Trefwoorden

Samenvatting



Trefwoorden

1. Mededinging – Administratieve procedure – Eerbiediging van rechten van verdediging

(Verordening nr. 17 van de Raad, art. 11)

2. Mededinging – Administratieve procedure – Eerbiediging van rechten van verdediging

3. Mededinging – Administratieve procedure – Mededeling van punten van bezwaar – Toegang tot dossier – Doel – Eerbiediging van rechten van verdediging en van recht op eerlijk proces

4. Mededinging – Administratieve procedure – Bewijsmiddelen

5. Beroep tot nietigverklaring – Voorwerp – Gronden van beschikking – Uitgesloten behoudens uitzondering

(Art. 230 EG)

6. Mededinging – Mededingingsregelingen – Aantasting van mededinging – Beoordelingscriteria

(Art. 81, lid 1, EG)

7. Mededinging – Mededingingsregelingen – Machtspositie – Ongunstige beïnvloeding van handel tussen lidstaten – Beoordelingscriteria

(Art. 81 EG en 82 EG)

8. Hogere voorziening – Middelen – Misbruik van bevoegdheid – Begrip

(Art. 220 EG en 230 EG)

9. Mededinging – Geldboeten – Bedrag – Vaststelling – Criteria – Zwaarte van inbreuk

(Verordening nr. 17 van de Raad, art. 15, lid 2; mededeling 98/C 9/03 van de Commissie, punt 1 A)

10. Mededinging – Geldboeten – Bedrag – Vaststelling – Criteria

(Verordening nr. 17 van de Raad, art. 15, lid 2; mededeling 98/C 9/03 van de Commissie, punt 1 A, zesde alinea)

11. Mededinging – Geldboeten – Bedrag – Vaststelling – Maximumbedrag

(Verordening nr. 17 van de Raad, art. 15, lid 2)

12. Hogere voorziening – Bevoegdheid van Hof

(Art. 81, lid 1, EG; verordening nr. 17 van de Raad, art. 15, lid 2)

13. Mededinging – Geldboeten – Bedrag – Vaststelling – Criteria – Verzachtende omstandigheden

(Verordening nr. 17 van de Raad, art. 15, lid 2)

Samenvatting

1. In het kader van de bevoegdheden die haar zijn verleend om de communautaire mededingingsregels te doen naleven, kan de Commissie een onderneming in voorkomend geval bij beschikking verplichten om alle noodzakelijke inlichtingen te verstrekken over feiten waarvan zij eventueel kennis heeft, maar kan zij deze onderneming niet verplichten antwoorden te geven waardoor zij het bestaan van de inbreuk, die de Commissie heeft te bewijzen, zou moeten erkennen.

Wanneer evenwel de door de onderneming te beantwoorden vragen haar er niet toe noopten een inbreuk te erkennen, kan zij zich niet met succes beroepen op haar recht om niet door de Commissie te worden gedwongen tot de bekentenis dat zij aan een inbreuk heeft deelgenomen.

(cf. punten 34‑35)

2. In mededingingszaken verlangt de eerbiediging van de rechten van de verdediging dat de betrokken onderneming tijdens de administratieve procedure in staat is gesteld haar standpunt kenbaar te maken met betrekking tot de juistheid en de relevantie van de gestelde feiten en omstandigheden, alsook met betrekking tot de documenten waarmee de Commissie de door haar gestelde inbreuk heeft gestaafd.

De uitlegging volgens welke de rechten van de verdediging niet zijn geëerbiedigd omdat de herkomst van deze documenten onbekend is en de Commissie de betrouwbaarheid ervan niet heeft aangetoond, zou evenwel de bewijslevering in het gedrang kunnen brengen wanneer een inbreuk op het communautaire mededingingsrecht dient te worden vastgesteld.

De bewijslevering in communautaire mededingingszaken wordt immers gekenmerkt door het feit dat de onderzochte documenten vaak bedrijfsgeheimen of andere informatie bevatten die niet, of slechts onder grote restricties, mogen worden geopenbaard.

In deze omstandigheden kunnen de rechten van de verdediging niet aldus worden uitgelegd dat documenten die belastend bewijsmateriaal bevatten, automatisch als bewijsmiddel dienen te worden uitgesloten wanneer bepaalde informatie vertrouwelijk dient te blijven. Deze vertrouwelijkheid kan ook betrekking hebben op de identiteit van de opstellers van de documenten en van de personen die deze aan de Commissie hebben bezorgd.

(cf. punten 44, 46-48)

3. In het kader van een administratieve mededingingsprocedure worden de rechten van de verdediging en het recht van de betrokken onderneming op een eerlijk proces gewaarborgd door de verzending van de mededeling van punten van bezwaar en de toegang tot het dossier, die de adressaat van deze mededeling in staat stelt kennis te nemen van de bewijselementen in het dossier van de Commissie.

Het is immers door de mededeling van punten van bezwaar dat de betrokken onderneming wordt ingelicht over alle wezenlijke elementen waarop de Commissie zich in dat stadium van de procedure baseert. De betrokken onderneming kan dus pas na de verzending van deze mededeling haar rechten van de verdediging ten volle uitoefenen.

Er zou immers afbreuk worden gedaan aan de doeltreffendheid van het onderzoek van de Commissie indien bovengenoemde rechten werden uitgebreid tot de periode vóór de verzending van de mededeling van punten van bezwaar, omdat de onderneming dan reeds in de eerste fase van het onderzoek van de Commissie zou kunnen achterhalen over welke informatie de Commissie beschikt en dus welke nog voor haar verborgen kan worden gehouden.

Aangezien er geen enkele aanwijzing is dat het verzuim van de Commissie om de betrokken onderneming tijdens de onderzoeksfase mee te delen dat zij in het bezit was van de processen-verbaal van bepaalde verhoren die in het kader van nationale onderzoeken hadden plaatsgevonden, enige weerslag kan hebben gehad op de verweermogelijkheden waarover deze laatste nadien tijdens de door de verzending van de mededeling van punten van bezwaar ingeleide administratieve procedure beschikte, kan er geen sprake zijn van enige inbreuk op de rechten van de verdediging of op het recht op een eerlijk proces, dat volgens het Europees Hof van de rechten van de mens zijn grondslag vindt in artikel 6, lid 1, van het Europees Verdrag van de rechten van de mens.

(cf. punten 54, 58‑61)

4. De vraag of een nationale officier van justitie of de bevoegde mededingingsautoriteiten gerechtigd zijn informatie die krachtens het nationale strafrecht is verzameld, aan de Commissie door te sturen, dient te worden beoordeeld volgens het nationale recht, en de gemeenschapsrechter is niet bevoegd om de rechtmatigheid van een door een nationale autoriteit verrichte handeling aan het nationale recht te toetsen.

Aangezien in het gemeenschapsrecht het beginsel van de vrije bewijslevering primeert en het enige relevante criterium ter beoordeling van aangevoerde bewijzen de geloofwaardigheid ervan is, kan, wanneer de mededeling van processen-verbaal aan de Commissie niet door een nationale rechterlijke instantie onrechtmatig is verklaard, niet worden geconcludeerd dat deze documenten ontoelaatbare bewijselementen zijn die uit het dossier dienen te worden verwijderd.

(cf. punten 62‑63)

5. Er bestaat geen rechtsregel die de adressaat van een beschikking de mogelijkheid biedt in het kader van een beroep tot nietigverklaring op grond van artikel 230 EG bepaalde gronden ervan aan te vechten, tenzij deze bindende rechtsgevolgen in het leven roepen die zijn belangen kunnen schaden. In beginsel kunnen de gronden van een beschikking niet dergelijke gevolgen hebben.

Aangezien rekwirante zelf bepaalde vaststellingen in de bestreden beschikking als ten overvloede aangevoerde gronden heeft aangemerkt, kan zij in geen geval stellen dat deze beschikking zonder deze vaststellingen een wezenlijk andere inhoud zou hebben gehad, en dus evenmin de nietigverklaring ervan verkrijgen.

(cf. punten 69‑70)

6. Bij de toepassing van artikel 81, lid 1, EG hoeft geen acht te worden geslagen op de concrete gevolgen van een overeenkomst, wanneer eenmaal is gebleken dat deze tot doel heeft de mededinging binnen de gemeenschappelijke markt te verhinderen, te beperken of te vervalsen. Wat in het bijzonder mededingingverstorende overeenkomsten betreft waarvan is gebleken tijdens bijeenkomsten van concurrerende ondernemingen, is er sprake van een inbreuk op artikel 81, lid 1, EG wanneer deze bijeenkomsten tot doel hebben de mededinging te verhinderen, te beperken of te vervalsen en aldus een kunstmatige regulering van de werking van de markt beogen.

(cf. punt 84)

7. Bij de uitlegging en toepassing van de in de artikelen 81 EG en 82 EG gestelde voorwaarde betreffende de gevolgen voor de handel tussen lidstaten dient het uitgangspunt te zijn dat deze voorwaarde tot doel heeft, op het gebied van de mededingingsregels het toepassingsgebied van het gemeenschapsrecht af te bakenen ten opzichte van het recht van de lidstaten. Zo is het gemeenschapsrecht van toepassing op elke mededingingsregeling en elke gedraging die de vrije handel tussen lidstaten ongunstig kan beïnvloeden op een wijze die schadelijk kan zijn voor de verwezenlijking van de doelstellingen van een gemeenschappelijke markt tussen de lidstaten, inzonderheid door afscherming van de nationale markten of door wijziging van de mededingingsstructuur op de gemeenschappelijke markt.

Om de handel tussen lidstaten ongunstig te kunnen beïnvloeden, moeten besluiten, overeenkomsten of feitelijke gedragingen op grond van een samenstel van feitelijke en juridische gegevens met een voldoende mate van waarschijnlijkheid doen verwachten, dat zij al dan niet rechtstreeks, daadwerkelijk of potentieel, invloed kunnen uitoefenen op het handelsverkeer tussen lidstaten, en wel zo, dat moet worden gevreesd dat zij de totstandkoming van een gemeenschappelijke markt tussen lidstaten kunnen belemmeren. Die invloed mag voorts niet van zeer geringe betekenis zijn.

Een verdeling van nationale markten in de Gemeenschap kan een aanzienlijke ongunstige invloed uitoefenen op de handel tussen lidstaten.

(cf. punten 89‑91)

8. Er is sprake van misbruik van bevoegdheid wanneer een instelling haar bevoegdheden uitsluitend of althans overwegend uitoefent om andere dan de aangegeven doelen te bereiken, of om zich te onttrekken aan de toepassing van een procedure waarin het Verdrag speciaal heeft voorzien om aan de omstandigheden van het geval het hoofd te bieden.

Wanneer nergens uit blijkt dat het Gerecht zijn bevoegdheden heeft uitgeoefend met een ander dan het in artikel 220 EG genoemde doel, de eerbiediging van het recht bij de uitlegging en de toepassing van het Verdrag te verzekeren, kan het Gerecht een dergelijk verwijt niet worden gemaakt.

(cf. punten 99‑100)

9. De zwaarte van inbreuken op het communautaire mededingingsrecht moet worden bepaald met inachtneming van een groot aantal factoren, zoals de bijzondere omstandigheden van de zaak, de context ervan en de afschrikkende werking van de geldboeten, zonder dat in de richtsnoeren voor de berekening van geldboeten die uit hoofde van artikel 15, lid 2, van verordening nr. 17, respectievelijk artikel 65, lid 5, van het EGKS-Verdrag worden opgelegd, een dwingende of uitputtende lijst van verplicht in aanmerking te nemen criteria is opgesteld.

Tot de factoren die van belang kunnen zijn voor de beoordeling van de zwaarte van de inbreuken, behoren het gedrag van elk van de ondernemingen, de rol die elk van hen heeft gespeeld bij de totstandkoming van de mededingingsregeling, de winst die zij hieruit hebben kunnen behalen, hun omvang, de waarde van de betrokken goederen en het gevaar dat dergelijke inbreuken opleveren voor de doelstellingen van de Gemeenschap.

Punt 1 A van de richtsnoeren bepaalt dat „[b]ij de beoordeling van de zwaarte van een inbreuk [...] rekening [dient] te worden gehouden met de eigen aard van de inbreuk, met de concrete weerslag ervan op de markt wanneer die meetbaar is, en met de omvang van de betrokken geografische markt”.

De omvang van de betrokken markt is slechts één van de relevante factoren om de zwaarte van de inbreuk te beoordelen en het bedrag van de geldboete vast te stellen.

De Commissie beschikt over een ruime beoordelingsvrijheid en de in de richtsnoeren voor de berekening van de geldboeten beschreven berekeningsmethode laat haar een zekere speelruimte.

Het is niettemin aan het Hof om na te gaan of het Gerecht de wijze waarop de Commissie van die beoordelingsvrijheid gebruik heeft gemaakt, op de juiste wijze heeft beoordeeld.

(cf. punten 129‑134)

10. De Commissie is niet verplicht bij de vaststelling van het bedrag van de geldboeten op basis van de zwaarte en de duur van de betrokken inbreuk, zoals bepaald in punt 1 A, zesde alinea, van de richtsnoeren voor de berekening van geldboeten die uit hoofde van artikel 15, lid 2, van verordening nr. 17, respectievelijk artikel 65, lid 5, van het EGKS-Verdrag worden opgelegd, uit te gaan van bedragen die op de omzet van de betrokken ondernemingen zijn gebaseerd. De Commissie mag weliswaar rekening houden met de omzet van de betrokken onderneming, maar aan dit omzetcijfer mag geen belang worden toegekend dat niet in verhouding staat tot de overige beoordelingselementen.

De Commissie behoudt dus een zekere marge bij de beoordeling van de opportuniteit om op basis van de omvang van elke onderneming een weging op de geldboeten toe te passen. Zo is zij bij de vaststelling van de boetebedragen niet verplicht ervoor te zorgen dat, wanneer zij geldboeten oplegt aan verschillende bij eenzelfde inbreuk betrokken ondernemingen, de definitieve boetebedragen elk verschil tussen de betrokken ondernemingen op het gebied van hun totale omzet weerspiegelen.

Dit is des te passender wanneer alle adressaten van de litigieuze beschikking grote ondernemingen zijn, wat voor de Commissie een reden kan zijn om de vastgestelde boetebedragen niet te differentiëren.

(cf. punten 141‑145)

11. Enkel het uiteindelijke bedrag van de geldboete, en niet het basisbedrag ervan, dient het in artikel 15, lid 2, van verordening nr. 17 bedoelde maximum van 10 % in acht te nemen.

(cf. punt 146)

12. Weliswaar mag het Hof in het kader van een hogere voorziening niet uit billijkheidsoverwegingen zijn oordeel in de plaats stellen van dat van het Gerecht, dat zich in de uitoefening van zijn volle rechtsmacht heeft uitgesproken over het bedrag van de geldboeten die ondernemingen wegens schending van het gemeenschapsrecht zijn opgelegd, maar de uitoefening van die rechtsmacht mag er niet toe leiden dat bij de bepaling van de hoogte van deze geldboeten wordt gediscrimineerd tussen ondernemingen die aan een met artikel 81, lid 1, EG strijdige overeenkomst of onderling afgestemde feitelijke gedraging hebben deelgenomen.

De hogere voorziening moet echter aangeven, welke juridische argumenten het middel inzake schending van het beginsel van gelijke behandeling specifiek staven, daar het betrokken middel anders niet-ontvankelijk is.

(cf. punten 152‑153)

13. Wanneer de betrokken inbreuk was beëindigd of althans werd beëindigd op het ogenblik dat de Commissie verificaties verrichtte, kan deze beëindiging geen verzachtende omstandigheid vormen voor de vaststelling van het bedrag van de geldboete.

(cf. punt 160)