Conclusies van de Advocaat-Generaal

K. ROEMER

29 mei 1963

Vertaald uit het Duits

Mijnheer de President, mijne heren Rechters,

De zitting van heden is gewijd aan de vraag, of het door mevrouw M. Schlieker tegen de Hoge Autoriteit ingestelde beroep ontvankelijk is. Mijn conclusies beperken zich derhalve tot dit aspect van het geding.

De feiten zijn eenvoudig. Verzoekster is vennote voor een minderheidsaandeel in twee firma's, welke tot het zogenaamde Schlieker-concern behoren: zij heeft een aandeel in de firma Schlieker-Eisenhandel G.m.b.H., thans, gelijk voorheen, wederom Otto R. Krause, Eisengrosshaus G.m.b.H. geheten en in de firma Schlieker G.m.b.H. die op haar beurt commanditaire vennoot is van de firma Neviges Walzwerke Willy H. Schlieker & Co., een onderneming tot het vervaardigen van transformatorplaten. Zowel vóór als na het faillissement (gevolgd op de verwerping van een akkoord) van de heer Willy Schlieker en van de firma Willy H. Schlieker K.G. te Hamburg, werden in het kader van het Schlieker-concern overeenkomsten gesloten met buiten het concern staande vennootschappen, waarbij de firma Walzwerke Neviges en de firma Schlieker-Eisenhandel betrokken zijn (contracten betreffende: zekerstelling voor platinaleveranties, het walsen van staal, de overdracht van bedrijfsexploitatie en wijziging van de statuten der firma Schlieker-Eisenhandel G.m.b.H.). Mevrouw Schlieker is van oordeel, dat deze overeenkomsten in strijd zijn met het E.G.K.S.-Verdrag. Haar vertegenwoordigers verzochten daarom op 7 en 9 november 1962 schriftelijk aan de Hoge Autoriteit bedoelde contracten nietig te willen verklaren, subsidiair te bepalen dat de aan de akkoorden voorafgaande toestand zou worden hersteld. De directie „Afspraken en concentraties” van de Hoge Autoriteit antwoordde dd. 21 december 1962 hierop schriftelijk als volgt:

„De Hoge Autoriteit volgt het verloop van bedoeld faillissement reeds ambtshalve. Tot dusver vond zij geen aanleiding tot ingrijpen; zij blijft ten aanzien van de verdere ontwikkeling diligent”.

Vervolgens werd op 12 februari 1962 beroep ingesteld „ter zake van het niet-handelen der Hoge Autoriteit”, waarbij werd geëist, dat de Hoge Autoriteit zou worden bevolen de in de brief van 7 november 1962 genoemde contracten nietig te verklaren, subsidiair de aan die contracten voorafgaande toestand te doen herstellen.

Bij conclusie van 22 februari 1963 verzocht de Hoge Autoriteit dat krachtens artikel 91, § 1, van het Reglement voor de procesvoering preliminair uitspraak zou worden gedaan over de ontvankelijkheid van het beroep. Verweerster is van oordeel, dat het beroep — voor zover het instellen daarvan in het algemeen nog regelmatig zou zijn te achten — als zijnde niet-ontvankelijk moet worden verworpen, wegens onvoldoende motivering der verschillende daarbij gedane vorderingen en het feit, dat verzoekster zowel het vereiste beroepsrecht, als een voor rechtsbescherming in aanmerking komend belang mist.

De beoordeling rechtens van de conclusies van partijen geeft mijns inziens geen aanleiding tot bijzondere moeilijkheden.

Het beroep richt zich tegen een beweerd onrechtmatig niet-handelen van de Hoge Autoriteit. Ook in de door verzoekster op 21 maart 1963 genomen akte wordt artikel 35 van het E.G.K.S.-Verdrag als grondslag der vordering genoemd, zij het, dat daarin tevens nietigverklaring wordt gevorderd van de afwijzende beschikking der Hoge Autoriteit, vervat in haar brief van 21 december 1962.

Dat het beroep, voor zover het strekt tot nietigverklaring van laatstgenoemde beschikking niet kan slagen, is duidelijk. De brief, waarin deze is vervat, werd door de vertegenwoordigers van verzoekster op 24 december 1962 ontvangen. Ook indien men rekening houdt met de extra termijn van 6 dagen wegens afstand, zou de in artikel 33 van het Verdrag bedoelde beroepstermijn van één maand op de dag van nederlegging van het verzoekschrift (12 februari 1963) reeds zijn verstreken. Bovendien kan met zekerheid worden aangenomen, dat het ambtsbericht van 21 december 1962 niet een voor beroep vatbare beschikking van de Hoge Autoriteit vormt, doch slechts is te beschouwen als een inlichting verstrekt door een ondergeschikte dienst van de Hoge Autoriteit.

Volgens artikel 35 van het Verdrag kan tegen de Hoge Autoriteit een beroep worden ingesteld, indien deze zich heeft onthouden van het geven van een beschikking of een aanbeveling. Ook al noemt het 3e lid van artikel 35 niet uitdrukkelijk degenen aan wie het beroepsrecht toekomt, zo zijn, gezien de context van deze bepaling moeilijkheden bij de interpretatie niet te vrezen. Tot het instellen van beroep zijn gerechtigd zij die zich formeel tot de Hoge Autoriteit kunnen wenden, want het geldig adiëren van de Hoge Autoriteit is een voorwaarde voor het geldig instellen van beroep. Procesbevoegd zijn dus naar artikel 35 in beginsel de Lid-Staten, de Raad, de ondernemingen en de verenigingen van ondernemingen. Dit ligt ook in de lijn van de herhaaldelijk uitgesproken opvatting, dat beroepen op grond van artikel 35 in het stelsel van het Verdrag als bijzondere gevallen van het beroep tot nietigverklaring zijn te beschouwen.

Artikel 80 van het Verdrag definiëert het begrip onderneming. In het algemeen zijn ondernemingen die, welke zich bezig houden met de produktie van kolen en staal. Voor de bijzondere gevallen van de artikelen 65 en 66 gelden voorts nog als ondernemingen die, welke hun bedrijf maken van de distributie. Hieruit volgt reeds, dat verzoekster niet als een onderneming in de zin van het Verdrag valt te beschouwen, daar zij zelf geen kolen of staal produceert of afzet. Zij bezit een relatief gering aandeel in ondernemingen en in één der hier van belang zijnde gevallen slechts indirect via een andere rechtspersoon. De volgens het E.G.K.S.-Verdrag alleen relevante bedrijvigheid wordt hier dus door een van haar gescheiden rechtspersoon uitgeoefend en kan alleen aan deze worden toegerekend. Hiermede staat vast, dat aan verzoekster in beginsel een beroepsrecht niet toekomt.

Wanneer zij daartegen inbrengt, dat zij door de weigering van de Hoge Autoriteit om ter zake op te treden rechtstreeks wordt geraakt en dat de grondgedachte van het E.G.K.S.-Verdrag medebrengt, dat zij in gelijke omvang rechtsbescherming geniet, dan vermag deze argumentatie niets tegen de tekst en de blijkbare betekenis van het Verdrag. Het systeem van het Verdrag onderscheidt zich juist van het nationale recht daarin, dat het geen algemene clausule bevat welke een volledige rechtsbescherming waarborgt. Ook het beroep op artikel 19, lid 4, van de grondwet der Duitse Bondsrepubliek kan niet tot een andere oplossing leiden, daar het Hof de grenzen van de supranationale rechtsbescherming alleen naar de verdragstekst en niet volgens het nationale recht moet bepalen.

Hoogstens zou men de vraag kunnen stellen of nog bijzondere bepalingen van het Verdrag te noemen zijn, waarop verzoekster haar beroepsrecht zou kunnen gronden. Ik meen echter, dat zulks niet het geval is.

Haar beroep op artikel 65, § 4, 2e lid, luidende als volgt:

„Alleen de Hoge Autoriteit heeft de bevoegdheid, onder voorbehoud van beroep bij het Hof, om zich uit te spreken over het al dan niet strijdig zijn van de genoemde overeenkomsten of besluiten met de bepalingen van dit artikel”

gaat niet op. Deze tekst kent de Hoge Autoriteit een exclusieve bevoegdheid toe om als overheidsorgaan op te treden op het gebied der kartels en onderwerpt de in dit verband verrichte bestuurshandelingen aan de rechterlijke toetsing van het Hof en wel in het kader van het in de artikelen 33 en 35, zowel in persoonlijk als in zakelijk opzicht begrensde beroepsrecht, zulks zonder dat bedoelde bepaling aan dit recht in een bepaalde richting uitbreiding geeft.

Met name wordt dit duidelijk, wanneer men let op artikel 80, hetwelk, in een andere vorm, met betrekking tot de artikelen 65 en 66 een uitbreiding van het klachtrecht voorziet ten behoeve van de distributie bedrijvende ondernemingen. Het wordt voorts nog duidelijk uit een vergelijking met artikel 63, § 4, hetwelk — kennelijk in afwijking van de algemene regeling — een beroepsrecht toekent aan de kopers van E.G.K.S.-produkten en voorts nog uit een vergelijking met artikel 66, § 5, 2e lid, hetwelk eveneens uitdrukkelijk een uitbreiding van het beroepsrecht regelt.

Dat deze laatste bepaling op het onderhavige geval niet kan worden toegepast is echter evident, met name ook gezien het feit, dat verzoekster zelf aan de totstandkoming der contracten, waarvan zij de nietigverklaring door de Hoge Autoriteit verlangt, heeft medegewerkt (het betreft hier alleen de overeenkomst met betrekking tot de statutenwijziging van de „Eisenhandelsgesellschaft”, daar bij de andere overeenkomsten als partners zijn opgetreden de vennootschappen waarin verzoekster slechts een aandeel heeft). Artikel 66, § 5, 2e lid, zegt immers: „Iedere rechtstreeks belanghebbende kan tegen deze beschikkingen beroep instellen overeenkomstig de bepalingen van artikel 33”. Nog duidelijker is de alleen authentieke Franse tekst: „Toute personne directement intéressée peut former contre ces décisions un recours dans les conditions prévues a l'article 33”.

Hieruit volgt, dat buiten de grenzen van het algemene beroepsrecht, aan rechtstreeks betrokkenen slechts dan een actie toekomt, wanneer de Hoge Autoriteit door bepaalde beschikkingen in hun rechts- of belangensfeer ingrijpt (vaststelling van het ongeoorloofde karakter van een kartel, splitsing van ondernemingen of vermogens, beëindiging van een gemeenschappelijke controle enz.). Daar ook niet onder het E.G.K.S.-recht vallende ondernemingen bij zodanige maatregelen betrokken kunnen zijn en dus rechtstreeks door de aanwijzingen van de Hoge Autoriteit geraakt kunnen worden, heeft het zin hun ter zake een aanspraak op rechtsbescherming te geven.

Artikel 66, § 5, ziet daarentegen niet op het — vanuit een be-langenoogpunt — kennelijk anders geaard geval, waarin de Hoge Autoriteit tot het nemen van zodanige beslissingen genoopt moet worden. Hier gaat het om het creëren van door het Verdrag gewilde concurrentieverhoudingen, gelijk die van particuliere zijde slechts door E.G.K.S.-ondernemingen kunnen worden afgedwongen. Andere betrokkenen zijn voor de handhaving hunner wettige belangen op andere procedures aangewezen, zoals vorderingen aanhangig gemaakt bij de nationale rechters die op hun beurt prejudiciële vragen van gemeenschapsrecht aan het Hof moeten voorleggen.

Samenvattend kom ik dan ook tot het oordeel, dat verzoekster naar het E.G.K.S.-Verdrag geen beroepsrecht bezit. Haar beroep dient derhalve als niet-ontvankelijk te worden afgewezen, zonder dat behoeft te worden ingegaan op de overige door de Hoge Autoriteit opgeworpen grieven met betrekking tot de regelmatigheid van het beroep, de onvoldoende motivering van de eis en de vraag, of haar belangen rechtsbescherming verdienen, een en ander met veroordeling van verzoekster in de kosten van het geding, gelijk de Hoge Autoriteit heeft gevorderd.