Trefwoorden

Samenvatting



Trefwoorden

1 Beroep tot nietigverklaring - Voor beroep vatbare handelingen - Handelingen die rechtsgevolgen in het leven roepen - Besluit tot inleiding van contradictoire procedure van onderzoek van verenigbaarheid van steunmaatregel met gemeenschappelijke markt (EG-Verdrag, art. 93, lid 2, en 173) 2 Steunmaatregelen van de staten - Onderzoek door Commissie - Besluit tot inleiding van contradictoire procedure van onderzoek van verenigbaarheid van steunmaatregel met gemeenschappelijke markt - Mededeling aan belanghebbenden - Voorwerp - Verplichtingen van Commissie (EG-Verdrag, art. 93, lid 2) 3 Handelingen van de instellingen - Motivering - Verplichting - Draagwijdte - Beschikkingen (EG-Verdrag, art. 190) 4 Steunmaatregelen van de staten - Terugvordering van onwettige steun - Steun verleend in strijd met procedureregels van artikel 93 van Verdrag - Verjaringstermijn - Gewettigd vertrouwen - Rechtszekerheid - Uitzonderlijke omstandigheden - Geen (EG-Verdrag, art. 93) 5 Steunmaatregelen van de staten - Begrip - Financiële bijstand van lidstaat aan onderneming - Beoordelingscriterium - Redelijkheid van verrichting voor particulier investeerder met middellange- of langetermijnpolitiek - Geen - Beoordelingsvrijheid van Commissie - Rechterlijke toetsing - Grenzen (EG-Verdrag, art. 92, lid 1) 6 Steunmaatregelen van de staten - Verbod - Afwijkingen - Steunmaatregelen die in aanmerking kunnen komen voor afwijking van artikel 92, lid 3, sub c, van Verdrag - Steun aan onderneming in moeilijkheden - Geen herstructureringsmaatregelen gericht op vermindering of heroriëntatie van bedrijvigheid - Regionale steun - Afweging van doelstellingen van vrije mededinging en communautaire solidariteit - Beoordelingsvrijheid van Commissie (EG-Verdrag, art. 92, lid 3, sub a en c)

Samenvatting

1 Een besluit van de Commissie tot inleiding van de contradictoire procedure van onderzoek van de verenigbaarheid van een steunmaatregel met de gemeenschappelijke markt van artikel 93, lid 2, van het Verdrag heeft rechtsgevolgen, daar het een kwalificatie van de steun als bestaand of nieuw en een keuze van de procedureregels inhoudt. Het is dus een voor beroep vatbare handeling in de zin van artikel 173 van het Verdrag. 2 Artikel 93, lid 2, van het Verdrag bepaalt, dat de Commissie inzake steunmaatregelen slechts beslist na de belanghebbenden te hebben aangemaand hun opmerkingen te maken. De in dat artikel bedoelde mededeling betreffende de inleiding van de procedure strekt er uitsluitend toe bij belanghebbenden in de zin van dat artikel alle inlichtingen ter voorlichting van de Commissie met het oog op haar toekomstig beleid in te winnen. De Commissie kan niet worden verweten, dat zij in die mededeling in algemene bewoordingen de betwiste steunmaatregelen heeft vermeld en het juiste bedrag van de steun eerst in de eindbeschikking heeft aangegeven, wanneer de Commissie zich, gelet op het ontbreken van een voorafgaande aanmelding en het ontbreken van een herstructureringsplan, bij de inleiding van de procedure geen duidelijk beeld kon vormen van de steun, maar duidelijk genoeg de steunmaatregelen heeft beschreven en de belanghebbenden aldus genoegzaam in staat heeft gesteld hun opmerkingen te maken. 3 De ingevolge artikel 190 van het Verdrag op de gemeenschapsinstellingen rustende verplichting om hun beschikkingen met redenen te omkleden, strekt ertoe de gemeenschapsrechter in staat te stellen de wettigheid ervan na te gaan en de betrokkene de gelegenheid te geven de gronden van de genomen maatregelen te kennen, zodat hij zijn rechten kan verdedigen en kan nagaan of de beslissing al dan niet gegrond is. 4 Daar de gemeenschapswetgever geen verjaringstermijn heeft vastgesteld voor het optreden van de Commissie met betrekking tot niet-aangemelde steunmaatregelen, kan een steunontvanger zich tegen een beschikking die de terugvordering van onwettige steun gelast niet beroepen op het rechtszekerheidsbeginsel, op grond waarvan een verjaringstermijn in beginsel vooraf moet zijn vastgesteld. Tenzij onder uitzonderlijke omstandigheden, kan een steunontvanger trouwens slechts een gewettigd vertrouwen in de rechtmatigheid van de steun hebben, wanneer deze met inachtneming van artikel 93 van het Verdrag is toegekend. Bovendien kan een lidstaat in geen geval voordeel halen uit zijn niet-nakoming van de aanmeldingsplicht van artikel 93, lid 3, van het Verdrag. 5 Teneinde vast te stellen of deelnemingen van de overheid in het kapitaal van een onderneming, in welke vorm dan ook, het karakter van staatssteun hebben in de zin van artikel 92 van het Verdrag, dient te worden beoordeeld of in soortgelijke omstandigheden een particulier investeerder ertoe zou kunnen worden gebracht een even belangrijke kapitaalinbreng te doen. Dienaangaande behoeft het gedrag van een particulier investeerder, waarmee de deelneming van een publiek investeerder die doelstellingen van economisch beleid nastreeft, moet worden vergeleken, niet noodzakelijkerwijs het gedrag van een gewone investeerder te zijn die zijn kapitaal belegt om daaruit op min of meer korte termijn een rendement te halen, maar ten minste het gedrag van een particuliere holding of een particuliere groep ondernemingen met een algemene of sectoriële structuurpolitiek, die wordt geleid door het uitzicht op rendement op langere termijn. Het is zeer wel denkbaar, dat een particuliere aandeelhouder het kapitaal inbrengt dat noodzakelijk is voor het voortbestaan van een onderneming die tijdelijk in moeilijkheden verkeert, maar die - desgevallend na herstructurering - opnieuw rendabel kan worden. Ook een moedermaatschappij kan gedurende een bepaalde tijd de verliezen van een van haar dochtermaatschappijen dragen om de beëindiging van haar bedrijf onder de beste voorwaarden mogelijk te maken. Wanneer echter kapitaalinbreng van een publieke investeerder ook op lange termijn ieder uitzicht op rentabiliteit ontbeert, moet dat worden aangemerkt als steun in de zin van artikel 92 van het Verdrag. Het onderzoek door de Commissie van de vraag of een bepaalde maatregel als steunmaatregel in de zin van artikel 92, lid 1, van het Verdrag kan worden aangemerkt, omdat de staat niet zou hebben gehandeld "als een gewone ondernemer", gaat met een ingewikkelde economische beoordeling gepaard. Bij de vaststelling van een handeling die een dergelijke beoordeling impliceert, beschikt de Commissie over een ruime beoordelingsbevoegdheid. De rechterlijke toetsing van die handeling dient derhalve te worden beperkt tot de vraag, of de procedure- en motiveringsvoorschriften in acht zijn genomen, of de feiten op grond waarvan de betwiste keuze is gemaakt, juist zijn vastgesteld, en of er geen sprake is van een kennelijk onjuiste beoordeling van deze feiten dan wel van misbruik van bevoegdheid. Meer in het bijzonder staat het niet aan het Gerecht zijn beoordeling op economisch vlak in de plaats te stellen van de beoordeling door de opsteller van de beschikking. Bij de uitoefening van haar ruime beoordelingsbevoegdheid is de Commissie niet verplicht haar negatieve beoordeling van de betwiste maatregelen te milderen door rekening te houden met enkele indiciën en positieve trends, die in de context van de algemene economische en financiële situatie van de steunontvanger te verwaarlozen zijn of zelfs kunstmatig zijn gecreëerd. Financiële tussenkomsten van een staat in het kapitaal van een onderneming met een hachelijke economische en financiële situatie, zijn bij gebreke van een herstructureringsplan dat de rendabiliteit van de onderneming zou kunnen herstellen, steunmaatregelen in de zin van artikel 92, lid 1, van het Verdrag. 6 Steunmaatregelen aan bedrijven in moeilijkheden kunnen slechts verenigbaar met artikel 92, lid 3, sub c, van het Verdrag worden verklaard, indien zij gepaard gaan met een herstructureringsplan, gericht op een vermindering en heroriëntatie van hun bedrijvigheid. Bijgevolg vertoont steun aan een onderneming die is gebruikt om verliezen te compenseren maar geen bestanddeel is van een behoorlijk herstructureringsplan, kenmerken waardoor hij niet in aanmerking kan komen voor een van de in dat artikel voorziene afwijkingen van het verbod op steun. Met betrekking tot regionale steunmaatregelen voert artikel 92, lid 3, sub a en c, van het Verdrag twee afwijkingen van de vrije mededinging in, die gebaseerd zijn op het streven naar communautaire solidariteit, een fundamentele doelstelling van het Verdrag, zoals uit de preambule blijkt. Bij de uitoefening van haar beoordelingsbevoegdheid dient de Commissie ernaar te streven, de doelstellingen van vrije mededinging en communautaire solidariteit met elkaar in overeenstemming te brengen, met inachtneming van het evenredigheidsbeginsel. In dat kader is de Commissie gehouden de sectoriële gevolgen van de voorgenomen regionale steun te beoordelen, zelfs ten aanzien van regio's die onder lid 3, sub a, zouden kunnen vallen, teneinde te vermijden dat via een steunmaatregel op gemeenschapsniveau een sectorieel probleem ontstaat dat ernstiger is dan het aanvankelijke regionale probleem. Ook bij deze toetsing blijft het criterium van de levensvatbaarheid dus relevant. Bovendien betekent het verschil in formulering tussen artikel 92, lid 3, sub a, en artikel 92, lid 3, sub c, niet, dat de Commissie bij de toepassing van artikel 92, lid 3, sub a, op geen enkele manier rekening zou mogen houden met het gemeenschappelijk belang en zich ertoe moet beperken, de regionale specificiteit van de betrokken maatregelen na te gaan zonder hun invloed op de betrokken markt of markten in de gehele Gemeenschap te beoordelen. De Commissie heeft dus geen kennelijke beoordelingsfout gemaakt, toen zij de afwijking weigerde voor een onderneming die, hoewel zij was gevestigd in een streek waarvoor krachtens artikel 92, lid 3, sub a, van het Verdrag regionale steun kan worden toegekend, duidelijk niet levensvatbaar was en werkzaam was in een sector met grote overcapaciteit. Wanneer een dergelijke onderneming, die onwettige steun ontving, zich enkel dankzij die steun op de markt kon handhaven, kan die steun niet worden aangemerkt als steun ter bevordering van de economische ontwikkeling van de streek.