4.

De volgende vraag, welke eveneens alleen op zaak 9-73 betrekking heeft, stelt het probleem aan de orde of verordening nr. 974/71 en de annexe uitvoeringsverordeningen der Commissie geldig zijn, voor zover zij machtiging verlenen in het handelsverkeer met derde landen op Emmental- en Gruyèrekaas compenserende bedragen te heffen die te zamen met de Gemeenschapsheffing hoger zijn dan de in de GATT geconsolideerde maximumrechten. Vooreerst zij eraan herinnerd dat de Gemeenschap op 6 oktober 1969 overeenkomstig artikel 28 van de GATT met Zwitserland een douaneovereenkomst heeft gesloten, welke ook concessies voor Emmental- en Gruyèrekaas bevat (dat wil zeggen een binding van de betreffende invoerrechten aan een bepaald maximum). Anderzijds is het juist dat de som van de compenserende bedragen en de heffingen op Zwitserse kaas hoger is dan het geconsolideerde maximumrecht. Verzoekster in het hoofdgeding wijst erop dat genoemde concessies deel uitmaken van de lijst, bedoeld in artikel II van de GATT, en dat het de Gemeenschap diensvolgens verboden is op bedoelde produkten „bij of naar aanleiding van de invoer andere rechten of heffingen van welke aard ook” te heffen. Zij is ook van mening dat de particulier zich op genoemde GATT-bepaling kan beroepen en in rechte de ongeldigheid van ermee onverenigbare verordeningen kan inroepen. Haars inziens is in elk geval beslissend dat in bijlage II van 's Raads verordening nr. 1/72 (PB 1972, nr. L 1), houdende wijziging van verordening nr. 950/68 (PB 1968, nr. L 172) — de verordening dus inzake het gemeenschappelijk douanetarief — het in de GATT geconsolideerde tarief voor Emmental- en Gruyèrekaas is opgenomen. Daardoor is deze concessie een — verbindend — onderdeel geworden van het — verbindende — gemeenschappelijk douanetarief. Dit is toch wel het minste waarop een importeur zich moet kunnen beroepen wanneer hij stelt dat overschrijding van genoemde tarieven door de heffing van compenserende bedragen ontoelaatbaar is. Als wij ons tot het eigenlijke GATT-argument beperken, heeft verzoekster stellig gelijk, waar zij betoogt dat de Gemeenschap ook inzake de aan Zwitserland verleende concessies aan de GATT-voorschriften gebonden is. Dit valt af te leiden uit de recente uitspraak in de zaken 21 tot 24-72. Men kan zich afvragen of het verbod van artikel II van de GATT — hoe verreikend ook — zich ook tot de compenserende bedragen uitstrekt en of deze dus met de GATT in strijd zijn. Hun bijzondere functie is immers de door de monetaire maatregelen veroorzaakte ontlasting van invoeren te compenseren. Zodanige heffingen zijn in feite door de GATT niet voorzien en in de praktijk van de GATT schijnt hun tijdelijke toepassing, althans voor zover een monetaire maatregel inderdaad gevolgen heeft, te worden getolereerd. — Zoals de Commissie duidelijk heeft gemaakt, kan daarnaast ook de vraag rijzen of zulke heffingen in het verkeer met derde landen niet door artikel II 2 a), juncto artikel III, van de GATT worden gedekt. De heffingen in het verkeer met derde landen zijn immers een equivalent van de intracommunautaire heffingen, terwijl de instandhouding van de landbouwmarkt als onderdeel van een douane-unie stellig impliceert dat produkten uit derde landen niet gunstiger worden behandeld dan goederen uit de Lid-Staten. (De compenserende bedragen zouden dan tenminste gerechtvaardigd zijn voor zover zij ook op het intracommunautaire verkeer worden toegepast.) — Ten slotte zou, eveneens in navolging van de Commissie, gedacht kunnen worden aan een rechtvaardiging in de zin van artikel XX van de GATT, dat in het geval van ernstige benadeling van inheemse produkten — wat overigens voor elk produkt afzonderlijk moet worden vastgesteld — bijzondere maatregelen toelaat. Wij behoeven nochtans op deze vragen niet in te gaan, al moge ook uit de aangevoerde overwegingen blijken dat verzoeksters op de rechtstreekse werking van het Gemeenschapsrecht steunend argument — „ook artikel II van de GATT, in verbinding met de concessies voor kaas, legt een duidelijke, volkomen, genoegzaam bepaalde en onvoorwaardelijke rechtsplicht op, welke rechtstreekse werking ten gunste van particulieren heeft” — niet zonder meer opgaat. — Bondsregering, Raad en Commissie hebben er unaniem op gewezen dat ten aanzien van de GATT-regels een ander argument de doorslag geeft, en wel dat principieel onaannemelijk is dat particulieren aan GATT-overeenkomsten rechten kunnen ontlenen en langs die weg de geldigheid van een Gemeenschapsverordening kunnen aantasten. Tot een zelfde conclusie is het Hof in de zaken 21 tot 24-72 althans ten aanzien van artikel XI van de GATT gekomen. De motivering ervan is echter zeer algemeen gesteld (ik herinner aan de verwijzingen naar geest, opzet en bewoordingen van de GATT, zijn soepelheid, de bepalingen betreffende uitzonderingsmogelijkheden en maatregelen bij bijzondere moeilijkheden en de regeling van geschillen tussen de verdragsluitende partijen). Deze overwegingen passen stellig ook op artikel II, dat eveneens in deze context thuishoort en voor welks niet-nakoming eveneens het beginsel van de „eigenrichting” geldt. Wat de door verzoekster aangehaalde GATT-regels betreft, kan, gezien hun volkenrechtelijke context, dan ook worden gezegd dat zij alleen de staten verplichtingen opleggen, dat de niet-nakoming daarvan op volkenrechtelijk niveau moet worden afgedaan, maar dat het uitgesloten is uit die niet-nakoming tot de ongeldigheid der desbetreffende Gemeenschapsverordeningen te besluiten. Omtrent verzoeksters beroep op verordening nr. 950/68 respectievelijk nr. 1/72 betreffende het gemeenschappelijk douanetarief en de verwijzing daarin naar de GATT-concessies, waardoor deze in de verordening zouden zijn geïntegreerd, valt voorts het volgende op te merken. Alvorens wij uit een zodanige — uiteraard rechtstreeks toepasselijke — Gemeenschapsverordening conclusies kunnen trekken, dienen wij de strekking ervan te bepalen. Wat dit betreft, kunnen Raad en Commissie onder verwijzing naar de rechtsgrondslag dezer verordeningen (artikel 28 EEG-Verdrag) ongetwijfeld met recht stellen dat zij tot doel hebben het douanetarief vast te stellen. Referenties in deze verordeningen aan andere, op een bijzondere rechtsgrondslag berustende, heffingen — zoals bij voorbeeld de heffingen op produkten uit derde landen — hebben slechts declaratoire betekenis; zij maken die heffingen echter niet tot voorwerp van het douanetarief. De vermelding in bijlage II van het gemeenschappelijk douanetarief van het in de GATT geconsolideerde maximum-recht voor kaas is alleen voor het doua nerecht in technische zin van belang. Niettegenstaande de verwijzing naar de concessies in verordening nr. 950 moest daarom ook in de landbouwmarktordeningen een speciaal daarmee overeenkomend maximum voor de communautaire heffingen worden opgenomen — men zie bij voorbeeld artikel 14 van verordening nr. 804/68 (PB 1968, nr. L 148). Omdat daarentegen het verstrekkende verbod van artikel II van de GATT niet in het gemeenschappelijk douanetarief is overgenomen, belet de strekking van het gemeenschappelijk douanetarief de communautaire instanties niet bijzondere invoerheffingen — zoals de compenserende bedragen met hun specifieke functie — in te voeren. Zoals Raad en Commissie beklemtonen, zijn verordening nr. 950/68 en verordening nr. 974/71, in zover deze machtigt ongeacht het geconsolideerde maximumtarief compenserende bedragen te heffen, niet met elkaar in strijd. Dat de Raad in verordening nr. 974 inderdaad niet een zodanige limitering wilde, blijkt onder meer vooral uit zijn afwijzing van het voorstel der Commissie van mei 1972 om de compenserende bedragen voor bepaalde produkten van de GATT-lijst aan een maximum te binden. Had daarentegen de Raad wel met een zodanige begrenzing ingestemd, dan had dit explicite in verordening nr. 974/71 moeten worden bepaald, zoals dit voor de Gemeenschapsheffingen in de desbetreffende landbouwmarktverordeningen is geschied. Zonder zo'n expliciete machtiging had de Commissie bij de uitvoering van de compensatieregeling stellig niet het recht gehad de compenserende bedragen in algemene zin overeenkomstig de GATT-consolidaties te limiteren. Van strijd tussen verordening nr. 974/71 en de verordening betreffende het gemeenschappelijk douanetarief met haar verwijzing naar de GATT-concessies is dus geen sprake. Maar zelfs al was dat wel het geval, dan zou verzoeksters conclusie omtrent de geldigheid van de compensatieregeling toch onjuist zijn. Onbetwistbaar is immers dat verordening nr. 974/71 met haar verstrekkende bijzondere machtiging ten opzichte van verordening nr. 950 zowel een lex specialis als een lex posterior is. Juist omdat zij niet aan verordening nr. 950 ondergeschikt is, mag haar geldigheid niet naar de bepalingen van deze laatste worden beoordeeld. Wat de derde vraag van zaak 9-73 betreft, moeten wij dus vaststellen dat door het beroep op verordening nr. 950/68 en op de GATT-voorschriften inzake geconsolideerde maximumrechten de geldigheid van de compensatieregeling, voor zover zij op invoeren uit derde landen betrekking heeft, niet met vrucht kan worden bestreden.