Trefwoorden

Samenvatting



Trefwoorden

1. Mededinging – Mededingingsregelingen – Onderling afgestemde feitelijke gedragingen – Aantasting van mededinging – Beoordelingscriteria – Mededingingsbeperkend doel – Vaststelling toereikend

(Art. 81, lid 1, EG; EER-Overeenkomst, art. 53, lid 1)

2. Gemeenschapsrecht – Beginselen – Grondrechten – Vermoeden van onschuld – Mededingingsprocedure – Toepasselijkheid

(Art. 81, lid 1, EG; art. 6, lid 2, EU)

3. Mededinging – Administratieve procedure – Beschikking van Commissie waarbij inbreuk wordt vastgesteld – Bewijslevering – Bundel aanwijzingen

(Art. 81, lid 1, EG)

4. Mededinging – Mededingingsregelingen – Overeenkomsten tussen ondernemingen – Bewijs van inbreuk – Overlegging door Commissie van verklaringen van andere beschuldigde ondernemingen – Toelaatbaarheid

(Art. 81, lid 1, EG; EER-Overeenkomst, art. 53)

5. Mededinging – Mededingingsregelingen – Overeenkomsten tussen ondernemingen – Bewijs van inbreuk – Beoordeling van bewijswaarde van document – Criteria

(Art. 81, lid 1, EG)

6. Mededinging – Administratieve procedure – Beschikking van Commissie waarbij inbreuk wordt vastgesteld – Bewijs van inbreuk en duur daarvan ten laste van Commissie

(Art. 81, lid 1, EG; mededeling 2002/C 45/03 van de Commissie)

7. Mededinging – Administratieve procedure – Eerbiediging van rechten van verdediging – Mededeling van punten van bezwaar – Overlegging van aanvullende bewijsstukken na toezending van mededeling van punten van bezwaar – Toelaatbaarheid – Voorwaarden

(Art. 81, lid 1, EG; verordening nr. 1/2003 van de Raad, art. 25)

8. Mededinging – Administratieve procedure – Beschikking van Commissie waarbij inbreuk wordt vastgesteld – Bewijs van inbreuk en duur daarvan ten laste van Commissie – Omvang van bewijslast

(Art. 81, lid 1, EG; verordening nr. 1/2003 van de Raad, art. 25)

9. Mededinging – Administratieve procedure – Eerbiediging van rechten van verdediging – Draagwijdte van beginsel – Grenzen – Recht van onderneming om getuigen à charge te ondervragen – Daarvan uitgesloten

(Art. 81, lid 1, EG)

10. Mededinging – Mededingingsregelingen – Deelneming van onderneming aan mededingingsregeling

(Art. 81, lid 1, EG)

11. Mededinging – Mededingingsregelingen – Inbreuk – Eén enkele inbreuk – Beoordelingscriteria

(Art. 81, lid 1, EG; EER-Overeenkomst, art. 53; verordening nr. 1/2003 van de Raad, art. 25, lid 2)

12. Mededinging – Geldboeten – Bedrag – Vaststelling – Criteria – Zwaarte van inbreuk

(Verordening nr. 1/2003 van de Raad, art. 23, lid 2; mededeling 98/C 9/03 van de Commissie, punt 1 A, vierde en zesde alinea)

13. Mededinging – Geldboeten – Bedrag – Vaststelling – Criteria – Zwaarte van inbreuk – Geen dwingende of uitputtende lijst van criteria

(Verordening nr. 1/2003 van de Raad, art. 23, lid 2)

14. Mededinging – Geldboeten – Bedrag – Vaststelling – Criteria – Beoordelingsmarge van Commissie – Verhoging van algemeen niveau van geldboeten

(Verordening nr. 1/2003 van de Raad, art. 23, lid 2)

15. Mededinging – Geldboeten – Beschikking waarbij geldboeten worden opgelegd – Motiveringsplicht – Omvang

(Art. 253 EG; verordening nr. 1/2003 van de Raad, art. 23, lid 2)

16. Mededinging – Geldboeten – Bedrag – Vaststelling – Criteria – Zwaarte van inbreuk – Verzwarende omstandigheden – Rol van leider of aanstoker van inbreuk

(Verordening nr. 1/2003 van de Raad, art. 23, lid 2; mededeling 98/C 9/03 van de Commissie, punt 2, derde streepje)

17. Mededinging – Geldboeten – Bedrag – Vaststelling – Criteria – Zwaarte van inbreuk – Verzwarende omstandigheden – Rol van leider van inbreuk

(Art. 81, lid 1, EG)

18. Mededinging – Geldboeten – Bedrag – Vaststelling – Niet-oplegging of vermindering van geldboete in ruil voor medewerking van betrokken onderneming

(Art. 81, lid 1, EG; verordening nr. 1/2003 van de Raad, art. 23, lid 2; mededeling 2002/C 45/03 van de Commissie, punten 22 en 29)

Samenvatting

1. Ter beoordeling van de vraag of onderling afgestemde feitelijke gedragingen onder het verbod van artikel 81, lid 1, EG vallen, hoeft geen acht te worden geslagen op de concrete gevolgen ervan wanneer vaststaat dat deze gedragingen ertoe strekken de mededinging binnen de gemeenschappelijke markt te verhinderen, te beperken of te vervalsen. Dit geldt naar analogie in het kader van de toepassing van artikel 53, lid 1, van de Overeenkomst betreffende de Europese Economische Ruimte (EER).

(cf. punt 40)

2. Het beginsel van het vermoeden van onschuld, zoals dat met name voortvloeit uit artikel 6, lid 2, van het Europees Verdrag van de rechten van de mens, maakt deel uit van de fundamentele rechten die volgens de rechtspraak van het Hof – die overigens is bevestigd door artikel 6, lid 2, EU – algemene beginselen van gemeenschapsrecht vormen.

Gelet op de aard van de betrokken inbreuken alsook op de aard en de ernst van de daaraan verbonden sancties, is het beginsel van het vermoeden van onschuld van toepassing op procedures betreffende inbreuken op de voor ondernemingen geldende mededingingsregels die tot de oplegging van geldboetes of dwangsommen kunnen leiden. In het kader van een beroep tot nietigverklaring van een beschikking waarbij een geldboete is opgelegd, moet rekening worden met dit beginsel. Indien de rechter twijfels heeft, dient dit in het voordeel te spelen van de onderneming die de adressaat is van de beschikking waarbij een inbreuk is vastgesteld. De rechter kan dus niet vaststellen dat de Commissie de betrokken inbreuk rechtens genoegzaam heeft aangetoond, wanneer hij daarover nog twijfels koestert, met name in het kader van een beroep tot nietigverklaring van een beschikking waarbij een geldboete is opgelegd.

(cf. punten 44‑45)

3. In mededingingszaken moet de Commissie nauwkeurige en onderling overeenstemmende bewijzen aanvoeren om het bestaan van de inbreuk aan te tonen en om de vaste overtuiging te schragen dat de gestelde inbreuken aanzienlijke beperkingen van de mededinging in de zin van artikel 81, lid 1, EG vormen. Niet elk van de door de Commissie aangevoerde bewijzen hoeft evenwel noodzakelijkerwijs voor elk onderdeel van de inbreuk aan deze criteria te voldoen. Het is voldoende dat de door deze instelling aangevoerde bundel aanwijzingen, in zijn geheel beschouwd, aan dit vereiste voldoet. Het bestaan van een mededingingsverstorende gedraging of overeenkomst kan dus worden afgeleid uit een samenloop van omstandigheden en aanwijzingen die in hun totaliteit beschouwd, bij gebreke van een andere coherente verklaring, het bewijs kunnen leveren dat de mededingingsregels zijn geschonden.

Wanneer de Commissie uitsluitend op basis van het marktgedrag van de betrokken ondernemingen een inbreuk vaststelt, is het voldoende dat deze ondernemingen omstandigheden aantonen die een ander licht werpen op de door de Commissie vastgestelde feiten en een andere plausibele verklaring van de feiten bieden die in de plaats kan worden gesteld van die op basis waarvan de Commissie tot de conclusie is gekomen dat er sprake is van een schending van de communautaire mededingingsregels. Het bestaan van een alternatieve verklaring van de feiten is evenwel enkel relevant wanneer de Commissie zich uitsluitend baseert op het gedrag van de betrokken ondernemingen op de markt. Een dergelijke verklaring is dus irrelevant zodra de inbreuk niet enkel wordt vermoed, maar met bewijzen wordt aangetoond. Voorts kan het bewijs van een inbreuk volgens het beginsel van vrije bewijslevering met alle bewijsmiddelen worden geleverd, zodat het bestaan van een alternatieve verklaring irrelevant is wanneer een inbreuk rechtens genoegzaam bewezen is door andere dan schriftelijke bewijzen.

(cf. punten 46‑49, 51)

4. Wat de bewijsmiddelen betreft aan de hand waarvan een inbreuk op artikel 81 EG en artikel 53 van de Overeenkomst betreffende de Europese Economische Ruimte (EER) kan worden vastgesteld, primeert in het gemeenschapsrecht het beginsel van de vrije bewijslevering. Meer bepaald verbiedt geen enkele bepaling en geen enkel algemeen beginsel van gemeenschapsrecht de Commissie, zich tegenover een onderneming te beroepen op de verklaringen van andere beschuldigde ondernemingen. Anders zou de op de Commissie rustende bewijslast met betrekking tot gedragingen die in strijd zijn met de artikelen 81 EG en 82 EG onoverkomelijk zwaar zijn en onverenigbaar zijn met de haar door het Verdrag opgedragen taak, toezicht te houden op de juiste toepassing van deze bepalingen.

(cf. punt 50)

5. In mededingingszaken is het enige relevante criterium ter beoordeling van vrij aangevoerde bewijzen de geloofwaardigheid ervan. Volgens de algemeen geldende bewijsregels hangt de geloofwaardigheid en dus de bewijswaarde van een stuk af van de herkomst ervan, van de omstandigheden waarin het is opgesteld, van degene tot wie het is gericht en van de redelijkheid en de geloofwaardigheid van de inhoud ervan. Met name dient groot belang te worden gehecht aan de omstandigheid dat een stuk rechtstreeks verband houdt met de feiten of is opgesteld door iemand die rechtstreeks getuige was van deze feiten. Bovendien moeten verklaringen die ingaan tegen de belangen van degene die ze heeft afgelegd, in beginsel als bijzonder betrouwbare bewijzen worden beschouwd.

Zo moet de getuigenis van een persoon die tijdens bijna de gehele duur van de mededingingsregeling een van de vertegenwoordigers van een van de voornaamste spelers binnen het kartel was en dus rechtstreeks getuige was van de omstandigheden die hij in zijn getuigenis heeft uiteengezet, in beginsel worden beschouwd als een bewijs met een hoge bewijswaarde.

(cf. punten 54, 75)

6. In mededingingszaken zet de omstandigheid dat een onderneming om toepassing van de mededeling betreffende immuniteit tegen geldboeten en vermindering van geldboeten in kartelzaken verzoekt teneinde een verlaging van de geldboete te verkrijgen, haar er niet noodzakelijkerwijs toe aan, verdraaide bewijzen aan te voeren. Iedere poging om de Commissie te misleiden kan immers twijfels doen rijzen over de oprechtheid en de volledigheid van de medewerking van de verzoeker, en bijgevolg de mogelijkheid voor deze laatste om volledig profijt te halen uit de mededeling inzake medewerking in gevaar brengen.

Voor zover de verklaringen van een van schending van de communautaire mededingingsregels beschuldigde onderneming evenwel worden betwist door andere ondernemingen die er ook van worden beschuldigd betrokken te zijn geweest bij een gemeenschappelijk akkoord, moeten zij door andere bewijzen worden gestaafd om een voldoende bewijs van het bestaan en de strekking van dit gemeenschappelijk akkoord te kunnen vormen.

(cf. punten 65‑66)

7. De betrokkenen moeten uit de mededeling van punten van bezwaar daadwerkelijk kunnen opmaken welke gedragingen de Commissie hun verwijt, en aan dit vereiste is voldaan wanneer in de eindbeschikking aan de betrokkenen geen andere dan in de mededeling van punten van bezwaar bedoelde inbreuken ten laste worden gelegd en daarin slechts wordt uitgegaan van feiten waarover de betrokkenen zich hebben kunnen uitspreken. De in een beschikking aan een onderneming ten laste legde inbreuken mogen dus weliswaar niet verschillen van die welke in de mededeling van punten van bezwaar zijn genoemd, maar dit geldt niet voor de in aanmerking genomen feiten, aangezien het, wat deze feiten betreft, voldoende is dat de beschuldigde ondernemingen de mogelijkheid hebben gehad om zich over alle te hunnen laste gelegde feiten uit te spreken. Geen enkele bepaling verbiedt de Commissie immers, de partijen na het toesturen van de mededeling van de punten van bezwaar nieuwe stukken mee te delen waarvan zij meent dat deze haar stelling ondersteunen, mits aan de ondernemingen de nodige tijd wordt gegeven om hun standpunt dienaangaande kenbaar te maken.

(cf. punten 86‑87)

8. De partij of de autoriteit die een inbreuk op de mededingingsregels aanvoert, moet het bewijs daarvan leveren door de feiten die een inbreuk opleveren rechtens genoegzaam te bewijzen. Voorts moet de onderneming die verweer voert tegen de vaststelling dat zij een inbreuk heeft gepleegd, het bewijs leveren dat is voldaan aan de voorwaarden om dat verweer te laten gelden, in welk geval deze autoriteit andere bewijzen moet aanvoeren.

Het feit dat de betrokken onderneming als verweer de verjaring heeft aangevoerd, die in beginsel door haar dient te worden bewezen, doet niet af aan het algemene beginsel dat de Commissie het bewijs dient te leveren van alle constitutieve bestanddelen van de inbreuk, daaronder begrepen de duur ervan, die haar uiteindelijke beslissing over de zwaarte van deze inbreuk kunnen beïnvloeden.

Een dergelijk verweermiddel houdt immers noodzakelijkerwijs in dat de duur van de inbreuk en de datum waarop deze is beëindigd, zijn vastgesteld. Deze omstandigheid kan op zich geen rechtvaardiging vormen voor een overdracht van de bewijslast ter zake op de betrokken onderneming. Enerzijds vormt de duur van de inbreuk – een begrip dat veronderstelt dat de einddatum ervan bekend is – een van de wezenlijke bestanddelen van de inbreuk, waarvoor de bewijslast op de Commissie rust, ongeacht of deze bestanddelen ook worden betwist in het kader van het verweermiddel dat de verjaring is ingetreden. Anderzijds is deze conclusie gerechtvaardigd door het feit dat de voorwaarde dat het vervolgingsrecht van de Commissie niet is verjaard overeenkomstig artikel 25 van verordening nr. 1/2003, een objectief wettelijk criterium vormt dat voortvloeit uit het rechtszekerheidsbeginsel en bijgevolg een geldigheidsvoorwaarde vormt voor elke beschikking waarbij een sanctie wordt opgelegd. De Commissie moet dit criterium immers in acht nemen zelfs wanneer de onderneming geen verweermiddel dienaangaande heeft aangevoerd.

Deze verdeling van de bewijslast staat evenwel niet onveranderlijk vast, aangezien de door een partij aangevoerde feiten de andere partij kunnen verplichten een verklaring of rechtvaardiging te geven, bij gebreke waarvan mag worden geconcludeerd dat het bewijs is geleverd. Wanneer de Commissie met name heeft bewezen dat er sprake is van een overeenkomst, staat het aan de onderneming die daaraan heeft deelgenomen, om het bewijs te leveren dat zij zich daarvan heeft gedistantieerd, en dit bewijs moet getuigen van een duidelijke en aan de andere deelnemende ondernemingen kenbaar gemaakte wil om zich aan deze overeenkomst te onttrekken.

(cf. punte n 173‑176)

9. Het fundamentele beginsel van de eerbiediging van de rechten van de verdediging vereist dat de ondernemingen en ondernemersverenigingen die betrokken zijn bij een mededingingsonderzoek van de Commissie reeds tijdens de administratieve procedure in staat worden gesteld, hun standpunt over de juistheid en de relevantie van de door de Commissie gestelde feiten, punten van bezwaar en omstandigheden naar behoren kenbaar te maken. Zo kan het antwoord van een onderneming op de mededeling van de punten van bezwaar van de Commissie niet tegen een andere bij het onderzoek betrokken onderneming worden gebruikt, wanneer deze vóór de vaststelling van de beschikking van de Commissie geen kennis van dit antwoord heeft kunnen nemen.

Daarentegen vereist dit beginsel niet dat de onderneming de gelegenheid wordt geboden om de door de Commissie gehoorde getuigen zelf te ondervragen in het kader van de administratieve procedure.

(cf. punten 189, 199)

10. Het feit dat een onderneming niet publiekelijk afstand neemt van een inbreuk waaraan zij heeft deelgenomen en deze niet bij de administratieve instanties aangeeft, heeft tot gevolg dat het voortbestaan van de inbreuk wordt bevorderd en de ontdekking ervan wordt bemoeilijkt, zodat deze stilzwijgende goedkeuring als medeplichtigheid of passieve deelneming aan de inbreuk kan worden gekwalificeerd.

(cf. punt 222)

11. Verschillende criteria zijn relevant voor de beoordeling of sprake is van één enkele inbreuk op artikel 81 EG en artikel 53 van de Overeenkomst betreffende de Europese Economische Ruimte (EER), namelijk de vraag of de betrokken praktijken dezelfde dan wel verschillende doelstellingen nastreven, of het gaat om dezelfde producten en diensten, of dezelfde ondernemingen aan de inbreuk hebben deelgenomen en of de uitvoeringswijze dezelfde is. Andere relevante criteria zijn de vraag of dezelfde natuurlijke personen voor rekening van de ondernemingen optreden en de vraag of de betrokken praktijken hetzelfde gebied bestrijken.

Wat in het bijzonder het begrip gemeenschappelijk doel van de mededingingsverstorende praktijken betreft, hangt het antwoord op de vraag of een reeks met artikel 81, lid 1, EG strijdige overeenkomsten en praktijken één enkele voortdurende inbreuk vormt enkel af van objectieve factoren, waaronder het gemeenschappelijke doel van deze overeenkomsten en praktijken. Dit laatste criterium dient enkel te worden beoordeeld op basis van de inhoud van deze overeenkomsten en praktijken en mag niet worden verward met de intentie van de verschillende ondernemingen om aan één enkele voortdurende mededingingsregeling deel te nemen. Deze subjectieve intentie kan en mag daarentegen slechts in aanmerking worden genomen in het kader van de beoordeling van de individuele deelneming van een onderneming aan één enkele voortdurende overeenkomst. Dienaangaande volstaat het dat de betrokken onderneming zich op het ogenblik waarop zij opnieuw aan de mededingingsregeling deelneemt, na zich daaruit te hebben teruggetrokken, bewust is van het feit dat zij aan dezelfde mededingingsregeling deelneemt als voordien. Het is zelfs voldoende dat deze onderneming zich bewust is van de hierboven genoemde essentiële criteria op basis waarvan kan worden vastgesteld dat sprake is van één enkele inbreuk, om het bestaan daarvan aan haar te kunnen tegenwerpen, ook al zou zijzelf niet tot het bestaan daarvan hebben geconcludeerd.

(cf. punten 241, 246, 253)

12. De richtsnoeren voor de berekening van geldboeten die uit hoofde van artikel 15, lid 2, van verordening nr. 17, respectievelijk artikel 65, lid 5, van het EGKS-Verdrag worden opgelegd, bepalen in punt 1 A, vierde en zesde alinea, dat rekening moet worden gehouden met de daadwerkelijke economische macht van de inbreukmakers om andere marktdeelnemers aanzienlijke schade te berokkenen en met het specifieke gewicht van het gedrag van elke onderneming afzonderlijk op de mededinging, met name wanneer er een aanzienlijk verschil bestaat in de grootte van de ondernemingen die een inbreuk hebben gepleegd. De richtsnoeren bepalen daarentegen niet dat de daadwerkelijke economische macht van de ondernemingen of het specifieke gewicht van hun gedrag dient te worden beoordeeld aan de hand van een bijzonder criterium, zoals hun marktaandeel voor het betrokken product in de Europese Economische Ruimte (EER) of op de gemeenschappelijke markt. De Commissie is dus vrij om dienaangaande een passend criterium toe te passen naargelang van de omstandigheden van elk specifiek geval.

(cf. punt 279)

13. De zwaarte van inbreuken op de communautaire mededingingsregels moet worden bepaald met inachtneming van een groot aantal factoren, zoals de bijzondere omstandigheden van de zaak, de context ervan en de afschrikkende werking van de geldboeten, zonder dat een dwingende of uitputtende lijst van verplicht in aanmerking te nemen criteria is opgesteld. Tot de factoren die van belang kunnen zijn voor de beoordeling van de zwaarte van de inbreuken behoren het gedrag van elk van de ondernemingen, de rol die elk van hen heeft gespeeld in de totstandkoming van de onderling afgestemde feitelijke gedragingen, de winst die zij uit deze gedragingen hebben kunnen behalen, hun omvang, de waarde van de betrokken goederen en het gevaar dat dergelijke inbreuken opleveren voor de doelstellingen van de Gemeenschap.

Hieruit volgt enerzijds dat voor de vaststelling van het boetebedrag zowel rekening mag worden gehouden met de totale omzet van de onderneming, die – zij het ook benaderend en onvolkomen – een aanwijzing vormt voor de omvang en de economische macht van de onderneming, als met het deel van deze omzet dat is behaald met de goederen waarop de inbreuk betrekking heeft en dat dus een aanwijzing kan vormen voor de omvang van de inbreuk. Anderzijds volgt daaruit dat aan geen van deze omzetcijfers een belang mag worden toegekend dat niet in verhouding staat tot de overige beoordelingselementen, en dat de vaststelling van een passende geldboete derhalve niet de resultante kan zijn van een eenvoudige berekening op basis van de totale omzet. Dit geldt in het bijzonder wanneer de betrokken goederen slechts een klein deel van deze omzet vertegenwoordigen.

De lijst van factoren waarmee bij de beoordeling van de zwaarte van een inbreuk rekening kan worden gehouden, is dus noch dwingend noch uitputtend. De Commissie is dus vrij om andere factoren in aanmerking te nemen of minder gewicht toe te kennen aan een van de hierboven genoemde factoren, of er zelfs helemaal geen rekening mee te houden, indien dat haar gelet op de omstandigheden in een specifieke zaak passend lijkt.

Voorts moet het begrip „waarde van de betrokken goederen” worden opgevat als een maat die het deel van de totale omzet van de betrokken ondernemingen weergeeft dat is behaald met de producten waarop de mededingingsregeling betrekking heeft, en niet als een verwijzing naar de omvang van de markt voor deze producten binnen de Europese Economische Ruimte (EER).

(cf. punten 286‑288)

14. De vroegere beschikkingspraktijk van de Commissie fungeert zelf niet als rechtskader voor geldboeten in mededingingszaken. De Commissie beschikt in het kader van verordening nr. 1/2003 bij de bepaling van het bedrag van de geldboeten over een beoordelingsmarge om het gedrag van de ondernemingen zodanig te sturen dat zij de mededingingsregels naleven. Het feit dat de Commissie in het verleden voor sommige soorten inbreuken geldboeten van een bepaald niveau heeft opgelegd, kan haar dus niet beletten dit niveau binnen de in verordening nr. 1/2003 gestelde grenzen te verhogen, indien dat noodzakelijk is ter uitvoering van het communautaire mededingingsbeleid. Voor een doeltreffende toepassing van de communautaire mededingingsregels moet de Commissie het niveau van de geldboeten juist op elk moment aan de eisen van dit beleid kunnen aanpassen.

Hieruit volgt dat ondernemingen die betrokken zijn bij een administratieve procedure waarin geldboeten kunnen worden opgelegd, geen gewettigd vertrouwen kunnen hebben in het feit dat de Commissie het niveau van de vroeger opgelegde geldboeten niet zal overschrijden. Deze ondernemingen moeten er dus rekening mee houden dat de Commissie steeds kan beslissen om het niveau van de geldboeten te verhogen ten opzichte van het niveau dat in het verleden werd gehanteerd.

(cf. punten 290‑291)

15. Wat de berekening betreft van de geldboeten die door de Commissie worden opgelegd wegens schending van het communautaire mededingingsrecht, is voldaan aan het substantiële vormvereiste dat de beschikking wordt gemotiveerd, wanneer de Commissie in haar beschikking de beoordelingsfactoren aangeeft op basis waarvan zij de zwaarte en de duur van de inbreuk heeft bepaald, zonder dat zij dit nader hoeft toe te lichten of de cijfergegevens betreffende de methode voor de berekening van de geldboete hoeft te vermelden.

Het kan meer bepaald wenselijk zijn dat de Commissie gebruikmaakt van de mogelijkheid om de cijfers te vermelden waardoor zij zich – met name met het oog op de gewenste afschrikkende werking – bij de uitoefening van haar beoordelingsbevoegdheid in het kader van de vaststelling van de geldboeten heeft laten leiden, maar deze mogelijkheid gaat verder dan de motiveringsplicht vereist.

(cf. punten 311‑312)

16. Om als „leider” van een kartel te kunnen worden gekwalificeerd, moet een onderneming een significante drijvende kracht achter dit kartel zijn geweest, of een bijzondere en concrete verantwoordelijkheid hebben gedragen voor de werking ervan. Deze omstandigheid moet algemeen worden beoordeeld, met inachtneming van de context van de zaak. Een onderneming wordt met name als „leider” aangemerkt wanneer is aangetoond dat zij als coördinator van het kartel is opgetreden en met name het secretariaat dat belast is met de concrete uitvoering van de mededingingsregeling, organiseerde en bemande, of wanneer deze onderneming een centrale rol in de concrete werking van de mededingingsregeling heeft gespeeld, bijvoorbeeld door talrijke bijeenkomsten te organiseren, binnen het kartel informatie te verzamelen en te verspreiden, in te staan voor de vertegenwoordiging van bepaalde leden binnen het kartel of de meeste voorstellen met betrekking tot de werking van de mededingingsregeling te formuleren. Voorts is het goed mogelijk dat twee of zelfs meer ondernemingen als leider worden aangemerkt, met name in het kader van een kartel met een hoog aantal deelnemers.

Voorts dient – zoals blijkt uit de formulering zelf van punt 2, derde streepje, van de richtsnoeren voor de berekening van geldboeten die uit hoofde van artikel 15, lid 2, van verordening nr. 17, respectievelijk artikel 65, lid 5, van het EGKS-Verdrag worden opgelegd – een onderscheid te worden gemaakt tussen het begrip „leider” en het begrip „aanstichter” van een inbreuk. De rol van aanstichter heeft namelijk betrekking op het tijdstip van de totstandkoming of de uitbreiding van een mededingingsregeling, terwijl de rol van leider ziet op de werking ervan. De leider en de aanstichter van een inbreuk bevinden zich dus niet in een vergelijkbare situatie, zodat het feit dat een onderneming die als aanstichter van het kartel wordt aangemerkt en de leider ervan verschillend worden behandeld geen schending van het beginsel van gelijke behandeling oplevert.

(cf. punten 337, 345, 348)

17. Ook al zou de Commissie een onderneming ten onrechte niet als leider van een kartel hebben aangemerkt, ondanks de significante rol die deze onderneming binnen het kartel heeft gespeeld, kan een dergelijke onrechtmatigheid, waarvan een ander heeft geprofiteerd, hoe dan ook niet rechtvaardigen dat het middel tot nietigverklaring van de beschikking van de Commissie wordt aanvaard. De eerbiediging van het beginsel van gelijke behandeling of non-discriminatie moet zich immers verdragen met de eerbiediging van het legaliteitsbeginsel, wat impliceert dat niemand zich ten eigen voordele kan beroepen op een onrechtmatigheid waarvan anderen hebben kunnen profiteren.

(cf. punt 358)

18. De verlaging van het bedrag van de geldboeten wegens medewerking van de ondernemingen die aan inbreuken op het communautaire mededingingsrecht deelnemen, is gebaseerd op de overweging dat een dergelijke medewerking de taak van de Commissie verlicht om het bestaan van een inbreuk vast te stellen en daaraan in voorkomend geval een einde te maken.

Zoals in punt 29 van de mededeling betreffende immuniteit tegen geldboeten en vermindering van geldboeten in kartelzaken is verklaard, wekt deze mededeling rechtmatige verwachtingen waarop ondernemingen mogen vertrouwen wanneer zij het bestaan van een mededingingsregeling aan de Commissie bekendmaken. Gelet op het gewettigde vertrouwen dat ondernemingen die met de Commissie willen samenwerken, aan deze mededeling kunnen ontlenen, is de Commissie verplicht zich aan deze mededeling te houden wanneer zij bij de vaststelling van het bedrag van de aan een onderneming op te leggen geldboete de door deze onderneming verleende medewerking beoordeelt.

Binnen de door de mededeling inzake medewerking vastgestelde grenzen beschikt de Commissie evenwel over een ruime bevoegdheid bij de beoordeling van de vraag of de door een onderneming aangevoerde bewijzen al dan niet een toegevoegde waarde in de zin van punt 22 van deze mededeling hebben en of op grond van deze mededeling een vermindering aan een onderneming dient te worden toegekend.

(cf. punten 374‑376)