Trefwoorden

Samenvatting



Trefwoorden

1. Prejudiciële vragen – Bevoegdheid van Hof – Grenzen

(Art. 234 EG)

2. Prejudiciële vragen – Ontvankelijkheid

(Art. 234 EG)

3. Mededinging – Mededingingsregelingen – Overeenkomsten tussen ondernemingen – Begrip

[EG-Verdrag, art. 85 en 85, lid 1 (thans art. 81 EG en 81, lid 1, EG)]

4. Mededinging – Mededingingsregelingen – Verbod – Groepsvrijstelling – Exclusieve afnameovereenkomsten – Verordening nr. 1984/83

[EG-Verdrag, art. 85, lid 3 (thans art. 81, lid 3, EG); verordening nr. 1984/83 van de Commissie, art. 10-13]

Samenvatting

1. Uit de tekst van artikel 234 EG noch uit het doel van de bij dit artikel ingestelde procedure blijkt, dat de opstellers van het Verdrag de bevoegdheid van het Hof om bij wege van prejudiciële beslissing uitspraak te doen over een bepaling van gemeenschapsrecht hebben willen uitsluiten in het bijzondere geval dat het nationale recht van een lidstaat naar de inhoud van die bepaling verwijst ter vaststelling van de voorschriften die op een zuiver interne situatie van die lidstaat van toepassing zijn.

Wanneer een nationale wettelijke regeling zich voor de oplossingen voor zuiver interne situaties conformeert aan de in het gemeenschapsrecht gekozen oplossingen teneinde eventuele distorsies van de mededinging te voorkomen, heeft de Gemeenschap er immers stellig belang bij dat, ter voorkoming van het risico van uiteenlopende uitleggingen in de toekomst, de overgenomen bepalingen of begrippen van het gemeenschapsrecht op eenvormige wijze worden uitgelegd, ongeacht de omstandigheden waaronder zij toepassing moeten vinden.

Aldus is, ofschoon de betrokken nationale bepaling die in het hoofdgeding aan de orde is, zich beperkt tot een uitdrukkelijke verwijzing naar een handeling van communautair recht om de op interne situaties toepasselijke regels te bepalen, doordat de nationale wetgever heeft besloten om bij wege van een dergelijke verwijzing interne en communautaire situaties gelijk te behandelen, het Hof bevoegd is om die handeling uit te leggen.

(cf. punten 19‑20, 22)

2. Een door een nationale rechter gestelde prejudiciële vraag is niet-ontvankelijk wanneer het Hof niet beschikt over de gegevens, feitelijk en rechtens, die voor hem noodzakelijk zijn om een nuttig antwoord te geven op de gestelde vragen.

Om vast te stellen of de door de verwijzende rechter verstrekte gegevens aan deze eisen voldoen, moet worden gelet op de aard en de strekking van de gestelde vraag. Aangezien het vereiste dat de feitelijke context nauwkeurig wordt aangegeven, vooral belangrijk is op het gebied van de mededinging, dat wordt gekenmerkt door feitelijk en juridisch complexe situaties, moet in het bijzonder in een dergelijk geval worden onderzocht of de verwijzingsbeslissing dienaangaande voldoende gegevens bevat om het Hof in staat te stellen, een zinvol antwoord op die vraag te geven.

Indien in dit verband de verwijzingsbeslissing bepaalde voor het antwoord op de gestelde vraag relevante gegevens niet bevat, maar ondanks deze lacunes de draagwijdte van de gestelde vraag uit de verwijzingsbeslissing kan worden opgemaakt, beschikt het Hof over voldoende feitelijke gegevens om de betrokken gemeenschapsregels te kunnen uitleggen en een zinvol antwoord te kunnen geven.

(cf. punten 28‑31)

3. Voor de toepassing van de mededingingsregels en in het bijzonder van artikel 85 van het EEG-Verdrag (later artikel 85 EG-Verdrag, thans artikel 81 EG) is niet beslissend dat twee partijen bij een overeenkomst formeel los van elkaar staan doordat zij elk eigen rechtspersoonlijkheid bezitten, maar wel of hun marktgedrag dat van een eenheid is.

Ofschoon in bepaalde omstandigheden de verhoudingen tussen een principaal en zijn tussenpersoon als een dergelijke economische eenheid kunnen worden aangemerkt, kunnen tussenpersonen hun hoedanigheid van zelfstandig marktdeelnemer slechts verliezen wanneer zij geen van de risico’s dragen die voortvloeien uit de overeenkomsten waarover zij voor rekening van de principaal hebben onderhandeld of die zij voor diens rekening hebben gesloten, en als in de onderneming van de principaal opgenomen medewerkers zijn te beschouwen.

Wanneer een tussenpersoon, zoals een tankstationhouder, ondanks het feit dat hij een onderscheiden rechtspersoonlijkheid heeft, zijn marktgedrag niet zelfstandig bepaalt omdat hij volledig afhankelijk is van zijn principaal, zoals een leverancier van brandstoffen voor motorvoertuigen, doordat deze laatste, wat de betrokken economische activiteit betreft, de geldelijke en commerciële risico’s draagt, is op de verhoudingen tussen deze tussenpersoon en deze principaal het verbod van artikel 85, lid 1, van het Verdrag niet van toepassing.

Wanneer omgekeerd in de overeenkomsten tussen de principaal en zijn tussenpersonen aan deze laatsten taken worden opgedragen of overgelaten die in economisch opzicht die van een onafhankelijke marktdeelnemer benaderen doordat deze tussenpersonen de geldelijke of commerciële risico’s verbonden aan de verkoop of de tenuitvoerlegging van met derden afgesloten overeenkomsten te dragen krijgen, zijn die tussenhandelaren niet als in de onderneming van de principaal opgenomen hulporganen te beschouwen, zodat een tussen hen overeengekomen de mededinging beperkend beding een overeenkomst tussen ondernemingen in de zin van artikel 85 van het Verdrag kan opleveren.

Hieruit volgt dat het bepalende element om uit te maken of een tankstationhouder een onafhankelijke marktdeelnemer vormt, is gelegen in de met de principaal gesloten overeenkomst en, in het bijzonder, in de uitdrukkelijke of stilzwijgende bedingen van deze overeenkomst met betrekking tot het dragen van de geldelijke of commerciële risico’s verbonden aan de verkoop van de waar aan derden. Deze kwestie van het risico moet van geval tot geval worden beoordeeld, waarbij veeleer rekening moet worden gehouden met de economische realiteit dan met de juridische kwalificatie van de contractuele verhouding naar nationaal recht.

Hiertoe moeten criteria worden gehanteerd als de eigendom van de waar, de bijdrage in de distributiekosten, het aanhouden van de waar, de eventuele schade aan de waar of de eventuele schade die de waar aan derden berokkent, en het verrichten van de specifiek aan de verkoop van die waar gerelateerde investeringen.

Het feit dat de tussenpersoon slechts een verwaarloosbaar deel van het risico draagt, leidt evenwel niet tot toepasselijkheid van artikel 85 van het Verdrag.

In een dergelijk geval vallen alleen de verplichtingen die aan de tussenpersoon zijn opgelegd in het kader van de verkoop van waar aan derden voor rekening van de principaal, niet onder artikel 85 van het Verdrag. Een agentuurovereenkomst kan immers bepalingen met betrekking tot de verhouding tussen de agent en de principaal bevatten, waarop dit artikel van toepassing is, zoals exclusiviteits‑ en non-concurrentiebedingen. Dienaangaande zijn in het kader van dergelijke verhoudingen agenten in beginsel onafhankelijke marktdeelnemers en zijn die bedingen van dien aard dat zij inbreuk kunnen maken op de mededingingsregels voor zover zij de betrokken markt compartimenteren.

Aldus is artikel 85 van het Verdrag van toepassing op een tussen een leverancier en een tankstationhouder gesloten exclusieve distributieovereenkomst voor brandstoffen voor motorvoertuigen en andere brandstoffen, wanneer die tankstationhouder in een niet-verwaarloosbare mate één of meer aan de verkoop aan derden verbonden geldelijke of commerciële risico’s draagt.

(cf. punten 41‑46, 60-62, 65, dictum 1)

4. Artikel 11 van verordening nr. 1984/83 betreffende de toepassing van artikel 85, lid 3, van het Verdrag [thans artikel 81, lid 3, EG] op groepen exclusieve afnameovereenkomsten, noemt de verplichtingen die, behalve het exclusiviteitsbeding, aan de wederverkoper kunnen worden opgelegd, en het opleggen van de detailhandelsprijs valt daar niet onder. Bijgevolg vormt de vaststelling van een dergelijke prijs een mededingingsbeperking die niet onder de vrijstelling van artikel 10 van die verordening valt.

De artikelen 10 tot en met 13 van verordening nr. 1984/83 moeten derhalve aldus worden uitgelegd dat een tussen een leverancier en een tankstationhouder gesloten exclusieve distributieovereenkomst voor brandstoffen voor motorvoertuigen en andere brandstoffen, niet onder die verordening valt voor zover zij voor die tankstationhouder de verplichting bevat, de door de leverancier vastgestelde detailhandelsprijs toe te passen.

(cf. punten 64, 66, dictum 2)