ddrg/super_eurlex huggingface dataset:
Artikel 17 van richtlijn 2003/88 bevat in de leden 2 en 5 de volgende bepalingen:

„2. Mits de betrokken werknemers gelijkwaardige compenserende rusttijden worden geboden of, in de uitzonderlijke gevallen waarin dit op objectieve gronden niet mogelijk is, een passende bescherming, kunnen bij wettelijke of bestuursrechtelijke bepaling, bij collectieve overeenkomst of bedrijfsakkoord tussen de sociale partners de in [lid 5] bedoelde afwijkingen worden vastgesteld.

[...]

5. Overeenkomstig lid 2 van dit artikel kunnen afwijkingen van artikel 6 en artikel 16, onder b), worden toegestaan in het geval van artsen in opleiding, zulks overeenkomstig het bepaalde in de tweede tot en met de zevende alinea van dit lid.

Met betrekking tot artikel 6 worden de in de eerste alinea bedoelde afwijkingen toegestaan voor een overgangsperiode van vijf jaar, gerekend vanaf 1 augustus 2004.

De lidstaten kunnen, zo nodig, twee jaar meer tijd nemen om te werken aan oplossingen voor de moeilijkheden die zij ondervinden om inzake hun verantwoordelijkheden voor de organisatie en verstrekking van gezondheidsdiensten en medische zorg aan de arbeidstijdbepalingen te voldoen. [...]

De lidstaten kunnen, zo nodig, nog één jaar extra tijd nemen om te werken aan oplossingen voor de bijzondere moeilijkheden die zij inzake de in de derde alinea bedoelde verantwoordelijkheden ondervinden. [...]

De lidstaten zorgen ervoor dat de wekelijkse arbeidstijd in geen geval meer bedraagt dan gemiddeld 58 uur gedurende de eerste drie jaar van de overgangsperiode, gemiddeld 56 uur voor de volgende twee jaar en gemiddeld 52 uur voor de resterende periode.

[...]

Met betrekking tot artikel 16, onder b), worden de in de eerste alinea bedoelde afwijkingen toegestaan, op voorwaarde dat de referentieperiode tijdens het eerste gedeelte van de in de vijfde alinea bepaalde overgangsperiode niet meer dan twaalf maanden en daarna niet meer dan zes maanden bedraagt.”
34

Verder blijkt uit het door professor Pocar opgestelde toelichtend rapport bij het op 30 oktober 2007 te Lugano ondertekende verdrag betreffende de rechterlijke bevoegdheid, de erkenning en de tenuitvoerlegging van beslissingen in burgerlijke en handelszaken (PB 2009, C 319, blz. 1, punt 109) duidelijk dat aan het vormvereiste in die bepaling is voldaan „als een duurzame registratie van een elektronisch bericht mogelijk is door het af te drukken of door het op een reservetape of ‑schijf of anderszins op te slaan” en dat dit het geval is „zelfs zonder dat zo’n duurzame registratie feitelijk is gemaakt”, zodat „de registratie niet vereist is als voorwaarde voor de formele geldigheid of het formele bestaan van de overeenkomst”.
Artikel 9 van de richtlijn, met als opschrift „Betaalbaarheid van de tarieven”, bepaalt in de leden 1 tot en met 3 het volgende:

„1. De nationale regelgevende instanties houden toezicht op de ontwikkeling en het niveau van de tarieven voor de eindgebruiker van de in de artikelen 4 tot en met 7 omschreven diensten die onder de universeledienstverplichtingen vallen en door aangewezen ondernemingen worden verstrekt, of, als er geen onderneming in verband met dergelijke diensten is aangewezen, die op een andere wijze op de markt beschikbaar zijn, met name met betrekking tot de nationale consumentenprijzen en inkomens.

2. In het licht van de nationale omstandigheden kunnen de lidstaten verlangen dat de aangewezen ondernemingen de consument tariefopties of ‑pakketten aanbieden die afwijken van die welke onder de gebruikelijke commerciële voorwaarden worden verstrekt, met name om ervoor te zorgen dat consumenten met een laag inkomen of met bijzondere sociale behoeften niet wordt verhinderd gebruik te maken van de in artikel 4, lid 1, bedoelde netwerktoegang of van de diensten die in artikel 4, lid 3, en de artikelen 5, 6 en 7 zijn aangemerkt als vallend onder de universeledienstverplichtingen en die door de aangewezen ondernemingen worden aangeboden.

3. In aanvulling op bepalingen luidens welke aangewezen ondernemingen bijzondere tariefopties moeten aanbieden of moeten voldoen aan voorschriften inzake maximumprijzen of geografische gemiddelden of andere vergelijkbare regelingen, kunnen de lidstaten voorzien in waarborgen dat consumenten van wie vaststaat dat zij een laag inkomen of bijzondere sociale behoeften hebben, worden bijgestaan.”
53

Het Hof heeft gepreciseerd dat de ongunstige beïnvloeding van het handelsverkeer tussen de lidstaten door besluiten, overeenkomsten of feitelijke gedragingen in de regel het gevolg is van een combinatie van verschillende factoren, die, elk afzonderlijk, niet per se beslissend hoeven te zijn (zie in die zin arrest Manfredi e.a., C‑295/04–C‑298/04, EU:C:2006:461, punt 43) en dat een mededingingsregeling, om te onderzoeken of zij de handel tussen lidstaten merkbaar ongunstig beïnvloedt, moet worden onderzocht in haar economische en juridische context (arrest Asnef-Equifax en Administración del Estado, C‑238/05, EU:C:2006:734, punt 35), rekening houdend met alle relevante elementen van het concrete geval (arrest Ziegler/Commissie, C‑439/11 P, EU:C:2013:513, punt 95). Die invloed wordt in het bijzonder beoordeeld met inachtneming van de aard van de litigieuze overeenkomst of gedraging, de aard van de producten waarop zij betrekking hebben en de positie en het belang van de marktpartijen (zie in die zin arrest Javico, C‑306/96, EU:C:1998:173, punt 17 en aldaar aangehaalde rechtspraak). In dat verband heeft het Hof al geoordeeld dat het grensoverschrijdende karakter van de betrokken diensten een relevante factor is voor de beoordeling of de handel tussen de lidstaten ongunstig is beïnvloed (arrest Ziegler/Commissie, C‑439/11 P, EU:C:2013:513, punt 94).
Artikel 6 van die richtlijn, met als opschrift „Terugkeerbesluit”, bepaalt:

„1. Onverminderd de in de leden 2 tot en met 5 vermelde uitzonderingen vaardigen de lidstaten een terugkeerbesluit uit tegen de onderdaan van een derde land die illegaal op hun grondgebied verblijft.

2. De onderdaan van een derde land die illegaal op het grondgebied van een lidstaat verblijft en in het bezit is van een door een andere lidstaat afgegeven geldige verblijfsvergunning of andere toestemming tot verblijf, wordt opgedragen zich onmiddellijk naar het grondgebied van die andere lidstaat te begeven. Indien dit bevel niet wordt nageleefd of indien om redenen van openbare orde of nationale veiligheid het onmiddellijke vertrek van de betrokkene vereist is, is lid 1 van toepassing.

3. De lidstaten kunnen ervan afzien een terugkeerbesluit uit te vaardigen tegen een illegaal op hun grondgebied verblijvende onderdaan van een derde land die op grond van een op de datum van inwerkingtreding van deze richtlijn geldende bilaterale overeenkomst of regeling door een andere lidstaat wordt teruggenomen. Door de lidstaat die de betrokken onderdaan van een derde land heeft teruggenomen, wordt in dit geval lid 1 toegepast.

4. De lidstaten kunnen te allen tijde in schrijnende gevallen, om humanitaire of om andere redenen, beslissen een onderdaan van een derde land die illegaal op hun grondgebied verblijft een zelfstandige verblijfsvergunning of een andere vorm van toestemming tot verblijf te geven. In dat geval wordt geen terugkeerbesluit uitgevaardigd. Indien al een terugkeerbesluit is uitgevaardigd, wordt het ingetrokken of opgeschort voor de duur van de geldigheid van de verblijfsvergunning of andere vorm van toestemming tot legaal verblijf.

5. Indien ten aanzien van de illegaal op het grondgebied van een lidstaat verblijvende onderdaan van een derde land een procedure loopt voor de verlenging van de geldigheidsduur van zijn verblijfsvergunning of een andere vorm van toestemming tot verblijf, overweegt, onverminderd lid 6, die lidstaat ervan af te zien een terugkeerbesluit uit te vaardigen zolang de procedure loopt.

[...]”
34

Volgens artikel 1, lid 1, van richtlijn 96/9 strekt de richtlijn tot „rechtsbescherming van databanken”. De richtlijn voorziet dienaangaande in twee vormen van rechtsbescherming voor databanken. De eerste vorm is geregeld in de in hoofdstuk II van de richtlijn opgenomen artikelen 3 tot en met 6 en betreft de bescherming door het auteursrecht, welke bescherming volgens artikel 3, lid 1, van de richtlijn geldt voor databanken die door de keuze of de rangschikking van de stof een eigen intellectuele schepping van de maker vormen. De tweede vorm is geregeld in de in hoofdstuk III van richtlijn 96/9 opgenomen artikelen 7 tot en met 11 en betreft de bescherming door een recht sui generis, welke bescherming volgens artikel 7, lid 1, van de richtlijn geldt voor databanken waarvan de verkrijging, de controle of de presentatie van de inhoud in kwalitatief of kwantitatief opzicht getuigt van een substantiële investering. Voor die twee vormen van rechtsbescherming is in gemeenschappelijke bepalingen voorzien in de in hoofdstuk IV van de richtlijn opgenomen artikelen 12 tot en met 16.
8

Artikel 7 van richtlijn 2011/7 luidt: „1. De lidstaten voorzien erin dat een contractueel beding of een praktijk met betrekking tot de datum of termijn voor betaling, de interestvoet voor betalingsachterstand of de vergoeding van invorderingskosten hetzij niet afdwingbaar zijn, hetzij aanleiding geven tot een vordering tot schadevergoeding, indien zij een kennelijke onbillijkheid jegens de schuldeiser behelzen. Bij de beoordeling van de vraag of een contractueel beding of een praktijk een kennelijke onbillijkheid jegens de schuldeiser in de zin van de eerste alinea behelst, worden alle omstandigheden in aanmerking genomen, met inbegrip van: a) elke aanmerkelijke afwijking van goede handelspraktijken, die in strijd is met de goede trouw en eerlijke behandeling; b) de aard van het product of de dienst, alsmede c) de vraag of de schuldenaar objectieve redenen heeft om af te wijken van de wettelijke interestvoet voor betalingsachterstand, van de in artikel 3, lid 5, artikel 4, lid 3, onder a), artikel 4, lid 4, en artikel 4, lid 6, bedoelde betalingstermijn, of van het in artikel 6, lid 1, bedoelde vaste bedrag. 2. Voor de toepassing van lid 1 worden contractuele bedingen of praktijken die de betaling van interest voor betalingsachterstand uitsluiten, als kennelijk onbillijk beschouwd. 3. Voor de toepassing van lid 1 worden contractuele bedingen of praktijken die een vergoeding van invorderingskosten als bedoeld in artikel 6 uitsluiten, vermoed kennelijk onbillijk te zijn. [...]”
Artikel 226 van richtlijn 2006/112 betreffende het gemeenschappelijke stelsel van belasting over de toegevoegde waarde moet aldus worden uitgelegd dat facturen met enkel de vermelding „juridische dienstverlening sinds [een bepaalde datum] tot op heden” op het eerste gezicht niet voldoen aan de in punt 6 van dit artikel gestelde voorwaarden, en dat facturen met enkel de vermelding „juridische dienstverlening tot op heden” op het eerste gezicht noch aan de voorwaarden van dat punt 6 noch aan de voorwaarden van punt 7 van dit artikel voldoen, hetgeen de verwijzende rechterlijke instantie evenwel dient te verifiëren.

De verplichte vermeldingen op een factuur hebben tot doel, de belastingdiensten in staat te stellen te controleren of de verschuldigde belasting is betaald en, in voorkomend geval, of recht op aftrek van de belasting over de toegevoegde waarde bestaat. Het is dus tegen de achtergrond van deze doelstelling dat moet worden uitgemaakt of facturen in overeenstemming zijn met de voorwaarden van artikel 226, punt 6, van richtlijn 2006/112.

Zo blijkt, met betrekking tot het vereiste van vermelding van de omvang en de aard van de verrichte diensten, de vermelding „juridische dienstverlening vanaf [een bepaalde datum] tot op heden” of „juridische dienstverlening tot op heden” de aard van de betrokken diensten niet op voldoende gedetailleerde wijze aan te geven. Bovendien is deze vermelding in die mate algemeen dat de omvang van de verrichte diensten niet duidelijk blijkt. Deze vermelding voldoet dus op het eerste gezicht niet aan de voorwaarden van artikel 226, punt 6, van richtlijn 2006/112,

Aangaande het vereiste van vermelding van de datum waarop de dienst heeft plaatsgevonden of is voltooid, maakt deze vermelding het mogelijk te controleren wanneer het belastbare feit heeft plaatsgevonden, en dus te bepalen welke fiscale bepalingen ratione temporis moeten worden toegepast op de handeling waarop dit document betrekking heeft. Een factuur met enkel de vermelding „juridische dienstverlening tot op heden” zonder dat de begindatum van de afrekeningsperiode wordt gepreciseerd, voldoet bijgevolg niet aan de voorwaarden van artikel 226, punt 7, van richtlijn 2006/112.

(cf. punten 27‑30, 33, 35 en dictum)
Een uitlegging van artikel 10 bis, leden 1 en 12, van richtlijn 2003/87 tot vaststelling van een regeling voor de handel in broeikasgasemissierechten binnen de Gemeenschap en tot wijziging van richtlijn 96/61, die de toepassing van de correctiefactor uitsluit, is niet alleen strijdig met de bewoordingen van die bepalingen, maar ook met de algemene opzet van die richtlijn.

Net als lid 12 van dit artikel, bepaalt lid 11 immers dat de hoeveelheid kosteloze emissierechten in principe geleidelijk wordt verminderd en verwijst het ook naar de hoeveelheid emissierechten die overeenkomstig de in lid 1 van dit artikel bedoelde maatregelen wordt vastgesteld. Mochten die maatregelen de correctiefactor niet omvatten, dan zou deze als gevolg daarvan noch op de installaties in de bedrijfstakken en deeltakken die aan een significant CO2‑weglekrisico zijn blootgesteld, noch op de installaties in bedrijfstakken die niet aan een dergelijk risico zijn blootgesteld, kunnen worden toegepast.

(zie punt 54)
Het algemene beginsel op grond waarvan iedere justitiabele het recht heeft om zich in het kader van een beroep tegen een voor hem bezwarende nationale maatregel te beroepen op de ongeldigheid van de Uniehandeling waarop die maatregel is gebaseerd, staat er niet aan in de weg dat dit recht afhankelijk wordt gesteld van de voorwaarde dat de belanghebbende niet op grond van artikel 263 VWEU het recht heeft gehad om de Unierechter rechtstreeks om nietigverklaring van die handeling te verzoeken. Het is evenwel slechts in het geval waarin kan worden geoordeeld dat een persoon ontvankelijk is in de vordering tot nietigverklaring van de betrokken handeling onder de voorwaarden voorzien in dit artikel, dat die persoon zich voor de bevoegde nationale rechterlijke instantie niet op de ongeldigheid van die verordeningen kan beroepen.

(cf. punt 23)
Artikel 56 VWEU moet aldus moet worden uitgelegd dat het zich ertegen verzet dat de strafvervolgingsautoriteiten van een lidstaat een sanctie opleggen aan een particuliere exploitant die zonder vergunning als tussenpersoon sportweddenschappen aanbiedt voor rekening van een andere particuliere exploitant die geen vergunning heeft om in die lidstaat sportweddenschappen te organiseren, maar die wel een vergunning heeft in een andere lidstaat, wanneer de vergunningsplicht voor het organiseren of als tussenpersoon aanbieden van sportweddenschappen past binnen het kader van een publiek monopolie waarvan de nationale rechterlijke instanties hebben vastgesteld dat het in strijd is met het Unierecht. Artikel 56 VWEU verzet zich ook tegen een dergelijke sanctie indien een particuliere exploitant in theorie een vergunning voor het organiseren of als tussenpersoon aanbieden van sportweddenschappen kan verkrijgen, voor zover het niet zeker is dat de procedure voor verlening van een dergelijke vergunning bekend is en voor zover het publieke monopolie inzake sportweddenschappen, waarvan de nationale rechterlijke instanties hebben geoordeeld dat het in strijd is met het Unierecht, nog steeds bestaat ondanks de vaststelling van een dergelijke procedure.

Indien de bevoegde autoriteiten van een lidstaat een fictieve vergunningprocedure niet unaniem en uniform toepassen en de nationale rechterlijke instanties het er niet over eens zijn of deze procedure rechtmatig is, kan immers niet worden uitgesloten dat particuliere exploitanten niet in staat zijn kennis te hebben van de procedure die moet worden gevolgd om een vergunning voor het organiseren of als tussenpersoon aanbieden van sportweddenschappen aan te vragen, of van de voorwaarden waaronder een vergunning hun zal worden verleend of geweigerd. Door een dergelijke vaagheid kunnen de betrokken exploitanten de omvang van hun uit artikel 56 VWEU voortvloeiende rechten en verplichtingen niet kennen, zodat die regeling in strijd is met het rechtszekerheidsbeginsel. Bijgevolg kan niet worden aangenomen dat een dergelijke fictieve vergunningprocedure de door de nationale rechterlijke instanties vastgestelde onverenigbaarheid met het Unierecht van de nationaalrechtelijke bepalingen waarbij een publiek monopolie op het organiseren en als tussenpersoon aanbieden van sportweddenschappen wordt ingesteld, heeft verholpen.

(cf. punten 58, 59, 62, 65, dictum 1)
In het mededingingsrecht van de Unie regelt artikel 2 van verordening nr. 1/2003 weliswaar uitdrukkelijk de toewijzing van de bewijslast, maar die verordening bevat geen bepalingen inzake de meer specifieke procedurele aspecten. Zo bevat die verordening met name geen bepaling inzake de beginselen voor de beoordeling van de bewijzen en de bewijsstandaard in een nationale procedure tot toepassing van artikel 101 VWEU. Die conclusie wordt bevestigd door overweging 5 van verordening nr. 1/2003, waarin uitdrukkelijk staat te lezen dat die verordening geen afbreuk doet aan de nationale voorschriften inzake de bewijsstandaard.

Bij ontbreken van Unievoorschriften ter zake is het krachtens het beginsel van procedurele autonomie van de lidstaten een zaak van hun interne rechtsorde dergelijke voorschriften vast te stellen.

In deze context vloeit het antwoord op de vraag of de loutere verzending van een mededeling dat de kortingen op producten die worden verkocht via een informatiesysteem dat is bedoeld om reisbureaus in staat te stellen via hun internetsite reizen te verkopen, voortaan beperkt zijn en dat in het betrokken systeem na de verspreiding van die mededeling de noodzakelijke technische wijzigingen worden aangebracht om die maatregel ten uitvoer te leggen, gelet op alle omstandigheden van de zaak, afdoende kan bewijzen dat de ontvangers van die mededeling op de hoogte waren of noodzakelijkerwijs moesten zijn van de inhoud ervan, niet voort uit het begrip „onderling afgestemde feitelijke gedraging” en is het daar evenmin intrinsiek mee verbonden. Die vraag moet immers worden geacht betrekking te hebben op de beoordeling van de bewijzen en de bewijsstandaard, zodat zij krachtens het beginsel van procedurele autonomie en onder voorbehoud van het gelijkwaardigheids- en het doeltreffendheidsbeginsel een zaak van het nationale recht is. In dit verband vereist het doeltreffendheidsbeginsel dat het bewijs van een schending van het mededingingsrecht van de Unie niet alleen door middel van rechtstreekse bewijzen kan worden geleverd, maar ook door middel van objectieve en onderling overeenstemmende aanwijzingen.

(cf. punten 26, 30‑37)
Richtlijn 2006/123 betreffende diensten op de interne markt moet aldus worden uitgelegd dat zij van toepassing is op de uitoefening van het beroep van schoorsteenveger, in zijn geheel beschouwd, ook al houdt dat beroep niet alleen de vervulling van particuliere economische activiteiten in, maar ook taken op het gebied van de brandpreventie en de brandveiligheid.

De taken op het gebied van de „brandpreventie en brandveiligheid” vormen namelijk ondersteunende taken ten behoeve van de uitoefening van het openbaar gezag, aangezien die taken in wezen aan de schoorsteenvegers zijn gedelegeerd door de burgemeester van elke gemeente en worden verricht onder diens rechtstreeks toezicht, zonder dat de schoorsteenvegers ten aanzien van hun klanten beschikken over handhavingsbevoegdheid of over de bevoegdheid om dwang uit te oefenen of dwangmaatregelen te treffen. Die vaststelling vindt steun in de verplichting voor de schoorsteenvegers om bij de vervulling van die taken de betrokken gemeente in te lichten over de tekortkomingen die niet zijn verholpen, wanneer er een onmiddellijk risico op brand bestaat of wanneer het goede verloop van de controle is belemmerd.

Daaruit volgt dat de door de schoorsteenvegers uitgeoefende taken op het gebied van de brandpreventie en de brandveiligheid op zich geen activiteiten in het kader van de uitoefening van het openbaar gezag zijn in de zin van artikel 2, lid 2, onder i), van richtlijn 2006/123 en dus geen activiteiten zijn die krachtens die bepaling buiten de werkingssfeer van die richtlijn vallen.

(cf. punten 38, 39, 47, dictum 1)
Artikel 78, lid 3, van verordening nr. 2913/92 tot vaststelling van het communautair douanewetboek, zoals gewijzigd bij verordening nr. 2700/2000, moet aldus worden uitgelegd dat het in de weg staat aan een nationale regeling die beperkingen stelt aan de mogelijkheid voor de douaneautoriteiten om een nieuwe herziening of een nieuwe controle achteraf te verrichten en daar gevolgen aan te verbinden door een nieuwe douaneschuld vast te stellen, voor zover deze beperkingen gelden voor een periode van drie jaar te rekenen vanaf de dag waarop de oorspronkelijke douaneschuld is ontstaan. Het staat aan de nationale rechter om dit na te gaan.

Aangezien het na het verstrijken van de termijn van drie jaar te rekenen vanaf de datum waarop de douaneschuld is ontstaan, niet meer mogelijk is om een nieuwe douaneschuld mee te delen en aldus gevolgen te verbinden aan een herziening of aan controles achteraf in de zin van artikel 78, lid 3, van het douanewetboek, kan de lidstaten, gelet op het rechtszekerheidsbeginsel, niet de mogelijkheid worden ontzegd om het gebruik van de hierin vastgestelde herzieningsprocedure na het verstrijken van drie jaar vanaf het ontstaan van de oorspronkelijke douaneschuld aan beperkingen te onderwerpen, met name door deze herziening aan een dergelijke verjaringstermijn te onderwerpen. Tijdens deze periode van drie jaar moet de nationale regeling van een lidstaat daarentegen de douaneautoriteiten de mogelijkheid bieden om overeenkomstig artikel 78, lid 3, van het douanewetboek opnieuw een maatregel te nemen om een en ander recht te zetten naar aanleiding van een herziening of een controle achteraf, met name door de douaneschuld te wijzigen. Bovendien moet het zelfs na het verstrijken van deze periode mogelijk zijn om een dergelijke maatregel te nemen in een situatie waarin een douaneschuld is ontstaan door een handeling die op de datum waarop zij werd verricht, vervolgbaar was in de zin van artikel 221, lid 4, van dat wetboek. Het staat aan de nationale rechter om dit na te gaan.

Voorts staat het vertrouwensbeginsel niet eraan in de weg dat de douaneautoriteiten nieuwe herzieningen of controles achteraf verrichten en daar gevolgen aan verbinden in de zin van artikel 78, lid 3, van het douanewetboek. Tijdens de periode van drie jaar vanaf het ontstaan van de oorspronkelijke douaneschuld moet een belastingplichtige immers als marktdeelnemer het risico aanvaarden dat de douaneautoriteiten, rekening houdend met de nieuwe gegevens waarover zij eventueel na controles beschikken, terugkomen van het besluit betreffende de douaneschuld, en de nodige voorzorgen nemen om zich tegen dit risico te beschermen.

(cf. punten 36, 37, 41, 42, 46, en dictum)