Arrest van het Gerecht (Vierde kamer – uitgebreid) van 13 juli 2018 – Bourdouvali e.a./Raad e.a.

(Zaak T‑786/14)

„Niet-contractuele aansprakelijkheid – Economisch en monetair beleid – Programma ter ondersteuning van de stabiliteit van Cyprus – Besluit van de raad van bestuur van de ECB betreffende de door de Central Bank of Cyprus gevraagde noodliquiditeitssteun – Verklaringen van de Eurogroep van 25 maart, 12 april, 13 mei en 13 september 2013 over Cyprus – Besluit 2013/236/EU – Memorandum van overeenstemming inzake specifieke economische beleidsvoorwaarden dat op 26 april 2013 tussen Cyprus en het Europees Stabiliteitsmechanisme (ESM) is gesloten – Bevoegdheid van het Gerecht – Ontvankelijkheid – Vormvereisten – Uitputting van de interne rechtsmiddelen – Voldoende gekwalificeerde schending van een rechtsregel die particulieren rechten toekent – Eigendomsrecht – Gewettigd vertrouwen – Gelijke behandeling”

1. Beroep tot schadevergoeding – Voorwerp – Vordering tot vergoeding van aan de Unie toe te rekenen schade – Bevoegdheid van de Unierechter – Vordering tot vergoeding van door de nationale autoriteiten veroorzaakte schade – Bevoegdheid van de nationale rechterlijke instanties (Art. 268 VWEU en 340, tweede en derde alinea, VWEU) (zie punten 77‑80)

2. Beroep tot schadevergoeding – Voorwerp – Vordering tot vergoeding van schade die de Commissie of de Europese Centrale Bank hebben veroorzaakt in de vervulling van de taken die hun door het Verdrag tot instelling van het Europees Stabiliteitsmechanisme zijn opgedragen – Ontvankelijkheid (Art. 268 VWEU en 340, tweede alinea, VWEU) (zie punt 81)

3. Beroep tot schadevergoeding – Zelfstandig karakter – Verschil met het beroep tot nietigverklaring – Hoedanigheid van verwerende partij – Criteria voor vaststelling (Art. 263 VWEU, 268 VWEU en 340, tweede alinea, VWEU) (zie punten 105‑108)

4. Beroep tot schadevergoeding – Voorwerp – Vordering tot vergoeding van schade die door de Eurogroep in de uitoefening van de haar door het Unierecht verleende bevoegdheden is veroorzaakt – Ontvankelijkheid (Art. 3 VEU; art. 119, lid 2, VWEU, 137 VWEU en 268 VWEU; protocol nr. 14 bij het VEU en het VWEU, art. 1) (zie punt 109)

5. Economisch en monetair beleid – Monetair beleid – Coördinatie van het monetair beleid – Informele vergadering van de lidstaten die de euro als munt hebben, binnen de Eurogroep – Voorwerp – Samenstelling (Art. 137 VWEU; protocol nr. 14 bij het VEU en het VWEU, art. 1;Verdrag tot instelling van het Europees Stabiliteitsmechanisme, art. 5, lid 1) (zie punten 119‑121)

6. Economisch en monetair beleid – Economisch beleid – Coördinatie van het economisch beleid – Europees Stabiliteitsmechanisme – Toedeling van bevoegdheid ter zake van het verlenen van financiële bijstand – Onderwerping aan het internationaal publiekrecht – Toerekenbaarheid aan de Commissie en aan de Europese Centrale Bank van handelingen die dezen in de vervulling van de hun door het verdrag betreffende het Europees Stabiliteitsmechanisme opgedragen taken hebben gesteld – Daarvan uitgesloten (Verdrag tot instelling van het Europees Stabiliteitsmechanisme, art. 13, lid 4) (zie punten 124, 125, 166)

7. Economisch en monetair beleid – Monetair beleid – Tenuitvoerlegging – Specifieke maatregelen om de financiële stabiliteit en een duurzame groei op Cyprus te herstellen – Integratie van de activiteiten van een nationale bank in de nationale centrale bank en omzetting van de deposito’s in aandelen binnen laatstgenoemde bank – Geen beoordelingsmarge voor de betrokken lidstaat [Art. 136, lid 1, VWEU; besluit 2013/236 van de Raad, art. 2, lid 6, onder b) en d)] (zie punten 177‑180, 185, 190)

8. Economisch en monetair beleid – Economisch beleid – Coördinatie van het economisch beleid – Europees Stabiliteitsmechanisme – Toewijzing van nieuwe taken aan de Commissie en aan de Europese Centrale Bank – Geen invloed op de bij het VEU en het VWEU aan deze instellingen toegewezen taken – Mogelijkheid om in het kader van een schadevordering de onrechtmatigheid van de uitvoering van die taken aan te voeren (Art. 17, lid 1, VEU; art. 282, lid 2, VWEU; Verdrag tot instelling van het Europees Stabiliteitsmechanisme, art. 13, leden 3, 4 en 7) (zie punten 200‑203)

9. Recht van de Europese Unie – Beginselen – Bescherming van het gewettigd vertrouwen – Voorwaarden – Nauwkeurige toezeggingen van de administratie – Begrip – Toezeggingen van de Eurogroep – Daaronder begrepen (zie punten 204, 205, 403, 426)

10. Gerechtelijke procedure – Inleidend verzoekschrift – Vormvereisten – Vaststelling van het voorwerp van het geschil – Summiere uiteenzetting van de aangevoerde middelen – Verzoek tot herstel van de schade die naar verluidt is veroorzaakt door een instelling van de Unie – Elementen op basis waarvan het aan de instelling verweten gedrag, het causaal verband en de werkelijke en zekere aard van de veroorzaakte schade kunnen worden vastgesteld [Statuut van het Hof van Justitie, art. 21, eerste alinea; Reglement voor de procesvoering van het Gerecht (1991), art. 44, lid 1, c)] (zie punten 214, 215)

11. Beroep tot schadevergoeding – Zelfstandig karakter – Uitputting van de interne rechtsmiddelen – Uitzondering – Mogelijkheid voor de Unierechter om de aard en de omvang van de gestelde schade vast te stellen [Art. 268 VWEU en 340, tweede en derde alinea, VWEU; Reglement voor de procesvoering van het Gerecht (1991), art. 44, lid 1, c)] (zie punten 237‑240)

12. Niet-contractuele aansprakelijkheid – Voorwaarden – Onrechtmatigheid – Schade – Causaal verband – Ontbreken van een van de voorwaarden – Volledige verwerping van het beroep tot schadevergoeding (Art. 340, tweede alinea, VWEU) (zie punt 244)

13. Economisch en monetair beleid – Economisch beleid – Coördinatie van het economisch beleid – Europees Stabiliteitsmechanisme – Sluiting van een memorandum van overeenstemming dat voorziet in de omzetting in aandelen van een gedeelte van de niet-gegarandeerde deposito’s van een nationale bank en in de tijdelijke bevriezing van een ander gedeelte van de niet-gegarandeerde deposito’s van deze bank – Verenigbaarheid met het eigendomsrecht van de depositogevers – Beoordeling of er minder beperkende maatregelen bestaan – Inaanmerkingneming van de spoedeisendheid van de situatie [Handvest van de grondrechten van de Europese Unie, art. 17, lid 1, en 52, en 1; Verdrag tot instelling van het Europees Stabiliteitsmechanisme, art. 12] (zie punten 254, 281, 289, 309)

14. Grondrechten – Handvest van de grondrechten van de Europese Unie – Beperking van de uitoefening en het gebruik van de in het Handvest neergelegde rechten en vrijheden – Voorwaarden – Vereiste dat de beperking bij wet wordt gesteld – Draagwijdte (Handvest van de grondrechten van de Europese Unie, art. 52, leden 1 en 3) (zie punt 271)

15. Niet-contractuele aansprakelijkheid – Voorwaarden – Normatieve handeling die technische keuzen en ingewikkelde beoordelingen vergt – Voldoende gekwalificeerde schending van een hogere rechtsregel die rechten aan particulieren verleent – Vereiste van kennelijke en ernstige overschrijding van de grenzen van de ruime beoordelingsvrijheid van de Uniewetgever (Art. 340 VWEU) (zie punt 290)

16. Economisch en monetair beleid – Economisch beleid – Coördinatie van het economisch beleid – Europees Stabiliteitsmechanisme – Sluiting van een memorandum van overeenstemming dat voorziet in de omzetting in aandelen van een gedeelte van de niet-gegarandeerde deposito’s van een nationale bank en in de tijdelijke bevriezing van een ander gedeelte van de niet-gegarandeerde deposito’s van deze bank – Verenigbaarheid met het eigendomsrecht van de depositogevers – Bestaan van vergelijkbare situaties – Verschillende behandeling van de andere lidstaten van de eurozone die financiële bijstand genieten – Schending – Voorwaarden [Handvest van de grondrechten van de Europese Unie, art. 17, lid 1; Verdrag tot instelling van het Europees Stabiliteitsmechanisme, art. 12] (zie punten 310‑312)

17. Beroep tot nietigverklaring – Middelen – Schending van wezenlijke vormvoorschriften – Ontbrekende of ontoereikende motivering – Ambtshalve onderzoek door de rechter (Art. 263 VWEU en 296 VWEU) (zie punt 389)

18. Handelingen van de instellingen – Motivering – Verplichting – Omvang – Beoordeling van de motiveringsplicht aan de hand van de omstandigheden van het geval – Noodzaak om alle relevante feitelijke en juridische elementen te vermelden – Geen (Art. 296 VWEU) (zie punten 391‑394)

19. Europese Centrale Bank – Bevoegdheden van het Europees Stelsel van centrale banken – Vaststelling van de voorwaarden voor herkapitalisatie en afwikkeling van financiële instellingen – Daarvan uitgesloten (Art. 282, lid 1, VWEU; protocol nr. 4 bij het VEU en het VWEU, art. 14.4) (zie punten 414‑416, 418)

20. Handelingen van de instellingen – Rechtskarakter – Vaststelling aan de hand van de inhoud van de handeling – Intentieverklaring die niet is bekendgemaakt in serie L of serie C van het Publicatieblad van de Europese Unie – Geen juridische waarde (zie punt 419)

21. Recht van de Europese Unie – Beginselen – Bescherming van het gewettigd vertrouwen – Voorwaarden – Toekenning van financiële steun aan een lidstaat in moeilijkheden op voorwaarde dat deze bepaalde maatregelen treft om de financiële stabiliteit te herstellen – Niet-oplegging van dergelijke maatregelen bij de toekenning van financiële steun aan andere lidstaten – Schending – Geen (Besluit 2013/236 van de Raad) (zie punten 431, 432)

22. Recht van de Europese Unie – Beginselen – Gelijke behandeling – Begrip – Bewijslast (Handvest van de grondrechten van de Europese Unie, art. 20 en 21) (zie punten 439‑441)

23. Economisch en monetair beleid – Monetair beleid – Tenuitvoerlegging – Specifieke maatregelen om de financiële stabiliteit en een duurzame groei op Cyprus te herstellen – Afwikkeling van een bank in moeilijkheden en herkapitalisatie van een andere bank in moeilijkheden door omzetting van de niet-gegarandeerde deposito’s van de eerste bank in eigen kapitaal – Overname door de tweede bank van de uit de financiële bijstand voortvloeiende schuld van de eerste bank – Verschillende behandeling van de houders van niet-gegarandeerde deposito’s van de twee banken ten opzichte van de schuldeisers met vorderingen die voortvloeien uit de financiële bijstand – Schending van het gelijkheidsbeginsel – Geen (Besluit 2013/236 van de Raad; memorandum van overeenstemming van 26 april 2013) (zie punt 448)

24. Recht van de Europese Unie – Beginselen – Gelijke behandeling – Discriminatie op grond van de nationaliteit – Verbod – Niet-toepasselijkheid op een situatie die volledig in de interne sfeer van een lidstaat ligt – Grenzen – Bijdragen door een instelling van de Unie aan de handhaving of de toepassing van een dergelijke behandeling – Ontoelaatbaarheid (Art. 18 VWEU) (zie punten 460‑462)

25. Recht van de Europese Unie – Beginselen – Gelijke behandeling – Schending – Begrip (zie punt 464)

26. Economisch en monetair beleid – Monetair beleid – Tenuitvoerlegging – Specifieke maatregelen om de financiële stabiliteit en een duurzame groei op Cyprus te herstellen – Afwikkeling van een bank in moeilijkheden en herkapitalisatie van een andere bank in moeilijkheden door omzetting van de niet-gegarandeerde deposito’s van de eerste bank in eigen kapitaal – Verschillende behandeling van de houders van niet-gegarandeerde deposito’s van de twee banken ten opzichte van de schuldeisers met vorderingen die voortvloeien uit de financiële bijstand – Schending van het gelijkheidsbeginsel – Geen (Besluit 2013/236 van de Raad; memorandum van overeenstemming van 26 april 2013) (zie punten 468‑470, 472)

27. Economisch en monetair beleid – Monetair beleid – Tenuitvoerlegging – Specifieke maatregelen om de financiële stabiliteit en een duurzame groei op Cyprus te herstellen – Afwikkeling van een bank in moeilijkheden en herkapitalisatie van een andere bank in moeilijkheden door omzetting van de niet-gegarandeerde deposito’s van de eerste bank in eigen kapitaal – Overdracht van de deposito’s aan de tweede bank tot een maximumbedrag van 100000 EUR per depositogever – Schending van het gelijkheidsbeginsel – Geen (Richtlijn 94/19 van het Europees Parlement en de Raad, zoals gewijzigd bij de richtlijnen 2005/1 en 2009/14, zestiende overweging en art. 7, lid 1 bis; besluit 2013/236 van de Raad; memorandum van overeenstemming van 26 april 2013) (zie punten 481‑484)

28. Gerechtelijke procedure – Bewijs – Bewijslast [Reglement voor de procesvoering van het Gerecht (2015), art. 85] (zie punt 500)

29. Economisch en monetair beleid – Monetair beleid – Tenuitvoerlegging – Specifieke maatregelen om de financiële stabiliteit en een duurzame groei op Cyprus te herstellen – Afwikkeling van een bank in moeilijkheden en herkapitalisatie van een andere bank in moeilijkheden door omzetting van de niet-gegarandeerde deposito’s van de eerste bank in eigen kapitaal – Verschillende behandeling van de houders van niet-gegarandeerde deposito’s van de twee banken ten opzichte van de coöperatieve banken die niet het voorwerp van een bail-in zijn geweest – Schending van het gelijkheidsbeginsel – Geen (Besluit 2013/236 van de Raad) (zie punten 503‑507)

Voorwerp

Verzoek, krachtens artikel 268 VWEU, strekkende tot vergoeding van de schade die verzoekers stellen te hebben geleden ten gevolge van het besluit van de raad van bestuur van de ECB van 21 maart 2013 ten aanzien van de door de Central Bank of Cyprus gevraagde noodliquiditeitssteun, van de verklaringen van de Eurogroep van 25 maart, 12 april, 13 mei en 13 september 2013 over Cyprus, van besluit 2013/236/EU van de Raad van 25 april 2013 gericht tot Cyprus inzake specifieke maatregelen om de financiële stabiliteit en de duurzame groei te herstellen (PB 2013, L 141, blz. 32), van het memorandum van overeenstemming inzake specifieke economische beleidsvoorwaarden dat op 26 april 2013 tussen de Republiek Cyprus en het Europees Stabiliteitsmechanisme (ESM) is gesloten, en van andere handelingen en gedragingen van de Commissie, de Raad, de ECB en de Eurogroep die verband houden met de toekenning van een financiëlebijstandfaciliteit aan de Republiek Cyprus

Dictum

1) Het beroep wordt verworpen.