ARREST VAN HET GERECHT (Derde kamer)

17 februari 1998

Zaak T-183/96

E

tegen

Economisch en Sociaal Comité van de Europese Gemeenschappen

„Ambtenaren — Vrijheid van meningsuiting ten aanzien van hiërarchieke meerderen — Loyaliteitsplicht en waardigheid van ambt — Tuchtmaatregel — Plaatsing in lagere salaristrap — Evenredigheidsbeginsel”

Volledige Spaanse tekst II-159

Betreft:

Beroep tot nietigverklaring van het besluit van de secretarisgeneraal van het Economisch en Sociaal Comité waarbij jegens verzoekster de tuchtmaatregel van plaatsing in een lagere salaristrap is getroffen.

Beslissing:

Nietigverklaring.

Resumé van het arrest

Verzoekster wordt in 1986 door het Economisch en Sociaal Comité van de Europese Gemeenschappen (ESC) aangesteld als ambtenaar op proef in de rang C 5 in de hoedanigheid van Spaanstalige typiste. In 1987 wordt zij benoemd tot secretaresse-stenotypiste in de rang C 3.

Sedertdien ontstaan er steeds meer relationele en administratieve problemen tussen verzoekster en de gezagsinstanties van verweerder. Als gevolg daarvan wordt zij verschillende keren naar een andere dienst overgeplaatst.

Verzoekster wordt van 1987 tot mei 1993 achtereenvolgens in verschillende functies tewerkgesteld. Van 3 juni 1993 tot november 1994 wordt zij tewerkgesteld bij het directoraat „Communicatie” van het directoraatgeneraal Werkzaamheden, en vanaf november 1994 bij het directoraat „Vertaling en documentenproductie”. In 1996 dient verzoekster dan haar ontslag in.

Op 30 november 1994 stuurt verzoeksters gewezen directeur binnen het directoraat „Communicatie” haar in het kader van de procedure van opstelling van haar beoordelingsrapport over de periode van 1 september 1992 tot en met 31 augustus 1994 een „voorstel van beoordelingsrapport”.

Bij brief van 7 december 1994 maakt verzoekster een aantal bezwaren tegen de voorgestelde beoordeling. Bij brief van 16 december 1994 stuurt zij het voorstel van beoordelingsrapport aan de beoordelaar terug met de navolgende opmerkingen:

„Ik zou echt secretaressewerk willen verrichten, hetgeen ik sedert mijn indiensttreding bij het ESC in 1986 nog nooit heb mogen doen.

Mijn inziens ben ik geschikt voor dat werk, daar ik naast mijn opleiding als secretaresse-stenotypiste twee universitaire diploma's van lerares Spaans bezit, die ik bij deze nota voeg en waaruit mijn kennis van deze taal blijkt. Mijn kennis van het Frans is uitstekend en kan door [de beoordelaar] niet worden beoordeeld daar hijzelf die taal onvoldoende kent. Zijn nota's stonden vol schrijffouten en hij diende ze herhaaldelijk opnieuw te stellen omdat hij niet zeker was van de formulering. (...)

Vanaf het begin van mijn tewerkstelling bij het directoraat Communicatie heeft [de beoordelaar] mij op een zijspoor gezet en hij heeft mij nooit secretaressewerk laten verrichten.

De enkele keren dat hij mij een opdracht gaf, bestond die in het maken van fotokopieën, het versturen van een fax of het opvragen van een document bij de dienst Documentatie; slechts nu en dan dicteerde hij mij in het Spaans of het Frans een te typen tekst. (...)

Om bovengenoemde redenen beschikt [de beoordelaar] over geen enkele grondslag voor zijn beoordeling. Hoe en volgens welke criteria kan hij een werk beoordelen dat hij mij nooit heeft laten doen, dat hij zelf niet kent en dat bij het directoraat Communicatie niet bestaat, daar het gaat om een artificieel directoraat, dat leeg is, zonder inhoud en zonder functie?

Tijdens mijn tewerkstelling bij het directoraat ben ik door [de beoordelaar] beledigd: op 28 maart 1994 heeft hij achter mijn rug een lasterlijke nota gezonden aan de heer [X], waarin mijn verwijdering werd geëist en die ertoe heeft geleid, dat mijn ambt van het organogram werd geschrapt.

Het door [de beoordelaar] opgestelde beoordelingsrapport vormt een onrechtmatige en lasterlijke persoonlijke aanval en staat vol valse beweringen (...)”

Op 9 januari 1995 bevestigt verzoekster de ontvangst van het definitieve beoordelingsrapport, dat door de beoordelaar op 20 december 1994 was vastgesteld. Het rapport gaat vergezeld van een nota waarin de beoordelaar de door verzoekster in haar brief van 16 december 1994 geformuleerde opmerkingen betreurt. Onderaan deze nota staan de navolgende vermeldingen: „verstuurd op 21.12.1994: met verlof; verstuurd op 4.1.1995: met verlof; verstuurd op 5.1.1995: met verlof; verstuurd op 6.1.1995: met verlof”. Bij een aan de beoordelaar gerichte nota van 10 januari 1995, waarvan zij een kopie zendt aan de beoordelaar in beroep, betwist verzoekster die nota en herhaalt zij de hierboven aangehaalde opmerkingen. Verder drukt zij zich daarin als volgt uit:

„Ik verzoek u, geen akte meer te nemen van mijn verlof, want dit gaat u niet aan en behoort niet tot uw bevoegdheid.

Verder verzoek ik u, mij te eerbiedigen en u strikt te houden aan de bepalingen van het Statuut en van de geldende regeling. Houdt ermee op mij te belasteren, mij te pesten en mij te beledigen.

Volgens artikel 57 van het Statuut heeft de ambtenaar recht op vakantieverlof, dat door zijn hiërarchieke meerdere wordt toegestaan: in mijn geval bent u zeker niet de hiërarchieke meerdere. Beperk u tot uw bevoegdheden.

Uw verwijzing in uw nota van 20 december 1994 (punt 4.a.3) naar regelmatig werk is ongerijmd daar u mij nooit een functie hebt toegewezen noch een regelmatige taak hebt opgedragen. Ik ben vanaf het begin van mijn tewerkstelling op een zijspoor gezet en ten onrechte vervangen door een typiste van de Spaanse pool, die zich op uw bevel mijn werk en mijn ambt wederrechtelijk heeft toegeëigend (...)”

Bij nota van 21 februari 1995 wordt aan verzoekster meegedeeld, dat wegens de inhoud van haar nota van 10 januari 1995 een tuchtprocedure tegen haar is ingeleid. Op 6 maart 1995 wordt verzoekster gehoord. Tijdens die hoorzitting legt zij een memorie over, waarin zij betwist het Statuut van de ambtenaren van de Europese Gemeenschappen (Statuut) te hebben geschonden, en verklaart, dat artikel 87 van het Statuut niet in acht is genomen en dat de nota van 21 februari 1995 niet naar behoren met redenen is omkleed.

Op 29 maart 1995 beslist het tot aanstelling bevoegd gezag de zaak aan de tuchtraad voor te leggen.

Op 9 november 1995 brengt de tuchtraad een advies uit, waarin hij voorstelt jegens verzoekster de tuchtmaatregel van tijdelijke opschorting van de plaatsing in een hogere salaristrap te treffen. Dit advies wordt verzoekster officieel ter kennis gebracht op 30 november 1995 en op 18 december 1995 wordt zij opnieuw gehoord.

Op 18 januari 1996 beslist het tot aanstelling bevoegd gezag jegens verzoekster wegens schending van de artikelen 12 en 21 van het Statuut de tuchtmaatregel van plaatsing in een lagere salaristrap te treffen waarbij zij van de rang C 3, salaristrap 5, terug in de rang C 3, salaristrap 2, wordt geplaatst, en deze tuchtmaatregel in haar persoonsdossier te vermelden. In het besluit worden ook een aantal als oneerbiedig aangemerkte gedragingen van verzoekster uit dejaren 1991, 1992 en 1994 genoemd, om aan te tonen dat de in het onderhavige geval verweten gedraging geen eenmalig feit is.

In het besluit wordt gepreciseerd, dat het rechtsgevolgen zal sorteren vanaf de officiële kennisgeving ervan aan verzoekster, maar dat de financiële gevolgen ervan worden uitgesteld tot en met 29 februari 1996.

Op 22 april 1996 dient verzoekster een klacht in tegen de tuchtmaatregel. Bij brief van 14 augustus 1996 wordt die klacht afgewezen.

In rechte

Het eerste middel: schending van een vormvoorschrift

Volgens artikel 87, tweede alinea, van het Statuut moet de ambtenaar worden gehoord alvorens het tot aanstelling bevoegd gezag de in bijlage IX bij het Statuut bedoelde tuchtprocedure bij de tuchtraad inleidt. Die procedure moet worden ingeleid wanneer het tot aanstelling bevoegd gezag van plan is een zwaardere tuchtmaatregel dan een schriftelijke waarschuwing of een berisping te treffen. Wanneer het daarentegen van plan is een waarschuwing of een berisping te geven, kan het deze tuchtmaatregel zonder raadpleging van de tuchtraad treffen, met dien verstande dat de ambtenaar moet worden gehoord alvorens de tuchtmaatregel wordt getroffen (punt 23).

Wanneer het tot aanstelling bevoegd gezag de zaak aan de tuchtraad voorlegt, heeft de betrokken ambtenaar volgens artikel 4, tweede alinea, van bijlage IX bij het Statuut het recht door die raad te worden gehoord (punt 24).

In het onderhavige geval heeft het ESC het in artikel 87 van het Statuut en in bijlage IX bij het Statuut bedoelde recht van verweer geëerbiedigd. De in artikel 87, tweede alinea, van het Statuut bedoelde hoorzitting heeft tot doel, het tot aanstelling bevoegd gezag in staat te stellen, de ernst van de aan de betrokken ambtenaar ten laste gelegde feiten te beoordelen tegen de achtergrond van de door deze laatste verstrekte toelichtingen. Wanneer na deze hoorzitting aan de ambtenaar feiten ten laste worden gelegd die aanleiding kunnen geven tot een zwaardere tuchtmaatregel dan een waarschuwing of een berisping, moet de zaak aan de tuchtraad worden voorgelegd en geniet de betrokkene alle in bijlage IX bij het Statuut bedoelde waarborgen (punten 25 en 26).

Referentie: Hof 11 juli 1985, R./Commissie, 255/83 en 256/83, Jurispr. blz. 2473, punten 20 en 21

Verzoekster kan in elk geval niet op goede gronden stellen, dat zij had moeten worden gehoord alvorens het tot aanstelling bevoegd gezag haar bij nota van 21 februari 1995 meedeelde, dat het had besloten een procedure tegen haar in te leiden. Noch uit de tekst van artikel 87 van het Statuut, noch uit het fundamentele recht van iedere justitiabele om door de gemeenschapsinstellingen te worden gehoord in elke tegen hem ingeleide procedure die tot een voor hem bezwarende handeling kan leiden, kan immers worden afgeleid dat een dergelijke hoorzitting is vereist (punt 27).

Referentie: Gerecht 6 december 1994, Lisrestal e.a./Commissie, T-450/93, Jurispr.blz. II-1177, punt 42

Het tweede middel: kennelijk onjuiste rechtsopvattingen en misbruik van bevoegdheid

Artikel 12, eerste alinea, van het Statuut verbiedt algemeen elke handeling, en in het bijzonder elke openbare meningsuiting, die afbreuk zou kunnen doen aan de waardigheid van het ambt. Wanneer een interne nota van een ambtenaar afbreuk doet aan de waardigheid van het ambt, levert zij bijgevolg een inbreuk op artikel 12 van het Statuut op zonder dat behoeft te worden nagegaan, welke openbaarheid aan die nota is gegeven. Verzoeksters argument, dat haar opmerkingen niet als een inbreuk op artikel 12, eerste alinea, van het Statuut konden worden aangemerkt omdat zij niet openbaar waren gemaakt, kan derhalve niet worden aanvaard (punt 38).

Referentie: Gerecht 26 november 1991, Williams/Rekenkamer, T-146/89, Jurispr. blz. II-1293, punt 76

Artikel 12, eerste alinea, van het Statuut beoogt te waarborgen, dat de gemeenschapsambtenaren in hun gedrag blijk geven van een waardigheid die overeenkomt met het bijzonder correcte en achtenswaardige gedrag dat van de leden van een internationale openbare dienst mag worden verwacht. In het onderhavige geval is de omstreden nota van 10 januari 1995 in een agressieve toon gesteld en mist zij derhalve de vereiste welvoeglijkheid. De administratie heeft de betrokken nota terecht als een inbreuk op de waardigheid van het ambt aangemerkt (punt 39).

Referentie: Gerecht 7 maart 1996, Williams/Rekenkamer, T-146/94, JurAmbt. blz. II-329, punt 65

De in artikel 21 bedoelde plicht van de ambtenaar zijn hiërarchieke meerderen bij te staan en van raad te dienen, moet niet enleei worden nagekomen bij de uitvoering van de specifieke taken die aan de ambtenaar zijn opgedragen, maar strekt zich uit tot alle relaties tussen de ambtenaar en de instelling. Volgens deze verplichting moet de ambtenaar zich algemeen onthouden van gedragingen die de waardigheid van en de eerbied verschuldigd aan de instelling en haar gezagsinstanties aantasten. In verzoeksters nota van 10 januari 1995 stonden verschillende uitspraken die de waardigheid van de beoordelaar aantastten en afbreuk deden aan de hem verschuldigde eerbied (punt 40).

Referentie: Gerecht 26 november 1991, Williams/Rekenkamer, reeds aangehaald, punt 72

Ook de gemeenschapsambtenaren genieten het grondrecht van vrije meningsuiting en de artikelen 12 en 21 van het Statuut vormen geen belemmering van de vrije meningsuiting van de ambtenaren, maar stellen in het belang van de dienst redelijke grenzen aan de uitoefening van dit grondrecht. Bijgevolg diende verzoekster het in artikel 43, tweede alinea, van het Statuut bedoelde recht om aan het haar ter kennis gebrachte beoordelingsrapport alle dienstig geachte opmerkingen toe te voegen, uit te oefenen op een wijze die verenigbaar is met de artikelen 12 en 21 van het Statuut (punt 41).

Referentie: Hof 13 december 1989, Oyowe en Traore/Commissie, C-100/88, Jurispr. blz. 4285, punt 16

Het derde middel: kennelijke feitelijke vergissingen

Aangezien de loyaliteitsplicht niet enkel moet worden nagekomen bij de uitvoering van de specifieke taken die aan de ambtenaar zijn opgedragen, maar zich uitstrekt tot alle relaties tussen de ambtenaar enerzijds en de instelling en haar gezagsinstanties anderzijds, kan verzoekster niet op goede gronden stellen, dat artikel 21 van het Statuut niet van toepassing is op haar betrekkingen met haar gewezen hiërarchieke meerdere (punt 47).

De omstandigheid dat het door deze gewezen hiërarchieke meerdere opgestelde beoordelingsrapport verzoekster te laat is overgelegd, kan haar evenmin vrijstellen van de verplichting zich te onthouden van gedragingen die de waardigheid van en de eerbied verschuldigd aan de instelling en haar gezagsinstanties aantasten. De verplichting om zich aldus te gedragen dat geen afbreuk wordt gedaan aan de waardigheid van het ambt, geldt immers ongeacht of de gezagsinstanties van de instelling zich houden aan de regels voor de beoordeling van de ambtenaar. Wanneer een ambtenaar wenst te reageren op een tekortkoming van de instelling, vindt hij daarvoor doeltreffende middelen in de artikelen 25. 90 en 91 van het Statuut (punt 48).

Het vierde middel: schending van het evenredigheidsbeginsel

Het staat aan het tuchtgezag een passende tuchtmaatregel te kiezen en dit gezag moet zijn keuze baseren op een globale beoordeling van alle concrete feiten en van de verzwarende of verzachtende omstandigheden van het betrokken geval. Het Gerecht mag zijn beoordeling niet in de plaats stellen van die van het tuchtgezag. Het Gerecht dient evenwel na te gaan, of de gekozen tuchtmaatregel niet kennelijk onevenredig is aan de in het besluit in aanmerking genomen feiten (punt 58).

Referentie: Gerecht 17 oktober 1991, De Compte/Parlement, T-26/89, Jurispr. blz. II-781, punten 220 en 222; Gerecht 26 november 1991, Williams/Rekenkamer, reeds aangehaald, punt 83

Wanneer, zoals in het onderhavige geval, het aan verzoekster ten laste gelegde feit hierin bestaat, dat zij bij de uitoefening van haar recht om aan het beoordelingsrapport opmerkingen toe te voegen, een toon heeft aangeslagen en uitdrukkingen heeft gebruikt die zich niet verdragen met de waardigheid van het ambt en met de aan de gezagsinstanties van de instelling verschuldigde eerbied, was het kennelijk overdreven verzoekster bij wege van tuchtmaatregel verschillende salaristrappen lager te plaatsen. Dit is immers een zware tuchtmaatregel die zelden aan een ambtenaar wordt opgelegd en derhalve slechts in overeenstemming met het evenredigheidsbeginsel is wanneer hij wordt opgelegd voor veel ernstigere feiten dan die van het onderhavige geval (punten 59 en 60).

Dictum:

Het besluit van het Economisch en Sociaal Comité van 18 januari 1996 waarbij jegens verzoekster de tuchtmaatregel van plaatsing in een lagere salaristrap is getroffen, wordt nietig verklaard.