Artikel 23, lid 1, van verordening nr. 73/2009 tot vaststelling van gemeenschappelijke voorschriften voor regelingen inzake rechtstreekse steunverlening aan landbouwers in het kader van het gemeenschappelijk landbouwbeleid en tot vaststelling van bepaalde steunregelingen voor landbouwers, tot wijziging van verordeningen nr. 1290/2005, nr. 247/2006, nr. 378/2007 en tot intrekking van verordening nr. 1782/2003, moet aldus worden uitgelegd dat niet-naleving van de voorschriften inzake de randvoorwaarden door de persoon aan of door wie de landbouwgrond is overgedragen, naar aanleiding waarvan het totaalbedrag van de rechtstreekse betalingen wordt verlaagd of uitgesloten, volledig moet worden toegerekend aan de landbouwer die de steunaanvraag heeft ingediend.

Die bepaling maakt immers geen onderscheid tussen de gevallen van niet-naleving van de voorschriften inzake de randvoorwaarden die het gevolg zijn van nalatigheid, en de gevallen van niet-naleving van die voorschriften die het gevolg zijn van opzettelijk handelen door de persoon aan of door wie de landbouwgrond is overgedragen. Bijgevolg kan niet worden uitgesloten dat de gevolgen van een handeling van de persoon aan of door wie de landbouwgrond is overgedragen, worden toegerekend aan een landbouwer die een steunaanvraag heeft ingediend. Daarbij is de sanctie bij niet-naleving van die voorschriften een specifiek administratief instrument dat integraal deel uitmaakt van de landbouwsteunregelingen en de naleving van die voorschriften moet bevorderen. Hieruit volgt dat de steun ontvangende landbouwer, ook indien hij het perceel waarvoor hij de rechtstreekse betaling heeft aangevraagd, niet tijdens het volledige kalenderjaar effectief in gebruik had, het risico dient te dragen dat de niet-naleving van de voorschriften inzake de randvoorwaarden op dat perceel die te wijten is aan nalatigheid of opzettelijk handelen van de persoon aan of door wie bedoeld perceel is overgedragen, hem wordt toegerekend, wat kan resulteren in verlaging of uitsluiting van het totaalbedrag van de rechtstreekse betalingen. Die landbouwer kan dus aansprakelijk worden gesteld voor de overtreding door de persoon aan of door wie de betrokken landbouwgrond is overgedragen, alsmede voor de gevolgen van opzettelijk handelen.

De aansprakelijkheid van de landbouwer die een steunaanvraag indient, wegens niet-naleving van de voorschriften inzake de randvoorwaarden die te wijten is aan nalatigheid of opzettelijk handelen van de persoon aan of door wie de landbouwgrond is overgedragen, is verenigbaar met het vereiste dat voortvloeit uit punt 57 van de considerans van verordening nr. 796/2004 houdende uitvoeringsbepalingen inzake de randvoorwaarden, de modulatie en het geïntegreerd beheers- en controlesysteem waarin is voorzien bij verordening nr. 1782/2003, alsmede inzake de bij verordening nr. 479/2008 van de Raad vastgestelde randvoorwaarden, zoals gewijzigd bij verordening nr. 1266/2008, en voorschrijft dat de verlagingen en de uitsluitingen van het totaalbedrag van de rechtstreekse betalingen moeten worden vastgesteld met inachtneming van het evenredigheidsbeginsel. Enerzijds maakt bedoelde aansprakelijkheid het immers mogelijk de doelstelling te verwezenlijken die ten grondslag ligt aan het stelsel van verlagingen en uitsluitingen van het totaalbedrag van de rechtstreekse betalingen, zoals deze in punt 3 van de considerans van verordening nr. 73/2009 in herinnering is gebracht, te weten de opneming in de gemeenschappelijke marktordeningen van basisnormen op het gebied van milieu, voedselveiligheid, diergezondheid en dierenwelzijn en goede landbouw- en milieuconditie. Anderzijds gaat zij niet verder dan noodzakelijk is voor het bereiken van het beoogde doel, aangezien niets de partijen bij een overeenkomst tot overdracht van landbouwgrond belet om onderling nadere afspraken te maken ter zake van de financiële risico’s van een dergelijke overeenkomst, waaronder het risico van een eventuele verlaging of uitsluiting van landbouwsteun, en voorts ook zonder dergelijke afspraken niet van meet af aan kan worden uitgesloten dat ter bescherming van de belangen van de landbouwer die een steunaanvraag heeft ingediend, beroep wordt gedaan op civielrechtelijke rechtsinstituten.

(cf. punten 32, 35, 37, 38, 40-42, 44 en dictum)