Advies 1/08

Advies krachtens artikel 300, lid 6, EG

„Advies krachtens artikel 300, lid 6, EG — Algemene Overeenkomst betreffende de handel in diensten (GATS) — Lijsten van specifieke verbintenissen — Sluiting van akkoorden over toekenning van compensaties voor wijziging en intrekking van bepaalde verbintenissen als gevolg van toetreding van nieuwe lidstaten tot Europese Unie — Gedeelde bevoegdheid — Rechtsgrondslagen — Gemeenschappelijke handelspolitiek — Gemeenschappelijk vervoerbeleid”

Advies van het Hof (Grote kamer) van 30 november 2009 I ‐ 11134

Samenvatting van het advies

Internationale overeenkomsten – Bevoegdheden van Gemeenschap en van lidstaten – Sluiting van akkoorden in kader van aan Overeenkomst tot oprichting van de Wereldhandelsorganisatie gehechte Algemene Overeenkomst betreffende de handel in diensten (GATS)

Internationale overeenkomsten – Bevoegdheden van Gemeenschap en van lidstaten – Sluiting van akkoorden in kader van aan Overeenkomst tot oprichting van de Wereldhandelsorganisatie gehechte Algemene Overeenkomst betreffende de handel in diensten (GATS)

Internationale overeenkomsten – Bevoegdheden van Gemeenschap en van lidstaten – Sluiting van akkoorden in kader van aan Overeenkomst tot oprichting van de Wereldhandelsorganisatie gehechte Algemene Overeenkomst betreffende de handel in diensten (GATS)

Internationale overeenkomsten – Bevoegdheden van Gemeenschap en van lidstaten – Sluiting van akkoorden in kader van aan Overeenkomst tot oprichting van de Wereldhandelsorganisatie gehechte Algemene Overeenkomst betreffende de handel in diensten (GATS)

In de procedure van artikel 300, lid 6, EG, voor het inwinnen van voorafgaand advies van het Hof over de verenigbaarheid met het Verdrag van een door de Gemeenschap gesloten internationale overeenkomst, moeten alle vragen toelaatbaar zijn die aan het oordeel van de rechter kunnen worden voorgelegd, voor zover die vragen twijfel doen rijzen over de materiële of de formele geldigheid van het akkoord gelet op het Verdrag. Het oordeel over de verenigbaarheid van een akkoord met het Verdrag kan immers, behalve van de bepalingen van materieel recht, ook afhangen van die betreffende de bevoegdheid, de procedure of de institutionele organisatie van de Gemeenschap. Het advies van het Hof kan onder meer worden ingewonnen over vragen die betrekking hebben op de bevoegdheidsverdeling tussen de Gemeenschap en de lidstaten ter zake van de sluiting van een bepaald akkoord met derde landen. Deze uitlegging vindt steun in artikel 107, lid 2, van het Reglement voor de procesvoering. Voorts is de keuze van de juiste rechtsgrondslag van constitutioneel belang. Daar de Gemeenschap enkel over attributieve bevoegdheden beschikt, moet zij een akkoord dat zij voornemens is te sluiten, baseren op een bepaling van het Verdrag die haar machtigt tot het goedkeuren van een dergelijke handeling. De keuze van een onjuiste rechtsgrondslag kan derhalve de handeling tot sluiting van het akkoord zelf ongeldig maken en daarmee ook de instemming van de Gemeenschap om door het door haar gesloten akkoord gebonden te zijn. Dit is met name het geval wanneer het Verdrag de Gemeenschap onvoldoende bevoegdheid toekent om het akkoord in zijn geheel te ratificeren, hetgeen de verdeling van de bevoegdheden tussen de Gemeenschap en de lidstaten om het beoogde akkoord met derde landen te sluiten aan de orde stelt, of wanneer de juiste rechtsgrondslag van die handeling tot sluiting van het akkoord een andere wetgevingsprocedure voorschrijft dan die welke in concreto door de gemeenschapsinstellingen is gevolgd. (cf. punten 108-110)

Uit artikel 133, lid 5, eerste alinea, EG, een bij het Verdrag van Nice ingevoegde bepaling, volgt dat de Gemeenschap thans de bevoegdheid heeft, uit hoofde van de gemeenschappelijke handelspolitiek internationale akkoorden te sluiten op het gebied van de handel in diensten verricht in de vormen 2 tot en met 4 in de zin van de aan de Overeenkomst tot oprichting van de Wereldhandelsorganisatie gehechte Algemene Overeenkomst betreffende de handel in diensten (GATS). Dergelijke vormen van dienstverrichting, die door de GATS zijn aangeduid als respectievelijk „verbruik in het buitenland”, „commerciële aanwezigheid” en „aanwezigheid van natuurlijke personen” en die voordien niet tot het domein van de gemeenschappelijke handelspolitiek behoorden, vallen er thans onder, mits aan de voorwaarden neergelegd in artikel 133, leden 5 en 6, EG is voldaan. (cf. punt 119)

Artikel 133, lid 5, eerste alinea, EG, dat de externe communautaire bevoegdheid op het gebied van de internationale handel in diensten in de vormen 2 tot en met 4 in de zin van de aan de Overeenkomst tot oprichting van de Wereldhandelsorganisatie gehechte Algemene Overeenkomst betreffende de handel in diensten (GATS) vastlegt, geeft uitdrukkelijk aan dat deze bevoegdheid onverminderd lid 6 van deze bepaling geldt. In de tweede alinea van laatstgenoemde bepaling wordt verklaard dat, in afwijking van artikel 133, lid 5, eerste alinea, EG, akkoorden betreffende culturele en audiovisuele diensten, onderwijsdiensten alsmede sociale en volksgezondheidsdiensten tot de gedeelde bevoegdheid van de Gemeenschap en haar lidstaten behoren en door deze laatste en de Gemeenschap gezamenlijk worden gesloten. De bewoordingen van deze bepalingen tonen dus aan dat, anders dan de akkoorden betreffende de handel in diensten die geen betrekking hebben op de in artikel 133, lid 6, tweede alinea, EG genoemde diensten, akkoorden waarin die diensten aan de orde komen, niet kunnen worden gesloten door de Gemeenschap alleen, maar dat voor de sluiting daarvan de gezamenlijke deelneming van de Gemeenschap en haar lidstaten vereist is. Door te voorzien in gemeenschappelijk optreden van de Gemeenschap en haar lidstaten uit hoofde van de gedeelde bevoegdheid waarover zij beschikken, schept artikel 133, lid 6, tweede alinea, EG, de mogelijkheid dat het belang van de Gemeenschap bij de totstandbrenging van een globale, coherente en doeltreffende externe handelspolitiek wordt nagestreefd en tegelijkertijd rekening wordt gehouden met de bijzondere belangen die de lidstaten wensen te doen gelden op de in deze bepaling aangeduide gevoelige gebieden. Het vereiste van eenheid in de internationale vertegenwoordiging van de Gemeenschap gebiedt bovendien een nauwe samenwerking tussen de lidstaten en de gemeenschapsinstellingen bij de onderhandelingen over dergelijke akkoorden en het sluiten daarvan. (cf. punten 132-134, 136)

Een uitlegging volgens welke enkel de akkoorden die uitsluitend of hoofdzakelijk betrekking hebben op de handel in diensten in de in artikel 133, lid 6, tweede alinea, EG bedoelde sectoren, onder deze bepaling vallen, kan, afgezien van het feit dat zij geenszins steun vindt in de formulering van laatstgenoemd artikel, niet worden verzoend met de doelstelling van deze bepaling, die ertoe strekt dat de lidstaten een effectieve externe bevoegdheid op de onder die bepaling vallende gevoelige gebieden behouden. Een dergelijke uitlegging zou immers onder meer meebrengen dat alle zogenaamde horizontale overeenkomsten op het gebied van de handel in diensten in hun geheel aan de werkingssfeer van artikel 133, lid 6, tweede alinea, EG worden onttrokken. Bovendien zou zij tot gevolg hebben dat in een akkoord neergelegde internationale bepalingen met precies hetzelfde voorwerp op het gebied van de in artikel 133, lid 6, tweede alinea, EG bedoelde gevoelige diensten, al dan niet tot de in die bepaling bedoelde gedeelde bevoegdheid van de Gemeenschap en van haar lidstaten zouden behoren naargelang de partijen bij het akkoord hebben besloten alleen de handel in die gevoelige diensten te regelen dan wel overeen zijn gekomen zowel die handel als de handel in een ander type diensten of alle diensten te regelen. (cf. punten 138-140)

De omstandigheid dat artikel 133, lid 5, derde alinea, EG bepaalt dat de Raad ter zake van de gemeenschapshandeling houdende sluiting van een horizontaal akkoord op het gebied van de handel in diensten, met eenparigheid van stemmen besluit voor zover dat akkoord ook betrekking heeft op de aangelegenheden bedoeld in lid 6, tweede alinea, van dat artikel, kan niet tot de conclusie leiden dat de communautaire bevoegdheid om een dergelijk akkoord te sluiten, anders dan het geval is met sectorale akkoorden die specifiek betrekking hebben op de gevoelige gebieden bedoeld in voormelde tweede alinea, een exclusieve bevoegdheid moet zijn. Artikel 133, lid 5, derde alinea, EG geeft voor het overige een regel die aangeeft hoe de communautaire bevoegdheid moet worden uitgeoefend, en niet van welke aard die bevoegdheid is. Bovendien is het vereiste van eenparigheid van stemmen binnen de Raad voor de totstandkoming van de gemeenschapshandeling houdende sluiting van een akkoord geenszins onverenigbaar met de omstandigheid dat die sluiting overigens tot een met de lidstaten gedeelde bevoegdheid behoort. (cf. punten 141-142)