Zaak C‑299/02

Commissie van de Europese Gemeenschappen

tegen

Koninkrijk der Nederlanden

„Niet-nakoming – Artikelen 43 EG en 48 EG – Nationale maatregelen die registratie van schip in Nederland afhankelijk stellen van voorwaarde dat aandeelhouders, bestuurders en natuurlijke personen belast met dagelijkse leiding van communautaire vennootschap die eigenaar van schip is, nationaliteit van lidstaat van EG of EER bezitten – Nationale maatregelen die vereisen dat bestuurder van rederij nationaliteit van lidstaat van EG of EER bezit en woonplaats in EG of EER heeft”

Samenvatting van het arrest

1. Vrij verkeer van personen – Vrijheid van vestiging – Registratie van schepen in lidstaat – Voorwaarden betreffende nationaliteit van aandeelhouders en bestuurders van vennootschappen die eigenaar van schip zijn en/of van vertegenwoordigers ter plaatse van eigenaars – Ontoelaatbaarheid – Rechtvaardiging – Uitoefenen van doeltreffend toezicht en effectieve rechtsmacht – Geen

(Art. 43 EG en 48 EG)

2. Vrij verkeer van personen – Vrijheid van vestiging – Beheer van schepen – Voorwaarden betreffende nationaliteit en woonplaats van bestuurders van rederijen – Ontoelaatbaarheid – Rechtvaardiging – Uitoefenen van doeltreffend toezicht en effectieve rechtsmacht – Geen

(Art. 43 EG en 48 EG)

1. Een lidstaat die een wettelijke regeling vaststelt en handhaaft krachtens welke met betrekking tot de aandeelhouders en de bestuurders van vennootschappen die eigenaar zijn van een zeeschip dat zij in de registers van die lidstaat willen laten inschrijven, alsmede van de natuurlijke personen die de dagelijkse leiding hebben over de vestiging van waaruit in de betrokken lidstaat het voor die inschrijving noodzakelijke zeescheepvaartbedrijf wordt uitgeoefend, eisen worden gesteld met betrekking tot het bezitten van de nationaliteit van een lidstaat van de Unie of de Europese Economische Ruimte, komt de krachtens de artikelen 43 EG en 48 EG op hem rustende verplichtingen niet na, omdat een dergelijke regeling inzake de registratie van schepen tot gevolg heeft dat de vrijheid van vestiging van de eigenaren ervan wordt beperkt.

De vennootschappen die eigenaar zijn en die niet aan bovengenoemde voorwaarden betreffende de nationaliteit voldoen, rest om deze registratie te kunnen laten plaatsvinden, niets anders dan de structuur van hun aandelenkapitaal of van hun bestuursorganen dienovereenkomstig te wijzigen. Evenzo moeten de eigenaren van de schepen hun aanstellingsbeleid aanpassen om ervoor te zorgen dat hun vertegenwoordigers ter plaatse geen onderdaan van een staat buiten de Gemeenschap of de Europese Economische Ruimte zijn.

Bovendien kan bij het ontbreken van een geharmoniseerd voorschrift dat voor de gehele Gemeenschap geldt, een eenzijdig opgelegde voorwaarde van nationaliteit van een lidstaat van de Unie of van de Europese Economische Ruimte, net als de voorwaarde van nationaliteit van een bepaalde lidstaat, een belemmering van de vrijheid van vestiging vormen.

Een dergelijke beperking kan haar rechtvaardiging niet vinden in redenen die verband houden met de uitoefening van doeltreffend toezicht en effectieve rechtsmacht over schepen die de vlag van de betrokken lidstaat voeren.

(cf. punten 19‑21, 39 en dictum)

2. Een lidstaat die een regeling vaststelt en handhaaft krachtens welke met betrekking tot de bestuurders van rederijen van in deze lidstaat geregistreerde zeeschepen eisen worden gesteld met betrekking tot het bezitten van de nationaliteit van een lidstaat van de Unie of de Europese Economische Ruimte en het hebben van de woonplaats in een van deze lidstaten, komt de krachtens de artikelen 43 EG en 48 EG op hem rustende verplichtingen niet na, omdat een dergelijke regeling inzake het beheer van schepen tot gevolg heeft dat de vrijheid van vestiging van de eigenaren van die schepen wordt beperkt.

Gemeenschapsonderdanen die wensen te werken in de vorm van een rederij met een bestuurder die onderdaan is van een derde land of die in een derde land woont, worden immers verhinderd dit te doen.

Een dergelijke beperking kan haar rechtvaardiging niet vinden in redenen die verband houden met de uitoefening van doeltreffend toezicht en effectieve rechtsmacht over schepen die de vlag van de betrokken lidstaat voeren.

(cf. punten 32‑33, 39 en dictum)