b)

De integratiecommissie heelt Luhleich voorts diens geneigdheid tot autonomie bij het onderzoek kwalijk genomen. Het beroepschrift ziet in deze beoordeling, evenals in de voorafgaande, „eerder een loftuiting voor een wetenschappelijk onderzoeker” dan een verwijt. Een merkwaardig en veelzeggend wederwoord, dat, naar ons wil voorkomen, de taak van een Centrum als dat te Ispra miskent, daar deze immers een plan heeft te verwerkelijken in overeenstemming met de behoeften van de Gemeenschap. De uitvoering van dat plan vraagt van de zijde der onderzoekers een bepaalde inschikkelijkheid en wel aldus dat hun bezigheden passen binnen de algemene lijnen, aangegeven door de gezagdragers van de Commissie, dat zij dus niet zozeer doen wat henzelf belang inboezemt, doch wat noodzakelijk wordt geacht voor het plan van werkzaamheden of tenminste daarmede verenigbaar is. Het is een voorwaarde voor de doelmatigheid van het werk zowel als voor de geest van samenwerking binnen het Centrum, dat de meerderen rekening houden met de bekwaamheden — en zelfs met de verlangens — van iedere onderzoeker, bij het vaststellen van de taken welke aan hen worden opgedragen, doch dit wil niet zeggen dat ieder vrij zou zijn om zelf zijn gebied van onderzoek te bepalen, zijn privé jachtterrein, op gevaar af, dubbel werk te doen, of, integendeel, een bepaalde taak in het geheel niet te verrichten en daardoor de uitvoering van het algemene werkplan te hinderen. Als men verzoeker dus diens eigengereidheid bij het onderzoek verwijt, gaat het niet om die neiging tot onafhankelijkheid zelve, doch zijn het de gevolgen die een en ander met zich brengt voor zijn bijdrage tot het algemene werkplan welke men hem aanrekent. Na deze opmerkingen van algemene aard, komen wij thans op een uitermate technisch gebied waar de rechter gevaar loopt te verdwalen als hij de natuurkundigen op hun terrein wil volgen, in plaats van op het zijne te blijven, dat van het recht. De integratiecommissie, waaraan verzoeker verwijt dat zij niet uit specialisten is samengesteld, heeft aan vragen betreffende werkplan en onderzoek minstens evenveel tijd besteed als aan vraagstukken van orde en tucht. Gij zult evenmin als wij de door U bevolen getuigenverhoren vergeten zijn, in de loop waarvan geleerden op gelijke trap van wetenschap de noodzakelijkheid of de onnodigheid bespraken van een chromatograaf, of de vraag of er van wetenschappelijk standpunt bezien een wezenlijk verschil bestaat tussen de begrippen analyse en controle. En zonder valse schaamte zult Gij erkennen dat wij niet altijd de draagwijdte van hun beschouwingen hebben begrepen. Doch wij worden niet moe het te herhalen: het behoort niet tot Uw taak om het werk van de integratiecommissie over te doen; aan U is het slechts om aan de hand van het dossier en vooral van de verklaringen der door haar gehoorde getuigen, na te gaan of haar oordeel niet berust op dwaling omtrent de feiten. Haar advies nu is vervat in algemene bewoordingen en maakt geen melding van een bepaald feit; lezing van het proces-verbaal echter, leert dat verschillende diensthoofden van oordeel waren, hetzij dat zij in de beginperiode geen enkele medewerking van verzoeker ondervonden (mening van Laurent), hetzij dat zijn ervaring op het gebied van gefractioneerde distillatie zo weinig paste in de werkzaamheden van de fysisch-chemische groep dat Luhleich een wantrouwende houding aannam (mening van Marchetti), hetzij ten slotte, en dat betreft het jaar 1962, dat hij in gebreke bleef met de uitvoering van hem opgedragen werkzaamheden betreffende de meting van de fysische constanten bij de terfenylen, omdat hij het prettiger vond het distillatiewerk voort te zetten; bij die gelegenheid heeft hij een chromatograaf, bestemd om de zuiverheid van bepaalde stoffen te testen, aan die bestemming onttrokken en gebruikt voor analyses welke reeds in een aangrenzend laboratorium waren uitgevoerd (mening van Hannaert). Het in gebreke blijven van verzoeker op dit laatste punt zou volgens de Directeur-Generaal van Onderzoek er toe hebben bijgedragen om een extra-uitgave van 20.000 rekeneenheden ten laste van Euratom te brengen doordat het noodzakelijk werd een contract in het buitenland af te sluiten. Wij zullen niet op al deze punten in herhaling treden en willen slechts opmerken dat verzoeker, aanvankelijk verbonden aan de chemische dienst, tevergeefs door Laurent is verzocht geworden om voorstellen voor een werkplan in het raam van die afdeling te doen. Hij gaf in het geheel geen antwoord; daarentegen nam hij terzelfder tijd deel aan het uitwerken van het „Initial Work program” in het kader van de Fysisch-Chemische Dienst, welk werkplan overigens, zo zegt de verwerende Instelling, verschillende onderwerpen van onderzoek bevatte, behorende tot de Chemische Dienst, reden waarom de nodige kredieten terzake werden geweigerd. De briefwisseling uit die tijd met Laurent, toen hij min of meer regelmatig op reis was, is veelzeggend voor zijn neiging om zelf zijn opdrachten uit te kiezen. „Onze voorstellen”, schrijft hij de 9e januari 1961, „ten doel hebbende om binnen dat raam (van de Chemische Dienst) een arbeidsterrein te vinden, liepen steeds op niets uit, doordat óf de betreffende plaats reeds was vervuld, óf omdat er niet in voorzien was het door ons voorgestelde werk in de chemische groep uit te voeren”, en daarom wilde hij overgaan naar de Fysisch-Chemische groep. En acht dagen later schrijft hij nogmaals : „Het werkplan dat wij bij de Fysisch-Chemische groep hebben ingediend komt geheel overeen met onze verlangens en omvat het soort werk waarmede wij te Ispra gaarne zouden beginnen”. Dezelfde strekking vinden wij terug in 1962 toen voor het Orgel-project nauwkeurige gegevens nodig waren aangaande de fysische constanten van organische vloeistoffen (terfenylen) welke in de reactor gebruikt werden als koelmiddelen en warmtegeleiders. Tijdens een vergadering in Brussel van 16 januari komt de naam van Luhleich ter sprake en ook die van zijn collega Kuhlboersch. Vrijwel aanstonds worden richtlijnen gegeven in twee nota's van 25 januari: vijf fysische constanten moeten gemeten worden en praktische werkwijzen moeten worden opgesteld voor zuivering van vloeistoffen van bepaalde verontreinigingen; de volgorde van belangrijkheid wordt bepaald tijdens een vergadering van 28 februari en er wordt afgesproken dat in het eerste stadium van het werkplan alleen de eigenschappen zullen worden bestudeerd welke van onmiddellijk belang zijn voor het project. Een gemengde groep wordt samengesteld, voor welker coördinatie Hannaert zorgt en waarvan Luhleich deel uitmaakt. Uit nota's opgesteld door verzoeker zelf, in aansluiting op enkele gesprekken, blijkt dan dat hij beslist onwillig is bepaalde werkzaamheden uit te voeren welke hem als zuiver routinewerk voorkomen. Toen men aanhield, luidde zijn antwoord : „Ik voer hiertegen aan dat wij uiteindelijk van plan zijn andere werkzaamheden te verrichten.” En toen men hem er aan herinnerde dat aan de constanten voorrang verleend was boven de gefractioneerde distillatie, zijn specialiteit, antwoordde hij: „Ik zeg U uitdrukkelijk dat ik door zal gaan met mijn eigen werk, want ik ben niet bij Euratom gekomen om niets anders te doen dan door anderen voorbereid routinewerk, met een reeds bestaand toestel.” Om hem te sussen staat Han-. naert hem toe om in zijn werkplan op te nemen de bepaling van de evenwichtsconstante vloeistof/gas, waaraan geen voorrang gegeven was voor het Orgel-project, maar waar hij belang in stelde en welke ook voorkwam in het „Initial Work program” van 11 januari 1961. Dit alles is niet betwist en ondersteunt het door de commissie gegeven oordeel. Daarentegen heeft één feit aanleiding gegeven tot veel verschil van mening en wel het gebruik van een chromatograaf voor doeleinden, niet overeenkomende met het programma, hetgeen tot gevolg zou hebben gehad dat een deel van het werk in het buitenland moest worden uitgevoerd. De bespreking van dit punt waaraan Luhleich in diens beroepschrift nog geen tien regels wijdt heeft in het mondelinge stadium van de procedure dergelijke afmetingen aangenomen dat zij de gehele zaak dreigt op te slokken. Laat ons proberen de kwestie te zien zoals zij is en het voorval terug te brengen binnen het raam van verzoekers werkzaamheden. Een nota van 11 juli 1962 van Hannaert, gericht aan Luhleich (en tot hem alleen) stelt voor onbepaalde tijd een chromatograaf tot zijn beschikking, aangeschaft met behulp van Orgel-kredieten, toegekend aan de Onderafdeling Organische Chemie voor de groep die zich bezig hield met organische analyse. In de nota wordt nader bepaald dat „zoals afgesproken” dit toestel slechts door Luhleich en diens groep zal worden gebruikt om de zuiverheid te toetsen van door distillatie verkregen polyfenylen, waarvan verzoeker de fysische constanten had te meten. Het toestel moest dus dienen, zo zegt verweerster, om te controleren, of de polyfenylen na distillatie zuiverder waren dan tevoren, met andere woorden, of de distillatie-werkwijze doelmatig was. Doch, zoals bekend, stelde Luhleich voornamelijk belang in de gefractioneerde distillatie; men verwijt hem dat hij het toestel gebruikt heeft voor het opstellen van analyseringswerkwijzen, hetwelk geen deel uitmaakte van het programma en men steunt daarbij op de bewoordingen van een kwartaalverslag no. 3 van 12 oktober 1962, dat de volgende zin bevat : „Een chromatograaf voor analyse in gastoestand bij hoge temperatuur of aerograaf bestemd voor analyse van monsters polyfenylen is afgeleverd. De proeven worden voortgezet teneinde de meest geschikte stof voor de kolom uit te zoeken.” Dit rapport betreffende de verrichtingen van drie verantwoordelijke ingenieurs, Luhleich, Kuhlboersch en Van Almkerk, is slechts ondertekend door de beide laatstgenoemden, daar verzoeker steeds afwezig was; het is opgesteld door Kuhlboersch. Deze heeft, zoals U heeft gehoord, die zin aangaande het uitzoeken van stoffen voor de kolom als onzin bestempeld welke bij vergissing in het verslag terechtgekomen zou zijn; hij is van oordeel dat hij had moeten spreken van „een poging om de chromatograaf in werking te stellen”, daar, gelijk uit het volgende kwartaalverslag blijkt, het registreerapparaat niet werkte. Wat er van deze zienswijze ook zij, Van der Venne en Hanneart vestigen de aandacht van de voor het Orgel-project verantwoordelijke persoon op dit verslag dat naar hun voorkwam het gebruik tot een ander doel dan waarvoor het bestemd was bevestigde en daar de gemengde groep niet in staat was haar taak te vervullen, stelden zij voor om voor het jaar 1963 het opstellen van nieuwe werkwijzen per contract uit te besteden, met welke oplossing de Directeur-Generaal voor het Onderzoek zich verenigde. Enkele maanden later werd de chromatograaf aan Luhleich en diens groep ontnomen. U herinnert zich de uiteenlopende standpunten ingenomen door de getuigen met betrekking tot het al of niet sprake zijn van een ongeoorloofd gebruik van de chromatograaf, het al of niet in orde zijn van dit toestel, het al of niet nodig zijn van het aanbrengen van wijzigingen om het voor een ander gebruik geschikt te maken. Wat ons betreft moeten wij bekennen, omtrent geen dezer punten zekerheid te hebben verkregen; wij moeten dus weer terugkeren naar het gebied van het recht. Wij staan voor een vraag van bewijslast: de materiële onjuistheid van het gestelde misbruik van gebruik is niet bewezen, en deze vaststelling is voldoende om het advies der commissie te rechtvaardigen. Maar dit lost slechts een deel van de vraag op. Kan men Luhleich dit misbruik aanrekenen, terwijl het toestel daadwerkelijk door Van Almkerk schijnt te zijn gebruikt, en het verslag van 12 oktober 1962 niet door verzoeker is medeondertekend? Men kan verzoeker slechts dan met het ten laste gelegde feit belasten, indien hij zoal niet rechtens, dan toch feitelijk of moreel de leiding van de groep heeft gehad. Want al bestond er inderdaad een groep van deze drie ingenieurs, zoals blijkt uit het verslag van 12 oktober, toch schijnt er geen enkele uitdrukkelijke beslissing van zijn meerderen te zijn waarbij hij met de leiding van de groep werd belast. Doch dat hij er in feite het hoofd van was schijnt niet twijfelachtig als men zich alleen houdt aan de nota's door hemzelf ingeleverd en bovendien zal men opmerken dat het inleidend verzoekschrift is ingediend ten name van Luhleich, „groepsleider bij de Chemische Dienst”. Gedurende het gehele jaar 1962 komt hij alleen naar voren in de gesprekken met de Diensthoofden betreffende de werkzaamheden aangaande de fysische constanten van organische vloeistoffen. In april 1962 is hij het alleen die het begrotingsverzoek indient en ook is hij het die sinds geruime tijd aandringt op het ter beschikking stellen van een chromatograaf. Maar bovenal het feit dat de nota van Hannaert van 11 juli 1962, waarbij de voorwaarden voor het gebruik van het toestel werden gesteld, tot Luhleich was gericht en tot hem alleen, al bedoelt zij met hem: zijn groep. Het lag dus op de weg van verzoeker om er zorg voor te dragen dat het gebruik dat van de chromatograaf gemaakt werd overeenkwam met de ontvangen instructies en het is niet waarschijnlijk dat Van Almkerk die instructies buiten zijn weten kon overtreden. Zijn meerderen hebben hem derhalve terecht verantwoordelijk gesteld voor een feit waarvan hij de onjuistheid niet heeft kunnen bewijzen. Wij zouden hieraan willen toevoegen dat indien het voorval met de chromatograaf veel duidelijk maakt, het toch niet alles is; het is slechts één uiting van die ongebonden onafhankelijkheid bij het onderzoek waarvan verzoeker in het algemeen heeft blijk gegeven. Het advies van de integratiecommissie komt ons dan ook onaanvechtbaar voor, en de grief die hiervan is gemaakt dient te worden verworpen.