Trefwoorden

Samenvatting



Trefwoorden

1. Mededinging - Zeevervoer - Mededingingsregelingen - Overeenkomst tussen scheepvaartondernemingen betreffende geregeld vervoer tussen Noord-Europa en Verenigde Staten en voor- en navervoer van containers - Relevante markt - Mededingingsbeperkingen binnen gemeenschappelijke markt - Vestiging van sommige bij overeenkomst betrokken ondernemingen buiten Gemeenschap- Geen invloed

[EG-Verdrag, art. 85 (thans art. 81 EG)]

2. Mededinging - Mededingingsregelingen - Ongunstige beïnvloeding van handel tussen lidstaten - Criteria

[EG-Verdrag, art. 85, lid 1 (thans art. 81, lid 1, EG)]

3. Mededinging - Zeevervoer - Mededingingsregelingen - Ongunstige beïnvloeding van handel tussen lidstaten - Overeenkomst tussen scheepvaartondernemingen betreffende verkoopvoorwaarden voor zee- en inlandvervoerdiensten - Ongunstige beïnvloeding van handel in havendiensten en bijkomende diensten voor goederenvervoer

[EG-Verdrag, art. 85, lid 1 (thans art. 81, lid 1, EG)]

4. Mededinging - Zeevervoer - Verordening nr. 4056/86 - Groepsvrijstelling - Werkingssfeer

(Verordening nr. 4056/86 van de Raad, art. 3)

5. Mededinging - Zeevervoer - Verordening nr. 4056/86 - Groepsvrijstelling - Restrictieve uitlegging - Vrijstelling van overeenkomsten van lijnvaartconferences - Draagwijdte

[EG-Verdrag, art. 85, leden 1 en 3 (thans art. 81, leden 1 en 3, EG); verordening nr. 4056/86 van de Raad, art. 3]

6. Gemeenschapsrecht - Begrippen - Uitlegging - Begrip overgenomen uit internationale overeenkomst - Uitlegging in licht van die overeenkomst

7. Mededinging - Zeevervoer - Lijnvaartconferences - Begrip - Groepsvrijstelling voor overeenkomsten van lijnvaartconferences - Voorwaarden - Vaststelling van eenvormige vervoertarieven voor alle leden van conference - Gedifferentieerd tarief voor leden - Ontoelaatbaarheid

(Verordening nr. 4056/86 van de Raad, art. 3)

8. Mededinging - Zeevervoer - Verordening nr. 4056/86 - Groepsvrijstelling voor overeenkomsten van lijnvaartconferences - Rechtvaardiging - Stabiliteit als gevolg van bestaan van eenvormige vervoertarieven voor alle leden van conference - Onafhankelijke actie van lid van conference - Toelaatbaarheid

(Verordening nr. 4056/86 van de Raad, art. 3)

9. Beroep tot nietigverklaring - Beschikking van Commissie waarbij individuele ontheffing wordt geweigerd - Ingewikkelde economische beoordeling - Rechterlijke toetsing - Grenzen

[EG-Verdrag, art. 85, lid 3 (thans art. 81, lid 3, EG) en art. 173 (thans, na wijziging, art. 230 EG)]

10. Mededinging - Zeevervoer - Mededingingsregelingen - Verbod - Ontheffing - Voorwaarden - Beoordelingsvrijheid van Commissie

[EG-Verdrag, art. 85, lid 3 (thans art. 81, lid 3, EG); verordening nr. 4056/86 van de Raad]

11. Mededinging - Mededingingsregelingen - Verbod - Ontheffing - Voorwaarden - Cumulatieve voorwaarden

[EG-Verdrag, art. 85, lid 3 (thans art. 81, lid 3, EG)]

12. Mededinging - Zeevervoer - Mededingingsregelingen - Verbod - Ontheffing - Relevante markt - Afbakening - Criteria - Overeenkomst tussen scheepvaartondernemingen betreffende geregeld vervoer van containers tussen Noord-Europa en Verenigde Staten

13. Mededinging - Mededingingsregelingen - Verbod - Ontheffing - Voorwaarden - Mogelijkheid om mededinging voor belangrijk deel van betrokken producten uit te schakelen - Noodzaak van globale beoordeling

[EG-Verdrag, art. 85, lid 3 (thans art. 81, lid 3, EG)]

14. Mededinging - Zeevervoer - Mededingingsregelingen - Verbod - Ontheffing - Voorwaarden - Mogelijkheid om mededinging voor belangrijk deel van betrokken producten uit te schakelen - Beoordelingscriteria - Overeenkomst tussen scheepvaartondernemingen betreffende vaststelling van prijzen voor zeevervoer

[EG-Verdrag, art. 85, lid 3 (thans art. 81, lid 3, EG); verordening nr. 4056/86 van de Raad, art. 12)

15. Procedure - Interventie - Middel dat door verzoeker niet is aangevoerd - Niet-ontvankelijkheid

(Statuut-EG van het Hof van Justitie, art. 37, vierde alinea; Reglement voor de procesvoering van het Gerecht, art. 116, lid 3)

16. Mededinging - Administratieve procedure - Beschikking waarbij inbreuk wordt vastgesteld - Bevel aan belanghebbende ondernemingen om hun cliëntèle in kennis te stellen van mogelijkheid om over contracten te heronderhandelen of deze op te zeggen - Ongebruikelijke beschikkingspraktijk van Commissie - Ontbreken van vermelding in mededeling van punten van bezwaar - Niet-nakoming van motiveringsplicht

[EG-Verdrag, art. 85, lid 1 (thans art. 81, lid 1, EG); verordeningen van de Raad nr. 1017/68, art. 11, en nr. 4056/86, art. 11]

Samenvatting

1. In geval van een overeenkomst tussen scheepvaartondernemingen met betrekking tot het geregeld vervoer van containers over de Atlantische Oceaan tussen Noord-Europa en de Verenigde Staten en het voor- en navervoer van containers over land is de relevante markt die rechtstreeks wordt beïnvloed, de markt van vervoerdiensten en niet die van uitvoer van goederen naar de Verenigde Staten. De mededingingsbeperkingen vinden wel degelijk binnen de gemeenschappelijke markt plaats, want de bij de overeenkomst betrokken scheepvaartondernemingen, waarvan er verschillende in de Gemeenschap zijn gevestigd, concurreren daar met elkaar om hun diensten te verkopen aan in de Gemeenschap gevestigde cliënten, de verladers. Dat sommige van de bij de overeenkomst betrokken ondernemingen niet in de Gemeenschap zijn gevestigd, kan aan die conclusie niet afdoen.

( cf. punt 72 )

2. Een overeenkomst tussen ondernemingen moet, om de handel tussen lidstaten ongunstig te kunnen beïnvloeden, op grond van een geheel van objectieve bestanddelen, feitelijk en rechtens, met een voldoende mate van waarschijnlijkheid doen verwachten dat zij al dan niet rechtstreeks, daadwerkelijk of potentieel het handelsverkeer tussen lidstaten zodanig kan beïnvloeden dat de verwezenlijking van de doelstellingen van een gemeenschappelijke markt tussen de lidstaten wordt geschaad. Het is in het bijzonder niet nodig dat de gelaakte gedraging de handel tussen lidstaten daadwerkelijk in aanzienlijke mate ongunstig heeft beïnvloed; voldoende is dat vaststaat dat die gedraging een dergelijk effect kan hebben.

( cf. punten 79, 90 )

3. Een overeenkomst tussen scheepvaartondernemingen waarvan er verschillende in de Gemeenschap zijn gevestigd, en die betrekking heeft op de verkoopvoorwaarden voor zee- en inlandvervoerdiensten aan in verschillende lidstaten van de Gemeenschap gevestigde verladers kan de handel tussen lidstaten ongunstig beïnvloeden in de zin van artikel 85, lid 1, van het Verdrag (thans, artikel 81, lid 1, EG).

Bovendien kan een dergelijk overeenkomst wijziging brengen in de handelsstromen langs de havens die door de bij de overeenkomst betrokken scheepvaartondernemingen werden aangedaan. Daardoor moet worden aangenomen dat de overeenkomst het handelsverkeer tussen de lidstaten meer dan alleen op het punt van zeevervoerdiensten ongunstig beïnvloedt, omdat havendiensten en bijkomende diensten voor het goederenvervoer eveneens ongunstig worden beïnvloed.

Ten slotte kan, hoewel indirect, van de betrokken overeenkomst althans potentieel een invloed uitgaan op de goederenhandel tussen lidstaten, aangezien de prijzen van vervoerdiensten zoals vastgesteld door de overeenkomst, deel uitmaken van de uiteindelijke verkoopprijs van de vervoerde goederen.

( cf. punten 80-82 )

4. Een overeenkomst kan alleen onder de vrijstelling van artikel 3 van verordening nr. 4056/86 tot vaststelling van de wijze van toepassing van de artikelen 85 en 86 van het Verdrag op het zeevervoer vallen, indien het gaat om een overeenkomst binnen een lijnvaartconference.

Van een lijnvaartconference in de zin van verordening nr. 4056/86 kan dus eerst worden gesproken wanneer haar leden eenvormige of gemeenschappelijke vervoertarieven" hanteren.

( cf. punten 140, 143 )

5. Gelet op het in artikel 85, lid 1, van het Verdrag (thans artikel 81, lid 1, EG) neergelegde algemene beginsel dat mededingingverstorende regelingen verboden zijn, moeten afwijkende bepalingen in een groepsvrijstellingsverordening naar hun aard restrictief worden uitgelegd. Dit geldt a fortiori voor de bepalingen van verordening nr. 4056/86 betreffende het zeevervoer, wegens de onbeperkte geldigheidsduur daarvan en het uitzonderlijke karakter van de toegestane mededingingsbeperkingen (horizontale prijsovereenkomst). Dat betekent dat de groepsvrijstelling van artikel 3 van verordening nr. 4056/86 niet extensief en evolutief mag worden uitgelegd in die zin dat alle overeenkomsten die door de scheepsvaartondernemingen van nut of zelfs noodzakelijk worden geacht om zich aan de marktcondities aan te passen, daardoor worden gedekt. De vrijstelling kan slechts betrekking hebben op de soorten overeenkomsten die de Raad bij de vaststelling van verordening nr. 4056/86 op grond van de opgedane ervaring in overeenstemming met de voorwaarden van artikel 85, lid 3, van het Verdrag heeft bevonden. Naast de mogelijkheid voor de Raad om verordening nr. 4056/86, zo nodig, te wijzigen, kunnen de betrokken ondernemingen altijd een verzoek tot individuele ontheffing indienen om de eventuele nadelen van de aan de groepsvrijstelling gestelde beperkingen op te vangen.

( cf. punt 146 )

6. De definitie van lijnvaartconference" in artikel 1, lid 3, sub b, van verordening nr. 4056/86 is letterlijk overgenomen uit het Verdrag van de Verenigde Naties. inzake een gedragscode voor lijnvaartconferences. Deze gedragscode is dus een belangrijk gegeven voor de uitlegging van het begrip lijnvaartconference in verordening nr. 4056/86.

( cf. punt 147 )

7. Een lijnvaartconference, die volgens de definitie van de Raad in aanmerking komt voor de in verordening nr. 4056/86 voorziene groepsvrijstelling, kan naar haar aard en gelet op haar doelstellingen worden gekwalificeerd als een collectieve eenheid die als zodanig op de markt optreedt ten opzichte van zowel de gebruikers als de concurrenten.

De conference treedt op de markt in zoverre als eenheid op dat zij eenvormige of gemeenschappelijke vervoertarieven vaststelt voor alle leden, in die zin dat eenzelfde prijs zal gelden voor het vervoer van eenzelfde goed van punt A naar punt B, ongeacht welke bij de conference aangesloten rederij het vervoer verricht.

Daarentegen kan een overeenkomst tussen zeevervoerders waarbij gedifferentieerde tarieven voor de respectieve leden zijn afgesproken, niet als een lijnvaartconference in de zin van verordening nr. 4056/86 worden beschouwd.

( cf. punten 157, 167 )

8. De lijnvaartconferences genieten een groepsvrijstelling wegens de stabiliserende werking die zij hebben. Deze stabiliteit is beter verzekerd wanneer alle leden van de conference eenvormige vervoertarieven hanteren dan wanneer er onder de leden verschillende prijzen worden gehanteerd. Bij een eenvormig tariefniveau binnen de conference kunnen de gebruikers, wier belangen eveneens bepalend zijn voor de vrijstelling, ervan verzekerd zijn dat zij de vervoerdienst overal tegen dezelfde prijs kunnen verkrijgen, ongeacht tot welke bij de conference aangesloten vervoerder zij zich wenden. Dit belang van de verladers bij een vaste referentieprijs voor een gegeven product komt in het gedrang wanneer de leden van de conference voor eenzelfde product niet een, maar twee of meer prijzen hanteren.

Deze uitlegging van het begrip lijnvaartconference is niet in tegenspraak met de mogelijkheid dat een lid van de conference een onafhankelijke actie voert. Een dergelijke actie verschilt fundamenteel van het systeem van gedifferentieerde prijzen. Het voeren van onafhankelijke actie, waarmee een lid van een conference door middel van een voorafgaande aankondiging, voor een bepaald product een lagere vrachtprijs dan die van het conferencetarief mag aanbieden, voert geen ander tariefniveau in dat voor algemene toepassing is bestemd, want het gaat slechts om een eenmalige en bijzondere transactie. De stabiliserende werking van eenvormige of gemeenschappelijke vervoertarieven voor alle leden van de conference blijft bij het voeren van een onafhankelijke actie dus onverlet, terwijl daaraan afbreuk wordt gedaan wanneer het conferencetarief, waarin alle toepasselijke vervoertarieven worden genoemd, wordt vervangen door een stelsel van per lid gedifferentieerde prijzen.

Bovendien kunnen door de mogelijkheid om verschillende prijsniveaus vast te leggen scheepvaartondernemingen in de groep worden betrokken die zonder die flexibiliteit onafhankelijk zouden blijven, en die situatie kan ontaarden in uitschakeling van de externe mededinging, terwijl de verplichting om eenvormige vervoertarieven vast te stellen voor alle leden van de conference de aansluiting van alle ondernemingen bij de conference niet zal bevorderen, hetgeen het voortbestaan van een externe mededinging waarborgt.

( cf. punten 158-159, 162 )

9. In een beroep tot nietigverklaring krachtens artikel 173 van het Verdrag (thans, na wijziging, artikel 230 EG) dient de toetsing door de gemeenschapsrechter van ingewikkelde economische beoordelingen die de Commissie in het kader van de haar bij artikel 85, lid 3, van het Verdrag (thans artikel 81, lid 3, EG) toegekende beoordelingsmarge met betrekking tot elk van de daarin vervatte vier voorwaarden heeft verricht, te worden beperkt tot de vraag of de procedurevoorschriften in acht zijn genomen, of de motivering afdoende is, of de feiten juist zijn weergegeven, en of er geen sprake is van een kennelijk onjuiste beoordeling dan wel van misbruik van bevoegdheid.

( cf. punt 257 )

10. De stabiliteit in de zeevervoersector, voorzover zij bijdraagt tot het waarborgen van betrouwbare diensten aan de verladers, kan weliswaar een voordeel in de zin van de eerste voorwaarde van artikel 85, lid 3, van het Verdrag (thans artikel 81, lid 3, EG) opleveren, maar de Commissie is niet gehouden om een individuele ontheffing te verlenen voor elke overeenkomst tussen scheepvaartondernemingen die naar de mening van partijen tot die stabiliteit kan bijdragen. De Commissie behoudt binnen de grenzen die bij verordening nr. 4056/86 zijn gesteld, haar beoordelingsvrijheid bij de toepassing van artikel 85, lid 3, van het Verdrag.

( cf. punt 262 )

11. De vier voorwaarden voor de verlening van een ontheffing krachtens artikel 85, lid 3, van het Verdrag (thans artikel 81, lid 3, EG) zijn cumulatieve voorwaarden en de ontheffing moet reeds worden geweigerd wanneer slechts een van die voorwaarden niet is vervuld.

( cf. punt 264 )

12. In het kader van het onderzoek van een overeenkomst met het oog op een eventuele ontheffing krachtens artikel 85, lid 3 van het Verdrag (thans artikel 81, lid 3, EG) omvat de in aanmerking te nemen markt alle producten die door hun kenmerken in het bijzonder geschikt zijn om te voldoen aan een vaste vraag en in geringe mate vervangbaar zijn door andere producten.

Wat een overeenkomst tussen scheepvaartondernemingen met betrekking tot het geregeld vervoer van containers over de Atlantische Oceaan tussen Noord-Europa en de Verenigde Staten betreft, is de relevante markt die van de containerlijnvaart. Dat andere vervoerstakken, zee- of luchtvervoer, voor een beperkt aantal goederen een marginale concurrentie kunnen opleveren op de markt voor de containerlijnvaart, betekent echter niet dat zij tot dezelfde markt kunnen worden gerekend.

( cf. punten 272-273 )

13. De mogelijkheid tot uitschakeling van de mededinging voor een belangrijk deel van de betrokken diensten in de zin van artikel 85, lid 3, van het Verdrag (thans artikel 81, lid 3, EG) moet noodzakelijkerwijs globaal worden beoordeeld, waarbij in het bijzonder rekening moet worden gehouden met de specifieke kenmerken van de relevante markt, de mededingingsbeperkingen als gevolg van de overeenkomst, de marktaandelen van de partijen bij die overeenkomst, en de omvang en de kracht van zowel de feitelijke als de potentiële externe mededinging. In het kader van deze globale benadering zijn die verschillende factoren immers nauw met elkaar verweven of kunnen zij elkaar compenseren. Hoe ernstiger de beperkingen van de interne mededinging tussen de partijen zijn, des te meer is een levendige en omvangrijke externe mededinging vereist opdat de overeenkomst voor ontheffing in aanmerking kan komen. Evenzo geldt dat hoe groter het marktaandeel van de partijen bij de overeenkomst, hoe sterker de potentiële mededinging moet zijn.

( cf. punt 300 )

14. Om te bepalen of een overeenkomst partijen de mogelijkheid geeft om voor een wezenlijk deel van de betrokken producten de mededinging uit te schakelen in de zin van artikel 85, lid 3, sub b, van het Verdrag (thans artikel 81, lid 3, sub b, EG) mag de Commissie zich in beginsel niet alleen baseren op de omstandigheid dat de betrokken overeenkomst de mededinging tussen die partijen uitschakelt, en dat die partijen een wezenlijk deel van de betrokken markt uitmaken. Enerzijds is het niet uitschakelen van de mededinging een restrictiever begrip dan het bestaan of de verwerving van een machtspositie, zodat een overeenkomst kan worden geacht de mededinging niet uit te schakelen in de zin van artikel 85, lid 3, sub b, van het Verdrag, en dus in aanmerking kan komen voor ontheffing, ook al vestigt zij een machtspositie ten gunste van haar leden. Anderzijds moet de potentiële mededinging in aanmerking worden genomen alvorens te concluderen dat een overeenkomst de mededinging uitschakelt in de zin van artikel 85, lid 3, van het Verdrag.

Het in aanmerking nemen en analyseren van zowel de feitelijke als de potentiële externe mededinging is des te meer geboden wanneer het gaat om het onderzoek of een overeenkomst betreffende vaststelling van de prijzen van het zeevervoer tussen scheepvaartondernemingen in aanmerking komt voor een individuele ontheffing op grond van artikel 12 van verordening nr. 4056/86.

( cf. punten 330-331 )

15. Aangezien volgens artikel 116, lid 3, van het Reglement voor de procesvoering van het Gerecht de interveniënten het geding moeten aanvaarden in de stand op het ogenblik van tussenkomst, en volgens artikel 37, vierde alinea, van het Statuut van het Hof van Justitie de conclusies van het verzoek tot tussenkomst slechts kunnen strekken tot ondersteuning van de conclusies van een der partijen, is een interveniënt niet bevoegd een middel aan te voeren dat door de verzoeker niet is aangevoerd.

( cf. punt 382 )

16. In een beschikking waarin wordt vastgesteld dat de bepalingen van een overeenkomst tussen scheepvaartondernemingen betreffende vaststelling van de prijzen en voorwaarden van het zeevervoer een inbreuk op de mededingingsregels van het Verdrag vormen, brengt het bevel aan de belanghebbende ondernemingen om hun cliënten, waarmee zij in het kader van deze overeenkomst dienstencontracten of andere contracten hebben gesloten, ervan in kennis te stellen dat zij indien zij dat wensen, opnieuw over de voorwaarden van die contracten kunnen onderhandelen of deze onverwijld kunnen beëindigen", mee dat de Commissie haar beweegredenen uitdrukkelijk moet vermelden wanneer het niet klaarblijkelijk geboden was en ook niet strookt met haar gewone beschikkingspraktijk.

Ook wanneer dit bevel kan worden geacht noodzakelijk te zijn met het oog op de rechtshandhaving en binnen de grenzen te blijven van de bevoegdheid van de Commissie om de betrokken ondernemingen overeenkomstig artikel 11 van verordeningen nrs. 1017/68 en 4056/86 te gelasten een einde te maken aan de vastgestelde inbreuk", had de mededeling van de punten van bezwaar in elk geval een zij het summiere maar voldoende duidelijk geformuleerde uiteenzetting moeten bevatten van de door de Commissie beoogde maatregelen tot beëindiging van de inbreuken, en verzoeksters de nodige gegevens moeten verstrekken om zich zinvol te kunnen verweren alvorens de Commissie op dat punt een definitieve beschikking geeft. Dit klemt temeer, wanneer de individuele dienstencontracten een belangrijk deel van de omzet van de belanghebbende ondernemingen vormen, en de verplichting om hierover met hun cliënten opnieuw te onderhandelen, dus belangrijke gevolgen voor deze ondernemingen zou kunnen hebben, of zelfs een zwaardere sanctie zou kunnen zijn dan een boete.

( cf. punten 411, 415, 418 )