Zaak C‑198/14

Valev Visnapuu

tegen

Kihlakunnansyyttäjä

en

Suomen valtio – Tullihallitus

(verzoek om een prejudiciële beslissing, ingediend door de Helsingin hovioikeus)

„Prejudiciële verwijzing — Artikelen 34 VWEU en 110 VWEU — Richtlijn 94/62/EG — Artikelen 1, lid 1, 7 en 15 — Verkoop op afstand en vervoer van alcoholhoudende dranken vanuit een andere lidstaat — Accijns op bepaalde drankverpakkingen — Vrijstelling indien de verpakkingen onder een statiegeld‑ en retoursysteem vallen — Artikelen 34 VWEU, 36 VWEU en 37 VWEU — Vereiste van een vergunning voor de detailhandel in alcoholhoudende dranken — Monopolie op de detailhandel in alcoholhoudende dranken — Rechtvaardiging — Bescherming van de gezondheid”

Samenvatting – Arrest van het Hof (Vijfde kamer) van 12 november 2015

Vrij verkeer van goederen — Kwantitatieve beperkingen — Maatregelen van gelijke werking — Regeling van een lidstaat op grond waarvan een in een andere lidstaat gevestigde verkoper een vergunning voor detailhandel dient te hebben voor het invoeren van alcoholhoudende dranken en het verkopen daarvan aan in de eerste lidstaat wonende consumenten — Toelaatbaarheid — Voorwaarde — Bescherming van de volksgezondheid en de openbare orde — Toetsing door de nationale rechter

Nationale monopolies van commerciële aard — Artikel 37 VWEU — Doel — Verplichting om verkoopmonopolies in dier voege aan te passen dat discriminatie van goederen uit andere lidstaten is uitgesloten

Nationale monopolies van commerciële aard — Verdragsbepalingen — Werkingssfeer — Regels betreffende het bestaan en de werking van een monopolie — Nationaal monopolie op de detailhandel in alcoholhoudende dranken — Regeling die voorziet in uitzonderingen op dat monopolie voor personen die een vergunning voor de detailhandel in alcoholhoudende dranken hebben — Vergunningenstelsel dat losstaat van de werking van het monopolie — Niet-toepasselijkheid van artikel 37 VWEU — Toetsing aan artikel 34 VWEU

Een nationale maatregel ter zake van een materie die op het niveau van de Unie volledig is geharmoniseerd, moet aan de bepalingen van deze harmonisatiemaatregel worden getoetst en niet aan die van het primaire recht. Om na te gaan of de met een richtlijn doorgevoerde harmonisatie volledig is, dient het Hof bij de uitlegging van de betrokken bepalingen niet alleen rekening te houden met de bewoordingen van die bepalingen, maar ook met de context ervan en met de doelstellingen van de regeling waarvan zij deel uitmaken. Wat richtlijn 94/62 betreffende verpakking en verpakkingsafval betreft, is het zo dat de met de artikelen 1, lid 1, 7 en 15 van die richtlijn doorgevoerde harmonisatie niet volledig is. Hieruit volgt dat de nationale maatregelen die uitvoering geven aan deze artikelen, niet alleen moeten worden getoetst aan de bepalingen van deze richtlijn, maar ook aan de relevante belangen van het primaire recht. Volgens artikel 1, lid 1, van richtlijn 94/62 heeft deze richtlijn immers tot doel de nationale maatregelen betreffende het beheer van verpakking en verpakkingsafval te harmoniseren, enerzijds om elk effect daarvan op het milieu van de lidstaten en derde landen te voorkomen en te beperken en aldus een hoog milieubeschermingsniveau te waarborgen, en anderzijds om de werking van de interne markt te garanderen en handelsbelemmeringen, concurrentieverstoring en concurrentiebeperking in de Unie te voorkomen. Artikel 7, lid 1, tweede alinea, van richtlijn 94/62 bepaalt dat retour- en/of inzamelsystemen en hergebruik- of terugwinningssystemen ook voor ingevoerde producten gelden onder niet-discriminerende voorwaarden, ook wat de regels en eventuele tarieven voor toegang tot de systemen betreft, en zo worden opgezet dat handelsbelemmeringen of concurrentieverstoringen „overeenkomstig het Verdrag” worden voorkomen. Dit artikel brengt dus geen volledige harmonisatie tot stand, maar verwijst juist naar de relevante bepalingen van het Verdrag. Artikel 15 van richtlijn 94/62 voorziet niet in harmonisatie, maar maakt het de Raad, of bij stilzitten van de Raad de „met inachtneming van hun Verdragsverplichtingen” handelende lidstaten, mogelijk economische instrumenten vast te stellen om de verwezenlijking van de doelstellingen van deze richtlijn te bevorderen. Ook deze bepaling vereist dus dat de relevante bepalingen van het Verdrag worden toegepast. (cf. punten 40‑43, 45‑48)

Een geldelijke last is een binnenlandse belasting in de zin van artikel 110 VWEU indien hij deel uitmaakt van een algemeen stelsel van binnenlandse belastingen waardoor groepen producten stelselmatig worden getroffen volgens objectieve, onafhankelijk van de oorsprong of de bestemming van het product toegepaste criteria. Wanneer er sprake is van een regeling waarbij op bepaalde drankverpakkingen een accijns van 0,51 EUR per liter verpakt product wordt ingesteld, maar waarbij een accijnsvrijstelling geldt voor drankverpakkingen die onder een functionerend retoursysteem vallen, is de accijns een geldelijke last die deel uitmaakt van een algemeen stelsel van binnenlandse belastingen waardoor een groep producten, namelijk drankverpakkingen, stelselmatig wordt getroffen,. In dit verband is reeds geoordeeld dat voor verwijdering bestemde afvalstoffen als producten in de zin van artikel 110 VWEU moeten worden aangemerkt. Een accijns op bepaalde drankverpakkingen moet dus worden aangemerkt als een accijns die wordt geheven op producten als bedoeld in die bepaling. Voorts treft deze accijns de drankverpakkingen volgens objectieve, onafhankelijk van de oorsprong of de bestemming van de drankverpakking toegepaste criteria. De accijns geldt immers zowel voor drankverpakkingen van nationale oorsprong als voor ingevoerde drankverpakkingen, indien het om niet onder een functionerend retoursysteem vallende drankverpakkingen gaat. Een dergelijke accijns op bepaalde drankverpakkingen is dus een binnenlandse belasting in de zin van artikel 110 VWEU en moet aan artikel 110 VWEU, en niet aan artikel 34 VWEU, worden getoetst. (cf. punten 51‑55)

Artikel 110 VWEU en de artikelen 1, lid 1, 7 en 15 van richtlijn 94/62 betreffende verpakking en verpakkingsafval moeten aldus worden uitgelegd dat zij zich niet verzetten tegen een regeling van een lidstaat die een accijns instelt op bepaalde drankverpakkingen, maar voorziet in vrijstelling indien die verpakkingen onder een functionerend retoursysteem vallen. De moeilijkheden waarmee kleine ondernemers die op afstand verkopen, mogelijkerwijs te maken krijgen bij het zich aansluiten bij een functionerend retoursysteem of het opzetten van een dergelijk systeem, wijzen niet op een verschillende behandeling van drankverpakkingen uit andere lidstaten en soortgelijk nationale producten in de zin van artikel 110, eerste alinea, VWEU. Uit dergelijke moeilijkheden kan immers niet worden afgeleid dat drankverpakkingen uit andere lidstaten minder in aanmerking komen voor de vrijstelling voor onder een functionerend retoursysteem vallende drankverpakkingen en dus zwaarder worden belast dan soortgelijke nationale producten. Bovendien heeft artikel 7, lid 1, tweede alinea, van richtlijn 94/62, volgens welke retour-, inzamel-, hergebruik- of terugwinningssystemen voor gebruikte verpakkingen en/of verpakkingsafval onder niet-discriminerende voorwaarden gelden voor ingevoerde producten en zo worden opgezet dat handelsbelemmeringen of concurrentieverstoringen overeenkomstig het Verdrag worden voorkomen, betrekking op het functioneren van dergelijke systemen en niet op het functioneren van een voor bepaalde drankverpakkingen geldende accijnsregeling. Ten slotte kan een regeling waarbij een accijns wordt ingesteld op bepaalde drankverpakkingen, worden aangemerkt als een door een lidstaat genomen maatregel ter verwezenlijking van de doelstellingen van richtlijn 94/62 in de zin van artikel 15 van de richtlijn. Een dergelijke regeling, die uitvoering geeft aan het beginsel dat de vervuiler betaalt, aangezien de accijns moet worden betaald door ondernemers die zich niet aansluiten bij een retoursysteem voor drankverpakkingen, zet de ondernemers immers aan om zich aan te sluiten bij een retoursysteem voor drankverpakkingen of hun eigen retoursysteem op te zetten, zodat zij geen accijns hoeven te betalen. (cf. punten 63, 69, 70, 73, 74, 76, dictum 1)

Zie de tekst van de beslissing. (cf. punten 86‑92)

Artikel 37 VWEU eist niet de algehele afschaffing van nationale monopolies van commerciële aard, maar schrijft wel voor dat zij in dier voege worden aangepast dat elke discriminatie tussen de staatsburgers van de lidstaten wat de voorwaarden van voorziening en afzet betreft, is uitgesloten. Artikel 37 VWEU vereist dus dat de inrichting en de werking van het monopolie van dien aard zijn dat elke discriminatie tussen de staatsburgers van de lidstaten wat de voorwaarden van voorziening en afzet betreft, is uitgesloten, zodat de handel in goederen uit andere lidstaten niet rechtens of feitelijk wordt benadeeld ten opzichte van de handel in nationale goederen en de mededinging tussen de economieën van de lidstaten niet wordt vervalst. (cf. punten 94, 95)