten, en de nationale bepalingen, waaronder de grondwettelijke, kunnen daaraan niet in de weg staan. Ter uitoefening van zijn exclusieve bevoegdheid tot bindende uitlegging van het Unierecht staat het aan het Hof om de draagwijdte van het beginsel van voorrang van het Unierecht te verduidelijken.( )

61. In de onderhavige conclusie ga ik eerst in op het tweede middel van de Commissie, dat betrekking heeft op een vermeend bevoegdheidsmonopolie om uitspraak te doen over een eventueel gebrek aan onafhankelijkheid van een rechterlijke instantie en dus om het recht op toegang tot een onafhankelijke rechter vast te stellen. Het voorwerp van dat middel is beperkter dan die van het eerste, dat betrekking heeft op het recht op een onafhankelijk en onpartijdig gerecht dat vooraf bij wet is ingesteld overeenkomstig artikel 19, lid 1, tweede alinea, VEU en artikel 47 van het Handvest. Bovendien kan de ten aanzien van het tweede middel voorgestelde beslissing gevolgen hebben voor die welke ten aanzien van het eerste middel moet worden genomen.

VI. Juridische analyse

A. Tweede middel – Exclusieve bevoegdheid van de bijzondere kamer om klachten en rechtsvragen betreffende het gebrek aan onafhankelijkheid van een rechterlijke instantie of een rechter te onderzoeken

1. Argumenten van partijen

62. Met haar tweede middel betoogt de Commissie dat de Republiek Polen, door het onderzoek van middelen en rechtsvragen over het gebrek aan onafhankelijkheid van een rechterlijke instantie of een rechter bij uitsluiting toe te wijzen aan de bijzondere kamer, de verplichtingen niet is nagekomen die op haar rusten krachtens artikel 19, lid 1, tweede alinea, VEU juncto artikel 47 van het Handvest, krachtens artikel 267 VWEU en het beginsel van voorrang van het Unierecht. Het middel is gebaseerd op de vaststelling en de handhaving van artikel 26, leden 2 en 4 tot en met 6, en artikel 82, leden 2 tot en met 5, van de wet inzake de Sąd Najwyższy, in de versie die voortvloeit uit de wijzigingswet, alsmede van artikel 10 van de wijzigingswet.

63. Ter terechtzitting heeft de Commissie bevestigd dat zij de bijzondere kamer bij uitsluiting bevoegd acht om vragen over de onafhankelijkheid van rechterlijke instanties, rechtsprekende formaties en rechters te toetsen. Zij stelde dat dergelijke vragen niet in hoger beroep door andere rechterlijke instanties kunnen worden onderzocht. De Commissie merkte ook op dat het monopolie op de beoordeling van de onafhankelijkheid door de bijzondere kamer uiterst beperkt is, aangezien artikel 26, lid 3, van de gewijzigde wet inzake de Sąd Najwyższy bepaalt dat de bijzondere kamer niet bevoegd is om vragen te onderzoeken over de onafhankelijkheid met betrekking tot de benoeming van een rechter of zijn legitimiteit om rechterlijke functies uit te oefenen. De Commissie heeft ook bevestigd dat de eerste drie middelen niet met elkaar in tegenspraak zijn, zoals de Republiek Polen stelt, aangezien de toepasselijke bepalingen van het Poolse recht ervoor zorgen dat op de procedure voor de benoeming van een rechter geen toezicht kan worden uitgeoefend.

64. Het tweede middel bestaat uit vier onderdelen. In de eerste plaats verleent artikel 26, lid 2, van de gewijzigde wet inzake de Sąd Najwyższy de bijzondere kamer de uitsluitende bevoegdheid om te beslissen over een verzoek om wraking van een rechter voor wie een zaak aanhangig is, en om aanwijzing van een rechterlijke instantie die bevoegd is om kennis te nemen van een zaak, wanneer wordt aangevoerd dat een rechterlijke instantie of een rechter niet onafhankelijk is. De rechterlijke instantie waarbij een dergelijk verzoek is ingediend, moet dat verzoek onverwijld naar de bijzondere kamer verwijzen. De beslissing van de bijzondere kamer bindt die rechterlijke instantie, ongeacht of de kamer bevoegd is om zich over de grond van de zaak uit te spreken.

65. In punt 166 van het arrest A.K. heeft het Hof geoordeeld dat een rechterlijke instantie waarbij een geding aanhangig is dat volgens het nationale recht moet worden onderzocht door een rechterlijke instantie die niet voldoet aan de vereisten van onafhankelijkheid en onpartijdigheid, verplicht is de nationale bepaling in kwestie buiten toepassing te laten teneinde daadwerkelijke rechterlijke bescherming in de zin van artikel 47 van het Handvest te waarborgen, en ervoor te zorgen dat dat geding kan worden beslecht door een rechterlijke instantie die wel aan die vereisten voldoet.

66. Doordat artikel 26, lid 2, van de gewijzigde wet inzake de Sąd Najwyższy de bijzondere kamer bij uitsluiting de bevoegdheid verleent om over die zaken te oordelen, ontneemt het de nationale rechterlijke instanties, met uitzondering van de bijzondere kamer, het recht om krachtens artikel 267 VWEU een vraag aan het Hof voor te leggen over het vereiste van onafhankelijkheid in de zin van artikel 19, lid 1, tweede alinea, VEU en artikel 47 van het Handvest. De Commissie is van mening dat artikel 26, lid 2, van de gewijzigde wet inzake de Sąd Najwyższy eraan in de weg staat dat de nationale rechterlijke instanties ambtshalve( ) of op verzoek van een partij in de procedure( ) onderzoeken of een rechter die een onder het Unierecht vallende zaak behandelt, voldoet aan het vereiste van onafhankelijkheid in de zin van artikel 19, lid 1, tweede alinea, VEU en artikel 47 van het Handvest. De onafhankelijkheid van een rechterlijke instantie of rechter is een horizontale kwestie die in elke zaak aan de orde kan komen en die elke rechterlijke instantie die een zaak betreffende het Unierecht behandelt, moet kunnen onderzoeken. De toekenning van de exclusieve bevoegdheid om over dergelijke kwesties te oordelen, wordt verder niet gerechtvaardigd door het feit dat daartoe bijzondere rechterlijke instanties zouden moeten worden opgericht.

67. In de tweede plaats betoogt de Commissie dat de bijzondere kamer krachtens artikel 82, lid 2, van de gewijzigde wet inzake de Sąd Najwyższy bij uitsluiting bevoegd is om uitspraak te doen over rechtsvragen in zaken die bij de Sąd Najwyższy aanhangig zijn en betrekking hebben op de onafhankelijkheid van een rechter of een rechterlijke instantie. In dergelijke zaken neemt de bijzondere kamer overeenkomstig artikel 82, leden 3 tot en met 5, van de gewijzigde wet inzake de Sąd Najwyższy in voltallige zitting een beslissing die bindend is voor alle rechtsprekende formaties van de Sąd Najwyższy en alleen kan worden vernietigd bij een beslissing van de Sąd Najwyższy, in voltallige zitting bijeen, die wordt vastgesteld door ten minste twee derde van de rechters van elk van de kamers ervan. Wanneer de bijzondere kamer haar beslissing vaststelt, is zij niet gebonden aan een andere beslissing van de Sąd Najwyższy, behalve wanneer die de status van een „principiële uitspraak” heeft. De Commissie is van mening dat de bovenstaande bepalingen de andere kamers van de Sąd Najwyższy de mogelijkheid ontnemen om over dergelijke zaken uitspraak te doen, en aldus in strijd zijn met artikel 19, lid 1, tweede alinea, VEU en artikel 47 van het Handvest.

68. In de derde plaats stelt de Commissie dat artikel 26, leden 4 tot en met 6, van de gewijzigde wet inzake de Sąd Najwyższy ook in strijd is met die bepalingen van Unierecht, aangezien op grond daarvan aan de bijzondere kamer de uitsluitende bevoegdheid wordt verleend om kennis te nemen van beroepen strekkende tot vaststelling van de onrechtmatigheid van onherroepelijke vonnissen of beslissingen van Poolse rechterlijke instanties, daaronder begrepen de andere kamers van de Sąd Najwyższy en van de Naczelny Sąd Administracyjny, wanneer de vermeende onrechtmatigheid verband houdt met de status van de rechter die over de zaak heeft beslist. Dergelijke beroepen kunnen bij de bijzondere kamer worden ingesteld zonder tussenkomst van de rechterlijke instantie die de desbetreffende beslissing heeft gegeven, ongeacht of een partij alle andere beschikbare rechtsmiddelen heeft uitgeput.

69. In de vierde plaats stelt de Commissie dat de overgangsbepalingen van artikel 10 van de wijzigingswet eveneens in strijd zijn met het Unierecht. Krachtens die bepalingen moesten de Poolse gerechten de op 14 februari 2020 aanhangige zaken betreffende aangelegenheden die overeenkomstig artikel 26, leden 2 en 4 tot en met 6, en artikel 82, leden 2 tot en met 4, van de gewijzigde wet inzake de Sąd Najwyższy onder de exclusieve bevoegdheid van de bijzondere kamer vielen, vóór 21 februari 2020 naar die kamer verwijzen. Na verwijzing van bedoelde zaken kan de bijzondere kamer „eerdere handelingen herroepen, voor zover zij een verder onderzoek van de zaak overeenkomstig de wet in de weg staan”. De wijzigingswet ontneemt voorts procedurele werking aan handelingen die met name door rechters in dergelijke zaken zijn verricht na 14 februari 2020.

70. De Commissie is van mening dat bovengenoemde bevoegdheden van de bijzondere kamer in strijd zijn met artikel 267 VWEU en artikel 19, lid 1, tweede alinea, VEU juncto artikel 47 van het Handvest. Ze zijn ook in strijd met de verplichting van de nationale rechterlijke instanties om overeenkomstig het beginsel van voorrang van het Unierecht artikel 19, lid 1, tweede alinea, VEU juncto artikel 47 van het Handvest toe te passen.

71. De Commissie beklemtoont dat alle nationale rechterlijke instanties met betrekking tot kwesties in verband met de onafhankelijkheid van rechters en rechterlijke instanties, artikel 19, lid 1, tweede alinea, VEU juncto artikel 47 van het Handvest moeten kunnen toepassen om het grondrecht op een doeltreffende voorziening in rechte van individuele personen te waarborgen. In het kader van een bij haar aanhangig geding is een rechterlijke instantie van een lidstaat die binnen haar bevoegdheid handelt, verplicht om artikel 19, lid 1, tweede alinea, VEU juncto artikel 47 van het Handvest toe te passen en elke nationale bepaling die in strijd is met een Unierechtelijke bepaling met rechtstreekse werking buiten toepassing te laten. De betrokken nationale bepalingen ontnemen alle Poolse rechterlijke instanties, met uitzondering van de bijzondere kamer, het recht om uitspraak te doen over tussenvorderingen, zoals de wraking van een rechter van de rechtsprekende formatie en de aanwijzing van de bevoegde rechterlijke instanties. Die bepalingen beletten de nationale rechterlijke instanties ook om daadwerkelijke rechterlijke bescherming te waarborgen door de nationale bepalingen terzijde te stellen die, in zaken die binnen de werkingssfeer van het Unierecht vallen, bevoegdheid verlenen aan rechterlijke instanties en rechters die niet voldoen aan de vereisten van artikel 19, lid 1, VEU en artikel 47 van het Handvest.

72. De Commissie is voorts van mening dat de in de onderhavige procedure bestreden bepalingen de andere nationale rechterlijke instanties sinds 14 februari 2020 het recht en, in het geval van de rechterlijke instanties in laatste aanleg, de verplichting ontnemen om prejudiciële vragen te stellen krachtens artikel 267 VWEU met betrekking tot de uitlegging van de Unierechtelijke vereisten van onafhankelijkheid en onpartijdigheid van een rechterlijke instantie. In het bijzonder wordt aan andere nationale rechterlijke instanties dan de bijzondere kamer de kans ontnomen om daarover uitspraak te doen. Ook zijn artikel 26, leden 4 tot en met 6, en artikel 82, leden 2 tot en met 4, van de wet inzake de Sąd Najwyższy niet beperkt tot tussenvorderingen, aangezien zij de bijzondere kamer exclusieve bevoegdheid verlenen. Dat recht en die verplichting zijn inherent aan het bij artikel 267 VWEU ingevoerde systeem van samenwerking en aan de verplichtingen die artikel 19, lid 1, tweede alinea, VEU oplegt aan een rechter die het Unierecht moet toepassen.

73. Volgens de Commissie zijn de overgangsbepalingen van artikel 10 van de wijzigingswet evenzeer in strijd met artikel 267 VWEU, aangezien zij de nationale rechterlijke instanties beletten om prejudiciële vragen te handhaven die vóór 14 februari 2020 zijn gesteld. Op grond van artikel 10, lid 2, van de wijzigingswet kan de bijzondere kamer handelingen van een nationale rechterlijke instantie herroepen en in het bijzonder prejudiciële vragen van die instantie intrekken. Uit de rechtspraak van het Hof blijkt dat een nationale rechterlijke instantie, ter waarborging van de doeltreffendheid van de bevoegdheden die artikel 267 VWEU haar verleent, een verzoek om een prejudiciële beslissing moet kunnen handhaven.

74. In de repliek benadrukt de Commissie dat zij geen vraagtekens plaatst bij het recht van de nationale wetgever om wetten uit te vaardigen tot regeling van de bevoegdheid van de rechterlijke instanties. Wél betwist zij het monopolie van de bijzondere kamer om te onderzoeken of een rechterlijke instantie of een rechter voldoet aan de uit het Unierecht voortvloeiende verplichting tot onafhankelijkheid, terwijl dergelijke kwesties voor alle nationale rechterlijke instanties kunnen worden opgeworpen. De Commissie stelt niet dat een rechterlijke instantie waarbij een vraag betreffende het vereiste van onafhankelijkheid op grond van het Unierecht aanhangig is gemaakt, deze altijd moet onderzoeken. In een lidstaat met 10 000 rechters kan de bevoegdheid tot toepassing van artikel 19, lid 1, tweede alinea, VEU en artikel 47 van het Handvest evenwel niet aan een kamer van twintig rechters worden voorbehouden. De Commissie wijst er voorts op dat de bijzondere kamer is opgericht krachtens de wet inzake de Sąd Najwyższy van 8 december 2017 en dat de leden ervan zijn benoemd op voorstel van de KRS. Aangezien de rol van de KRS bij de benoeming van rechters vaak aanleiding geeft tot wrakingsverzoeken, is die kamer mogelijk zelf niet onpartijdig en objectief waar het gaat om zaken betreffende rechterlijke onafhankelijkheid.( )

75. Ter terechtzitting heeft de Commissie in antwoord op een vraag van het Hof bevestigd dat de kwestie van de onafhankelijkheid van een rechterlijke instantie, een formatie of een rechter niet in beroep bij een hogere rechterlijke instantie aan de orde kan worden gesteld. De bijzondere kamer is dus bij uitsluiting bevoegd voor alle vragen over de onafhankelijkheid van een rechterlijke instantie, een formatie of een rechter.

76. De Republiek Polen is van mening dat het tweede middel ongegrond is en in zijn geheel moet worden afgewezen.

77. Wat de gestelde schending van artikel 19, lid 1, tweede alinea, VEU en artikel 47 van het Handvest betreft, meent de Republiek Polen dat de Commissie het arrest A.K. onjuist uitlegt. Uit dat arrest volgt dat indien een zaak betreffende het Unierecht is verwezen naar een onbevoegde rechterlijke instantie en een partij aanvoert dat de behandeling van de zaak door een bevoegde rechterlijke instantie haar rechten uit hoofde van artikel 47 van het Handvest zou schenden, de onbevoegde rechterlijke instantie dit bezwaar kan aanvaarden en de zaak kan verwijzen naar een andere onafhankelijke rechterlijke instantie die bevoegd zou zijn geweest indien de regels die de bevoegdheid voorbehouden aan een niet-onafhankelijke rechterlijke instantie, niet waren uitgevaardigd. Volgens de Republiek Polen wordt in het arrest A.K. niet vastgesteld dat artikel 19, lid 1, tweede alinea, VEU de lidstaten belet om regels vast te stellen betreffende de bevoegdheid van rechterlijke instanties. Bovendien zijn er fundamentele verschillen tussen de positie van een rechterlijke instantie die een zaak moet verwijzen naar de rechterlijke instantie die bevoegd is om er kennis van te nemen, en die van een rechterlijke instantie waarbij een verzoek om wraking van een rechter, een rechtsvraag of een vraag over de rechtmatigheid van een onherroepelijk vonnis wordt ingediend. Het standpunt van de Commissie zou leiden tot een inbreuk op het recht op een bij wet ingesteld gerecht en, in zaken betreffende de wraking van een rechter, op het recht op een onafhankelijke rechterlijke instantie. De toewijzing van bevoegdheid aan de rechterlijke instanties in alle zaken die bij hen aanhangig worden gemaakt, is een absolute voorwaarde voor de toegang tot een bij wet ingesteld gerecht.

78. De Republiek Polen beklemtoont dat de lidstaten exclusief bevoegd zijn om bepalingen vast te stellen over de bevoegdheid van hun rechterlijke instanties. De lidstaten moeten artikel 19, lid 1, tweede alinea, VEU weliswaar in acht nemen, maar deze bepaling kan de bevoegdheidsverdeling tussen de nationale rechterlijke instanties niet regelen. De Republiek Polen merkt op dat de Commissie de onafhankelijkheid van de bijzondere kamer niet heeft betwist. Het tweede middel berust dus op de stelling dat de nationale rechterlijke instanties het recht hebben om kennis te nemen van bepaalde categorieën zaken, welk recht volgens de Commissie afbreuk doet aan de materiële bevoegdheid die aan andere rechterlijke instanties is toegekend. Dienaangaande merkt zij op dat de verwijzende rechters in de zaak die tot het arrest A.K. heeft geleid, niet bevoegd waren om uitspraak te doen over de grond van de bij hen aanhangige zaken en deze hebben verwezen naar een rechter die wel daartoe bevoegd was. Die verwijzing is geregeld in artikel 200, lid 14, van het wetboek van burgerlijke rechtsvordering, dat bepaalt dat elke rechterlijke instantie nagaat of zij bevoegd is en, zo niet, de zaak verwijst naar de bevoegde rechterlijke instantie.

79. Met betrekking tot artikel 26, lid 2, van de gewijzigde wet inzake de Sąd Najwyższy over de wraking van rechters stelt de Republiek Polen dat een rechter of een rechtsprekende formatie die kennisneemt van een hem of haar betreffend wrakingsverzoek, dat verzoek moet verwijzen naar een andere formatie of naar een hogere rechterlijke instantie. Artikel 26, lid 2, van de gewijzigde wet inzake de Sąd Najwyższy ontneemt de bevoegde rechter, rechtsprekende formatie of rechterlijke instantie derhalve niet de bevoegdheid om uitspraak te doen over dergelijke tussenvorderingen. In antwoord op een vraag van het Hof heeft de Republiek Polen ter terechtzitting bevestigd dat de kwestie van de onafhankelijkheid van een rechterlijke instantie, een formatie of een rechter in hoger beroep aan de orde kan worden gesteld.

80. Volgens de Republiek Polen betreft een beroep tot vaststelling van de onwettigheid van een onherroepelijk vonnis in de zin van artikel 26, leden 4 tot en met 6, van de gewijzigde wet inzake de Sąd Najwyższy geen preliminaire of incidentele vraag, maar moet het worden ingesteld bij een gespecialiseerde rechterlijke instantie die bevoegd is om daarover te beslissen. De procedure wordt ingeleid bij wege van een buitengewoon beroep tegen een onherroepelijk vonnis waarin een partij stelt dat inbreuk is gemaakt op het materiële recht of de procedureregels en dat zij schade heeft geleden. Volgens de Republiek Polen zouden onder meer het beginsel van gezag van gewijsde en het rechtszekerheidsbeginsel worden aangetast wanneer eenieder de mogelijkheid zou hebben om een dergelijke kwestie in elke procedure aan elke rechter voor te leggen. Het spreekt voor zich dat de rechter die de bestreden beslissing heeft gegeven, een dergelijk verzoek niet kan behandelen. Op grond van het arrest A.K. is het ook niet duidelijk waarom de Commissie meent dat een beroep in geval van schending van artikel 47 van het Handvest slechts doeltreffend kan zijn indien het wordt behandeld door de rechter die de betwiste beslissing heeft gewezen. De toekenning van bevoegdheid aan een gespecialiseerde kamer om van dergelijke vragen kennis te nemen, versterkt de procedurele waarborgen van de partijen en doet geen afbreuk aan het recht op een gerecht.

81. De Republiek Polen betoogt dat de argumenten van de Commissie over artikel 82, leden 2 tot en met 5, van de gewijzigde wet inzake de Sąd Najwyższy en de bevoegdheid van de bijzondere kamer voor rechtsvragen betreffende de onafhankelijkheid van een rechter of een rechterlijke instantie ongegrond zijn. Ingevolge artikel 1, punt 1, onder a), van de gewijzigde wet inzake de Sąd Najwyższy is de Sąd Najwyższy bevoegd te beslissen over alle rechtsvragen in zaken die tot zijn bevoegdheid behoren. Bovendien verleent artikel 82, leden 2 tot en met 5, van de gewijzigde wet inzake de Sąd Najwyższy de bijzondere kamer de bevoegdheid om de wet uit te leggen. Het beperkt derhalve niet het recht van andere rechterlijke instanties om feiten te beoordelen. Overigens hebben de rechterlijke instanties het recht, maar niet de plicht, om dergelijke vragen aan de bijzondere kamer voor te leggen.

82. De Republiek Polen betoogt dat artikel 26, leden 2 en 4 tot en met 6, en artikel 82, leden 2 tot en met 5, van de gewijzigde wet inzake de Sąd Najwyższy en artikel 10 van de wijzigingswet de bevoegdheid van de rechterlijke instanties om krachtens artikel 267 VWEU prejudiciële vragen aan het Hof voor te leggen, niet beperken. De bijzondere kamer is hoe dan ook een rechterlijke instantie in laatste aanleg die krachtens artikel 267 VWEU verplicht is een prejudiciële vraag te stellen in geval van twijfel over de uitlegging van artikel 19, lid 1, tweede alinea, VEU.

83. Aangezien de Commissie niet heeft uiteengezet in welk opzicht de in het tweede middel aan de orde zijnde bepalingen van nationaal recht in strijd zijn met het voorrangsbeginsel, moet dat middel volgens de Republiek Polen worden afgewezen.( )

84. Wat de overgangsmaatregelen van artikel 10 van de wijzigingswet betreft, stelt de Republiek Polen dat deze bepaling al niet meer geldig is. De Commissie heeft noch op basis van de tekst van die bepaling, noch op basis van de praktijk van de bijzondere kamer aangetoond dat die kamer die bepaling heeft gebruikt of zou kunnen gebruiken om verzoeken om een prejudiciële verwijzing van andere Poolse rechters in te trekken of om de nuttige werking van arresten van het Hof te ondermijnen. Bovendien wordt de bevoegdheid van de rechterlijke instanties geregeld in artikel 200, lid 1, van het wetboek van burgerlijke rechtsvordering en door artikel 35, lid 1, van het wetboek van strafvordering, waarvan de Commissie de rechtmatigheid niet heeft betwist.

85. In de dupliek wordt erop gewezen dat de argumenten van de Commissie, zoals beschreven in punt 74 hierboven, over het gebrek aan onafhankelijkheid van de bijzondere kamer, niet in het verzoekschrift zijn opgenomen. Aangezien het nieuwe middelen betreft, moeten zij overeenkomstig artikel 127, lid 1, van het Reglement voor de procesvoering worden afgewezen.

2. Beoordeling

a) Ontvankelijkheid

86. De Commissie heeft de grieven betreffende het gebrek aan onafhankelijkheid van de bijzondere kamer wegens de betrokkenheid van de KRS bij de benoeming van de rechters die zitting hebben in die kamer en de beperkte personele middelen van die kamer, die slechts uit twintig rechters bestaat( ), voor het eerst in de repliek opgeworpen.( )

87. Het volstaat eraan te herinneren dat overeenkomstig artikel 127, lid 1, van het Reglement voor de procesvoering in de loop van het geding geen nieuwe middelen mogen worden voorgedragen, tenzij zij steunen op gegevens, hetzij rechtens of feitelijk, waarvan eerst in de loop van de behandeling is gebleken.

88. In de precontentieuze fase van de onderhavige procedure en op het moment waarop de Commissie het onderhavige beroep heeft ingesteld, wist( ) zij dat de bijzondere kamer krachtens de wet inzake de Sąd Najwyższy van 8 december 2017 was opgericht. Zij was dus op de hoogte van het aantal rechters dat in die kamer zitting heeft en van de wijze van benoeming van die rechters, met name de rol van de KRS. Voor zover de grieven van de Commissie hierop betrekking hebben, moeten zij niet-ontvankelijk worden verklaard.

89. In het arrest T uchtregeling voor rechters( ) wordt vastgesteld dat er gegronde twijfels bestaan over de onafhankelijkheid van de KRS en over zijn rol in de benoemingsprocedure voor de leden van de tuchtkamer van de Sąd Najwyższy. Volgens het Hof heeft dit, samen met andere factoren, bij de justitiabelen legitieme twijfel doen ontstaan over de onafhankelijkheid en de onpartijdigheid van die tuchtkamer. Het Hof heeft bijgevolg geoordeeld dat de Republiek Polen de verplichtingen niet is nagekomen die op haar rusten krachtens artikel 19, lid 1, tweede alinea, VEU door de onafhankelijkheid en de onpartijdigheid van de tuchtkamer niet te waarborgen.

90. Dat de Commissie in geen enkele fase van de onderhavige procedure een analoge vordering ten aanzien van de bijzondere kamer heeft ingesteld, is haar keuze. Toch is dat enigszins verbazingwekkend. In dat verband kan worden opgemerkt dat het arrest van het Hof over het verzuim van de Republiek Polen om de onafhankelijkheid en de onpartijdigheid van de tuchtkamer te waarborgen, niet alleen was gebaseerd op twijfels over de onafhankelijkheid van de KRS.( ) Zelfs als het Hof zich zou kunnen baseren op zijn oordeel over de onafhankelijkheid van de KRS in het arrest T uchtregeling voor rechters( ), zou dat op zichzelf onvoldoende zijn om in de onderhavige procedure vast te stellen dat de bijzondere kamer niet onafhankelijk is.( )

91. Bovendien heeft het EHRM in zijn arrest van 8 november 2021, Dolińska-Ficek en Ozimek tegen Polen( ), unaniem geoordeeld dat de Republiek Polen artikel 6, lid 1, van het EVRM had geschonden, aangezien de bijzondere kamer geen „bij wet ingesteld gerecht” was.( ) Om tot dat oordeel te komen, heeft het EHRM zich in grote mate gebaseerd op de rechtspraak van het Hof betreffende recente hervormingen van de rechterlijke macht in Polen. Het arrest van het EHRM berustte op de vaststelling dat kennelijke inbreuken op het nationale recht de werking van de fundamentele procedureregels voor de benoeming van rechters in de bijzondere kamer hadden ondermijnd. Die onregelmatigheden in de benoemingsprocedure hadden de legitimiteit van de bijzondere kamer zodanig aangetast dat zij niet over de eigenschappen van een „rechtmatig” gerecht in de zin van artikel 6, lid 1, EVRM beschikte. In dat verband verklaarde het EHRM in ondubbelzinnige bewoordingen dat „de aanbeveling van kandidaten voor rechterlijke benoeming bij de [bijzondere kamer] – een absolute voorwaarde voor de benoeming door de president van de Republiek Polen( ) – is toevertrouwd aan de [KRS], een orgaan dat onvoldoende waarborgen van onafhankelijkheid ten opzichte van de wetgevende en de uitvoerende macht bezit”.( )

92. Het arrest van het EHRM is niet bindend voor het Hof, aangezien de Europese Unie niet tot het EVRM is toegetreden. Krachtens artikel 52, lid 3, van het Handvest moet het Hof er evenwel op toezien dat het artikel 47, tweede alinea, van het Handvest zó uitlegt dat het daardoor geboden beschermingsniveau niet onder het niveau komt te liggen waarin artikel 6, lid 1, EVRM, zoals uitgelegd door het EHRM, voorziet.( ) De in de einduitspraak in Dolińska-Ficek en Ozimek tegen Polen( ) vastgestelde maatstaf kan dus relevant zijn in eventuele toekomstige procedures voor het Hof. Terloops kan nog worden opgemerkt dat de Republiek Polen overeenkomstig artikel 46 EVRM de einduitspraak in Dolińska-Ficek en Ozimek tegen Polen( ) in acht moet nemen en passende maatregelen moet nemen om er spoedig aan te voldoen.( )

b) Ten gronde

93. Ter onderbouwing van haar tweede middel steunt de Commissie in belangrijke mate op het arrest A.K. In die zaak werd de exclusieve bevoegdheid van de tuchtkamer om kennis te nemen van beroepen die door nationale rechters zijn ingesteld op basis van het Unierecht( ), in twijfel getrokken omdat die kamer niet onafhankelijk en onpartijdig zou zijn in de zin van artikel 19, lid 1, VEU en artikel 47 van het Handvest. Aangezien er tussen de Commissie en de Republiek Polen aanzienlijke onenigheid bestaat over de uitlegging van dat arrest, citeer ik de punten 165 en 166 ervan:

„165. Een nationale bepaling die een uitsluitende bevoegdheid om kennis te nemen van een geschil waarin een justitiabele, zoals in de onderhavige gevallen, schending aanvoert van rechten die voortvloeien uit regels van Unierecht, toekent aan een bepaalde instantie die niet voldoet aan de vereisten van onafhankelijkheid en onpartijdigheid van artikel 47 van het Handvest, ontneemt de belanghebbende elke doeltreffende voorziening in rechte in de zin van dit artikel en artikel 9, lid 1, van richtlijn 2000/78, en miskent de wezenlijke inhoud van het in artikel 47 van het Handvest neergelegde recht op een doeltreffende voorziening in rechte [...].

166. Hieruit volgt dat, wanneer blijkt dat een nationale bepaling de bevoegdheid om kennis te nemen van geschillen zoals die in de hoofdgedingen voorbehoudt aan een instantie die niet voldoet aan de in het Unierecht en in het bijzonder in artikel 47 van het Handvest gestelde vereisten van onafhankelijkheid en onpartijdigheid, een andere instantie waaraan een dergelijk geschil wordt voorgelegd, verplicht is om, teneinde een doeltreffende voorziening in rechte in de zin van dat artikel 47 te waarborgen, en overeenkomstig het in artikel 4, lid 3, VEU neergelegde beginsel van loyale samenwerking, deze nationale bepaling buiten toepassing te laten, zodat dit geding kan worden beslecht door een rechterlijke instantie die aan deze vereisten voldoet en op het betrokken gebied bevoegd zou zijn indien deze bepaling daar niet aan in de weg stond, namelijk normaal gesproken de rechterlijke instantie die bevoegd was volgens de wetgeving die gold vóór de wetswijziging waarbij deze bevoegdheid werd toegekend aan de instantie die niet aan deze vereisten voldoet [...]”( )

94. Uit het voorgaande blijkt dat het arrest A.K. geen vraagtekens zet bij de exclusieve bevoegdheid die het nationale recht aan de tuchtkamer toekent om uitspraak te doen in zaken die door rechters aanhangig zijn gemaakt met betrekking tot de rechten die zij aan richtlijn 2000/78 ontlenen. Het Hof heeft veeleer geoordeeld dat het nationale recht geen exclusieve bevoegdheid mag voorbehouden aan een rechterlijke instantie die niet voldoet aan de in artikel 47 van het Handvest gestelde eisen van onafhankelijkheid en onpartijdigheid.( ) Uit de hierboven aangehaalde passages blijkt tevens dat het Hof niet van oordeel was dat een andere nationale rechterlijke instantie die wél aan die vereisten voldeed, bevoegd zou zijn geweest of had moeten zijn om over de zaak te oordelen. Het Hof heeft gewoon vastgesteld dat de rechterlijke instantie die krachtens een eerdere wettelijke regeling bevoegd was om over dergelijke zaken te oordelen, bevoegd was om kennis te nemen van de zaak.( )

95. Het arrest A.K. bevestigt dat elke lidstaat overeenkomstig het beginsel van procedurele autonomie het recht heeft om zijn eigen gerechtelijke architectuur te bepalen en procedureregels vast te stellen voor vorderingen waarmee particulieren de rechten kunnen beschermen die zij aan het Unierecht ontlenen. Afgezien van het vaste vereiste dat de nationale rechterlijke instanties onafhankelijk en onpartijdig zijn en vooraf bij wet zijn ingesteld( ), moeten de regels die voor dergelijke vorderingen gelden, de beginselen van gelijkwaardigheid en doeltreffendheid eerbiedigen. De uit die beginselen voortvloeiende vereisten gelden voor de aanwijzing van de rechterlijke instanties die bevoegd zijn om kennis te nemen van vorderingen die op het Unierecht zijn gebaseerd en voor de vaststelling van de procedurevoorschriften voor dergelijke vorderingen. Bij het onderzoek of deze vereisten in acht zijn genomen, moet rekening worden gehouden met de plaats van de betrokken voorschriften in de gehele procedure, met het verloop van de procedure en met de bijzondere kenmerken van die voorschriften voor de nationale instanties.( )

96. De Commissie heeft niet aangevoerd dat artikel 26, leden 2 en 4 tot en met 6, en artikel 82, leden 2 tot en met 5, van de gewijzigde wet inzake de Sąd Najwyższy en artikel 10 van de wijzigingswet niet in overeenstemming zijn met het gelijkwaardigheidsbeginsel. Het middel van de Commissie is veeleer gericht op het doeltreffendheidsbeginsel en met name op het recht op een doeltreffende voorziening in rechte. Zij stelt principieel dat kwesties in verband met de onafhankelijkheid van een rechterlijke instantie of een rechter van horizontale aard zijn die zich in elke zaak kunnen voordoen en dat alle nationale rechterlijke instanties waarbij een zaak met betrekking tot het Unierecht aanhangig is, deze moeten kunnen onderzoeken. De bevoegdheid om over dergelijke kwesties te oordelen, mag bijgevolg niet aan gespecialiseerde rechterlijke instanties worden voorbehouden.

97. Uit een toetsing van artikel 26, lid 2, van de gewijzigde wet inzake de Sąd Najwyższy blijkt dat die bepaling de bijzondere kamer bij uitsluiting de bevoegdheid verleent om uitspraak te doen over klachten betreffende onder meer het gebrek aan onafhankelijkheid van een rechter of een rechterlijke instantie en om in dat verband in een oplossing te voorzien. Alle rechterlijke instanties, ook de instanties die een zaak betreffende het Unierecht behandelen, moeten daarom een klacht( ) over een gebrek aan onafhankelijkheid van een rechterlijke instantie of een rechter voorleggen aan de president van de bijzondere kamer. Die overdracht heeft geen schorsende werking ten aanzien van de behandeling van de zaak voor de rechterlijke instantie waarbij de zaak aanhangig is gemaakt.( )

98. De uitdrukking „is bevoegd” in artikel 26, lid 2, van de gewijzigde wet inzake de Sąd Najwyższy is ondubbelzinnig en volstaat mijns inziens om vast te stellen dat de bijzondere kamer bij uitsluiting bevoegd is om de kwestie inzake de onafhankelijkheid van een rechterlijke instantie, een formatie of een rechter te behandelen.( ) De tekst van die bepaling lijkt dus geen steun te bieden voor de stelling van de Republiek Polen dat kwesties inzake onafhankelijkheid in hoger beroep kunnen worden opgeworpen. Bovendien heeft de Republiek Polen, toen het Hof deze kwestie ter terechtzitting aan de orde stelde, niet afdoende aangetoond dat dergelijke punten naar behoren in hoger beroep kunnen worden behandeld. De Commissie heeft echter niet gesteld, en evenmin blijkt uit artikel 26, lid 2, van de gewijzigde wet inzake de Sąd Najwyższy, dat de kwestie inzake de onafhankelijkheid van een rechter of een rechterlijke instantie bij de bijzondere kamer aanhangig moet worden gemaakt door middel van een afzonderlijk, zelfstandig beroep. Een aangelegenheid in de zin van artikel 26, lid 2, van de gewijzigde wet inzake de Sąd Najwyższy wordt veeleer behandeld als een procesincident of een exceptie waarover de bijzondere kamer zich moet uitspreken. De Commissie heeft niet aangevoerd dat het vereiste om een dergelijk procesincident of een dergelijke exceptie aan de bijzondere kamer voor te leggen, zo belastend is dat het afbreuk doet aan de volle werking van de rechten die de justitiabelen aan artikel 19, lid 1, tweede alinea, VEU en artikel 47 van het Handvest ontlenen. Evenmin zijn er aanwijzingen dat de overdracht van deze kwesties aan de bijzondere kamer procedurele nadelen meebrengt die de uitoefening van de rechten die artikel 19, lid 1, VEU en artikel 47 van het Handvest aan de justitiabelen toekennen, uiterst moeilijk maakt. Kwesties betreffende de onafhankelijkheid van een rechterlijke instantie, een formatie of een rechter mogen dan kwesties van horizontale aard zijn die niet voor gespecialiseerde rechterlijke instanties behoeven te worden behandeld, er is niets onwettigs aan dat zij door een andere rechterlijke instantie of formatie worden beoordeeld. Dat kan zelfs een betere en eenvormige toepassing van de geldende regels in de hand werken, en aldus daadwerkelijke rechtsbescherming waarborgen op gebieden die onder het Unierecht vallen, met volledige eerbiediging van het voorrangsbeginsel.

99. Indien de betrokken nationale regel afbreuk zou doen aan de doeltreffendheid van artikel 19, lid 1, tweede alinea, VEU en artikel 47 van het Handvest( ), doordat zij bijvoorbeeld aan een andere rechterlijke instantie die zelf niet onafhankelijk is het monopolie toekent om uitspraak te doen over de onafhankelijkheid van een rechterlijke instantie, zou het beginsel van voorrang van het Unierecht vereisen dat de rechterlijke instantie waarbij een dergelijke vordering aanhangig is gemaakt( ), alle maatregelen neemt die noodzakelijk zijn om de volle werking van dat Unierecht te waarborgen door, zo nodig, alle daarmee strijdige nationale bepalingen of rechtspraak buiten toepassing te laten.( )

100. Bij gebreke van schending van het gelijkwaardigheids- of het doeltreffendheidsbeginsel, ben ik bijgevolg van mening dat nationale bevoegdheidsregels die het aantal rechterlijke instanties of rechtsprekende formaties beperken dat uitspraak kan doen over kwesties betreffende de onafhankelijkheid van een rechterlijke instantie, een rechtsprekende formatie of een rechter, niet in strijd zijn met artikel 19, lid 1, tweede alinea, VEU en artikel 47 van het Handvest of het beginsel van voorrang van het Unierecht.

101. Hieruit volgt dat artikel 26, lid 2, van de gewijzigde wet inzake de Sąd Najwyższy de nationale rechterlijke instanties niet belet na te gaan of zij voldoen aan het vereiste van onafhankelijkheid in de zin van artikel 19, lid 1, tweede alinea, VEU en artikel 47 van het Handvest.( ) Het verleent de bijzondere kamer enkel de exclusieve bevoegdheid om uitspraak te doen over de onafhankelijkheid van een rechterlijke instantie, een formatie of een rechter wanneer haar een dergelijke kwestie wordt voorgelegd.

102. De in de punten 67 en 68 hierboven samengevatte argumenten van de Commissie met betrekking tot artikel 26, leden 4 tot en met 6, en artikel 82, leden 2 tot en met 5, van de gewijzigde wet inzake de Sąd Najwyższy beschrijven slechts de inhoud van die bepalingen.( ) Zoals uit punt 66 hierboven blijkt, stelt de Commissie in beginsel dat vragen betreffende de onafhankelijkheid van rechters en rechterlijke instanties van horizontale aard zijn. Bijgevolg zijn die bepalingen van nationaal recht in strijd met artikel 19, lid 1, tweede alinea, VEU en artikel 47 van het Handvest, doordat zij alle Poolse rechterlijke instanties, met uitzondering van de bijzondere kamer, het recht ontnemen uitspraak te doen over vragen betreffende de onafhankelijkheid van rechterlijke instanties of rechters die rijzen in procedures waarop deze bepalingen van nationaal recht betrekking hebben. De Commissie heeft echter niet aangetoond dat die bepalingen van nationaal recht en de daarin vastgestelde procedures en bevoegdheidsregels afbreuk doen aan de volle werking van artikel 19, lid 1, tweede alinea, VEU en artikel 47 van het Handvest of aan het beginsel van voorrang van het Unierecht. Zij is er niet in geslaagd het betoog van de Republiek Polen dat de behandeling van een dergelijke procedure door een gespecialiseerde rechterlijke instantie in overeenstemming is met artikel 19, lid 1, tweede alinea, VEU en artikel 47 van het Handvest, te weerleggen.

103. Wat betreft de grief van de Commissie dat artikel 26, leden 2 en 4 tot en met 6, en artikel 82, leden 2 tot en met 5, van de gewijzigde wet inzake de Sąd Najwyższy in strijd zijn met artikel 267 VWEU, heeft deze instelling, afgezien van het feit dat die bepalingen geenszins naar dat artikel verwijzen, niet aangetoond dat een andere nationale rechterlijke instantie dan de bijzondere kamer waarbij een zaak aanhangig is gemaakt over de onafhankelijkheid van een rechterlijke instantie, een rechtsprekende formatie of een rechter, rechtens of feitelijk( ) wordt belet of gehinderd om een verzoek om een prejudiciële beslissing krachtens artikel 267 VWEU in te dienen.( )

104. Dienaangaande blijkt zowel uit de tekst als uit de systematiek van artikel 267 VWEU dat een nationale rechterlijke instantie slechts om een prejudiciële beslissing kan verzoeken indien bij haar een zaak aanhangig is in het kader waarvan zij een beslissing moet geven waarbij rekening kan worden gehouden met het prejudiciële arrest.( )

105. Hieruit volgt dat, afgezien van de uitoefening van de exclusieve bevoegdheid die artikel 26, leden 2 en 4 tot en met 6( ), en artikel 82, leden 2 tot en met 5, van de gewijzigde wet inzake de Sąd Najwyższy aan de bijzondere kamer toekennen, de kwestie van de onafhankelijkheid van de rechterlijke instanties, de rechtsprekende formaties en de rechters een horizontale kwestie is die voor elke rechterlijke instantie kan rijzen, zoals de Commissie terecht heeft aangevoerd. Een rechterlijke instantie waarbij in een aldaar aanhangige procedure vragen over de onafhankelijkheid van een rechterlijke instantie, een formatie of een rechter worden opgeworpen, kan het Hof zo nodig om een prejudiciële beslissing verzoeken.

106. Artikel 267 VWEU kent de nationale rechterlijke instanties de meest uitgebreide bevoegdheid toe om zich tot het Hof te wenden indien zij menen dat een bij hen aanhangig geding vragen over de uitlegging van bepalingen van het Unierecht opwerpt waarover ter beslechting van het bij hen aanhangige geding moet worden beslist. De nationale rechterlijke instanties mogen die bevoegdheid overigens uitoefenen op elk tijdstip in de procedure dat zij daarvoor geschikt achten.( ) Bovendien is het vaste rechtspraak dat, zelfs wanneer het nationale recht vereist dat een rechter de uitspraken van een andere rechter volgt, dit feit op zich de eerste rechter niet het recht ontneemt om prejudiciële vragen van uitlegging en geldigheid van het Unierecht te stellen op grond van artikel 267 VWEU. De eerstbedoelde rechterlijke instantie is vrij om zich met haar vragen tot het Hof te wenden, met name indien zij meent dat het oordeel van die andere rechter haar tot een met het Unierecht strijdig vonnis zou kunnen brengen.( ) Bovendien is een prejudiciële beslissing van het Hof bindend voor de nationale rechter wat betreft de uitlegging van de betrokken bepalingen van Unierecht met het oog op de beslissing in het hoofdgeding.( )

107. Uit het voorgaande volgt dat de rechterlijke instanties in de Republiek Polen het Hof elke prejudiciële vraag kunnen voorleggen die zij noodzakelijk achten, in welk stadium van de procedure zij dit ook wenselijk achten, zelfs aan het einde van een procedure als die van artikel 26, lid 2, van de gewijzigde wet inzake de Sąd Najwyższy. Zij kunnen ook elke maatregel nemen die nodig is om de voorlopige rechterlijke bescherming van de door het Unierecht verleende rechten te waarborgen, en aan het einde van de procedure de betrokken nationale wetsbepaling of de uitspraak van de bijzondere kamer buiten toepassing laten, indien zij menen dat die in strijd is met het Unierecht. Als rechterlijke instantie in laatste aanleg is de bijzondere kamer in beginsel verplicht het Hof krachtens artikel 267, derde alinea, VWEU te verzoeken om een prejudiciële beslissing wanneer bij haar een vraag over de uitlegging van het VWEU wordt opgeworpen.

108. Wat de grieven van de Commissie inzake de overgangsmaatregelen van artikel 10 van de wijzigingswet betreft, is het vaste rechtspraak dat de vraag of een lidstaat zijn verplichtingen niet is nagekomen, moet worden beantwoord aan de hand van de situatie zoals die zich voordeed aan het einde van de in het met redenen omkleed advies gestelde termijn.( ) Artikel 10 van de wijzigingswet is op 14 februari 2020 in werking getreden. In antwoord op een vraag van het Hof ter terechtzitting heeft de Commissie bevestigd dat zij niet kan aantonen dat die bepaling na het verstrijken van de in het met redenen omkleed advies gestelde termijn, te weten 30 december 2020, nog steeds gevolgen teweegbracht. Zij heeft daarom erkend dat artikel 10 van de wijzigingswet op die datum was „vervallen”. Hieruit volgt dat het middel van de Commissie met betrekking tot artikel 10 van de wijzigingswet niet-ontvankelijk is.

109. Omdat uit niets blijkt dat zou moeten worden getwijfeld aan de legitimiteit van de overdracht van de exclusieve bevoegdheid aan de bijzondere kamer om te beslissen over de onafhankelijkheid van een rechterlijke instantie, een formatie of een rechter overeenkomstig artikel 26, leden 2 en 4 tot en met 6, en artikel 82, leden 2 tot en met 5, van de gewijzigde wet inzake de Sąd Najwyższy, kunnen de grieven van de Commissie met betrekking tot de in artikel 10 van de wijzigingswet vervatte overgangsmaatregelen, die enkel de toepassing in de tijd van voornoemde bepalingen regelen, hoe dan ook niet slagen.

110. De Commissie verzoekt tevens om vast te stellen dat de Republiek Polen, door de in het onderhavige middel aan de orde gestelde nationale bepalingen toe te passen, het beginsel van voorrang van het Unierecht heeft geschonden. Het volstaat op te merken dat de grief met betrekking tot de voorrang, de uitvoering door de Republiek Polen van artikel 19, lid 1, tweede alinea, VEU, artikel 47 van het Handvest en artikel 267 VWEU betreft. Bijgevolg kan deze niet als een apart middel worden beschouwd en hoeft er niet op te worden beslist.( )

111. Ik geef het Hof derhalve in overweging om het tweede middel af te wijzen.

B. Eerste middel – Verbod voor de nationale rechter om na te gaan of is voldaan aan het Unierechtelijke vereiste van een doeltreffende voorziening in rechte voor een onafhankelijk en onpartijdig gerecht dat vooraf bij wet is ingesteld

1. Argumenten van partijen

112. De Commissie betoogt dat de Republiek Polen, door de nationale rechterlijke instanties te verbieden om na te gaan of is voldaan aan het Unierechtelijke vereiste van een doeltreffende voorziening in rechte voor een onafhankelijk en onpartijdig gerecht dat vooraf bij wet is ingesteld, de verplichtingen niet is nagekomen die op haar rusten krachtens artikel 19, lid 1, tweede alinea, VEU juncto artikel 47 van het Handvest, in het licht van de rechtspraak van het EHRM betreffende artikel 6, lid 1, EVRM, en krachtens artikel 267 VWEU en het beginsel van voorrang van het Unierecht.

113. De Commissie betoogt in de eerste plaats dat artikel 42a, leden 1 en 2, van de gewijzigde wet betreffende de organisatie van de gewone rechterlijke instanties, artikel 29, leden 2 en 3, van de gewijzigde wet inzake de Sąd Najwyższy en artikel 5, leden 1a en 1b, van de gewijzigde wet betreffende de organisatie van de administratieve rechterlijke instanties het die nationale rechterlijke instanties verbieden om de wettigheid van de benoeming van rechters of de legitimiteit van rechterlijke instanties in de Republiek Polen te toetsen, en dus ook om na te gaan of een rechterlijke instantie waarin een rechter zitting heeft, vooraf bij wet is ingesteld in de zin van artikel 19, lid 1, VEU juncto artikel 47 van het Handvest, gelezen in het licht van het arrest van het EHRM, Guðmundur Andri Ástráðsson tegen IJsland.( ) In haar repliek betoogt de Commissie dat de tekst van de hierboven genoemde bepalingen van Pools recht geen onderscheid lijkt te maken tussen de rechterlijke toetsing van de handeling tot benoeming van een rechter door de president van de Republiek en de rechterlijke toetsing ter verzekering dat de waarborgen van artikel 19, lid 1, tweede alinea, VEU zijn vervuld. De regelmatigheid van de procedure die tot de benoeming van een rechter leidt, is niet alleen van invloed op de geldigheid van de benoemingshandeling, maar ook op de toepassing van het Unierechtelijke vereiste van toegang tot een onafhankelijk en onpartijdig gerecht dat vooraf bij wet is ingesteld op grond van artikel 19, lid 1, tweede alinea, VEU en artikel 47 van het Handvest. In punt 134 van het arrest A.K. wordt vastgesteld dat het noodzakelijk is om te waarborgen dat de basisvoorwaarden en de gedetailleerde procedureregels voor de benoeming van rechters bij de justitiabelen geen gegronde twijfel kunnen doen ontstaan over de vraag of die rechters zich niet laten beïnvloeden door externe factoren en onpartijdig zijn ten opzichte van de met elkaar strijdende belangen.

114. In de tweede plaats betoogt de Commissie dat artikel 55, lid 4, van de gewijzigde wet betreffende de organisatie van de gewone rechterlijke instanties eraan in de weg staat dat Poolse rechterlijke instanties nagaan of leden van een formatie rechtmatig rechterlijke functies kunnen uitoefenen. Het verbiedt rechterlijke instanties om ambtshalve of op verzoek van partijen op grond van de „bepalingen betreffende de toewijzing van zaken en de aanwijzing en wijziging van rechtsprekende formaties”, na te gaan of een rechtsprekende formatie in strijd is met de wet of onderbezet is, dan wel of een persoon onbevoegd of onbekwaam is om recht te spreken. Die bepaling staat er dus aan in de weg dat de rechterlijke instanties, middels toetsing van de wettigheid van een beslissing, nagaan of een rechterlijke instantie onafhankelijk en onpartijdig is en vooraf bij wet is ingesteld, en dus of zij bevoegd was om van de zaak kennis te nemen. Bovendien is artikel 55, lid 4, van de gewijzigde wet betreffende de organisatie van de gewone rechterlijke instanties overeenkomstig artikel 8 van de wijzigingswet ook van toepassing op reeds aanhangige zaken. In de repliek werd verduidelijkt dat een rechter die is benoemd overeenkomstig de regels inzake de toewijzing van zaken, volgens artikel 55, lid 4, van de gewijzigde wet betreffende de organisatie van de gewone rechterlijke instanties wordt geacht bevoegd te zijn om op rechtmatige wijze uitspraak te doen in een zaak. Dit belet dat in een hoger beroep tegen een beslissing wordt onderzocht of is voldaan aan de vereisten van een onafhankelijk en onpartijdig gerecht dat vooraf bij wet is ingesteld.

115. De Commissie is van mening dat de hierboven genoemde nationale bepalingen een Poolse rechterlijke instantie beletten haar verplichting na te komen om ambtshalve of op verzoek van een partij na te gaan of zij, gelet op haar samenstelling, een onafhankelijk en onpartijdig gerecht vormt dat vooraf bij wet is ingesteld. Bovendien beletten die bepalingen de rechterlijke instanties om, wanneer dit punt van belang is voor hun eigen beslissing (bijvoorbeeld in een beroep tot vernietiging van een beslissing wegens onregelmatige samenstelling van een rechterlijke instantie), na te gaan of een andere rechterlijke instantie voldoet aan de Unierechtelijke vereisten van een onafhankelijk en onpartijdig gerecht dat vooraf bij wet is ingesteld in de zin van artikel 19, lid 1, tweede alinea, VEU juncto artikel 47 van het Handvest, gelezen in het licht van de rechtspraak van het EHRM over artikel 6, lid 1, EVRM, gelet op de omstandigheden waarin een rechter wordt benoemd of de legitimiteit van een rechterlijke instantie.

116. Volgens de Commissie is het niet noodzakelijk dat voor de rechterlijke toetsing van het vereiste van een onafhankelijk gerecht dat bij wet is ingesteld in overeenstemming met artikel 19, lid 1, tweede alinea, VEU en artikel 47 van het Handvest, een specifieke regeling in het leven wordt geroepen. Evenmin is het per se noodzakelijk dat een nationale rechter de handeling tot benoeming van een rechter nietig verklaart of de benoemde persoon uit zijn ambt ontheft. Dat volgens de grondwet van de Republiek Polen de benoemingshandeling van een rechter niet ter discussie kan worden gesteld, is dus niet van belang. Het staat aan de nationale rechter bij wie de zaak aanhangig is gemaakt, om de gevolgen van een eventuele schending van het vereiste van een vooraf bij wet ingestelde onafhankelijke rechterlijke instantie vast te stellen op basis van het toepasselijke nationale recht, waarbij naar behoren rekening wordt gehouden met de doeltreffendheid van het Unierecht en met aspecten zoals het rechtszekerheidsbeginsel.

117. De Republiek Polen stelt dat de Commissie er niet in is geslaagd haar argument inzake de vermeende schending van artikel 267 VWEU en van het voorrangsbeginsel te staven. Bovendien betoogt zij dat de Commissie niet heeft verwezen naar artikel 26, lid 3, van de gewijzigde wet inzake de Sąd Najwyższy en niet heeft uitgelegd in welk opzicht die bepaling in strijd is met het Unierecht.

118. De Republiek Polen maakt een duidelijk onderscheid tussen de rechterlijke toetsing van de handeling tot benoeming van een rechter en de gevolgen daarvan en de rechterlijke toetsing van de waarborgen die een rechterlijke instantie krachtens artikel 19, lid 1, tweede alinea, VEU moet bieden. Het Poolse recht staat de eerste vorm van rechterlijke toetsing niet toe en het Hof had daar in zijn arrest A.K. geen bezwaar tegen.( ) Volgens de grondwet van de Republiek Polen en de vaste rechtspraak van de Poolse rechterlijke instanties komt de bevoegdheid om rechters te benoemen toe aan de president van de Republiek. Die bevoegdheid is niet vatbaar voor rechterlijke toetsing en is dat ook nooit geweest, omdat een dergelijke toetsing, indien zij zou worden toegestaan, afbreuk zou doen aan het beginsel van de onafzetbaarheid van rechters. Dit is in overeenstemming met de rechtspraak van het Hof, waaruit blijkt dat de voorwaarden voor afzetting van een rechter bij wet moeten zijn bepaald en gerechtvaardigd en evenredig moeten zijn. Het is ook in overeenstemming met de rechtspraak van het EHRM, volgens welke de rechterlijke organisatie niet aan de discretionaire bevoegdheid van de rechterlijke macht mag worden overgelaten. Daar staat tegenover dat het Poolse recht voorziet in rechterlijke toetsing van het recht op een onafhankelijke rechterlijke instantie en van het verlenen van de door het Unierecht geboden waarborgen. De Republiek Polen voegt daaraan toe dat de uitlegging die de Commissie aan de bestreden bepalingen geeft, geen steun vindt in de rechtspraak.

119. De Republiek Polen is van mening dat artikel 42a, leden 1 en 2, en artikel 55, lid 4, van de gewijzigde wet inzake de gewone rechterlijke instanties, artikel 29, leden 2 en 3, van de gewijzigde wet inzake de Sąd Najwyższy en artikel 5, leden 1a en 1b, van de gewijzigde wet betreffende de organisatie van de administratieve rechterlijke instanties, geen beperkingen stellen aan de bevoegdheid van de nationale rechterlijke instanties om na te gaan of justitiabelen de bescherming genieten die door artikel 19, lid 1, tweede alinea, VEU juncto artikel 47 van het Handvest wordt geboden.

120. In dat verband merkt de Republiek Polen in de eerste plaats op dat in geval van twijfel over de onpartijdigheid van een rechter, om wraking k