Trefwoorden

Samenvatting



Trefwoorden

1. Mededinging - Gemeenschapsregels - Gelijktijdige toepassing van artikelen 85 en 86 van Verdrag (thans artikelen 81 en 82 EG) - Toelaatbaarheid - Respectieve doelstellingen van artikelen 85 en 86

[EG-Verdrag, art. 85, lid 1, sub a, b, d, en e, en 86, sub a tot en met d (thans art. 81, lid 1, sub a, b, d, en e, EG en 82, sub a tot en met d, EG)]

2. Mededinging - Machtspositie - Collectieve machtspositie - Begrip - Collectieve eenheid

(EG-Verdrag, art. 85, leden 1 en 3, en 86 (thans art. 81, leden 1 en 3, EG en 82 EG)]

3. Mededinging - Machtspositie - Collectieve machtspositie - Begrip - Lijnvaartconference

[EG-Verdrag, art. 86 (thans art. 82 EG); verordening nr. 4056/86 van de Raad, art. 8, lid 2]

4. Handelingen van de instellingen - Beschikking - Gegrondheid van juridische beoordeling - In aanmerking te nemen factoren

5. Procedure - Voordragen van nieuwe middelen in loop van geding - Behandeling door Gerecht - Wijze

(Reglement voor de procesvoering van het Gerecht, art. 48, lid 2)

6. Vervoer - Zeevervoer - Mededingingsregels - Machtspositie - Misbruik - Lijnvaartconference - Zogeheten praktijk van fighting ships"

[EG-Verdrag, art. 86 (thans art. 82 EG); verordening nr. 4056/86 van de Raad]

7. Mededinging - Gemeenschapsregels - Gelijktijdige toepassing van artikelen 85 en 86 van Verdrag (thans artikelen 81 en 82 EG) - Toelaatbaarheid - Toepassing van artikel 86 op praktijk die is vrijgesteld uit hoofde van artikel 85, lid 3 - Toelaatbaarheid

[(EG-Verdrag, art. 85 en 86 (thans art. 81 en 82 EG)]

8. Vervoer - Zeevervoer - Mededingingsregels - Machtspositie - Misbruik - Absoluut verbod

[EG-Verdrag, art. 86 (thans art. 82 EG); verordening nr. 4056/86 van de Raad, art. 3 en 8, leden 1 en 2]

9. Mededinging - Administratieve procedure - Eerbiediging van rechten van verdediging - Mededeling van punten van bezwaar - Noodzakelijke inhoud - Duidelijke vermelding van partijen waaraan een geldboete kan worden opgelegd

(Verordening nr. 17 van de Raad, art. 19, lid 1; verordening nr. 99/63 van de Commissie, art. 4)

Samenvatting

1. Blijkens de bewoordingen van artikel 85, lid 1, sub a, b, d, en e, en artikel 86, sub a tot en met d, van het Verdrag (thans artikel 81, lid 1, sub a, b, d, en e, EG en 82, sub a tot en met d, EG) kan een en dezelfde praktijk tot een inbreuk op de twee bepalingen leiden. Gelijktijdige toepassing van de artikelen 85 en 86 van het Verdrag kan dus niet a priori worden uitgesloten. De respectieve doelstellingen van beide bepalingen moeten evenwel van elkaar worden onderscheiden. Artikel 85 van het Verdrag is van toepassing op overeenkomsten, besluiten en onderling afgestemde feitelijke gedragingen die de handel tussen lidstaten merkbaar ongunstig kunnen beïnvloeden, zonder dat de positie op de markt van de betrokken ondernemingen in aanmerking wordt genomen. Artikel 86 van het Verdrag heeft daarentegen betrekking op het gedrag van een of meer marktdeelnemers, bestaande in misbruik van een economische machtssituatie die de betrokken marktdeelnemer in staat stelt de instandhouding van daadwerkelijke mededinging op de betrokken markt te verhinderen doordat zij het hem mogelijk maakt zich jegens zijn concurrenten, zijn afnemers en, uiteindelijk, de consumenten, in belangrijke mate onafhankelijk te gedragen.

( cf. punten 33-34 )

2. Volgens de bewoordingen van artikel 86 van het Verdrag (thans artikel 82 EG) kan een machtspositie worden ingenomen door meerdere ondernemingen". Het begrip onderneming", zoals gehanteerd in het hoofdstuk van het Verdrag dat aan de mededingingsregels is gewijd, veronderstelt de economische onafhankelijkheid van de betrokken eenheid. Hieruit volgt dat de in artikel 86 van het Verdrag gebezigde uitdrukking meer ondernemingen" impliceert dat een machtspositie kan worden ingenomen door twee of meer economische entiteiten, die juridisch onafhankelijk zijn van elkaar, mits zij, economisch gezien, gezamenlijk optreden of gezamenlijk handelen op een specifieke markt, als een collectieve eenheid. In deze zin dient het begrip collectieve machtspositie" te worden verstaan.

Om vast te stellen of er sprake is van een collectieve eenheid, moeten de economische banden of correlaties tussen de betrokken ondernemingen worden onderzocht. Daartoe moet inzonderheid worden nagegaan of tussen de betrokken ondernemingen economische banden bestaan die hen in staat stellen gezamenlijk op te treden, onafhankelijk van hun concurrenten, hun afnemers en de consumenten. De omstandigheid alleen dat twee of meer ondernemingen met elkaar verbonden zijn door een overeenkomst, een besluit van een ondernemersvereniging of een onderling afgestemde feitelijke gedraging in de zin van artikel 85, lid 1, van het Verdrag (thans artikel 81, lid 1, EG), kan op zich geen voldoende grondslag voor die vaststelling vormen. Daarentegen kan de tenuitvoerlegging van een overeenkomst, een besluit of een onderling afgestemde feitelijke gedraging (waarvoor al dan niet een vrijstelling krachtens artikel 85, lid 3, van het Verdrag is verleend) onbetwistbaar tot gevolg hebben dat de betrokken ondernemingen zich, wat hun gedrag op een bepaalde markt betreft, zodanig met elkaar hebben verbonden dat zij op deze markt ten opzichte van hun concurrenten, hun handelspartners en de consumenten als een collectieve eenheid optreden.

Een collectieve machtspositie kan dan ook blijken uit de aard en de bepalingen van een overeenkomst, uit de wijze van tenuitvoerlegging van die overeenkomst en, bijgevolg, uit de daaruit voortvloeiende banden of correlaties tussen ondernemingen. Er hoeft echter geen sprake te zijn van een overeenkomst of van andere juridische banden om te kunnen vaststellen, dat er een collectieve machtspositie bestaat: die vaststelling kan ook gegrond zijn op andere correlaties en hangt af van een economische beoordeling, met name een beoordeling van de structuur van de betrokken markt.

Bovendien moet voor de vaststelling dat twee of meer ondernemingen een collectieve machtspositie innemen, in beginsel een economische beoordeling van de positie van de betrokken ondernemingen op de relevante markt hebben plaatsgevonden. Pas daarna kan worden onderzocht, of deze ondernemingen misbruik van hun positie op de markt hebben gemaakt.

( cf. punten 35-36, 38, 41-45 )

3. Uit de bepalingen van verordening nr. 4056/86 tot vaststelling van de wijze van toepassing van de artikelen 85 en 86 van het Verdrag op het zeevervoer volgt, dat een lijnvaartconference die volgens de definitie van de Raad in aanmerking komt voor de in deze verordening voorziene generieke vrijstelling, naar haar aard en gelet op haar doelstellingen kan worden gekwalificeerd als een collectieve eenheid die als zodanig op de markt optreedt, ten opzichte van zowel de gebruikers als de concurrenten. In dat licht bezien is het logisch dat de Raad in die verordening de noodzakelijke bepalingen heeft opgenomen om te voorkomen dat een lijnvaartconference gevolgen sorteert die onverenigbaar zijn met artikel 86 van het Verdrag (thans artikel 82 EG). Dit laat de vraag onverlet, of een lijnvaartconference in een bepaalde situatie een machtspositie op een bepaalde markt inneemt en, a fortiori, of zij misbruik van deze positie heeft gemaakt. Zoals immers uit de bewoordingen van artikel 8, lid 2, van de verordening blijkt, kan een conference met een machtspositie door haar gedragingen gevolgen sorteren die onverenigbaar zijn met artikel 86 van het Verdrag.

( cf. punten 48-49 )

4. De gegrondheid van een juridische beoordeling van de Commissie moet niet alleen worden onderzocht in het licht van de feiten en omstandigheden die uitdrukkelijk zijn vermeld in het aan die beoordeling gewijde onderdeel van een beschikking, doch ook in het licht van alle andere onbetwiste gegevens die in die beschikking voorkomen.

( cf. punt 56 )

5. Weliswaar moet het Gerecht in beginsel antwoorden op de in een procedure aangevoerde argumenten en moet het een beslissing omtrent de niet-ontvankelijkheid van een verzoek motiveren, zodat het Hof in het kader van een hogere voorziening zijn rechterlijke controle kan uitoefenen, doch van het Gerecht kan niet worden verlangd dat het, wanneer een partij in de loop van de behandeling een nieuw middel voordraagt dat kennelijk niet aan de eisen van artikel 48, lid 2, van zijn Reglement voor de procesvoering voldoet, hetzij in zijn arrest de redenen uiteenzet waarom dat middel niet-ontvankelijk is, hetzij dit middel ten gronde onderzoekt. De omstandigheid dat het Gerecht zich niet uitdrukkelijk over de ontvankelijkheid van een middel uitspreekt, beïnvloedt de situatie van rekwiranten niet wanneer het voor de hand ligt, dat het middel niet-ontvankelijk is.

( cf. punten 106-108 )

6. Er is sprake van misbruik van een machtspositie wanneer een lijnvaartconference met een machtspositie, die een marktaandeel van meer dan 90 % en slechts één enkele concurrent heeft, een selectieve prijsverlaging doorvoert teneinde haar prijzen bewust af te stemmen op die van haar concurrent. Deze praktijk, de zogeheten praktijk van de fighting ships", levert dubbel profijt op voor de betrokken lijnvaartconference. In de eerste plaats slaat zij de concurrerende onderneming het voornaamste, zo niet het enige, middel tot concurrentie uit handen. In de tweede plaats kan zij bij de gebruikers hogere prijzen blijven bedingen voor de diensten die niet door deze concurrentie worden bedreigd.

( cf. punten 117, 119-120 )

7. De toepasselijkheid van artikel 85 van het Verdrag (thans artikel 81 EG) op een overeenkomst staat niet in de weg aan de toepasselijkheid van artikel 86 van het Verdrag (thans artikel 82 EG) op de gedragingen van de partijen bij die overeenkomst, voorzover aan de toepassingsvoorwaarden van beide bepalingen is voldaan. Inzonderheid staat de verlening van een vrijstelling krachtens artikel 85, lid 3, niet in de weg aan toepassing van artikel 86 van het Verdrag. Het feit dat marktdeelnemers die aan een daadwerkelijke mededinging blootstaan, een toegestane praktijk hanteren, betekent dus niet dat diezelfde praktijk, indien toegepast door een onderneming met een machtspositie, nooit misbruik van die positie kan opleveren. Bij het analyseren van de gedragingen van een onderneming met een machtspositie moet er namelijk rekening mee worden gehouden dat de onderneming die gedurende langere tijd in het bezit is van een zeer groot marktaandeel, zich in een machtspositie bevindt die anderen op haar aangewezen doet zijn.

( cf. punten 130-132 )

8. Artikel 8, lid 1, van verordening nr. 4056/86 tot vaststelling van de wijze van toepassing van de artikelen 85 en 86 van het Verdrag op het zeevervoer, bepaalt uitdrukkelijk dat misbruik van een machtspositie verboden is, zonder dat daarvoor een voorafgaand besluit is vereist. Deze ondubbelzinnige formulering is volkomen in overeenstemming met de beginselen betreffende de doeltreffendheid van artikel 86 van het Verdrag (thans artikel 82 EG) en de onmogelijkheid van een vrijstelling. Voor misbruik van een machtspositie kan immers hoe dan ook geen vrijstelling worden verleend. Hieruit volgt dat artikel 8, lid 2, van die verordening, volgens hetwelk de Commissie de groepsvrijstelling kan intrekken wanneer zij in een concreet geval tot de bevinding komt dat de gedragingen van conferences die de in artikel 3 van de verordening genoemde vrijstelling genieten, gevolgen hebben die onverenigbaar zijn met artikel 86 van het Verdrag, geen beperkingen stelt noch kan stellen aan de bevoegdheid van de Commissie om geldboeten op te leggen wegens schending van artikel 86 van het Verdrag.

( cf. punten 135-136 )

9. De mededeling van de punten van bezwaar moet duidelijk de belangrijkste feiten vermelden waarop de Commissie zich in dat stadium van de procedure tot toepassing van de communautaire mededingingsregels baseert. De mededeling van de punten van bezwaar vormt een wezenlijke procedurele waarborg en geeft toepassing aan een fundamenteel beginsel van gemeenschapsrecht dat verlangt dat de rechten van de verdediging in elke procedure in acht worden genomen. Hieruit volgt dat de Commissie in de mededeling van de punten van bezwaar op ondubbelzinnige wijze de personen moet vermelden waaraan eventueel een geldboete zal worden opgelegd.

Een mededeling van punten van bezwaar waarin alleen een collectieve eenheid als pleger van een inbreuk wordt aangewezen, stelt de vennootschappen die deel uitmaken van die collectieve eenheid er niet voldoende van in kennis dat hun individuele geldboeten zullen worden opgelegd indien de inbreuk daadwerkelijk blijkt te zijn gepleegd. Het ontbreken van rechtspersoonlijkheid van de collectieve eenheid doet in dit verband niet ter zake. Een aldus geformuleerde mededeling van punten van bezwaar volstaat evenmin om de betrokken ondernemingen te waarschuwen dat het bedrag van de op te leggen geldboeten zal worden bepaald aan de hand van de mate van betrokkenheid van elke onderneming bij de gedraging die tot de gestelde inbreuk heeft geleid.

( cf. punten 142-145 )