Trefwoorden

Samenvatting



Trefwoorden

1. Beroep tot nietigverklaring - Beroep ingesteld door onderneming tegen niet tot haar gerichte individuele EGKS-Beschikking - Beschikking waarbij toestemming wordt verleend voor toekenning van steun aan concurrent - Mededinging - Begrip - Criteria

(EGKS-Verdrag, art. 4, sub c, en 33, tweede alinea; algemene beschikking nr. 3632/93)

2. EGKS - Steun voor kolenindustrie - Goedkeuring door Commissie - Goedkeuring na betaling van steun - Toelaatbaarheid

(EGKS-Verdrag, art. 4, sub c; algemene beschikking nr. 3632/93, art. 9, lid 5)

3. EGKS - Steun voor kolenindustrie - Verbod - Goedkeuring door Commissie - Voorwaarden - Verbetering van economische rentabiliteit

(EGKS-Verdrag, art. 4, sub c; algemene beschikking nr. 3632/93, art. 2, lid 1, en 3)

4. EGKS - Steun voor kolenindustrie - Verbod - Goedkeuring door Commissie - Voorwaarden - Degressie van steun

(EGKS-Verdrag, art. 4, sub c; algemene beschikking nr. 3632/93, art. 2, lid 1, en 3, leden 1 en 2)

5. Beroep tot nietigverklaring - Beroep krachtens artikel 33, eerste alinea, EGKS-Verdrag - Middelen - Klaarblijkelijke miskenning door Commissie van bepalingen van Verdrag of enige op uitvoering daarvan betrekking hebbende rechtsregel - Begrip - Grenzen van beoordelingsvrijheid van rechter

(EGKS-Verdrag, art. 33, eerste alinea)

6. EGKS - Steun voor kolenindustrie - Steun voor bedrijfsvoering en buitenbedrijfstelling - Verbod - Goedkeuring door Commissie - Voorwaarden - Dekking van verschil tussen productiekosten en verkoopprijs op wereldmarkt - Controle vooraf en achteraf door Commissie - Draagwijdte van controle

(EGKS-Verdrag, art. 4, sub c, 35 en 88; algemene beschikking nr. 3632/93, art. 3, lid 1, en 9, leden 1, 2, 4 en 6)

7. Handelingen van de instellingen - Motivering - Verplichting - Omvang - EGKS-beschikking

(EGKS-Verdrag, art. 15, eerste alinea, en 33, tweede alinea)

Samenvatting

1. Bij het bepalen of een onderneming betroffen is wegens het feit dat zij met een andere onderneming concurreert, moet enerzijds worden vastgesteld dat de door artikel 33, tweede alinea, EGKS-Verdrag gestelde ontvankelijkheidsvoorwaarden minder streng zijn dan die voor een beroep tot nietigverklaring krachtens artikel 173, tweede alinea, EG-Verdrag (thans, na wijziging, artikel 230, tweede alinea, EG). Bovendien moeten de bepalingen van het EGKS-Verdrag betreffende het beroepsrecht van de justitiabelen ruim worden uitgelegd teneinde de rechtsbescherming van particulieren te verzekeren.

Anderzijds, meer in het bijzonder met betrekking tot de regels van het EGKS-Verdrag betreffende staatssteun, bevat artikel 4, sub c, van dat Verdrag een algemeen, strikt en onvoorwaardelijk verbod van steun, zodat om een steunmaatregel onverenigbaar met de gemeenschappelijke markt te kunnen verklaren niet behoeft te worden onderzocht of de mededinging in feite wordt aangetast of dreigt te worden aangetast. Dat verbod onderstelt niet dat de steunmaatregelen de mededinging door begunstiging van bepaalde ondernemingen of bepaalde producties kunnen vervalsen of dreigen te vervalsen.

Bovendien bevat artikel 4, sub c, EGKS-Verdrag geen de-minimisregel op grond waarvan het verbod niet geldt voor steunmaatregelen die een geringe distorsie van de mededinging meebrengen. Voorts bevat beschikking nr. 3632/93 tot vaststelling van een communautaire regeling voor de steunmaatregelen van de lidstaten ten behoeve van de kolenindustrie evenmin een de-minimisregel, zoals die welke is vastgesteld voor de staatssteunregeling die onder het EG-Verdrag valt.

Daaruit volgt dat de ontvankelijkheid van een beroep dat een communautaire kolenonderneming wegens schending van artikel 4, sub c, van dat Verdrag krachtens artikel 33, tweede alinea, EGKS-Verdrag heeft ingesteld tegen een beschikking van de Commissie tot goedkeuring van staatssteun aan een andere communautaire kolenonderneming, niet kan afhangen van het bewijs dat er sprake is van een werkelijke of potentiële mededinging. Gelet op de genoemde bijzonderheden van de EGKS-regeling, volstaat de vaststelling dat er een geheel van elementen bestaat op grond waarvan kan worden geconcludeerd dat mededinging tussen de betrokken ondernemingen niet onrealistisch is.

( cf. punten 53-56 )

2. Geen enkele bepaling van beschikking nr. 3632/93 tot vaststelling van een communautaire regeling voor de steunmaatregelen van de lidstaten ten behoeve van de kolenindustrie verbiedt de Commissie de verenigbaarheid van de voorgenomen steun met de gemeenschappelijke markt te onderzoeken wanneer de lidstaat die de voorgenomen steun heeft aangemeld, het steunbedrag reeds heeft uitgekeerd zonder op de voorafgaande goedkeuring te wachten. Integendeel, artikel 9, lid 5, van die beschikking, waarin de terugbetaling van op voorhand uitgekeerde steun uitdrukkelijk wordt verbonden aan de voorwaarde dat de Commissie de goedkeuring heeft geweigerd, houdt noodzakelijkerwijze in, dat zij bevoegd is om in een dergelijk geval goedkeuring te verlenen. Ten slotte, meer in het algemeen, verschillen de materiële en procedurele voorschriften van die beschikking en het in de artikelen 92 en 93 EG-Verdrag (thans, na wijziging, artikelen 87 EG en 88 EG) neergelegde stelsel in beginsel niet van elkaar, zodat het niet gerechtvaardigd zou zijn de bepalingen van de beschikking met betrekking tot artikel 4, sub c, EGKS-Verdrag restrictiever uit te leggen dan die van de leden 2 en 3 van artikel 92 EG-Verdrag met betrekking tot lid 1 van dit artikel, met dien verstande dat de Commissie op grond van genoemd artikel 92 verplicht is reeds uitbetaalde steun achteraf te onderzoeken.

( cf. punt 68 )

3. Geen enkele bepaling van beschikking nr. 3632/93 tot vaststelling van een communautaire regeling voor de steunmaatregelen van de lidstaten ten behoeve van de kolenindustrie schrijft uitdrukkelijk voor dat de toekenning van steun voor de bedrijfsvoering strikt moet worden voorbehouden aan ondernemingen die een redelijke kans hebben om op lange termijn economisch rendabel te worden in die zin dat zij in staat moeten zijn de mededinging op de wereldmarkt op eigen kracht het hoofd te bieden. De relevante bepalingen van die beschikking vereisen niet dat de onderneming die steun voor de bedrijfsvoering ontvangt, na afloop van een vooraf bepaalde periode rendabel is. Zij eisen slechts verbetering van de economische rentabiliteit en die soepele formule kan worden verklaard door het structurele gebrek aan mededingingsvermogen van de communautaire kolenindustrie omdat de meeste van haar ondernemingen de concurrentie van de invoer uit derde landen nog steeds niet aankunnen. Daaruit volgt dat de verbetering van de economische rentabiliteit van een bepaalde onderneming noodzakelijkerwijs beperkt is tot een vermindering van haar gebrek aan rentabiliteit en competitiviteit.

( cf. punt 81 )

4. De steun voor de bedrijfsvoering is volgens artikel 3, lid 1, van beschikking nr. 3632/93 tot vaststelling van een communautaire regeling voor de steunmaatregelen van de lidstaten ten behoeve van de kolenindustrie enkel bestemd ter dekking van het verschil tussen de productiekosten en de verkoopprijs op de wereldmarkt. Volgens artikel 3, lid 2, van die beschikking kan dergelijke steun slechts worden goedgekeurd wanneer de begunstigde ondernemingen een, zij het trendmatige, verlaging van hun productiekosten doorvoeren. In die context bepaalt artikel 2, lid 1, eerste streepje, van die beschikking dat een van de te verwezenlijken doelstellingen de degressie van de steun in het licht van de kolenprijzen op de internationale markten is. In dit verband moet bij de uitlegging van artikel 2, lid 1, van de beschikking rekening worden gehouden met de economische werkelijkheid, namelijk het structurele gebrek aan rentabiliteit van de communautaire kolenindustrie, met het oog waarop de beschikking is vastgesteld.

Aangezien de instellingen van de Gemeenschap noch de lidstaten noch de betrokken ondernemingen aanmerkelijke invloed hebben op de prijs op de wereldmarkt, kan de Commissie niet worden verweten dat zij, wat de degressie van de steun aan de kolensector betreft, vooral belang heeft gehecht aan daling van de productiekosten, omdat elke daling daarvan tot gevolg heeft dat minder steun nodig is dan wanneer die daling niet zou hebben plaatsgevonden, ongeacht de ontwikkeling van de prijzen op de wereldmarkt.

( cf. punten 117, 119-121 )

5. In de uitoefening van zijn controle uit hoofde van artikel 33, eerste en tweede alinea, EGKS-Verdrag moet het Gerecht, wanneer het gaat om de beoordeling door de Commissie van ingewikkelde economische feiten of omstandigheden ter ondersteuning van een voor hem aangevochten beschikking, enkel nagaan, of de instelling die deze beschikking heeft opgesteld, de bepalingen van het EGKS-Verdrag of enige op de uitvoering daarvan betrekking hebbende rechtsregel klaarblijkelijk heeft miskend, met dien verstande dat de term klaarblijkelijk" in artikel 33 een dermate ernstige schending van de wettelijke bepalingen onderstelt dat die schending lijkt te volgen uit een kennelijke fout bij de toetsing van de situatie met het oog waarop de beschikking is gegeven, aan de bepalingen van het EGKS-Verdrag.

( cf. punt 159 )

6. De steun voor de bedrijfsvoering en voor buitenbedrijfstelling is volgens artikel 3, lid 1, van beschikking nr. 3632/93 tot vaststelling van een communautaire regeling voor de steunmaatregelen van de lidstaten ten behoeve van de kolenindustrie bestemd ter dekking van het verschil tussen de productiekosten en de verkoopprijs zoals die uit de vrije wil van de contracterende partijen onder op de wereldmarkt geldende voorwaarden tot stand is gekomen. Daaruit volgt dat elk financieel element dat - door vermindering van de kosten of door vermeerdering van de inkomsten - tot gevolg heeft dat de aangemelde steun dat verschil overschrijdt, meebrengt dat het desbetreffende gedeelte van de steun niet meer door die basisregel wordt gedekt en dus niet op grond van die beschikking als steun voor de bedrijfsvoering of voor buitenbedrijfstelling kan worden goedgekeurd. Dergelijke niet door de beschikking gedekte steun valt dus in beginsel onder het absolute verbod in artikel 4, sub c, EGKS-Verdrag.

De inachtneming van de zojuist genoemde basisregel wordt door een dubbele controle verzekerd. In de eerste plaats is bij artikel 9, leden 1, 4 en 6, van beschikking nr. 3632/93 een regeling van voorafgaande controle van de voorgenomen financiële maatregelen ingevoerd. Die regeling beoogt de inachtneming te waarborgen van artikel 3, lid 1, eerste streepje, van de beschikking, volgens hetwelk voor elke onderneming of productie-eenheid de aangemelde steun per ton niet het verschil tussen de productiekosten en de te verwachten inkomsten voor het volgende kolenjaar mag overschrijden. In de tweede plaats is bij artikel 9, lid 2, van die beschikking een regeling van controle achteraf van het bedrag van de daadwerkelijk uitbetaalde steun ingevoerd, waarbij de lidstaten verplicht zijn om uiterlijk op 30 september van elk jaar kennis te geven van de in de loop van het voorgaande kolenjaar daadwerkelijk uitgekeerde steunbedragen, alsmede van de eventueel uitgevoerde regulariseringen van de aanvankelijk aangemelde bedragen. Die regeling beoogt de inachtneming te waarborgen van artikel 3, lid 1, tweede streepje, van de beschikking volgens hetwelk de daadwerkelijk betaalde steun jaarlijks wordt geregulariseerd op basis van de reële kosten en de reële inkomsten, uiterlijk vóór de afloop van het kolenjaar dat volgt op dat waarvoor de steun is toegekend.

De Commissie kan bij haar voorafgaande controle om de inachtneming van de hierboven genoemde basisregel te verzekeren, niet zonder de grenzen van haar ruime beoordelingsvrijheid te overschrijden, nalaten om rekening te houden met elk haar ter kennis gebracht element dat naar alle waarschijnlijkheid rechtstreeks van invloed is op de productiekosten en/of de inkomsten in de zin van artikel 3, lid 1, eerste streepje, van beschikking nr. 36/32/93 voorzover het daarbij gaat om een precies en niet te veronachtzamen bedrag aan kennelijk onregelmatige staatssteun. Al is de Commissie eveneens verplicht elke haar ter kennis gebrachte serieuze informatie over het mogelijke bestaan van een dergelijke steun te onderzoeken, zij is slechts verplicht om die informatie in het procedurele kader van de artikelen 8 en 9 van die beschikking te onderzoeken wanneer dat onderzoek, wegens de ingewikkeldheid en de duur ervan, de werking van het stelsel van aanmelding van in een meerjarenplan passende jaarlijkse steun en van de daaraanvolgende goedkeurings- of weigeringsbeschikkingen niet in gevaar dreigt te brengen.

De financiële maatregelen die de overheid buiten het door beschikking nr. 3632/93 geschetste kader ten behoeve van de steenkolenindustrie treft, blijven, wanneer zij niet bij een rechtstreeks op artikel 95, eerste alinea, EGKS-Verdrag gebaseerde beschikking van de Commissie zijn goedgekeurd, uitsluitend onder artikel 4, sub c, EGKS-Verdrag vallen. De Commissie, die ermee belast is de doelstellingen van het Verdrag te verwezenlijken en de haar opgedragen taken uit te voeren overeenkomstig de artikelen 8 en 14, eerste alinea, EGKS-Verdrag, neemt de nodige maatregelen met betrekking tot dergelijke in strijd met die bepaling uitbetaalde steun. Zo kan zij krachtens artikel 88 EGKS-Verdrag een beschikking geven waarbij wordt vastgesteld dat de staat zijn verplichtingen niet nakomt, en wanneer zij eventueel nalaat een dergelijke beschikking te geven, kan daartegen krachtens artikel 35 van hetzelfde verdrag een beroep wegens nalaten worden ingesteld.

Verder moet bij gebreke van specifieke regels het absolute verbod van artikel 4, sub c, EGKS-Verdrag zelfstandig worden toegepast. Die bepaling kan bovendien rechtstreekse werking hebben. Daaruit volgt dat, zolang de Commissie nog geen beslissing heeft genomen over dergelijke door artikel 4, sub c verboden maatregelen, particulieren die zich door die maatregelen geschaad achten, zich tot de nationale rechterlijke instanties kunnen wenden. De mogelijkheid voor justitiabelen om de rechten die zij aan het gemeenschapsrecht ontlenen, te doen gelden voor de nationale rechterlijke instanties, die voorlopige maatregelen kunnen nemen en, in voorkomend geval, om een prejudiciële beslissing kunnen verzoeken, vormt de essentie zelf van het communautaire stelsel van rechtsbescherming.

( cf. punten 160-163, 167 )

7. Artikel 15, eerste alinea, van het EGKS-Verdrag bepaalt, dat de Commissie haar beschikkingen met redenen dient te omkleden. De motivering moet de redenering van de instelling die de handeling heeft verricht, duidelijk en ondubbelzinnig tot uitdrukking doen komen, zodat de belanghebbenden kennis kunnen nemen van de rechtvaardigingsgronden van de genomen maatregel teneinde hun rechten te verdedigen, en de gemeenschapsrechter zijn toezicht kan uitoefenen. Het is echter niet noodzakelijk dat alle relevante gegevens, feitelijk en rechtens, in de motivering worden gespecificeerd, daar bij de beoordeling van de motivering niet alleen acht moet worden geslagen op de tekst ervan, maar ook op haar context en op het geheel van rechtsregels die de betrokken materie beheersen.

Volgens een in het kader van het EG-Verdrag ontwikkelde rechtspraak moet de Commissie, wanneer zij vaststelt dat een door een klager gewraakte steunmaatregel niet bestaat dan wel verenigbaar is, in de motivering van de betrokken beschikking de klager uiteenzetten waarom de door hem aangevoerde elementen niet volstonden om recht te doen aan zijn klacht, met dien verstande dat de Commissie alleen antwoord moet geven op grieven die essentieel zijn voor de beoordeling van het betrokken steunproject en geen standpunt behoeft in te nemen over gegevens die kennelijk niet ter zake dienend, zonder betekenis of duidelijk bijkomstig zijn.

Het is juist dat het EGKS-Verdrag noch beschikking nr. 3632/93 tot vaststelling van een communautaire regeling voor de steunmaatregelen van de lidstaten ten behoeve van de kolenindustrie een bepaling bevat die vergelijkbaar is met artikel 93, lid 2, EG-Verdrag (thans artikel 88, lid 2, EG) met betrekking tot dewelke laatstgenoemde rechtspraak tot stand is gekomen en die de Commissie verplicht om de belanghebbenden aan te manen hun opmerkingen te maken. Die rechtspraak vormt evenwel de grondslag van het recht van de klager om een uitdrukkelijk antwoord op zijn klacht te krijgen, niet als belanghebbende, maar als degene die rechtstreeks en individueel wordt geraakt door de beschikking die geen recht aan zijn klacht heeft gedaan. Wanneer verzoekster betroffen is in de zin van artikel 33, tweede alinea, EGKS-Verdrag, is die rechtspraak in beginsel in deze zaak van overeenkomstige toepassing is.

Ten slotte valt het ontbreken van motivering of ontoereikende motivering onder schending van wezenlijke vormvoorschriften en is het een middel van openbare orde dat ambtshalve door de communautaire rechter moet worden opgeworpen.

( cf. punten 196-199 )