CONCLUSIE VAN ADVOCAAT-GENERAAL

V. TRSTENJAK

van 3 mei 2007 1( )

Zaak C‑62/06

Fazenda Pública – Director Geral das Alfândegas

tegen

ZF Zefeser – Importação e Exportação de Produtos Alimentares Lda

[verzoek van het Supremo Tribunal Administrativo (Portugal) om een prejudiciële beslissing]

„Artikel 3 van verordening (EEG) nr. 1697/79 van de Raad – Navordering van rechten bij invoer of bij uitvoer – Douanerecht – Strafrechtelijk vervolgbare handeling – Begrip – Fundamentele rechten van de Gemeenschap – Recht op een eerlijk proces – Beginsel van het vermoeden van onschuld – Beginsel ‚in dubio pro reo’”

I – Inleiding

1. In deze zaak stelt het Supremo Tribunal Administrativo van Portugal het Hof vijf prejudiciële vragen over de uitlegging van de inmiddels ingetrokken verordening (EEG) nr. 1697/79 van de Raad van 24 juli 1979 inzake navordering van de rechten bij invoer of bij uitvoer die niet van de belastingschuldige zijn opgeëist voor goederen welke zijn aangegeven voor een douaneregeling waaruit de verplichting tot betaling van dergelijke rechten voortvloeide.( )

2. In het hoofdgeding strijden de onderneming Z. F. Zefeser – Importação e Exportação de Produtos Alimentares Lda (hierna: „Z. F. Zefeser”) en de Portugese belastingautoriteiten over de vraag of een gecorrigeerde heffingsbeschikking van de douane, op grond waarvan Z. F. Zefeser achteraf niet-geheven douanerechten moet betalen, rechtmatig is. Terwijl naar de mening van Z. F. Zefeser de navordering van invoerrechten is uitgesloten door het feit dat de in artikel 2, lid 1, van de verordening genoemde normale verjaringstermijn van drie jaar inmiddels is verstreken, beroepen de belastingautoriteiten zich op de uitzonderingsbepaling van artikel 3, volgens hetwelk deze termijn niet geldt wanneer de bevoegde autoriteiten constateren dat zij ingevolge een strafrechtelijk vervolgbare handeling niet in staat waren het juiste bedrag van de wettelijk verschuldigde rechten bij invoer of uitvoer ter zake van de betrokken goederen vast te stellen. In plaats daarvan is huns inziens daarom de in het nationale recht voorziene verjaringstermijn van tien jaar van toepassing.

3. In wezen gaat het hierbij om de vraag welke instantie bevoegd is om met rechtsgevolgen voor het gemeenschapsrecht vast te stellen of een bepaalde handeling van een schuldenaar van douanerechten als een „strafrechtelijk vervolgbare handeling” in de zin van artikel 3 van verordening nr. 1697/79 moet worden gekwalificeerd. Op deze bevoegdheid wordt aanspraak gemaakt door de Portugese douaneautoriteiten, die zich beroepen op de tekst en de systematiek van de genoemde bepalingen. Daartegen voert Z. F. Zefeser aan dat een dergelijke uitlegging niet verenigbaar is met de beginselen van rechtszekerheid en het vermoeden van onschuld, waarvoor een onherroepelijke veroordeling door een strafrechter noodzakelijk is.

II – Normatief kader

A – Gemeenschapsrecht

1. Vóór de inwerkingtreding van het douanewetboek geldende regeling

4. De verjaringstermijnen voor navorderingen van invoerrechten werden in het tijdvak tussen 1 juli 1980 en 31 december 1993 volgens artikel 2, lid 1, van verordening nr. 1697/79 bepaald, dat als volgt luidde:

„Wanneer de bevoegde autoriteiten constateren dat het gehele of gedeeltelijke bedrag van de rechten bij invoer of bij uitvoer dat wettelijk verschuldigd is voor een goed dat is aangegeven voor een douaneregeling waaruit de verplichting tot betaling van dergelijke rechten voortvloeide, niet van de belastingschuldige is opgeëist, leiden zij een procedure in tot navordering van de niet-geheven rechten.

Deze procedure kan echter niet meer worden ingeleid na een termijn van drie jaar vanaf de dag waarop het oorspronkelijk van de belastingschuldige opgeëiste bedrag is geboekt, of, indien geen boeking heeft plaatsgevonden, vanaf de dag waarop de douaneschuld ter zake van het betrokken goed is ontstaan.”

5. Artikel 3 van verordening nr. 1697/79 voorzag als volgt in een afwijking van deze normale verjaringstermijn van drie jaar:

„Wanneer de bevoegde autoriteiten constateren dat zij ingevolge een strafrechtelijk vervolgbare handeling niet in staat waren het juiste bedrag van de wettelijk verschuldigde rechten bij invoer of bij uitvoer ter zake van het betrokken goed vast te stellen, is de in artikel 2 vastgestelde termijn niet van toepassing.

In dat geval geschiedt de navordering door de bevoegde autoriteiten overeenkomstig de op dit gebied in de lidstaten geldende bepalingen.”

2. Douanewetboek

6. Verordening nr. 1697/79 werd ingetrokken bij verordening (EEG) nr. 2913/92 van de Raad van 12 oktober 1992 tot vaststelling van het communautair douanewetboek( ) (hierna: „douanewetboek”)( ), die op 1 januari 1994 in werking is getreden en waarvan artikel 221, lid 3, het volgende bepaalt:

„De mededeling aan de schuldenaar mag niet meer geschieden na het verstrijken van een termijn van drie jaren te rekenen vanaf de datum waarop de douaneschuld is ontstaan. Wanneer de douaneautoriteiten evenwel ingevolge een strafrechtelijk vervolgbare handeling niet in staat waren het juiste bedrag van de wettelijk verschuldigde rechten vast te stellen, mag de vorenbedoelde mededeling, voor zover de geldende bepalingen daarin voorzien, nog na het verstrijken van de genoemde termijn van drie jaar worden gedaan.”

B – Nationaal recht

7. Krachtens artikel 34, lid 1, van de Código de Processo Tributário (wetboek fiscaal procesrecht), in de versie van wetsbesluit nr. 154/91 van 23 april 1991, dat ten tijde van de feiten van het hoofdgeding van toepassing was, beschikte de Portugese belastingdienst over een termijn van tien jaar om invoerrechten na te vorderen, wanneer het bedrag van de belastingschuld op grond van frauduleus handelen niet juist kon worden vastgesteld.

III – Feiten, hoofdgeding en prejudiciële vragen

8. In oktober 1993 loste een uit Turkije afkomstig schip in de Portugese haven Setúbal een bepaalde hoeveelheid olie die voor de onderneming Z. F. Zefeser was bestemd, terwijl het restant van de aan boord zijnde olielading jegens de douaneautoriteiten als transitogoed werd aangegeven. Het schip vervolgde daarna zijn vaart naar Ceuta (Spanje), waar het restant van deze olie zou worden gelost. Volgens de inlichtingen van de Spaanse autoriteiten kwam het schip daar echter zonder de genoemde lading aan.

9. Op grond van deze inlichtingen zond de douane van Setúbal op 9 april 1997, dat wil zeggen meer dan drie jaar na de gebeurtenissen die tot het ontstaan van de douaneschuld hadden geleid, aan Z. F. Zefeser een gecorrigeerde heffingsbeschikking. Op grond van de aangifte van een strafbaar feit door de douaneautoriteiten van 18 maart 1997 werden tegen de directeuren van de onderneming ook gerechtelijke vooronderzoeken ingeleid wegens smokkel, valsheid in geschrifte, oplichting en vorming van een criminele organisatie.

10. Parallel aan de strafrechtelijke procedure vocht Z. F. Zefeser de heffingsbeschikking aan bij de Portugese belastingrechter, waarbij zij zich onder meer beriep op de verjaring van de belastingschuld. Het beroep werd door het bevoegde Portugese Tribunal Tributário de Primeira Instância verworpen op grond dat de relevante verjaringstermijn tien jaar bedroeg en niet drie jaar, aangezien strafrechtelijk vervolgbare handelingen waren begaan.

11. Dit vonnis werd op 12 oktober 2004 door het Tribunal Central Administrativo weer vernietigd bij wege van herstel in de vroegere toestand. Het gerecht baseerde zijn beslissing op de toepasselijkheid van de verjaringtermijn van drie jaar, nadat intussen het strafvonnis van het Tribunal Judicial de Setúbal van 10 januari 2001, waarin de verdachten wegens gebrek aan bewijs waren vrijgesproken, door het Supremo Tribunal de Justiçia was bevestigd en onherroepelijk verklaard.

12. Tegen het vonnis van het Tribunal Central Administrativo kwam het Portugese ministerie van Financiën op bij het Supremo Tribunal Administrativo.

13. De verwijzende rechter vraagt zich af of volgens het gemeenschapsrecht kan worden afgeweken van de normale verjaringstermijn van drie jaar wanneer er uitsluitend aanwijzingen voor een strafbaar feit bestaan, die hebben geleid tot een gerechtelijk vooronderzoek dat evenwel niet in een rechterlijke veroordeling is uitgemond. Hij vraagt zich inzonderheid af of een ruime uitlegging van artikel 3 van de verordening afbreuk zou kunnen doen aan de rechten van de schuldenaar in die zin dat het de administratie mogelijk zou zijn door middel van aangifte van een strafbaar feit de termijn voor navordering van invoerrechten buitensporig uit te breiden.

14. Het Supremo Tribunal Administrativo is van mening dat de uitlegging van het genoemde artikel 3 van verordening nr. 1697/79 omstreden is en het heeft daarom besloten de volgende vragen voor een prejudiciële beslissing aan het Hof voor te leggen:

„1) Mogen de douaneautoriteiten bepalen of er sprake is van ‚een strafrechtelijk vervolgbare handeling’ in de zin van artikel 3 van verordening (EEG) nr. 1697/79 van de Raad van 24 juli 1979 en is dat dan voldoende, of is het noodzakelijk dat de bevoegde strafrechter deze kwalificatie verricht?

2) Is het in dit laatste geval al voldoende dat de bevoegde officier van justitie (in Portugal het Ministério Público) de zaak aanhangig maakt, of is het noodzakelijk dat het betrokken strafproces eindigt met een veroordeling van de schuldenaar?

3) Maakt het in dit laatste geval verschil of de schuldenaar wordt vrijgesproken op grond van het beginsel ‚in dubio pro reo’ of omdat is bewezen dat hij het betrokken delict niet heeft gepleegd?

4) Wat zijn de gevolgen wanneer het Ministério Público de zaak niet aanhangig maakt omdat er naar zijn oordeel geen aanwijzingen bestaan voor een strafrechtelijk vervolgbare handeling? Belet een dergelijke beslissing, dat de niet-geheven rechten kunnen worden nagevorderd?

5) Wanneer het Ministério Público of de strafrechter zelf het strafproces wegens verjaring van het vervolgingsrecht beëindigt, brengt deze beslissing dan mee dat de niet-geheven rechten niet meer kunnen worden nagevorderd?”

IV – Procesverloop voor het Hof

15. De verwijzingsbeslissing van 11 januari 2006 is op 6 februari 2006 ter griffie van het Hof ingeschreven.

16. Z. F. Zefeser, de Portugese en de Ierse regering alsmede de Commissie hebben schriftelijke opmerkingen ingediend binnen de in artikel 23 van het Statuut van het Hof gestelde termijn.

17. De vertegenwoordigers van de partijen in de schriftelijke procedure hebben ter terechtzitting van 1 maart 2007 mondelinge opmerkingen gemaakt.

V – Voornaamste argumenten van partijen

A – Eerste en tweede vraag

18. Zowel de regeringen van Portugal en Ierland als de Commissie doen een beroep op de regeling in artikel 2 van de verordening, volgens welke de kwalificatie van een handeling als „strafrechtelijk vervolgbare handeling” alleen aan de nationale douaneautoriteiten staat. Daarvoor pleit naast de systematische samenhang van de bepalingen eveneens de tekst van artikel 3 van de verordening, die niet een veroordeling van de betrokkene vereist. Bovendien verwijzen zij naar het arrest Meico-Fell( ), waarin het Hof heeft verklaard dat de douaneautoriteiten bevoegd zijn voor de navordering van rechten bij invoer.

19. Daartegen voert Z. F. Zefeser aan dat een handeling pas als een strafbaar feit kan worden gekwalificeerd wanneer zij bij gewijsde als zodanig is vastgesteld. Pas dan kan een navordering van rechten betrekking hebben op pretense schendingen van het strafrecht. De beginselen van rechtszekerheid en het vermoeden van onschuld verzetten zich ertegen dat de juridische opvattingen van de douaneautoriteiten en het openbaar ministerie tot grondslag van de navordering worden verheven.

B – Derde vraag

20. Aangaande de consequenties bij vrijspraak nemen de Portugese en de Ierse regering het standpunt in dat het alleen gaat om het begaan van een strafbare handeling en niet om de afloop van een strafrechtelijke procedure.

21. De Commissie is daarentegen van mening dat de termijn van artikel 3 van de verordening in casu niet van toepassing kan zijn omdat in de ten grondslag liggende strafzaken tegen de directeuren van Z. F. Zefeser niet kon worden aangetoond dat er sprake was van een strafrechtelijk vervolgbare handeling.

22. Z. F. Zefeser is het daarmee eens en stelt eveneens dat het beginsel van de eenheid van de rechtsorde eraan in de weg staat dat twee met elkaar in tegenspraak zijnde beslissingen voor lief worden genomen, dat wil zeggen een vrijspraak op strafrechtelijk niveau en een veroordeling op het gebied van het douanerecht.

C – Vierde en vijfde vraag

23. De regeringen van Portugal en Ierland alsmede de Commissie verwijzen naar hun antwoord op de eerste prejudiciële vraag, volgens hetwelk alleen de beslissing van de douaneautoriteiten van doorslaggevende betekenis is. Dienovereenkomstig is het sepot van de strafzaak of de beëindiging van de procedure niet in tegenspraak met een navordering van invoerrechten na het verstrijken van de normale verjaringstermijn van drie jaar.

24. Z. F. Zefeser is van mening dat de vierde prejudiciële vraag voor de beslissing in het hoofdgeding overbodig is omdat in het onderhavige geval een gerechtelijk vooronderzoek is ingeleid. Ten aanzien van de vijfde vraag stelt zij voor deze in het licht van het beginsel van het vermoeden van onschuld aldus te beantwoorden dat het staken van de strafrechtelijke vervolging in de weg staat aan een navordering van invoerrechten.

VI – Juridische beoordeling

A – Inleidende opmerkingen

25. Bij artikel 2, lid 1, en artikel 3 van verordening nr. 1697/79 en artikel 221, leden 3 en 4, van het douanewetboek gaat het om communautaire bepalingen waarin termijnen zijn vastgelegd waarbinnen de bevoegde autoriteiten de niet-geheven rechten van de belastingschuldige kunnen navorderen. Zij vormen derhalve niet alleen procedureregels, maar bevatten materieelrechtelijke verjaringstermijnen, aan het verstrijken waarvan het douanerecht van de Gemeenschap materieelrechtelijke consequenties verbindt, te weten het tenietgaan van de douaneschuld.( )

26. In het algemeen geldt volgens vaste rechtspraak dat procedureregels in beginsel worden geacht van toepassing te zijn op alle bij de inwerkingtreding ervan aanhangige gedingen, in tegenstelling tot materiële regels, die doorgaans aldus worden uitgelegd dat zij niet van toepassing zijn op vóór de inwerkingtreding ervan bestaande situaties.( ) Voor het antwoord op de vraag welke voorschriften op de navordering van toepassing zijn, is van beslissende betekenis wanneer de douaneaangifte in ontvangst werd genomen. Betreft het dus een aangifte die vóór 1 januari 1994 werd ontvangen, dan wordt de navordering geregeld bij artikel 2 van verordening nr. 1697/79.( ) Dit is hier het geval, omdat de genoemde verordening nog van kracht was toen de feiten van het hoofdgeding zich voordeden, te weten de oorspronkelijke invoer van olie in de haven van Setúbal in oktober 1993 en toen het restant van de scheepslading jegens de Portugese douaneautoriteiten als transitogoed werd aangegeven.

27. In het hoofdgeding moeten derhalve de materiële regels van de vóór de inwerkingtreding van het douanewetboek toepasselijke regeling en de procedureregels van dat wetboek worden toegepast.

B – Onderzoek van de prejudiciële vragen

1. Eerste prejudiciële vraag

28. Het verzoek van de verwijzende nationale rechter om een prejudiciële beslissing geeft aanleiding tot het onderzoeken van vragen die betrekking hebben op wezenlijke aspecten van het nationale procesrecht en het recht van de staat op eigen organisatie. In de eerste plaats gaat het hierbij om de vraag naar de rechtsgevolgen van beslissingen van met strafvervolging belaste nationale organen voor het douanerecht van de Gemeenschap, een onderdeel van het recht dat heden ten dage, na de totstandkoming van de douane-unie van de Gemeenschap, voornamelijk onder haar exclusieve wetgevingsbevoegdheid valt( ), evenwel in het kader van de zogenoemde directe administratieve uitvoering door de lidstaten van het gemeenschapsrecht voornamelijk door de nationale autoriteiten wordt toegepast.( )

a) Ontvankelijkheid

29. In de eerste plaats zij eraan herinnerd dat in het kader van een prejudiciële procedure op grond van artikel 234 EG alleen de vraag van de nationale rechter betreffende de geldigheid of uitlegging van het gemeenschapsrecht ontvankelijk kan zijn. Daarentegen mag het Hof zich niet uitlaten over vragen betreffende de uitlegging of de geldigheid van het nationale recht.( )

30. Verordening nr. 1697/79, onderwerp van het geding, valt ongetwijfeld onder de uitleggingsbevoegdheid van het Hof. Tot het gemeenschapsrecht behoren namelijk volgens artikel 234, lid 1, sub b, EG de handelingen van de instellingen van de Gemeenschap, waaronder eveneens het volledige afgeleide gemeenschapsrecht moet worden verstaan dat door die instellingen tot stand is gebracht. Daarentegen leidt het in artikel 3 van verordening nr. 1697/79 vervatte vage rechtsbegrip van de „strafrechtelijk vervolgbare handeling” tot de vraag of dit eigenlijk wel door het Hof kan worden uitgelegd dan wel veeleer op grond van zijn systematisch verband met het materiële strafrecht respectievelijk het strafprocesrecht onder de uitleggingsbevoegdheid van de nationale instanties valt.

31. In het arrest Meico-Fell( ) verklaarde het Hof dat onder het begrip „strafrechtelijk vervolgbare handeling” enkel die handelingen zijn te verstaan, die in de rechtsorde van de lidstaat waarvan de bevoegde autoriteiten rechten navorderen, als strafbare feiten in de zin van het nationale strafrecht worden aangemerkt.( ) Daarmee volgde het Hof in wezen de opvatting van advocaat-generaal Van Gerven, die in die clausule een impliciete verwijzing( ) naar het recht van de lidstaten onderkende. In zijn conclusie in die zaak wees de advocaat-generaal er namelijk op dat of er sprake is van een „strafrechtelijk vervolgbare handeling”, op grond van het toepasselijke nationale recht moet worden onderzocht. Hij beklemtoonde daarbij dat dit evenwel met toepassing van uniforme, door het Hof gegeven interpretatierichtsnoeren diende te geschieden.( )

32. Volgens vaste rechtspraak van het Hof moeten de termen van een gemeenschapsrechtelijke bepaling die voor de vastlegging van haar inhoud en draagwijdte niet uitdrukkelijk naar het recht van de lidstaten verwijst, in de regel autonoom worden uitgelegd, rekening houdend met de context van de bepaling en met het doel van de betrokken regeling. Waar een uitdrukkelijke verwijzing ontbreekt, kan de toepassing van het gemeenschapsrecht in voorkomend geval een verwijzing naar het recht van de lidstaten impliceren, wanneer de communautaire rechter noch in het gemeenschapsrecht noch in de algemene beginselen daarvan iets vindt wat hem in staat stelt, de inhoud en draagwijdte van het gemeenschapsrecht door autonome uitlegging te preciseren.( )

33. Dergelijke verwijzingen zijn inzonderheid onontbeerlijk wanneer de Gemeenschap op een bepaald terrein geen uniforme terminologie voor het gemeenschapsrecht heeft uitgewerkt, omdat zij haar wetgevende bevoegdheid niet heeft uitgeoefend( ) of omdat zij deze niet heeft. Deze verwijzingen zijn derhalve een gevolg van de aan het gemeenschapsrecht overeenkomstig artikel 5 EG inherente beginselen van beperkte bevoegdheidstoedeling en subsidiariteit.( ) Dienovereenkomstig heeft het Hof in het reeds genoemde arrest Meico‑Fell, tegen de achtergrond van het gevaar dat het begrip „strafrechtelijk vervolgbare handeling” tot verschillende resultaten zou kunnen leiden wegens het in de lidstaten geldende materiële strafrecht, erop gewezen dat bij de toenmalige stand van het gemeenschapsrecht de strafrechtelijke kwalificatie van een bepaald gedrag niet was geharmoniseerd en derhalve een zaak van nationaal recht vormde.( )

34. Voor de behandeling van de onderhavige zaak komt het mij evenwel voor dat de tweede uitspraak van advocaat-generaal Van Gerven van meer betekenis is, te weten dat nationale instanties bij de uitlegging van het nationale recht aan de interpretatierichtsnoeren van het Hof zijn gebonden.( )

35. Ik begrijp deze uitspraak aldus dat de omstandigheid dat een norm van het gemeenschapsrecht naar het recht van de lidstaten verwijst, er niet toe kan leiden dat het nationale recht volledig aan de invloed van het gemeenschapsrecht wordt onttrokken. Veeleer geloof ik dat het nationale recht zich moet houden aan het kader dat het gemeenschapsrecht door de impliciete verwijzing heeft vastgesteld. Dit geldt naar mijn mening te meer wanneer het, zoals in de onderhavige zaak, niet om een vraag van het materiële strafrecht gaat, maar uitsluitend om de procesrechtelijke betekenis van het begrip „strafrechtelijk vervolgbare handeling”. Die betreft namelijk de rechtsgevolgen van door het openbaar ministerie genomen beslissingen respectievelijk beslissingen van de strafrechter voor de praktische uitvoering van de navorderingsprocedure door de autoriteiten van de lidstaten.

36. Anders dan in de zaak Meico-Fell staat hier niet de ontbrekende strafbevoegdheid (ius puniendi) van de Gemeenschap( ), maar de organisatorische of de administratieve soevereiniteit van de lidstaten bij de tenuitvoerlegging van het gemeenschapsrecht in de weg aan een uitlegging van dit begrip door het Hof. Daaronder wordt verstaan de bevoegdheid van de lidstaten om bij gebreke van een algemeen procesrecht van de Gemeenschap de administratieve( ) en rechterlijke( ) organen te benoemen die bevoegd zijn voor de toepassing van het gemeenschapsrecht op het niveau van de lidstaten. Niettemin ontslaat deze administratieve soevereiniteit de lidstaten er niet van bepaalde verplichtingen die hun door het gemeenschapsrecht worden opgelegd, in de eerste plaats het vereiste van efficiency in die zin dat het gemeenschapsrecht een zo groot mogelijk nuttig effect moet hebben bij de omzetting ervan, in acht te nemen.( )

37. Een uniforme toepassing van het douanerecht is niet alleen noodzakelijk wegens het grote belang van de douane-unie voor de Gemeenschap op het gebied van de politieke en economische integratie( ), maar is eveneens in het belang van de handhaving van de beginselen van de rechtsstaat in de relatie tussen de autoriteiten en de burger. Verval van recht en verjaringstermijnen gelden namelijk in het belang van de rechtszekerheid en dienen ertoe zowel de belastingschuldige als de administratie te beschermen.( ) Naar mijn mening moet met het oog op deze belangrijke aspecten en ter waarborging van de uniforme toepassing van het gemeenschapsrecht alsmede de gelijkheid van behandeling van de belastingschuldigen, die één van de doeleinden van verordening nr. 1697/79 (supra, punt 4) vormt, de procesautonomie van de lidstaten worden teruggedrongen teneinde een uniforme regeling van het douanerecht van de Gemeenschap te bereiken.( )

38. Bijgevolg heeft het Supremo Tribunal Administrativo met het oog op de procesrechtelijke betekenis van het vage rechtsbegrip „strafrechtelijk vervolgbare handeling” het Hof een vraag van uitlegging van het gemeenschapsrecht voorgelegd, waarvan de beantwoording in het kader van een prejudiciële procedure krachtens artikel 234, lid 1, sub b, EG tot de bevoegdheden van het Hof behoort.

b) Uitlegging van de verordening

i) Letterlijke uitlegging

39. Zoals het Hof reeds herhaaldelijk heeft vastgesteld, brengt het vereiste van een uniforme uitlegging van de gemeenschapsverordeningen mee dat de betrokken bepaling in het licht van de andere taalversies moet worden uitgelegd en toegepast.( ) Bij de uitlegging moet derhalve worden uitgegaan van de wijze waarop het litigieuze begrip in de verschillende taalversies is vertolkt. Daarbij valt op dat sommige taalversies, met name de Duitse en de Nederlandse, waarin van „Handlungen, die strafrechtlich verfolgbar sind” en „een strafrechtelijk vervolgbare handeling” sprake is, niet duidelijk aangegeven of het concrete geval waarin zich strafrechtelijk relevante feiten hebben voorgedaan daadwerkelijk moet worden vervolgd dan wel of het volstaat dat de betrokken handeling volgens het materiële strafrecht louter in abstracte zin strafbaar is.

40. Daarentegen verwijzen de Portugese, de Franse, de Spaanse, de Engelse en de Italiaanse taalversie („um acto passível de procedimento judicial repressivo”, „un acte passible de poursuites judiciaires répressives”, „un acto que puede dar lugar a la incoación de un proceso judicial punitivo”, „an act that could give rise to criminal court proceedings”, „un atto passibile di un’azione giudiziaria repressiva”) duidelijk naar een strafrechtelijke procedure en zelfs naar de mogelijkheid van oplegging van strafrechtelijke sancties, hetgeen doet vermoeden dat er eerst dan sprake kan zijn van een strafrechtelijk vervolgbare handeling wanneer de betrokkene voor een strafkamer wordt gedagvaard en deze laatste, nadat de zaak ter terechtzitting is behandeld, een veroordeling uitspreekt. Gezien de preciezere formulering van deze taalversies moet worden aangenomen dat een overeenkomstige uitlegging beter beantwoordt aan de wens van de communautaire wetgever.

41. De opvallend ruime formulering die de communautaire wetgever voor de omschrijving van het strafbare gedrag heeft toegepast, staat aan deze uitlegging niet in de weg. Veeleer pleit zij er mijns inziens voor dat de strafbaarheid in elk betrokken geval volgens de materiële en procedurele bepalingen van het strafrecht van de lidstaat moet vaststaan. Zij moet worden begrepen in het licht van de toenmalige stand van het gemeenschapsrecht en de destijds heersende consensus dat de Gemeenschap geen strafvervolging kon instellen.

ii) Systematische en teleologische uitlegging

42. De regeringen van Portugal en Ierland alsmede de Commissie leiden uit de algemene bevoegdheid van de nationale douaneautoriteiten op grond van artikel 2, lid 1, van verordening nr. 1697/79 ter zake van de navordering van nog niet van de belastingschuldige geheven in‑ en uitvoerrechten, af dat de douaneautoriteiten bevoegd zijn om met effect voor het gemeenschapsrecht te kunnen bepalen of er sprake is van een „strafrechtelijk vervolgbare handeling”.

43. Daartegen kan worden ingebracht dat, voor zover tussen partijen vaststaat dat de douaneautoriteiten voor de navordering van niet‑geheven rechten overeenkomstig de relevante bepalingen bevoegd zijn, aan deze bevoegdheid op zich geen conclusies kunnen worden verbonden aangaande een eventuele, op het gemeenschapsrecht gebaseerde, bijkomende bevoegdheid van de douaneautoriteiten om een handeling als strafbaar te kwalificeren.

44. Uit inhoud en strekking van verordening nr. 1697/79 blijkt veeleer dat artikel 2, lid 1, en artikel 3, lid 1, enkel een machtigingsgrondslag verschaffen om tot navordering te kunnen overgaan. Deze communautaire rechtsnorm geeft namelijk aan in welke gevallen douanerechten van de belastingschuldige kunnen worden nagevorderd wanneer de bevoegde douaneautoriteiten vaststellen dat de oorspronkelijke heffing onjuist of onvolledig was.( ) Weliswaar spreken beide bepalingen van een bevoegdheid van de genoemde autoriteiten om vast te stellen of aan de voorwaarden voor een navordering is voldaan, maar kan daaruit niet worden afgeleid op grond van welke elementen de bevoegde autoriteiten tot die vaststelling moeten komen.

45. In beginsel pleiten zowel de bekendheid met de douaneprocedure als de ervaring en de specifieke deskundigheid waarover de douaneautoriteiten in de regel beschikken, voor een bevoegdheid op het gebied van het onderzoek van de feiten, zoals deze in sommige lidstaten gebruikelijk is.( ) Evenwel mag deze opsporingsbevoegdheid niet worden gelijkgesteld met de strafrechtelijke beoordeling van een handeling( ), die overeenkomstig de constitutionele tradities van de lidstaten in beginsel aan de strafrechter is voorbehouden.( ) Een andere uitlegging zou tot gevolg hebben dat aan de douane‑ en belastingautoriteiten als deel van de uitvoerende macht een quasi-rechterlijke bevoegdheid zou worden toegekend die geen steun vindt in de constitutionele tradities van de lidstaten, noch in het gemeenschapsrecht.

46. Zo volgt bijvoorbeeld uit artikel 135 EG alsmede uit de vergelijking van deze bepaling van het primaire gemeenschapsrecht met de bepalingen van het Verdrag betreffende de Europese Unie inzake politiële en justitiële samenwerking in strafzaken, dat douaneactiviteiten en rechtsbedeling volgens de wil van de communautaire wetgever autonome gebieden van het soevereine handelen moeten blijven.( ) Artikel 135, eerste volzin, EG, machtigt de Raad maatregelen te nemen ter versterking van de douanesamenwerking tussen de lidstaten onderling alsmede tussen de lidstaten en de Commissie, waarbij in de tweede volzin wordt verduidelijkt dat deze maatregelen geen betrekking hebben op de toepassing van het nationale strafrecht of de nationale rechtsbedeling.( ) De principiële scheiding tussen douaneactiviteiten en rechtsbedeling, zoals voorzien in het gemeenschapsrecht, vormt er naar mijn mening een aanknopingspunt voor dat overwegingen van de douaneautoriteiten over de strafbaarheid van een handelen niet in de plaats kunnen komen van een rechterlijke beoordeling.( )

47. Advocaat-generaal Van Gerven gaat kennelijk van soortgelijke overwegingen uit wanneer hij in zijn conclusie in de zaak Meico-Fell eerst uitdrukkelijk verklaart dat het aan de nationale rechter staat om op basis van het toepasselijke nationale recht vast te stellen of er sprake is van een „strafrechtelijk vervolgbare handeling”.( ) Deze uiteenzettingen worden aansluitend aangevuld met de vaststelling dat het litigieuze rechtsbegrip noodzakelijkerwijs betrekking heeft op handelingen waarop een sanctie is gesteld die door een rechter dient te worden opgelegd.( )

48. Een systematische en teleologische uitlegging leidt derhalve tot de conclusie dat de verwijzing in artikel 3 van verordening nr. 1697/79 niet alleen betrekking heeft op het materiële, maar eveneens op het procedurele strafrecht van de lidstaten.

iii) Uitlegging in het licht van de fundamentele rechten van de Gemeenschap

49. Deze conclusie wordt bevestigd door een uitlegging van de bepalingen van verordening nr. 1697/79 in het licht van de fundamentele procesrechten van de Gemeenschap en in de eerste plaats van het recht op een eerlijk proces.

50. Volgens vaste rechtspraak behoren de fundamentele rechten tot de algemene rechtsbeginselen, waarvan het Hof de eerbiediging verzekert.( ) Daarbij laat het Hof zich leiden door de constitutionele tradities welke de lidstaten gemeen hebben, alsmede door de aanwijzingen die te vinden zijn in de internationale rechtsinstrumenten inzake de bescherming van de rechten van de mens, waaraan de lidstaten hebben meegewerkt of waarbij zij zich hebben aangesloten. Aan het op 4 november 1950 te Rome ondertekende Europees Verdrag tot bescherming van de rechten van de mens en de fundamentele vrijheden (hierna: „EVRM”) komt in dit opzicht bijzondere betekenis toe.( )

51. Die rechtspraak is in het kader van de verdere ontwikkeling van de Europese integratie vastgelegd in artikel 6, lid 2, EU. Volgens die bepaling eerbiedigt de Unie de grondrechten, zoals die worden gewaarborgd door het EVRM en zoals zij uit de gemeenschappelijke constitutionele tradities van de lidstaten voortvloeien, als algemene beginselen van het gemeenschapsrecht.

52. Het Hof heeft daarbij bij herhaling gepreciseerd dat de eisen van bescherming van de fundamentele rechten in de communautaire rechtsorde de lidstaten ook bij de uitvoering van gemeenschapsregelingen binden en dat deze bijgevolg gehouden zijn deze regelingen zoveel mogelijk in overeenstemming met bedoelde eisen toe te passen.( ) Daaruit moet worden afgeleid dat de lidstaten in gelijke mate als de communautaire instellingen rechtsreeks gebonden zijn aan de fundamentele rechten van het gemeenschapsrecht, wanneer en voor zover zij optreden binnen de werkingssfeer van de Verdragen.( ) Aan deze voorwaarde wordt ongetwijfeld voldaan wanneer zij, zoals in casu, bevoegd zijn het douanerecht administratief uit te voeren.

53. Voorts heeft het Hof verklaard dat het, wanneer een nationale regeling binnen de werkingssfeer van het gemeenschapsrecht komt, in een prejudiciële procedure alle uitleggingsgegevens moet verschaffen die de nationale rechter nodig heeft om de verenigbaarheid te kunnen beoordelen van die regeling met de fundamentele rechten waarvan het Hof de eerbiediging verzekert.( )

– Recht op een eerlijk proces

54. Voor de beantwoording van de eerste prejudiciële vraag is in de eerste plaats artikel 6, lid 1, EVRM relevant, volgens hetwelk eenieder bij het bepalen van de gegrondheid van een tegen hem ingestelde vervolging recht heeft op een eerlijke en openbare behandeling van zijn zaak, binnen een redelijke termijn, door een onafhankelijk en onpartijdig gerecht dat bij de wet is ingesteld. Dit fundamentele recht is op soortgelijke wijze geformuleerd in artikel 47 van het Handvest van de grondrechten van de Europese Unie( ), krachtens hetwelk eenieder recht heeft op een eerlijke en openbare behandeling van zijn zaak, binnen een redelijke termijn, door een onafhankelijk en onpartijdig gerecht dat vooraf bij wet is ingesteld. Uit deze fundamentele rechten heeft het Hof uitdrukkelijk een algemeen gemeenschapsrechtelijk beginsel ontwikkeld volgens hetwelk iedereen recht heeft op een eerlijk proces( ), welk beginsel eveneens van toepassing is op strafzaken.( )

55. Alle lidstaten van de Europese Unie beschikken over een complexe gerechtelijke organisatie waarvan een groot aantal rechterlijke instanties deel uitmaken die strikt gedefinieerde bevoegdheden en rechtsgebieden hebben. De verschillende gerechtelijke systemen van de Europese Unie vormen een weerspiegeling van de verscheidenheid van de juridische tradities van de lidstaten. De meeste rechtsorden van de lidstaten voorzien evenwel, naast de civiele en administratieve gerechten, in organen voor strafrechtspleging die worden gekarakteriseerd door een bijzondere procedure voor opsporing en veroordeling van strafbare handelingen. Het is hun taak het recht van de staat tot strafvordering uit te oefenen en tegelijkertijd de rechten van de verdachte te waarborgen.( ) De strafgerechten staan er niet alleen garant voor dat zij over een specifieke kennis op het gebied van de strafvervolging en de bescherming van de rechten van het individu beschikken, doch eveneens de noodzakelijke rechterlijke onafhankelijkheid bezitten om zich van hun taken te kwijten.( )

56. Teneinde te voorkomen dat de door de strafrechter geboden rechtsbescherming wordt omzeild door de maatregelen betreffende de strafvervolging als disciplinaire, administratieve of civielrechtelijke maatregelen te kwalificeren( ), heeft het Europees Hof voor de rechten van de mens verklaard dat het begrip „vervolging” in de zin van artikel 6, lid 1, EVRM op autonome wijze moet worden uitgelegd.( ) Dienaangaande staat vast dat dit ietwat vage rechtsbegrip naast een materiële component ook een procedureel element bevat, aangezien het door dit fundamentele recht beschermde terrein het volledige strafproces omvat, met inbegrip van hoger beroep en veroordeling.( )

57. Ik ben van mening dat dezelfde overwegingen moeten worden toegepast op de uitlegging van het rechtsbegrip „strafrechtelijk vervolgbare handeling” dat in artikel 3 van verordening nr. 1697/79 voorkomt. Ware dit anders, dan zouden de procedurele garanties die in het gemeenschapsrecht zijn voorzien naar het voorbeeld van artikel 6, lid 1, EVRM en artikel 47 van het Handvest van de grondrechten, het gevaar lopen te worden omzeild wanneer een lidstaat het recht zou hebben een bijkomende, concurrerende instantie met rechtsmacht te creëren. Dit geldt met name voor een bevoegdverklaring van de douaneautoriteiten als onderdeel van de uitvoerende macht, die van meet af aan in strijd zou zijn met de tekst van artikel 6, lid 1, EVRM en artikel 47 van het Handvest van de grondrechten.

– Beginsel van het vermoeden van onschuld

58. Voorts komt het mij nuttig voor om ook met het oog op de eerste prejudiciële vraag te verwijzen naar het in artikel 6, lid 2, EVRM vastgelegde beginsel, volgens hetwelk eenieder tegen wie een vervolging is ingesteld, voor onschuldig wordt gehouden totdat zijn schuld in rechte is komen vast te staan. Artikel 48 van het Handvest van de grondrechten bepaalt eveneens dat eenieder tegen wie een vervolging is ingesteld, voor onschuldig wordt gehouden totdat zijn schuld in rechte is komen vast te staan. Het beginsel van het vermoeden van onschuld wordt in alle rechtsorden van de lidstaten van de Europese Unie als een uitvloeisel van het rechtsstaatprincipe erkend.

59. De rechtspraak van het Europees Hof voor de rechten van de mens verschaft opheldering over wat onder het beginsel van het vermoeden van onschuld moet worden verstaan. Daaruit blijkt dat dit beginsel verschillende vormen kent. Nochtans kunnen voor de onderhavige zaak de volgende relevante kenmerken worden vastgesteld.

60. Het beginsel van het vermoeden van onschuld geldt alleen voor een persoon die voor het begaan van een strafbare handeling wordt vervolgd.( ) Het legt aan de staat de verplichting op de verdachte zolang te behandelen alsof hij geen strafbaar feit heeft begaan, tot het openbaar ministerie voldoende bewijzen heeft overgelegd die een onafhankelijk en onpartijdig gerecht ervan overtuigen dat hij schuldig is. In de regel moet de officier van justitie de schuld van de verdachte aldus bewijzen dat daaraan geen twijfel mogelijk is. Volgens de opvatting van het Europees Hof voor de rechten van de mens rust de bewijslast op het openbaar ministerie en werkt iedere twijfel ten gunste van de verdachte.( )

61. Voorts mag een gerecht of een ander overheidsorgaan niet verklaren dat de verdachte een strafbaar feit heeft begaan alvorens laatstgenoemde is berecht en veroordeeld. Aan het vermoeden van onschuld wordt afbreuk gedaan wanneer een overheidsorgaan zich uitlaat over de schuld van een van een strafbaar feit verdachte persoon zonder dat deze schuld in rechte is komen vast te staan en zonder dat die persoon de gelegenheid heeft gehad gebruik te maken van zijn rechten van de verdediging.( ) Wanneer in het openbaar verklaringen over feiten worden afgelegd die met het strafproces verband houden, is terughoudendheid geboden.( )

62. Deze rechtspraak berust enerzijds op de rechtsovertuiging dat alleen het strafproces kan leiden tot de formele vaststelling van strafrechtelijke schuld en dat derhalve geen ander staatsorgaan iemand schuldig mag noemen. Anderzijds houdt die rechtspraak rekening met de omstandigheid dat de openbare uiting van een verdenking van de kant van staatsorganen van negatieve invloed kan zijn op de rechtspositie van het individu. Bijgevolg heeft zij tot doel de verdachte te beschermen tegen vooroordelen.( )

63. Ik ben van mening dat indien de douaneautoriteiten zich in het kader van de navorderingsprocedure uitspreken over het strafbaar karakter van een handeling van de belastingschuldige, alvorens een onherroepelijk strafvonnis is gewezen, de belastingschuldige het risico loopt al bij voorbaat te worden veroordeeld en gestigmatiseerd. Het is juist dat hij het recht zou hebben tegen een heffingsbeschikking van de douaneautoriteiten op te komen door middel van een administratief beroep en zich aldus te verweren tegen het indirecte verwijt van de strafbaarheid van zijn handelen, maar van de betrokkene kan niet in redelijkheid worden verlangd dat hij een andere rechtsbeschermingsmogelijkheid gebruikt dan de in het strafprocesrecht gegarandeerde. Integendeel, het staat aan de lidstaat zich te kwijten van de zorgplichten die het EVRM( ) en het gemeenschapsrecht hem opleggen. Het toekennen aan de douaneautoriteiten van een uitleggingsbevoegdheid, zoals door de Portugese regering en de Commissie gesteld, kan derhalve niet verenigbaar worden geacht met de arresten Minelli, Ribemont, Daktaras en Butkevičius( ) van het Europees Hof voor de rechten van de mens inzake het beginsel van het vermoeden van onschuld. De daarmee verband houdende beperking van de fundamentele rechten van de belastingschuldige kan evenmin worden gerechtvaardigd door het eventuele belang van de Gemeenschap om mogelijk met schending van het gemeenschapsrecht onbetaald gebleven rechten na te vorderen.

c) Conclusie

64. Uit het bovenstaande volgt dat het rechtsbegrip „strafrechtelijk vervolgbare handeling” eveneens in het licht van de fundamentele rechten van de Gemeenschap moet worden verstaan als een verwijzing naar het strafprocesrecht van de lidstaten. Bijgevolg kan alleen de in gewijsde gegane uitspraak van een strafgerecht van een lidstaat interpretatieve werking hebben voor het toe te passen navorderingsrecht van de Gemeenschap.

2. De tweede prejudiciële vraag

65. Uit mijn uiteenzettingen met betrekking tot de eerste prejudiciële vraag volgt al dat een beslissing van het openbaar ministerie niet in de plaats kan komen van een in kracht van gewijsde gegaan rechterlijk vonnis. Voorts moet er rekening mee worden gehouden dat enerzijds in veel lidstaten van de Europese Unie het openbaar ministerie in organisatorisch en functioneel opzicht deel uitmaakt van de uitvoerende macht of in elk geval geacht wordt daarmee in nauw verband te staan( ), en dat anderzijds volgens het procesrecht de strafrechter bevoegd is om in laatste instantie te beslissen, in die zin dat het strafproces eindigt zodra het strafvonnis in kracht van gewijsde is gegaan. Het wettig bewijs van schuld wordt derhalve pas door een in kracht van gewijsde gegaan vonnis geleverd.( ) Deze conclusie stemt overigens overeen met de beoordeling van de Portugese regering, volgens welke de enige mogelijkheid om te verzekeren dat een „strafrechtelijk vervolgbare handeling” inderdaad heeft plaatsgehad, daarin bestaat dat het einde van het strafproces moet worden afgewacht.( ) Bijgevolg moet in het belang van de rechtszekerheid alleen rekening worden gehouden met deze soevereine handeling en niet met de tenlastelegging van het openbaar ministerie.

3. De derde prejudiciële vraag

66. Het beginsel van het vermoeden van onschuld, zoals dit uit artikel 6, lid 2, EVRM en de rechtspraak van het Europees Hof voor de rechten van de mens blijkt, vergt van de officier van justitie dat hij de schuld van de verdachte zonder een spoor van twijfel aantoont.( ) Het beginsel in dubio pro reo( ), dat volgens de heersende opvatting ook uit deze bepaling kan worden afgeleid, komt tot toepassing in het kader van het rechterlijk vonnis. Het vormt derhalve een bijzondere expressie van het beginsel van het vermoeden van onschuld.

67. Anders dan voor het openbaar ministerie vormt dit beginsel voor de strafrechter echter geen bewijsregel, maar een beslissingsregel. Het beginsel vertelt de rechter niet wanneer hij moet twijfelen, maar alleen hoe hij moet beslissen wanneer hij twijfelt. Wanneer in een strafproces niet met de vereiste zekerheid kan worden opgehelderd of een verdachte een bepaald strafbaar feit heeft begaan, moet te zijnen gunste van zijn onschuld worden uitgegaan.( ) Het strafprocesrecht houdt met dit feit rekening doordat het voor de veroordeling van de verdachte in beginsel van de rechter verlangt dat hij met boven elke redelijke twijfel verheven zekerheid overtuigd is van diens schuld; in dit opzicht worden de precieze eisen betreffende de overtuiging van de rechter bepaald door het nationale strafprocesrecht; zij kunnen derhalve van de ene lidstaat tot de andere variëren.( ) Het beginsel „in dubio pro reo” verleent de verdachte het recht te worden behandeld alsof zijn onschuld was bewezen.( ) Bijgevolg bestaat uit het perspectief van het strafproces en de bescherming van de fundamentele rechten geen kwalitatief verschil tussen een vrijspraak wegens gebrek aan bewijs en een vrijspraak die het gevolg is van de ondubbelzinnige constatering van de onschuld van de verdachte.( )

68. De verwijzing naar het strafprocesrecht van de lidstaten in artikel 3 van verordening nr. 1697/79 heeft tot gevolg dat de Gemeenschap aan deze procedurele beginselen is gebonden, zodat, wat de toepassing van het beginsel „in dubio pro reo” betreft, in de verhouding tussen de met de uitvoering van de verordening belaste nationale autoriteiten en de belastingschuldige niets anders kan gelden. Bijgevolg mag een belastingschuldige die door een strafgerecht bij gebrek aan bewijs wordt vrijgesproken, in rechte niet slechter worden behandeld dan degene wiens onschuld zonder een spoor van twijfel is vastgesteld.

4. De vierde prejudiciële vraag

69. Met zijn vierde prejudiciële vraag wenst de verwijzende rechter enerzijds van het Hof te vernemen welke gevolgen voortvloeien uit het feit dat het openbaar ministerie tegen de belastingschuldige geen vervolging instelt, omdat het van mening is dat er geen aanwijzingen zijn voor handelingen die strafrechtelijk vervolgbaar zijn. Anderzijds zou hij gaarne vernemen of een dergelijke beslissing zich ertegen verzet dat een vordering tot inning van nog niet‑geheven rechten wordt ingesteld.

70. Met betrekking tot deze vraag herinner ik eraan dat volgens vaste rechtspraak de krachtens artikel 234 EG ingestelde prejudiciële procedure een instrument voor de samenwerking tussen het Hof en de nationale rechterlijke instanties is, dat het Hof in staat stelt de nationale rechters de elementen voor uitlegging van het gemeenschapsrecht te verschaffen die laatstbedoelde nodig hebben om uitspraak te kunnen doen in het bij hen aanhangige geding.( )

71. In het kader van deze samenwerking is het uitsluitend een zaak van de nationale rechter aan wie het geschil is voorgelegd en die de verantwoordelijkheid draagt voor de te geven rechterlijke beslissing, om, gelet op de bijzonderheden van het geval, zowel de noodzaak van een prejudiciële beslissing voor het wijzen van zijn vonnis te beoordelen, als de relevantie van de vragen die hij aan het Hof voorlegt. Wanneer de vragen betrekking hebben op de uitlegging van het gemeenschapsrecht, is het Hof derhalve in beginsel verplicht daarop te antwoorden.( )

72. Het Hof heeft evenwel ook geoordeeld dat het in uitzonderlijke omstandigheden aan hem staat om, ter toetsing van zijn eigen bevoegdheid, een onderzoek in te stellen naar de omstandigheden waaronder de nationale rechter hem om een prejudiciële beslissing heeft verzocht. Het Hof kan slechts weigeren uitspraak te doen op een prejudiciële vraag van een nationale rechter, wanneer duidelijk blijkt dat de gevraagde uitlegging van het gemeenschapsrecht geen enkel verband houdt met een reëel geschil of met het voorwerp van het hoofdgeding, wanneer het vraagstuk van hypothetische aard is, of wanneer het Hof niet beschikt over de gegevens, feitelijk en rechtens, die voor hem noodzakelijk zijn om een nuttig antwoord te geven op de gestelde vragen.( )

73. De geest van samenwerking die het verloop van de prejudiciële procedure moet beheersen, impliceert immers dat de verwijzende rechter oog heeft voor de aan het Hof opgedragen taak om bij te dragen aan een goede rechtsbedeling in de lidstaten, doch niet om adviezen over algemene of hypothetische vraagstukken te formuleren.( )

74. Voor zover de prejudiciële vraag betrekking heeft op de eventuele juridische consequenties voor de navorderingsprocedure, die tot gevolg zouden kunnen hebben dat het openbaar ministerie van vervolging afziet, ben ik van mening dat deze vraag niet nodig is voor de te geven beslissing in het hoofdgeding, aangezien van een verband met de feiten daarvan geen sprake is. Zowel uit de verwijzingsbeslissing als ook uit de door de Portugese regering en Z. F. Zefeser bij het Hof ingediende memories blijkt duidelijk dat het openbaar ministerie op grond van zijn gerechtelijk vooronderzoek op verdenking van smokkel, valsheid in geschrifte, oplichting en vorming van een criminele organisatie vervolging tegen de directeuren van Z. F. Zefeser heeft ingesteld bij een nationaal gerecht voor civiele‑ en strafzaken, te weten het Tribunal Judicial de Setúbal, dat hen bij vonnis van 10 januari 2001 heeft vrijgesproken. Dientengevolge is nimmer de vraag aan de orde geweest of het openbaar ministerie de procedure moest beëindigen dan wel moest afzien van de strafrechtelijke vervolging.

75. Daaruit volgt dat de vierde vraag op grond van het zuiver hypothetisch karakter ervan niet nodig is voor de beslissing van de bij de verwijzende rechter aanhangige zaak en dat het Hof die daarom niet hoeft te beantwoorden.

5. De vijfde prejudiciële vraag

76. Daarentegen houdt de vijfde prejudiciële vraag werkelijk verband met het hoofdgeding voor zover uit de uiteenzettingen van Z. F. Zefeser kan worden afgeleid dat het Tribunal Judicial de Setúbal ambtshalve heeft vastgesteld dat het vervolgingsrecht ter zake van de delicten smokkel en valsheid in geschrifte, waarvan de directeuren van deze onderneming waren beschuldigd, is verjaard.

77. De verwijzing naar het nationale strafrecht in artikel 3 van verordening nr. 1697/79 heeft tot gevolg dat ook de vraag of het vervolgingsrecht is verjaard noodzakelijkerwijs aan de hand van het nationale recht moet worden beantwoord. Zoals al naar aanleiding van de eerste prejudiciële vraag uiteengezet, zijn de douaneautoriteiten bij de toepassing van het gemeenschapsrecht aan het doeltreffendheidsbeginsel in de zin van loyaliteit aan de Gemeenschap krachtens artikel 10, eerste alinea, EG gebonden. Dit beginsel komt overeen met de verplichting volgens artikel 10, tweede alinea, EG om zich van alle maatregelen te onthouden welke de verwezenlijking van de doelstellingen van het Verdrag in gevaar kunnen brengen.

78. De door de communautaire wetgever in artikel 3 van verordening nr. 1697/79 bedoelde oriëntering van het gemeenschapsrecht op het nationale strafrecht zou worden gefrustreerd, wanneer de douaneautoriteiten in staat zouden zijn om, ondanks het verstrijken van de normale verjaringstermijn van drie jaar, beroep bij de bestuursrechter in te stellen met het oog op de invordering van de niet-geheven rechten, door zich te baseren op vermeende strafbare feiten, ten aanzien waarvan de rechter al heeft vastgesteld dat het vervolgingsrecht is verjaard.

79. De beëindiging van een strafprocedure op grond van het feit dat het vervolgingsrecht is verjaard, berust niet op een beoordeling van de strafbaarheid van een bepaalde gedraging op grond van het materiële strafrecht, maar is het gevolg van het bestaan van een procedurele hindernis. De verjaring van het vervolgingsrecht is gebaseerd op de wil van de wetgever om strafbare feiten ter wille van de rechtszekerheid alleen binnen een vastgestelde termijn te vervolgen.

80. Dientengevolge moet met deze wil van de wetgever eveneens op het gebied van het douanerecht rekening worden gehouden. Wanneer een strafrechtelijk vervolgbare handeling naar het oordeel van de bevoegde strafrechter is verjaard, dan mag een administratief gerecht dat over de rechtmatigheid van een heffingsbeschikking moet oordelen, niet met consequenties voor het douanerecht ervan uitgaan dat er sprake is van een „strafrechtelijk vervolgbare handeling” in de zin van artikel 3 van verordening nr. 1697/79.

81. Bijgevolg staat de beëindiging door de rechter van een strafproces wegens verjaring van het vervolgingsrecht in de weg aan de vordering tot inning van niet-geheven rechten, wanneer de vordering wordt ingesteld na het verstrijken van de normale verjaringstermijn van drie jaar overeenkomstig artikel 3 van verordening nr. 1697/79. Wanneer daarentegen de verjaringstermijn voor de strafvervolging korter is dan de normale verjaringstermijn van drie jaar, kan een dergelijke vordering wel worden ingesteld.

82. In casu volgt uit het dossier dat de verjaring van het vervolgingsrecht door de rechter is vastgesteld en dat de normale verjaringstermijn van drie jaar is verstreken. Dit betekent derhalve dat een vordering tot inning van de niet-geheven rechten is uitgesloten.

VII – Conclusie

83. Gelet op een en ander, geef ik het Hof in overweging het verzoek van het Supremo Tribunal Administrativo om een prejudiciële beslissing te beantwoorden als volgt:

„1) In het kader van een navorderingsprocedure moeten de douaneautoriteiten zich voor de vaststelling of er sprake is van een ‚strafrechtelijk vervolgbare handeling’ in de zin van artikel 3 van verordening (EEG) nr. 1697/79 van de Raad van 24 juli 1979, baseren op de door het bevoegde gerecht in strafzaken verrichte kwalificatie.

2) Aan de voorwaarden van artikel 3 van verordening nr. 1697/79 is pas voldaan wanneer de schuldenaar in de betrokken strafprocedure bij in gewijsde gegaan vonnis is veroordeeld.

3) Er is geen sprake van een ‚strafrechtelijk vervolgbare handeling’ in de zin van artikel 3 van verordening nr. 1697/79, wanneer het gerecht de schuldenaar op grond van het beginsel ‚in dubio pro reo’ heeft vrijgesproken.

4) De vierde prejudiciële vraag hoeft wegens het hypothetisch karakter ervan niet te worden beantwoord.

5) De beëindiging van een strafprocedure door de rechter op grond van verjaring van het vervolgingsrecht leidt ertoe dat een vordering tot inning van niet-geheven rechten na het verstrijken van de normale verjaringstermijn van drie jaar overeenkomstig artikel 3 van verordening nr. 1697/79 niet kan worden ingesteld, voor zover als reden voor de navordering wordt aanvaard dat de belastingschuldige een feit heeft gepleegd waarvan de strafrechtelijke verjaring door de rechter is vastgesteld. Wanneer de verjaringstermijn van het vervolgingsrecht korter is dan de normale verjaringstermijn van drie jaar, kan een vordering tot inning van de niet-geheven rechten wel worden ingesteld.”