Trefwoorden

Samenvatting



Trefwoorden

1. Procedure – Gezag van gewijsde – Draagwijdte

(Art. 235 EG en 288 EG)

2. Niet-contractuele aansprakelijkheid – Voorwaarden – Voldoende gekwalificeerde schending van rechtsregel die particulieren rechten toekent – Beperkte of niet-bestaande beoordelingsmarge van gemeenschapsinstelling bij vaststelling van handeling – Noodzaak om context in aanmerking te nemen

(Art. 288, tweede alinea, EG)

3. Niet-contractuele aansprakelijkheid – Voorwaarden – Voldoende gekwalificeerde schending van rechtsregel die particulieren rechten toekent – Rechtsregel die particulieren rechten toekent – Begrip

(Art. 288, tweede alinea, EG; gemeenschappelijk standpunt 2001/931 van de Raad, art. 1, lid 4; verordening nr. 2580/2001 van de Raad, art. 2, lid 3)

4. Europese Unie – Gemeenschappelijk buitenlands en veiligheidsbeleid – Specifieke beperkende maatregelen tegen bepaalde personen en entiteiten met oog op strijd tegen terrorisme – Besluit tot bevriezing van tegoeden

(Gemeenschappelijk standpunt 2001/931 van de Raad, art 1, lid 4; verordening nr. 2580/2001 van de Raad, art. 2, lid 3)

Samenvatting

1. Wanneer in het kader van een beroep strekkende tot vaststelling van de niet-contractuele aansprakelijkheid van de Unie het Gerecht in een eerste arrest heeft geoordeeld dat een vordering tot schadevergoeding diende te worden afgewezen, aangezien noch het bestaan en de omvang van de door de verzoeker gestelde schade, noch het bestaan van een oorzakelijk verband tussen deze schade en de tot staving van deze vordering aangevoerde materiële onrechtmatigheid, rechtens genoegzaam waren vastgesteld, verzet het gezag van gewijsde van dat arrest zich ertegen dat de verzoeker krachtens de artikelen 235 EG en 288 EG opnieuw vergoeding kan vorderen van schade ten aanzien waarvan laatstbedoeld arrest de op dezelfde grondslag ingediende schadevordering reeds heeft afgewezen.

Overwegingen inzake het ontbreken van bewijs over het bestaan en de omvang van de gestelde schade en van het bestaan van een oorzakelijk verband tussen deze schade en de aangevoerde materiële onrechtmatigheid, kunnen niet worden beschouwd als „incidentele” of „niet noodzakelijke” aspecten van de beoordeling door het Gerecht.

(cf. punten 22‑24)

2. Om de voorwaarde voor de niet-contractuele aansprakelijkheid van de Gemeenschap die betrekking heeft op de onrechtmatigheid van de aan de instellingen verweten gedraging als vervuld te kunnen beschouwen, moet een voldoende gekwalificeerde schending zijn aangetoond van een rechtsregel „die ertoe strekt aan particulieren rechten toe te kennen”.

Bij de beoordeling of aan dit vereiste is voldaan, geldt als beslissende maatstaf de kennelijke en ernstige overschrijding door de betrokken instelling van de grenzen waarbinnen zij haar beoordelingsbevoegdheid moet uitoefenen. Om uit te maken of er van een dergelijke schending sprake is, is dus de beoordelingsmarge waarover de betrokken instelling beschikte, beslissend. Wanneer de betrokken instelling slechts een zeer beperkte of in het geheel geen beoordelingsmarge heeft, kan de loutere inbreuk op het gemeenschapsrecht een voldoende gekwalificeerde schending opleveren.

Er bestaat evenwel geen automatisch verband tussen het ontbreken van beoordelingsbevoegdheid bij de betrokken instelling en de kwalificatie van de inbreuk als een voldoende gekwalificeerde schending van het gemeenschapsrecht. De omvang van de beoordelingsbevoegdheid van de betrokken instelling is weliswaar een beslissend, maar niet het enige criterium. In dit verband houdt het op grond van artikel 288, tweede alinea, EG ontwikkelde stelsel met name ook rekening met de ingewikkeldheid van de te regelen situaties en de moeilijkheden bij de toepassing of de uitlegging van de teksten. Bijgevolg kan enkel de vaststelling van een onregelmatigheid die in overeenkomstige omstandigheden door een normaal voorzichtige en zorgvuldige overheid niet zou zijn begaan, tot de aansprakelijkheid van de Gemeenschap leiden.

Het staat derhalve aan de Unierechter om, na te hebben uitgemaakt of de betrokken instelling beoordelingsmarge had, rekening te houden met de ingewikkeldheid van de te regelen situatie, de moeilijkheden bij de toepassing of de uitlegging van de teksten, de mate van duidelijkheid en nauwkeurigheid van de geschonden regel en de vraag of de begane fout opzettelijk of onverschoonbaar was. In ieder geval is een schending van het gemeenschapsrecht kennelijk gekwalificeerd, wanneer zij is blijven voortduren in weerwil van de uitspraak van een arrest houdende vaststelling van de verweten niet-nakoming, van een prejudiciële beslissing of van vaste rechtspraak ter zake, waaruit blijkt dat de betrokken gedraging de kenmerken van een schending vertoont.

(cf. punten 33, 35‑37, 39‑40)

3. Op het gebied van de niet-contractuele aansprakelijkheid van de Gemeenschap is aan de voorwaarde dat de geschonden rechtsregel ertoe strekt aan particulieren rechten toe te kennen, voldaan wanneer deze regel, hoewel die in hoofdzaak algemene belangen beoogt te beschermen, tevens tot bescherming van de particuliere belangen van de betrokken personen strekt.

Aangezien artikel 2, lid 3, van verordening nr. 2580/2001 inzake specifieke beperkende maatregelen tegen bepaalde personen en entiteiten met het oog op de strijd tegen het terrorisme en artikel 1, lid 4, van Gemeenschappelijk standpunt 2001/931 betreffende de toepassing van specifieke maatregelen ter bestrijding van het terrorisme de bescherming van de individuele belangen van mogelijk betrokken personen verzekeren, moeten zij worden beschouwd als rechtsregels die ertoe strekken aan particulieren rechten toe te kennen. Indien de materiële voorwaarden van artikel 2, lid 3, van voormelde verordening, gelezen in samenhang met artikel 1, lid 4, van voornoemd gemeenschappelijk standpunt, niet zijn vervuld, heeft de betrokken particulier namelijk het recht om de maatregelen in kwestie niet te krijgen opgelegd. Een dergelijk recht houdt noodzakelijkerwijze in dat een particulier aan wie beperkende maatregelen zijn opgelegd in omstandigheden waarin de betrokken bepalingen niet voorzien, vergoeding van de door deze maatregelen veroorzaakte schade kan vorderen, indien blijkt dat de oplegging ervan op een voldoende gekwalificeerde schending van de door de Raad toegepaste materiële regels berust.

(cf. punten 47, 52)

4. De Raad beschikt niet over een beoordelingsmarge wanneer hij nagaat of de voorwaarden, feitelijk en rechtens, waarvan de toepassing van een maatregel tot bevriezing van tegoeden op een persoon, een groep of een entiteit als bepaald in artikel 2, lid 3, van verordening nr. 2580/2001 inzake specifieke beperkende maatregelen tegen bepaalde personen en entiteiten met het oog op de strijd tegen het terrorisme, gelezen in samenhang met artikel 1, lid 4, van Gemeenschappelijk standpunt 2001/931 betreffende de toepassing van specifieke maatregelen ter bestrijding van het terrorisme, afhankelijk kan worden gesteld, in een bepaald geval vervuld zijn. Dit geldt in het bijzonder voor de controle op het bestaan van welbepaalde inlichtingen of dossierstukken waaruit blijkt dat een nationale instantie jegens de betrokkene een beslissing heeft genomen die voldoet aan de definitie van artikel 1, lid 4, van dat gemeenschappelijk standpunt en, in een latere fase, voor de controle op het gevolg dat op nationaal niveau aan die beslissing is gegeven.

Deze enkele omstandigheid volstaat echter niet om de schending van deze bepalingen aan te merken als een voldoende gekwalificeerde schending die de aansprakelijkheid van de Gemeenschap met zich brengt wanneer de Raad een besluit tot bevriezing van tegoeden heeft vastgesteld op basis van een nationale beslissing tot inleiding van een onderzoek of een vervolging wegens terroristische daden. De rechter moet immers ook rekening houden met onder meer de ingewikkeldheid, rechtens en feitelijk, van de te regelen situatie en met de moeilijkheden bij de toepassing of de uitlegging van de teksten, door in het bijzonder rekening te houden met het belang van de nagestreefde doelstellingen van algemeen belang, om vast te stellen of de onjuiste rechtsopvatting waarvan de Raad blijk heeft gegeven een onregelmatigheid is die in overeenkomstige omstandigheden door een normaal voorzichtige en zorgvuldige overheid niet zou zijn begaan.

(cf. punten 57‑58, 61)