Voorlopige editie

CONCLUSIE VAN ADVOCAAT-GENERAAL

J. KOKOTT

van 10 maart 2022 ( )

Zaak C‑804/21 PPU

C,

CD

tegen

Syyttäjä

[verzoek van de korkein oikeus (hoogste rechter in burgerlijke en strafzaken, Finland) om een prejudiciële beslissing]

„Verzoek om een prejudiciële beslissing – Samenwerking in strafzaken – Europees aanhoudingsbevel – Kaderbesluit 2002/584/JBZ – Overlevering van gezochte personen aan de verzoekende rechterlijke autoriteit – Termijn voor de overlevering – Belemmering van de overlevering wegens overmacht – Bevoegdheid om overmacht vast te stellen – Verstrijken van de termijn voor de overlevering – COVID‑19 – Asielaanvraag”





I. Inleiding

1. Artikel 23 van kaderbesluit 2002/584/JBZ( ) regelt de overlevering van personen die op grond van een Europees aanhoudingsbevel worden gezocht, nadat de bevoegde autoriteiten van de uitvoerende lidstaat definitief hebben beslist om deze persoon over te leveren. Indien de gezochte persoon niet binnen een zeer korte termijn wordt overgeleverd, moet hij krachtens artikel 23, lid 5, van het kaderbesluit in vrijheid worden gesteld. Wanneer de overlevering wegens overmacht niet kan plaatsvinden, kan deze termijn overeenkomstig artikel 23, lid 3, worden verlengd. In dit verband maakt de bepaling geen onderscheid naargelang het aanhoudingsbevel strekt tot strafvervolging dan wel tot tenuitvoerlegging van een gevangenisstraf.

2. Het onderhavige verzoek om een prejudiciële beslissing biedt het Hof de gelegenheid om nadere invulling te geven aan de uitlegging van artikel 23, lid 3, van kaderbesluit 2002/584 met betrekking tot de vraag of politiediensten van de uitvoerende lidstaat mogen vaststellen dat er sprake is van overmacht. Ook dient te worden vastgesteld welke betekenis toekomt aan een asielaanvraag van de gezochte persoon met betrekking tot de termijnen voor de overlevering en de invrijheidstelling. Voorts is de vraag onder welke voorwaarden artikel 23 überhaupt toepasbaar is.

II. Toepasselijke bepalingen

A. EVRM

3. In artikel 5 van het Europees Verdrag tot bescherming van de rechten van de mens en de fundamentele vrijheden (EVRM) is het recht op vrijheid en veiligheid vastgelegd:

„1. Eenieder heeft recht op vrijheid en veiligheid van zijn persoon. Niemand mag zijn vrijheid worden ontnomen, behalve in de navolgende gevallen en overeenkomstig een wettelijk voorgeschreven procedure:

a. indien hij op rechtmatige wijze is gedetineerd na veroordeling door een daartoe bevoegde rechter;

b. [...]

c. indien hij op rechtmatige wijze is gearresteerd of gedetineerd teneinde voor de bevoegde rechterlijke instantie te worden geleid, wanneer er een redelijke verdenking bestaat, dat hij een strafbaar feit heeft begaan of indien het redelijkerwijs noodzakelijk is hem te beletten een strafbaar feit te begaan of te ontvluchten nadat hij dit heeft begaan;

[...]

f. in het geval van rechtmatige arrestatie of detentie van een persoon teneinde hem te beletten op onrechtmatige wijze het land binnen te komen, of van een persoon waartegen een uitwijzings‑ of uitleveringsprocedure hangende is.

2. [...]

3. Eenieder die is gearresteerd of gedetineerd, overeenkomstig lid 1.c van dit artikel, moet onverwijld voor een rechter worden geleid of voor een andere magistraat die door de wet bevoegd verklaard is rechterlijke macht uit te oefenen en heeft het recht binnen een redelijke termijn berecht te worden of hangende het proces in vrijheid te worden gesteld. De invrijheidstelling kan afhankelijk worden gesteld van een waarborg voor de verschijning van de betrokkene ter terechtzitting.

4. Eenieder, wie door arrestatie of detentie zijn vrijheid is ontnomen, heeft het recht voorziening te vragen bij het gerecht opdat dit spoedig beslist over de rechtmatigheid van zijn detentie en zijn invrijheidstelling beveelt, indien de detentie onrechtmatig is.

[...]”

B. Kaderbesluit 2002/584

4. In artikel 1, lid 1, van kaderbesluit 2002/584 wordt de werkingssfeer van het Europees aanhoudingsbevel beschreven:

„Het Europees aanhoudingsbevel is een rechterlijke beslissing die door een lidstaat wordt uitgevaardigd met het oog op de aanhouding en de overlevering door een andere lidstaat van een persoon die gezocht wordt met het oog op strafvervolging of uitvoering van een tot vrijheidsbeneming strekkende straf of maatregel.”

5. In artikel 6, leden 1 en 2, van kaderbesluit 2002/584 worden de bevoegde autoriteiten aangewezen:

„1. De uitvaardigende rechterlijke autoriteit is de rechterlijke autoriteit van de uitvaardigende lidstaat die bevoegd is om een Europees aanhoudingsbevel uit te vaardigen krachtens het recht van de uitvaardigende lidstaat.

2. De uitvoerende rechterlijke autoriteit is de rechterlijke autoriteit van de uitvoerende lidstaat die bevoegd is het Europees aanhoudingsbevel uit te voeren krachtens het recht van de uitvoerende lidstaat.”

6. In overweging 8 van kaderbesluit 2002/584 wordt de rol van de uitvoerende rechterlijke autoriteit toegelicht:

„Beslissingen over de tenuitvoerlegging van het Europees aanhoudingsbevel mogen pas worden genomen na een toereikende controle, hetgeen betekent dat een rechterlijke autoriteit van de lidstaat waar de gezochte persoon is aangehouden, dient te beslissen of deze al dan niet wordt overgeleverd.”

7. Volgens artikel 7 van kaderbesluit 2002/584 mag er een centrale autoriteit worden aangewezen:

„1. Iedere lidstaat kan één of, indien zijn rechtsorde daarin voorziet, meer centrale autoriteiten aanwijzen om de bevoegde rechterlijke autoriteiten bij te staan.

2. Een lidstaat kan, indien zijn interne rechterlijke organisatie zulks vereist, zijn centrale autoriteit(en) belasten met het toezenden en administratief in ontvangst nemen van de Europese aanhoudingsbevelen en van elke andere formele correspondentie dienaangaande.

[...]”

8. In dit verband is in overweging 9 van kaderbesluit 2002/584 te lezen:

„De rol van de centrale autoriteiten bij de tenuitvoerlegging van een Europees aanhoudingsbevel moet beperkt blijven tot het verlenen van praktische en administratieve bijstand.”

9. Artikel 23 van kaderbesluit 2002/584 regelt de termijnen voor de overlevering van de gezochte persoon, nadat de bevoegde autoriteiten van de uitvoerende lidstaat definitief over de tenuitvoerlegging van het Europees aanhoudingsbevel hebben beslist:

„1. De gezochte persoon wordt zo spoedig mogelijk overgeleverd, op een datum die de betrokken autoriteiten in onderlinge overeenstemming vaststellen.

2. De gezochte persoon wordt overgeleverd niet later dan tien dagen na de definitieve beslissing betreffende de tenuitvoerlegging van het Europees aanhoudingsbevel.

3. Indien de uitvoerende lidstaat de gezochte persoon door omstandigheden buiten de macht van enige lidstaat niet binnen de in lid 2 gestelde termijn kan overleveren, nemen de uitvoerende en de uitvaardigende rechterlijke autoriteit onmiddellijk contact met elkaar op en wordt in onderlinge overeenstemming een nieuwe datum voor de overlevering vastgesteld. In dat geval vindt overlevering plaats binnen tien dagen te rekenen vanaf de aldus vastgestelde nieuwe datum.

4. De overlevering kan bij wijze van uitzondering tijdelijk worden opgeschort om ernstige humanitaire redenen, bijvoorbeeld indien er gegronde redenen bestaan om aan te nemen dat die overlevering het leven of de gezondheid van de gezochte persoon ernstig in gevaar zou brengen. De tenuitvoerlegging van het Europees aanhoudingsbevel vindt plaats zodra deze gronden niet langer bestaan. De uitvoerende rechterlijke autoriteit stelt de uitvaardigende rechterlijke autoriteit daarvan onmiddellijk in kennis en in onderlinge overeenstemming wordt een nieuwe datum voor de overlevering vastgesteld. In dat geval vindt de overlevering plaats binnen tien dagen te rekenen vanaf de aldus vastgestelde nieuwe datum.

5. Indien de persoon na het verstrijken van de in de leden 2 tot en met 4 bedoelde termijnen nog steeds in hechtenis verkeert, wordt hij in vrijheid gesteld.”

C. Fins recht

10. Finland heeft kaderbesluit 2002/584 omgezet bij de laki rikoksen johdosta tapahtuvasta luovuttamisesta Suomen ja muiden Euroopan unionin jäsenvaltioiden välillä (1286/2003) (Finse wet nr. 1286/2003 inzake de overlevering, wegens een strafbaar feit, tussen Finland en de overige lidstaten van de Europese Unie; hierna: „wet inzake de overlevering tussen lidstaten van de Unie”). Aan artikel 23 van het kaderbesluit is uitvoering gegeven in § 46 tot en met § 48.

11. Belangrijk is dat § 46, lid 2, van de wet inzake de overlevering tussen lidstaten van de Unie, waarbij artikel 23, lid 3, van kaderbesluit 2002/584 is omgezet, bepaalt dat de „bevoegde autoriteiten” (toimivaltaisten viranomaisten) een nieuwe datum voor de overlevering vaststellen. In artikel 23, lid 3, van het kaderbesluit wordt echter, ook in de Finse versie, het begrip „rechterlijke autoriteit” (oikeusviranomaisen) gebruikt.

12. De rechterlijke autoriteiten die bevoegd zijn om te beslissen over de overlevering en de hechtenis, zijn de Helsingin käräjäoikeus (rechter in eerste aanleg Helsinki, Finland) en de korkein oikeus (hoogste rechter in burgerlijke en strafzaken, Finland) in hoger beroep (§ 11, § 19 en § 37 van de wet inzake de overlevering tussen lidstaten van de Unie). Krachtens § 44 van de wet inzake de overlevering tussen lidstaten van de Unie is evenwel de Finse nationale recherche bevoegd om de beslissing tot overlevering ten uitvoer te leggen.

III. Feiten en het verzoek om een prejudiciële beslissing

13. In het verzoek om een prejudiciële beslissing wordt de voorgeschiedenis als volgt weergegeven.

14. Op 19 mei 2015 en 27 mei 2015 heeft de bevoegde Roemeense rechterlijke autoriteit een Europees aanhoudingsbevel uitgevaardigd tegen respectievelijk de Roemeense onderdanen C en CD met het oog op hun overlevering aan Roemenië ter fine van tenuitvoerlegging van gevangenisstraffen van vijf jaar en bijkomende straffen van drie jaar. Deze straffen zijn opgelegd wegens handel in gevaarlijke en zeer gevaarlijke verdovende middelen alsmede deelname aan een criminele organisatie.

15. Volgens de beschikbare informatie verbleven C en CD aanvankelijk in Zweden. Derhalve had de Högsta domstol (hoogste rechter in burgerlijke en strafzaken, Zweden) bij definitieve beslissing van 8 april 2020 (NJA 2020, blz. 430) de overlevering van C aan Roemenië gelast. De Svea hovrätt (rechter in tweede aanleg Svea, Zweden) had bij beslissing van 30 juli 2020 de overlevering van CD aan Roemenië gelast. Beiden hadden echter Zweden verlaten en zich naar Finland begeven vóór die beslissingen ten uitvoer waren gelegd.

16. Op 15 december 2020 zijn C en CD op grond van het Europees aanhoudingsbevel in Finland aangehouden en in hechtenis genomen. Bij definitieve beslissing van 16 april 2021 (KKO 2021:24 en [besluit nr. 582/2021]) heeft de korkein oikeus de overlevering van C en CD aan Roemenië gelast. Op verzoek van de Roemeense autoriteiten heeft de Finse nationale recherche 7 mei 2021 als eerste datum voor overlevering vastgesteld, omdat vóór deze datum geen passende vlucht beschikbaar was vanwege de COVID‑19-pandemie.

17. Op 3 mei 2021 hebben C en CD bij de korkein oikeus verzocht om vernietiging van de overleveringsbeslissingen. De korkein oikeus heeft op 4 mei 2021 in eerste instantie een voorlopig verbod van tenuitvoerlegging van de overleveringsbeslissingen opgelegd en heeft vervolgens op 31 mei 2021 de verzoeken afgewezen, waardoor de beslissing waarbij de tenuitvoerlegging werd verboden kwam te vervallen. De tweede datum die voor de overlevering was overeengekomen, te weten 11 juni 2021, is ook uitgesteld omdat er geen rechtstreekse vluchten naar Roemenië waren en het niet mogelijk was om binnen het vastgestelde tijdschema een vlucht via een andere lidstaat te organiseren. C en CD hebben zonder succes verschillende andere verzoeken tot schorsing van de tenuitvoerlegging van de overleveringsbeslissingen ingediend.

18. Uiteindelijk had CD op 17 juni 2021 en C op 22 juni 2021 aan Roemenië moeten worden overgeleverd. Dit is echter verhinderd, omdat zij asiel hadden aangevraagd in Finland. Op 12 november 2021 heeft de Maahanmuuttovirasto (Finse immigratiedienst) de asielaanvragen afgewezen. C en CD hebben tegen dit besluit evenwel beroep ingesteld bij de hallinto-oikeus (bestuursrechter, Finland).

19. Parallel met de procedure inzake hun asielverzoeken hebben C en CD voor de gewone rechter om hun invrijheidstelling verzocht. De korkein oikeus heeft in het kader van deze procedure op 20 december 2021 de volgende vragen aan het Hof gesteld:

„1) Vereist artikel 23, lid 3, van kaderbesluit 2002/584, gelezen in samenhang met lid 5 van dit artikel, dat wanneer een gedetineerde persoon niet binnen de termijnen is overgeleverd, de in artikel 6, lid 2, van dit kaderbesluit bedoelde uitvoerende rechterlijke autoriteit een beslissing neemt over een nieuwe datum voor overlevering en nagaat of er sprake is van overmacht en of de voorwaarden voor hechtenis in acht worden genomen, of is ook een procedure waarin de rechter deze elementen slechts op verzoek van de partijen beoordeelt, verenigbaar met dit kaderbesluit? Indien ervan wordt uitgegaan dat de verlenging van de termijn de tussenkomst van de rechterlijke autoriteit vereist, impliceert het uitblijven van een dergelijke tussenkomst dan noodzakelijkerwijs dat de in dit kaderbesluit vervatte termijnen zijn verstreken, in welk geval de gedetineerde persoon op grond van artikel 23, lid 5, van kaderbesluit 2002/584 in vrijheid moet worden gesteld?

2) Moet artikel 23, lid 3, van kaderbesluit 2002/584 aldus worden uitgelegd dat het begrip ,overmacht’ ook juridische belemmeringen voor overlevering op grond van het nationale recht van de uitvoerende lidstaat omvat, zoals een verbod van tenuitvoerlegging dat is opgelegd voor de duur van de gerechtelijke procedure, of het recht van de asielzoeker om in de uitvoerende staat te blijven totdat er op zijn asielverzoek is beslist?”

20. Bij het Hof zijn schriftelijke opmerkingen ingekomen van C en CD, Roemenië en de Europese Commissie. Aan de terechtzitting van 2 maart 2022 hebben C en CD, de Republiek Finland, het Koninkrijk der Nederlanden en de Europese Commissie deelgenomen.

IV. Juridische beoordeling

21. In artikel 23 zijn strikte termijnen vastgesteld voor de overlevering van een op grond van een Europees aanhoudingsbevel gezochte persoon. De gezochte persoon moet zo spoedig mogelijk (lid 1), doch in de regel niet later dan tien dagen na de definitieve beslissing betreffende de tenuitvoerlegging van het Europees aanhoudingsbevel worden overgeleverd (lid 2). Artikel 23, lid 3, van kaderbesluit 2002/584 bepaalt echter dat een nieuwe datum voor de overlevering wordt vastgesteld indien de gezochte persoon door omstandigheden buiten de macht van enige lidstaat( ) niet binnen de in lid 2 gestelde termijn kan worden overgeleverd.

22. In de prejudiciële procedure rijzen drie vragen in verband met het begrip „buiten de macht van enige lidstaat” (hierna ook: „overmacht”) dat bij de toepassing van artikel 23, lid 3, van kaderbesluit 2002/584 in aanmerking moet worden genomen.

23. Met het eerste deel van de eerste vraag moet worden opgehelderd of bij de toepassing van artikel 23, lid 3, van kaderbesluit 2002/584 altijd een rechterlijke autoriteit moet nagaan of er sprake is van overmacht en een nieuwe datum voor de overlevering moet vaststellen, dan wel of dit aanvankelijk mag worden gedaan door een politiedienst, indien een rechterlijke autoriteit dit op verzoek toetst (zie punt C).

24. De tweede vraag betreft de uitlegging van het begrip overmacht, namelijk of een asielaanvraag van de gezochte persoon en de daarmee gepaard gaande vertragingen bij de overlevering als overmacht dienen te worden beschouwd (zie punt D).

25. Deze twee vragen zijn in casu relevant, aangezien artikel 23, lid 5, van kaderbesluit 2002/584 onverkort bepaalt dat de betrokkene in vrijheid wordt gesteld indien hij na het verstrijken van de in artikel 23, leden 2 tot en met 4, bedoelde termijnen nog steeds in hechtenis verkeert. Met het tweede deel van de eerste vraag wenst de korkein oikeus dan ook te vernemen of een invrijheidstelling reeds noodzakelijk is indien niet door een rechterlijke autoriteit is getoetst of sprake is van overmacht die een nieuwe termijn doet ingaan. Hoewel hij deze vraag slechts stelt voor het geval dat een rechterlijke toetsing daadwerkelijk vereist is, zal ik voor de beide andere vragen verduidelijken of op het verlopen van de termijnen daadwerkelijk een invrijheidstelling moet volgen. Daardoor worden namelijk de betrokken belangen en rechtsposities duidelijk (zie punt B).

26. Eerst moet ik evenwel ingaan op het betoog dat tijdens de mondelinge behandeling door de Commissie is gevoerd, namelijk dat artikel 23 van kaderbesluit 2002/584 niet van toepassing is zolang een rechtsmiddel tegen de overlevering aanhangig is.

A. Toepasselijkheid van artikel 24 van kaderbesluit 2002/584

27. Uit artikel 23, lid 2, van het kaderbesluit kan worden opgemaakt dat de termijnen van dit artikel pas ingaan bij een definitieve beslissing betreffende de tenuitvoerlegging van het Europees aanhoudingsbevel.

28. Artikel 23 staat daarmee aan het einde van een echt ingewikkelde overleveringsprocedure, die in hoofdstuk 2 van kaderbesluit 2002/584 is geregeld. De toepassing van dit artikel komt pas in beeld nadat eerst alle overige vereiste stappen door de uitvoerende rechterlijke autoriteit zijn doorlopen, en met name is beslist over de tenuitvoerlegging van het Europees aanhoudingsbevel.( )

29. Op het eerste gezicht heeft dit tijdstip zich in casu voorgedaan bij de definitieve beslissing van de korkein oikeus van 16 april 2021.

30. De Commissie zet echter overtuigend uiteen dat een dergelijke beslissing niet langer definitief is zodra er een rechtsmiddel tegen de overlevering wordt ingesteld. Een dergelijk rechtsmiddel kan namelijk alleen effectief zijn wanneer het aan de overlevering in de weg staat. Indien het nationale recht in dergelijke rechtsmiddelen voorziet, dient het ten minste in theorie mogelijk te zijn om, indien het middel slaagt, de overlevering toch in elk geval voorlopig te verhinderen. Daardoor is de eerder gewezen beslissing inzake de tenuitvoerlegging niet langer definitief van aard. Om die reden kan artikel 23 van kaderbesluit 2002/584 pas nadat het rechtsmiddel is afgewezen opnieuw toepasselijk worden.

31. Zou het onderhavige verzoek om een prejudiciële beslissing met vragen over artikel 23 van kaderbesluit 2002/584 zich hebben aangediend in het kader van de procedure betreffende een dergelijk rechtsmiddel, dan zou dat verzoek niet relevant zijn voor de beslissing en zou beantwoording niet nodig zijn. Het zou volstaan om de korkein oikeus mee te delen dat artikel 23 niet van toepassing is.

32. Het hoofdgeding betreft strikt genomen echter geen rechtsmiddel tegen de overlevering, maar is ontstaan naar aanleiding van de asielprocedure van de gezochte personen. Die procedures hebben een ander voorwerp dan een beroep tegen de overlevering. Bovendien heeft het Hof reeds beslist dat het asielrecht krachtens Protocol nr. 24 inzake asiel voor onderdanen van lidstaten van de Europese Unie geen grond is tot weigering van de tenuitvoerlegging van een Europees aanhoudingsbevel.( ) De beslissing tot tenuitvoerlegging blijft dan ook definitief.

33. De facto staat in het onderhavige geval de asielprocedure aan de overlevering in de weg en stelt deze de beslissing over de tenuitvoerlegging van het Europees aanhoudingsbevel, voor het onwaarschijnlijke geval dat de asielverzoeken slagen, ter discussie. Derhalve moet deze procedure voor de toepassing van artikel 23 van het kaderbesluit dezelfde werking toekomen als een rechtsmiddel tegen de overlevering.

34. Bijgevolg is artikel 23 van kaderbesluit 2002/584 niet van toepassing wanneer de overlevering niet mogelijk is op grond van een asielprocedure.

35. Gelet op deze uitkomst is de beantwoording van de door de korkein oikeus gestelde vragen niet bepalend voor de afdoening van het hoofdgeding. Toch zal ik op deze vragen ingaan, voor het geval het Hof mijn standpunt niet deelt.

B. Invrijheidstelling van de gezochte persoon

36. Het tweede deel van de eerste vraag betreft de invrijheidstelling van de gezochte persoon. In dit verband zal ik eerst de normatieve voorwaarden en gevolgen van een invrijheidstelling onderzoeken en daarna op enkele twijfels over de gepastheid ervan ingaan. Tot slot zal ik deze overwegingen in de context van het grondrecht op vrijheid krachtens artikel 6 van het Handvest van de grondrechten van de Europese Unie (hierna: „Handvest”) plaatsen.

1. Normatieve voorwaarden en gevolgen van een invrijheidstelling

37. Volgens artikel 23, lid 5, van kaderbesluit 2002/584 wordt de persoon in vrijheid gesteld indien hij na het verstrijken van de in de leden 2 tot en met 4 bedoelde termijnen nog steeds in hechtenis verkeert.

38. De in artikel 23, lid 2, van kaderbesluit 2002/584 gestelde termijn is erg kort. Volgens deze bepaling wordt de gezochte persoon niet langer dan tien dagen na de definitieve beslissing betreffende de tenuitvoerlegging van het Europees aanhoudingsbevel overgeleverd. De precieze datum voor overlevering binnen deze termijn wordt door de betrokken autoriteiten vastgesteld (artikel 23, lid 1).

39. Indien artikel 23, lid 3 of lid 4, van kaderbesluit 2002/584 van toepassing is, kan het einde van de termijn daarentegen niet zonder meer worden bepaald. Hoewel in beide regelingen ook een termijn van tien dagen wordt genoemd, gaat deze termijn pas in op de vastgestelde nieuwe datum voor de overlevering.

40. Een dergelijke nieuwe datum voor overlevering kan worden vastgesteld, indien de persoon op de oorspronkelijk vastgestelde datum door omstandigheden buiten de macht [van de lidstaat] (artikel 23, lid 3, van kaderbesluit 2002/584) of om ernstige humanitaire redenen (artikel 23, lid 4) niet kan worden overgeleverd.

41. Het tijdstip van deze nieuwe overleveringsdatum wordt in artikel 23, leden 3 en 4, van kaderbesluit 2002/584 niet nader bepaald. Uit artikel 23, lid 1, kan echter ook voor deze gevallen worden afgeleid dat de overlevering in elk geval zo snel mogelijk dient plaats te vinden. Zoals door het Hof is beslist, is een langere hechtenis derhalve alleen toelaatbaar indien de overleveringsprocedure – ook in het licht van artikel 6 van het Handvest( ) – op voldoende voortvarende wijze is gevoerd en de hechtenis bijgevolg niet buitensporig lang duurt.( )

42. Voor de nieuwe datum voor overlevering krachtens artikel 23, leden 3 en 4, van kaderbesluit 2002/584 geldt de in artikel 23, lid 2, bedoelde termijn van tien dagen in elk geval niet. Dit blijkt reeds uit het feit dat de wetgever in deze twee bepalingen weliswaar uitdrukkelijk korte termijnen van tien dagen heeft vastgesteld, maar deze termijnen pas op de nieuw vastgestelde datum voor de overlevering ingaan, en deze bepalingen geen betrekking hebben op de vaststelling van deze datum. Een termijn voor de nieuwe datum voor overlevering zou evenmin zin hebben, omdat in de gevallen van artikel 23, leden 3 en 4, niet valt te voorzien hoelang de betreffende belemmering zal bestaan.

43. Wanneer de termijnen echter zijn verstreken, moet de gezochte persoon, indien hij nog steeds in hechtenis verkeert, overeenkomstig artikel 23, lid 5, van kaderbesluit 2002/584 in vrijheid worden gesteld. Op deze regel bestaan geen uitzonderingen.

44. Dit resultaat, dat door het Hof in het arrest Vilkas( ) is bevestigd, is verrassend, aangezien hierdoor het risico bestaat dat de gezochte persoon zich aan de latere tenuitvoerlegging van het aanhoudingsbevel onttrekt door onder te duiken.

45. Advocaat-generaal Bobek heeft in dit verband zelfs geconcludeerd dat een invrijheidstelling uit hoofde van artikel 23, lid 5, van kaderbesluit 2002/584 een daadwerkelijke en onvoorwaardelijke invrijheidsstelling vormt, die maatregelen om een vlucht van de op grond van het Europees aanhoudingsbevel gezochte persoon te voorkomen uitsluit.( )

46. Ik begrijp de bevindingen van het Hof in het arrest Vilkas echter zo dat de uitvoerende staat zelfs na een invrijheidstelling uit hoofde van artikel 23, lid 5, van kaderbesluit 2002/584 verplicht is om verdere maatregelen te nemen om de overlevering te verzekeren voor zover hij de gezochte persoon niet met dat doel in hechtenis houdt. De rechterlijke autoriteiten van deze lidstaat zijn namelijk niet van hun verplichting ontheven om de procedure voor de tenuitvoerlegging van een Europees aanhoudingsbevel voort te zetten en de gezochte persoon over te leveren, en dienen daartoe een nieuwe datum voor overlevering vast te stellen.( ) Om aan zijn verplichting te voldoen, moet de uitvoerende lidstaat met name de bevoegdheid hebben de noodzakelijke dwangmaatregelen te nemen die rechtstreeks verband houden met de overlevering. Het zou indruisen tegen de verplichting tot voortzetting van de procedure( ) als de uitvoerende lidstaat tot de overlevering geen andere vrijheidsbeperkende maatregelen ter voorkoming van een vlucht zou kunnen nemen, die niet de drempel van vrijheidsbenemende maatregelen bereiken.( )

47. Volgens artikel 12 van kaderbesluit 2002/584, gelezen in samenhang met de artikelen 6 en 52, lid 1, van het Handvest, is de hechtenis van een gezochte persoon echter slechts toelaatbaar wanneer deze noodzakelijk is.( ) Het mag dus niet mogelijk zijn om de tenuitvoerlegging van het Europees aanhoudingsbevel met minder dwingende maatregelen te verzekeren. De omstandigheid dat gezochte personen in de uitvoerende lidstaat vaak in hechtenis worden genomen toont daarom aan dat alternatieve maatregelen niet altijd een even geschikt middel vormen om een vlucht te voorkomen.( )

2. Gepastheid van een invrijheidstelling

48. De omstandigheden van het onderhavige geval doen derhalve twijfels rijzen over de vraag of een invrijheidstelling op grond van artikel 23, lid 5, van kaderbesluit 2002/584 gepast is.

49. Ten eerste zijn er sterke aanwijzingen dat er een groot vluchtgevaar bestaat. De gezochte personen zijn immers reeds uit Zweden gevlucht om zich aan de tenuitvoerlegging van het Europees aanhoudingsbevel te onttrekken, en mogelijkerwijs eerder al uit Roemenië. In verband met de termijnen voor de beslissing over de tenuitvoerlegging van een Europees aanhoudingsbevel heeft het Hof echter reeds geoordeeld dat een invrijheidstelling met kaderbesluit 2002/584 onverenigbaar is wanneer er een vluchtgevaar bestaat dat niet tot aanvaardbare proporties kan worden teruggebracht door het opleggen van passende maatregelen.( )

50. Ten tweede zijn de vertragingen bij de overlevering in het hoofdgeding, althans gedeeltelijk, te wijten aan het gedrag van de gezochte personen, aangezien zij eerst tegen de overlevering beroep hebben ingesteld en later asiel hebben aangevraagd, hoewel er op het eerste gezicht geen sprake van een van de weinige uitzonderingsgevallen voor het verlenen van asiel is die nog op grond van Protocol nr. 24 inzake asiel voor onderdanen van lidstaten van de Europese Unie bestaan. Volgens Roemenië hebben zij er zelfs toe bijgedragen dat de belemmeringen voor de overlevering als gevolg van COVID‑19 niet konden worden weggenomen, door te weigeren zich te onderwerpen aan de vereiste testen. Hun invrijheidstelling zou derhalve manoeuvres in de hand kunnen werken die tot doel hebben de tenuitvoerlegging van Europese aanhoudingsbevelen te belemmeren.( )

51. Ten derde hebben de Roemeense rechterlijke instanties, dat wil zeggen rechterlijke instanties van een lidstaat, de gezochte personen onherroepelijk tot lange gevangenisstraffen veroordeeld. Ondanks eventuele maatregelen om het vluchtgevaar te beperken, vergroot een invrijheidstelling van de gezochte personen het risico dat deze straf niet ten uitvoer kan worden gelegd. Een dergelijke uitkomst zou indruisen tegen het vertrouwen tussen de lidstaten en het beginsel van wederzijdse erkenning die door kaderbesluit 2002/584 worden verwezenlijkt.( ) In het geval van de hier aan de orde zijnde aanhoudingsbevelen met het oog op de tenuitvoerlegging van gevangenisstraffen zou de belasting voor de gezochte personen bij een langere detentie daarentegen zeer beperkt blijven, zo niet geheel wegvallen, omdat de uitvaardigende lidstaat elke periode van vrijheidsbeneming ten gevolge van de tenuitvoerlegging van een Europees aanhoudingsbevel overeenkomstig artikel 26 van kaderbesluit 2002/584 in mindering brengt.( )

52. Desondanks heeft het Hof in het arrest Vilkas ook voor dergelijke gevallen de invrijheidstelling bevestigd.( )

53. In de zaak Vilkas was het vluchtgevaar op zijn minst waarschijnlijk, aangezien het verzet tegen de overlevering erop wees dat de gezochte persoon niet bereid was om de hem opgelegde gevangenisstraf uit te zitten en zich aan verdere vervolging te onderwerpen.

54. Bovendien waren de in die zaak ontstane vertragingen ook te wijten aan het gedrag van de gezochte persoon, aangezien hij zich via een commerciële vlucht met succes tegen de overlevering had verzet( ), hetgeen slechts in zeldzame uitzonderingsgevallen door het Hof als overmacht zou worden beschouwd.( )

55. Ten slotte betrof het arrest Vilkas, net zoals de onderhavige zaak, een aanhoudingsbevel met het oog op de tenuitvoerlegging van een gevangenisstraf. Noch in de conclusie( ), noch in het arrest( ), noch in het verzoek om een prejudiciële beslissing in die zaak wordt de grond voor de twee daar in geding zijnde aanhoudingsbevelen genoemd. Ierland heeft in die procedure evenwel verklaard dat het ene arrestatiebevel strekte tot strafvervolging wegens onder meer zware mishandeling en het andere tot tenuitvoerlegging van een gevangenisstraf wegens onder meer diefstal met geweld en verstoring van de openbare orde.( ) Het Hof kon er bijgevolg niet van uitgaan dat de aanhoudingsbevelen enkel met het oog op de strafvervolging waren uitgevaardigd. De redenering van advocaat-generaal Bobek dat de voorzienbaarheid van verstoringen van de kant van de gezochte persoon moet worden beoordeeld in het licht van „de misdrijven waarvoor de persoon wordt gezocht of is veroordeeld”( ) en „het dossier en de feiten van het individuele geval”( ), doet op zijn minst vermoeden dat hij van de grondslagen van de twee aanhoudingsbevelen op de hoogte was.

56. Er zij echter op gewezen dat het Hof in het arrest Vilkas niet uitdrukkelijk heeft verklaard dat de invrijheidstelling uit hoofde van artikel 23, lid 5, van kaderbesluit 2002/584 na het verstrijken van de termijn ook onvoorwaardelijk is geboden bij een Europees aanhoudingsbevel dat is uitgevaardigd met het oog op tenuitvoerlegging van een gevangenisstraf. Bijgevolg zou niet van dat arrest worden afgeweken indien het Hof in de onderhavige zaak de toepassing van artikel 23, lid 5, op dergelijke aanhoudingsbevelen restrictief zou uitleggen. Dit moet worden beoordeeld in het licht van het grondrecht op vrijheid krachtens artikel 6 van het Handvest.

3. Grondrecht op vrijheid

57. Volgens artikel 6 van het Handvest heeft eenieder – dus ook een tot een gevangenisstraf veroordeelde, doch voortvluchtige delinquent – recht op vrijheid en veiligheid.

58. In artikel 52, lid 1, van het Handvest wordt erkend dat de uitoefening van rechten zoals die welke in artikel 6 van het Handvest zijn neergelegd, aan beperkingen kan worden onderworpen, voor zover die beperkingen bij wet worden gesteld, de wezenlijke inhoud van die rechten en vrijheden eerbiedigen, het evenredigheidsbeginsel in acht nemen, noodzakelijk zijn en daadwerkelijk beantwoorden aan door de Unie erkende doelstellingen van algemeen belang of aan de eisen van de bescherming van de rechten en vrijheden van anderen.( )

59. Bovendien volgt uit artikel 52, lid 3, van het Handvest dat, voor zover daarin rechten zijn opgenomen die overeenstemmen met rechten die worden gewaarborgd door het EVRM, de inhoud en reikwijdte ervan dezelfde zijn als die welke er door dat verdrag aan worden toegekend. Artikel 53 van het Handvest voegt hieraan toe dat geen van de bepalingen ervan mag worden uitgelegd als zou zij een beperking vormen van of afbreuk doen aan de rechten die met name door het EVRM worden erkend.( )

60. Volgens de rechtspraak van het EHRM vereist een beperking van de uitoefening van het recht op vrijheid derhalve met name een rechtsgrondslag die voldoende toegankelijk, duidelijk en wat de toepassing ervan betreft voorzienbaar is, teneinde elk risico van willekeur te voorkomen.( ) Dit moet met name gelden voor in hechtenis genomen veroordeelde delinquenten, aangezien in die situatie het risico op willekeurige behandeling bijzonder groot is.

61. In het kader van de overleveringsprocedure moet de rechtsgrondslag van de inhechtenisneming allereerst in de bepalingen van kaderbesluit 2002/584 en in de ter uitvoering daarvan vastgestelde nationale wetgeving worden gezocht.( ) Zowel in artikel 23, lid 5, van kaderbesluit 2002/584 als in § 48 van de Finse wet inzake de overlevering tussen lidstaten van de Unie is echter zonder enige beperking bepaald dat de gezochte persoon na het verstrijken van de in artikel 23 van het kaderbesluit gestelde termijnen in vrijheid moet worden gesteld. Een uitlegging van deze bepalingen die een hechtenis ondanks het verstrijken van de termijnen mogelijk maakt, zou niet meer voorzienbaar en zelfs contra legem zijn. Het valt dan ook te betwijfelen of het met het grondrecht op vrijheid krachtens artikel 6 van het Handvest en artikel 5 EVRM verenigbaar is om de toepassing van artikel 23, lid 5, van het kaderbesluit bij Europese aanhoudingsbevelen met het oog op de tenuitvoerlegging van gevangenisstraffen te beperken.

62. Bij een aanhoudingsbevel met het oog op de tenuitvoerlegging van een gevangenisstraf zou er bovendien aan kunnen worden gedacht dat deze veroordeling, samen met de toegepaste strafbepalingen, een rechtsgrondslag vormt voor de voortzetting van de hechtenis. In het kaderbesluit 2002/584 is dit echter niet afzonderlijk geregeld.

63. Op de tenuitvoerlegging van in andere lidstaten opgelegde gevangenisstraffen is eerder kaderbesluit 2008/909 van toepassing.( ) Noch het verzoek om een prejudiciële beslissing, noch de ingediende opmerkingen bevatten echter enige aanwijzing dat aan de voorwaarden voor een dergelijke tenuitvoerlegging is voldaan. Ook bestaat er geen aanwijzing dat de relevante Finse wetgeving daarvoor passende bepalingen kent.

64. Zolang de wetgever artikel 23, lid 5, van het kaderbesluit niet wijzigt, moet er dus ook bij Europese aanhoudingsbevelen met het oog op de tenuitvoerlegging van gevangenisstraffen van worden uitgegaan dat de gezochte personen in vrijheid moeten worden gesteld indien zij na het verstrijken van de in artikel 23, leden 2 tot en met 4, bedoelde termijnen nog steeds in hechtenis verkeren.

65. Daarom zijn de twee andere vragen die betrekking hebben op de omstandigheden waarin de termijn op grond van artikel 23, lid 3, van het kaderbesluit kan worden verlengd des te belangrijker.

C. Tussenkomst van de rechterlijke autoriteit

66. Met het eerste deel van de eerste vraag wenst de korkein oikeus te vernemen of de termijn op grond van artikel 23, lid 3, van kaderbesluit 2002/584 alleen wordt verlengd wanneer een rechterlijke instantie vaststelt dat de persoon wegens overmacht niet binnen de gestelde termijn kon worden overgeleverd.

67. Deze vraag vindt haar oorsprong in het feit dat het volgens de Finse wetgeving de nationale recherche is die de taken in verband met de tenuitvoerlegging van de overlevering moet verrichten zodra de rechterlijke beslissing tot overlevering definitief is geworden. De recherche zorgt voor de praktische tenuitvoerlegging van de overleveringsbeslissing, onderhoudt contact met de bevoegde autoriteiten van de uitvaardigende lidstaat en spreekt een nieuwe datum voor overlevering af wanneer deze niet binnen de termijn van tien dagen heeft plaatsgevonden, zoals in casus het geval is.

68. De over te leveren persoon heeft te allen tijde het recht om door een rechter te laten toetsen of de voortzetting van zijn hechtenis nog steeds gerechtvaardigd is, dan wel of hij wegens de buitensporige aard van de vrijheidsbeneming in vrijheid moet worden gesteld. In dat geval moet de rechter onder andere nagaan of de niet-overlevering toe te schrijven is aan overmacht in de zin van artikel 23, lid 3, van kaderbesluit 2002/584, op grond waarvan, onverminderd artikel 23, lid 5, de termijn voor overlevering kan worden verlengd en de over te leveren persoon in hechtenis kan worden gehouden. De nationale recherche of enige andere autoriteit legt de vraag betreffende de voortzetting van de hechtenis echter niet systematisch ter beoordeling aan een rechter voor.

69. Zoals de korkein oikeus opmerkt, is in artikel 23, lid 3, eerste volzin, van kaderbesluit 2002/584 echter uitdrukkelijk bepaald dat de uitvoerende en de uitvaardigende rechterlijke autoriteit onmiddellijk contact met elkaar opnemen en een nieuwe datum voor de overlevering vaststellen indien de gezochte persoon door omstandigheden buiten de macht van enige lidstaat niet binnen de in artikel 23, lid 2, gestelde termijn kan worden overgeleverd.( )

70. Hoewel deze bepaling niet preciseert welke autoriteit nagaat of er sprake is van overmacht, kan in elk geval volgens de bewoordingen ervan worden verondersteld dat voorwaarde voor het overeenkomen van een nieuwe datum voor de overlevering is dat is vastgesteld dat er sprake is van overmacht. Dientengevolge mogen de uitvoerende en de uitvaardigende rechterlijke autoriteit alleen in onderlinge overeenstemming een datum vaststellen wanneer zij ervan overtuigd zijn dat er sprake was van overmacht.

71. De Finse nationale recherche kan echter niet als rechterlijke autoriteit worden beschouwd.

72. Het in het kaderbesluit opgenomen begrip „rechterlijke autoriteit” is een autonoom begrip van het Unierecht.( ) Het begrip slaat op hetzij een rechter of een rechterlijke instantie, hetzij een rechterlijke autoriteit, zoals het parket van een lidstaat, die deelneemt aan de rechtsbedeling in deze lidstaat en die de nodige onafhankelijkheid geniet ten opzichte van de uitvoerende macht.( ) Beslissingen over de tenuitvoerlegging van een Europees aanhoudingsbevel en met name de overlevering van de gezochte persoon dienen volgens overweging 8 van kaderbesluit 2002/584 door de uitvoerende rechterlijke autoriteit te worden genomen.

73. Ministeries of politiediensten zijn daarentegen geen rechterlijke autoriteiten omdat zij tot de uitvoerende macht behoren.( ) Met betrekking tot deze autoriteiten bepaalt artikel 7 van kaderbesluit 2002/584 enkel dat zij als „centrale autoriteiten” kunnen worden belast met het toezenden en administratief in ontvangst nemen van de Europese aanhoudingsbevelen en van elke andere formele correspondentie dienaangaande. Volgens overweging 9 moet hun rol bij de tenuitvoerlegging van een Europees aanhoudingsbevel beperkt blijven tot het verlenen van praktische en administratieve bijstand.

74. Het enkele overeenkomen van modaliteiten voor de overlevering zou een denkbaar onderdeel van de praktische en administratieve bijstand kunnen zijn.

75. In het kader van de toepassing van artikel 23, lid 3, van kaderbesluit 2002/584 is dit praktische aspect echter verbonden met een beslissing over de voortzetting van de hechtenis: allereerst moet worden beslist of aan de voorwaarden voor de toepassing van de bepaling is voldaan, dus meer bepaald of er sprake is van overmacht. Door vervolgens een nieuwe datum voor overlevering vast te stellen, wordt de duur van de hechtenis verlengd. Hierbij dient aan de hand van een concrete toetsing van de betreffende situatie, waarbij rekening dient te worden gehouden met alle relevante factoren, te worden gegarandeerd dat de overleveringsprocedure op voldoende voortvarende wijze is gevoerd en de hechtenis bijgevolg niet buitensporig lang duurt.( )

76. Zoals ook de Commissie opmerkt, is dit een beslissing over de tenuitvoerlegging van het Europees aanhoudingsbevel, die overeenkomstig overweging 8 aan de rechterlijke autoriteiten is. Volgens de Roemeense regering zijn het in Roemenië dan ook de rechterlijke autoriteiten die in gevallen van overmacht bevelen om de hechtenis voort te zetten.

77. Deze bescherming uit hoofde van artikel 23, lid 3, van kaderbesluit 2002/584 gaat verder dan krachtens artikel 5 EVRM verplicht is. Artikel 5, lid 3, EVRM vereist alleen dat de voorlopige hechtenis overeenkomstig artikel 5, lid 1, onder c), onverwijld door een rechter wordt getoetst. In het geval van een uitleveringsdetentie krachtens artikel 5, lid 1, onder f), volstaat het daarentegen dat de betrokkene het recht heeft voorziening te vragen bij een gerecht opdat dit spoedig beslist over de rechtmatigheid van zijn detentie en zijn invrijheidstelling beveelt, indien de detentie onrechtmatig is.

78. In dit verband kan de vraag onbeantwoord blijven of artikel 6 van het Handvest tot deze minimumstandaard is beperkt dan wel in de zin van artikel 52, lid 3, tweede volzin, van het Handvest een ruimere bescherming biedt. In kaderbesluit 2002/584, en met name in artikel 23, lid 3, is een dergelijke ruimere bescherming in elk geval uitdrukkelijk neergelegd.

79. Indien een lidstaat van deze regeling afwijkt door de beslissing over het bestaan van overmacht en een nieuwe datum voor overlevering aan een politiedienst over te laten, is dit in strijd met artikel 23, lid 3, van het kaderbesluit. In geval van een dergelijke schending zou de met een verlenging van de termijn gepaard gaande verlenging van de duur van de hechtenis niet meer voldoende toegankelijk, duidelijk en wat de toepassing ervan betreft voorzienbaar geregeld zijn en bijgevolg onverenigbaar met artikel 6 van het Handvest zijn.

80. Bijgevolg zijn een verlenging van de overleveringstermijn krachtens artikel 23, lid 3, van kaderbesluit 2002/584 en een voortzetting van de hechtenis na het verstrijken van de in artikel 23, lid 2, bedoelde termijn alleen toelaatbaar indien een rechterlijke autoriteit vaststelt dat de persoon wegens overmacht niet binnen tien dagen na de definitieve beslissing over de tenuitvoerlegging van het Europees aanhoudingsbevel kon worden overgeleverd, en met een nieuwe datum voor overlevering instemt.

81. Indien dit niet door een rechterlijke autoriteit is vastgesteld, houdt dat echter niet in dat de gezochte persoon onmiddellijk in vrijheid moet worden gesteld. Een politiedienst mag immers evenmin over de invrijheidstelling van een gezochte persoon beslissen en daardoor eventueel verhinderen dat de gezochte persoon wordt overgeleverd, hetgeen het eigenlijke doel van kaderbesluit 2002/584 is.

82. Integendeel, wanneer een politiedienst aanvankelijk heeft beslist of overmacht de overlevering belemmerde, en eventueel zelfs al een nieuwe datum voor overlevering heeft vastgesteld, moet de dienst zich, teneinde dit verzuim te herstellen, onmiddellijk tot een rechterlijke autoriteit wenden en haar verzoeken om dit te toetsen. Afhankelijk van de beoordeling van deze kwesties door de rechterlijke autoriteit, zal zij de voortzetting van de hechtenis of de invrijheidstelling moeten gelasten.

D. Gevolgen van de asielaanvragen

83. De tweede vraag van de korkein oikeus betreft de gevolgen van de asielaanvragen van de twee gezochte personen voor de in artikel 23 van kaderbesluit 2002/584 gestelde termijnen. De rechter wenst te vernemen of een daarmee samenhangend verbod van tenuitvoerlegging dat geldt zolang de gerechtelijke procedure duurt, of het recht van de asielzoeker om in de uitvoerende staat te verblijven totdat op zijn asielaanvraag is beslist, als overmacht moet worden beschouwd.

1. Uitlegging van artikel 23, lid 3, van het kaderbesluit

84. Op basis van enkele taalversies van artikel 23, lid 3, van kaderbesluit 2002/584 ligt dit resultaat voor de hand. Hieruit volgt dat het, om een nieuwe datum voor overlevering vast te kunnen stellen, volstaat dat de persoon niet kan worden overgeleverd door omstandigheden die buiten de macht van de betrokken lidstaten liggen( ). In de regel hebben de lidstaten er geen invloed op of de gezochte personen al dan niet asiel aanvragen.

85. In andere taalversies wordt echter het begrip „overmacht” gebruikt.( )

86. Gelet op deze verschillende taalversies heeft het Hof in het arrest Vilkas, in overeenstemming met de uiteenzettingen van advocaat-generaal Bobek( ), geoordeeld dat artikel 23, lid 3, van het kaderbesluit vanwege de ontstaansgeschiedenis( ) alleen van toepassing is op gevallen van overmacht.( )

87. Onder het begrip „overmacht” moeten, net zoals op andere gebieden van het Unierecht, worden verstaan abnormale en onvoorzienbare omstandigheden die zich hebben voorgedaan buiten toedoen van degene die zich erop beroept, en waarvan de gevolgen ondanks alle voorzorgsmaatregelen niet konden worden vermeden.( ) In dit verband dient de draagwijdte van deze uitzondering strikt te worden uitgelegd( ), zodat deze alleen betrekking heeft op situaties waarin de overlevering daadwerkelijk onmogelijk is en niet slechts wordt bemoeilijkt.( )

88. Ik betwijfel echter of deze uitlegging van artikel 23, lid 3, van kaderbesluit 2002/584 met de doelstellingen van het kaderbesluit verenigbaar is of in het licht van artikel 6 van het Handvest voor de hand ligt. In casu kon de overlevering niet plaatsvinden vanwege een asielaanvraag waarvan de kans op succes op grond van Protocol nr. 24 inzake asiel voor onderdanen van lidstaten van de Europese Unie zeer twijfelachtig is. Deze omstandigheid, maar ook het gedrag van de gezochte persoon in de zaak Vilkas, tonen duidelijk het risico aan dat gezochte personen een overlevering belemmeren door misbruik te maken van de regeling, zonder dat aan de voorwaarden van overmacht wordt voldaan. Volgens vaste rechtspraak kan in geval van bedrog of misbruik evenwel geen beroep op het Unierecht worden gedaan.( )

89. Volgens mij is het derhalve noodzakelijk de uitlegging van artikel 23, lid 3, eerste volzin, van kaderbesluit 2002/584 aldus te preciseren dat deze bepaling alle omstandigheden dekt die ondanks de vereiste zorgvuldigheid( ) een overlevering onmogelijk maken en waarop de betrokken lidstaten geen invloed hebben.

90. Niettemin hebben de gezochte personen overeenkomstig de artikelen 18, 47 en 48 van het Handvest in beginsel recht op een adequate behandeling van hun asielaanvraag alsook op effectieve rechterlijke bescherming. Hoewel Protocol nr. 24 inzake asiel voor onderdanen van lidstaten van de Europese Unie het recht van burgers van de Unie om in andere lidstaten asiel aan te vragen aanzienlijk beperkt en een asielaanvraag evenmin een grond is om de overlevering te weigeren( ), wordt dit recht niet definitief afgeschaft. Zelfs wanneer de autoriteiten met de grootste zorgvuldigheid handelen, beschikken ze derhalve niet over middelen om te voorkomen dat de gezochte personen de overlevering op deze wijze vertragen.

2. Subsidiair: stuiting van de termijn op grond van de asielaanvraag

91. Mocht het Hof echter bevestigen dat artikel 23, lid 3, van kaderbesluit 2002/584 beperkt is tot gevallen van overmacht, dan is in casu niet voldaan aan de voorwaarden van deze bepaling.

92. In de regel heeft de uitvoerende lidstaat er geen invloed op of een gezochte persoon asiel aanvraagt. De lidstaat kan niet voorkomen dat een overlevering als gevolg daarvan vertraging oploopt, zelfs niet wanneer de vereiste zorgvuldigheid in acht wordt genomen.( ) Onder bepaalde omstandigheden kan een dergelijke aanvraag ook als verrassing komen.

93. Bij een strikte uitlegging van het begrip overmacht gaat het echter niet om een ongewone en onvoorzienbare gebeurtenis. Mocht blijken dat gezochte personen hun overlevering op deze wijze kunnen voorkomen en hun vrijlating kunnen bewerkstelligen, zouden dergelijke aanvragen zich zelfs regelmatig kunnen voordoen. Uiteindelijk zou het bij een dergelijke praktijk uitgesloten zijn dat een asielaanvraag en de daarmee gepaard gaande belemmering voor de overlevering als overmacht kunnen worden beschouwd.

94. Deze uitkomst zou de gezochte personen bijgevolg tot misbruik kunnen uitnodigen, maar dat is in het arrest Vilkas in beginsel door het Hof aanvaard. Het heeft, behoudens enkele uitzonderingen( ), het feit dat de gezochte persoon zich verzet tegen zijn overlevering namelijk niet als een onvoorziene omstandigheid en bijgevolg ook niet als overmacht aangemerkt.( ) Ook heeft het voor het geval er geen overmacht kan worden vastgesteld, benadrukt dat de gezochte persoon in vrijheid moet worden gesteld.( )

95. Deze bevindingen berusten echter op de overweging dat de betrokken autoriteiten, wanneer zij met de vereiste zorgvuldigheid handelen, over middelen beschikken die het hun in de meeste gevallen mogelijk maken om het verzet van een gezochte persoon te overwinnen.( )

96. Bij een asielaanvraag beschikken de autoriteiten, zoals reeds gezegd( ), daarentegen niet over dergelijke middelen. Dit rechtvaardigt dat de in artikel 23 van het kaderbesluit bedoelde termijnen bij een dergelijke vertraging worden gestuit, zonder dat de asielaanvraag in dit verband als overmacht zou moeten worden beschouwd. Dit volgt uit een uitlegging van artikel 23 in het licht van de doelstellingen van het kaderbesluit en de algemene beginselen van het Unierecht.

97. Uit verschillende Unierechtelijke regelingen waarin is bepaald dat verjaringstermijnen door handhavings-, onderzoeks‑ en vervolgingshandelingen( ) worden gestuit, blijkt namelijk dat deze stuiting een algemeen beginsel is.

98. Dit beginsel komt ook tot uiting in de eerdergenoemde stelling van de Commissie, dat rechtsmiddelen tegen overlevering de toepassing van artikel 23 van kaderbesluit 2002/584 uitsluiten.( )

99. In die zin heeft het Hof geoordeeld dat een nationale regeling die voorziet in een korte verjaringstermijn voor de op het Unierecht gebaseerde vordering tot schadevergoeding wegens inbreuken op bepalingen van het mededingingsrecht, die niet wordt gestuit op grond van de gerechtelijke procedure tot vaststelling van de betrokken inbreuk, in beginsel onverenigbaar is met het doeltreffendheidsbeginsel.( )

100. In de zaak Arslan, die qua omstandigheden meer op de onderhavige zaak lijkt, heeft het Hof geoordeeld dat de voortzetting van de hechtenis van een derdelander die op grond van vluchtgevaar in bewaring is gesteld, verenigbaar kan zijn met de relevante Unierechtelijke regelingen indien hij de uitzetting door een asielaanvraag belemmert.( )

101. Het zou in overeenstemming zijn met de vereisten van een wettelijke grondslag voor een vrijheidsbeneming om deze stuiting net zo uitdrukkelijk te regelen als de gevallen van overmacht en de humanitaire redenen in de zin van artikel 23, leden 3 en 4, van kaderbesluit 2002/584 of de hierboven genoemde stuitingen van de verjaring. Indien de gezochte personen door hun eigen beslissingen echter opzettelijk onoverkomelijke juridische belemmeringen voor een overlevering opwerpen, kunnen zij niet aanvoeren dat zij deze vertraging en de noodzaak van een langere hechtenis niet konden voorzien.

102. Daarom zijn de in artikel 23 van het kaderbesluit bedoelde termijnen pas weer van toepassing wanneer de procedure in verband met de asielaanvraag definitief is beëindigd en de betreffende belemmering voor de overlevering is overwonnen.

103. In dit verband is het echter niet zinvol om de door de asielaanvraag gestuite termijn gewoon te laten doorlopen. Het is namelijk mogelijk dat er binnen de resterende termijn niet meer voldoende tijd voor een overlevering is indien de gezochte persoon het tijdstip van zijn asielaanvraag slim heeft gekozen.

104. Het lijkt evenmin redelijk om opnieuw de termijn van tien dagen ingevolge artikel 23, lid 2, van kaderbesluit 2002/584 toe te passen. Deze termijn geldt voor de uitvoerende rechterlijke autoriteit of de haar ondersteunende autoriteiten die rechtstreeks bij de procedure betreffende de beslissing over de tenuitvoerlegging van het Europees aanhoudingsbevel betrokken zijn. Deze autoriteiten worden bijgevolg niet door het begin van de termijn verrast en kunnen de noodzakelijke maatregelen nemen om ervoor te zorgen dat de overlevering binnen de termijn plaatsvindt.

105. De beslissing over een asielaanvraag dient daarentegen door andere autoriteiten te worden genomen. De beëindiging van deze procedure is dus eerder te vergelijken met het einde van een belemmering wegens overmacht. Derhalve dient volgens artikel 23, lid 3, opnieuw een datum voor de overlevering te worden vastgesteld.

106. Het voor de duur van de gerechtelijke procedure opgelegde verbod van tenuitvoerlegging van een Europees aanhoudingsbevel in verband met een asielaanvraag of het recht van de asielzoeker om in de uitvoerende staat te verblijven totdat op zijn asielaanvraag is beslist, leidt bijgevolg tot stuiting van de in artikel 23 van kaderbesluit 2002/584 bedoelde termijnen. Indien de asielaanvraag definitief wordt afgewezen, dient overeenkomstig artikel 23, lid 3, opnieuw een datum voor overlevering te worden vastgesteld.

107. Ten slotte zij erop gewezen dat de verplichting om de overlevering op voortvarende wijze uit te voeren( ) ook geldt voor de autoriteiten en de rechters die over de asielaanvraag beslissen. Dit betekent echter niet dat zij aan deze procedure absolute voorrang moeten geven boven alle andere aanhangige procedures. Het volstaat dat zij naar behoren rekening houden met specifieke spoedeisendheid van die procedure in vergelijking met de spoedeisendheid van de andere procedures.

V. Conclusie

108. Gelet op het voorgaande geef ik het Hof in overweging om de prejudiciële vragen als volgt te beantwoorden:

„Artikel 23 van kaderbesluit 2002/584 betreffende het Europees aanhoudingsbevel en de procedures van overlevering tussen de lidstaten, zoals gewijzigd bij kaderbesluit 2009/299/JBZ van de Raad van 13 juni 2002, is niet van toepassing wanneer de overlevering wegens een asielprocedure niet mogelijk is.”

109. Mocht het Hof dit standpunt niet delen, dan geef ik in overweging de prejudiciële vragen van de korkein oikeus als volgt te beantwoorden:

„1) Een verlenging van de in artikel 23, lid 3, van kaderbesluit 2002/584 bedoelde termijn voor de overlevering en voortzetting van de hechtenis na het verstrijken van de in artikel 23, lid 2, bedoelde termijn is alleen toelaatbaar indien een rechterlijke autoriteit vaststelt dat de overlevering binnen tien dagen na de definitieve beslissing betreffende de tenuitvoerlegging van het Europees aanhoudingsbevel onmogelijk was wegens overmacht, en met een nieuwe datum voor overlevering instemt. Indien aanvankelijk een politiedienst over deze vragen heeft beslist, moet deze dienst zich, tot herstel van dit verzuim, onverwijld tot een rechterlijke autoriteit wenden met het verzoek deze beslissingen te toetsen.

2) Artikel 23, lid 3, eerste volzin, van kaderbesluit 2002/584 geldt voor alle omstandigheden die de overlevering ondanks de vereiste zorgvuldigheid onmogelijk maken en die buiten de macht van de betrokken lidstaten liggen.”