13.

Voor het geval dat het Hof het met deze uitkomst niet eens zou zijn, merk ik met betrekking tot deze excepties het volgende op. De Commissie stelt in de eerste plaats, dat ENU niet betoogt, dat de Commissie heeft verzuimd te haren aanzien een handeling te verrichten, maar dat zij heeft verzuimd ten aanzien van het Agentschap een handeling te verrichten. Het feit dat artikel 53, tweede alinea, aan belanghebbenden de mogelijkheid geeft handelingen van het Agentschap aan de Commissie voor te leggen, houdt volgens de Commissie niet in, dat het gaat om tot hen gerichte beschikkingen. Hiervan uitgaande zegt de Commissie, dat ENU niet voldoet aan het bepaalde in artikel 148, derde alinea, volgens hetwelk een natuurlijke of rechtspersoon slechts beroep wegens niet-nakoming kan instellen, indien „een der instellingen van de Gemeenschap” heeft „nagelaten te zijnen aanzien een (...) handeling te verrichten (...)” ( 13 ) Dit middel moet worden afgewezen. Het lijkt mij duidelijk, dat de belanghebbenden die krachtens artikel 53, tweede alinea, handelingen van het Agentschap aan de Commissie kunnen voorleggen, bij het Hof beroep moeten kunnen instellen tot nietigverklaring van beschikkingen waarbij handelingen van het Agentschap ongewijzigd worden gehandhaafd, of beroep wegens nalaten indien de Commissie in gebreke zou blijven een beschikking te geven. De door de Commissie verdedigde rechtsopvatting zou naar mijn mening een onaanvaardbare beperking met zich brengen van de mogelijkheid van particulieren om beschikkingen die hen rechtstreeks raken, door de rechter te laten toetsen. Artikel 53, tweede alinea, voorziet in de mogelijkheid van administratief beroep, en dit impliceert dat de Commissie een standpunt moet innemen over de door de belanghebbenden tegen de handelingen van het Agentschap ingediende bezwaren, en de beschikking van de Commissie moet dan voor het Agentschap de verplichting meebrengen, zich juist ten opzichte van belanghebbenden op een bepaalde wijze te gedragen wat de uitoefening van zijn optierecht of zijn uitsluitend recht om contracten te sluiten betreft. Ook al is de beschikking van de Commissie uiteraard tot het Agentschap gericht, omdat dit door die beschikking wordt verplicht zich op een bepaalde wijze te gedragen, toch is het tegelijkertijd redelijk en vanzelfsprekend om ook de belanghebbenden te beschouwen als adressaten van een beschikking die het gedrag van het Agentschap te hunnen aanzien betreft. De tweede exceptie van de Commissie houdt in, dat ENU niet heeft voldaan aan de procedurele voorwaarden voor het instellen van een beroep wegens nalaten. Artikel 148, tweede alinea, van het Verdrag stelt daarvoor drie voorwaarden. De instelling moet zijn „uitgenodigd tot handelen” en moet „na twee maanden, te rekenen van de uitnodiging, haar standpunt nog niet [hebben] bepaald”. En ten slotte moet het beroep „binnen een nieuwe termijn van twee maanden” worden ingesteld. De Commissie betoogt met name, dat de brief van 21 december 1990 niet tegelijkertijd een beroep op de Commissie op basis van artikel 53, tweede alinea, van het Verdrag én een uitnodiging tot handelen in de zin van artikel 148, tweede alinea, kan zijn. De Commissie beklemtoont met name, dat de procedure voor het instellen van een beroep wegens nalaten slechts kan worden ingeleid, wanneer de Commissie inbreuk heeft gemaakt op het Verdrag door na te laten een beschikking te geven. Omdat van een dergelijk onwettig nalaten eerst sprake is na het verstrijken van de in artikel 53, tweede alinea, bedoelde termijn, zijn de procedurele voorwaarden van artikel 148, tweede alinea, slechts geëerbiedigd indien bij afloop van deze termijn een nieuwe uitnodiging om een beschikking te geven, tot de Commissie wordt gericht. Het is niet zo eenvoudig om een standpunt ten aanzien van dit middel in te nemen. Op het eerste gezicht lijkt de interpretatie die de Commissie van artikel 148 geeft, dat een „uitnodiging tot handelen” slechts tot de Commissie kan worden gericht wanneer er al een situatie van nalaten bestaat, heel logisch. Deze interpretatie ligt nogal voor de hand, want het doel van de procedure van artikel 148, tweede alinea, is de betrokken instelling de mogelijkheid te geven haar standpunt over de rechtmatigheid van haar niet-handelen te bepalen en zo een beroep wegens nalaten te voorkomen. ( 14 ) In casu hebben wij echter met een bijzondere situatie te doen, doordat de verplichting tot handelen van de Commissie voortvloeit uit een klacht van ENU ex artikel 53, tweede alinea. In deze situatie lijkt het mij nodeloos formalistisch te verlangen, dat ENU na afloop van de termijn van een maand de Commissie opnieuw laat weten, dat zij wenst dat de instelling een beschikking geeft. In haar brief van 21 december 1990 gaf ENU aan, welke beschikking de Commissie volgens haar zou moeten geven, en verwees zij uitdrukkelijk naar artikel 148 van het Verdrag. Die brief moet dan ook worden geacht te voldoen aan de vereisten van de rechtspraak van het Hof ( 15 ) ter zake van een „uitnodiging tot handelen”. Op geen enkel moment kon de Commissie eraan twijfelen, dat wanneer zij geen beschikking zou geven, dit door ENU zou worden beschouwd als een met het Verdrag strijdig nalaten en dat een beroep wegens nalaten er het gevolg van zou zijn. De rechtsbescherming die artikel 148, tweede alinea, de Commissie beoogt te geven, lijkt mij in deze zaak derhalve volledig gewaarborgd. Deze interpretatie lijkt mij verenigbaar met artikel 148. Men kan gemakkelijk vaststellen, dat de Commissie onder verwijzing naar artikel 148, tweede alinea, is uitgenodigd tot handelen, dat de Commissie heeft nagelaten binnen een termijn van twee maanden haar standpunt te bepalen, dat de zaak binnen een nieuwe termijn van twee maanden voor het Hof is gebracht, en dat het beroep het feit betreft dat de Commissie in strijd met het Verdrag heeft nagelaten „een beschikking te geven”, want het is duidelijk, dat de Commissie op het moment waarop het beroep werd ingesteld, binnen de in artikel 53, tweede alinea, bedoelde termijn van een maand geen beschikking heeft gegeven. Mocht het Hof een beslissing over deze twee excepties van niet-ontvankelijkheid van de Commissie noodzakelijk achten, dan meen ik, dat beide moeten worden afgewezen.