De inwerkingtreding van het Verdrag van Lissabon, waarbij het Handvest van de grondrechten in het primaire recht van de Unie is opgenomen, heeft de inhoud van het recht op een eerlijk proces zoals dat volgt uit met name artikel 6 van het Europees Verdrag tot bescherming van de rechten van de mens en zoals dat is erkend op het niveau van de Unie als algemeen beginsel van Unierecht niet wezenlijk gewijzigd. Deze overwegingen kunnen worden uitgebreid tot het recht om te worden gehoord en, ruimer, tot de rechten van de verdediging als geheel, voor zover deze rechten ertoe bijdragen dat een eerlijk proces wordt gewaarborgd.

In het kader van een onderzoek naar misbruik van een machtspositie in strijd met het mededingingsrecht van de Unie moet in voorkomend geval rekening worden gehouden met de omstandigheid dat de machtspositie is ontstaan als gevolg van een traditioneel wettelijk monopolie. Voor de beoordeling van de evenredigheid van een geldboete die is opgelegd wegens misbruik door een telecommunicatieonderneming en, meer bepaald, de evenredigheid van het basisbedrag van de geldboete, is het van wezenlijk belang rekening te houden met

— ten eerste, het gegeven dat de machtspositie van deze onderneming voortkomt uit een traditioneel wettelijk monopolie,

— ten tweede, het gegeven dat de inbreuk uit meerdere, flagrante, voortdurende en opzettelijke schendingen van het regelgevingskader bestaat, dat haar, als exploitant met een aanmerkelijke marktmacht, ertoe verplichtte de alternatieve operatoren tegen transparante, billijke en niet-discriminerende voorwaarden ontbundelde toegang tot het aansluitnetwerk en gerelateerde diensten aan te bieden,

— ten derde, het gegeven dat deze onderneming zich ervan bewust is dat haar handelwijze onrechtmatig was, zowel op het vlak van de regelgeving (zij is vervolgd en veroordeeld bij besluiten van de nationale regelgevende instantie die zijn bevestigd bij definitieve beslissingen van nationale rechterlijke instanties) als op het vlak van het mededingingsrecht, waar haar praktijken beoogden nieuwe markdeelnemers te beletten tot de betrokken productmarkten toe te treden of die toetreding te vertragen, en

— ten vierde, het gegeven dat het bij de productmarkten die door het misbruik van deze onderneming waren aangetast, die een aanzienlijke omvang hebben daar zij zich uitstrekken over het gehele grondgebied van een van de grootste lidstaten van de Unie, gaat om markten van groot belang, zowel uit economisch als uit maatschappelijk oogpunt. Toegang tot breedbandinternet is immers het sleutelelement voor de ontwikkeling van de informatiemaatschappij.

Deze factoren volstaan om ervan uit te gaan dat het misbruik van machtspositie dat deze onderneming wordt verweten, te weten weigering een prestatie te leveren, een zware inbreuk oplevert.

Aangezien de betrokken onderneming niet onkundig kan zijn van de onrechtmatigheid van haar gedrag, en voorts gezien de opzettelijkheid van dat gedrag en het feit dat de traditionele exploitant een virtuele monopoliepositie inneemt op de wholesalemarkt voor breedbandtoegang en een zeer sterke machtspositie op de retailmarkten, kwalificeert de Commissie deze inbreuk terecht als regelrecht misbruik dat bijzonder zwaar is. In het licht van de bijzondere ernst van de inbreuk schendt de Commissie het evenredigheidsbeginsel niet door bij de berekening van het basisbedrag van de geldboete uit te gaan van een deel van 10 % van de waarde van de verkopen overeenkomstig de punten 19 tot en met 22 van de richtsnoeren voor de berekening van geldboeten die uit hoofde van artikel 23, lid 2, onder a), van verordening (EG) nr. 1/2003 worden opgelegd.

(cf. punten 177‑183, 185, 186)