Gevoegde zaken C‑25/14 en C‑26/14

Union des syndicats de l’immobilier (UNIS)

tegen

Ministre du Travail, de l’Emploi et de la Formation professionnelle et du Dialogue social

en

Syndicat national des résidences de tourisme (SNRT) e.a.

en

Beaudout Père et Fils SARL

tegen

Ministre du Travail, de l’Emploi et de la Formation professionnelle et du Dialogue social e.a.

[verzoeken om een prejudiciële beslissing, ingediend door de Conseil d’État (Frankrijk)]

„Prejudiciële verwijzing — Artikel 56 VWEU — Vrij verrichten van diensten — Beginselen van gelijke behandeling en non-discriminatie — Transparantieverplichting — Werkingssfeer van deze verplichting — Nationale collectieve arbeidsovereenkomsten — Stelsel van sociale bescherming dat het algemene stelsel aanvult — Aanwijzing door de sociale partners van een verzekeringsorgaan dat is belast met het beheer van dit stelsel — Ministerieel besluit waarbij dit stelsel algemeen verbindend wordt verklaard voor alle werknemers en werkgevers van de betrokken bedrijfstak — Beperking in de tijd van de werking van een prejudiciële beslissing van het Hof van Justitie”

Samenvatting – Arrest van het Hof (Vijfde kamer) van 17 december 2015

Prejudiciële vragen — Uitlegging — Werking in de tijd van de uitleggingsarresten — Terugwerkende kracht — Beperking door het Hof — Bijzonderheden op het gebied van overheidsopdrachten — Overeenkomst voor aanvullende sociale voorzieningen in een bijzonder gevoelige sociale context

Wat diensten betreft die gepaard gaan met een optreden van de nationale autoriteiten, zoals de verlening van een concessie voor diensten, geldt de transparantieverplichting niet voor elke verrichting, maar alleen voor verrichtingen die een duidelijk grensoverschrijdend belang hebben doordat zij objectief gezien de belangstelling kunnen wekken van marktdeelnemers die zijn gevestigd in andere lidstaten dan de lidstaat waartoe de autoriteit behoort waardoor de betreffende diensten worden gegund. Of er sprake is van een duidelijk grensoverschrijdend belang, moet worden beoordeeld aan de hand van alle relevante criteria, zoals het economische belang van de opdracht, de plaats waar de opdracht wordt uitgevoerd en de technische aspecten ervan, waarbij dient te worden gelet op de specifieke kenmerken van de betrokken opdracht. (cf. punten 27, 30)

Zoals volgt uit artikel 94 van het Reglement voor de procesvoering van het Hof, moet een verzoek om een prejudiciële beslissing ten behoeve van het Hof een uiteenzetting bevatten van de feitelijke gegevens waarop de vragen berusten en van het verband tussen met name die gegevens en die vragen. De vaststelling van de gegevens die nodig zijn om na te gaan of er een duidelijk grensoverschrijdend belang bestaat en, in het algemeen, alle andere door de nationale rechterlijke instanties te verrichten vaststellingen waarvan de toepasselijkheid van een handeling van afgeleid of primair Unierecht afhangt, dienen dus te gebeuren voordat een zaak bij het Hof aanhangig wordt gemaakt. Gelet op de geest van samenwerking die ten grondslag ligt aan de betrekkingen tussen de nationale rechterlijke instanties en het Hof in het kader van de prejudiciële procedure, heeft de omstandigheid dat de verwijzende rechterlijke instantie niet vooraf heeft vastgesteld dat er eventueel een duidelijk grensoverschrijdend belang bestaat, echter niet noodzakelijkerwijs tot gevolg dat het verzoek om een prejudiciële beslissing niet-ontvankelijk is, indien het Hof zich op basis van de gegevens in het dossier in staat acht de verwijzende rechterlijke instantie een nuttig antwoord te geven. Dat is met name het geval wanneer de verwijzingsbeslissing voldoende relevante gegevens bevat aan de hand waarvan kan worden beoordeeld of er eventueel een dergelijk belang bestaat. (cf. punten 28, 29)

De uit artikel 56 VWEU voortvloeiende transparantieverplichting staat eraan in de weg dat een door de representatieve werkgevers- en werknemersorganisaties voor een bepaalde bedrijfstak gesloten collectieve arbeidsovereenkomst waarbij het beheer van een, ten voordele van de werknemers ingevoerd, verplicht aanvullend stelsel van sociale voorzieningen wordt toevertrouwd aan één, door de sociale partners gekozen marktdeelnemer, door een lidstaat algemeen verbindend wordt verklaard voor alle werkgevers en werknemers van die bedrijfstak, wanneer de nationale regeling niet zorgt voor een passende mate van openbaarheid die de bevoegde overheidsinstantie in staat stelt ten volle rekening te houden met informatie waaruit blijkt dat er een voordeligere offerte bestaat. Aangezien het ontstaan van een exclusief recht berust op het optreden van een overheidsinstantie, moet bij dit optreden namelijk in beginsel worden voldaan aan de uit artikel 56 VWEU voortvloeiende transparantieverplichting. In dit verband heeft het voorwerp van het besluit tot algemeenverbindendverklaring, te weten de in het geding zijnde overeenkomst, niet tot gevolg dat dit besluit wordt onttrokken aan de uit artikel 56 VWEU voortvloeiende transparantievereisten. De transparantieverplichting impliceert een passende mate van openbaarheid waardoor mededinging kan plaatsvinden en waardoor de onpartijdigheid van de gunningsprocedure kan worden gecontroleerd, zonder dat noodzakelijkerwijs een aanbesteding hoeft te worden uitgeschreven. Noch het feit dat collectieve arbeidsovereenkomsten en de aanhangsels erbij worden neergelegd bij een bestuursorgaan en op internet kunnen worden geraadpleegd, noch de bekendmaking in een publicatieblad van een bericht waarin wordt meegedeeld dat het voornemen bestaat om een procedure tot algemeenverbindendverklaring van een aanhangsel bij een dergelijke overeenkomst in te leiden, noch de mogelijkheid voor iedere belanghebbende om na deze bekendmaking zijn opmerkingen kenbaar te maken, zorgt – zelfs wanneer die elementen in hun geheel worden beschouwd – voor een passende mate van openbaarheid waardoor gewaarborgd kan worden dat geïnteresseerde marktdeelnemers, in overeenstemming met de doelstellingen van de transparantieverplichting, blijk kunnen geven van hun belangstelling voor het beheer van het in het hoofdgeding aan de orde zijnde stelsel van sociale voorzieningen alvorens het besluit tot algemeenverbindendverklaring, op volstrekt onpartijdige wijze, wordt vastgesteld. (cf. punten 36, 37, 44‑46 en dictum)