In de eerste plaats zou in gevallen als deze een schadevergoedingsactie wegens onwettigheid ener verordening in werkelijkheid een „verkapte” vordering tot nietigverklaring zijn, bedoeld ter ontduiking van artikel 173 dat enge grenzen stelt aan de mogelijkheid van een door particulieren in te stellen vordering tot nietigverklaring ener verordening.

Volgens de redenering der Commissie leidt een vordering tot schadevergoeding in dergelijke gevallen tot hetzelfde resultaat als een vordering tot nietigverklaring, zodat ontvankelijkverklaring van eerstbedoelde vordering enerzijds niet met de — uit artikel 173 blijkende — bedoeling van de auteurs van het Verdrag zou stroken en anderzijds afbreuk zou doen aan de algemene samenhang van de voorschriften betreffende beroep in rechte.

Zoals de Advocaat-Generaal Roemer gisteren heeft gezegd, staat wel vast dat een schadevergoedingsactie in bepaalde bijzondere gevallen niet-ontvankelijk is wanneer zij slechts leidt of strekt tot nietigverklaring van een handeling die bij gebreke van tijdige bestrijding definitief is geworden. Dit geldt bij voorbeeld in het ambtenarenrecht voor een schadevergoedingsactie, ingesteld nadat op een daartoe strekkend verzoek reeds definitief in afwijzende zin is beschikt.

Met de U heden voorgelegde zaken is het echter geheel anders gesteld.

Het is de Commissie begonnen om een uitspraak van Uw Hof in die zin dat de auteurs van artikel 173, door beperkingen te stellen aan de mogelijkheid van nietigverklaring ener verordening op verzoek van particulieren, implicite doch noodzakelijkerwijze hebben willen verhinderen dat het Hof op initiatief van een particulier zou treden in de beoordeling der wettigheid van deze verordeningen, ongeacht de aard van het door de particulier aan U voorgelegde geschil.

Zo ruim geformuleerd schijnt mij deze opvatting bepaald overtrokken; ware zij juist, dan zouden artikel 184 van het Verdrag — waarin het algemene beginsel is neergelegd dat de exceptie van onwettigheid of ongeldigheid van een verordening kan worden opgeworpen in ieder geding waarin Uw rechtsmacht bevoeg-delijk wordt ingeroepen — en artikel 177 — dat de nationale rechter bevoegd en soms verplicht verklaart een uitspraak voor Uw Hof uit te lokken wanneer men zich in het nationale geding ten exceptieve op onwettigheid van communautaire handelingen beroept — hun zin en bestaansreden geheel verliezen.

De bedoeling van de auteurs komt mijns inziens het duidelijkst aan het licht bij vergelijking van de artikelen 173 en 174 van het Verdrag.

De auteurs waren kennelijk bevreesd voor de gevolgen welke voor het functioneren der Gemeenschap verbonden zouden kunnen zijn aan nietigverklaring van communautaire verordeningen, omdat daaraan

— enerzijds werking„erga omnes”,

— anderzijds terugwerkende kracht, toekomt.

Om deze beide gevaren het hoofd te bieden hebben zij in artikel 173, lid 2, beperkingen gesteld aan de ontvankelijkheid van door particulieren ingestelde beroepen tot nietigverklaring en voorts in artikel 174, lid 2, Uw Hof de mogelijkheid geboden de terugwerkende kracht van door U uitgesproken nietigverklaringen te beperken.

Doch naar het mij voorkomt hebben zij geenszins de mogelijkheid uitgesloten dat een verordenend voorschrift op verzoek van particulieren op hun geval niet toepasselijk — en niet bepalend voor de omvang van hun subjectieve rechten — wordt verklaard.

Dat is de ratio van artikel 177 en van artikel 184 van het Verdrag.

Een schadevergoedingsactie ex artikel 178 juncto 215 is wel degelijk een vordering tot vaststelling van subjectieve rechten.

Anders dan de Commissie beweert kunnen de gevolgen van zodanig beroep in gevallen als de onderhavige geenszins met de eventuele gevolgen van een beroep tot nietigverklaring worden gelijkgesteld.

Enerzijds wordt van de rechter slechts een uitspraak gevraagd in een individueel geschil, zonder werking „erga omnes”.

Anderzijds is aan zijn uitspraak in dergelijke gevallen — ook al kan zij tot vergoeding van reeds eerder geleden schade leiden — toch geen terugwerkende kracht stricto sensu verbonden.

Dit eerste argument van de Commissie moet dus worden verworpen.