Voorlopige editie

CONCLUSIE VAN ADVOCAAT-GENERAAL

M. SZPUNAR

van 10 november 2022 ( )

Zaak C‑651/21

М. Ya. M.

[verzoek van de Sofiyski rayonen sad (rechter in eerste aanleg Sofia, Bulgarije) om een prejudiciële beslissing]

„Prejudiciële verwijzing – Justitiële samenwerking in burgerlijke zaken – Erfrecht – Verordening (EU) nr. 650/2012 – Artikel 13 – Verklaring van verwerping van een nalatenschap die door een erfgenaam in de lidstaat van zijn gewone verblijfplaats is afgelegd – Latere inschrijving van die verklaring bij de rechter van een andere lidstaat op verzoek van een andere erfgenaam”





1. Het onderhavige verzoek om een prejudiciële beslissing betreft de uitlegging van artikel 13 van verordening (EU) nr. 650/2012( ). Bij de verwijzende rechter is een verzoek van een erfgenaam aanhangig strekkende tot inschrijving van de verklaring van verwerping van de nalatenschap die een andere erfgenaam heeft afgelegd bij de rechter van een andere lidstaat, waar laatstgenoemde erfgenaam zijn gewone verblijfplaats heeft.

2. In de onderhavige conclusie zal ik het Hof in overweging geven om te beslissen dat artikel 13 van verordening nr. 650/2012 niet in de weg staat aan dit verzoek om inschrijving.

Toepasselijke bepalingen

Unierecht

3. De artikelen 4 en 13 van verordening nr. 650/2012 zijn opgenomen in hoofdstuk II, „Bevoegdheid”.

4. Artikel 4 van die verordening, met als opschrift „Algemene bevoegdheid”, luidt:

„De gerechten van de lidstaat waar de erflater op het tijdstip van overlijden zijn gewone verblijfplaats had, zijn bevoegd om uitspraak te doen over de erfopvolging in haar geheel.”

5. Artikel 13 van die verordening, met als opschrift „Aanvaarding of verwerping van de nalatenschap, een legaat of een wettelijk erfdeel”, is verwoord als volgt:

„Naast het gerecht dat overeenkomstig deze verordening bevoegd is om uitspraak over de erfopvolging te doen, zijn de gerechten in de lidstaat van de gewone verblijfplaats van eenieder die krachtens het op de erfopvolging toepasselijke recht voor een gerecht een verklaring kan afleggen betreffende de aanvaarding of verwerping van een nalatenschap, een legaat of een wettelijk erfdeel, of een verklaring mag afleggen die als doel heeft zijn aansprakelijkheid te beperken ten aanzien van de schulden van de nalatenschap, bevoegd om dergelijke verklaringen in ontvangst te nemen, indien deze verklaringen volgens het recht van die lidstaat in rechte mogen worden afgelegd.”

6. De artikelen 21 en 22 van die verordening zijn opgenomen in hoofdstuk III, „Toepasselijk recht”.

7. Artikel 21 van verordening nr. 650/2012, met als opschrift „Algemene regel”, bepaalt in lid 1 ervan:

„Tenzij in deze verordening anders is bepaald, is op de erfopvolging in haar geheel het recht van de staat van toepassing, waar de erflater op het tijdstip van overlijden zijn gewone verblijfplaats had.”

8. Artikel 22 van die verordening, met als opschrift „Rechtskeuze”, bepaalt in lid 1 ervan:

„Een persoon kan als het recht dat zijn erfopvolging in het geheel beheerst, het recht van de staat kiezen, waarvan hij op het tijdstip van de rechtskeuze of op het tijdstip van overlijden de nationaliteit bezit.”

Bulgaars recht

Wet betreffende nalatenschappen

9. De zakon za nasledstvo (wet betreffende nalatenschappen) (DV nr. 22 van 29 januari 1949), in de op het hoofdgeding toepasselijke versie, bepaalt in artikel 48 ervan dat de nalatenschap overgaat op het moment van aanvaarding ervan en dat de aanvaarding geldig is vanaf het openvallen ervan.

10. Volgens artikel 49, lid 1, van die wet kan de aanvaarding plaatsvinden middels een schriftelijke verklaring bij de Rayon sad (rechter in eerste aanleg) in wiens arrondissement de nalatenschap is opengevallen, en wordt in dat geval de aanvaarding in een daarvoor bestemd boek ingeschreven.

11. In artikel 51, lid 1, van die wet staat dat op verzoek van een betrokkene de Rayon sad, na de rechthebbende te hebben opgeroepen, een termijn vaststelt waarbinnen deze een verklaring van aanvaarding of verwerping van de nalatenschap moet afleggen. Indien er een procedure tegen de erfgenaam aanhangig is, wordt deze termijn vastgesteld door de rechter bij wie die procedure aanhangig is. Artikel 51, lid 2, van die wet bepaalt dat indien de erfgenaam geen verklaring aflegt binnen de aan hem gestelde termijn, hij het recht verliest om de nalatenschap te aanvaarden. Volgens artikel 51, lid 3, van de wet betreffende nalatenschappen wordt de verklaring van de erfgenaam ingeschreven in het boek als bedoeld in artikel 49, lid 1, van die wet.

12. Overeenkomstig artikel 52 van die wet vindt verwerping plaats volgens de in artikel 49, lid 1, ervan bedoelde procedure en wordt zij volgens dezelfde procedure ingeschreven.

Wetboek van burgerlijke rechtsvordering

13. Artikel 26, lid 1, van de Grazhdanski protsesualen kodeks (wetboek van burgerlijke rechtsvordering) (DV nr. 59 van 20 juli 2007), in de op het hoofdgeding toepasselijke versie, bepaalt dat partijen in een civiele procedure de personen zijn in wiens naam de procedure wordt gevoerd en de personen tegen wie de procedure wordt gevoerd. Artikel 26, lid 2, van dat wetboek luidt dat, onverminderd de door de wet bepaalde gevallen, niemand in eigen naam rechten van derden in rechte kan inroepen.

14. Volgens artikel 531, lid 1, van dat wetboek wordt de procedure van oneigenlijke rechtspraak ingeleid door een schriftelijk verzoek van de betrokkene.

15. Artikel 532 van dat wetboek bepaalt dat het verzoek in een besloten terechtzitting wordt behandeld, tenzij de rechter het voor de juiste beslechting van de zaak noodzakelijk acht dat de behandeling tijdens een openbare terechtzitting plaatsvindt.

16. Overeenkomstig artikel 533 van het wetboek van burgerlijke rechtsvordering is de rechter verplicht om de voorwaarden met betrekking tot de gevraagde beslissing ambtshalve te onderzoeken. Hij kan ambtshalve bewijsmiddelen verzamelen en rekening houden met feiten die de verzoeker niet heeft aangevoerd.

Statuut betreffende de gerechtelijke administratie

17. Het Pravilnik za administratsiata v sadilishtata (statuut betreffende de gerechtelijke administratie) (DV nr. 68 van 22 augustus 2017), in de op het hoofdgeding toepasselijke versie, bevat in artikel 39, lid 1, ervan de lijst van de door de griffie elektronisch en/of op papier bijgehouden boeken en registers, waaronder het „boek betreffende de aanvaarding of verwerping van nalatenschappen”.

Hoofdgeding, prejudiciële vragen en procedure bij het Hof

18. M. Ya. M. (hierna: „verzoeker”), een Bulgaars staatsburger, heeft verklaard dat hij erfgenaam is van zijn grootmoeder, M. T. G., een Bulgaars staatsburger die op 29 maart 2019 in Griekenland is overleden.

19. Verzoeker heeft de verwijzende rechter, de Sofiyski rayonen sad (rechter in eerste aanleg Sofia, Bulgarije), verzocht om inschrijving van de verklaring van verwerping die werd afgelegd door de echtgenoot van de erflaatster, een Grieks staatsburger. Laatstgenoemde heeft een door de Bulgaarse overheidsinstanties afgegeven erfrechtverklaring overgelegd volgens welke de erflaatster als erfgenamen haar echtgenoot, haar dochter en verzoeker (haar kleinzoon) achterliet.

20. Verzoeker heeft in die procedure een door de Eirinodikeio Athinon (vrederechter Athene, Griekenland) opgesteld proces-verbaal overgelegd dat vermeldt dat de echtgenoot van de erflaatster op 28 juni 2019 bij die rechter is verschenen en heeft verklaard dat hij de nalatenschap verwierp. Volgens wat verzoeker in zijn verzoek heeft gesteld, heeft de echtgenoot van de erflaatster voorts verklaard dat deze het laatst in Griekenland woonde.

21. Verzoeker treedt niet op als gemachtigde van de echtgenoot van de erflaatster, maar stelt dat zijn belang bij de inschrijving van de verklaring van verwerping gelijk is aan dat van een erfgenaam van gelijke rang, aangezien die inschrijving zijn erfdeel zou vergroten.

22. De verwijzende rechter merkt op dat hij geen gegevens over de laatste gewone verblijfplaats van de erflaatster kan verzamelen alvorens te hebben vastgesteld dat hij bevoegd is om een verklaring van verwerping in te schrijven die bij het gerecht van de gewone verblijfplaats van de verwerpende erfgenaam is afgelegd.

23. De verwijzende rechter vraagt zich namelijk af of hij een verklaring van verwerping die is afgelegd bij het gerecht dat algemeen bevoegd is voor erfopvolgingskwesties moet inschrijven wanneer die verklaring door het bevoegde gerecht is geregistreerd overeenkomstig artikel 13 van verordening nr. 650/2012. Voorts is hij niet zeker of de verwerping van de nalatenschap door een van de erfgenamen kan worden ingeschreven op verzoek van een andere erfgenaam.

24. De verwijzende rechter is van oordeel dat artikel 13 van verordening nr. 650/2012 tot een bevoegdheidsconflict kan leiden, aangezien de bevoegdheid volgens de algemene bepalingen van die verordening is gebaseerd op de gewone verblijfplaats van de erflater en niet op die van de erfgenaam. Ofschoon het gerecht van de laatste gewone verblijfplaats van de erflater in beginsel bevoegd is om uitspraak over de erfopvolging te doen, is het mogelijk dat dit gerecht niet op de hoogte is van de inschrijving van verklaringen van verwerping of aanvaarding die zijn afgelegd voor een gerecht van de gewone verblijfplaats van de erfgenamen.

25. Volgens hem doet verordening nr. 650/2012 dan ook een rechtsvacuüm ontstaan door te voorzien in concurrerende (of cumulatieve) bevoegdheden van gerechten van verschillende staten, namelijk die van het gerecht van de laatste gewone verblijfplaats van de erflater en die van het gerecht van de gewone verblijfplaats van de erfgenamen. Die verordening vereist evenwel niet dat laatstgenoemd gerecht het in beginsel bevoegde gerecht in kennis stelt van de afgelegde verklaringen van verwerping of aanvaarding.

26. De verwijzende rechter betoogt dat het ontbreken van een dergelijke kennisgevingsplicht niet strookt met de visie van de Bulgaarse wetgever en de nationale rechtspraak volgens welke alle verklaringen van aanvaarding en verwerping van een nalatenschap op dezelfde plaats worden ingeschreven in een enkel gerechtelijk register van waaruit de overeenkomstige opzoekingen kunnen worden verricht. Met die opvatting kan de rechtszekerheid worden gewaarborgd, die voortvloeit uit de mogelijkheid om alle informatie betreffende de aanvaarding of verwerping van de nalatenschap op één plaats te bewaren, een doelstelling die eveneens wordt vermeld in overweging 23 van verordening nr. 650/2012.

27. Aangezien een dergelijke kennisgevingsplicht niet uitdrukkelijk in verordening nr. 650/2012 is vastgelegd, rijst bij de verwijzende rechter de vraag naar de aard van de procedure die bij hem aanhangig is. Verzoeker verzoekt niet om inschrijving van zijn eigen verklaring van verwerping van de nalatenschap van de erflaatster, maar wel om inschrijving van de door een van de andere erfgenamen afgelegde verklaring van verwerping. De Bulgaarse regeling voorziet evenwel niet in een dergelijke procedure. Op grond van het beginsel dat eenieder voor de rechter zijn eigen rechten verdedigt, is het niet toegestaan om verklaringen van anderen in het boek betreffende de aanvaarding of verwerping van nalatenschappen in te schrijven.

28. De verwijzende rechter vraagt zich dan ook in de eerste plaats af of artikel 13 van verordening nr. 650/2012 impliciet verbiedt dat de verklaring van verwerping die is afgelegd in de staat van de gewone verblijfplaats van de erfgenaam, tevens wordt ingeschreven bij het gerecht van een andere lidstaat waar de gewone verblijfplaats van de erflater zich zou hebben bevonden. Het is duidelijk dat de inschrijving van twee verklaringen met verschillende inhoud, te weten een verklaring van verwerping en een verklaring van aanvaarding, niet mag worden toegestaan, zodat wordt gewaarborgd dat er geen tegenstrijdige verklaringen worden ingeschreven. Daar staat tegenover dat niet-naleving van de Bulgaarse rechtsregeling, op grond waarvan alle verklaringen betreffende aanvaardingen en verwerpingen van nalatenschappen op één plaats worden ingeschreven, lijkt in te gaan tegen de geest van het beginsel van rechtszekerheid, dat een fundamenteel beginsel van Unierecht is.

29. Dienaangaande geeft de verwijzende rechter aan dat hij neigt naar de oplossing om de inschrijving toe te staan van verschillende verklaringen van verwerping van een nalatenschap die in verschillende staten zijn afgelegd. Zijns inziens brengt een dergelijke oplossing de rechtszekerheid niet ernstig in gevaar aangezien, ten eerste, in de rechtsorde van de lidstaten regelingen zijn opgenomen over de te volgen handelswijze in geval van meerdere opeenvolgende verklaringen van aanvaarding of verwerping van een nalatenschap en, ten tweede, het gerecht waarbij het verzoek aanhangig is, in het geval van een geschil over de erfopvolging de juridische gevolgen van die verklaringen kan beoordelen op basis van de respectieve tijdstippen waarop zij werden afgelegd.

30. Indien de eerste vraag ontkennend wordt beantwoord, vraagt de verwijzende rechter zich in de tweede plaats af wie om een dergelijke inschrijving kan verzoeken. Die kwestie is van belang omdat het Bulgaarse procesrecht niet voorziet in de mogelijkheid om een reeds in een andere lidstaat ingeschreven aanvaarding of verwerping van een nalatenschap te laten inschrijven bij een Bulgaars gerecht. Die verklaring kan slechts persoonlijk door de erfgenaam worden afgelegd. De vraag rijst dus of een erfgenaam in de staat van de vermeende gewone verblijfplaats van de erflater kan verzoeken om de verklaring van verwerping die door een andere erfgenaam is afgelegd en reeds in de staat van de gewone verblijfplaats van die andere erfgenaam is ingeschreven, in te schrijven indien daarvoor in eerstgenoemde staat geen uitdrukkelijke regeling bestaat.

31. Volgens de verwijzende rechter vereist een effectieve toepassing van artikel 13 van verordening nr. 650/2012 die voldoet aan het doel van die bepaling als uiteengezet in overweging 32 ervan, dat inhoudt dat de aanvaarding of de verwerping erfgenamen niet mag verplichten om naar de staat van de gewone verblijfplaats van de erflater te reizen of om in die staat een procesgemachtigde aan te stellen, dat elke erfgenaam kan verzoeken om een eerder in een andere lidstaat afgelegde verklaring van verwerping van de nalatenschap in te schrijven. Op grond daarvan zou de toepassing van het Bulgaarse procesrecht in casu buiten beschouwing mogen worden gelaten. Om de effectieve toepassing van de betrokken bepaling te waarborgen, zou namelijk moeten worden afgeweken van het beginsel dat de lidstaten binnen de Unie procedurele autonomie genieten.

32. Indien de verwerping door een erfgenaam daarentegen zowel in de staat van diens gewone verblijfplaats zou kunnen worden ingeschreven als in de staat waar de erflater ten tijde van zijn overlijden zijn gewone verblijfplaats had, maar uitsluitend op voorwaarde dat de erfgenaam die de nalatenschap verwerpt persoonlijk daarom verzoekt, zou artikel 13 van verordening nr. 650/2012 worden uitgehold.

33. De verwijzende rechter voegt hieraan toe dat verordening nr. 650/2012 een leemte bevat, in die zin dat zij het gerecht dat slechts bevoegd is om de verwerping van de nalatenschap door de erfgenamen in te schrijven, niet verplicht om zijn rechterlijke beslissing toe te zenden aan het gerecht dat algemeen bevoegd is om over de erfopvolging uitspraak te doen. Om die reden en ter voorkoming van geschillen tussen erfgenamen, maar ook om de ingeschreven wilsverklaring van de verwerpende erfgenaam te eerbiedigen, zou elk van de erfgenamen die wilsverklaring moeten kunnen laten inschrijven in de registers van de laatste gewone verblijfplaats van de erflater.

34. In die omstandigheden heeft de Sofiyski rayonen sad bij beslissing van 25 oktober 2021, ingekomen bij het Hof op dezelfde dag, de behandeling van de zaak geschorst en het Hof verzocht om een prejudiciële beslissing over de volgende vragen:

„1) Moet artikel 13 van [verordening nr. 650/2012], gelezen in samenhang met het beginsel van rechtszekerheid, aldus worden uitgelegd dat het eraan in de weg staat dat, wanneer een erfgenaam bij het gerecht van de lidstaat waar hij zijn gewone verblijfplaats heeft, de aanvaarding of verwerping heeft laten inschrijven van de nalatenschap van een erflater die ten tijde van zijn overlijden zijn gewone verblijfplaats in een andere lidstaat had, een andere erfgenaam nadien in die andere lidstaat ook verzoekt om inschrijving van die verwerping of aanvaarding?

2) Indien het antwoord op de eerste vraag luidt dat latere inschrijving is toegestaan: moet artikel 13 van [verordening nr. 650/2012], gelezen in samenhang met de beginselen van rechtszekerheid en de effectieve toepassing van het Unierecht alsmede de verplichting van de lidstaten om loyaal samen te werken overeenkomstig artikel 4, lid 3, VEU, aldus worden uitgelegd dat het zich niet ertegen verzet dat, wanneer een erfgenaam in de staat van zijn gewone verblijfplaats een verklaring van verwerping van de nalatenschap van een gemeenschappelijke erflater heeft afgelegd, een andere erfgenaam die verblijft in de staat waar de erflater ten tijde van zijn overlijden zijn gewone verblijfplaats had, een verzoek tot inschrijving van deze verklaring indient, ook al voorziet het procesrecht van laatstgenoemde staat niet in de mogelijkheid om de verwerping van de nalatenschap in naam van een derde in te schrijven?”

35. De Europese Commissie heeft schriftelijke opmerkingen ingediend.

Analyse

Inleidende opmerkingen

36. In de eerste plaats moet worden benadrukt, zoals de Commissie in haar opmerkingen aangeeft, dat in casu niet met zekerheid kan worden vastgesteld welke de lidstaat is waarvan de gerechten bevoegd zijn om over kwesties in verband met de nalatenschap van erflaatster uitspraak te doen. Dat vraagstuk moet eerst door de verwijzende rechter worden opgelost.

37. Volgens de echtgenoot van de erflaatster bevond haar laatste gewone verblijfplaats zich in Griekenland. Dat zou betekenen dat de Griekse gerechten bevoegd zijn om uitspraak te doen over de erfopvolging in haar geheel( ), waarbij het toepasselijke recht in beginsel het Griekse recht is( ), tenzij de erflaatster het recht van de staat waarvan zij de nationaliteit bezat, namelijk het Bulgaarse recht, als het op de nalatenschap toepasselijke recht heeft gekozen( ).

38. De verwijzende rechter geeft aan dat hij in dit verband geen gegevens kan verzamelen alvorens hij heeft vastgesteld dat hij bevoegd is om een verklaring van verwerping die bij het gerecht van de gewone verblijfplaats van de verwerpende erfgenaam is afgelegd, in te schrijven.

39. Deze uitgangssituatie is onduidelijk: indien zou blijken dat de laatste gewone verblijfplaats van de erflaatster zich in werkelijkheid in Griekenland bevond, zou dat betekenen dat de verwijzende rechter op grond van artikel 4 van verordening nr. 650/2012 niet bevoegd is om over alle erfopvolgingskwesties uitspraak te doen. Die bevoegdheid zou toekomen aan de Griekse gerechten en de verwijzende rechter zou slechts bevoegd zijn om een verklaring in ontvangst te nemen overeenkomstig artikel 13 van die verordening. Als gevolg daarvan zouden de vragen van de verwijzende rechter niet ontvankelijk zijn.

40. De verwijzende rechter dient dus, alvorens de vragen te stellen die hij aan het Hof heeft voorgelegd, na te gaan waar de gewone verblijfplaats van de erflaatster zich bevond. Pas in tweede instantie, nadat hij zijn bevoegdheid om zich over de erfopvolging uit te spreken heeft vastgesteld, zal hij de aan het Hof voorgelegde vragen kunnen stellen.

41. In de tweede plaats moet de aandacht van de verwijzende rechter worden gevestigd op zijn plicht krachtens artikel 59 van verordening nr. 650/2012 om een authentieke akte te aanvaarden, voor zover de verklaring van verwerping die de echtgenoot van de erflaatster bij het (Griekse) gerecht van zijn gewone verblijfplaats heeft afgelegd, een authentieke akte in de zin van voornoemde bepaling zou kunnen vormen. Mocht de rechter tot de vaststelling komen dat hij die verklaring op grond van artikel 59 van verordening nr. 650/2012 kan aanvaarden, zou kunnen blijken dat er geen basis is om de voorgelegde vragen te stellen.

42. Onder voorbehoud van deze inleidende opmerkingen geef ik het Hof in overweging om op de vragen van de verwijzende rechter te antwoorden. Hoe dan ook moet de verwijzende rechter eraan worden herinnerd dat die vragen slechts ontvankelijk zijn voor zover hij bevoegd is om uitspraak te doen over de erfopvolging. Nationaalrechtelijke bepalingen die beletten dat de verwijzende rechter die bevoegdheidskwestie onderzoekt, zijn in strijd met verordening nr. 650/2012 en moeten door de verwijzende rechter buiten beschouwing worden gelaten.

Eerste prejudiciële vraag

43. Met zijn eerste vraag wenst de verwijzende rechter in wezen te vernemen of artikel 13 van verordening nr. 650/2012 eraan in de weg staat dat, wanneer een erfgenaam bij het gerecht van de lidstaat waar hij zijn gewone verblijfplaats heeft, de aanvaarding of verwerping heeft laten inschrijven van de nalatenschap van een erflater die ten tijde van zijn overlijden zijn gewone verblijfplaats in een andere lidstaat had, een andere erfgenaam nadien in die andere lidstaat ook verzoekt om inschrijving van die verwerping of aanvaarding.

44. Overeenkomstig artikel 13 van verordening nr. 650/2012 zijn naast het gerecht dat bevoegd is om uitspraak over de erfopvolging te doen (in dit geval: het Bulgaarse gerecht), de gerechten in de lidstaat van de gewone verblijfplaats van eenieder die krachtens het op de erfopvolging toepasselijke recht (in dit geval: het Bulgaarse recht) voor een gerecht een verklaring kan afleggen betreffende met name de verwerping van een nalatenschap, bevoegd om een dergelijke verklaring in ontvangst te nemen, indien die verklaring volgens het recht van die lidstaat in rechte mag worden afgelegd.

45. Ter herinnering: de erflaatster heeft als erfgenamen haar echtgenoot, een Grieks onderdaan, haar dochter en verzoeker (haar kleinzoon) achtergelaten. De echtgenoot heeft overeenkomstig artikel 13 van verordening nr. 650/2012 een verklaring van verwerping van de nalatenschap afgelegd voor een gerecht in de lidstaat van zijn gewone verblijfplaats, namelijk een Grieks gerecht. Die verklaring wordt geacht geldig te zijn. De vraag van de verwijzende rechter ziet dus niet op de geldigheid van die verklaring( ), maar op de mogelijkheid voor verzoeker om die verwerping te laten inschrijven bij de verwijzende rechter.

46. Volgens vaste rechtspraak van het Hof volgt uit het vereiste van eenvormige toepassing van het Unierecht en het gelijkheidsbeginsel dat de bewoordingen van een bepaling van Unierecht die voor de vaststelling van de betekenis en de draagwijdte ervan niet uitdrukkelijk verwijst naar het recht van de lidstaten, in de regel in de gehele Unie autonoom en op eenvormige wijze dienen te worden uitgelegd, waarbij niet alleen rekening dient te worden gehouden met de bewoordingen van de bepaling, maar ook met de context ervan en de doelstelling van de betrokken regeling.( )

47. Bij artikel 13 van verordening nr. 650/2012 wordt de bevoegdheid om een verklaring van verwerping in ontvangst te nemen zowel verleend aan het gerecht dat bevoegd is om over de erfopvolging uitspraak te doen als aan het gerecht in de lidstaat van de gewone verblijfplaats van een erfgenaam. Het betreft een aanvullende internationale bevoegdheid die afwijkt van de regeling die is ingesteld bij de artikelen 4 tot en met 11 van die verordening.( ) In de door het Hof gebruikte bewoordingen gaat het om een bevoegdheid „van beperkte omvang”( ). Die bepaling strekt ertoe de gang van zaken voor erfgenamen en legatarissen te vereenvoudigen door af te wijken van de bevoegdheidsregels in de artikelen 4 tot en met 11 van die verordening.( )

48. De eerste vraag van de verwijzende rechter strekt dus tot vaststelling van de gevolgen van de door de echtgenoot van de erflaatster in Griekenland afgelegde verklaring van verwerping. In dat verband wijst die rechter erop dat verordening nr. 650/2012 niet vereist dat het gerecht waarvoor een verklaring van verwerping wordt afgelegd, het in beginsel bevoegde gerecht in kennis stelt van het bestaan van die verklaring. Hij merkt op dat er dienaangaande sprake is van een „rechtsvacuüm”.

49. Opgemerkt zij dat verordening nr. 650/2012 in haar (prescriptieve) bepalingen niets zegt over de wijze waarop een krachtens artikel 13 ervan afgelegde verklaring moet worden overgelegd aan het gerecht dat bevoegd is om uitspraak te doen over de erfopvolging. De enige aanwijzing is te vinden in overweging 32 van die verordening, waarin staat dat „[w]ie gebruik wil maken van de mogelijkheid verklaringen af te leggen in de lidstaat van de gewone verblijfplaats, [...] het gerecht of de autoriteit die de erfopvolging behandelt, binnen de termijn die in het op de erfopvolging toepasselijke recht is bepaald, ervan in kennis [moet] stellen dat dergelijke verklaringen bestaan”.

50. Volgens die overweging, die, zoals de Commissie opmerkt, uiteraard louter op zichzelf beschouwd geen juridische waarde heeft( ), is het dus niet de taak van een gerecht, maar van de betrokkene, om het gerecht dat bevoegd is om over de erfopvolging uitspraak te doen, van het bestaan van een dergelijke verklaring in kennis te stellen. Verordening nr. 650/2012 blijkt de overlegging van dergelijke informatie dus te „privatiseren”.( )

51. Het Hof heeft er zelf reeds op gewezen dat noch artikel 13 noch artikel 28 van verordening nr. 650/2012 voorziet in een mechanisme voor de overlegging van die verklaringen door het gerecht van de lidstaat van de gewone verblijfplaats van de erfgenaam die een nalatenschap verwerpt aan het gerecht dat bevoegd is om uitspraak te doen over de erfopvolging.( )

52. Gesteld dat de verwijzende rechter in casu bevoegd is om uitspraak te doen over de erfopvolging en dat de verklaring van verwerping van 28 juni 2019 naar behoren is afgelegd overeenkomstig de vereisten van het Griekse recht, is de wijze waarop het voor de erfopvolging bevoegde gerecht kennisneemt van het bestaan van een dergelijke verklaring niet bepalend. Van belang is dat dit gerecht daadwerkelijk kennisneemt van een dergelijke verklaring.

53. Aan die vaststelling kan niet worden afgedaan door de bijzonderheden van het Bulgaarse recht die de verwijzende rechter beschrijft.

54. Voor zover de verwijzende rechter in dit verband verklaart dat het ontbreken van een dergelijke kennisgevingsplicht voor het gerecht dat de verklaring van verwerping in ontvangst heeft genomen, indruist tegen de visie van de Bulgaarse wetgever en de nationale rechtspraak volgens welke alle verklaringen van aanvaarding en verwerping van een nalatenschap op dezelfde plaats worden ingeschreven in een enkel gerechtelijk register van waaruit de overeenkomstige opzoekingen kunnen worden verricht, moet worden opgemerkt dat dit een intern probleem van de Bulgaarse rechtsorde is. In herinnering dient te worden gebracht dat het de taak is van de Bulgaarse gerechten, met inbegrip van de verwijzende rechter, om ten volle de nuttige werking van de bepalingen van verordening nr. 650/2012 te waarborgen. Anders gesteld: indien die verordening, zoals ik zojuist heb aangetoond, niet voorziet in een kennisgevingsplicht voor het gerecht dat de verklaring van verwerping in ontvangst heeft genomen, mag de Bulgaarse regeling geen bepalingen bevatten die tegen die keuze van de wetgever indruisen.

55. Ik geef het Hof derhalve in overweging om op de eerste prejudiciële vraag te antwoorden dat artikel 13 van verordening nr. 650/2012 er niet aan in de weg staat dat, wanneer een erfgenaam bij het gerecht van de lidstaat waar hij zijn gewone verblijfplaats heeft, een verklaring van aanvaarding of verwerping van de nalatenschap van een erflater die ten tijde van zijn overlijden zijn gewone verblijfplaats in een andere lidstaat had, heeft laten inschrijven, een andere erfgenaam vervolgens in die andere lidstaat ook verzoekt om inschrijving van die verklaring.

Tweede prejudiciële vraag

56. Met zijn tweede vraag wenst de verwijzende rechter in wezen te vernemen of artikel 13 van verordening nr. 650/2012 eraan in de weg staat dat een andere mede-erfgenaam dan degene die de verklaring van verwerping in de lidstaat van zijn gewone verblijfplaats heeft afgelegd, het gerecht dat de erfopvolging behandelt van het bestaan van die verklaring in kennis stelt.

57. Ik wijs er meteen op dat overweging 32 van verordening nr. 650/2012 luidt dat „[w]ie gebruik wil maken van de mogelijkheid verklaringen af te leggen in de lidstaat van de gewone verblijfplaats, [...] het gerecht of de autoriteit die de erfopvolging behandelt, [zelf]( ) ervan in kennis [moet] stellen dat dergelijke verklaringen bestaan [in de Nederlandse versie van de verordening ontbreekt het woord ‚zelf’]”.

58. Deze overweging zou aldus kunnen worden opgevat dat het aan de betrokkene staat om het betrokken gerecht of de betrokken autoriteit persoonlijk te informeren. Ik geef er evenwel een andere lezing van. Mijns inziens heeft de Uniewetgever de term „zelf” namelijk gehanteerd om een onderscheid te maken tussen de persoon die de verklaring krachtens artikel 13 van verordening nr. 650/2012 heeft afgelegd en het gerecht waarvoor die persoon de verklaring heeft afgelegd – veeleer dan tussen de persoon die de verklaring heeft afgelegd en andere personen. Overweging 32 van verordening nr. 650/2012 beoogt dus vooral te verduidelijken dat het niet de taak van het gerecht in de lidstaat van de gewone verblijfplaats van de hierboven bedoelde personen is om het gerecht of de autoriteit die de erfopvolging behandelt, van het bestaan van dergelijke verklaringen in kennis te stellen.

59. Ook het doel van artikel 13 van verordening nr. 650/2012 pleit voor een dergelijke uitlegging. Zoals ik heb aangegeven, is die verordening bedoeld om belemmeringen van het vrije verkeer van personen weg te nemen en om te voorkomen dat erfgenamen moeilijkheden ondervinden bij het doen gelden van hun rechten in het kader van een nalatenschap met grensoverschrijdende gevolgen.( ) Een erfopvolging wordt met name vergemakkelijkt indien een erfgenaam die baat kan hebben bij een verwerping van een nalatenschap, het voor de erfopvolging bevoegde gerecht mag informeren wanneer de erfgenaam die de nalatenschap verwerpt, dit zelf heeft verzuimd.

60. Zoals ik ook reeds in het kader van het onderzoek van de eerste vraag heb geoordeeld, ben ik van mening dat aan die vaststelling niet kan worden afgedaan door de bijzonderheden van het Bulgaarse recht die de verwijzende rechter beschrijft.

61. Voor zover de verwijzende rechter aangeeft dat het Bulgaarse recht niet voorziet in de mogelijkheid voor een erfgenaam om te verzoeken om inschrijving van de door een mede-erfgenaam afgelegde verklaring van verwerping, moet worden opgemerkt dat het de taak is van de nationale rechter om ten volle de nuttige werking van artikel 13 van verordening nr. 650/2012 te waarborgen door te aanvaarden dat een andere erfgenaam die verklaring overlegt. Anders zou het nationale procesrecht tot gevolg hebben dat de uitlegging die mijns inziens aan die bepaling moet worden gegeven, wordt omzeild.

62. Ik geef het Hof derhalve in overweging om op de tweede prejudiciële vraag te antwoorden dat artikel 13 van verordening nr. 650/2012 er niet aan in de weg staat dat een andere mede-erfgenaam dan degene die de verklaring van verwerping in de lidstaat van zijn gewone verblijfplaats heeft afgelegd, het gerecht dat de erfopvolging behandelt van het bestaan van die verklaring in kennis stelt.

Conclusie

63. Gelet op een en ander geef ik het Hof in overweging om de prejudiciële vragen van de Sofiyski rayonen sad te beantwoorden als volgt:

„1) Artikel 13 van verordening (EU) nr. 650/2012 van het Europees Parlement en de Raad van 4 juli 2012 betreffende de bevoegdheid, het toepasselijke recht, de erkenning en de tenuitvoerlegging van beslissingen en de aanvaarding en de tenuitvoerlegging van authentieke akten op het gebied van erfopvolging, alsmede betreffende de instelling van een Europese erfrechtverklaring,

moet aldus worden uitgelegd dat:

het niet eraan in de weg staat dat, wanneer een van de erfgenamen bij het gerecht van de lidstaat waar hij zijn gewone verblijfplaats heeft, een verklaring van aanvaarding of verwerping van de nalatenschap van een erflater die ten tijde van zijn overlijden zijn gewone verblijfplaats in een andere lidstaat had, heeft laten inschrijven, een andere erfgenaam vervolgens in die andere lidstaat ook verzoekt om inschrijving van die verklaring.

2) Artikel 13 van verordening nr. 650/2012

moet aldus worden uitgelegd dat:

het niet eraan in de weg staat dat een andere mede-erfgenaam dan degene die de verklaring van verwerping van de nalatenschap in de lidstaat van zijn gewone verblijfplaats heeft afgelegd, het gerecht dat de erfopvolging behandelt van het bestaan van die verklaring in kennis stelt.”