De eerste vraag van het Finanzgericht München betreft het begrip discreet miniatuurelement, dat in aantekening 5 B op twee plaatsen wordt gebruikt, namelijk sub a en sub c, laatste zin. Uit de verwijzingsbeschikking blijkt duidelijker wat de Duitse rechtbank wenst te weten omtrent het begrip discreet element, namelijk: of daartoe uitsluitend elementen behoren die als zodanig afzonderlijk zijn aangebracht (en van elektrische aansluitingen voorzien), dan wel of men andere criteria moet hanteren; en of, naast elementen die bestaan uit één enkel elektrisch onderdeel van een schakeling, onder dit begrip ook schakelingen kunnen vallen die uit meer elementen bestaan, zoals monolitische geïntegreerde schakelingen of onderlagen van keramisch materiaal bedrukt met een net van weerstanden.

In technische taal wordt de uitdrukking discreet element (in het Frans „composant discret”, in het Engels „discrete component” en in het Duits „Einzelbauelement”) gewoonlijk gebruikt om een eenheid aan te duiden die deel uitmaakt van een complexere structuur, maar die zelf en fysieke zelfstandigheid bezit. Als een eerste benadering kunnen wij dus stellen dat de discrete elementen van een bepaalde module (elektronische structuur) basiseenheden zijn, die voor de vervaardiging van die module worden aangewend.

De opvattingen van de Commissie en van verzoekster in het hoofdgeding over de uitlegging die in de context van aantekening 5 Β moet worden gegeven aan de term discrete elementen, lopen niettemin duidelijk uiteen. Volgens verzoekster in het hoofdgeding zijn discrete elementen op zichzelf staande eenheden van de elektronische structuur (dat wil zeggen dioden, transistors, weerstanden en dergelijke), die niet alleen worden gekenmerkt door hun oorspronkelijke fysieke zelfstandigheid, maar ook door het feit dat zij elk één enkele functie vervullen; volgens de Commissie daarentegen dient men onder discreet element om het even welk element van de schakeling te verstaan, dat een ondeelbare fysieke eenheid vormt. Elk van deze uitleggingen leidt tot een ander antwoord op de vraag van de Duitse rechter: volgt men immers de opvatting van de Commissie, dan kan een monolitische geïntregreerde schakeling een element zijn van een elektronische structuur waarin zij, fysiek gezien, een eenheid vormt, ook als is zij zelf weer samengesteld uit verschillende elementen en onverschillig of zij één of meer functies vervult; volgt men daarentegen de stelling van verzoekster in het hoofdgeding, dan is deze mogelijkheid uitgesloten, omdat een monolitische geïntegreerde schakeling niet steeds één enkele functie vervult, maar, vooral met het oog op haar bruikbaarheid in diverse apparaten, een veelheid van functies kan hebben.

Laat ik onmiddellijk zeggen dat de uitlegging van de Commissie mij het meest overtuigend voorkomt, in de eerste plaats omdat zij overeenstemt met de algemene criteria van het GDT. Met het oog op een juiste toepassing moeten de tariefposten de goederen die tot de verschillende sectoren behoren, aan de hand van duidelijke en objectieve elementen onderscheiden. Dit stelt de douane in staat snel de vereiste controles uit te voeren, en waarborgt de importeurs een redelijke mate van rechtszekerheid. Het Hof heeft deze zienswijze onlangs nog bevestigd toen het overwoog dat „het beginsel van rechtszekerheid eist dat een regeling waarbij aan de belastingplichtige lasten worden opgelegd, duidelijk en nauwkeurig omschreven is, opdat de belastingplichtige ondubbelzinnig zijn rechten en verplichtingen kan kennen en dienovereenkomstig zijn beschikking kan treffen” (arrest van 9 juli 1981, zaak 169/80. Gondrand, Jurispr. 1981, r.o. 17). Indien echter de indeling van elektronische structuren mede zou afhangen van hun variabele functionele bestemming, dan zou een moeilijk te beoordelen element worden toegevoegd aan die waarmee de douane-instanties rekening hebben te houden bij de bepaling van de toepasselijke post, en dit zou de uitvoering van de vereiste administratieve controles alleen maar bemoeilijken.

Dit argument vindt steun in de laatste alinea van aantekening 5, waarin wordt verklaard: „Voor de indeling van de in deze aantekening omschreven goederen heeft post 85.21 voorrag boven alle andere posten waaronder die goederen, bij voorbeeld in verband met hun functie, eventueel zouden kunnen worden ingedeeld.” Dit houdt in dat, althans voor de goederen die onder post 85.21 vallen, het functioneel aspect niet relevant is voor hun indeling.

Een verdere bevestiging van de uitlegging waaraan ik de voorkeur geef, is te vinden in de toelichtingen op de Nomenclatuur van de Internationale Douaneraad, ingesteld door het Verdrag van Brussel. Hierbij wijs ik er vooraf op, dat die toelichtingen, zij het binnen bepaalde grenzen, mogen worden aangewend bij de uitlegging van het gemeenschappelijk douanetarief; het Hof heeft eerder al verklaard dat „... zolang op de tariefposten van het gemeenschappelijk douanetarief geen communautaire toelichtingen werden gegeven, het in acht nemen van genoemde toelichtingen ( gegeven door de internationale Douaneraad van Brussel) een nuttig middel vormt ter verzekering van een uniforme uitlegging en toepassing van het gemeenschappelijke buitentarief aan alle grenzen van de gemeenschappelijke markt” (arrest van 8 december 1970, zaak 14/70, Bakels, Jurispr. 1970, blz. 1001, r.o. 10). Wanneer er dus, zoals in het onderhavige geval, communautaire toelichtingen bestaan, zijn de IDR-toelichtingen noodzakelijkerwijze van minder belang dan in de gevallen waarin communautaire toelichtingen geheel ontbreken, en moeten de aantekeningen van communautaire oorsprong in elk geval voorrang hebben. Dit vooropgesteld, noteer ik dat volgens de toelichtingen op afdeling XVI, hoofdstuk 85, sub F, tweede alinea, „microstructuren naar de wijze van vervaardiging worden onderverdeeld in twee groepen, te weten microassemblages en geïntegreerde schakelingen.” De uitdrukking „naar de wijze van vervaardiging” — die duidelijk doelt op het fabricageprocédé — geeft te verstaan dat de indeling van microstructuren in groepen gebeurt aan de hand van materiële criteria. En in dit geval kan er, dunkt mij, geen twijfel over bestaan dat voor de uitlegging van het GDT een beroep mag worden gedaan op de IDR-toelichtingen, aangezien de onderverdeling van elektronische microstructuren in microassemblages in geïntegreerde schakelingen, in aantekening 5 Β van het GDT, volledig overeenkomt met de identieke ondervedeling van de IDR-Nomenclatuur.

Er is dus meer dan één argument dat ons doet kiezen voor de stelling van de Commissie, volgens welke (monolitische of hybride) schakelingen, omdat zij „geïntegreerd” zijn en derhalve een ondeelbare fysieke eenheid vormen, onder het begrip discrete elementen vallen en daardoor deel kunnen uitmaken van een microassemblage zoals omschreven in aantekening 5 B, sub a.

Daartegenover beroept verzoekster in het hoofdgeding zich in de eerste plaats op een argument, ontleend aan de context van aantekening 5 Β van het GDT. Daar wordt immers sub c gepreciseeerd, dat in hybride geïntegreerde schakelingen ook elementen kunnen zijn opgenomen die zijn vervaardigd volgens de halfgeleidertechniek, en als zodanig worden onder meer monolitische geïntegreerde schakelingen genoemd. Daaruit zou men kunnen afleiden dat, wegens het ontbreken van een overeenkomstige uitdrukkelijke bepaling, monolitische geïntegreerde schakelingen geen discrete elementen van de in dezelfde aantekening sub a bedoelde microassemblages kunnen zijn. Ik geloof echter niet, dat een zo marginaal tekstgegeven van enig belang voor de uitlegging kan zijn. Daartoe volstaat het op te merken dat bij de omschrijving van microassemblages sub a enkel wordt gezegd dat deze microassemblages bestaan uit actieve, of actieve en passieve, discrete elementen, doch zonder deze nader te specificeren zoals dit sub c wél gebeurt met betrekking tot de elementen van hybridische geïntegreerde schakelingen, zij het tussen haakjes en als voorbeeld. Volgens mij verzet dan ook niets in de tekst zich ertegen, een monolitische geïntegreerde schakeling die is opgenomen in een microassemblage, als een discreet element te beschouwen.

Verzoekster doet voorts een beroep op de toelichtingen bij de IDR-Nomenclatuur. In afdeling XVI, hoofdstuk 85, sub F, I (microassemblages) worden onder 1 de discrete elementen opgesomd („dioden, transistors, condensatoren, inductie-elementen en weerstanden”); monolitische of hybride geïntegreerde schakelingen worden daar echter niet genoemd. Uit deze weglating wil men afleiden dat geïntegreerde schakelingen niet tot de discrete elementen kunnen worden gerekend. Het komt mij voor, dat dit argument van weinig belang is ter verduidelijking van het begrip discreet element; wij moeten immers voor ogen houden dat de opsomming in genoemde paragraaf niet de discrete elementen in het algemeen betreft, maar is opgenomen in de context van punt 1, dat enkel betrekking heeft op een bijzondere categorie van modules (de „cordwood”- of fagotmodules).

Verzoekster in het hoofdgeding verwijst nog in een ander opzicht naar de toelichtingen op de IDR-Nomenclatuur. Zij wijst erop dat in de reeds genoemde afdeling XVI, hoofdstuk 85, sub F, II, 2, vierde alinea, een uitzonderingsbepaling voorkomt die van de post elektronische microstructuren uitsluit „de samenstellingen van een elektronische microstructuur met andere elementen of met andere elektronische microstructuren”, en dit weer met uitzondering van praktisch niet scheidbare hybride geïntegreerde schakelingen. Door de opneming van een geïntegreerde schakeling als element in een microstructuur, zou volgens verzoekster een „samenstelling” ontstaan van het type bedoeld in de zoëven aangehaalde passage; een dergelijke samenstelling zou derhalve niet kunnen worden ingedeeld als een microassemblage bestaande uit discrete elementen. Past men de inhoud van de IRD-toelichtingen op dit punt toe op de uitlegging van het begrip elektronische microstructuur in de zin van post 85.21 D van het GDT, dan zou men tot het besluit moeten komen dat een microassemblage die mede uit een geïntegreerde schakeling bestaat, niet als elektronische microstructuur onder genoemde post kan worden ingedeeld.

Ook dit argument is vatbaar voor kritiek. Ik wijs erop dat de in de IDR-toelichtingen vermelde uitzondering enkel geldt voor de samenstellingen die complete machines of apparaten dan wel delen of onderdelen van machines vormen. Volgens de vijfde alinea van onderdeel F immers worden samenstellingen die niet als elektronische microstructuren kunnen worden omschreven, als machines dan wel als delen of onderdelen van machines ingedeeld; hier gaat het dus om goederen die, in tegenstelling tot elektronische microstructuren, in wezen naar hun functie worden onderscheiden. Wij zagen echter, dat aantekening 5, laatste alinea, van het GDT tariefpost 85.21 voorrang geeft boven elke andere post die op hetzelfde produkt zou kunnen worden toegepast indien men rekening hield met zijn functionele bestemming. En ik meen dat deze voorrangsregel, wegens zijn algemeen karakter, in de context van het GDT ook moet gelden voor samenstellingen die bij toepassing van de hier ingeroepen IDR-toelichtingen (afdeling XVI, hoofdstuk 85, F, II, 2, vierde alinea) niet als microstructuren zouden kunnen worden ingedeeld. Met andere woorden, deze voorrangsregel, neergelegd in een aantekening van communautaire oorsprong, belet ons rekening te houden met de aanwijzingen inzake „samenstellingen” van de IDR-toelichtingen, daar deze betekenis hechten aan de functionele bestemming van de betrokken goederen.