2.

Een bijzonder aspect van de zaak is gelegen in het feit dat de voorzitter van de Centrale Raad van Beroep heeft gemeend het Hof in een brief van 7 juni 1978, bij wijze van toelichting op de gestelde vragen, de „voorgeschiedenis … en … door de Raad gevolgde gedachtengang die tot de vraagstelling heeft geleid” te moeten schetsen. Ik acht die gegevens, ofschoon nuttig, tot goed begrip — en beantwoording — van de vragen niet onmisbaar. Evenwel kan ik mij niet onthouden van commentaar op een in de brief voorkomende stelling, die mij — vooral omdat het een belangrijke schakel in de redenering van de verwijzende rechterlijke instantie schijnt te zijn — in ernstige verlegenheid brengt, namelijk dat de heer Lohmann binnen de personele werkingssfeer van verordening nr. 1408/71 zou vallen en de omstreden bepaling van de Nederlandse kinderbijslagregeling tot de materiële werkingssfeer dier verordening zouden behoren. In de redenering welke door de Nederlandse rechterlijke instantie wordt gevolgd, hangt een en ander samen. De brief spreekt dan ook van de artikelen 1, onderdeel a, sub ii, en 2, eerste en derde lid, der verordening. In artikel 1, a, ii, wordt onder „werknemer” verstaan ieder „die in het kader van een stelsel van sociale zekerheid dat voor alle ingezetenen of voor de gehele beroepsbevolking geldt, verplicht verzekerd is tegen een of meer gebeurtenissen behorende tot de takken van sociale zekerheid waarop deze verordening van toepassing is, wanneer hij door de wijze van beheer of van financiering van het stelsel als loontrekkende kan worden onderkend, dan wel, indien dergelijke criteria niet aanwezig zijn, wanneer hij in het kader van een voor loontrekkenden ingesteld stelsel verplicht of vrijwillig voortgezet verzekerd is tegen een andere in bijlage V omschreven gebeurtenis”. Volgens artikel 2, lid 1, is de verordening van toepassing „op werknemers op wie de wetgeving van een of meer Lid-Staten van toepassing is of geweest is, en die onderdanen van een der Lid-Staten … zijn”. Volgens artikel 2, lid 3, is de verordening van toepassing op personen in overheidsdienst … „voor zover zij onderworpen zijn of geweest zijn aan de wettelijke regeling van een Lid-Staat, waarop deze verordening van toepassing is”. De Centrale Raad van Beroep heeft zich nu afgevraagd of de beide door betrokkene bedoelde kinderbijslagwetten (Algemene Kinderbijslagwet en Kinderbijslagwet voor loontrekkenden) vallen onder het begrip „wettelijke regeling … waarop deze verordening van toepassing is”, en na haar op grond van artikel 4 der verordening bevestigend te hebben beantwoord, geconcludeerd dat de heer Lohmann tot de adressaten van de verordening moet worden gerekend. De Commissie heeft er terecht op gewezen, dat rechten op gezinsuitkeringen in situaties als de onderhavige geen zelfstandig, doch een accessoir karakter dragen en met betrokkene's status samenhangen. Het komt mij dan ook voor dat wie de kinderbijslagwetten en verordening nr. 1408/71 naast elkaar legt — om uit te maken of die wetten onder die verordening vallen — het probleem van de verkeerde kant benadert. Immers, wanneer in artikel 2 de kring van de adressaten der verordening wordt omschreven als die der werknemers (c.q., wat lid 3 betreft, personen in overheidsdienst) „op wie de wetgeving” van een Lid-Staat „van toepassing is of geweest is”, dan geeft de personele situatie van de werknemer — dat wil zeggen het verzekeringsstelsel dat voor die positie als fundamenteel is te beschouwen — de doorslag. Anderzijds komt het mij in casu merkwaardig voor, dat de heer Lohmann als adressaat van verordening nr. 1408/71 wordt beschouwd voorzover de beide kinderbijslagwetten behoren tot de wettelijke regelingen in de verordening bedoeld, terwijl de mogelijkheid die beide wetten (via artikel 77 der verordening) op de heer Lohmann toe te passen, juist nog moet worden aangetoond. Het standpunt van de Nederlandse rechterlijke instantie lijkt mij, hoe dan ook, niet houdbaar, ook niet wanneer men aanneemt dat de beide Nederlandse bij - slagwetten in beginsel onder de term „wettelijke regeling” in de zin van genoemd artikel 2, lid 3, kunnen worden gebracht. In feite weten wij dat verzoeker niet aan alle in bedoelde wetten gestelde voorwaarden voldoet, hetgeen wil zeggen dat noch de ene noch de andere wet voor hem geldt. Wij zagen reeds dat personen in overheidsdienst krachtens artikel 2, lid 3, verordening nr. 1408/71 slechts mogen inroepen voorzover zij onderworpen zijn of geweest zijn aan de wettelijke regeling van een Lid-Staat, waarop deze verordening van toepassing is. Men kan dan ook niet volstaan met de vaststelling dat betrokkene nationale wettelijke regelingen, waarop de verordening van toepassing is, inroept: de voorwaarden, waaraan betrokkene moet voldoen om onder de wetten te vallen, moeten zijn verwezenlijkt. In casu zou men verordening nr. 1408/71 willen inroepen om het obstakel, gelegen in het niet vervuld zijn van de voorwaarden in de nationale wet gesteld, uit de weg te gaan, maar dat aan die voorwaarden niet is voldaan, maakt dat artikel 2, lid 3, geen effect kan sorteren. Men bedenke dat artikel 2, lid 3, een exceptioneel karakter draagt. In werkelijkheid is het de wezenlijke bedoeling van de harmonisatievoorschriften van verordening nr. 1408/71 op het terrein van de sociale verzekering de hinderpalen uit de weg te ruimen, welke in de weg staan aan de daadwerkelijke vrijheid van verkeer binnen de Gemeenschap, welke artikel 48 van het Verdrag werknemers in de particuliere sector garandeert. Het komt mij voor dat het probleem slechts op de juiste wijze kan worden benaderd door de draagwijdte van artikel 4, lid 4, van verordening nr. 1408/71 vast te stellen; uitlegging van die bepaling beïnvloedt zowel het personele toepassingsgebied der verordening als de betekenis die aan artikel 77, lid 2, moet worden gehecht — en waarom het in de tweede vraag van de Nederlandse rechters gaat —.