Trefwoorden

Samenvatting



Trefwoorden

1. Europese Unie – Instellingen – Recht van toegang van publiek tot documenten – Verordening nr. 1049/2001 – Uitzonderingen op recht van toegang tot documenten – Bescherming van gerechtelijke procedures

(Verordening nr. 1049/2001 van Europees Parlement en Raad, art. 4, lid 2)

2. Europese Unie – Instellingen – Recht van toegang van publiek tot documenten – Verordening nr. 1049/2001 – Uitzonderingen op recht van toegang tot documenten – Bescherming van doel van inspecties, onderzoeken en audits

(Art. 226 EG en art. 228 EG; verordening nr. 1049/2001 van Europees Parlement en Raad, art. 4, lid 2)

3. Europese Unie – Instellingen – Recht van toegang van publiek tot documenten – Verordening nr. 1049/2001 – Uitzonderingen op recht van toegang tot documenten – Bescherming van gerechtelijke procedures

(Verordening nr. 1049/2001 van Europees Parlement en Raad, art. 4, lid 2)

Samenvatting

1. Bij het Hof ingediende memories in een gerechtelijke procedure hebben zeer bijzondere kenmerken, daar zij naar hun aard eerder deel uitmaken van de gerechtelijke werkzaamheden van het Hof dan van de administratieve werkzaamheden van de Commissie. Laatstgenoemde werkzaamheden vereisen bovendien niet dezelfde mate van toegang tot documenten als de wetgevende werkzaamheden van een gemeenschapsinstelling. Die memories worden immers uitsluitend opgesteld voor die gerechtelijke procedure en vormen de kern daarvan.

Blijkens zowel de bewoordingen van de relevante bepalingen van de Verdragen als de algemene opzet van verordening nr. 1049/2001 inzake de toegang van het publiek tot documenten van het Europees Parlement, de Raad en de Commissie, en de doelstellingen van de desbetreffende regelgeving van de Unie vallen gerechtelijke werkzaamheden als zodanig niet onder het in die regeling vastgestelde recht op toegang tot documenten.

De bescherming van gerechtelijke procedures houdt met name in dat het beginsel van „equality of arms” en het beginsel van de goede rechtsbedeling worden geëerbiedigd.

Met betrekking tot, enerzijds, „equality of arms” bestaat, indien over de inhoud van de memories van de Commissie een publiek debat wordt gehouden, het risico dat de op die memories geuite kritiek de eigenlijke juridische betekenis ervan overstijgt en het door een instelling voor de rechterlijke instanties van de Unie verdedigde standpunt beïnvloedt. In een dergelijke situatie kan het absoluut noodzakelijke evenwicht tussen de partijen bij een geding voor die rechterlijke instanties – dat aan het beginsel van „equality of arms” ten grondslag ligt – worden verstoord, aangezien de verplichting tot openbaarmaking alleen geldt voor de instelling waaraan om toegang tot haar documenten is verzocht, en niet voor alle partijen bij de procedure. Het beginsel van „equality of arms”, net als met name het beginsel van hoor en wederhoor, is slechts het logische uitvloeisel van het begrip „eerlijk proces” en deze beginselen moeten ten goede komen aan elke partij in een geding dat bij de rechter van de Unie aanhangig is, ongeacht de juridische hoedanigheid van deze partij. De omstandigheid dat verordening nr. 1049/2001 uitsluitend voor de daarin genoemde instellingen in transparantieverplichtingen voorziet, mag evenwel niet tot gevolg hebben dat de procedurele positie van deze instellingen in aanhangige gerechtelijke procedures in het gedrang komt wat het beginsel van „equality of arms” betreft.

Met betrekking tot, anderzijds, de goede rechtsbedeling vindt de uitsluiting van de gerechtelijke werkzaamheden van de werkingssfeer van het recht van toegang tot documenten, zonder dat een onderscheid wordt gemaakt tussen de verschillende fasen van de procedure, haar rechtvaardiging in de noodzaak om gedurende de gehele gerechtelijke procedure te verzekeren dat de debatten tussen de partijen en de beraadslaging van de betrokken rechterlijke instantie over het aanhangige geding sereen verlopen. Openbaarmaking van de betrokken memories zou ertoe leiden dat, al is het maar in de perceptie van het publiek, druk van buitenaf kan worden uitgeoefend op de gerechtelijke werkzaamheden, en zou de sereniteit van de debatten verstoren.

Derhalve moet worden erkend dat een algemeen vermoeden geldt dat openbaarmaking van de door een instelling in een gerechtelijke procedure ingediende memories leidt tot ondermijning van de bescherming van die procedure in de zin van artikel 4, lid 2, tweede streepje, van verordening nr. 1049/2001 zolang die procedure aanhangig is. Indien derden op grond van verordening nr. 1049/2001 toegang zouden kunnen krijgen tot die memories, zou afbreuk worden gedaan aan het stelsel van procedurevoorschriften voor gerechtelijke procedures voor de rechterlijke instanties van de Unie.

Een dergelijk algemeen vermoeden sluit niet uit dat de belanghebbende het recht heeft om aan te tonen dat een bepaald document waarvan openbaarmaking is gevraagd, niet onder dat vermoeden valt.

(cf. punten 77‑79, 85‑89, 91‑94, 100, 103)

2. Er kan niet van worden uitgegaan dat openbaarmaking van de door de Commissie ingediende memories in een procedure die heeft geleid tot een krachtens artikel 226 EG gewezen arrest, leidt tot ondermijning van de onderzoeken die aanleiding kunnen geven tot de instelling van een procedure krachtens artikel 228 EG.

De krachtens artikel 226 EG ingestelde procedure beoogt immers een met het recht van de Unie strijdige gedraging van een lidstaat te doen vaststellen en te doen ophouden, terwijl het doel van de procedure van artikel 228 EG veel beperkter is, namelijk slechts een in gebreke gebleven lidstaat ertoe brengen een niet-nakomingsarrest uit te voeren. Daaruit volgt dat, zodra het Hof bij een krachtens artikel 226 EG gewezen arrest heeft vastgesteld dat een lidstaat zijn verplichtingen niet is nagekomen, de voortzetting van onderhandelingen tussen die lidstaat en de Commissie geen betrekking meer zal hebben op de – door het Hof juist reeds vastgestelde – niet-nakoming, maar op de vraag of is voldaan aan de voorwaarden om een beroep krachtens artikel 228 EG in te stellen. Voorts moet met betrekking tot de mogelijkheid dat het beroep wegens niet-nakoming tot een minnelijke regeling leidt, worden opgemerkt dat een dergelijke afloop niet meer mogelijk is zodra de niet-nakoming bij een krachtens artikel 226 EG gewezen arrest van het Hof is vastgesteld.

(cf. punten 119‑122)

3. Aangezien de gerechtelijke werkzaamheden van het Hof eindigen op het tijdstip waarop de procedure wordt afgedaan, hoeft er niet meer van te worden uitgegaan dat openbaarmaking van de memories leidt tot ondermijning van die werkzaamheden. Weliswaar kan niet worden uitgesloten dat door openbaarmaking van memories betreffende een afgesloten gerechtelijke procedure die samenhangt met een andere nog aanhangige procedure, het gevaar bestaat dat laatstgenoemde procedure wordt ondermijnd, met name wanneer de partijen daarbij niet dezelfde zijn als die bij de afgesloten procedure. In een dergelijk geval kan, indien de Commissie dezelfde argumenten heeft aangevoerd ter ondersteuning van haar juridisch standpunt in beide procedures, openbaarmaking van haar argumenten in het kader van de aanhangige procedure immers leiden tot ondermijning van die procedure. Dat gevaar is echter afhankelijk van verschillende factoren, waaronder in het bijzonder de mate waarin de in beide procedures aangevoerde argumenten overeenkomen. Indien de memories van de Commissie slechts gedeeltelijk worden herhaald, kan gedeeltelijke openbaarmaking immers volstaan om ondermijning van de aanhangige procedure te voorkomen. In die omstandigheden kan de Commissie slechts door middel van een concreet onderzoek van de documenten waartoe om toegang wordt verzocht, vaststellen of de openbaarmaking daarvan kan worden geweigerd op grond van artikel 4, lid 2, tweede streepje, van verordening nr. 1049/2001 inzake de toegang van het publiek tot documenten van het Europees Parlement, de Raad en de Commissie.

(cf. punten 131‑134)