Trefwoorden

Samenvatting



Trefwoorden

1. Beroep tot nietigverklaring - Voor beroep vatbare handelingen - Begrip - Handelingen die bindende rechtsgevolgen in leven roepen - Beroep tegen beschikking van Commissie waarbij krachtens mededingingsregels negatieve verklaring of individuele ontheffing is verleend van kortere duur dan waarom aanvankelijk was verzocht - Ontvankelijkheid

[EG-Verdrag, art. 173 (thans, na wijziging, art. 230 EG)]

2. Mededinging - Mededingingsregelingen - Bestaan van rule of reason in communautair mededingingsrecht - Neen

[EG-Verdrag, art. 85, leden 1 en 3 (thans art. 81, leden 1 en 3, EG)]

3. Mededinging - Mededingingsregelingen - Verbod - Ontheffing - Clausule aangemerkt als nevenrestrictie - Begrip nevenrestrictie - Strekking - Restrictie die rechtstreeks verband houdt met en noodzakelijk is voor verwezenlijking van hoofdtransactie - Objectief en evenredig karakter - Ingewikkelde economische beoordeling - Rechterlijke toetsing - Grenzen - Gevolgen van kwalificatie

[EG-Verdrag, art. 85, leden 1 en 3 (thans art. 81, leden 1 en 3, EG)]

4. Mededinging - Mededingingsregelingen - Verbod - Ontheffing - Rechterlijke toetsing - Grenzen

[EG-Verdrag, art. 85, lid 3 (thans art. 81, lid 3, EG)]

Samenvatting

1. Als handelingen of besluiten die vatbaar zijn voor beroep tot nietigverklaring in de zin van artikel 173 van het Verdrag (thans, na wijziging, artikel 230 EG) zijn te beschouwen maatregelen die bindende rechtsgevolgen in het leven roepen, welke de belangen van de verzoeker kunnen aantasten doordat zij diens rechtspositie aanmerkelijk wijzigen.

Elke natuurlijke of rechtspersoon kan dus beroep instellen tot nietigverklaring van een beschikking van een gemeenschapsinstelling waarbij een nauwkeurig en duidelijk verzoek van die persoon dat binnen haar bevoegdheid valt, geheel of ten dele wordt afgewezen. In een dergelijke situatie heeft de gehele of gedeeltelijke afwijzing van het verzoek immers bindende rechtsgevolgen die de belangen van de verzoeker kunnen aantasten.

Een beschikking waarbij de Commissie krachtens de mededingingsregels een negatieve verklaring of een vrijstelling afgeeft die slechts geldt voor een deel van de duur van een aangemelde overeenkomst, heeft voor de partijen bij die overeenkomst - die om een negatieve verklaring of, bij gebreke daarvan, om een vrijstelling voor de gehele duur van de overeenkomst hadden verzocht - bindende rechtsgevolgen die hun belangen kunnen aantasten.

( cf. punten 35-41 )

2. Het bestaan van een rule of reason in het communautaire mededingingsrecht kan niet worden aanvaard.

Een uitlegging van artikel 85, lid 1, van het Verdrag (thans artikel 81, lid 1, EG) waarbij - overeenkomstig een rule of reason - de positieve en negatieve gevolgen van een overeenkomst voor de mededinging tegen elkaar moeten worden afgewogen teneinde te bepalen of die overeenkomst onder het in artikel 85, lid 1, van het Verdrag gestelde verbod valt, valt moeilijk te rijmen met de normatieve structuur van artikel 85. Artikel 85, lid 3, van het Verdrag voorziet immers uitdrukkelijk in de mogelijkheid om overeenkomsten die de mededinging beperken, vrij te stellen wanneer zij aan een aantal voorwaarden voldoen, met name wanneer zij noodzakelijk zijn om bepaalde doelstellingen te verwezenlijken en de ondernemingen niet de mogelijkheid geven, voor een wezenlijk deel van de betrokken producten de mededinging uit te schakelen. Slechts binnen het strikte kader van deze bepaling kunnen de positieve en negatieve gevolgen van een restrictie voor de mededinging tegen elkaar worden afgewogen. Artikel 85, lid 3, van het Verdrag zou een groot deel van zijn nuttig effect verliezen indien dat onderzoek reeds in het kader van artikel 85, lid 1, van het Verdrag zou moeten worden verricht.

Hoewel het Hof en het Gerecht zich in een aantal arresten - zie met name arresten van 30 juni 1966, Société technique minière, 56/65; 8 juni 1982, Nungesser en Eisele/Commissie, 258/78; 6 oktober 1982, Coditel e.a., 262/81; 28 januari 1986, Pronuptia, 161/84; 15 december 1994, DLG, C-250/92; 12 december 1995, Oude Luttikhuis e.a., C-399/93, en 15 september 1998, European Night Services e.a./Commissie, T-374/94, T-375/94, T-384/94 en T-388/94 - hebben uitgesproken voor een soepeler benadering van het verbod in artikel 85, lid 1, van het Verdrag, kunnen die arresten niet aldus worden uitgelegd dat zij het bestaan van een rule of reason bevestigen. Zij liggen veeleer in de lijn van een ruimere rechtspraak volgens welke niet geheel in abstracto en zonder onderscheid mag worden aangenomen dat elke overeenkomst die de handelingsvrijheid van partijen of van één van hen beperkt, noodzakelijkerwijs onder het verbod van artikel 85, lid 1, van het Verdrag valt. Bij het onderzoek van de toepasselijkheid van deze bepaling op een overeenkomst moet immers rekening worden gehouden met de concrete situatie waarin zij effect sorteert, in het bijzonder met de economische en juridische context waarin de betrokken ondernemingen opereren, de aard van de producten en/of diensten waarop deze overeenkomst betrekking heeft, en de structuur van de relevante markt en de werkelijke omstandigheden waaronder deze functioneert.

( cf. punten 72-76, 107 )

3. In het communautaire mededingingsrecht omvat het begrip nevenrestrictie elke restrictie die rechtstreeks verband houdt met en nodig is voor de verwezenlijking van een primaire transactie.

Onder rechtstreeks met een primaire transactie verband houdende restrictie moet worden verstaan elke restrictie die van ondergeschikt belang is bij de verwezenlijking van die transactie en die daarmee een duidelijk verband heeft.

De voorwaarde dat een restrictie nodig moet zijn, impliceert een dubbel onderzoek. Onderzocht moet namelijk worden, of de restrictie objectief noodzakelijk is voor de verwezenlijking van de primaire transactie, en of zij daaraan evenredig is. Het onderzoek van de objectieve noodzakelijkheid van een restrictie voor de primaire transactie kan dan ook slechts vrij abstract zijn. Niet moet worden onderzocht of de restrictie, gelet op de mededingingssituatie op de betrokken markt, onmisbaar is voor het commerciële succes van de primaire transactie, maar wel of, in het bijzondere kader van de primaire transactie, de restrictie noodzakelijk is voor de verwezenlijking daarvan. Indien blijkt dat de primaire transactie zonder de restrictie moeilijk of niet kan worden gerealiseerd, kan de restrictie voor de verwezenlijking ervan objectief noodzakelijk worden geacht.

Wanneer een restrictie objectief noodzakelijk is voor de verwezenlijking van een primaire transactie, moet nog worden nagegaan of de duur en de materiële en geografische werkingssfeer daarvan niet verder gaan dan noodzakelijk is voor de verwezenlijking van de transactie. Indien de duur of de werkingssfeer van de restrictie verder gaan dan noodzakelijk is voor de verwezenlijking van de transactie, moet die restrictie in het kader van artikel 85, lid 3, van het Verdrag (thans artikel 81, lid 3, EG) afzonderlijk worden geanalyseerd.

Voorzover de beoordeling of een specifieke verbintenis een nevenrestrictie vormt ten opzichte van een primaire transactie, ingewikkelde economische beoordelingen door de Commissie impliceert, is de rechterlijke toetsing van die beoordeling beperkt tot de vraag, of de procedurevoorschriften in acht zijn genomen, of de motivering afdoende is, of de feiten juist zijn weergegeven en of geen sprake is van een kennelijke onjuiste beoordeling dan wel van misbruik van bevoegdheid.

Wanneer vaststaat dat een restrictie rechtstreeks verband houdt met en noodzakelijk is voor de verwezenlijking van een primaire transactie, moet de verenigbaarheid van deze restrictie met de mededingingsregels tezamen met die van de primaire transactie worden onderzocht. Indien de primaire transactie niet onder het verbod van artikel 85, lid 1, van het Verdrag valt, geldt dat ook voor de restricties die rechtstreeks verband houden met en noodzakelijk zijn voor de verwezenlijking van die transactie. Zo de primaire transactie daarentegen een beperking is in de zin van die bepaling, waarvoor op grond van artikel 85, lid 3, van het Verdrag evenwel een vrijstelling is verleend, geldt die vrijstelling ook voor de nevenrestricties.

( cf. punten 104-116 )

4. De uitoefening van de bevoegdheden van de Commissie in het kader van artikel 85, lid 3, van het Verdrag (thans artikel 81, lid 3, EG) berust noodzakelijkerwijs op ingewikkelde economische beoordelingen, zodat de rechterlijke toetsing daarvan met name beperkt dient te blijven tot het onderzoek van de feitelijke grondslag en de daarop door de Commissie toegepaste juridische kwalificaties. Dit beginsel geldt met name voor de vaststelling door de Commissie van de periode waarin een restrictie onmisbaar wordt geacht.

( cf. punten 156-157 )