Trefwoorden

Samenvatting



Trefwoorden

1. Mededinging – Mededingingsregelingen – Mededingingsregelingen die ratione materiae en ratione temporis aan rechtsstelsel van EGKS-Verdrag zijn onderworpen – Aflopen van EGKS-Verdrag – Behoud door Commissie van toezicht op grond van verordening nr. 1/2003

(Art. 65, lid 1, KS; verordening nr. 1/2003 van de Raad)

2. Handelingen van de instellingen – Toepassing ratione temporis – Aflopen van EGKS-Verdrag – Beschikking na aflopen van EGKS-Verdrag door Commissie jegens onderneming gegeven betreffende feiten die zich vóór aflopen van dat verdrag hebben voorgedaan – Legaliteitsbeginsel inzake delicten en straffen – Beginsel van bescherming van gewettigd vertrouwen – Draagwijdte – Aansprakelijkheid van ondernemingen voor hun met mededingingsregels strijdige gedragingen in context van opvolging van rechtskader van EGKS-Verdrag door rechtskader van EG-Verdrag – Regels van materieel recht – Procedureregels

(Art 65, leden 1 en 5, KS; Handvest van de grondrechten van de Europese Unie, art. 49, lid 1; verordening nr. 1/2003 van de Raad, art. 7, lid 1, en 23, lid 2)

3. Beroep tot nietigverklaring – Arrest houdende nietigverklaring – Draagwijdte – Absoluut gezag van gewijsde – Draagwijdte

4. Hogere voorziening – Middelen – Motivering van arrest waaruit schending van recht van Unie blijkt – Dictum op andere rechtsgronden gerechtvaardigd – Afwijzing

5. Mededinging – Regels van Unie – Inbreuken – Toerekening – Inbreuk gepleegd door entiteit niet heeft opgehouden te bestaan, en voortgezet door andere entiteit die haar in economische activiteit op betrokken markt is opgevolgd – Toerekening van gehele inbreuk aan deze andere entiteit

(Art. 88, lid 1, EG, en 230, vierde alinea, EG)

6. Mededinging – Administratieve procedure – Verjaring van recht van vervolging – Toerekening van inbreuk aan andere rechtspersoon dan degene die verantwoordelijk was voor exploitatie van onderneming ten tijde van inbreuk

(Verordening nr. 1/2003 van de Raad, art. 25, leden 1 en 6; algemene beschikking nr. 715/78, art. 1, leden 1 tot en met 3)

7. Mededinging – Geldboeten – Bedrag – Vaststelling – Criteria – Vermindering van bedrag van geldboete in ruil voor medewerking van betrokken onderneming – Voorwaarden

(Mededeling 96/C 207/04 van de Commissie)

8. Hogere voorziening – Middelen – Onjuiste beoordeling van feiten – Niet-ontvankelijkheid – Toetsing door Hof van beoordeling van voor Gerecht aangedragen feiten – Uitgesloten, behoudens geval van onjuiste opvatting

(Art. 225, lid 1, en 229 EG; Statuut van het Hof van Justitie, art. 58, eerste alinea; verordening nr. 1/2003 van de Raad, art. 31)

Samenvatting

1. Overeenkomstig een aan de rechtsstelsels van de lidstaten gemeenschappelijk beginsel, waarvan de oorsprong teruggaat tot het Romeinse recht, moet bij wijziging van wettelijke voorschriften de bestendigheid van het rechtsbestel worden verzekerd, tenzij de wetgever uitdrukkelijk een tegenovergestelde wens kenbaar maakt. Dit beginsel geldt ook bij wijziging van het primaire recht van de Unie.

In dit verband wijst niets erop dat de wetgever van de Unie heeft gewenst dat de onder vigeur van het EKGS-Verdrag verboden onderling afgestemde gedragingen na afloop van dit verdrag aan elke sanctie kunnen ontsnappen. De opvolging van het EGKS-Verdrag door het EG-Verdrag en later door het VWEU beoogt de vrije mededinging te waarborgen door ervoor te zorgen dat alle gedragingen in de zin van artikel 65, lid 1, KS, ongeacht of zij voor dan wel na afloop van het EGKS-Verdrag op 23 juli 2002 hebben plaatsgevonden, door de Commissie konden en kunnen worden bestraft.

In die omstandigheden zou het indruisen tegen het doel en de samenhang van de Verdragen en onverenigbaar zijn met de continuïteit van de rechtsorde van de Unie, dat de Commissie niet bevoegd zou zijn om een eenvormige toepassing te verzekeren van de regels van het EGKS-Verdrag die ook na afloop van dat verdrag nog effect blijven sorteren. Bijgevolg geeft het Gerecht niet blijk van een onjuiste rechtsopvatting door verordening nr. 1/2003 aldus uit te leggen dat zij de Commissie toestaat om na afloop van het EKGS-Verdrag mededingingsregelingen vast te stellen en te bestraffen die tot stand zijn gebracht in sectoren die ratione materiae en ratione temporis binnen de werkingssfeer van het EGKS-Verdrag vielen.

(cf. punten 72‑74, 77‑78)

2. Het legaliteitsbeginsel inzake delicten en straffen, dat onder meer is verankerd in artikel 49, lid 1, van het Handvest van de grondrechten van de Europese Unie, eist dat een regeling van de Unie een duidelijke omschrijving geeft van de inbreuken en de straffen. Bovendien eist het rechtszekerheidsbeginsel dat een dergelijke regeling de belanghebbenden in staat stelt de omvang van de verplichtingen die zij hun oplegt, nauwkeurig te kennen, en dat deze laatste ondubbelzinnig hun rechten en verplichtingen kunnen kennen en dienovereenkomstig hun voorzieningen kunnen treffen. Aangezien de verdragen een duidelijke omschrijving bevatten van de inbreuken en van de aard en de omvang van de sancties die aan de ondernemingen voor een inbreuk op de mededingingsregels kunnen worden opgelegd, zijn het legaliteitsbeginsel inzake delicten en straffen en het rechtszekerheidsbeginsel in dit verband niet erop gericht te garanderen dat de ondernemingen ten gevolge van latere wijzigingen van de rechtsgrondslagen en van de procedurevoorschriften aan elke sanctie voor hun inbreuk opleverend gedragingen uit het verleden kunnen ontsnappen.

Aangaande enerzijds een beschikking van de Commissie die betrekking heeft op een vóór het aflopen van het EGKS-Verdrag definitief ontstane rechtssituatie en na afloop van dat verdrag jegens een onderneming is vastgesteld, geeft het Gerecht niet blijk van een onjuiste opvatting door te oordelen dat de inachtneming van de beginselen betreffende de werking van de wet in de tijd en de eisen van het rechtszekerheidsbeginsel en van het beginsel van bescherming van het gewettigd vertrouwen gebieden dat de materiële bepalingen van artikel 65, leden 1 en 5, KS worden toegepast op feiten die zich vóór het aflopen van het EGKS-Verdrag hebben voorgedaan en ratione materiae en ratione temporis binnen de werkingssfeer van dit verdrag vielen. In dit verband voorzag artikel 65, leden 1 en 5, KS in een duidelijke rechtsgrondslag voor oplegging van een sanctie voor een inbreuk op de mededingingsregels, zodat een zorgvuldige onderneming op geen enkel ogenblik onwetend kon zijn van de gevolgen van haar gedrag en er ook niet op mocht vertrouwen dat zij ten gevolge van de opvolging van het rechtskader van het EGKS-Verdrag door het rechtskader van het EG-Verdrag aan elke sanctie voor haar in het verleden gepleegde inbreuken op artikel 65 KS zou ontsnappen.

Aangaande anderzijds de toepasselijke procedurevoorschriften heeft het Gerecht terecht geoordeeld dat de Commissie bevoegd is om de procedure overeenkomstig de artikelen 7, lid 1, en 23, lid 2, van verordening nr. 1/2003 te voeren. De bepaling die de rechtsgrondslag van een handeling vormt en de instelling van de Unie machtigt om de betrokken handeling vast te stellen, moet immers van kracht zijn op het moment van de vaststelling van die handeling en de procedureregels worden in het algemeen geacht te gelden vanaf het ogenblik waarop zij in werking treden.

(cf. punten 79‑83, 86‑88)

3. Het beginsel van gezag van gewijsde is van fundamenteel belang, zowel in de rechtsorde van de Unie als in de nationale rechtsorden. Het gezag van gewijsde geldt alleen voor de punten, feitelijk en rechtens, die in de betrokken rechterlijke beslissing daadwerkelijk of noodzakelijkerwijs zijn beslecht.

Wanneer de rechter van de Unie zich ertoe moet beperken, de inhoud van een verklaring van een onderneming te bepalen om vast te stellen of deze verklaring erop is gericht de aansprakelijkheid voor de inbreuk opleverende gedraging van een onderneming op een andere over te dragen, vormt het oordeel over de rechtmatigheid van die overdracht een obiter dictum dat de grenzen van het aan de rechter van de Unie voorgelegde geschil overschrijdt doordat het niet daadwerkelijk of noodzakelijkerwijs een rechtspunt beslecht. Dit oordeel kan dus geen gezag van gewijsde hebben.

(cf. punten 123, 131‑132)

4. Wanneer uit de motivering van een arrest van het Gerecht blijkt van een schending van het recht van de Unie, maar het dictum ervan op andere rechtsgronden gerechtvaardigd voorkomt, moet de hogere voorziening worden afgewezen.

(cf. punt 136)

5. Voor een inbreuk op de mededingingsregels moet in beginsel de natuurlijke of rechtspersoon aansprakelijk worden gehouden die de betrokken onderneming leidde toen de inbreuk werd gepleegd, ook al wordt deze onderneming onder verantwoordelijkheid van een andere persoon geëxploiteerd op het tijdstip van de goedkeuring van de beschikking waarbij de inbreuk wordt vastgesteld. Aangaande de vraag onder welke omstandigheden een entiteit die niet zelf de inbreuk heeft gepleegd, daarvoor niettemin kan worden bestraft, dient te worden aangenomen dat een dergelijk geval zich voordoet wanneer de entiteit die de inbreuk heeft gepleegd, rechtens of economisch heeft opgehouden te bestaan, aangezien een sanctie die wordt opgelegd aan een onderneming die geen economische activiteiten meer verricht, allicht geen afschrikkende werking heeft.

Wanneer een onderneming die uit een concentratie van de activiteiten van twee vennootschappen is ontstaan, door middel van een verklaring uitdrukkelijk bevestigt dat zij, als onderneming die de bij de mededingingsregeling betrokken economische activiteiten voortzet, de aansprakelijkheid voor het inbreuk opleverende gedrag van een entiteit van een van deze vennootschappen overneemt met het oog op de geldboete die de Commissie haar in het kader van de vervolging wegens die mededingingsregeling kan opleggen, is het juridische gevolg van de door de onderneming door middel van die verklaring overgenomen aansprakelijkheid voor deze laatste volkomen duidelijk en voorzienbaar.

De onderneming die deze aansprakelijkheid heeft overgenomen, kan niet meer om intrekking van haar verklaring vragen op een tijdstip waarop de Commissie haar op basis van die verklaring daadwerkelijk een geldboete heeft opgelegd. De daaruit voortvloeiende onherroepelijkheid van deze verklaring belet die onderneming echter niet, bij wege van een beroep voor de rechterlijke instanties van de Unie op komen tegen de uitlegging die van de inhoud van die verklaring is gegeven, of tegen de uitdrukkelijke of impliciete erkenning van elementen, rechtens of feitelijk, tijdens de administratieve procedure voor de Commissie, aangezien deze onherroepelijkheid de uitoefening zelf van het recht van beroep voor het Gerecht waarover een natuurlijke of rechtspersoon krachtens artikel 230, vierde alinea, EG beschikt, niet kan beperken.

(cf. punten 143‑144, 149‑150, 153‑155)

6. Zowel volgens artikel 1, lid 1, van algemene beschikking nr. 715/78 inzake de verjaring van het recht van vervolging en van tenuitvoerlegging op het toepassingsgebied van het Verdrag tot oprichting van de Europese Gemeenschap voor Kolen en Staal als volgens artikel 25, lid 1, van verordening nr. 1/2003 is de bevoegdheid van de Commissie om geldboeten wegens inbreuken op het mededingingsrecht op te leggen, onderworpen aan een verjaringstermijn van vijf jaar. Volgens artikel 1, lid 2, van beschikking nr. 715/78 en artikel 25, lid 2, van verordening nr. 1/2003 gaat deze verjaringstermijn in op de dag waarop de inbreuk is gepleegd of beëindigd, en volgens de artikelen 2 en 3 van beschikking nr. 715/78 en artikel 25, leden 3 tot en met 6, van verordening nr. 1/2003 kan deze verjaringstermijn worden gestuit en geschorst.

Met betrekking tot een beschikking van de Commissie waarbij een geldboete wegens inbreuk op de mededingingsregels wordt opgelegd aan een onderneming die als overnemer van een economische entiteit de aansprakelijkheid voor het een inbreuk opleverende gedrag van die entiteit heeft overgenomen, kan de verjaring uitsluitend worden beoordeeld ten aanzien van de onderneming die de aansprakelijkheid heeft overgenomen, aangezien de beschikking van de Commissie alleen aan deze onderneming een geldboete oplegt. In het bijzonder volgt uit de omstandigheid dat bepaalde handelingen van de overgedragen entiteit gevolgen kunnen blijven sorteren voor de onderneming die de aansprakelijkheid heeft overgenomen, en dat een jegens die entiteit ingetreden verjaring niet kan worden opgeheven door een overdracht van aansprakelijkheid, niet dat de verjaring ten aanzien van die entiteit moet worden beoordeeld.

(cf. punten 166‑168)

7. Een vermindering van het bedrag van de wegens inbreuk op de mededingingsregels opgelegde geldboete op grond van de mededeling van de Commissie betreffende het niet opleggen of verminderen van geldboeten in zaken betreffende mededingingsregelingen is slechts gerechtvaardigd indien de verstrekte inlichtingen en het gedrag van de betrokken onderneming kunnen worden geacht daadwerkelijke medewerking harerzijds aan te tonen.

(cf. punt 176)

8. Wanneer het Gerecht oordeelt dat de Commissie zich terecht op het standpunt heeft gesteld dat een onderneming niet aanmerking komt voor een extra vermindering van de geldboete boven op de reeds toegekende 20 %, velt het in de uitoefening van de volledige rechtsmacht die hem krachtens artikel 229 EG bij artikel 31 van verordening nr. 1/2003 is toegekend, een feitelijk oordeel dat als zodanig door het Hof niet kan worden getoetst in het kader van een hogere voorziening.

In dit verband volgt uit de artikelen 225 EG en 58, eerste alinea, van het Statuut van het Hof van Justitie dat het Gerecht bij uitsluiting bevoegd is om enerzijds de feiten vast te stellen, behoudens het geval waarin de feitelijke onjuistheid van hetgeen het heeft vastgesteld, voortvloeit uit de hem overgelegde processtukken, en anderzijds die feiten te beoordelen. Wanneer het Gerecht de feiten heeft vastgesteld of beoordeeld, is het Hof krachtens artikel 225 EG bevoegd om toezicht uit te oefenen op de wijze waarop het Gerecht de feiten juridisch heeft gekwalificeerd en op de rechtsgevolgen die het daaraan heeft verbonden. De beoordeling van de feiten levert, behoudens het geval van een onjuiste opvatting van de aan het Gerecht overgelegde bewijselementen, geen rechtsvraag op die als zodanig vatbaar is voor toetsing door het Hof.

(cf. punten 179‑180)