3.

In mijn conclusie van 29 mei 1980 in zaak 788/79 (arrest van 26 juni 1980, Gilli, Jurispr. 1980, blz. 2071) heb ik eraan herinnerd dat de Lid-Staten, ondanks het in de artikelen 30 en 34 EEG-Verdrag neergelegde verbod, niet volledig de bevoegdheid is ontnomen om — onder bepaalde voorwaarden — maatregelen te nemen die directe of indirecte belemmeringen voor het intracommunautaire handelsverkeer vormen. Hiervoor heb ik zowel gewezen op artikel 36 EEG-Verdrag als op de rechtspraak van het Hof, waarin de verenigbaarheid met het gemeenschapsrecht is aangenomen van beperkende nationale maatregelen, „voor zover dringende behoeften, onder meer verband houdend met de doeltreffendheid der fiscale controles, de bescherming van de volksgezondheid, de eerlijkheid der handelstransacties en de bescherming van consumenten, ze noodzakelijk maken” (aldus het arrest van 20 februari 1979, zaak 120/78, Rewe, Jurispr. 1979, blz. 649, waarbij in genoemd arrest-Gilli van 26 juni 1980 aansluiting is gezocht). Het Hof erkende ook buiten de in artikel 36 EEG-Verdrag genoemde gevallen de wettigheid van nationale voorschriften waarin wordt afgeweken van het verbod van de artikelen 30 en 34, mits zij gericht zijn op „de verwezenlijking van een doel van algemeen belang, dat zou moeten voorgaan bij de eisen van het vrije verkeer van goederen, dat als een van de fundamentele regels der Gemeenschap is te beschouwen” (arrest-Rewe, reeds aangehaald, r.o. 14). Het kan de Ierse regering dus niet worden verweten, dat zij buiten artikel 36 naar een rechtvaardiging van de litigieuze regeling heeft gezocht met het betoog dat deze was vastgesteld ter verzekering van de bescherming van de consument en de eerlijkheid van de handelstransacties. Het Hof is dus bevoegd en verplicht om na te gaan of deze rechtvaardiging objectief gegrond is of niet, en met name of de door de Ierse regering genomen en gehandhaafde maatregelen werkelijk noodzakelijk waren ter bescherming van de consument en ter waarborging van een eerlijke handel in de betrokken produkten. Tot staving van haar opvatting verklaarde de Ierse regering dat de consument aanneemt dat bijouterieën met het karakter van souvenir van een bepaald land, in dat land zijn vervaardigd. Wanneer die artikelen nu in het buitenland zijn vervaardigd en vervolgens ingevoerd, dan moeten de potentiële kopers volgens de Ierse regering op die oorsprong worden geattendeerd. Anders zouden zij worden misleid, daar de mogelijkheid bestaat dat zij dan buitenlandse waren kopen in de overtuiging dat het ter plaatse vervaardigde produkten zijn. Daarom is het ter bescherming van de consument en van de nationale producenten noodzakelijk dat op alle in het buitenland vervaardigde bijouterieën die zich aandienen als „souvenir van Ierland”, een stempel wordt aangebracht waaruit blijkt dat zij van buitenlandse oorsprong zijn. Ik kan dit standpunt om verschillende redenen niet delen. In de eerste plaats is het niet juist dat het belangrijkste kenmerk — althans de voornaamste aantrekkelijkheid — van souvenirs is dat zij ter plaatse zijn vervaardigd. Zuiver taalkundig is onder een souvenir te verstaan een voorwerp dat ergens aan herinnert, bijvoorbeeld aan een plaats of een gebeurtenis, hetzij wegens hetgeen door of op dit voorwerp is afgebeeld (ik denk aan afbeeldingen van historische monumenten of landschappen), hetzij wegens de plaats waar het is gekocht, hetzij om beide redenen. De litigieuze bepalingen hebben betrekking op een bijzonder soort souvenirs, namelijk voorwerpen die in het algemeen aan toeristen worden verkocht en die moeten dienen als herinnering aan een bepaalde plaats die zij hebben bezocht. Ik geloof niet dat een toerist ertoe wordt gebracht een dergelijk voorwerp te kopen omdat hij meent dat het ter plaatse is vervaardigd. Het is immers van algemene bekendheid dat dergelijke artikelen dikwijls elders worden vervaardigd (ik denk aan de talloze miniatuur-Eiffeltorens, Amerikaanse vrijheidsbeeldjes en Venetiaanse gondels!). Het belangrijkste aan een souvenir, datgene waardoor zij de herinnering aan de bezochte plaats kunnen oproepen, is de afbeelding die zij bevatten en het feit dat zij ter plaatse zijn gekocht. Daarom is de verplichte vermelding van oorsprong op ingevoerde produkten niet noodzakelijk ter bescherming van de consument en de eerlijkheid van de handelstransacties, doch alleen een ongerechtvaardigde beperking van de vrijheid van het goederenverkeer. Dit geldt niet voor typisch plaatselijke ambachtelijke produkten. Hierbij zal de koper inderdaad aannemen dat zij ter plaatse zijn vervaardigd, en het is duidelijk dat hij, wanneer hij ze zou kopen zonder te weten dat zij in feite uit het buitenland komen, het slachtoffer is van oneerlijke concurrentie. In dat geval is een behoorlijke bescherming van de consument stellig noodzakelijk en bijgevolg in overeenstemming met het gemeenschapsrecht. Zoals wij zagen, heeft de litigieuze Ierse regeling echter betrekking op bijouterieën uit edele of onedele metalen, die souvenirs van Ierland zijn en geen typisch plaatselijke, ambachtelijke produkten. De verplichting om op dergelijke ingevoerde produkten de plaats van oorsprong te vermelden of aan te geven dat zij van buitenlandse herkomst zijn, is dus niet gerechtvaardigd. In ieder geval betwijfel ik of zelfs voor typisch plaatselijke, ambachtelijke produkten de bescherming van de consument en de eerlijkheid in de handelsbetrekkingen niet op andere wijze kan worden verzekerd dan door vermelding van de buitenlandse oorsprong. Hetzelfde doel zou kunnen en moeten worden nagestreefd door de nationale fabrikanten te verplichten op hun produkten de oorsprong te vermelden. Eventuele kostenverhogingen zouden dan worden gecompenseerd door de betere marktpositie die de nationale fabrikanten uiteraard innemen en die ertoe leidt dat zij waarschijnlijk meer winst zullen maken. Op dit aspect dient verder te worden ingegaan. Ook voor de onderhavige, in de Ierse regeling bedoelde souvenirs zou het mogelijk en gemakkelijk zijn geweest de consument in te lichten omtrent de oorsprong van nationale produkten door de fabrikanten te verplichten daarop een fabrieksmerk aan te brengen. Uit het feit dat dit niet is gebeurd, blijkt dat de Ierse regering heeft gekozen voor een stelsel dat meer in het voordeel van de nationale produkten werkt, ook op het stuk van de kosten. Maar juist daarom kan niet worden ontkend dat er sprake is van ongelijke behandeling van nationale en van ingevoerde produkten, met beperkende gevolgen voor de intracommunautaire handel. Ook wanneer men aanneemt dat het noodzakelijk was de consument te beschermen tegen het risico dat hij in het buitenland vervaardigde souvenirs koopt, dan is toch het feit dat er een in verhouding tot het doel onevenredige last is opgelegd — door voorwaarden te stellen aan buitenlandse produkten in plaats van een fabrieksmerk voor nationale produkten voor te schrijven —, genoegzaam bewijs van een inbreuk op artikel 36, laatste alinea, EEG-Verdrag.