Trefwoorden

Samenvatting



Trefwoorden

1. Vrij verkeer van personen – Vrijheid van vestiging – Verdragsbepalingen – Werkingssfeer

(Art. 43 EG)

2. Gemeenschapsrecht – Beginselen – Grondrechten – Recht om collectieve actie te voeren – Afweging tegen eisen van door Verdrag gewaarborgde fundamentele vrijheden

(Art. 43 EG)

3. Vrij verkeer van personen – Vrijheid van vestiging – Verdragsbepalingen – Personele werkingssfeer

(Art. 43 EG)

4. Vrij verkeer van personen – Vrijheid van vestiging – Beperkingen – Collectieve actie van vakbond om particuliere onderneming ertoe te brengen, collectieve arbeidsovereenkomst te sluiten

(Art. 43 EG)

Samenvatting

1. Artikel 43 EG moet aldus worden uitgelegd dat een collectieve actie die een vakvereniging of een verbond van vakverenigingen voert tegen een particuliere onderneming om haar ertoe te brengen een collectieve overeenkomst aan te gaan met een zodanige inhoud, dat deze ervan kan worden afgeschrikt om gebruik te maken van de vrijheid van vestiging, in beginsel niet buiten de werkingssfeer van dit artikel valt.

Artikel 43 EG geldt immers niet alleen voor handelingen van de overheid, maar ook voor bepalingen van andere aard, strekkende tot collectieve regeling van arbeid in loondienst, zelfstandige arbeid en het verrichten van diensten. Aangezien de arbeidsvoorwaarden in de verschillende lidstaten nu eens worden beheerst door bepalingen van wet of verordening, dan weer door collectieve overeenkomsten en andere rechtshandelingen van privaatrechtelijke aard, zou een beperking van de verboden van dit artikel tot handelingen van de overheid kunnen leiden tot het ontstaan van ongelijkheden bij de toepassing ervan.

Aangezien de organisatie van collectieve acties door werknemersbonden valt onder de juridische autonomie waarover deze lichamen, die geen publiekrechtelijke entiteiten zijn, beschikken krachtens de hun onder meer door het nationale recht toegekende vrijheid van vakvereniging, en deze collectieve acties onlosmakelijk zijn verbonden met het sluiten van de collectieve overeenkomst waarvoor de vakbonden zich sterk maken, vallen zij in beginsel binnen de werkingssfeer van artikel 43 EG.

(cf. punten 33‑37, 55, dictum 1)

2. Het recht om collectieve acties te voeren, met inbegrip van het stakingsrecht, wordt niet alleen erkend in verschillende internationale instrumenten waaraan de lidstaten hebben meegewerkt of waartoe zij zijn toegetreden, zoals het Europees Sociaal Handvest, dat overigens uitdrukkelijk wordt genoemd in artikel 136 EG, en het in 1948 door de Internationale Arbeidsorganisatie vastgestelde Verdrag nr. 87 betreffende de vrijheid tot het oprichten van vakverenigingen en de bescherming van het vakverenigingsrecht, maar ook in door de lidstaten op communautair niveau of in het kader van de Europese Unie opgestelde instrumenten, zoals het in 1989 aangenomen Gemeenschapshandvest van de sociale grondrechten van de werkenden, eveneens genoemd in artikel 136 EG, en het Handvest van de grondrechten van de Europese Unie.

Ofschoon dit recht, met inbegrip van het stakingsrecht, derhalve moet worden erkend als grondrecht dat integrerend deel uitmaakt van de algemene beginselen van gemeenschapsrecht waarvan het Hof de eerbiediging verzekert, kunnen aan de uitoefening ervan bepaalde beperkingen worden gesteld. Zoals opnieuw is verklaard in artikel 28 van het Handvest van de grondrechten van de Europese Unie, vindt dit recht namelijk bescherming overeenkomstig het gemeenschapsrecht en de nationale wetgevingen en praktijken.

Hoewel de bescherming van de grondrechten in dit verband een rechtmatig belang vormt, dat in beginsel een rechtvaardiging kan vormen voor een beperking van de door het gemeenschapsrecht opgelegde verplichtingen, zelfs die voortvloeiend uit een door het Verdrag gewaarborgde fundamentele vrijheid, valt de uitoefening van dergelijke rechten niet buiten de werkingssfeer van de Verdragsbepalingen en moet zij in overeenstemming worden gebracht met de vereisten die de door dit Verdrag beschermde rechten stellen, en in overeenstemming zijn met het evenredigheidsbeginsel.

Hieruit volgt dat het fundamentele karakter van het recht om collectieve acties te voeren, niet meebrengt dat een dergelijke actie, die wordt gevoerd tegen een onderneming om haar ertoe te brengen een collectieve overeenkomst aan te gaan met een zodanige inhoud dat deze ervan kan worden afgeschrikt om gebruik te maken van de vrijheid van vestiging, buiten de werkingssfeer van artikel 43 EG valt.

(cf. punten 43‑47)

3. Artikel 43 EG kent aan een particuliere onderneming rechten toe, die deze kan inroepen tegen een vakvereniging of een verbond van vakverenigingen.

De opheffing tussen de lidstaten van de belemmeringen van het vrije verkeer van personen en het vrij verrichten van diensten zou namelijk in gevaar worden gebracht, indien de opheffing van de door de staten gestelde belemmeringen kon worden geneutraliseerd door belemmeringen voortvloeiend uit handelingen die niet onder het publiekrecht vallende verenigingen of lichamen in het kader van hun juridische autonomie verrichten. De omstandigheid dat sommige bepalingen van het Verdrag formeel tot de lidstaten zijn gericht, verhindert bovendien niet dat tezelfdertijd rechten kunnen zijn toegekend aan alle particulieren die belang hebben bij de nakoming van de aldus omschreven verplichtingen. Voorts is het verbod om inbreuk te maken op een in een verdragsbepaling van dwingend recht verankerde fundamentele vrijheid, met name van toepassing op alle overeenkomsten die een collectieve regeling van arbeid in loondienst inhouden.

(cf. punten 57‑58, 66, dictum 2)

4. Artikel 43 EG moet aldus worden uitgelegd dat collectieve acties om een in een bepaalde lidstaat gevestigde particuliere onderneming ertoe te brengen, een collectieve arbeidsovereenkomst te sluiten met een in deze staat gevestigde vakvereniging en de bepalingen van deze overeenkomst toe te passen op de werknemers van een in een andere lidstaat gevestigde dochtermaatschappij van die onderneming, beperkingen in de zin van dit artikel zijn.

Een dergelijke collectieve actie maakt het voor een onderneming namelijk minder aantrekkelijk en zelfs zinloos om haar recht van vrije vestiging uit te oefenen, omdat zij die onderneming belet, in de lidstaat van ontvangst in aanmerking te komen voor dezelfde behandeling als de andere in deze lidstaat gevestigde marktdeelnemers. Tevens moet een collectieve actie, die reders beoogt te beletten om hun schepen te registreren in een andere lidstaat dan die waarvan de uiteindelijke gerechtigden op deze schepen staatsburger zijn, in elk geval worden geacht van dien aard te zijn dat zij de uitoefening van het recht van vrije vestiging van een onderneming beperkt.

Deze beperkingen kunnen in beginsel worden gerechtvaardigd door een dwingende reden van algemeen belang, zoals de bescherming van werknemers, op voorwaarde dat wordt vastgesteld dat zij geschikt zijn om de verwezenlijking van het nagestreefde legitieme doel te verzekeren en niet verder gaan dan noodzakelijk is om dit doel te bereiken.

(cf. punten 72‑74, 90, dictum 3)