Gevoegde zaken C-89/85, C-104/85, C-114/85, C-116/85, C-117/85 en C-125/85—C-129/85

A. Ahlström Osakeyhtiö e. a.

tegen

Commissie van de Europese Gemeenschappen

„Onderling afgestemde feitelijke gedragingen tussen ondernemingen in derde landen ter zake van prijzen bij verkoop aan in de Gemeenschap gevestigde kopers”

Rapport ter terechtzitting

Conclusie van advocaatgeneraal M. Darmon van 7 juli 1992 I-1445

Arrest van het Hof (Vijfde kamer) van 31 maart 1993 I-1575

Samenvatting van het arrest

Mededinging – Administratieve procedure – Eerbiediging van rechten van verdediging – Recht van betrokken partijen om voordat beschikking wordt gegeven, bun standpunt over in aanmerking genomen punten van bezwaar en over documenten ten bewijze daarvan kenbaar te maken

De mededeling van de punten van bezwaar, die tot doel heeft de op grond van de mededingingsregels vervolgde ondernemingen alle informatie te verschaffen die zij nodig hebben om zich te kunnen verdedigen voordat de Commissie een eindbeschikking geeft, moet gesteld zijn in bewoordingen die, hoe bondig ook, voor de belanghebbenden voldoende duidelijk zijn om te weten welke gedragingen de Commissie hun verwijt. Aan dit vereiste voldoet niet een mededeling van punten van bezwaar die, anders dan de eindbeschikking van de Commissie, geen duidelijk onderscheid maakt tussen twee inbreuken die elk hun eigen kenmerken hebben met betrekking tot zulke wezenlijke aspecten als de deelnemers aan de afstemming of de duur van de inbreuk.

De onderlinge afgestemde feitelijke gedraging is een vorm van coördinatie tussen ondernemingen, die, zonder dat het tot een eigenlijke overeenkomst komt, de risico's van de onderlinge mededinging welbewust vervangt door een feitelijke samenwerking. Ter omschrijving van dat begrip moeten de criteria coördinatie en samenwerking worden verstaan in het licht van de in de verdragsvoorschriften betreffende de mededinging besloten voorstelling, dat iedere ondernemer zelfstandig moet bepalen welk beleid hij op de gemeenschappelijke markt zal voeren. Prijsopgaven die de producenten aan hun afnemers doen, beantwoorden niet aan die criteria. Op zich beschouwd vormen die opgaven immers een markthandeling die de onzekerheid van elke onderneming omtrent het toekomstige gedrag van haar concurrenten niet kan verminderen, want op het moment waarop een onderneming prijsopgave doet, heeft zij immers geen enkele zekerheid over wat de anderen zullen doen.

Parallel gedrag kan enkel als bewijs voor een afstemming worden aangemerkt, indien de afstemming de enige aannemelijke verklaring ervoor is. Want al verbiedt artikel 85 EEG-Verdrag elke vorm van concurrentievervalsende samenspanning, het ontneemt de marktdeelnemers niet het recht, hun beleid op intelligente wijze aan te passen aan het geconstateerde of te verwachten marktgedrag van hun concurrenten.

De eerbiediging van de rechten van de verdediging in de procedure tot toepassing van de mededingingsregels vereist, dat voordat de Commissie een beschikking geeft, de ondernemingen hun standpunt kenbaar hebben kunnen maken ten aanzien van de tegen hen in aanmerking genomen punten van bezwaar, en ten aanzien van de stukken waarop deze bezwaren berusten. Dat bewijs is niet geleverd wanneer de Commissie zich voor het bewijs van de in de eindbeschikking vastgestelde inbreuk heeft moeten baseren op na de mededeling van de punten van bezwaar verkregen stukken, ten aanzien waarvan de betrokken ondernemingen niet de gelegenheid hebben gehad hun standpunt kenbaar te maken.

Elke overeenkomst die ertoe strekt of ten gevolge heeft, dat de mededinging wordt beperkt door de vaststelling van de prijzen van een halfprodukt, kan de intracommunautaire handel ongunstig beïnvloeden, zelfs wanneer dit halfprodukt zelf niet tussen de Lid-Staten wordt verhandeld, doch de grondstof vormt voor een ander produkt, dat elders in de Gemeenschap in de handel wordt gebracht.

Om de liandel tussen Lid-Staten ongunstig te kunnen beïnvloeden, moet een overeenkomst op grond van een geheel van objectieve omstandigheden — feitelijk of rechtens — met een voldoende mate van waarschijnlijkheid doen verwachten, dat zij, al dan niet rechtstreeks, daadwerkelijk of potentieel, het handelsverkeer tussen Lid-Staten kan beïnvloeden in een voor de verwezenlijking van de doelstellingen van een gemeenschappelijke markt schadelijke zin.

De omstandigheid dat een beding van een overeenkomst tussen ondernemingen, dat de mededinging beoogt te beperken, dooide contractpartijen niet is toegepast, volstaat niet om het te onttrekken aan het verbod van artikel 85, lid 1, van het Verdrag.

Een beding van een overeenkomst tussen ondernemingen, dat beoogt de wederverkoop of uitvoer van de gekochte goederen door de koper te verbieden, kan naar zijn aard de markten compartimenteren en dxis de handel tussen Lid-Staten ongunstig beïnvloeden.

Een toezegging die ondernemingen in het kader van een procedure tot toepassing van de mededingingsregels tegenover de Commissie aangaan, is te beschouwen als een handeling die vatbaar is voor beroep tot nietigverklaring krachtens artikel 173 van het Verdrag. De uit een dergelijke toezegging voortvloeiende verplichtingen zijn immers op één lijn te stellen met een bevel tot beëindiging van een inbreuk in de zin van artikel 3 van verordening nr. 17, welke bepaling de Commissie de bevoegdheid verleent, alle positieve zowel als negatieve maatregelen te nemen die noodzakelijk blijken om een einde te stellen aan de vastgestelde inbreuk. Door deze toezegging te ondertekenen, hebben de ondernemingen zich dus om hen moverende redenen enkel neergelegd bij een beslissing die de Commissie eenzijdig had kunnen nemen.