Trefwoorden

Samenvatting



Trefwoorden

1 Steunmaatregelen van de staten - Voorgenomen steunmaatregelen - Onderzoek door Commissie - Procedure op tegenspraak - Recht van belanghebbenden op deelneming en informatie - Beperkt karakter - Niet in tegenspraak met verplichting van Commissie om haar beschikking met redenen te omkleden door te antwoorden op belangrijkste grieven van belanghebbenden

(EG-Verdrag, art. 93, lid 2, 190 en 214)

2 Steunmaatregelen van de staten - Voorgenomen steunmaatregelen - Onderzoek door Commissie - Verplichting om vaste termijn in acht te nemen - Geen - Verplichting om beroep te doen op externe deskundigen - Geen

(EG-Verdrag, art. 93, lid 2)

3 Procedure - Interventie - Middel dat door verzoeker niet is aangevoerd - Niet-ontvankelijkheid

('s Hofs Statuut-EG, art. 37, vierde alinea; Reglement voor de procesvoering van het Gerecht, art. 116, lid 3)

4 Steunmaatregelen van de staten - Voorgenomen steunmaatregelen - Onderzoek door Commissie - Verplichting om andere lidstaten opmerkingen voor te leggen die zijn ontvangen van regering van staat die om goedkeuring van voorgenomen steun heeft verzocht - Geen

(EG-Verdrag, art. 93)

5 Steunmaatregelen van de staten - Verbod - Afwijkingen - Steunmaatregelen die als verenigbaar met gemeenschappelijke markt kunnen worden beschouwd - Beoordelingsbevoegdheid van Commissie - Rechterlijke toetsing - Grenzen - Beoordeling van wettigheid aan hand van gegevens die beschikbaar waren op ogenblik van vaststelling van beschikking

(EG-Verdrag, art. 92, lid 3, en 173)

6 Handelingen van de instellingen - Motivering - Verplichting - Draagwijdte - Beschikking van Commissie houdende goedkeuring van staatssteun

(EG-Verdrag, art. 93, lid 2, 173 en 190)

7 Steunmaatregelen van de staten - Verbod - Afwijkingen - Steunmaatregelen die als verenigbaar met gemeenschappelijke markt kunnen worden beschouwd - Beoordelingsbevoegdheid van Commissie

(EG-Verdrag, art. 92, lid 3)

8 Commissie - Collegialiteitsbeginsel - Draagwijdte - Motivering van beschikkingen - Wijziging na vaststelling - Onwettigheid

(EG-Verdrag, art. 190; Fusieverdrag, art. 17)

9 Steunmaatregelen van de staten - Verbod - Afwijkingen - Steunmaatregelen die als verenigbaar met gemeenschappelijke markt kunnen worden beschouwd - Onderzoek van door steunontvangende onderneming voorgenomen herstructureringsmaatregelen - Vergelijking met door andere ondernemingen uit dezelfde sector getroffen maatregelen - Niet ter zake dienend

(EG-Verdrag, art. 92, lid 3)

10 Steunmaatregelen van de staten - Verbod - Afwijkingen - Steunmaatregelen die als verenigbaar met gemeenschappelijke markt kunnen worden beschouwd - Steunmaatregelen voor ontwikkeling van bedrijfssector - Herstructurering van een van drie grootste Europese luchtvaartmaatschappijen

(EG-Verdrag, art. 92, lid 3, sub c)

11 Handelingen van de instellingen - Motivering - Verplichting - Draagwijdte - Beschikking van Commissie inzake verenigbaarheid van steunmaatregelen met gemeenschappelijke markt

(EG-Verdrag, art. 92, leden 1 en 3, en 190)

12 Steunmaatregelen van de staten - Verbod - Afwijkingen - Steunmaatregelen die als verenigbaar met gemeenschappelijke markt kunnen wordt beschouwd - Beoordelingsbevoegdheid van Commissie - Verwijzing naar communautair kader - Bevoegdheid om voorwaarden te verbinden aan beschikking houdende goedkeuring van steun - Juridisch en praktisch nut van die voorwaarden - Niet-inachtneming van voorwaarden - Geen gevolgen voor wettigheid van beschikking

(EG-Verdrag, art. 92, lid 3, sub c)

13 Beroep tot nietigverklaring - Middelen - Middel inzake schending van artikel 155 van Verdrag - Niet-ontvankelijkheid

(EG-Verdrag, art. 155 en 173)

Samenvatting

14 Belanghebbenden in de zin van artikel 93, lid 2, van het Verdrag kunnen zich niet beroepen op een recht van verweer als hetgeen is toegekend aan personen tegen wie een procedure inzake staatssteun is ingeleid, maar hebben enkel het recht om gelet op de omstandigheden van het concrete geval op passende wijze bij de administratieve procedure te worden betrokken.

De omvang van hun recht op deelneming en informatie kan evenwel om twee redenen worden beperkt. Enerzijds kan de Commissie wanneer een lidstaat een steunvoornemen met justificatoire bescheiden aanmeldt en de bevoegde diensten van de Commissie vervolgens een aantal gesprekken hebben met de ambtenaren van de betrokken lidstaat, reeds behoorlijk wat informatie hebben verkregen die slechts over een gering aantal punten twijfel laat bestaan, welke kan worden weggewerkt door van de belanghebbenden afkomstige inlichtingen. Voor zover de gesprekken tussen de lidstaat en de Commissie betrekking hebben op de details van het steunvoornemen, op de economische en financiële situatie van de begunstigde onderneming en op de mededingingssituatie en de interne werking van deze onderneming, gaan zij immers noodzakelijkerwijs veel dieper dan de gesprekken met de belanghebbende partijen. Bijgevolg kan de Commissie ermee volstaan, in haar mededeling in het Publicatieblad aan de belanghebbenden algemene inlichtingen over de wezenlijke onderdelen van het steunvoornemen te verstrekken en zich verder te concentreren op de punten waaromtrent zij nog enige twijfel heeft. Anderzijds is de Commissie ingevolge artikel 214 van het Verdrag gehouden, inlichtingen die naar hun aard onder de geheimhoudingsplicht vallen, zoals met name gegevens betreffende de interne werking van de begunstigde onderneming, niet aan de belanghebbenden openbaar te maken.

Het beperkte karakter van bovengenoemd recht van de belanghebbenden op deelneming en informatie, welk recht slechts betrekking heeft op het verloop van de administratieve procedure, is niet in tegenspraak met de krachtens artikel 190 van het Verdrag op de Commissie rustende verplichting om de eindbeschikking waarbij zij het steunvoornemen goedkeurt, te voorzien van een toereikende motivering waarin wordt ingegaan op alle belangrijke grieven die de door deze beschikking rechtstreeks en individueel geraakte belanghebbenden, hetzij eigener beweging, hetzij als reactie op door de Commissie verstrekte inlichtingen, hebben geformuleerd. Zelfs al zou de Commissie er op geldige wijze de voorkeur aan kunnen geven andere informatiebronnen te benutten en daardoor het belang van de deelneming van de belanghebbenden te verminderen, dit ontslaat haar niet van de verplichting om haar beschikking van een passende motivering te voorzien.

15 Geen enkele bepaling van het Verdrag of van de gemeenschapswetgeving schrijft voor, dat voor beschikkingen inzake staatssteun die aan het einde van een procedure als bedoeld in artikel 93, lid 2, van het Verdrag worden gegeven, een vaste termijn in acht moet worden genomen. Zelfs al zou worden aangenomen, dat de Commissie overhaast heeft gehandeld en niet voldoende tijd heeft genomen om het steunvoornemen te onderzoeken, dit vormt op zichzelf nog geen voldoende grond om de beschikking waarbij deze steun wordt goedgekeurd, nietig te verklaren. Voor nietigverklaring is veeleer vereist, dat de Commissie inbreuk heeft gemaakt op specifieke procedureregels, op de motiveringsplicht of op de regels welke de interne wettigheid van de bestreden beschikking beheersen.

Overigens legt geen enkele bepaling van het Verdrag of van de gemeenschapswetgeving de Commissie de verplichting op, voor de opstelling van een beschikking inzake staatssteun beroep te doen op externe deskundigen.

16 Aangezien volgens artikel 116, lid 3, van het Reglement voor de procesvoering van het Gerecht de interveniënten het geding moeten aanvaarden in de stand op het ogenblik van tussenkomst, en volgens artikel 37, vierde alinea, van 's Hofs Statuut-EG de conclusies van het verzoek tot tussenkomst slechts kunnen strekken tot ondersteuning van de conclusies van een der partijen, is een interveniënt niet bevoegd een middel aan te voeren dat door de verzoeker niet is aangevoerd.

17 Artikel 93 van het Verdrag verplicht de Commissie niet, de opmerkingen die zij heeft ontvangen van de regering van de staat die om goedkeuring van steun verzoekt, aan de andere lidstaten voor te leggen. Integendeel, uit artikel 93, lid 2, derde alinea, van het Verdrag volgt, dat de andere lidstaten slechts bij een specifiek steundossier worden betrokken wanneer dit dossier op verzoek van de belanghebbende staat aan de Raad wordt voorgelegd.

18 De Commissie beschikt voor de toepassing van artikel 92, lid 3, van het Verdrag over een ruime beoordelingsvrijheid. Aangezien het hierbij gaat om de beoordeling van ingewikkelde sociaal-economische situaties, moet de rechterlijke toetsing van een in dit kader gegeven beschikking worden beperkt tot de vraag, of de procedure- en motiveringsvoorschriften in acht zijn genomen, of de feiten op grond waarvan de betwiste keuze is gemaakt, juist zijn vastgesteld, en of er geen sprake is van een kennelijk onjuiste beoordeling van de feiten dan wel van misbruik van bevoegdheid.

Dienaangaande moet in het kader van een beroep tot nietigverklaring krachtens artikel 173 van het Verdrag de rechtmatigheid van een gemeenschapshandeling worden beoordeeld aan de hand van de feiten en de rechtstoestand op de datum waarop de handeling is vastgesteld, en kan zij niet afhangen van overwegingen die men achteraf met betrekking tot de doeltreffendheid van die handeling kan doen gelden. Inzonderheid de door de Commissie verrichte ingewikkelde beoordelingen mogen enkel worden beoordeeld aan de hand van de gegevens waarover de Commissie beschikte op het ogenblik waarop zij die beoordelingen verrichtte.

19 De door artikel 190 van het Verdrag vereiste motivering moet de redenering van de communautaire instantie waarvan de bestreden handeling afkomstig is, duidelijk en ondubbelzinnig doen uitkomen, teneinde de gemeenschapsrechter in staat te stellen zijn toetsing te verrichten en de belanghebbenden in staat te stellen de gronden voor de getroffen maatregelen te kennen, zodat zij hun rechten kunnen verdedigen. Bij de vraag, of de motivering van een beschikking aan de vereisten van artikel 190 van het Verdrag voldoet, moet niet alleen acht worden geslagen op de tekst ervan, doch ook op de context waarin zij is gegeven, en op het geheel van rechtsregels die de betrokken materie beheersen. Al is de Commissie niet gehouden, in de motivering van een beschikking in te gaan op alle punten, feitelijk en rechtens, die door de belanghebbenden in de loop van de administratieve procedure zijn aangevoerd, toch moet zij rekening houden met alle omstandigheden en factoren die relevant zijn in het concrete geval.

Ter zake van een beschikking houdende goedkeuring van staatssteun kunnen als belanghebbenden in de zin van artikel 93, lid 2, van het Verdrag worden beschouwd en in die hoedanigheid worden geacht door de beschikking rechtstreeks en individueel te worden geraakt, de personen, ondernemingen of verenigingen die eventueel door de verlening van de steun in hun belangen worden geraakt, dat wil zeggen met name concurrerende ondernemingen en beroepsverenigingen.

Aangezien het motiveringsvereiste moet worden beoordeeld aan de hand van onder meer het belang dat de adressaten of andere personen die rechtstreeks en individueel door een dergelijke beschikking worden geraakt in de zin van artikel 173 van het Verdrag, bij een verklaring kunnen hebben, kan daarvoor niet bepalend zijn het belang dat de lidstaat tot dewelke de beschikking is gericht, bij die informatie heeft. Ingeval de lidstaat van de Commissie heeft verkregen wat zij vroeg, te weten goedkeuring van haar steunvoornemen, heeft hij immers, anders dan de concurrenten van de begunstigde van de steun, misschien zelfs maar zeer weinig belang meer bij het ontvangen van een met redenen omklede beschikking, inzonderheid wanneer hij tijdens de onderhandelingen met de Commissie en met name na de briefwisseling die aan de vaststelling van de goedkeuringsbeschikking is voorafgegaan, voldoende inlichtingen heeft gekregen.

20 Wanneer volgens vaste rechtspraak van het Hof en volgens een vaste administratieve praktijk van de Commissie enerzijds een investering in een normale modernisering met het oog op het behoud van de concurrentiepositie van een onderneming uit de eigen middelen van de onderneming en niet uit staatssteun moet worden gefinancierd, en anderzijds een investering strekkende tot vernieuwing en technologische modernisering van een productielijn, die periodiek moet plaatsvinden, niet kan worden geacht te zijn verricht om de ontwikkeling van bepaalde economische bedrijvigheden in de zin van artikel 92, lid 3, sub c, van het Verdrag te vergemakkelijken, moet de Commissie als antwoord op de opmerkingen die de belanghebbenden tijdens de administratieve procedure aangaande een specifiek steunvoornemen over deze rechtspraak en administratieve praktijk hebben gemaakt, nauwkeurige aanwijzingen verstrekken ter zake van de vraag, of de door die rechtspraak en praktijk gestelde criteria als vervuld moeten worden beschouwd, dan wel of daar om specifieke redenen van dient te worden afgeweken.

21 Het dictum en de motivering van een beschikking, die volgens artikel 190 van het Verdrag met redenen moet worden omkleed, vormen een ondeelbaar geheel, zodat ingevolge het collegialiteitsbeginsel alleen het college van leden van de Commissie bevoegd is om de beschikking en de motivering ervan vast te stellen en elke wijziging van de motivering die verder gaat dan zuiver grammaticale aanpassingen of spellingcorrecties, tot de uitsluitende bevoegdheid van het college behoort.

22 Al mag ter zake van staatssteun niet worden uitgesloten, dat de Commissie de door de begunstigde onderneming voorgenomen herstructureringsmaatregelen vergelijkt met die van andere ondernemingen uit dezelfde bedrijfssector, toch moet de herstructurering van een onderneming specifiek op haar intrinsieke problemen zijn gericht, en is het mogelijk dat de ervaring die andere ondernemingen in andere perioden en in een andere economische en politieke context hebben opgedaan, niet ter zake dienend is.

23 De Commissie kan op goede gronden oordelen, dat een echte herstructurering van een van de drie grootste Europese luchtvaartmaatschappijen, die staatssteun ontvangt, de economische ontwikkeling van de Europese burgerluchtvaart zal bevorderen.

24 Aanwijzingen over de situatie op de betrokken markten, inzonderheid over de positie van de onderneming die de steun ontvangt, en van de concurrerende ondernemingen, vormen een essentieel onderdeel van de motivering van een beschikking betreffende de verenigbaarheid van een steunvoornemen met de gemeenschappelijke markt in de zin van artikel 92 van het Verdrag, zowel wanneer de beschikking op grond van lid 1 van dat artikel wordt gegeven, als wanneer zij wordt gegeven in het kader van artikel 92, lid 3, sub c, van het Verdrag en artikel 61, lid 3, sub c, van de EER-overeenkomst met betrekking tot de vraag, of de steun de voorwaarden waaronder het handelsverkeer plaatsvindt zodanig verandert dat het gemeenschappelijk belang wordt geschaad.

25 De economische beoordelingen die de Commissie bij de toepassing van artikel 92, lid 3, sub c, van het Verdrag moet verrichten, en waarvoor zij een ruime discretionaire bevoegdheid geniet, dienen in een communautair kader te geschieden, hetgeen betekent dat de Commissie de invloed van steun op de mededinging en op het intracommunautaire handelsverkeer moet onderzoeken.

Om te beoordelen of een steunmaatregel de voorwaarden waaronder het handelsverkeer plaatsvindt zodanig verandert dat het gemeenschappelijk belang wordt geschaad, moet met name worden onderzocht, of er geen wanverhouding bestaat tussen de lasten voor de belanghebbende ondernemingen enerzijds en de voordelen voortvloeiend uit de toekenning van de betrokken steun anderzijds. Het staat aan de Commissie om in het kader van haar onderzoek van de gevolgen van een staatssteun de gunstige gevolgen van de steun af te wegen tegen de negatieve gevolgen voor de voorwaarden waaronder het handelsverkeer plaatsvindt, en voor de handhaving van een onvervalste mededinging.

De Commissie is in beginsel bevoegd, aan een beschikking waarbij steun op basis van artikel 92, lid 3, sub c, van het Verdrag wordt goedgekeurd, voorwaarden te verbinden om uit te sluiten dat de goedgekeurde steun de voorwaarden waaronder het handelsverkeer plaatsvindt zodanig verandert dat het gemeenschappelijk belang wordt geschaad.

Het juridische en praktische nut van dergelijke goedkeuringsvoorwaarden bestaat hierin, dat indien de begunstigde onderneming zich niet naar deze voorwaarden voegt, het aan de betrokken lidstaat staat om op de goede uitvoering van de goedkeuringsbeschikking toe te zien en aan de Commissie om te beoordelen, of de steun dient te worden teruggevorderd. Wanneer de staat niet voldoet aan de voorwaarden die de Commissie aan de goedkeuring van een steunmaatregel heeft verbonden, kan de Commissie zich ingevolge artikel 93, lid 2, tweede alinea, van het Verdrag, in afwijking van de artikelen 169 en 170 van het Verdrag, rechtstreeks tot het Hof van Justitie wenden.

Gelet op deze werking van de voorwaarden die een beschikking houdende goedkeuring van een steunmaatregel schragen, kan de loutere bewering dat aan een van die voorwaarden niet zal worden voldaan, de rechtmatigheid zelf van die beschikking niet aantasten. In de regel kan de rechtmatigheid van een gemeenschapshandeling immers niet afhangen van eventuele mogelijkheden tot omzeiling van die handeling en evenmin van overwegingen die achteraf met betrekking tot de doeltreffendheid van die handeling geldend kunnen worden gemaakt.

26 Aangezien artikel 155 van het Verdrag op algemene wijze de bevoegdheden van de Commissie bepaalt, kan niet staande worden gehouden, dat telkens wanneer de Commissie een specifieke bepaling van het Verdrag schendt, deze schending tevens schending van de algemene bepaling van artikel 155 van het Verdrag meebrengt.